P. 1
KTS-I

KTS-I

4.0

|Views: 1,918|Likes:
Wydawca: grzesiek

More info:

Published by: grzesiek on Jan 22, 2009
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC or read online from Scribd
See more
See less

05/10/2014

KTS

2.10.2005
Nauka wieloparadygmatyczna G.Ritzer Zwątpienie w monizm teoretyczny, przekonanie, że istnieje wolność teroii, paradgmatów, niektóre idee odzywają po jakimś czasie. Historia myśli stanowi punkt odniesienia. Jak się zajmować historią myśli socjologicznej? mitologiczny – bez wnikania w pierwotne znaczenie, przeważa docenia się osobliwość mitu. Docenia się wypowiedzi, traktuje się w sposób ponadhistoryczny czyli ocenia się tak jak współcześnie, należy jednocześnie do przeszłości i teraniejszości. To co może być, wydawać się aktualne może być inaczej rozumiane niż w oryginale. Historyczny – nacisk na kontekst

Prewnetyzm historyczny – wybór tego co ważne. Jaki jest cel zajmowania się historią dyscypliny. Wspólna historia decyduje o tożsamości danej dyscypliny. Wspólna nazwa, techniki, pojęcia, idee – wspólna tradycja łączy róznych socjologów daje poczucie tożsamości i wspólnotowości. Ulatwia komunikowanie się socjologów. Źródła tkwią w tradycji, wiele się powtarza. Składnik elementarnego przygotowania zawodowego. Przedmiot historii socjologii – 3 zakresy 1. historia socjologii – śledzenie aktywnosci poznawczej prowadzonej pod nazwą socjologia 2. od Comte XIX w ale też szerzej – kryterium merytoryczne – myśl socjologiczna 3. historia analizy socjologicznej, anukowa metoda badania zjawisk społecznych – tylko pewne osiągnięcia. Rewolucyjne myślenie o zyciu społecznym 1– 2– 3– 4– wyodrębnienie się myślenia o zyciu społecznym od przyrody – starożytność odróżnienie się od państwa XVII w dotycząca społeczeństwa XIX w – systematyczna refleksja Unaukowienie reflekcji na temat społeczenstwa

Platon – V – IV w p.n.e. Arystoteles IV w p.n.e. Arystoteles – uczeń Platona choć różnili się znacznie w poglądach
Myśl grecka – systematyczna organizacja świata ludzkiego – wyodrębienie sakrum od profanum Karol Popper – przejście ze społeczeństwa zamkniętego do otwartego z plemmiennego do niewolniczego, przejście od naiwnego moniozmu do krytycznego dualizmu.

KTS

1

Naiwny Monizm – wiara w to ze społeczeństwo zyje według pewnych praw, zwyczajów tabu i są one niezmienne. Spoleczenstwo zamknięte w pewnym momencie upada i wtedy może dojrzeć różnicę między przyrodą a społeczęństwem – dualizm. Odkrycie autonomii jednostki ludzkiej przynależność do społeczeństwa ludzkiego., przejście od stadium przedindywidualistycznego (okreslone miejsce w społeczenstwie) do indywidualistycznego. ...... Społeczeństwo w stanie kryzysu IV w upadek – rozkład sposobu życia powstają nowe instytucje, okres burzliwy, poddaje się w wątpliwość to co jest, może narodzić się głębsza refleksja. Społeczenstwo greckie było zminne wielopostaciowe. Istniało wiele miast – państw (polis) o różnych ustrojach, zdarzały się przewroty polityczne, nie mógł uwczesny obserwator traktować tej sytuacji jako niezmiennej. Odróżniono naturę od konwencji, prawa natury od praw ustanowionych.

Platon – państwo
Społeczeńswo praktycznie traktuje jako system, interesuje się wspólnota, która jest trwała a jej podstawy są solidniejsze niż jednostki, wspólnota zawsze przeważa. Państwo jest organizmem, struktura wnętrzna, organizm , wenwętrzne części pełnią odmienną funkcję nie można ich usunąć i zmienić. Jednocześnie są niesamodzielne nie mogą istnieć same. Platon ma na myśli zdrowe państwo, opisuje ideał, czasy Platona są czasami upadku. Podejmowane tematy:  Majątkowe zróżnicowanie społeczenstwa – nierównosci społeczne są przyczyną rozkładu państwa. Państwo jest podzielone wewnętrznie na bogatych i biednych. Posiadacze powinni dążyć do likwidacji tego podziału – komunizm platoński – likwidacja własności prywatnej oraz rodziny – przyczyna rozkładu.  ujednostkowienie społeczenstwa, indywidualizacja jednostki prowadzi również do rozkładu, wprowadzenie środków uniformizacji społeczeństwa. Kazda sfera życia społecznego ma znaczenie dla całego organizmu, proponował reglamentacje muzyki. Popper uznał Platona za wroga społeczęnstwa otwartego, prorok totalitaryzmu – kontrola wkraczająca w sferę myśli i uczuc.  Podział pracy – specjalizacja i wykonywnaie usług wynika z urodzenia. Sprzyja jedności państwa. Zaden człowiek nie jest samowystarczalny, wyróżnił 3 stany do których przynależnosć była dziedziczna” o Mędrcy – ci którzy rządzą o Wojownicy – wojują o Lud – pracuje Opozycja do demokracji.  Rozmiar państwa o 5040 obywateli
KTS 2

o kontakty beżpośrednie wszyscy się znają nadmierny rozrost jest niebezpieczny dla panstwa. o Położenie geograficzne np. nad morzem – sprzyja rozwojowi handlu a wraz znim złym obyczajom – brak zaufania Platon rozważa co sprzyja jedności wenwętrznej a co tę spójność zakłóca – czynniki integrujące i dezintegrujące.

Arystoteles – przypada na czasy upadku miasta państwa.
Polityka Antyindywidualista, w centrum zainteresowań wspólnota a nie jednostka. Metoda badań, teoria  Uważał że najlepszy ustrój to taki w którym jednostka jest szczęśliwa. Krytykował uniformizację obywateli, uważał że prowadzi do rozpadu państwa. Państwo z natury jest wielością.  Skrupulatnie studiował zjawiska społeczne, tworzył monografie ustroju różnych miast-państw, zachowała się tylko Aten. Szukał ustroju najlepszego w danych okolicznościach, stad badał okoliczności. Teoria całości społecznej – „człowiek jest zwierzęciem politycznym”, człowiek jest istotą społeczną jest przeznaczony do zycia z innymi. Polityczny Społeczny Państwowy
W danym znaczeniu Politicon – brak odpowiednika w j. nowożytnych

Zycie w polis wyróżnia człowieka od zwierząt i bogów. Teleologia – uważał że państwo jest tworem natury. Co jest pierwsze? Polis powstaje na drodze naturalnego rozwoju. Kobieta i mężczyzna zakładają wspólnotę. Pierwsza wspólnota większej ilości rodzin stanowi gminę wiejską, wspólnota gmin tworzy państwo. Każde pańśtwo powstaje na drodze naturalnego rozwoju, Kres samowystarczalności Wg. Arystotelesa charakter społeczny człowieka stanowi cechę gatunkową. Jako jedyna z istot człowiek jest obdarzony mową.

Zorganizowane zbiorowości, potrzebujących sie wzajemnie jednostek i grup

 Wspólnota obywateli  Ustrój polityczny Aspekty państwa  samowystarczalność ma tylko autarkia gospodarcza, samodzielnosć ekonomiczna. Zaspokojenie ogółu potrzeb, pełnia szczęścia, zaspokojenie potrzeb, samorealizacja, samodzielnosć moralna.
KTS 3

 Wspólnota moralna, złączenie więzią interesu, dobro  Różnorodność i komplementarność części, jedność nie może być posunięta zbyt daleko. Współpraca różnorodnych części państwa, dzięki niezależności lepiej wykonują swoje funkcje – jedność w wielości (różnorodności) Struktura społeczna  Wielowymiarowość – konglomerat rodzin, grup  System klas ekonomicznych, bogaci, biedni, stan średni  Układ grup statusowych  Zespół stanów Mało miejsca poświęca podziałowi na wonych i niewolników, których praktycznie nie zalicza do państwa. Podział społeczeństwa ze względu na funkcje  Rolnicy  Rękodzielnicy  Kupcy  Wyrobnicy  Żołnierze  Kapłani  Ludzie zamożni  Wysocy urzędnicy państwa  Członkowie rady  Sędziowie Klasy ekonomiczne – stopień zamożności  Biedni  Bogaci Układ sił pomiędzy klasami ekonomicznymi ma wpływ na stabilność państwa. Stan średni jest ostoją ładu, bazą dobrego ustroju, pozwala uniknąć skrajnosci, oligarchii i demokracji. Ustroje  Królestwo – skrajny – tyrania  Arystokracja – oligarchia  Politeja – demokracja Widzi związek między ustrojem a strukturą społeczną.

15.10.2005
Myśl grecka była wytworem polis. Czym było polis? E.Wipszycka
KTS 4

To nie było państwo a zorganizowane politycznie społeczeństwo Wspólnota obywateli – polis tak rozumieli to Platon i Arystoteles Sposób sprawowania władzy Wspólnota suwerenna Nie wytworzyli struktur państwowych Nowoczesne państwo nie jest taką wspólnotą Istotne:  Rozmiar polis – na tyle niewielkie aby obywatele mogli się znać z widzenia. Dzis społecześntwo na poziomie lokalnym  Polis tworzą tylko obywatele, niewolnik to mówiące narzędzie, obcy również niebyli obywatelami, politycznie nie mieli praw tak jak i kobiety.  Wspólnota życia polityczno-społecznego, moralnego, religijnego Polityka miała wtedy bardzo szeroki zakres, etyka, socjologia, ekonomia polityczna, sama polityka to sprawowanie władzy Myśl klasyczna grecka zajmuje się problemami socjologicznymi szeroko pojętymi Walor – szerokie pojmowanie Słabość – wypowiadanie się w kwestiach władzy Nowożytność Odkrycie społecznosci powszechnej Stoicyzm III w p.n.e. Kryzys i stopniowy rozpad miasta państwa. Powstanie imperium Aleskandra Weilkiego, wprawdzie było ono nietrwałe ale pojawił się nowy horyzont społeczeństwa – kosmopolis. Ludize byli rozproszeni obszarowo, zróżnicowani kulturowo – zebrani pod władzą jednego rządu. Szkoły filozoficzne zaczęły postrzegać jednostkę w kontekście życia społecznego. Dobre życie mimo państwa. Nie stworzyły wybitnych dzieł ale rozwinęły wyobraźnię socjologiczną, wykształciły pojęcia bez których dalszy rozwój socjologii nie byłby mozliwy. Człowiek to uczestnik różnych wspólnot Stoicyzm – stworzenie uniwersalistycznej antropologii, wcześniej człowiek stworzony do zycia w państwie, członek spoleczęństwa rodzaju ludzkiego jest obdarzony wrodzonym popędem społecznym, ale nie jest zwierzęciem politycznym, podwazono podział na wolnych i niewolników. Zmiana filozofii czlowieka, pojawiło się pojęcie kosmopolis – społęczenosci powszechnej, należą do niego wszyscy ludzie, nie ma podziału na niewolników i wolnych itp. Wszyscy są równi choć różni. Prawo naturalne – podlegają mu wszyscy ludzie, nie zostało ustanowione prze ludzi, prawo wiecznego rozumu, cżłowiek odkrywa je w swojej duszy, niezaleznie od zwyczajów którym podlega. Stoicy odkryli podwójną przynależnosć ludzi:

Do rodzaju ludzkiego – podlega prawu naturalnemu – poradek moralny, rozumowy
5

KTS

 Do danej zbiorowości – podlega prawom i obyczajom zbiorowości – prawo stanowione porządek polityczny nie zawsze rozumny Podział polityki i etyki wiąże się z odejściem od Platona i Arystotelesa przedmiotu ich zainteresowań. Stoicy stworzyli filozofie moralną stosowaną do całej ludzkości. Nauczali cnoty a nie polityki. W czasach upadku polis przestało być czymś znanym, zrozumianym, pojawiła się bezsilnosć wobec losu, panujących, wyobcowanie z istniejących struktur politycznych. Problematyka społeczna znalazła kontynuację w myśli rzymskiej.  Kształtowanie się koncepcji prawniczych  Powstanie filozofii moralnej, prekursorki chrześcijaństwa Koncepcje prawnicze Cyceron I w p.n.e. Związana z myśla społeczną Cycerona i innych kodyfikatorów prawa cywilnego Cel Odnowienie teorii państwa Rozważenie miejsca jednostki w państwie Filozofia społeczna cycerona  Idea prawa naturalnego, „prawo rzetelnego rozumu”, wieczne i niedomienne jednakowe dla wszystkich, nmie może być zniesione przez senat ani lud, wieczne i niedomienne  Prawo stanowione/pozytywne, państwo jest tworem prawa, uprawnienia, kompetencje prawne – nie w kategoriach etycznych 1. Legalistyczny pogląd na państwo nie miał odpowiednika w myśli greckiej. Panstwo rzymskie miało charakter uniwersalny. 2. geneza państwa – o państwie można mówić wtedy gdy istnieją prawa i władza. Panstwo + prawa + władza. Ważny jest pozytek odniesiony ze wspólnego bytowania. Pańtwo nie jest jedyną formą zrzeszenia ludzi Arystoteles - rodzina gmina państwo Hierarchia zrzeszeń Cycerona  Rodzina  Civitas – polis  Gens – ród  Societas humane – społeczność ludzka W każdym z tych zrzeszeń ważne są prawa i władza. Cały wszechświat poddany jest władzy boga. Jedność prawa naturalnego pochodzącego od boga i wielkość systemów prawa pozytywnego – stanowionego. Filozofia moralna Seneka I w n.e.
KTS 6

Nie interesują go instytucje polityczne. W prawie naturalnym widzi zespół pouczeń moralnych 9inne spojrzenie niż legalistów) Wspólnota ludzka ne jst wspólnotą polityczną jest społeczeństwem bardziej niż państwem. Ważniejsze są więzy moralne i religijne. Państwo – zło konieczne Ideał – wspólnota bez rządów ale konieczne jest ludzkie współdziałanie Była to filozofia prekursorska w stosunku do chrześcijaństwa Chrześcijaństwo – społeczeństwo jako wspólnota wartości Chrześcijaństwo stworzyło nowy ideał wspólnoty wartości, w której ludzie uczestniczą świadomie z wyboru, choć cel jest nie tu i nie teraz. Ideały solidarności są trwałe. Nawiązywał do stoicyzmu ale też do źródeł żydowskich. Ruch rozwijał się szybko we wrogim otoczeniu. Tworzyli pewien typ kontrkultury. Wspólnota chrześcijańska tworzy się na bazie wspólnych wartości. Pozycja, urodzenie, władza, bogactwo nie są ważne, istotny jest świadomy wybór sposobu zycia. Inne związki traca na zanczeniu w kntekście życia wiecznego itp. Wspólnota wartości była zdaniem myślicieli wczesnochrześcijańskich doskonałym zjednoczeniem w Chrystusie, otwierająca drogę do wiecznego zbawienia – św. Paweł - Jedno ciało ale liczne czlonki, jeden duch. Problematyka socjologiczna myśli wczesnochrześcijańskiej najlepiej jest rozwinięta u Św. Augustyna i Św. Tomasza. O państwie Bożym (IV/V w n.e.) Zajął się problemem miejsca wspólnoty chrześcijan w świecie starożytnym – dla niego współczesnym. Wniosek – wspólnota tylko pod względem duchowym stosują się do pozostałych zwyczajów - miejsc w których żyją. Chrześciajństwo należy do 2 porządków  Ziemskiego  Niebieskiego W „o państwie bożym” zawarł wskazówki jak chrześcijanin ma zyć w świecie. Uwzględnił sprawę tworzenia się kościoła jako instytucji. Stworzył system filozofii społecznej oparty na przkonaniu że każda społeczność jest wspólnotą wartości, miłość do jednego przedmiotu spontanicznie rodzi społeczeństwo. Ci którzy kochają należą do wsp…ólnoty Ci którzy nie kochają są z niej wyłączeni. Wyróżnił 2 państwa  państwo ziemskie - miłość własna posunięta do pogardy Boga  państwo boże – miłośc boga posunięta do pogardy samego siebie był to najwazniejszy podizał choć był świadomy że może być wiele przedmiotów milości. Rozdział między tymi państwami jest moralny a nie fizyczny. Obywatele są wymieszani ze sobą. Charakterystyka tych 2-ch panstw służy ukazaniu w przeciwstawnych wartości  święte
KTS 7

 świeckie Ich wewnętrzny ład jest inny wynikają z nich 2typy ładu społecznego Ziemska – dominują interesy osobiste, ucisk, podzielenie, konflikt jest wszechobecny byle jaki pokój jawi się nad wolność Powszechny pokój, szczęśliwość, brak zazdrości mimo że ludzie potrzymją na różnym poziomie, członki jednego organizmu, wspólne działanie leży u podłoża. Te 2 państwa są skrajnościami choć chrześcijanie nie uciekali od uczestnictwa w życiu świeckim. Państwo ziemskie jest niezbędne od życia złe jest wyrzeczeni się perspektywy zbawienia. Konflikt dwóch róznych porządków umieścił w perspektywie historiozoficznej – nowość w odróżnieniu od Platona. Historią kieruje opatrznosć, historia ma sens, cel, kierunek. Coś ma swój początek celem jest bóg

Miłość własna

Miłość Boga

Państwo ziemskie

Państwo Boże

społeczeństwo Wartoś ci świecki

społeczeństwo Wartoś ci święte

konflikt

Consens współdziałanie

Św. Tomasz XIII w

KTS

8

Różni sie od św. Augustyna najlepiej poglądy socjologiczne wyraził w dziele „o waładzy” i w sumie teologicznej. Jego teoria społeczna stanowiła wyraz nowego porządku społecznego w Europie zachodniej. Istotą średniowiecznego ładu była hierarchia w ramach której każdy człowiek dawał i otrzymywał to czego wymagało od niego funkcjonalne miejsce w społeczeństwie. Czlowiek należy do wspólnoty , społeczęństwo do wspólnoty wspólnot Hierarchia funkcjonalna Porządek wyprowadził od stwórcy. W średniowieczu filozofowie wyobrazali sobie społeczeńśtwo jako hierarchię istnień w układzie liniowym – łańcuszek stworzeń bożych – na samej górze jest Bóg. Każde ogniwo łańcucha jest wazne. duchowieństwo rycerstwo, pracujacy itp. Złagodził opozycje między królestwem ciała i duszy, nieba i ziemi, państwa Bożego i państwa ziemskiego. Charakterystyczna jest wypracowana już doktryna 3 rodzajów prawa – ewolucja prawa naturalnego Wszelkie prawa są przejawami prawa bozego i są nieuchronnie z nim zgodne w przeciwnym razie nie byłyby prawami. Prawo ( wysokie prawo) przejaw myśli Bożej, jednego prawa bożego, Zawsze zgodnego z prawem bozym  Prawo wieczyste  Prawo naturalne – odzwierciedlenie prawa wieczystego w rozumie i świecie ludzi  Prawo pozytywne - ludzkie, odpowiedznia do okoliczności konkretyzacja prawa naturalnego oowiązuje o tyle o ile jest z nim zgodne Społeczeństwo to organizm o swoistych cechach, wzajemna zaleznośc pomiedzy częściami i wynikająca z teg ojednosć, części są nierówne niższe i wyższe – głowa. Społecześńtwo jest nadal widziane jako ciało mistyczne. Głowa to źródło czycia i ruchu dla całego ciała a więc społeczęnstwo bez władcy byłoby martwym ciałem. Jednostki muszą wykonywać zadania zgodnie z zajmowaną pozycją w społecześńtwie, przypisani do różnych grup społecznych mając do wykonania zadania ziemskie.. Na zbawienie czlowiek pracuje tu i teraz, w tym miejscu społeczeńśtwa w jakim się człowiek znalazł. Społeczeństwo składa się z tych którzy się modlą, pracują, wojuja. Czlowiek jest istotą społeczna. Animal sociale ze swojej natury nie jest samowystarczalna dlateg ozostała umieszcozna w rodzinie, społeczności lokalnej, panstwie, korporacji. Pionowe związki panowani i poziome więzi korporacyjne – sposób na zrozumienie pluralistycznego społeczeństwa średniowiecznego. Odrodzenie Nowe horyzonty myśli społecznej. Kształtowało się dopiero w XVI w, samo pojęcie jest wartościujące. Krytyczna ocena wieków średnich, powrót do życia znane postawy wobec świata. Humanizm zorientowanie na sprawy ludzkie. W XX wieku naukowcy zrehabilitowali średniwiecze, poddali krytyce przełomowośc odrodzenia.  Niektóre treści uznawane za typowo renesansowe obecne były już w późnym średniwieczu  Teocentryzm – katalizator reformacji
KTS 9

 podręcznik jak postępować w odniesieniu do czarów został napisany w odrodzeniu Fakty społeczne zachodziły na siebie, trudno powiedzieć od jakiego momenty rozpoczęło się odrodzenie. Zachodził procesy rozkładu średniowiecznej kultury i społeczeństwa, tworzyły się zręby nowej kultury. Przejście  Społeczne, polityczne kulturalne - Przejście od cywilizacji feudalnej i kościelnej do cywilizacji narodowej, świeckiej  Ekonomiczne – od agrarnej w kierunku miejskiej, przesuwa się z rolnictwa w kierunku handlu i poczatków przemysłu, gdzie gospodarka pieniężna rozwinęła się w kapitalizm. Nowe cywilizacje powstałe na drodze procesu wielu przemian. Panowanie nowej cywilizacji jest ograniczone do ośrodków wiodących. Przemiany zależą od tego co będzie brane pod uwagę. Nowe zjawiska są elitarne i ograniczone przestrzennie. Raczej ewolucja. Modyfikacje tradycji. Rewolucyjną rolę pełniła tylko reformacja. Pojawiają się nowe tendencje. Społeczeństwo średniowieczne było zamkniętą i zharmonizowaną całością, społeczeństwo renesansowe było tym samym społeczeństwem ale w stanie głębokiego kryzysu. Głębokie zmiany dokonywały się początkowo na stosunkowo niewielkim skrawku ???Europy i obejmowały nieliczne grupy ludzi. Zmiany były zapowiedzią zmian w społeczności, dziedzictwo antyku dostarczyło schemtay ułatwiające porządkowanie nowego świata. Uwarunkowanie społeczne nowej myśli społecznej  Rozkład porządku średniowiecznego, najsilniej objawił się we włoszech. Poczucie braku stabilizacji, więzi międzyludzkich, tendencje gospodarcze społeczne, polityczne, psychologiczne  Gospodarka – – ograniczenie gospodarki naturalnej na rzecz produkcji towarowej i handlu czemu sprzyjały odkrycia geograficzne i rowój żeglugi. Możliwe było zdobycie wielkiej fortuny, posiadacze wywierali wpływ na życie społeczne  Organizacja społeczna – podważenie sztywnego ładu społecznego, status, miejsce w społeczeństwie w odrodzeniu dostępny staje się ruch w górę lub w dół drabiny społecznej. Możliwy staje się awans, ostre kontrasty społeczne, dominuje współzawodnictwo, ważna jest skutecznośc działania a nie kierowanie się trwałymi zasadami moralnymi  Polityka – władza uniezaleznia się od zadań religijnych. Broni interesów świeckich, rodzi się pojęcie racji stanu – dobro państwa – opór wobec kościoła  Pscyhologiczne – nasilenie indywidualizmu – pozcyja jednostki zależy od niej samej a nie od dziedziczonej przynależności grupowej D. Riesman – człowiek wewnątrzsterowny radzi sobie w żcyiu bez pomocy tradycji, nakazów postępowania, sam sobie sterem Z jednej strony wyzwolenie jednostki z drugiej ceną jest poczucie braku bezpieczeństwa

KTS

10

We wszystkich tych dziedzinach widać rozdarcie człowieka. Z. Barbu – człowiek opuścił uporządkowany jednolity świat średniowiecza, nie potrafiąc jeszcze żyć w świecie pluralistycznym. Split-culture – rozszczepienie kulturowe rozdarcie wewnętrzne człowieka. Oddając się we władani instynktów (id) lub chce sie podporządkowac super ego, szuka autorytetu. Split culture- charakteryzuje człowieka nie mogącego poradzić sobie ze zmianami. Procesy te nie ogranęły w równej mierze wszystkich środowisk.Korzystali nieliczni koszty ponosili najsłabsi. Wszystkie te tendencje były silne na tyle że pobudził ydo reflekcji dot społecznego ładu, który jest wynikiem ludzkiej a nie bożej działanosci. Polityka jawi się jako wiedza techniczna jak utrzymać władzę w różnych okolicnzościach. Jak zdobyć i utrzymać władzę, liczy się skuteczność działanie a nie czy jest się dobrym człowiekiem.

30.10.2005
Niccolo Machiavelli uosabia tendencje odrodzeniowe Machiavellizm – stereotyp o znaczeniu pejoratywnym Znaczenie Machiavellego - odróżnił racje polityczne od moralnych, usprawiedliwia to do pewnego stopnia stereotyp Jakie postępowanie jest skuteczne Dwoistośc poglądów  Amoralna analiza zachowań ludzkich  Krytyka współczesności, odwoływanie sie do starożytnej cnoty Machiavelli miał ideał moralny, był jednak realistą, nie miał złudzeń co do natury ludzkiej, widział rozdźwięk między tym co jest a tym co być powinno. W pewnej mierze człowiek jest panem swojego losu 50/50. Działanie musi byc dostosowane do okoliczności i cech ludzi do których jest skierowane. Można odkryć reguły działania skutecznego:  Powtarzają się okoliczności  Cechy ludzkie Wiedzy dostarcza historia którą należy obserwować – indukcjonista Od drobnych faktów, praw szczegółowych do praw ogólnych. Jego odkrycia rzadko miały charakter socjologiczny. Uważał że w podobnych okollicznościach ludzie zachowują się podobnie. Poglądy dotyczące społeczeństwa Nie istnieje, brak refleksji dot grup społecznych Nie zastanawia się dlaczego zbiorowość istnieje w czasie Ujednostkowione spoleczeństwo
KTS 11

Dzieki strachowi możłiwy jest ład społeczny, jedyna więź to władza państwowa, jednostki tworzą państwo, doraźne efekty, nie zwraca uwagi na trwanie ładu społecznego. Państwo nie jest wspólnotą naturalną. Państwo jest kreacją władzy, dzieło ludzkiej sztuki. O machiavellim mówi się że jest wynalazcą socj. Absolutystycznej. Państwo nie może utrzymać się dzięki siłom zewnętrznym, ale dzięki woli władcy. Państwo bez władcy nie może istnieć. Lud to zgromadzenie, które bez władcy staje się tłumem, bez ładu i zasad. Jean Bodin fr. XVI w najbardziej znane dzieło to 6 ksiąg o rzeczypostpolitej. Jego teoria społeczna jest już inna. Francja mimo wielu wojen religijnych nie była w stanie dezorganizacji jak włochy. Przekształcała się stopniowo w nowoczesną monarchię. Chciał uprawomocnić instytucje polityczne, w tym celu dowoływał się do historii, nie tylko zbiór faktów, ale też jako proces – rozważał różne postawienie problemu historii.wprowadził pojęcie suwerenności państwa – władza zwierzchnia – prawa i kary Zwolennik absolutyzmu Brak konsekwencji w polądach społecznych. Pluralistyczne koncepcje Zajął się stosunkiem pomiędzy władcą a poddanymi Nawiązał do Arystotelesa – triada Rodzian wspólnota naturalna – podstawa państwa, z nią związana jest kwestia własności. Kolegia, korporacje Społeczeństwo ma skomplikowaną strukturę wewnętrzną Własność rodowa – ograniczenie włądzy suwerena – modyfiakcja triady Państwo nie jest prostym przedłużeniem rodziny. Jean Bodin podobnie jak Machiavelli próbował stworzyć podstawy polityki jako sztuki zdobycia i utrzymania władzy Antropogeografia – ludzkie cechy zmieniają się w zalezności od środowiska geograficznego Stworzył pojęcie państwa narodowego Utopie renesansowe T. More - utopia Francis bacon - Nowa atlantyda T. Campanella – państwo Słońce Nazwa gatunku od T. More Renesansowe utopie znajdują się na przeciwległym biegunie myśli machiavellego i Bodina. Związane sa z nurtem myśli społecznej swoich czasów, jednak inaczej odpowiadają na pytania. Opisują wsypy szczęśliwe. Nie wiadomo gdzie są. Opisują społeczeństwo zamknięte, stabilne w odróżnieniu od

KTS

12

społeczeństwa realnego, może to być nostalgia za światem uładzonym i idealnym. Wiele informacji o czasach wspólczesnych. Utopia – realistyczny opis anglii, krytyka wielu aspektów, przyczyną zła jest własność prywatna Surowe prawo ani jego rygorystyczne przestrzeganie nie usuną zła. Chce przbudowy systemu gospodarczego, zniesieniawłasności prywatnej – polaryzacja = przestępczośc. Widzi wpływ instytucji spolecznych na ludzi, zła spowoduje że ludzie będą źli, dobra że będą dobrzy. Inaczej niż u Machiavellego. More uwazał że trzeba odkryć trwałą substancję ludzkiej natury, lae też to co jest produktem struktury społecznej. Empiryczna analiza ludzi, obserwacje. Nie można zaniedbać warunków społecznych. Podobieństwa do machiavellego i Bodina  Uważa że ład spoleczny jest dziełem ludzkiej aktywności  Porządek zastany nie jest jedynym możliwym porządkiem

Michał Montaigne CVI w
Próby Uznawany za sceptyka, ojca nowoczesnego relatywizmu. Zadnego sposobu życia nie można uznać za bezwględnie dobry. Jego poglądy były związane z odkryciami geograficznymi i poszerzeniem horyzontów. Montaigne widzie inne kultury Raczej jest obserwatorem niż uczestnikiem zycia społecznego. Prawda jest nieosiągalna. Można zadac pytanie. Rozum ludzi jest wsoaniały i jednocześnie bezsilny. Rozum nie może ustanowić normy, jakie instytucje sa dobre , ponieważ instytucje instnieją tu i teraz. Zostały stworzone przez ludzi, są rózne, niedosknałe. Instytucje społeczne trwają dzieki zwyczajowi. Obawiał się aby własnego zwyczaju nie uczynić uniwersalnym, zdawał sobie sprawę z kultuowego zróżnicowania ludzkości. Nie chciał uznać tego co własne za najbardziej moralne, rozumne, powszechnie obowiązujące. Nie stawiał się wyże jniż dzicy. Patrzymy przez pryzmat naszej kultury dlatego innych uważamy za dzikich. Jego poglądy były wyjątkowe, radykalne odrzucenie eurocentryzmu, co jest charakterystyczne dla współczesnego socjologa, antropologa. Nieco uładzone wypowiedzi – dla francji zapowiedź poddania w wątpliwość tego co jest naturalne. Rola reformacji w epoce odrodzenia Rola rewolucyjna bardziej niż renesansowe doktryny. Marcin Luter XV-XVI Jan Kalwin XVI Na czym polegała rewolucyjna rola  Zmiana sposobu myślenia zwykłego człowieka

KTS

13

 Wywieranie wpływu na rozpatrywanie spraw świeckich ppoprzez krytykę sposobu ich rozpatrywania, głoszenie ideału kościoła jako wspólnoty wiernych

Luter
Jego działalność spowodowały że władza została oswobodzona z instytucjonalnych ram. Jednostka jest róna w obliczu boga. Jednostka nie potrzebuje kościoła w stosunkach z bogiem, to nie jest hierrchia stanowisk czy kompetencji. Kościół społeczenstwa – wspólnota może istnieć bez głowy (powinien) aby być wspólnotą doskonałą. Radykalnmy pogląd dot spraw wiary. Nie ma części niższych i wyższych, wszyscy są róni. Był przeciwnikiem reformacji ludowej, zwolennikiem silnej władzy, nierówności. Rozbieżność w pojmowaniu 2 sfer świeckiej i wiary. Religia w renesansie nadal wskazuje drogę do zbawienia ale nie dostarcza wzorów do organizacji politycznej.

Kalwin
 Wpływ na myślenie potoczne

Doktryna predestynacji – nawrót

Koncepcja religijna – człowiek jest przeznaczony albo do zbawienia albo do potępienia. Los jest z góry przenzaczony. Specyficzny rodzaj ascezy, aktywność człowieka wierzącego – praca i oszczędzanie, bogacenie się wzrost ekonomiczny Asceza jest przywilejem i obowiązkiem dostępnym dla nielicznych, wybranych przez boga. Powołany prze zboga do aktywności. Weber szczegółowo badał etykę protestancką i duch kapitalizmu – etyka protestancka spowodowała rozwój kapitalizmu. Dziś krytykowany ze względu na brak uwzględnienia innych czynników. Tam gdzie etyka protestancka istniała tam rozwijał się duch kapitalizmu. Doktryny prawa naturalnego – XVII w

Althusius Hugon Grocjusz T. Hobbes J. Locke Samuel von Pufendorf Baruch Spinoza
Wg. Szackiego doktryna prawa naturalnego jest najważniejszą teorią czasów nowożytnych, jej oddziaływanie ustało dopiero w XIX w. Z tej doktryny wywodzi się doktryna praw człowieka. Stworzyli teorię społeczną przy okazji opracowali teorię prawa. Jak możliwy jest ład społeczny?
KTS 14

Ludzie mają okreslone cechy, lud musi być taki aby jednostka czuła się bezpieczna ale też wolna. Nawiązywały do myśli renesansu poprzez indywidualizm władzę i suwerenność. Przeciwstawiały się dziedzictwu i przeszłości. Ład społeczny wyprowadzały z zasad prawa naturalnego. Uwazają ze zasady prawa naturalnego są wcześniejsze od czyjejkolwiek woli, istnieją przed powstaniem władzy, istnieją niezaleznie od istniejącej władzy. Odkryli sferę stosunków społecznych niezależną od rządów. Stosunek do poprzedników Trudny do opisania. XVII w doktryna jest zróżnicowana wewnętrznie, złożony stosunek do wcześniejszych myśli. Nawiązują do poprzedników ale też odcinaja się ostro. – ciągłość – kontynuacja ale tez zmiana Zróżnicowanie wewnętrzne Treść koncepcji Rozumienie pojęć w tym prawa naturalnego Sposób w jaki widziano najważniejsze zjawiska epoki Praktyczne wskazania wyprowadzone z teorii – największe różnice – np. Hobbes – bezwzględne posłuszenstwo, Locke można się zbuntowac jesłi działania władcy są sprzeczne z prawami natury, jeśli władza nie realizuje swoich zadan Podobieństwa Wspólnota stylu myślenia. Wpolityce należy keirować się zasadami ustalonymi rozumowo, zgadzali się że ładu społecznego nie można zaakceptować na podstawie akceptacji tradycji. Porządek świata istniej niezależnie od człowieka, obejmuje przyrodę i zycie człowieka. Odkrycie pisma świętego pomoże lepiej zorganizować stosunki ludzkie. Radykalizm, konsekwencje rozróżnienia tego co jest a co być pwoinno zgodnie z zasadami prawa naturalnego. Nacisk został położony na to co być powinno. Patrzyli raczej w przyszłość, nie szukali wyjaśnień w przeszłości. Istnieje pewna kontynuacja wcześniejszej tradycji oraz zmiana w odniesieniu do poprzedników. Na czym polega kontynuacja? Przejęcie z teorii średniowiecznej problematyki, aparatury pojęciowej (wywodzącej sie ze starożytności), technik dowodzenia. Założenie że ludzi obowiązują zasady postępowania których nie ustalili, otrzymali je wraz z naturą ludzką. Na czym polegała zmiana w stosunku do średniowiecznej doktryny prawa naturalnego? Stopniowa sekularyzacja pojecia prawa naturalnego, w średniowieczu związana z bogiem, teraz nie. Bóg nie może zmienić prawa naturalnego. Przejaw deizmu – Bóg stworzył świat ale już nie ingeruje w ten świat – pogląd przeciwny do teizmu – stworzył i działa , jest obecny. Poznanie zasad prawa
KTS 15

naturalnego możliwe jest bez objawienia. Prawa naturalne mają taki sam status jak prawa np. fizyki – sekularyzacja pojęcia prawa naturalnego. W odróżnieniu od średniowiecznej doktryny jest indywidualistyczna. Jednostkom przypisywano wrodzony popęd społeczny „appetitus societatis”. Inni uważali że jednostki sa z natury aspołeczne. Opisuja jednostki w rózny sposób, zajmowali się raczej jednostkami niż społeczenstwem jakpo całością. Zasady regulujące stosunek między jednostkami pośrednio reguluje cały organizm społeczny. Prawo natury odnosi się najlepiej do jednostek, jego zasady mogą być zdefiniowane jeśli zawiesi się istnienie więzi międzyludzkich. Koncepcja stanu naturalnego pomaga ujawnić cechy. Status naturalis Status socialis Status civilis Status culture – żadko używane Zmiany:  Koncepcje umowy społecznej były wyrazem indywidualizmu jednostkowego postrzegane jako podstawa społeczenstwa. W jaki sposób z jednostek niezależnych powstaje jedno ciało społeczne, jak powstają rzadzacy i rzadzeni. Uważali że społeczęnstwo obywatelskie nie jest wytworem natury. Nie wyprowadza się państwa z ustalonej normami wszechświata, jest to wytwór człowieka.  Nowa koncepcja człowieka nie miała pojęcia grzechu pierworodnego, nadprzyrodzonym powołaniem człowieka stosuje się przyrodoznawstwo. Wpływ na pojmowanie prawa natury przypomina kodeks moralny, recepta jak cżłowiek ma przeżyć w dżungli natury. Wiąże się z przesunięciem zobowiązań na uprawnienia, czego potrzebuje człowiek.  Przyswajanie wzorów ówczesnej nauki, matematyki, fizyki. Chołdowano dedukcji od ogółu do szczególu, poszukiwano ogólnych praw pozwalających wyjaśnić zjawiska szczegółowe.  Wyraźny klasowy charakter doktryny o Usprawiedliwienie aspiracji mieszczaństwa o Gwarancja własności i rzetelności, dotrzymywanie umów Własność – fundament cżłowieczeństwa, szeroko pojmowane życie, wolność, majątek, naczelny cel łączenie się we wspólnoty.

13.11.2005
Różnica w doktrynie prawnonaturalnej Rozumienie pojęcia prawa naturalnego

Destrukcji średniowiecznej doktryny dokonał Tomas Hobbes
KTS 16

- Zbiór warunków przetrwania ludzkich jednostek, te warunki są uświadamiane i przestrzegane gdy jednostki dświadczają strachu. Inni z mysliczieli byli zwolennikami bardziej tradycyjnych poglądow, jedną z cech właściwości człowieka jest popyt społeczny – appetitus socio.... Popęd do życia wspólnego z innymi w sposób pokojowy. W zwiaku z tym 3-ej mysliciele uważali że niektóre związki międzyludzkie mają charakter naturalny Mamy tu doczynienia z dwoma „socjologiami” w doktrynie prawa naturalnego: 1 – hobbes – konieczność stworzenia ludzkiej wspólnoty od podstaw, jednostki są z natury niezależne, wolne, nic ich nie łączy. Państwo = społeczeństwo, dopiero gdy powstaje panstwo. Bez władzy nie może istnieć współpraca między jednostkami, dopiero władza wprowadza ład. 2 – Altusius, Grocjusz, locke jakaś wspólnota istnieje z natury, społeczenstwo o charakterze podstawowycm, rodzina, bractwo, społeczeństwo loklane. Tę wspólnoty trzeba ochronić przez utworzenie społecześńtwa obywatelskiego – państwa. Wszyscy przywiązują wage do władzy politycznej. Zycie spoleczne w pelni rozwinięte możliwe jest tylko w państwie. Czego dotyczą dalsze różnice koncepcji stanu naturalnego, integralna część doktryny prawnonaturalnej nie miała charakteru historycznego, nie dociekano jak wyglądał stan ludzkości, założenia były logiczne. Stan natury stanowił experyment myślowy. Czym jest państwo poprzez doznanie sytuacji gdy państwa nie ma, lub gdyby go nie było, próżnia polityczna, społeczeńśtwo – ukazanie natury ludzkiej stan natury – mógł się zdarzyć dawnej ale też wspólnotę ludzi łączy tylko przynależność do jednego gatunku Hobbes prowadzi każde ograniczenie władzy absolutnej Locke – władza absolutna odtwarza stan natury, spoleczeństwo obywatelskie chroni czlowieka od powrotu do stanu natury Sens dydaktyczny – panstwo jest niezbędne

2 typy/koncepcje stanu natury odpowiadają:
1. Hobbsa – brak jakichkolwiek więzi międzyludzkich 2. Locke – istnieją rozwiązania stosunków społecznych w stanie natury ale pełne istnieją dopiero z chwilą powstania społęczęństwa obywatelskiego – państaw. Panstwo daje gwarancję ....

ujęcie człowieka Hobbes

KTS

17

człowiek jest aspołeczny z natury homo homini lupus est. Interesy poszczególnych jednostek są sprzeczne. Jednsotki które są wolne są też równe mają te same uprawnienie naturalne, wnika z tego walka rywalizacja, lęk przed śmiercią z rąk sileniejszego. Strach może tę walkę powściągnąć. Może wszystko w niej stracić. Walka o przetrwanie, stan wojny ze wszystkimi. Kres może położyć tylko silna władza zwierzchnia – bezpiecześńtwo życia i mienia, przestrzeganie zasad prawa natury. Są odkrywane przez mysł ale nie są przestrzegane, dopiero wymuszone siłą władzy możłie jest istnienie państwa.

Locke – cżłowiek jest istotą społeczną, interesy ludzi są zbieżne. Może nawiązać współpracę z drugim
człowiekiem. Walczy o przetrwanie z naturą (później nawiązuje do tego marks). Stan natury nie musi być stanem wojny ale współpracy, pomocy wzajemnej ale jest pełen niebezpieczeństw, nie ma prawa, sędziego – stan bezprawia. Istnieją więzi, zalążki społeczeństwa, mniej doskonałe niż państwo ale dające już ochronę. Ochrona istnieje dotąd wszyscy czuli się równi. Wynalazek pieniądza zaburza równość. Instytucje mają poskramiać agresję, niebezpieczenstwo. Stan wolności jest realny ale nie wynika z natury ludzkiej, wynika ze stosunków społecznych, konieczne jest stworzenie społęczeńśtwa obywatelskiego w celu ochrony własności (1,2,3) w celu określenia praw które obowiązują. Społeczeństwo obywatelskie daje gwarancje temu co ludzie wytworzyli w stanie natury, co może ulec destrukcji. Jak powstaje władza polityczna

Hobbes
Akt powstania władzy jest nieodwołalny i jednorazowy, zgoda wszystkich jednostek, nie wymaga odnawiania, nie jest możliwy bunt (powrót do stanu natury, zerwanie wszystkich stosunków społecznych, powrót do stanu wojny). Akt stworzenia władzy politycznej służy do uprawommocnienia absolutyzmu.

Locke
Władza została powołana przez zbiorowość do wykonania zadań, jeśli nie wykona – bunt – powołanie nowego rządu – uprawomocnienie demokracji. Relacje między poddanymi a suwerenem – możliość niezależności od władzy politycznej – doczytac Idea umowy społecznej, klucozwe pojęcie, znane od starożytności, rozwijane w średniowieczu. Wytłumaczenie jak ludzie przeszli od stanu natury do społeczeństwa. Jednostki są wolne i równe z natury, zawierają porozumienie, rezygnują z części swoich uprawnień w zamian za bezppiecześńtwo, jednoczą się w społeczeństwo. Rozsądne korzystanie ze swoich uprawnień. Społeczeństwo to stowarzyszenie w celu zaspakajania potrzeb i celów, twór ludzi Dwa rozumienia pojęcia umowy społecznej 1 – kontrakt rządowy, dominowało w średniowieczu, interesowano się relacjami władca – poddani.

KTS

18

2 – XVII w – właściwa umowa społeczna – pomiędzy przyszłymi członkami społeczeństwa co do zasad jego organizacji hobbes – akt zawiązania społęczeństwa Locke – związki między ludźmi istnieją wcześniej. Układ między obywatelami a rządem W doktrynie prawa naturalnego widzi sprzeczności wynikające z tego że była pomostem między starożytnością i średniowieczem a czasami nowożytnymi.

Teoria poznania Locke
Istnieją prawa naturalne, człowiek powinien móc je poznać siłą rozumu, ale ten który czerpie wiedzę z doświadczenia nie ma na jego temat żadnych informacji. Nie jest to prawo ustanowione czy zwyczajowe. Locke jest empirykiem, nie poradził sobie Zasady prawa naturalnego z załozenia są dostępne dla każdego, stwierdzono rozdźwięk. Czy można mówić o uniwerslanym charakterze. U locka mamy kilka koncepcji życia społecznego. Działanie ludzkie interpretuje w ramach prawa zwyczajowego, ... doczytać o sprzcznościach w doktrynie Z przekonaniem o istnieniu prawa natury nie płynie przekonanie o istnieniu harmonijności świat ludzkiego. Widać ogromne zróżnicowanie. Widzimy 2 różnych badaczy zwolennik doktryny badacz człowieka, prawa zwyczajowego

Giambattista Vico – XVII/XVIIII w
Postać ważna – od niego można liczyć zainteresowanie historią kultury Był profesorem retoryki z neapolu. Autor „nauki nowej” 1740. działał na peryferiach nurtów. Jego myśl była odmienna. Nie w pełni był świadom stanu dyskusji naukowych, był katolikiem, opatrzność boża, ograniczenie ludzkiego umysłu, był zabobonny, stworzył własny system. Jego system nie odegrał roli, dopiero w czasie romantyzmu. Prekursor historii kultury, wprowadził historię do nauk społecznych. Poglądy Krytyczny stosunek do myślenia prawnonaturalnego, jest konkretny, tamci byli abstrakcyjni. Zajmowali się fikcjami on wprowadził historię, nie oddzielał moralności od polityki – jeden proces, oni oddzielali. Społeczna natura człowieka – oni indywidualiści. Poczucie przynależności do grupy jest tak samo ważne jak poszukiwanie pozywienia, nie odrzuca religii, uważa ją za ważną. Antyracjonalista, krytykuje popularne metody przyrodnicze. Prawidłowości które kierują ludzkim życiem są realniejsze od figur, itp. Człowiek żyje w świecie rzeczywistym, stanwia na wiedzę humanistyczną. Mechanizmów rządzących światem zewnętrznym nie sposób jest poznać – ograniczenie ludzkiego umysłu. Krytykuje Człowiek jest istotą społeczną, żyje w grupach, ma potrzebę więzi, jest istotą historyczną. Natura ludzka zmienia się w wtoku rozwoju cżłowieka, zwrost całkowity obejmuje wszystkie dziedziny życia
KTS 19

cżłowieka. Naturę ludzką odnajduje się w historii. Proces kształtowania się lduzkiej natury przechodzi przez fazy. Kazda następna opiera się fazie wcześniejszej. To nei ejst prosty liniowy rozwój, raczej spirala. Poszczególne etapy – podobne ale na wyższym poziomie. Różni się od koncepcji osświeceniowych historiozoficznych, skupia się na rozwoju człowieka, interesuje go rozwój języka, religii, obyczajów, sztuki itp. wszechstronny rozwój człowieka – zawsze w grupie. Jest teoretykiem rzowoju kutlruy. Jest przekonany że historia każdego narodu ma cechy swoiste, podąża różnymi drogami i w różnym tempie choć w tym samym kierunku. Co wnieśli w rozwój myśli społecznej Najważniejsze Postawienie pytań
-

powstanie społęcześńtwa, jak jest możliwe, choć odpowiedzi były różne już wtedy zarysował się konflikt między społęczeństwem a jednostką, do dziś ten konflikt istnieje.

OŚWIECENIE XVIII w
Początki teorii socjologicznej Myśliciele oświecenia chcieli do badania człowieka i społeczeństwa stosować to co uwazali za zasady naukowe. Postulat czystej nauki wolnej od przesądów. Cechował ich racjonalizm, zaufanie do rozumu. Różnice, sprzeczności ich charakteryzujące. J.J. Rousseau – szuka człowieka jako człowieka w stanie natury Monteskiusz – nie można zanleźć człowieka w stanie natury bo istnieje tu i teraz w społeczności Łączy ich to że sami czuli się przynależni do jednego obozu, członkami grupy, która walczy z przesądem, ignorancją – współcześni też ich tak postrzegali.

Oświecenie wg. Kanta
Wyjście człowieka z niepełnoletności. niepełnoletniość – to niezdolność człowieka do posługiwania się rozumem bez przemocy. Miej odwagę posługiwać się swym własnym rozumem. Doprowadzenie człowieka do pełnoletności – rola filozofa, ma dostarczyć mu wiedzy. Łączyła ich też wspólna krytyka, wspólne przedmioty krytyki. Właściwie wszystko. 1. systemy religijne, pisma św. Instytucję kościoła, nie religię jako taką ale wyznawali ideę religii naturalnej, boga podawali rozumowi ludzkiemu, nie na podstawie objawienia czy ślepej wiary. 2. autorytety i tradycję. Sprawdzali nawet eksperymenty na które ktoś się powołał. Nie akceptowali tylko daltego że zawsze tak yło. Liczy sie rozumność i praktyczność, użyteczność, warto sprawdzić czy tak rzeczywiście jest jak ktoś stwierdził. 3. filozofię, spekulacje, metafizykę. Poddawano w wątpliwość wartość dedukcji i matematyki, ceniono fizykę ponieważ nic się nie zakłada – nauka indukcyjna. 4. instytucje społęczene i polityczne – prowadziło do walki z despotyzmem, tyranią, własnością prywatną wiąże się to z desakralizacją społecześńtwa – odczarowanie – jesli bronią ustroju to dlatego że jest racjonalny. Obarcza się och odpowiedzialnością za wybuch rewolucji francuskiej.
KTS 20

Poruszali problematykę  Ładu – jednolity porządek fizyczno – moralny – wszystko mu podlega  Natury – pojęcie wieloznaczne, naturalne, stan natury, o poprawie natury, naturze ludzkiej – co jest pierwotne naturalne a co wtórne, sztuczne  Sensualizm w antropologii oświeceniowej, mówią że różnice miedzy ludźmi wypływaja z różnych warunków w których żyją, deformują naturę. Zależność, wpływ warunków życia na jednostki  Przekonanie że człowiek jest tabula rasa, to co jest w nim najważniejsze ma niezaleznie od okoliczności. Może swię realizować w okolicznościach sprzyjających.  Postęp , wiara w postęp. Nawet u Rosseau ją widać  Utopia – budowanie wizji świata utopijengo, świat alternatywny, odmienny

Voltaire j.j.Russeau Monteskiusz
Nie można utożsamiac oświecenia tylko z francją, byli też brytyjscy, szkoccy Voltaire XVII/XVIII (wiekszość) ponad 80 lat. Filozof, historyk, filozofia historii, historia pragmatyczna, racjonalista. Był przekonany że natura ludzka jest niezmienna, ogromną rolę odgrywają instynky, człowiek zawsze żył w społeczeństwie. OSmieszał pojęcie stanu natury, zawsze miał prawa i obowiązki. Jego nowatorstwo polegało na tym że uważał że trzeba umieć wątpić, na krytyce kryterium oceny wiarygodności żródeł. Rosję i kraje pozaeuropejskie włączył do zainteresowań historycznych. Największe znaczenie przypisywał instytucjom, klimatowi, ustrojowi...

JJ Russeau
Pisał wiele Rozprawa o pochodzeniu i podstawah nierówności między ludźmi Umowa spoleczna Emil Wyznania – pod koniec życia Jak zyć – problem podstawowy Był genialny, nie był uczonym, był samoukiem, smaotnikiem, człowiekiem marginesu, szukał koneksji, życje poza marginesem boleśnie to odczuwa. Jest uczestnikiem a nie obserwatorem zycia społecznego. Z pozycji uczestnika zajmuje się problemem życia społęcznego.

od iwony !!!!!

KTS

21

RÓŻNICE W OBRĘBIE DOKTRYNY PRAWNO – NATURALNEJ:
Jego destrukcji dokonał Hobbes. U niego zasady prawa naturalnego to zbiór warunków przetrwania jednostek. Te zasady sa uświadamiane i przestrzrgane gdy jednostki doświadczają grzechu, gdy sa wolne i niezależne. Althusius i Locke byli zwolennikami i mówili ze cecha człowieka jest popęd społeczny (apetitus societatis). Jest to poped do życia z innymi w sposób pokojowy. Oni uwazali ze niektóre związki między ludźmi mają charakter naturalny. Szacki uważa że natej podstawie mamy do czynienia z dwiema socjologiami:

• Rozumienie pojęcia prawa naturalnego

-

-

Hobbes zakłada koniecznośc tworzenia wspólnoty od podstaw bo jednostki z natury są niezalżne. Moment narodzin państwa równa się momentowi narodzin społeczeństwa. Wcześniej jest tylko konflikt i walka. Bez władzy nie może istnieć współpraca mięedzy jednostkami. Althusius, Grocjusz i Locke zakładali, że jakaś wspólnota istnieje z natury o charakterze zalążkowym i jest to Rodzina, bractwo, społeczność lokalna. W nich widzieli zalążek. Ten zalążek wspólnoty trzeba uchronić i utrwalić przez utworie PAŃSTWA.

• Koncepcja stanu naturalnego
Rozważano czym jest państwo gdy państwa jeszcze nie ma. Była próżnia społeczna 9społeczna) służy temu, aby ukazać naturę ludzką. Stan naturalny mógł się zdarzyć dawniej ale może być i teraz. U Hobbesa do stanu natury prowadzi każde ograniczenie władzy. U Locka władza absolutna odtwarza społeczność.

Dwa typy koncepcji stanu natury od dwóch typów stanu natury ludzkiej i 2 typów socjologii spowodowały powstanie następujących poglądów: 1) Hobbes mówi że brak więzi między jednostkami w tym momencie 2) Locke mówi ze istnieją dość rozwinięte stosunki społeczne ale stan w pełni społeczny jest tylko wówczas jak jest społeczność obywatelska bo taka właśnie daje gwarancje stosunków społecznych na podstawie zasad prawa naturalnego. O człowieku mówią: Hobbes twierdzi że człowiek jest aspołeczny (człowiek człowiekowi wilkiem). Interesy jednostek są sprzeczne bo każdy chce zagranąć dla siebie jak nawięcej ale jednostki są też równe i mają takie same uprawnienia naturalne czego konsekwencja jest rywalizacjia i ciągła obawa o nagłą śmierć z rąk silniejszego. Jest też strach który może walkę powściągnąć. W walce o przetrwanie można stracić wszystko. W walce każdego z każdym kres może położyć tylko władza zwierzchnia która potrafi zagwarantować przestrzeganie zasad prawa naturalnego - które są odkrywane przez rozum ale nie są przez niego przestrzegane. Gdy takie przestrzeganie ywmiusi siła władzy zaistnireje wtedu społeczność lewiatan. Locke mówi że człowiek jest istotoą społeczna, interesy jednostek są zbieżne, a człowiek może nawiązać współpracę z drugim człowiekiem, walczy o przetrwanie, opanowywuje przyrodę poprzez pracę.... Stan naturalny nie musi być stanem wojny ae
KTS 22

stan pokoju – msi być stanem wzajemnej pomocy. Ale jest pełen niebezpieczeństw bo nie ma najwyższego sędziego i każdy wymierza sprawiedliwść na własną rękę. Istnieją tu pewne więzi więc jest to stan społęczny. Choć jest mniej doskonały od państwa to chrania własnośc, majątek i życie. Ochrona taka jest dopóki wszyscy są równi. Gdy każdemu wystarczy to, co sam wydobywa z przyrody. Elementem naruszającym te równowagę jest PIENIĄDZ. Bowiem umożliwia on gromadzenie bogactwa. Konieczne są zatem instytucje które poskromią agresję i konflikty. Niebezpieczenstwa są możliwe i wyniakają z utworzonych rzez ludzi układów stosunków społecznych . koieczne jest stworzenie społeczności obywatelskiej aby można było okreśłić prawa, które mają w niej obowiązywać… społeczność obywatelska daje gwarancję temu co lud sobie wytworzył. • Akt stworzenia władzy politycznej
Hobbes twierdzi że jest to akt nieodwołalny, jednorazowy, polega na pwołaniu suwerena. Nie wymaga odmowy. Nie jest też możliwy bunt bo tak owy spowodowałby powrót do stanu natury i zerwnie stosunków spolecznych oraz powrót do ciągłej wojny każdego z każdym. Akt stworzenia służy do uprawomocnienia absolutyzmu.

Locke mówi, że władza została powołana przez zbiorowość do wykonania zadań. Jak władza tych zadań nie wykona to należy się zbuntować i powołać nowy rząd. Społeczeństwo jako całość społeczna może być niezależna od władzy społecznej.
IDEA UMOWY SPOŁECZNEJ Dzieki niej wytłumaczono jak ludzie przeszli od stanu natury do atanu współpracy. Jednostki wolne i równe zawierały porozumienie gdzie świadmoie rezygnowały z częsci uprawnień na konto bezpieczeństwa, jednocząc się w społeczeństwo. Mają rozsądne korzystanie z uprawnień . społeczeństwo to stowarzyszenie w celu zaspokojenia celówi i potrzeb . jest to twór ludzki.

a) w ujęciu średniowiecznym o umowie społęcznej mówiono że jest to „kontrakt rządowy” - czyli relacje rządzących z poddanymi b) w XIII wieku o umowie mówiono, że jest to umowa między przyszłymi członkami co do zasad organizacji społęczeńsytwa. c) Hobbes mówił – jest to akt zawiązania społeczeństwa d) Locke - związki między ludźmi istniały wcześniej. W doktrynie prwno - naturalnej widzimy sprzeczności które wynikają z tego, że była ona pomostem między średniowieczem a nowożytnościa.
TEORIA POZNANIA LOCK’A Mówił, że istnieją prawa naturalne i człowiek powinien móc je poznać siłą rozumu. Ale człowiek który czerpie wedze z doświadczenia nie może ich poznać bo to nie jest raw stanowione , zwyczajowe, . on nie mógł przyjąc tego rozwiązania . Locke był empirykiem i to był powód. Nie wybrnął z tego.
KTS 23

Społecznośc w kryzysie prawno naturalnym:
1) zasady rawa naturalnego

z założenia każdy może poznać ale stwierdzono rozwdźwięk między nimi a tym, czy ludzie się kierują. Możemy mówić o uniwersalnym prawie . w rezultacie mamy u Locka koncepcje życia społecznego. Dziąłania ludzkie interpretuje się w aspekcie prawa zwyczajiowego . w badaniach empirycznych trzeba się zając prawami zwyczajowymi czyli „jaka jest rzeczywistość” a nie jaka być powinna. Jest non inne w każdy społęczeństwie i jest zaprzeczxeniem uniwersalizmu. Nie płynie stąd przekonanie o harmonii świata. To jest wręcz zaprzecznie, widac zróżnicowanie. Na podstaiwe tych wątpliwości widzimy badacza w dwóch osobach: jako zwolennika doktryny prawnonaturalnej oraz jako badacza ludzi.

JEAN GIAMBATTISTA VICO XVII –XVIII wiek Od niego możemy zacząć liczyć zainteresowanie historią kultury. Autor „Nauki Nowej”. Działał a peryferiach nurtów głównych. Jego myśl była odmienna bo nie był on świadomy problemu stanu dyskusji naukowych. Był zabobonny i wierzył w Opatrzność Bożą. Cechy jego poglądów: - krytyczny stosunek do myślenia prawno naturalnego
a) jest konkretny bo wprowdził do nauki historię, nie oddziela moralnoścci od ooityki bo stanowią jeden proces ewolucyjny. Dostrzega społeczną naturę człowieka, widzi grupę. Uważa że poczucie przynależności jest tak ważne jak poszukiwanie pożywanienia, prokrreacja. Nie odrzuca religii, uważa ją nawet za bardzo istotny element. b) Viko był antyracjonalistą. Krytykował metody przyrodnicze. Prawodlowości, które kierują życiem są dużo realniejsze bo człowiek żyje w świecie rzeczywistym. Stawia nawiedzę humanistyczną, która daje jednocześnie samowiedzę… krytykuje ich bo uważa że należy się zajmować światem narodzin człowieka bo człowiek czuje potrzebę życia z innymi jest też człowiek naturą społęczną i historyczną zarazem. Natura człowieka zmienia się wraz z jego wzrostem, obejmuje wzrost fizyczny, intelektualny, spoleczny, moralny, duchowy, artysyczny). Natura podlega ciągłemu wzrostowi, któremu towarzyszy Opatrznośc Boska. Jest t wzrost od stanu zwierzeciego sdo stanu ludzkiego. Naturę człowieka odkrywa się poprzez analizowanie historii. Proces kształtowania przechodzi przez fazy . każda następna jest przygotwana przez poprzedzającą. Nie jest to rozwój liniowy. Poszczególne etapy są podobne ale każdy jest coraz bardziej zaawansowany. VIKO różni się od koncepcji oświeceniowych bo skupia się na rozwoju czlowieka który zawsze istniej z innymi ludźmi. Interesjue go rozwój języka, , obyczaje, prawa, instytucje. Wszechstronny rozwój ale zawsze w grupie.

KTS

24

OŚWIECENIE
VOLTAIRE, J.J. ROUSSEAU, MONTESQIUSZ
W oświeceniu lokuje się początki myśli socjologicznej. Chcieli do badania natury ludzkich stosować to, co uważali za zasady naturalne. Głosili postulat „ czystej nauki” czyli wolnej od przesądów, czysty rozum, zróżnicowane poglądy. Różnice i sprzeczności które ich charakteryzują: JJ Rousseau szukał człowieka w stanie czystym, Montesqiusz widzi że człowiek w stanie czystym nie ma bo człowiek istnieje tu i teraz. Łączy ich to że czuli się przynależni do jednego obszaru walczącego z przesądami, ignorancją. Walczyli z ciemnotą i tu też byli zespoleni. Oświecenie wg. Kanta to wyjście człowieka z niepełnoletności w którą sam popadł z własnej winy. To niezdolnośc posługiwania się rozumem biez kierownictwa kogoś obcego. Hasłem przewodnim epoki było miej odwagę posługiwać się wlasnym rozumem. Doprowadzenie człowieka do pełnoletności to rola filozofów w oświeceniu. Mają oni dostarczyć wiedzy łączy ich ponadto wspólna krytyka a krytykowali dosłownie wszystko: • Systemy religine, pisma święte, instytucję Kościoła. Wyznawali idee religii naturalnej. Uważali, że Bóg to hipoteza. Możemy o nim twierdzic tylko na podstawie ładu przyrody ale nie wiary. • Autorytety i tradycję – sprawdzali nawet eksperymenty, na które ktoś się powołał. Nie można czego zaakceptowac bo tak było wcześniej. Tak się działo i niekt tego nie negował ale teraz liczyla się tylko praktyczna użyteczność. • Filozoficzne spekulacje metafizyczne – jeżeli nie pokazała że twierdzenia są zgodne z faktami to poddawano filozofię w wątpliwośc szczególnie wartśc dedukcji. Ceniono natomist fizykę bo nie zakładało się tylko ustalaó. • Instytcje społeczne i polityczne – prowadzi to do walki z despotyzmem, własnością prywatna i hierarchią. Wiąże się to z desakralizacją społeczeństwa. Chcieli odczarowac społeczeństwo. Jeżeli broni się ustroju to dlatego że jest racjnalny.

PORUSZANE PROBLEM I PUNKTY WSPÓLNE 1) ŁAD Jest to jednolity porządek fizyczno – moralny któremu wszystko podlega 2) NATURA To wielowymiarowe pojecie. Natura czy stan natury, natura ludzka jest jedna i niezmienna. Sprwadza się to do ustaleń co jest pierwotne ( naturalne) a co jest sztuczne ( wtórne). W stanie społęcznym
KTS 25

3) SENSUALIZM – w antropologii oświeceniowej. Mówili, że różnice między ludźmi wypływają z różnych warunków w których ludzie zamieszkują i żyją a które jednocześnie deformują ludzką naturę. Widza znaczący wpływ tych warunków na jednostki 4) POSTĘP- wiarę tą widac też u pesymistów np. Rousseau 5) UTOPIA – budowanie nierealnej wizji to świat odmienny od doświadczenia ludzkiego 6) PRZEKONANIE – że czlowiek nie jest Tabula Rasa bo to co jest w człowieku trwa niezależnie od okoliczności . możliwośc ta może się ujawnić w okolicznościach sprzyjających. VOLTAIRE ( XVII – XVIII) Filozof, historyk, uprawiał filozofię historii. Był przekonany, że natura ludzka jes niezmienna bo ogromną rolę odgrywają instynkty. Człowiek zawsze żył w społeczeństwie, ośmieszał pojecie stanu natury. Człowiek zawsze miał prawa i obowiązki i żył w grupie. Był rzekonany o koniecznści krytyki źródeł. Rytyka stanowiła kryterium wiarygodności źródeł. Rozpatrywac należy wielkie epoki a nie czyny. Do swych zainteresowań włączył Rsje i kraje pozaeuropejskie. Największe znaczenie rzpisywał instynktom. Strojowi polityczxnemu, stanowi opinii. ROUSSEAU „rozprawa o pochodzeniu”. „ Umowa społeczna’. „O podstawach nierówności między ludźmi”. Jego podstwowym probleme było jak żyć? Jest raczej czestnikiem życia a nie jego bserwatorem. Z tej pozycji zajmuje się problemem życia spoęcznego.

17.12.2005
Filozofia szkoca: - Dawid Hume - Adam Smith - Adam Berguson - Jeremy Bentham - Immanuel Kant - Johann Gottfried - Herder

HUME
a) Geneza społeczeństwa Mowił – instynkty mają pierwszeństwo. Nie można tłumaczyć celów człowieka odwołując się do rozumu, bo są to uczucia. Rozum wspomaga podjete decyzje ale rozum jest też niewolnikiem uczuc. b) teoria umowy społecznej Zdecydowanie ją neguje. Twierdzi że umowa społeczna to transakcja. Krytykuje ja w „Traktacie uczuć społecznych”. Rozum niem oże wyprzedzać woli i uczucia. Kategoria umowy społecznej jest w ogóle nieprzydatna. c) życie społeczne
KTS 26

Pierwsza zasada życia społecznego to: - popęd seksualny - wytwarzanie pokolen życia - powstanie instytucji własności prywatnej (dobra rzadko występujące nie mogą być dostępne dla wszystkich jest to proces długotrwały) - ochrona własności (najważniejszy czynnik trwania społeczeństwa) Ludzie poddają się regułom życia społecznego z powodu oddźwięku uczuciowego lub symaptii. Oddźwięk uczuciowy – właściwośc polegająca na odczuwaniu uczuć. Trudn jest wyrzadzić krzywdę drugiemu człowiekowi bo w działaniach ludzkich uwzglednia się uczucia drugiego człowieka. Ludzie respektują te reguły ze względu na nawyki, obyczaje, bo ceni się to co się zna. Umowa rządowa - podbój i uzurpacja to powody powstania rządu a ludzie są im posłuszni z przyzwyczajenia. Hume odchodzi od poglądów oświecenia – racjonalizm i egoizm. Namiętności ludzkie spajają i jednoczą ludzi. Przesąd – pełni ważną rolę , został rozwinięty przez konserwatyzm.
Adam Smith Twórca ekonomii politycznej. „Badania nad naturą i przyczyną bogactwa nardów”, „ Teoria uczuć moralnych”. Jako moralista znany był w czasach mu współczesnych aktualnie jako ekonomista.

Aspekty istnienia człowieka w społeczeństwie: - ekonomiczny - analizuje podział pracy - moralny – analiza oddźwieku uczuciowego, sympatii Człowiek działa IMPULSYWNIE!!!!!! Ludzie są dla siebie zwierciadłami co wiąże się z sympatią i oddźwiękiem uczuciowym. Pytał jak funkcjonuje społeczeństwo gdzie jednostki jak zwierciadła przyglądają się sobie i modelują swoje zachowania. Mówi że jest to skomplikowany proces oddziąływania spoęlczeństwa (innych ludzi) – obiektywnego obserwatora na jednostke. To społeczeństwo mówi co jest dobre. Życie bez społeczeństwa to nierozumienie kategorii dobra i zła. Istnienie takiego zwierciadła pozwala na rozwój jednostek. Człowiek nie istnieje bez ludzi. W badaniu nad naturą to rynek jest zwierciadłem które modeluje zachowanie ludzkie w kategoriach ekonomicznych. Podział pracy zwiazany jest z umiejętnościami naturalnymi, rozwijanymi przez społeczeństwo do handlu.
Adam Ferguson

Był pierwszym socjalistą. Pokazuje zmiany jakie wywołuje społeczeństwo. Uważa że ludzie powinni działać w grupie. ŁAD SPOŁECZNY ochrona intersuspołecznego w filozofii szkockiej. . Ludzie są egoistami nawet oddźwię uczuciowy związany jest z egoizmem. Pomimo to istnieje ład społęczny. Jak to się dzieje że on istnieje dokładnie wyjaśnił BERNARD MANDEVILLE – „Bajka o pszczołach”. Gdzie prywatne cechy to w praktyce publiczne wystepki. Mówi o złych cechach jednostek a ład społeczny w gruncie rzeczy jest rzeczą naturalną - jest sumą działań jednostek . pomimo iż ład społeczny nie jest celem ich działania – to ich działania są egoistyczne. CECHY FILOZOFII SZKOCKIEJ:
KTS 27

-

deizm używają pojęć Stwórca, wielkie geometria, niewidzialna ręka rozróżniają przyczyny: celową (niewidzialna ręka) oraz przyczynę sprawczą (działania ludzkie) za model ładu społecznego uważają kapitalistyczne społeczeństwo porównują społeczeństwo do rynku i istnienia niewidzialnej ręki rynku brak ingerencji w rynek da rozwój

TEORIA ROZWOJU SPOŁECZNEGO W FILOZOFII SZKOCKIEJ Historia hipotetyczna – służyła wyłonieniu tendencji społecznej w historii. Siegali do: opisu życia społecznego zwierząt ( by znaleźć porównanie do ludzi), opisu ludów pierwotnych. Chcieli prześledzić wszystkie stadia rozwoju społecznego od najbardziej prymitywnych/pierwotnych aż do upadku. Człowiek dziki – nędzny dzikus który służy do ukazania postępu ludzkości. Teoria rozwoju sołecznego dotyczyła przemian zdobycia środków do życia (pożywienia) a za nimi szły przemiany w innych dziedzinach. Mowi się że Smith stworzył 4 fazy rozwoju społecznego: 1) 2) 3) 4) polowanie pasterstwo rolnictwo handel

Adam Ferguson – fazy rozwoju społecznego

1) Dzikość - zdobywanie pożywienia przez polowanie 2) Barbarzyństwo – zdobywanie środków przez pasterstwo i rolnictwo 3) Cywilizacja – przez handel Cywilizacja to organizacja społeczno – instytucjonalna. Dzieli prace uznając podział ten za charakterystyczny dla nowoczesnego społeczeństwa. Mówi o istnieniu podkultur co ściśle związane jest z podziałem pracy. Podział pracy ma skutki integracyjne i dezintegracyjne. Praca wywołuje podział na klasy. Preewolucyjna metoda porównawcza mówi że dzicy to faza wcześniejsza, ewolucyjna społeczeństwa nowoczesnego.
G. BENTHAM Stał nieco na uboczu oświecenia. Napisał „Wprowadzenie do zasad moralności i prawodawstwa”. Z filozofią szkocką łączył go utylitaryzm. Mówił że działania jednostek przyczyniają się (lub nie) do dobra ogólnego. Różniło go od innych to że mówił że społeczeństwo ma zaspokajać potrzeby jednostek.

UTYLITARYZM – filozofia życia a względem Smitha to teoria życia społecznego (są na to różne spojrzenia) Jego system był niesocjologiczny. Skupiał się na prawodawstwie gdzie prawo miało dac dobro jednostkom. Odrzucał historię uważając ją za źródło szaleństw. Stworzył program walki z fikcjami. Fikcja dla niego było tez SPOŁECZEŃSTWO. Człowiekiem kieruje siła dążenia do przyjemności i unikania nieprzyjemności. Prawa mają się przxyczyniać do szczęscia jednostek nie ma sensu rozważać czy są rozumne czy naturalne.

KTS

28

OŚWIECENIE NIEMIECKIE Niemcy były zacofane pod względem moralno – społecznym ale nie pod względem intelektualnym. Głównie interesowano się kulturą a nie polityką.

IMMANUEL KANT
Przeniknął myśl europejską, nawet kiedy jego poglądy odrzucono. Przekraczał noryzm filozoficzny. Miał miejsce znaczące ze względu na odmienne myślenie.

Krytykował rozum i napisał: „Krytyka czystego rozumu” „Krytyka praktycznego rozumu” „Krytyka władzy sadzenia” Głosił potrzebę: - humanizacji nauki – podmiot ma rolę aktywną w poznaniu , nie jest bierny, nie czeka bezradnie, ale sam bada przyrodę. Dlatego ważny jest rozum bo on pomaga w tworzeniu porządku. Rozum okresla przedmiot poznania.

Krytyka poznania społecznego – podmiot poznania jest aktywny, twórczy humanizacji etyki – świadomość, poznanie to droga od teorii empirii poprzez poznanie. Teoria .................... empiria

Inspirował go Rousseau mówiący o maskach ludzkich, które ludzie przybierają Istota człowieczeństwa jest w naturze. Ma on powołanie do realizacji pewnych celów co wywyższa go spoza innych stworzeń przyrody. Człowiek należy do „królestwa wolności” a nie do przyrody. Filozofia Kanta jest dualistyczna bo człowiek należy do 2 sfer: HOMO PHAENOMENON HOMO NOUMENON
dostepny przedmiot poznania
KANT jest skrajnym indywidualistą Należy: szanować jednostke jako jednostke indywidualną. Okiełznać ludzi Zapewnić wolnośc ludziom poprzez stworzenie odpowiedniego prawa tak, by niedopuszczac do aktów samowoli Człowiek poprzez swoją aspołeczna towarzyskość może funkcjonować a więc nie może obejść się bez ludzi z którymi nie znosi przenosić. Bez tej aspołecznej towarzyskości postęp jest niemożliwy. Dzięki niej istnieje społeczeństwo.
KTS 29

rzecz niedostepna, niemożliwa

do poznania

- mówi że jednostka działa samodzielnie , rozum daje jej

imperatyw kategoryczny powinnością (dyktowaną przez rozmu) a empirią (naciskami świata).

HERDER
Autor myśli o filozofii dziejów. Rozwinął idee, zróżnicowania duchowości ludzkiej itd. Dał początek HISTORYZMOWI SPOŁECZNEMU. Uważany był za krytyka oświecenia. Podkreślano jego podobieństwo do Montesqiusza który też zajmował się dusza narodów.

Odrzcał wizję nomachinizacji życia. Krytykował lekceważenie idei wcześniejszych myślicieli. Człowiek to odmiot działający ukazujący swoją osobowość. Ludzie są różni dlatego jeszcze bardzej potrzebują siebie nawzajem. TEORIA SPOŁECZNA – a) załozenie ontologiczne - Cały wszechświat tworzy jeden organizm b) założenie gzeogologiczne – proces poznania to aktywne uczestnictwo podmiotu w świecie, religijne przeżywanie swiata, jest mikrokosmosem dlatego może poznac makrokosmos. Społeczenstwo jest częścia wszechświata składa się z jednostek które nie są wyłącznie członkami społeczeństwa bo jest autonomiczna. Podkreśla indywidualność jednostek . mówi że społeczeństwo to stan naturalny jednostek bo żyja one od urodzenia we wspólnotach. Naród to wspólnota przede wszystkim kulturowa, językowa. Język pokazuje ducha narodu bo człowiek mysli jak mówi, swoje mysli wyraza przez język. Tradycja i ikultura ma rolę drugoplanową. Istota państwa jest istnieine wspólnoty ludzkiej i to ona wyłania potrzebne jej władze. Dobre prawa powinny być oparte na tradycji. Państwo organizam to idea uwazan za utopie. Ludzkość: to byt realny, histroia ludzkości to historia narodów. Ma ona przedstawiać bogactwo narodów, a nie jeden tok ewolucyjny. Pluralizm - każda kultura jest wyjątkowa i kazda jest sobie równa. Determinizm geograficzny – odrzuca go, tworzac własną klimatologię. Ludzie są zdolni do przekształcania klimatu . klimat to obszerne srodowisko naturalne. Człowiek ma za zadanie rzxkształacać klimat poprzez technikę. Oświecenie polskie – przerobić H.Kołłątaj, S.Staszic, różnice plskiego oświeceoa.

15.01.2006
Temat: Ideologie porewolucyjne
KONSERWATYZM

KTS

30

Podstawa zmierzała do zachowania status QUO (istniejącego stanu rzeczy). W socjologii był to kierunek mający utrzymać status QUO po rewolucji francuskiej, kiedy nastąpiły radykalne zmiany porewolucyjne. Konserwatyści chcieli uratować to co się da z dawnej społeczności . tak urodziła się myśl konserwatywna. MEHEIM – „das konservatire Denken” była niejednolitą doktryną. Myslenie konserwatystów było dla socjologów przyczyną do myśli socjologicznej. Konserwatyście zmierzali do szukania idei która wytłumaczyłaby ciągłośc społeczeństwa. Byli świadomi ze przywrócenie porzadku sprzed rewolucji było niemożliwe. Można go było jedynie zmienić. Przedstawiciele: Anglia- Durke, Niemcy – Adam Muller, Holler, Francja – De Vonal. Elementy myślenia konserwatywnego: • Kładziono nacisk na rozum i na zrozumienie tego co się dzieje wokł człowieka. Społeczeństwo i porządek społeczny przebiegają inaczej. Nie ma między nimi zgody. • Krytykowali naturę ludzką która była bardo waznym elementem myśli oświeceniowej. Natura ludzka to utrwalony porządek ale ma ona tez elementy irracjonalne. Człowieka nie był uracjonalniony ale ma też inne elementy. Istnieje bowiem czynnik który wyprzedza mysleanie racjonane – jest to PRZESĄD – element wyprzedzający sąd. Ludzie postepują zgodnie z irracjonalnymi przesłankami. Każdy wysiłek zmierzjący do likwidacji przesądu jest próżny. Nie da się wyeliminowac przesądu z ludzkiej natury. Koncepcja człowieka racjonalnego posługuje się racjonalnymi przesłankami. Ludzka natura działa niezależnie od okoliczności . przesąd jest uwarunkoany miejscem , czasem i kulturą danego społęczenstwa. Czas w którym rzysżło ludziom czy społeczeństwu żyć jest determinantą. Wszystko determinuje kultura jeżeli chodzi o przesąd. • Istnieje tylko człowiek ukonkretyzowany. Konserwatyści posługiwali się pojęciem ‘ducha narodów” . irracjonalny wymiar człowieka jest niezmywalny. To cecha człowieka funkcjonującego w wymiarze przesądu. Mamy doczynienia z wizją myslenia w kategoriach przesądu. • Podkreślano że społeczeństwo należy traktować jako całość - oznacza to że konserwatyści zdecydowanie odcinali się od nominalizmu ( mówi o tym że rzeczywistośc to byty tylko realne a społeczeństwo ma charakter tylko kategorii). Konserwatyści sprzeciwiają się koncepcjom społeczeństwa które ma wartść tylko instrumentalną. Starali się stworzyć filozofię człowieka społecznego „my”. Pojęcie człowieka izolowanego to fikcja. Człowiek istnieje w społeczeństwie i dla niego. Sztuka kulturowa to natura człowieka. Konserwatyści ciągle zadawali sobie pytanie co było pierwsze człowiek czy społeczeństwo????? To pytanie do dziś dnia zstało bez odpowiedzi. Społeczeństwo jest albo kreacją boską albo rezultatem historycznego wzrostu którego oczątku nie da się określić. Dlatego człowiek nie może narzucac swojej woli. Społeczeństwo stanowi wobec jednostki byt nadrzędy i pierwotny. • Konserwatyści opowiadali się za organicyzmem - organizm to całość gdzie nie ma częsci która żyje samodzielnie sama dla siebie. wszystkie ze sobą współgrają i uzupełniają się wzajemnie. Społeczeństwo jako całość funkcjonuje jako pośrednie byty społeczne. Najpierw żyjemy w rodzinie, potem w zakładzie pracy a portem w cąłym społeczeństwie. Stanowi to pośrednią kulturę miedzy bytem jednostkowym a człowiekiem. • Podstawowe pytanie dla socjologa o więź społeczną?Skąd się bierze? Społeczeństwo porewolucyjne jawiło się jako bezładna zbiorowośc
KTS 31

egoistycznych jednostek . konserwatyści twierdzili ze nastapiła dezintegracja życia spoęłcznego , rozumienia więzi społecznej. W kapitalistycznym społeczeństwie więź ta ma wyrafinowaną funkcję opartą na chęci zysku i wzbogaciena się. Społeczeństwa nie da się charakteryzowac ze względu na zadanie bo społeczeństwo to wszystko co ma miejsce. , to uczestnictwo we wszelkiej nauce, sztuce, doskonałości. • Ludzie żyją w zbiorowosci na tej zasadzie co oddychają – mają swój udział. Prawo ma odzwierciedlać rzecziwistość uczestnictwa wszystkiego we wszystkim. Konserwatyzm był znaczacym rzyczynkiem do myśli społecznej. Konserwatyści nawiązywali do mysli antyrewolucyjnej ale jednocześnie kryykowali idee oświecenia bo nie uzdrowiła ona społeczeństwa. Mysl konserwatywna była też inspiracją by wytłumaczyć określony stan rzeczy. W filozofii społecznej podkreslano więź która musi istnieć dla społęczeństwa. LIBERALIZM Jest to tendencja związana z ekonomią. Znalazł do br grunt do rozwoju w Anglii. Przedstawiciele: Jeremy Bentana, Adam Smith, John Stuart Mill Liberalizm nawiązywł do mysli oświeceniowej (francuskiej) ale oni też dokonali kroków narzód i rozwinęli tę mysl. Liberalizm to myśl która przyczyniła się do rewolucji francuskiej . nawiązywano w niej do ideii wolnościowych. Jest to ideologia która postuluje trium indywidualizmu nad władzą, ale też jednostki nad masami. Wolność człowieka był to podstawowy postulat funkcjonowania jednostki w społeczeństwie. Jest znana doktryną która z natury rzeczy kładzie nacisk na akcent wolności człowieka. Społeczeństwo mus brać pod uwagę wymiar indywidualny człowieka. Jest tu też pewnie utylitaryzm (użyteczność) coś co służy człowiekowi . częscią idelogii liberalnej będzie utylitaryzm i indywidualizm co przeradza się w postawę minimalnego cierpienia i maxymalnego zadowolenia. Zasada użyteczności wysuwa się na pierwsze miejsce. Nie można się tylko odwoływac do otrzeb a ich zaspokajania traktowac jako celu nadrzędnaego. Problemem liberałów było to, że w przeciwieństwie do konserwatystów pojęcie ładu społecznego (jak się tworzy) - jeżeli maxymalizuje się zadowolenie to dziąła to egoistycznie to jak tworzy się ład społeczny. Ale każdy ciąży w swoim kierunku więć jak to się dzieje? Odpowiedali że ład społeczny twory się spontanicznie w kontekście realizowania ludzkich potrzeb. Grzechy jednostek mogą się przyczynić do ogólnego zadowolenia. W realizowaniu własnego interesu harmonia ustala się sama. Wehikułem tego jest podział pracy w społeczenstwie. Dbając o interes własny rodzi się więź społeczna Niektórzy przedstawiciele naczelną rolę przypisywali ustawodawstu państwowemu które spajało społeczeństwo tworząc ład społeczny. Prawodawstwo ma pomóc wyzwolić się więzi i ładowi spoęłcznemu. Podstawą ładu są tworzace się ekonimiczne stosunki. Społeczeństwo to nie niewidziala szachownica gdzie niewidzialna ręka przestawia fogury które nie mają nic do powiedzenia. Jest odwrotnie. Ład spoęłczny to nie do konca działanie niewidzialnej ręki ale figur które uczestnicza w grze. Liberalizm odwołuje się do niemizennej natury ludzkiej ale w wymiarze psychologicznym. Najwyższą instancją była psychologia a nie historia. Było to zaprzeczenie tego co dziś wiemy o rzeczyswistosci. Teoria koncepcji ładu społecznego liberalistów nie przekonuje i jest ubogim tłumaczeniem rzeczywistości. Jednak wypracowano paradygmat w którym mamy dczynienia z wizją społęczną bazująca na maxymalizacji zadowolenia i minimalizacji cierpienia.
KTS 32

SOCJALIZM UTOPIJNY – Fouvier, Saint Simon, Robert Owen Jest zróżnicowany – funkcjonuje jako coś co było pogardzane. Punkty zainteresowania: a) przyznanie decydującego znaczenia kwestii społecznej b) odsunięcie na dalszy plan środków czystopolitycznych – stworzenie pewnych struktur które uzdrowiłyby sytuacje a było co uzdrawiać. Rozwiązania: - koncepcja zrzeszen które ograniczyłyby liberalną konkurencję wskazywano na ideały które mogłyby być realizowane w postaci komunalnych zrzeszeń i odwróciłyby stuację Mamy doczynienia z rozwiązanami które miały zmienić XIX wieczny kapitalizm. Miało się stworzyć nowy system i narzucićgo społeczeństwu poprzez siłę i propagande. A który miał być wzorcowy. Ten pogląd krytykował Marks i Engels. Mówili że od wewątrz to nie jest możliwe tylko od zewnątrz za pomoca rewolucji. Socjaliści utopijni bliżsi są katolicymowi. Droga rozowju ewolucyjnego jest łagodniejsza ae wydłużona. Rewolucje którą uskutecznili w rosji problemu nie rozwiązała. W ekonomi nie ma nic za darmo. Rozwiązanie komunistyczne było fatalne – PIUS XI komunizm nazwał lekarstwem gorszym od choroby............... Osiągnięcia socjalistów utopijnych: - zgromadzili olbrzymi materiał o społeczeństwie funkcjonujacym w tym czasie - dokonali systematyzacji problematyki społeczeństwa ujawniając jego konflikty. - Przeprwadzili analize pojęć związanych z tym systemem ; zrzeszenia, wspólnota, relacje między wiekszymi tworami, - Zwrócili uwage na konieczność zainteresowania się problemami ekonomiczno – społecznnymi - Wypracowali pojecie społeczeństwa bezklasowego – to nigdy nie będzie możliwe bo ludzie nigdy do konca nie śa sobie równi - Dziś dąży się do społęczeństwa „równyhc szans” (iqual chances” żeby każdy miał te same szanse w podwyższeniu swojego statusu życiowego.

29.01.2006
Karol Marks Skorzystał z dorobku przeciwników żeby przedstawić to wo nowym świetle. W XIX wieku w Niemczech dominował Hegel. Był idealistą (mysl wyprzedza byt, byt stosuje się do myśli) . Marks wziął od Hegla:

• •

Pojęcie społeczeństwa obywatelskiego czyli takiego gdzie obywatel rezygnuje ze swych praw żeby państwo zajeło się wszystkimi sprawami. Metodia dialektyczna – polega na trzystopniowym funkcjoniowaniu twierdzenia czyli; Teza, Antyteza, Synteza. Hegel mówił że nie ma fałszu i prawdy jest ich ścieranie się i przenikanie. Heglem nie warto się interesować bo dla socjologii jest bezużyteczny.

KTS

33

Marks zaczerpnął też wiele od Ludwika Fojerbaha. Pochodził on z rodziny naukowej i był idealistą w swoich twierdzeniach. Żył dla idei bardzo skromnie. W XIX wieku panował nadal Heglizm ale to jego nauka i teoria powinnna być tą przodująca. Twierdził , że jego filozofią jest to żeby nie mieć filozofii, ale on jednak jakąś miał: • • Mówił żeby filozofię połączyć z przyrodoznawstwem i z niej czerpać ( poza przyrodą nic nie istnieje nie ma sfery ducha) ale tego nie można przyjąć Dla niego to byt wyprzedza myśl ale jego idee były absolutnie materialistyczne . człowiek to element rzeczywistości materialnej a wszystko co otacza człowieka ma wymiar absolutu i może człowieka nawet przerastać • W odniesieniu do rzeczy które my nazywamy religią – cżłowiek stwarza Boga na swoje podobieństwo , to jaki człowiek chciałby być wobraża sobie w postaci tego Boga . swoje personifikacje, aspiracje w odniesieniu do rzeczywistości która nazywa Bogiem. (to przejął Marks) • wizja ogólna rzeczywistości materialnej i metoda dialektryczna to system myślowy Marksa

Cztery zasady dialektyczne DIAMATY 1) stwierdzenie współistnienia zjawisk między sobą. Każde zjawisko jest przyczyna i skutkiem następstwa. 2) Każde jest zdeterminowane przez inne. Jest w przyrodzie automatyzm , mechanizm przyczyn i skutków przyrody w swiecie wszystkie zjawiska w przyrodzie sa w ciągłym ruchu. Ruch ten jest tozsamy ze zmianą . wszystko jest przejściowe i względne. Zmiana zawsze towarzyszy zjawiskom w przyrodzie. Przechodzenie zmian ilościoweych w jakościowe . nagromadzenie zmiany ilościowej samej energii. 3) Jest to moment wykrystalizowania się nowej formy rzeczywistości w z podmiocie zmienia się w zmianę jakościową. Jakośc jest tylko nagromadzeniem w jednostce nagromadzonych zmian jakościowych. Prawo sprzeczności - przyczyną ruchu jest sprzeczność ; ciepło i zimno. To ciało znajduje się w jednym miejscu i nie znajduje się poza nim. I prawo przesądza o determinantach zjawisk społecznych II prawo wskazuje na względność i przejściowość form ustroju III prawo odgrywa ważną rolę w teorii wartości gospodarczych i pracy IV prawo uzasadnia walke klas Marks przyjął że nic nie istnieje poza materią… nie ma innej rzeczywistości , nie ma świata ducha. Twierdził że w rzeczywistości możemy mówić o : sfera bazy sfera nadbudowy

Baza – to system ekonomiczny w danej społeczności. Stwarza podstawę do ideologii (nadbudowy) którą są sztuka, religia. Twierdził że należy zmieniać cała bazę która jest źródłem zła (prywatna własność środków produkcji i podział na role). Systemy ekonomiczne zmieniąły się na przełomie lat
KTS 34

ale zawsze miał wspólny element: własność prywatną. Społeczeństwo przechodziło przez wiele etapów: 1) wspólnota komunistyczna pierwotna - nie było podziału i własności 2) społeczność niewolnicza – mamy tu powstawanie prywatnej własności i środków produkcji . zaczyna się podział na tych co mają środki produkcji i tych co ich nie posiadają. 3) System feudalny – mamy chłopów i czeladź a w mieście jest prdukcja cechowa na niewielką skalę 4) System kapitalistyczny – wyrósł z systemu feudalnego i był surprus czyli nadprodukcja. System ten nie jest ostateczny i musi być zmieniony przez rewolucję robotniczą. Wtedy będzie to system komunistyczny. Napedem tych zmian jest KONFLIKT. Wyrasta on z faktu że w tych ostatnich trzech systemach jest podział ludzi na 2 klasy: posiadających śroski produkcji tych co ich nie posidają

Posiadający środki produkcji Nie posiadający środków produkcji Patrycjusz Plebejusz Feudał Chłop pańszczyźniany Kapitalista Proletariusz Komunizm zaczyna się jak wszyscy są sobie równi Marks twierdzi że jak się obali własność prywatną t znikną klasy. Klasy tworzą się na bazie relacji do środków produkcji. Ale przecież klasy mogłyby też powstać na bazie relacji do władzy politycznej. , prestiżu , wykształcenia. Marks twierdzi, że konsekwencją tego, jaka jest baza jest jej nadbudowa (system ideologiczny ,wartości ). W systemie komunistycznym mamy idealną nadbudowę i bazę. Jak znikna prywatne środki własności to zniknie też PODZIAŁ PRACY. Mówił, że praca ludzka nie rózni się ilościowo tylko JAKOŚCIOWO. Podział pracy nie zależy od prywatynych środków produkcji ale od tego ze ludzi maja różne możliwości i niektóre wymagaja specjalizacji. Napedem całej historii jest co to wynika z IV prawa – sprzecznośc interesu. Panstwem gdzie miała być rewolucja miała być Anglia. Ale Rewolucja pojawiła się w Rosji. W kazdym systemie mamy doczynienia ze środkami wytwórczymi: maszyny, ludzka praca zmieniająca się i nie różniąca jakościowo tylko ilościowo.
Teoria wartości dodanej Karola Marksa

Tylko ludzka praca jest źródłem i dodaje wartości jakiejś rzeczy. Cała historia jest widziana w kontekście rzeczywistości tych klas. jest to historyczny materializm – gdzie cała rzeczywistośc ma kontekst ekonomiczno – historyczny. KAPITALISCI – społecznośc jest podzialona na tych co psiadają i tych co nie maja… na tym poziomie mamy kapitalistów i proletariuszy. Nawet jak są klasy pośrednie to one znikają i będzie polaryzacja między tym wyższymi i poddanymi. Waznym elementem była pojecie : Klasa w sobie – taka klasa która dzieli kresone sytuacje społeczne
KTS 35

Klasa dla siebie – musza mieć świadomośc klasową że mają swoje cele i działanie to co ich łaczy. Napede wszystkich zmian jest konflikt interesu. Wyzysk odbywa się na dwa sposoby: a) proletariusz otrzymuje niewystarczającą zapłatę za dniówkę b) wydłuża się maxymalnie dniówkę cała historia ludzkości to konfikt. System komunistyczny w ROSJI i rajach Europy wschodniej nie przyjął się bo było zbyt wielkie opóźnienie w stosunku do krajów kapitalistycznych. Marks zaangażował się w tworzenie wspólnoty komunistycznej. Wypedzono go z Francji i Niemiec. Postulowała aby zmineić rodzine a dzieci żeby wychowywało panstwo. W systemie kaitalistyczym ludzie pobierali się da pieniędzy z wyrachowania. ]

Religia wg. Marksa jest złem bo usypia i alienuje ludzkie sumienie (proletariuszy) , usypia też rewolucyjne sumienie. W to miejsce wstawia Boga którego nie ma.

KTS

36

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->