Wstęp.

Analizę stanów i procesów ekonomicznych w przedsiębiorstwie nazywa się analizą ekonomiczną. Jest ona instrumentem służącym do poznania przebiegu i rezultatów procesów gospodarczych. Można ją definiować również jako dyscyplinę zajmującą się wyszukiwaniem, mierzeniem związków zachodzących między zjawiskami ekonomicznymi oraz wykrywaniem za pomocą rozmaitych metod badawczych, prawidłowości dotyczących zachowywania się podmiotów gospodarczych i ich reakcji na bodźce płynące z otoczenia. Proces budowy nowego systemu społeczno-gospodarczego w warunkach gospodarki rynkowej i związane z nią oczekiwania wymagają rozwoju przedsiębiorstw. Osiągnięcie tego nie byłoby jednak możliwe bez ciągłego udoskonalania procesów planowania, bieżącej kontroli i sterowania. Zarządzanie przedsiębiorstwem traktowane jako ciągły proces podejmowania decyzji, których trafność decyduje o skuteczności i pożądanym poziomie ekonomicznym działań gospodarczych, komplikuje się, w warunkach dużej zmienności otoczenia i wzrastającej konkurencji. Podejmowanie decyzji strategicznych, które określają podstawowe cele gospodarcze jak i decyzji operacyjnych oraz taktycznych mających za zadanie likwidację niepożądanych odchyleń od założonych celów oraz wczesne ich wykrywanie wymaga stałego dopływu pełnych, szybkich i rzetelnych informacji. Analiza ekonomiczna pozwala na dokonanie oceny bieżącej działalności podmiotów gospodarczych i obejmuje zagadnienia takie jak, istotę i wstępną analizę sprawozdań finansowych, badanie kondycji finansowej przedsiębiorstwa, w szczególności jego płynności finansowej, stopnia zadłużenia, sprawności działania, zyskowności oraz oceny rynkowej wartości
1

akcji i kapitału. Analiza ekonomiczna pozwala na badanie czynników kształtujących wyniki finansowe przedsiębiorstw, badanie dochodów ze sprzedaży oraz kosztów własnych, co stanowi podstawę do podejmowania decyzji dotyczących zarówno bieżącej jak i przyszłej działalności gospodarczej. Duże znaczenie analizy ekonomicznej w zarządzaniu podmiotami gospodarczymi sprawia, że zaczyna ona zajmować wysoką pozycję wśród funkcji zarządzania i coraz częściej zaliczana jest do funkcji podstawowych przedsiębiorstwa. Przeprowadzenie analizy wymaga zastosowania odpowiednich metod badania i zasad oceny wypracowanych przez analizę jako samodzielną dyscyplinę naukową. W procesie tym wykorzystywany jest dorobek z innych dziedzin takich jak: rachunkowość, ekonomika przedsiębiorstw, finanse i marketing. Charakterystyczną cechą analizy w gospodarce rynkowej jest bezpośrednie wykorzystanie jej w procesie zarządzania. Wyniki analizy stanowią podstawę do weryfikacji słuszności decyzji podjętych w przeszłości oraz ustalenie punktu wyjścia zamierzeń bieżących i przyszłościowych. W bieżącej działalności przedsiębiorstwa analiza ekonomiczna ma na celu jak najszybsze dostarczenie informacji o zakłóceniach tej działalności w stosunku do stanu będącego podstawą porównań. W fazie oceny i weryfikacji rezultatów działalności przyszłych okresów analiza dostarcza informacji o efektywności gospodarowania oraz pozycji przedsiębiorstwa w branży i na rynku. Pozwala, więc na dobre przygotowanie przyszłej działalności wyrażonej w strategii rozwoju przedsiębiorstwa. Celem mojej pracy jest bliższe poznanie problematyki analizy ekonomicznej oraz próba jej zastosowania w praktyce w oparciu o wiedzę wyniesioną z uczelni oraz udowodnienie, że analiza ekonomiczna stanowi podstawę do opanowywania rynków i umacniania na nich pozycji przedsiębiorstw. Rzeczowy zakres pracy obejmuje dokonanie analizy i oceny
2

przedsiębiorstwa poprzez badanie struktury przychodów i kosztów, analizę wyniku finansowego na wybranym przykładzie. Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej wykorzystano bezpośrednie źródła z przedsiębiorstwa w postaci bilansu, sprawozdań FO1, sprawozdań z zatrudnienia oraz rachunków zysku i strat. Praca napisana jest w oparciu o literaturę przedmiotu. Spośród wielu autorów zajmujących się problematyką analizy finansowej, do których należą między innymi Lech Bednarski, Ryszard Borowiecki, Jan Duraj, Marian Walczak, Jan Czekaj, Zbigniew Dresler, Wiesław Pluta, Niels A. Skor, Maria Sierpińska i Tomasz Jachna na szczególną uwagę zasługują Maria Sierpińska, Tomasz Jachna autorzy książki pt. „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych”, Jan Czekaj Zbigniew Dresler autorzy pracy pt. „Podstawy zarządzania finansami” oraz Lech Bednarski, Ryszard Borowiecki, Jan Duraj, Edmund Kurtys, Tadeusz Waśniewski i Bolesław Wersty, twórcy książki pt. „Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa”. Wszyscy wymienieni powyżej autorzy w szczegółowy sposób omawiają problematykę analizy, jej rolę i znaczenie, metody analizy oraz dokonują prezentacji podstawowych wskaźników wykorzystywanych w przeprowadzaniu analizy ekonomicznej. Rozdział pierwszy stanowi bliższe zapoznanie się z tematyką analizy ekonomicznej jako instrumentu sprawnego zarządzenia przedsiębiorstwem. Określa istotę, funkcję i zakres współczesnej analizy finansowej. Wyjaśnia pojęcie i przedmiot analizy oraz charakteryzuje jej najważniejsze rodzaje i elementy składowe. W rozdziale drugim dokonano ogólnej charakterystyki. Przedstawiono genezę i rozwój przedsiębiorstwa, charakterystykę produkcji oraz jej czynniki. Omówiono również sytuację w otoczeniu konkurencyjnym i tzw. makrootoczeniu. Zasadniczą cześć pracy stanowi analiza finansowa uwzględniająca najnowszy dorobek twórców metod do jej przeprowadzania. Zawiera przegląd tradycyjnych metod i wskaźników powszechnie zalecanych i
3

stosowanych w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw. Ponadto przedstawia ocenę przeprowadzonej analizy na wybranym przykładzie. Zagadnienia te są przedmiotem rozdziału trzeciego.

4

wówczas nazywa się analizą strukturalną.poznanie mechanizmu funkcjonowania badanej całości. bowiem bądź to narzucać konieczność dotychczasowych sposobów postępowania. która polega na dzieleniu danej całości na części i rozpatrywaniu każdej z nich osobno. a mianowicie: .1 Warszawa 1973 s.Rozdział I. PWE Warszawa 1988 s.87 5 . Więckowski.wykrycie struktury badanej całości. identyfikację czynników oddziałujących na tę całość oraz siły. Analiza odnosząca się do działalności gospodarczej nosi nazwę analizy ekonomicznej.2 Może mieć dwojaki cel. Warunkiem efektywnego działania firmy jest analiza osiąganych rezultatów gospodarowania. Uzyskiwane wyniki mogą. przedmiot i elementy składowe analizy ekonomicznej. Pojęcie. 1 2 J. Kierownictwo firmy. . bądź też potwierdzić słuszność prowadzonej polityki. Mówi się o niej jako o dyscyplinie naukowej dotyczącej zespołu metod umożliwiających stawianie diagnoz w jednostkach operacyjnych. aby sprawnie zarządzać.1 Jest ona również metodą postępowania. Analiza osiągniętych wyników gospodarowania jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa.32 Encyklopedia powszechna PWN T. związków i zależności występujących między elementami strukturalnymi oraz między każdym elementem a całością. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie przemysłowym. zmian jakie zachodzą. Analiza ekonomiczna jako fundament sprawnego zarządzania przedsiębiorstwem. 1. musi posiadać dobre rozeznanie rzeczywistej efektywności podejmowanych w przeszłości decyzji.

– czyli łączenie różnych części w całość po uprzednim zbadaniu tych części. wówczas nazywa się ją mianem analizy przyczynowej. Przedmiotem analizy są zjawiska.10 6 . .wykrywanie struktury zjawisk i procesów występujących w działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Dzięki nim możemy poznać dogłębnie dany obiekt w całości i w szczególe. zmierzających do poprawy stanu i przebiegu procesów.kierunku i natężenia wpływu poszczególnych czynników na stwierdzone zmiany. Wydawałoby się. Duraj. Wersty. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. Przedsiębiorstwo chcąc być konkurencyjne na rynku musi znać dobrze swoje otoczenie. Bednarski. 2. musi wiedzieć. . .3 Analiza strukturalna jak i przyczynowa nie zapewniają pełnego poznania badanego przedmiotu. T. w czym jest lepsze a co wymaga 3 L.ustalanie wewnętrznych oraz zewnętrznych związków przyczynowych tych zjawisk i procesów. Borowiecki. że metody te uzupełniają się wzajemnie. i procesy gospodarcze występujące we wszystkich dziedzinach działalności przedsiębiorstwa. Waśniewski. że synteza jest przeciwieństwem analizy jednak mimo to możemy powiedzieć. Kurtys. J. Dotyczą one analizy ekonomicznej w obrębie przedsiębiorstwa i otoczenia. R. Otoczenie jest jednym z czynników mających wpływ na dynamikę rozwoju przedsiębiorstwa. Konieczna jest synteza. E. Główne zadania analizy ekonomicznej traktowanej jako metoda to: . Przedmiot i rodzaje analizy.badanie wielkości przyszłych odchyleń stanów rzeczywistych od postulowanych.projektowanie działań korekcyjnych. B.

makroekonomiczną . Czy wszystkich będzie stać na nasze produkty. Jachna „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych” PWN Warszawa 1994. Rys.12 Przeprowadzając taką analizę możemy dowiedzieć się.modernizacji. czy w regionie który badamy występuje duże bezrobocie. Rodzaje analizy ekonomicznej. jakie są warunki społeczne i prawne ludności. należy przede wszystkim wyodrębnić analizę: . Do tego wszystkiego niezbędna jest „Analiza działalności przedsiębiorstwa”. Przyjęcie kryterium przedmiotowego lub czasowego umożliwia wyróżnienie kilku rodzajów analizy ekonomicznej. jak i przebiegu oraz wyników osiąganych w danym czasie.ekonomiczna Synteza wyników analiz i przygotowanie decyzji przyszłych okresów Źródło: M. Sierpińska T. Regulowanie i sterowanie procesami gospodarczymi w przedsiębiorstwie wymaga poddawania analizie zarówno stanów tych procesów. s. Uwzględniając kryterium przedmiotowe.1 Analiza otoczenia przedsiębiorstwa Ocena warunków społecznych i prawnych Analiza rynku Analiza konkurencji Analiza ekonomiczna Analiza finansowa Analiza techniczno .mikroekonomiczną 7 . jaką państwo prowadzi politykę pod względem dziedziny działalności naszego przedsiębiorstwa. Znając słabe i mocne strony swoje oraz konkurentów może właściwie prowadzić politykę dalszego rozwoju i udoskonalania.

J. analizę ex ante (antycypacyjną). tj. obrotów aktywów. oraz analizy problemowe. E. Ministerstwo Finansów. analizę gospodarki materiałowej.Przedmiotem analizy makroekonomicznej są stany i wyniki ekonomiczne całej gospodarki narodowej. Zadaniem analizy mikroekonomicznej jest natomiast badanie stanów i wyników działalności ekonomicznej i podmiotów gospodarczych. np. Borowiecki.4 W ramach analizy mikroekonomicznej można wyodrębnić analizy dziedzinowe. zapobiegać w przyszłości zmianom niepożądanym. Bednarski. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. Główny Urząd Statystyczny. lecz również w poszczególnych wycinkach jego działalności. R. Wersty. T.14 8 . obejmujące poszczególne dziedziny działalności gospodarczej. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. wykorzystując uzyskane wyniki. dotyczące głównych w danym okresie problemów gospodarczych. Waśniewski. np. zwana także retrospektywną. tę ostatnią zaś na analizę taktyczną (średniookresową) oraz analizę strategiczną (długookresową). Duraj. kosztów własnych produkcji. wydajność pracy. J. Borowiecki. Duraj. B. Analizę ekonomiczną ze względu na przyjęty horyzont czasowy można podzielić na: analizę ex post (retrospektywną). Kurtys. Sporządzają ją centralne organy administracji państwowej. Wersty. E.14 5 L. Waśniewski. Można także. rok). B. T. Analiza ex post. Bednarski. Jej podstawowym celem jest przeprowadzenie badań strukturalnych i przyczynowych w odniesieniu do minionych zadań gospodarczych w przyjętym przedziale czasu (kwartał. Kurtys. Może być przeprowadzona na wszystkich szczeblach zarządzania w przedsiębiorstwie. Dzięki wynikom analizy ex post można nie tylko wyjaśnić zmiany.5 Analiza operatywna ma na celu przygotowanie informacji analitycznych o zjawiskach i procesach gospodarczych w relatywnie krótkich odcinkach czasu 4 L. analizę zatrudnienia i płac. jakie zaszły w przedsiębiorstwie jako całości. a także utrwalać tendencje w zarządzanych obiektach gospodarczych. należy do najlepiej opracowanych rodzajów analizy ekonomicznej. Centralny Urząd Planowania. R.

zajmującą się słabymi i mocnymi stronami przedsiębiorstwa w zakresie zasobów ludzkich (kwalifikacje. stan prawnopolityczny państwa. stan gospodarki jako całości. jakość kierowania). . które działały wcześniej. gospodarczych Pozwala we ustalać wyniki przewidywanych działalności procesów oraz w wszystkich dziedzinach przedsiębiorstwie jako całości. który obejmuje okresy nie dłuższe niż jeden rok. Analizę ex ante wykorzystuje się we wszystkich procesach decyzyjnych. które mogą się pojawić w przyszłości. Szczególną uwagę zwraca się w niej na stan konkurencji. dekada.analizę konkurencyjność wyrobów) się i zasobów i finansowych zagrożeniami (płynność. zajmującą szansami przedsiębiorstwa w otoczeniu.– zmiana. Najistotniejszą cechą analizy operatywnej jest niemal bezpośrednie wykorzystywanie jej warunków do regulacji zaistniałych odchyleń od założonych parametrów i do likwidacji występujących zakłóceń w przebiegu procesów gospodarczych i produkcyjnych. zadłużenie. a przede wszystkim planowania. dzień. Dzięki relatywnie krótkiemu horyzontowi czasowemu wyróżnia się dużą szczegółowością i wysokim prawdopodobieństwem uzyskanych wyników badawczych. 9 . potencjał badawczy). jak i te. zdolność produkcyjna. zasoby surowcowo – materiałowe itp. cash flow. zwana także antycypacyjną. Analiza ex ante. Uwzględnia ona zarówno czynniki te. podobnie jak analiza ex post może być przeprowadzana na wszystkich poziomach zarządzania w przedsiębiorstwie. Analiza strategiczna odnosi się do okresów dłuższych niż jeden rok i z tego powodu ma nieco odmienny zakres tematyczny oraz mniejszy stopień szczegółowości i dokładności aniżeli analiza taktyczna. zewnętrzną. Analiza taktyczna jest tym rodzajem analizy ex ante. Wyróżnia się w niej: . struktura kosztów). płynność. zasobów technicznych (nowoczesność wyposażenia. zasobów handlowych (sieć dystrybucji.analizę wewnętrzną.

analizę decyzyjną. . że cechy charakterystyczne rozpatrywanego zjawiska wynikają nie tylko z cech jego elementów.analizę systemową. lecz również ze struktury sprzężeń między nimi. Ponadto w analizie systemowej przyjmuje się założenie. zwana również międzyzakładową. Analiza systemowa charakteryzuje się ujmowaniem badanych obiektów jako części składowych określonej całości.analizę przestrzenną (międzyzakładową). . Oprócz wymienionych rodzajów analizy wyróżnia się jeszcze: . w jakich badany obiekt działa i w ramach których istnieje. jednostkowymi kosztami własnymi porównywalnych wyrobów wytwarzanych przez przestrzenne wyodrębnione ogniwa organizacyjne (wydziały. Przyjmuje się w niej tezę. że w badaniach analitycznych należy uwzględniać warunki.analizę synergii przedsiębiorstwa z otoczeniem. które znajdują się w obszarze odpowiedzialności danego stanowiska pracy. 10 .analizę funkcjonalną. zakłady). Analizą decyzyjną nazywa się taki zespół działań analitycznych. . a nie jako elementów niezależnych. którego celem jest przygotowanie wszystkich informacji analitycznych potrzebnych do podjęcia oraz realizacji danej decyzji. Obiektem analizy funkcjonalnej są te zjawiska ekonomiczne. ma na celu ustalenie przyczyn różnic między np.. Analiza przestrzenna. W celu zapewnienia wynikom analizy ekonomicznej wysokiej wartości i dużej użyteczności należy przestrzegać pewnej kolejności badań analitycznych.

• analizę finansową. przesądza o wnikliwości i poprawności merytorycznej rezultatów badań i ich wartości aplikacyjnej. s. Źródło: opracowanie własne. Wydawnictwo UW.19 11 . Kryterium przedmiotowe dzieli również analizę ekonomiczną na:6 • analizę techniczno-ekonomiczną. • analizę otoczenia (konkurencji). Rodzaj analiz Analiza makroekonomiczna Analiza mikroekonomiczna Analiza dziedzinowa Analiza problemowa Kryterium Kryterium przedmiotowe Kryterium horyzontu czasowego Analiza ex post Analiza operatywna Analiza ex ante Analiza taktyczna Analiza strategiczna Analiza wewnętrzna Analiza zewnętrzna Analiza synergii Rys 2. Z.Kolejność ta podyktowana względami natury metodycznej. Maksimowicz: Wybrane zagadnienia analizy ekonomicznej w podmiocie gospodarczym. Wrocław 1997. Podział analiz ekonomicznych według wybranych kryteriów. 6 A. Ćwiąkała-Małys.

W analizie konkurencji ważne jest ustalenie. Przeprowadzamy ocenę stopnia wykorzystania poszczególnych czynników produkcji z punktu widzenia ich wpływu na wyniki ekonomiczno – finansowe przedsiębiorstwa.Analiza techniczno-ekonomiczna opiera się na: analizie produkcji (ilość asortyment). Posiadając te wszystkie dane firma dokonująca analizy może wypracować strategiczną 12 . zmiany ceny lub reklamy. płac. rachunku strat i zysków. Ich słabe i mocne strony porównujemy z naszymi i wyciągamy odpowiednie wnioski. aby nie utracić miejsca na rynku i móc prowadzić politykę ekspansji. wydajności. analizę kondycji finansowej oraz czynnikową ocenę wyniku finansowego. Równie ważne są informacje dotyczące reakcji konkurenta na wprowadzenie nowego wyrobu na rynek. stopień integracji. ustalenie i ocenę przepływów pieniężnych. gorsze lub takie samo powodzenie i dlaczego. analizie gospodarki materiałowej i postępu technicznego. Poprzez analizę konkurencji poznajemy naszych głównych rywali. wskaźniki wzrostu. ponieważ na takich danych można oprzeć politykę cenową i działanie marketingowe. wyposażenia w środki finansowe. rozmiar ich sprzedaży. a także do interwencji w przypadku. Wyjaśnienie odchyleń wskaźników finansowych stwarza konieczność wzajemnego powiązania analizy finansowej z analizą techniczną. Do analizy finansowej zaliczamy: wstępną i rozwiniętą analizę bilansu. Analiza sytuacji finansowej firmy stwarza podstawy do wyboru najlepszych alternatyw przy podejmowaniu decyzji. w jakich grupach klientów konkurent ma lepsze. Przyczyny kształtowania się wyniku finansowego na określonym poziomie tkwią w stopniu wykorzystania poszczególnych czynników produkcji i otoczeniu przedsiębiorstwa. gdy plany odbiegają znacząco od rzeczywistości. Musimy znać swoich głównych konkurentów. analizie zatrudnienia.

B. Do podstawowych etapów metodycznych badań analitycznych należy zaliczyć 1. Zalicza się do nich: gromadzenie danych źródłowych. R. wybór adekwatnej miary. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s.ofensywę wobec konkurencji. Materiały źródłowe służące do oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. 4. J. T. Bednarski. Kurtys.16 13 . 6. określenie odchyleń stanów rzeczywistych od postulowanych. przeprowadzanie badań przyczynowo – skutkowych. 3. ustalenie działań racjonalizujących przedmiot badań. Przewagę na rynku charakteryzującym się nadmiernymi zdolnościami produkcyjnymi można uzyskać tylko dzięki szybkiemu reagowaniu na zakłócenia. Duraj. Równie ważne znaczenie dla procesu analizy ekonomicznej ma organizacja badań analitycznych. ustalenie jednostki odniesienia (bazy).7 Przestrzeganie w badaniach analitycznych wyżej wymienionych etapów metodycznych jest ważne przede wszystkim dla poprawności merytorycznej uzyskiwanych wyników. postawienie wstępnej hipotezy. Wykorzystanie wyników tych badań do usprawnienia działalności przedsiębiorstwa. w której wyodrębnia się kilka etapów. Borowiecki. 7 L. 2. Wersty. dokładne zdefiniowanie obiektu badań. E. sformułowanie modelu i przeprowadzenie analizy przyczynowej. 3. postawienie diagnozy ekonomicznej. wybór kryterium oceny badanego zjawiska lub procesu. Waśniewski. 7. 5. Niezbędna do tego jest analiza.

Materiały źródłowe wykorzystywane na potrzeby analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na: . Podstawowe znaczenie mają materiały ewidencyjne.ewidencyjne. Ewidencja gospodarcza właściwie zbudowana i prowadzona systematycznie.33 14 . wyodrębnić można:8 8 L. statystyki ekonomicznej oraz rachunkowości. w odpowiednich urządzeniach ewidencyjnych (konta. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane mogą stać się przyczyną dalszych błędnych ustaleń. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. taśmy magnetyczne. tworzone w ramach prowadzonych w przedsiębiorstwie urządzeń ewidencji operatywnej techniczno – ekonomicznej. co z kolei uniemożliwi wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznych działań. s. - pozaewidencyjne. Podstawowym celem prac przygotowawczych analizy ekonomicznej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych. rejestry. komputerowe ujęcie danych) oraz na podstawie sprecyzowanych zasad (w tym terminów) – może zapewnić uzyskiwanie danych liczbowych wszechstronnie ilustrujących przebieg procesów gospodarczych w przedsiębiorstwie. Warszawa 2000.W ramach prac analitycznych. Etap ten decyduje w dużej mierze o jakości przeprowadzonej analizy. bez względu na ich rodzaj. Wśród materiałów ewidencyjnych. W ramach materiałów źródłowych ewidencyjnych można wyodrębnić: brakuje kartki nr 17. Wydawnictwo PWE. zmierzających do oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa jednym z ważniejszych etapów jest przygotowanie materiałów źródłowych.

a zatem i jej użyteczności w zarządzaniu przedsiębiorstwem. • zapisy dokonane w analitycznych i syntetycznych urządzeniach ewidencyjnych (konta. zależy w dużej mierze od charakteru i rodzaju wykorzystywanych informacji źródłowych. będącą uogólnieniem ich treści. niewłaściwie zweryfikowane. • sprawozdawczość opartą na tych zapisach. którymi są w Polsce biegli rewidenci. Źródła i metody badań w analizie ekonomicznej. rejestry. tabulogramy). Podstawowe znaczenie ma jej podział na sprawozdawczość rzeczową i finansową. 4. Weryfikacja sprawozdawczości przedsiębiorstwa w systemie gospodarki rynkowej należy do tych prac specjalistów rachunkowości i finansów. Właściwy dobór tych materiałów (a w tym głównie sprawozdawczości finansowej). Dobór i weryfikacja podstaw źródłowych analizy wpływa w istotnym stopniu na rzetelność i obiektywność dokonanych ocen. taśmy perforowane lub magnetyczne. Materiały niestarannie przygotowane. 15 .• dokumentację pierwotną lub wtórną. niekompletne. to podstawowe czynniki określające jakość analizy. a także ich weryfikacja. mogą prowadzić do podjęcia błędnych decyzji i tym samym uniemożliwić skuteczne działanie. Jakość przeprowadzonej analizy. Podstawą podejmowania analizy ekonomicznej powinny być odpowiednie materiały źródłowe o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym. Typowym materiałem źródłowym. stanowiącą podstawę zapisów w urządzeniach ewidencyjnych. wykorzystywanym w ramach analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość finansowa.

2) opracowanie i prezentacja wyników przeprowadzonej analizy.32 10 11 M.11 Zasadnicze znaczenie mają materiały ewidencyjne. zawierające dane o przedsiębiorstwie 2) materiały zewnętrzne. Dane o przedsiębiorstwie mogą mieć charakter ewidencyjny i poza ewidencyjny. obok właściwej analizy porównawczej i przyczynowej. s.10 Decyduje to w dużej mierze o jakości prowadzonej analizy. informujące o otoczeniu przedsiębiorstwa. Bednarski „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie” PWE Warszawa 1994r. Sierpińska T. Podstawowym zadaniem prac przygotowawczych do analizy ekonomicznej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. Wersty. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. R. sprawozdawczość finansowa i rzeczowa. plany. Waśniewski. na wyróżnienie zasługuje:9 1) zebranie i weryfikacja materiałów źródłowych. poprzednie analizy ekonomiczne. 16 . 12 L.W ramach prac analitycznych związanych z oceną działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. E. dokumentacja konstrukcyjno-technologiczna oraz inna dokumentacja obrazująca działalność przedsiębiorstwa. wchodzące w zakres ewidencji gospodarczej – statystyki ekonomicznej i rachunkowej. Warszawa 2000. Bednarski. Materiały ewidencyjne mają znaczenie podstawowe i wynikają z prowadzonej w danym przedsiębiorstwie ewidencji. J. Kurtys. Borowiecki.21 11 L. Składają się na nie:12 9 L. jak i całej analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na dwie grupy: 1) materiały wewnętrzne. Duraj. kalkulacja ewidencyjna. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane stać się mogą przyczyną błędnych ustaleń i stąd uniemożliwiać wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznego działania. B. T. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r. Wydawnictwo PWE. Źródłem informacji liczbowych są: księgowość. Materiały źródłowe wykorzystywane zarówno na potrzeby analizy finansowej.

plany gospodarcze zarówno długoterminowe jak i krótkoterminowe a w tym szczególności biznes plan. Dane poza ewidencyjne pomimo uzupełniającego charakteru. jak dane ewidencyjne. 13 w analizie ekonomicznej zaliczyć można przede L.sprawozdawczość Materiały ewidencyjne wykorzystywane dla potrzeb analizy obejmują przede wszystkim: .wyniki przeprowadzonych analiz. s.33 17 . pomocniczy.informacje uzyskane od kompetentnych pracowników. stanowią dla analizy równie cenne źródło informacji.protokoły z przeprowadzonych kontroli i rewizji zewnętrznych i wewnętrznych oraz wnioski pokontrolne. . . Biznes plan i inne plany gospodarcze.zapisy w urządzeniach ewidencyjnych. . a ich brak lub niekompletność może utrudnić prowadzenie analizy w wybranym zakresie.inne dane postulowane. kosztorysy. .sprawozdania z posiedzeń zarządu i rady nadzorczej. w tym szczególnie analizy roku ubiegłego. Do materiałów źródłowych pozaewidencyjnych wykorzystywanych wszystkim:13 • opracowane dane postulowane. Ich brak może utrudnić lub nawet uniemożliwić przeprowadzenie właściwego badania. a zwłaszcza plan finansowy tzw.dokumentacja pierwotna i wtórna . Warszawa 2000. . Wydawnictwo PWE. • wyniki poprzednio przeprowadzonych analiz. Materiały źródłowe pozaewidencyjne mają charakter uzupełniający. analitycznych i syntetycznych .. takie jak kalkulacje wstępne. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. zwłaszcza analiz roku ubiegłego.

Podstawowym materiałem źródłowym analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość przedsiębiorstwa. Te najważniejsze sprawozdania finansowe przedsiębiorstwa sporządzone są w formie standardowej. rachunki wyników i rachunki przepływów pieniężnych. Należy jednak zaznaczyć. Te dwa sprawozdania są zbliżone do siebie w treści i dlatego często sporządza się tylko jedno z nich.14 Podstawowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizach ekonomicznych są: bilanse. Bednarskiego T. zarówno przez organa wewnętrzne jak i zewnętrzne. Na ich podstawie sporządzany jest rachunek przepływów pieniężnych. Sprawozdawczość finansowa uwzględniająca dane liczbowe wyrażone w jednostkach pieniężnych. którą z uwagi na treść danych można podzielić na sprawozdawczość rzeczową i finansową. Bilans i rachunek wyników stanowią podstawę do statycznej i Daje dynamicznej on obraz oceny stanu i wyników finansowych w przedsiębiorstwa. dotyczące 14 Praca zbiorowa pod redakcją L. przepływów środków pieniężnych przedsiębiorstwie oraz orientację o kierunkach ich zagospodarowania. uregulowanej przepisami prawnymi. • uzyskiwane materiały i informacje dotyczące przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych. wykorzystywana jest przede wszystkim jako podstawa źródłowa analizy finansowej. Duże znaczenie informacyjne mają noty uzupełniające. Jedynie rachunek przepływów pieniężnych nie ma ujednoliconej postaci (poza jego formą publikacyjną).• materiały z przeprowadzonych kontroli i rewizji. że często dla dokonania wszechstronnej oceny jakiegoś zagadnienia niezbędne jest wykorzystanie z danych zarówno sprawozdawczości finansowej jak i rzeczowej. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. Sprawozdawczość rzeczowa natomiast służy potrzebom analizy techniczno – ekonomicznej. 18 . sporządzana w oparciu o ewidencję księgową.

zapasów.należności u ważniejszych dłużników.kształtowania się ważniejszych pozycji bilansu i rachunków wyników. . 15 M. w podziale na rynki geograficzne oraz główne rodzaje produktów.sprzedaży.kosztach w układzie rodzajowym . likwidacji w okresie sprawozdawczym. W notach uzupełniających do rachunku wyników zawarte są informacje o : .kosztach osobowych .środków trwałych.zobowiązań długoterminowych. . Sierpińska T. struktury czasowej zobowiązań średniej wielkości oprocentowania . wartości księgowej itp.zysku i jego strukturze dodatkowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizach są raporty audytorów. Wyjaśniają one bliżej treść bilansu i rachunku wyników zarówno za pomocą liczb jak i opisowo. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r 19 . stopnia umorzenia. Noty uzupełniające do bilansu mogą dotyczyć :15 .zobowiązań krótkoterminowych wobec instytucji kredytowych. struktury zadłużenia ze względu na rodzaje źródeł zasileń zewnętrznych. . wobec dostawców. Ich zakres jest zróżnicowany w zależności od działalności i sytuacji finansowej przedsiębiorstwa oraz potrzeb informacyjnych kierownictwa i udziałowców (akcjonariuszy). ich struktury. wielkości należności przeterminowanych . przyrostu. wobec instytucji ubezpieczeniowych itp. czyli orzeczenia dyplomowanych biegłych księgowych. zwłaszcza ich struktury w układzie czasowym i rzeczowym.

Dlatego też skuteczna ocena zjawisk gospodarczych zwłaszcza przyczynowa analiza finansowa wnętrza przedsiębiorstwa i jego otoczenie wymaga różnorodnych metod badania. do których należy również ekonomia. Informacje te dotyczą stanu ekonomiczno – finansowego firmy. S. Oprócz rejestrów handlowych.: statystyki. Informacje o firmach zbierane są z wszelkich możliwych źródeł. W naukach empirystycznych. służące do uzyskiwania maksymalnie lub optymalnie uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania. 16 Por. opinie banków o sytuacji finansowej danego przedsiębiorstwa czy dane uzyskane bezpośrednio w firmie. Są to zarówno metody jakościowe. jaką jest analiza finansowa”. jak i ilościowe. metody badawcze to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania. 20 . banku kredytującego ją. Przez metodę należy rozumieć „sposób naukowego badania rzeczy i zjawisk – ogół reguł stosowanych przy badaniu rzeczywistości.16 Ocena działalności gospodarczej stanowiąca przedmiot analizy finansowej jest bardzo trudna i złożona. matematyki) i odpowiednio adoptowane do wymagań występujących przy analizie zjawisk gospodarczych w przedsiębiorstwie. opracowania. a w tym także dyscyplina naukowa. wywiązywania się z płynności oraz zdolności kredytowej. W obecnej praktyce stosuje się w analizie finansowej dwa rodzaje metod: metody specyficzne dla tej dyscypliny.zawierające informację o podstawach formalno – prawnych w zakresie dokumentów objętych weryfikacją oraz podstawowych ustaleniach. Nowak „Metodologia badań Społecznych” PWN Warszawa 1985r. analizy i interpretacji danych empirystycznych. danych statystycznych. równie ważne są informacje uzyskane od partnerów w biznesie. wypracowane w miarę rozwoju analizy działalności gospodarczej przedsiębiorstw oraz metody przyjęte z innych dyscyplin naukowych (np. o której prowadzi się wywiad. bilansów. list bankrutów.

można przeprowadzić systematykę metod badania wykorzystywanych w analizie ekonomiczno – finansowej. Więckowski „Analiza ekonomiczna” PWE Warszawa 1969r. .podstawowe zagadnienia metod analizy finansowej. metody te polegają na stałej istoty. J. zalet i wad oraz możliwości i celowości wykorzystania poszczególnych metod stosowanych obecnie w analizie finansowej przyjęto układ zagadnień.obejmujące różne metody deterministyczne oraz metody stocholastyczne. co szczególnie ma miejsce w ma miejsce gospodarce rynkowej. obejmujący: . . rozbudowie i doskonaleniu. W miarę wzrastania wymogów stawianych przed analizą finansową przy zarządzaniu przedsiębiorstwem. Bednarski „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie” PWE Warszawa 1997r. Z uwagi na stosowaną kolejność oceny zjawisk szczegółowych i ogólnych można wyodrębnić metodę indukcyjną.ocenę poprawności i praktycznej przydatności deterministycznych metod analizy finansowej. .konieczność stosowania analizy wpływu inflacji na wynik finansowy przedsiębiorstwa w najbardziej ogólnym ujęciu metoda to sposób badania przedmiotu.możliwości równoległego stosowania innych. nazywaną również metodą scalania i metodę dedukcyjną określoną mianem metody rozdrabniania.charakterystykę ogólnych metod i kierunków porównań stosowanych w analizie finansowej.17 Przyjmując za podstawę podziału odpowiednie kryteria. Przy omawianiu pracochłonności. a więc w tym przypadku – sposób badania stanu i wyników finansowych przedsiębiorstwa.18 17 18 L. 21 . . metod w przyczynowej analizie finansowej.

które wpłynęły na uzyskanie tych wyników. ma jednak ujemne skutki. co przeciwdziała tendencyjnemu ustosunkowaniu się do ocenianych zjawisk gospodarczych. gdyż w czasie prowadzenia badań analitycznych nie zna się ostatecznych rezultatów pracy przedsiębiorstwa. Obejmowanie badaniami wszystkich czynników i wieloetapowość oceny. od czynników do wyników. Jak łatwo można zauważyć metoda ta jest odwrotnością metody indukcyjnej. aczkolwiek zapewnia dokładność badań. od skutków do przyczyn.Metoda indukcyjna polega na tym. np. Metoda ta jest bardzo użyteczna w praktyce. że przedmiotem oceny są w zasadzie wszystkie czynniki bez względu na stopień ich oddziaływania na ostateczne wyniki działalności. Metoda ta pozwala na uzyskanie dokładnej i pełnej informacji analitycznej o działalności przedsiębiorstw.: od analizy rentowności. Zakłada się. które w sposób decydujący wpłynęły na ostateczny wynik pracy przedsiębiorstwa. ponieważ rozpoczyna on analizę od oceny syntetycznych wskaźników charakteryzujących całokształt jego działalności. bowiem. ponieważ pozwala się skoncentrować tylko na czynnikach. że w badaniach analitycznych przechodzi się od zjawisk szczegółowych do ogólnych. Już na samym wstępie badań analityk wyrabia pogląd dotyczący ostatecznych wyników działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Metoda dedukcyjna polega na przyjęciu odwrotnego kierunku badań. Zaleta tej metody jest dość duża obiektywność wyników. w których przechodzi się od zjawisk ogólnych do zjawisk szczegółowych. na których poziom miały wpływ oceniane czynniki i od przyczyn do skutków. od wyników do czynników. wyrażające się w dużej pracochłonności tej metody. 22 . Następnie wytycza się kierunki i czynniki wchodzące w zakres dalszej oceny.

metodę porównań. W analizie finansowej stosuje się różne metody szczegółowe.27 23 . s. umożliwiającą przeprowadzenie nie tylko ocen ogólnych. Metoda indukcyjna i dedukcyjna mają charakter metod ogólnych. można w zależności od potrzeb – skoncentrować badania tylko na tych czynnikach.in. ale również badań o charakterze przyczynowym. W rezultacie otrzymuje się różnice dodatnie lub ujemne – zachodzące pomiędzy porównywanymi wielkościami. do których zalicza się m. metoda funkcyjna. Sierpińska T. w warunkach zależności przyczynowo-skutkowych zachodzących między nimi. co jest przyczyną odchyleń badanego zjawiska od przyjętego wzorca. W metodzie tej ocenia się zawsze przynajmniej dwie kategorie liczb. metoda różnic cząstkowych. na ostateczny wynik pracy przedsiębiorstwa. metoda wskaźnikowa itp. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r.19 Stosowane w analizie ekonomicznej metody rachunkowe pozwalają odpowiedzieć na pytanie. Jedna wyraża stan faktyczny. ujemnie lub dodatnio. metoda podstawień krzyżowych. gdy współzależności mają charakter związku funkcyjnego 19 M.3). oraz jaki jest kierunek i siła oddziaływania poszczególnych czynników na to zjawisko. metoda reszty. Metoda porównań określana też mianem metody odchyleń.Stosując metodę dedukcyjną. Do metod rachunkowych należą: metoda podstawień łańcuchowych. (rys. Metody te mają określoną wartość poznawczą i stanowią techniczny sposób rozliczania wpływu kilku czynników na pewną wielkość. Metoda kolejnych podstawień (łańcuchowa) służy do liczbowego określania wpływu poszczególnych czynników na wielkość badanego zjawiska tylko wtedy. a druga stanowi podstawę porównań. Specyfika poszczególnych procesów gospodarczych wymaga zastosowania metod szczegółowych. które w sposób decydujący wpłynęły. polega na porównaniu badanych zjawisk z innymi wielkościami oraz ustaleniu różnic między cechami porównywanych zjawisk.

Metoda reszty zalecana jest do badania wpływu dwóch czynników na badane zjawisko. Bednarski. Warszawa 2000. PWE Warszawa 1998 s.42 21 M.22 Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej wykorzystywane również są metody analizy wstępnej.21 Najczęściej wykorzystuje się ją do rozliczania wpływu zmian wielkości zatrudnienia i wydajności pracy na przyrost produkcji. porównania międzyzakładowe i porównania oparte na wzorcowych układach nierówności.31 23 M. E. Waśniewski. przy czym wpływ ostatniego czynnika jest „resztą”. T. Wersty. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. oprócz odchyleń cząstkowych wyrażających wpływ pojedynczych czynników i traktowaniu ich jako oddzielne elementy przyczynowe. J.30 22 M. Warszawa 2000. Metoda różnic cząstkowych polega na ustalaniu. oraz określeniu odpowiedniego łańcucha przyczyn. B. R. czyli różnicą między odchyleniem globalnym a sumą wpływu innych przyjętych do badań czynników.80 24 L. ocenę rozmiarów i tempa zmian wskaźników ekonomicznych badanego okresu w porównaniu z okresami ubiegłymi lub okresem przyszłym24. Sierpińska T. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. s. s.23 Metoda porównania w czasie pozwala na ocenę dynamiki zjawisk gospodarczych. Wydawnictwo PWE. Metoda reszty pozwala na obliczenie wpływu poszczególnych czynników na zmiany badanego zjawiska. stanowiących przedmiot badań. Sierpińska T.20 Metoda ta polega na matematycznym sformułowaniu funkcji ekonomicznych. Przy porównaniach w czasie wyróżnić można25: • porównanie w czasie zwykłe • porównanie w czasie łańcuchowe 20 L. Kurtys. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. Duraj. s 21 25 L.wyrażonego w formie iloczynu. Borowiecki. ilorazu lub sumy danych czynników. Do tradycyjnych metod analizy należą: porównania w czasie i porównania wskaźników wykonania. s 21 24 . Wydawnictwo PWE. Walczak: Prospektywna analiza finansowa w przedsiębiorstwie. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r.

Za pomocą porównań międzyzakładowych można przedstawić działalność przedsiębiorstwa na tle działalności innych podmiotów gospodarczych bądź na tle branży. wybranego okresu nazywanego podstawowym. Źródło: M. PWN Warszawa 1998r. Walczak. Najmniej rozpowszechnioną metodą analizy jest forma porównań międzyzakładowych.Porównanie zwykle polega na odniesieniu wskaźników z różnych okresów do wskaźnika z jednego. Oprócz porównań z planem mogą wystąpić porównania danych rzeczywistych z danymi kalkulacji wstępnej kosztorysów lub norm. Porównanie takie stosowane przy badaniu w ciągu kilku okresów pozwala w szczególności na określenie tempa ich wzrostu lub zmniejszenia. o wielkości produkcji i sprzedaży. Tradycyjne metody analizy ekonomicznej. Przedmiotem analizy międzyzakładowej mogą być też wskaźniki bardzo szczegółowe informujące np. 112 25 . Porównanie łańcuchowe polega na odniesieniu wskaźników okresu objętych badaniem do wskaźników okresu poprzedzającego. W obrębie kalkulacji z planem wyróżnić można porównania z planem pierwotnym i porównania z planem skorygowanym. s. Pozwala to na ustalenie stopnia wzrostu lub zmniejszenia wskaźników ekonomicznych objętych badaniem w stosunku do okresu podstawowego. Metody analizy Metody analizy wstępnej Metody analizy przyczynowej Porównania w czasie Porównania międzyzakład owego Porównania z planem Porównania oparte na wzorcowych układach nierówności Metoda postawień łańcuchowyc h Metoda reszty Metoda różnic Rysunek 3. Porównanie ze wskaźnikami postulowanymi polega na odniesieniu osiągniętych wskaźników do danych planu. Prospektywna analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie.

średnich lub współczynnikach. Sposoby prezentacji wyników analizy ekonomicznej Przeprowadzona przy zastosowaniu odpowiednich metod analiza ekonomiczna wymaga w końcowym etapie prac dokonania syntezy całokształtu ustaleń i prezentacji wyników. 5. wyrażający się w pewnym doskonaleniu funkcjonowania poszczególnych metod. Forma liczbowa znajduje zastosowanie w odniesieniu do zjawisk w pełni mierzalnych. W ostatnich latach osiągnięto w tej dziedzinie znaczny postęp. polegająca na przedstawieniu wyników za pomocą szeregów lub tablic statystycznych. Wyniki analizy ekonomicznej mogą być przedstawione w formie26: • liczbowej • graficznej • opisowej Podstawowe znaczenie ma forma liczbowa. ……………… brak str 31 26 ……… 26 . pozwalających na przeprowadzenie ich charakterystyki oraz określenie wzajemnych związków i oddziaływań za pomocą liczb. Jej wykorzystanie do celów prezentacji wyników analizy wymaga porównywalności badanych zjawisk gospodarczych oraz pełnej charakterystyki.Poziom przydatności wyżej wymienionych metod analizy jest zróżnicowany a ich prawidłowość i dokładność są przedmiotem stałych badań. w których dane wyrażane są w wielkościach absolutnych. względnych.

W miarę pogłębiania oceny wybranych wskaźników wyróżnić można oddziałujące na nie jedynie czynniki podstawowe. bądź także pochodne.określenie czynników oddziałujących na objęty badaniem wskaźnik ekonomiczny. ilorazu. następuje w drodze rozumowania logicznego. . Wykształca się w ten sposób jakby hierarchiczna struktura powiązań przyczynowo – skutkowych tych czynników. opartego na obserwacji faktycznego przebiegu procesów gospodarczych. Analiza przyczynowa jest pogłębionym etapem badania wskaźników. Zachodzi zatem konieczność przeprowadzania analizy w zależności (analizy przyczynowej). Wymierne zależności czynników oddziałujących na wskaźniki ekonomiczne mogą przyjmować postać iloczynu. będące rozwinięciem czynników podstawowych. Zależy to od ich treści ekonomicznej oraz możliwości prezentacji matematycznej. będących funkcją różnych czynników nie może być sprowadzona do prostego ich porównania. które oddziałują na kształtowanie się wskaźników ekonomicznych. zatem w szczególności o: .Z tych tez względów ocena wielkości. w którym dąży się do ustalania wpływu określonych czynników na powstanie odchyleń ujawnionych w toku analizy porównawczej. w której zakłada się szczegółowe i wymierne określenie wpływu poszczególnych czynników na powstałe odchylenia. Obliczanie wpływu poszczególnych czynników na badanie odchylenia wskaźników ekonomicznych prowadzi do przekształcenia odchylenia ogólnego 27 . sumy lub różnicy. Chodzi tu.obliczenie wielkości wpływu poszczególnych czynników na odchylenie wynikające z poprzednich porównań. ……………tabelka ???? Określanie czynników.

Zależnie od sposobu obliczania wpływu tych czynników na odchylenie ogólne wyróżnić można szereg szczegółowych metod (technik) analizy przyczynowej. Na podstawie tych wskaźników widoczna jest sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. Na ich podstawie wnioskuje się o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w porównaniu z innymi konkurentami. Przedstawiona charakterystyka metod wykazała. stochastyczne oraz różne kombinacje wymienionych metod. Charakteryzują one osiągnięcia finansowe firmy. że nie można mówić o wyższości jednych metod nad innymi. Mogą być wykorzystywane nie tylko do wewnętrznej oceny. Do syntetycznej analizy przedsiębiorstwa można stosować zestaw syntetycznych wskaźników.w kilka odchyleń cząstkowych. ale również przez banki. wielkości są porównywane ze wskaźnikami dotychczasowymi. które są dobierane zależnie od rodzaju badanych zjawisk i postawionych w analizie celów. Metody analizy jakościowej. Wskaźniki mają wartość wtedy. zwane również metodami opisowymi. Wyeksponowane wady i zalety poszczególnych metod wykazują. udziałowców lub potencjalnych interesantów. werbalnej bez prób nadania 28 . Są to metody jakościowe i ilościowe – determistyczne. Wykazują one wtedy postęp i zamierzone osiągnięcia lub pogorszenie sytuacji. gdy obliczone na podstawie planowanych. ujmują badane związki ich zależności w formie opisowej. Cechuje je różnica pracochłonności. Wszystkie wskaźniki oblicza się w końcowej części opracowania finansowego. Suma tych odchyleń cząstkowych powinna tworzyć odchylenie ogólne. że w analizie finansowej dysponuje się wieloma różnymi metodami. co jest istotnym punktem w planowaniu jego dalszej działalności. poprawność matematyczna i przydatność praktyczna.

Szczegółowy podział czynności jest niezbędny przy opracowaniu rocznej analizy ekonomicznej i analizach wieloletnich. wykonawcze i prace końcowe. czynności i osoby. Bednarskiego T. ale tylko na etapie analizy wstępnej. z terminami wykonania.im ilościowego mierzonego wyrazu. że przy wyborze metod w znacznej mierze decyduje ich pracochłonność i wartość uzyskiwanych wyników (dokładność). aby efekt finalny: analiza ekonomiczna – mógł być we właściwym terminie osiągnięty. Trzeba przy tym zwrócić uwagę. Jeżeli prace analityczne wykonuje więcej osób (zespołowo). Całość prac analitycznych można podzielić na etapy. na schemacie lub wykazie. 29 . Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. a więc mało pracochłonnych27. Nie należy bowiem stosować metod złożonych jeśli zbliżone wyniki są osiągalne przy zastosowaniu metod prostych. co w wielu przypadkach może być ważne. 6. W etapie przygotowawczym można przewidzieć następujące czynności: 27 Praca zbiorowa pod redakcją L. Organizacja prac analitycznych polega na rozplanowaniu i podzieleniu czynności w układzie przedmiotowo . Etapy i fazy analizy ekonomicznej. Każdy z tych etapów wymaga profesjonalnej organizacji. Prace związane z analizą ekonomiczną można podzielić na trzy etapy: prace przygotowawcze.czasowym. Ułatwi ati znakomicie dotrzymanie terminu przekazania analizy do ośrodka zarządzania. więc równoległe stosowanie wszystkich metod i ich dobieranie stosownie do specyfiki badanych zjawisk i właściwości poszczególnych metod. wówczas należy dokonać podziału podmiotowego czynności. Najlepszym rozwiązaniem jest.

Analiza właściwa. kalkulacyjnych. tezy. Ustalenie ostatecznego zakresu tematycznego analizy (tj. Gromadzenia materiału podstawowego i pomocniczego do analizy (tj. 10. W etapie wykonawczym można wyróżnić następujące czynności: 8. gospodarki kasowej).1. 5. na trzy lata. celów. Wstępna analiza ogólnych wyników gospodarczych (operacyjnych). na pięć lat). diagnozy i wniosków poanalitycznych (prodecyzyjnych). 4. 3. cash flow. zewnętrznych). danych źródłowych i przetworzonych). oceny. przeprowadzona według określonych zasad i metod oraz technik. miar i mierników. kwestie). Przygotowanie wzorów tabel i wykresów. zakresu przedmiotowego i czasowego założeń i kryteriów. 11. 2. 9. 6. w tym: rodzaju i formy opracowania. problemów i pytań wymagających odpowiedzi. inwestycyjnych i finansowych. na rok. Wybór metody ogólnej i metod szczegółowych analizy. Scharakteryzowanie warunków działania firmy (wewnętrznych i Sformowanie wniosków analitycznych. 12. Wybór narzędzi analitycznych. Określenie prognozy na przyszłość (np. 14. 30 . Uzgodnienie z szefem firmy ogólnego zarysu i koncepcji analizy. 7. spisu treści opracowania) Rozpisanie koncepcji szczegółowej analizy (zagadnienia. 13. Opracowanie tablic syntetycznych. Opracowanie tabel i wykresów analitycznych oraz zestawień pomocniczych i rachunków (np.

Przyspieszy to w znacznym stopniu wykonanie całości prac przewidzianych w planie i skróci czas (termin) przekazania analizy ekonomicznej decydentom firmy. Rozpatrzenie analizy przez organ stanowiący lub/i zarządzający oraz podjęcia wiążących decyzji. Skorygowanie zauważonych błędów logicznych. Edycja całego opracowania analizy (np. stylistycznych i rachunkowych oraz uzupełnienie analizy o nowe zagadnienia. Ostateczne sformułowanie ocen. dyrektorowi itd. zarządowi. diagnozy. 19. w czytelnym rękopisie. w wydruku komputerowym). prezesowi. Jeśli przy każdej czynności będą określone konkretne osoby i terminy wykonania. maszynopisie. 20. którzy tę analizę opracowywali. Przestudiowanie bardzo uważnie całej analizy przez analityka lub zespół analityków. Przy opracowaniu analizy ekonomicznej rocznej niektóre czynności mogą być wykonane przed zakończeniem roku bilansowego lub krótko po jego zakończeniu. a więc przydatność decyzyjna. Zyska na tym aktualność analizy. Uważam. Podpisanie analizy i przekazanie jej do ośrodka zarządzania (właścicielowi firmy. 31 . 17.W etapie końcowym przewiduje się najczęściej takie czynności jak: 15. że dobra organizacja prac analitycznych w powiązaniu z techniką komputerową może coraz bardziej skracać termin wykonania analizy rocznej. wtedy taki plan powinien być pomocny w organizacyjnym przebiegu prac analitycznych. prognozy i wniosków poanalitycznych. 16. 18.) lub również innym osobom w danej firmie.

do których zaliczyć można wydatki inwestycyjne. Sprawozdanie te. Do wykonania analizy jak już powiedziano niezbędny jest plan nakładów inwestycyjnych zawierający strukturę rzeczową i harmonogram nakładów inwestycyjnych a także plan finansowy. majątku obrotowym zobowiązaniach o kapitale. Etapem drugim jest sporządzenie sprawozdań finansowych pro forma na podstawie zebranych informacji i założeń. czyli w środkach trwałych. jaki kredyty i na jaki okres. Z kolei przepływy pieniężne określają zmiany w stanach zasobów. oraz finansowych skupiających się na pozyskiwaniu środków w postaci kredytów. kursy walutowe. dotacji. mimo że nie mają formalnego charakteru muszą jednak spełniać reguły kalkulacji wyniku finansowego. podwyższenia kapitału zakładowego. zestawienia z przepływu środków pieniężnych oraz bilans. naliczania amortyzacji. przede wszystkim dotyczące struktury i warunków finansowania przedsięwzięcia. Sprawozdania przedstawiające przepływy strumieni finansowych oraz zasoby to sprawozdanie z przychodów i kosztów. Informacje te zbierane są na podstawie założeń techniczno – ekonomicznych oraz analizy marketingowej i opinii ekspertów. jak i inwestycyjnych. o wielkości kosztów i poziomie przychodów.Pierwszym etapem analizy ekonomicznej jest zebranie odpowiednich informacji o niezbędnych nakładach inwestycyjnych i ich rozłożeniu w czasie. Sprawozdania finansowe przedstawiają najbardziej prawdo podobne kształtowanie się przepływów pieniężnych stanów zasobów kolejnych latach. przychody ze sprzedaży części majątku. emisji obligacji oraz odpływu środków w postaci spłat kredytów. wykupu obligacji i wypłat dywidend. opodatkowania itp. szybkość obiegu pieniądza. – jaki będzie udział własny. Dotyczy to zarówno strumieni operacyjnych takich jak: przychody i koszty działalności. Na tym etapie trzeba poczynić pewne wstępne założenia. koszcie kapitału oraz informacji o pewnych wielkościach makroekonomicznych jak: poziom inflacji. przyrost zapasów. w którym będą określone środki przeznaczone na sfinansowanie 32 .

czyli zapasów surowców i materiałów. Analiza ta polega na przeprowadzaniu wszelki testów wrażliwości. że w przypadku prognozowania istnieje duża niepewność do rzeczywistego kształtowania się przyszłych przychodów i wydatków. analizę progu rentowności. produkcji w toku. wzrost kosztów. Mając na uwadze wcześniejsze rozważania na temat etapów analizy ekonomicznej można stwierdzić.przedsięwzięcia. należności. sprzedaży. w jakiej części wydatki związane z kapitałem obrotowym mogą być finansowane zobowiązaniami. Etapem ostatnim jest przeprowadzenie analizy uwzględniającej wpływ ewentualnych negatywnych wydarzeń w strumieniach przychodów i kosztów na płynność i zyskowność danego projektu inwestycyjnego. Etapem trzecim jest ocena danego przedsięwzięcia na podstawie sporządzonych sprawozdań finansowych oraz wyliczonych wskaźników finansowych będących miernikami płynności finansowej. Niezbędne jest także zestawienie dotyczące zapotrzebowania na środki pieniężne związane z finansowaniem kapitału obrotowego. że najistotniejsza jest wstępna ocena majątku i kapitału firmy. szczególnie wobec dostawców. wydłużenie fazy realizacji przedsięwzięcia. która powinna pokryć wszystkie koszty przy zerowym zysku. Oprócz badania wskaźników finansowych. czyli określenie wpływu takich wydarzeń jak: spadek cen. Niezbędne jest również określenie. przez która to wyznacza się minimalną wielkość produkcji. Taka analiza pozwala określić margines bezpieczeństwa danej inwestycji zwłaszcza. efektywności i zyskowności przedsięwzięcia. Konieczne jest również przedstawienie sposobu uruchomienie i spłaty kredytów zaciągniętych na realizację przedsięwzięcia. przeprowadza się ponad to tzw. którą przeprowadza się na podstawie badania bilansu w przekroju poziomym i pionowym. zapasów wyrobów gotowych. Gdzie pożądane jest dokonywanie porównań wieloletnich obejmujących dane 3 – 5 lat a nie tylko ograniczenie się do 33 . zmiana kursu walutowego.

zaopatrzeniu materiałowym i stopniu wykorzystania materiałów.porównań z rokiem ubiegłym. Poprzez ocenę wyniku finansowego firmy można uzyskać posługując się zestawieniem analitycznym struktury i dynamiki rachunku zysków i strat. wydajności pracy itp. ?????????????????????????????????????? Analiza asortymencie techniczno produkcji. płacach. Ocena zaprezentowana na podstawie danych liczbowych zawartych w sprawozdaniach finansowych – bilansie oraz rachunku zysków i strat. Ocenę stopnia wykorzystania poszczególnych czynników produkcji przeprowadza się z punktu widzenia ich wpływu na czynniki ekonomiczno – finansowe przedsiębiorstwa. wyrażone zarówno w kwotach absolutnych jak i w postaci wskaźników dynamiki. która obejmuje obliczenie wskaźników finansowych w oparciu o dane i porównywanie ich wielkości w czasie. Celem pogłębienia tego badania przeprowadza się dalsze szczegółowe analizy. dostarcza ogólnych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa. ekonomiczna metodach jej koncentruje się na ocenie poszczególnych odcinków działalności gospodarczej przedsiębiorstwa: ilości i wykorzystania. Dostarczają informacji wykorzystywanych do oceny sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa w dłuższym okresie oraz umożliwiają bardziej realistyczne określenie jego przyszłych trendów rozwojowych. 34 . Jedną z form badania bilansu oraz rachunku wyników jest analiza wskaźnikowa. Zestawienie takie ujmuje elementy obliczeniowe i składowe wyniku finansowego oraz jego zmiany. wyposażeniu technicznym. zatrudnieniu. Porównania wieloletnie charakteryzują się większą użytecznością analityczną.

Zadaniem analizy ekonomicznej jest ocena finansowej strony działalności nie tylko do założeń planowanych. Rola i znaczenia analizy ekonomicznej. pochodzących z analizy działalności 35 . Natomiast przyczyny kształtowania się tych wyników na określonym poziomie tkwią w stopniu wykorzystania poszczególnych produkcji i otoczeniu przedsiębiorstwa. że obejmuje on ocenę stale doskonalonych informacji. Pomniejsz się tym samym rolę analizy techniczno – ekonomicznej na rzecz analizy finansowej. za wystarczające przyjmuje się ocenę wyniku finansowego i czynników go kształtujących.7. praktyce wielu firm. Przedmiot analizy ekonomicznej jest tak ustawiony. W warunkach dużej zmienności szeroko pojętego otoczenia oraz dynamicznego rozwoju techniki i nauki podejmowanie decyzji w zarządzaniu przedsiębiorstwem natrafia obecnie na znaczne trudności. Wartość praktyczna analizy zależy. Uzyskanie tych wyników wymaga przeprowadzenia analizy techniczno – ekonomicznej. Tym czasem wyniki finansowe stanowią jedynie odzwierciedlenie rezultatów osiągniętych na poszczególnych odcinkach działalności. których przezwyciężenie wymaga szybkich i rzetelnych informacji. Dlatego tez analiza ekonomiczna. Przyczynowo – skutkowe wyjaśnienie odchyleń wskaźników powiązania analizy finansowej z analizą techniczno – ekonomiczna. bowiem w znacznym stopniu od właściwego ustalenia czynników wpływających na kondycję finansową oraz dokładnego określenia kierunków ich oddziaływania. Wraz z przejściem do gospodarki rynkowej. Jej szczegółowość zależy od praktycznych potrzeb analizy finansowej. również w stosunku do okresów ubiegłych i wielkości osiągniętych przez inne firmy oraz na dokładnym wytyczeniu kierunków dalszych badań dotyczących czynników kształtujących wyniki finansowe. nabrała przy gospodarce rynkowej szczególnego znaczenia jako czynnik dostarczający informacji niezbędnych do zarządzania przedsiębiorstwem.

Funkcjonowanie przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej jest uzależnione od wygospodarowania odpowiedniej wielkości środów „wargtości dodanej”.zapłacić oprocentowanie kapitałów: pożyczonych (koszty finansowe). że zarządzanie finansami przedsiębiorstwa jest „rodzajem sztuki. 28 Praca zbiorowa pod redakcją L. Bednarskiego T. z której ono musi31 : . 45 30 Praca zbiorowa pod redakcją L. własnych (dywidendy. jego stanu ekonomicznego i zmiennych warunków gospodarowania28. interesującej opinii stwierdzającej. W zakończeniu rozważań nad różnymi aspektami omawianej tu problematyki nie można nie przytoczyć pewnej.Paryż 1991 s. Ryzyko to można oszacować tylko w przybliżeniu i jest rzeczą oczywistą.3 36 . Davies „Sztuka zarządzania finasami” PWN Warszawa 1993 s. . a nie nauką ścisłą”29.zapewnić godziwe wynagrodzenie za pracę (płaca + świadczenie).22 31 Przedsiębiorstwa i gospodarka rynkowa. Oznacza to. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. Bednarskiego T. wzrost wartości kapitału w granicach normalnej stopy procentowej lokaty). że mimo stosowania analogicznych metod i narzędzi analizy finansowej. Jednocześnie jednak wzrost jest warunkiem osiągnięcia coraz większych dochodów w przyszłości30. W zbiorze: Materiały Seminarium Polsko – Francuskie „Rachunkowość przedsiębiorstw w warunkach gospodarki rynkowej” Stowarzyszenie Księgowych w Polsce Warszawa . S. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r.gospodarczej przedsiębiorstwa. 24 29 D. Wynika to między innymi z różnic w ocenie rzeczywistego ryzyka podejmowania określonych działań. że łączy ono zarówno elementy wiedzy jak i sztuki z zakresu zarządzania pieniędzmi. S. że rośnie ono wraz ze wzrostem skali tego działania i stopnia zaangażowania kapitałów w przedsiębiorstwie. Jest rzeczą znamienną. przedsiębiorstwa osiągają różne rezultaty.

Jak z tego wynika. analiza ekonomiczna.uczestniczyć w zaspokajaniu potrzeb zbiorowości (podatki pobierane przez państwo). . Z tych względów. zarządzanie przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej nie może mieć charakteru intuicyjnego. W przypadku. muszą: . .. 32 regionalnym. a zwłaszcza analiza finansowa nabrała szczególnego znaczenia jako czynnik informacji i podstawy do podejmowania ekonomicznie uzasadnionych decyzji. V.wykorzystać potencjał materialny przy najlepszych warunkach wydajnościowych. jak i metod oraz procedur jasnych.poszukać możliwości zbytu – wystarczająco duże aby móc być konkurencyjnym. Jeżeli wartość dodana jest większa od czterech wymienionych obciążeń przedsiębiorstwo jest rentowne i osiąga zysk.utrzymać aktualny potencjał majątku trwałego (odpisy amortyzacyjne). . . gdy wartość dodana jest mniejsza od czterech wymienionych obciążeń.posiadać skuteczną organizację w dziedzinie struktur wewnętrznych (mocnych i kierowanych przez kompetentnych ludzi). krajowym i międzynarodowym). jego zarządcy Por. Aczkolwiek wprowadzone już w gospodarce polskiej zmiany systemowe można uznać za zdecydowane odejście od systemu nakazowo – rozdzielczego. lecz zaspokajających potrzeby wszystkich dziedzin zarządzania32. Jog C. Ponieważ przedsiębiorstwo jest ograniczone na rynku przez konkurencję.zapewnić produkcję lub usługi wysokiej jakości w stosunku do popytu istniejącego w tej części rynku. w której się ono uplasowało. przedsiębiorstwa jest deficytowe i nie ma podstaw ekonomicznych do utrzymania się na rynku (lokalnym. Suszyński „zarządzanie finansami przedsiębiorstwa” Centrum Informacji Menadżera Warszawa 1993r 37 .

że podobnie jak w państwach Europy Zachodniej – analiza ekonomiczna wysunęła się stopniowo na czołowe miejsca w zarządzaniu przedsiębiorstwem. tj. a osiąganie zwiększonych zysków będzie możliwe tylko przez innowacje produktowe i technologiczne. tzn. w których konkurujące firmy będą sobie wzajemnie blokowały nieefektywne działania. stanowi w gospodarce polskiej niezbędny warunek opanowania przez przedsiębiorstwa umiejętności przystosowania się do założonych i 38 . Taki kierunek zmiany w podejściu do analizy finansowej.to jednak one jeszcze nie wystarczające w stosunku do zasad postępowania typowych dla gospodarki rynkowej gospodarki konkurencyjnej. którzy ponosząc indywidualne ryzyko majątkowe będą zainteresowani osiąganiem określonej wielkości zysku. Racjonalności mikroekonomiczna jest przede wszystkim racjonalnością przedsiębiorcy. gdy będą w pełni stosowały zasadę racjonalnego gospodarowania. Podmioty gospodarcze działające w warunkach gospodarki rynkowej mogą utrzymać się na rynku tylko wówczas. Gospodarka rynkowa może. bowiem na zasadniczy wzrost znaczenia analizy finansowej stanowiącej niezbędny element zarządzania przedsiębiorstwem. Dopiero realizacja wymienionych elementów może doprowadzić do dalszego wzrostu efektywności kierowania firmami przez ich właścicieli oraz do stworzenia warunków. przestrzegały racjonalności rozumianej w kategoriach techniczno – gospodarczych oraz mikroekonomicznych. ale również przedsiębiorstwami o różnych formach organizacyjnych i własnościowych. Realizacja polskiej reformy gospodarczej spowodowała. Obecnie brakuje dwóch elementów. Realizacja zadań przewidzianych w reformie gospodarczej wpływa. gdy zaistnieje konkurencja nie tylko między poszczególnymi sektorami. bowiem funkcjonować sprawnie tylko w przypadku. odpowiedniej liczby właścicieli kapitału. oraz konkurencyjnej struktury wytwórców.

Bednarski. Waśniewski. Podstawowym zadaniem przedsiębiorstwa produkcyjnego jest wytwarzanie i sprzedaż wyrobów przemysłowych jak również świadczenie usług przemysłowych.zmiennych warunków gospodarowania (konieczności wyboru najkorzystniejszych rozwiązań)33. Wersty. wielkość i struktura produkcji. R. B. Bednarskiego T. co korzystnie oddziałuje na koszty 33 Praca zbiorowa pod redakcją L. 1. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s. Dynamika. Rozdział II. T. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. Duraj. E. Przesądza także o efektywności gospodarowania poszczególnymi czynnikami wytwórczymi. Produkcja jest odzwierciedleniem wyników pracy przedsiębiorstwa. J. 34 L. Szybsze tempo wzrasta produkcji niż czynników wytwórczych świadczy o lepszym ich wykorzystaniu. Borowiecki. W zależności od stopnia wykończenia rozróżnia się wyroby gotowe. półwyroby i części wyrobów gotowych oraz produkcję w toku34.193 39 . Kurtys.

może niejednakowo scharakteryzować wyniki jego pracy. Dokonanie wyboru tych mierników zależy od celu pomiaru i jest niezwykle ważne w ocenie działalności przedsiębiorstwa. t. objętości (np. ponieważ taka sama wielkość produkcji wyrażana w różnych miernikach. w okresie od 1995 do 2000 roku. m2). Produkcję przedsiębiorstwa przemysłowego można przedstawić w różnych miernikach. kg). masy (np. w Prudniku posiadają 40 . Podstawowym i najprostszym sposobem mierzenia wielkości produkcji za pomocą mierników naturalnych jest wyrażenie rzeczowe efektów pracy przedsiębiorstwa przemysłowego. Do analizy potencjału produkcyjnego przyjęto naturalne mierniki tj. Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S. m3) albo są po prostu wyrażone w sztukach. m. tony. mierniki wartościowe i mierniki pracochłonności. a tym samym na wyniki finansowe i efektywność gospodarowania całego przedsiębiorstwa oraz poszczególnych czynników wytwórczych. Takie właśnie ceny zostały przyjęte do analizy wartości i potencjału produkcji w ZPB „Frotex" S.A. mierniki umowne. lecz także wielkość usług przemysłowych i produkcji w toku. które pozwalają wyrazić produkcję różnych asortymentów. Naturalne mierniki opierają się na fizycznych jednostkach miary długości (np. Potencjał produkcyjny oraz dynamika produkcji jest badana z wyszczególnieniem na wydziały produkcyjne. Do najczęściej stosowanych mierników produkcji należą mierniki wartościowe. kilometry oraz sztuki. jaką jest pieniądz. można wyróżnić mierniki naturalne. powierzchni (np.własne.). są to zazwyczaj ceny rzeczywiście obowiązujące w okresie sprawozdawczym. odmian i gatunków w najbardziej ogólnej jednostce miary. Przyjmując sposób agregacji efektów pracy jako podstawę podziału.A. a punktem odniesienia jest okres poprzedni w stosunku do badanego. Do wyrażenia produkcji w ujęciu wartościowym przyjmuje się odpowiednie ceny. Zastosowanie mierników wartościowych pozwala sumować nie tylko liczbę wytworzonych wyrobów gotowych i półwyrobów.

Poniesione w tym czasie nakłady inwestycyjne w niewielkim stopniu przyczyniły się do odnowienia parku maszynowego. a tym samym dalszym wzrostem wykorzystania parku maszynowego. • wykończalni.kompletny ciąg technologiczny od produkcji przędzy do konfekcjonowania wyrobów. Przyrost produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1995 – 1996.0 101.6 109.0 „ „ Km 4 949 24 023 9 756 5 368 24 141 10 144 108.6 106. Produkcja zlokalizowana jest w 4 wydziałach produkcyjnych: • przędzalni. • konfekcji (szwalnia i hafciarnia).6 41 . Co przedstawione jest w poniższej tabeli (1). wzrostem wydajności pracy oraz unowocześnieniem produkcji. jednak miały wpływ na osiągnięcie przyrostu produkcji.0 100. Tabela 1.5 103. Tabela 2. Przyrost produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1996 – 97.9 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1995 2 348 72 185 10 835 9 656 28 972 1996 2 526 76 763 11 768 10 535 29 509 Dynamika w % 107.8 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1996r. • tkalni.3 108. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 125 2 631 7 459 2 685 104.6 102. Rok 1996 w stosunku do roku 1995 charakteryzował się wzrostem produkcji. Wyszczególnienie Przędzalnia Jednostka miary Tona 1996 2 526 1997 2 793 Dynamika w % 110.

7 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1997r. brak możliwości dojazdu do pracy pracowników oraz brak możliwości dojazdu usługobiorców. Mimo tych niesprzyjających okoliczności w 1997 roku nastąpił dalszy wzrost produkcji na wszystkich wydziałach produkcyjnych.3 101. zniszczenie drogi dojazdowej do Wydziału Przędzalni w Podlesiu. 42 . które spowodowane były postojami z powodu powodzi. W roku 1997 nastąpiły straty w produkcji. Ilościowy plan produkcji na rok 1997 wykonany został jedynie przez Wydział Wykończalni.6 115. co wiązało się głównie ze zmniejszeniem planowanego eksportu.9 100. a także problemami zaopatrzeniowymi.8 103. Wpływ na niewykonanie zadań miały także zmiany asortymentowe oraz postój wywołany powodzią. które się z tym wiązały.2 128. W rezultacie powodzi zastój zanotowały: • Wydział Tkalni w ilości 5 dni • Wydział Przędzalni w Podlesiu w ilości 6 dni • Oddział Szwalni 1 dzień • Oddział Hafciarni 2 dni Bezpośrednimi przyczynami postoju było wtargnięcie wody na niektóre hale Wydziału Tkalni.0 106. Pozostałe wydziały produkcyjne zadań nie wykonały.2 106.6 98.Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia T/Nm Km Mln wątków Km „ „ Km „ „ 76 763 11 768 10 535 29 509 5 368 24 141 10 144 7 459 2 685 84 397 11 840 10 327 31 329 6 887 24 442 10 835 7 727 3 108 109.

Spadek produkcji na Wydziale Konfekcji był konsekwencją zmniejszonej produkcji Wydz. szczególnie w ramach tkanin frotowych.0 85.7 87. Wielkość produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1997 – 98. natomiast w zakresie usług odnotowano spadek produkcji. Tkalni.4 98. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 727 3 108 7 184 3 078 93. 43 . Wydział Tkalni nie wykonał zadań produkcyjnych w zakresie tkanin gładkich oraz frotowych.0 „ „ Km 6 887 24 442 10 835 7 575 19 942 10 262 110.0 99. Brak realizacji założeń ujętych w planie produkcji na 1998 rok w zakresie tkanin frotowych spowodowany był: • koniecznością modernizacji krosien NP. Wydział Wykończalni w porównaniu z rokiem 1997 zwiększył produkcję w zakresie wykańczania tkanin własnych.Tabela 3.8 101.7 94.8 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1998r. • zmianami asortymentowymi dla potrzeb produkcji eksportowej co wiązało się z koniecznością dostosowania krosien. Jej wzrost zgodny z założeniami ujętymi w planie odnotowano jedynie na Wydziale Przędzalni.6 94..7 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1997 2 793 84 397 11 840 10 327 31 329 1998 2 816 85 866 11 179 10 190 27 517 Dynamika w % 100. Zmniejszenie produkcji tkanin gładkich wiązało się z koniecznością ograniczenia ich produkcji z powodu spadku zainteresowania odbiorców krajowych i zagranicznych tkaninami obrusowymi i ścierkowymi.. W roku 1998 nastąpił spadek produkcji w porównaniu do roku 1997 na trzech wydziałach.

Zmniejszenie produkcji w wątkach w porównaniu do okresu minionego oraz niewykonanie planu w tych jednostkach wiązało się ze zmianami asortymentowymi w trakcie roku oraz koniecznością zatrzymywania krosien z uwagi na brak zamówień.9 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1999r.0 102. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1998 – 99. Najwyższe w granicach 100% w okresie I i II kwartału. co pozwoliło na wykorzystanie mocy produkcyjnych w 100%.6 74.5 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1998 2 816 85 866 11 179 10 190 27 517 1999 2 852 86 683 11 812 9 947 20 616 Dynamika w % 101. W przypadku Oddziału Nafciarni wiązało się to dodatkowo ze spadkiem popytu na wyroby pościelowe. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 184 3 078 7 182 3 332 100.Dotyczyło to szczególnie Oddziału Szwalni. natomiast w III kwartale wskutek zmniejszenia się potrzeb rynku w granicach 90% i w IV kwartale wskutek ograniczenia zamówień eksportowych ok.0 105. W stosunku do roku poprzedniego na Wydziale Przędzalni nastąpił przyrost produkcji w mierniku ilościowym o 1%.3 „ „ Km 7 575 19 942 10 262 7 844 12 772 10 514 103. Praca na wydziale odbywała się w systemie cztero-brygadowym.7 %. Roczny plan produkcji wydział wykonał w 102.7 97. Wydział Tkalni zanotował przyrost produkcji w stosunku do roku 1998 oraz wykonał zadania planowe.3 101. 44 .6 64. Tabela 4. 80%.0 108. Wykorzystanie mocy produkcyjnych wydziału było zróżnicowane w różnych okresach roku.

451.8 8. Wartość usług wykończalniczych w 1999 roku w stosunku do planu Wyszczególnienie . Tabela 5. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1999-2000. W zakresie produktów przedsiębiorstwa przyjmuje się ich podział na następujące grupy asortymentowe: • • • • tkaniny ręczniki frotte konfekcję stołową i pościelową usługi wykańczalnicze 45 .4 97.0 95.4 „ „ Km 7 844 12 772 10 514 7 885 9 584 10 357 100.250.9 94.wartość usług wykończalniczych Tys.2 84. Ograniczona zastała ilość usług w zakresie gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych.9 7. Mimo spadku ilościowego świadczonych usług ich wartość była wyższa od wykonania w roku 1998 i założonej w planie na rok 1999. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 182 3 332 7 178 3 179 100.0 98.Na Wydziale Wykończalni w porównaniu do 1998 roku w jednostkach fizycznych nastąpił spadek produkcji ogółem.834.74 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 2000r. Jednostka miary Wykonanie 1998 1999 Plan Wykonanie Tabela 6.0 94. Zmniejszenie produkcji wiązało się ze zmianami asortymentowymi. zł 7.6 (ceny ewidencyjne) Źródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji analitycznej ZPB"Frotex" za 1999 r.5 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1999 2 852 86 683 11 812 9 947 20 616 2000 2 710 82 292 11 149 9 670 17 469 Dynamika w % 95.5 75.

3 1 295.7 1 217.• pozostałe usługi Kształtowanie się wielkości produkcji wg struktury asortymentowej w latach 1995-2000 przedstawiają poniższe tabele: Tabela 7.) (w cenach ew.1 12 770.8 80 140.8 50 429.3 8 462.3 50 725.1 10 977.6 10 839.4 7 834.6 8 613.6 8 936.0 7 458.2000 (w tys.0 7 183.2 7 125.6 wykończalnicze Pozostałe usługi 1 302.7 884. zł.2 35 442.9 55 402. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 .9 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB"Frotex" 46 .5 85 282.3 24 378.4 9 984.9 84 699.0 83 534.) (w cenach ew.5 wykończalnicze Pozostałe usługi OGÓŁEM 34 918.5 10 921.9 8 451.) (w cenach ew.2 19 942.) Tkaniny Ręczniki frotte Konfekcja stołowa i pościelowa Usługi 8 908.4 9 166.7 927.0 Tkaniny Ręczniki frotte Konfekcja stołowa i pościelowa Usługi 24 023.9 54 544.2000 (w km) Grupy asortymentowe 1995 1 139.0 24 141.5 20 824.1 7 177. Grupy asortymentowe 1995 8 770.0 OGÓŁEM 78 030.7 31 498.) (w cenach ew.4 3 179. w cenach ewidencyjnych).9 944.7 36 494.8 53 463.2 3 108.) (w cenach ew.0 Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km) 1996 1997 1998 1999 2000 1 157.7 7 348.5 9 535.7 2 685.8 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB"Frotex" Tabela 8.4 24 442.0 9 370.1 Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km) 1996 1997 1998 1999 2000 (w cenach ew.7 10 588. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 .9 9 415.1 9 532.8 9 368.9 3 331.1 55 528.0 7 727.0 9 583.0 2 361.7 82 403.5 3 077.2 2 074.

Na wielkość produkcji w poszczególnych okresach zasadniczy wpływ miała zmiana asortymentu produkcji. Coraz większym zainteresowaniem wśród odbiorców cieszy się konfekcja stołowa i pościelowa co znajduje wyraz we wzrastającej produkcji tegoż asortymentu. Począwszy od 1995 roku produkcja konfekcji stołowej i pościelowej ciągle wzrasta, zarówno w wielkościach naturalnych jak i w wartości. Podobna sytuacja dotyczy ręczników frotte, których udział w produkcji jest największy. W tej podstawowej grupie asortymentowej kontynuowana jest strategia wdrażania do produkcji i na rynek wyrobów o najwyższych parametrach estetycznych, wzorniczych i jakościowych. Od 1998 roku nastąpił znaczny ilościowy spadek produkcji w grupie usługi wykańczalnicze. Ograniczona została ilość usług w zakresie wykańczania gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Mimo ilościowego spadku usług ich wartość rośnie. Ogólnie wartość produkcji w latach 1995-1997 wykazywała tendencję zwyżkową w bieżących cenach ewidencyjnych. W roku 1998 nastąpił spadek produkcji głównie z powodu zmian asortymentowych oraz zwiększonych remontów parku maszynowego. Kolejne lata charakteryzują się nieznacznymi wahaniami w wielkości produkcji ze spadkiem w roku 2000 w stosunku do 1999 roku.

2. Podstawowe czynniki produkcji.

Przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności wykorzystuje różnorodne zasoby. Do podstawowych a zarazem najważniejszych z nich można zaliczyć: 1. zasoby ludzkie zwane inaczej zasobami siły roboczej, 2. zaopatrzenie materiałowo-surowcowe, 3. zaplecze techniczne występujące w postaci środków trwałych, 4. postęp techniczny i techniczno - produktowy.

47

3. Wielkość i struktura zatrudnienia.

Zasoby czynnika ludzkiego występujące w przedsiębiorstwie określa się mianem zatrudnienia lub załogą przedsiębiorstwa35. Zatrudnienie to określona liczba czynnika ludzkiego wykonująca za odpowiednim wynagrodzeniem pracę, w wyniku której uzyskuje się dobra lub usługi zaspokajające potrzeby rynku36. W przedsiębiorstwie można odróżnić zatrudnienie nominalne i zatrudnienie realne (rzeczywiste). Dla ustalenia stanu rzeczywistego zatrudnienia, do stanu nominalnego (liczba zatrudnionych osób bez względu na czas ich pracy) dodaje się liczbę osób jaka wynika z dodatkowego zaangażowania pracowników własnych lub spoza przedsiębiorstwa. Zatrudnienie ujmuje się w przedsiębiorstwie według stanu ewidencyjnego na koniec badanego okresu i według stanu przeciętnego w badanym okresie. Stan ewidencyjny zatrudnienia jest to liczba pracowników znajdujących się w ewidencji osobowej przedsiębiorstwa w ostatnim dniu badanego okresu. Podstawą ujęcia do stanu ewidencyjnego jest zawarcie umowy o pracę. Jednym z podstawowych zadań polityki zatrudnienia w przedsiębiorstwie winno być dążenie do osiągnięcia liczbowego stanu załogi racjonalnego z punktu widzenia interesów przedsiębiorstwa. Wiąże się to z jednej strony z optymalizacją wykorzystania czynnika ludzkiego dla dobra przedsiębiorstwa, z drugiej zaś z uwzględnieniem szeroko pojętych potrzeb pracowników i zharmonizowania ich z wymaganiami przedsiębiorstwa w ramach tzw. humanizacji pracy. Zakładowa polityka zatrudnienia powinna więc zmierzać do przystosowania warunków pracy do człowieka, człowieka do warunków, jak

35

L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Dunaj, E. Kumys, T. Wiśniewski, B. Wersty: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s. 227 36 W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.95

48

również człowieka do człowieka tak, aby zapewnić pożądaną efektywność i jakość pracy37. Zakładowa polityka zatrudnienia powinna zmierzać do maksymalnej intensyfikacji działań na Wewnętrznym rynku pracy w przedsiębiorstwie tak, aby znajdować drogi do racjonalizacji zatrudnienia. Bardzo ważne przy tym jest, aby racjonalizacja zatrudnienia była prowadzona w sferze ekonomicznej i społecznej. Ekonomiczna racjonalność zatrudnienia wyraża się w wysokiej wydajności pracy zapewniającej odpowiedni poziom płac realnych i zysków przedsiębiorstwa38. Społeczna racjonalność zatrudnienia przejawia się w uwzględnieniu w procesie pracy elementów humanistycznych, psychospołecznych i socjalnych, tj. pozaekonomicznych potrzeb, dążeń i zainteresowań pracowników39. Załoga (zatrudnienie) przedsiębiorstwa może być sklasyfikowana według różnych kryteriów. Klasyfikacja taka oznacza podział pracowników przedsiębiorstwa według określonych kryteriów. Cel podziału zatrudnienia określany jest przez przyjęte kryterium, którym może być określona cecha, według której przeprowadza. się podział danej zbiorowości zatrudnienia. Powszechnie klasyfikuje się pracowników według następujących kryteriów:40 1. rodzaju działalności przedsiębiorstwa, 2. charakteru czynności wykonywanych przez pracowników,
3.

poziomu kwalifikacji i zawodowych,

4. poziomu wykształcenia, 5. stażu pracy zawodowej, 6. płci, 7. wieku.
37 38

J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.133 J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.135 39 J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.134 40 W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.95

49

Do analizy zatrudnienia badanej firmy, Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S.A. przyjęto kryterium klasyfikacji ze względu na płeć, wiek oraz poziom wykształcenia. Zatrudnienie ogółem na koniec okresu w przekroju grup pracowniczych według płci w latach 1995-2000 przedstawia poniższa tabela.

Tabela 9 Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" wg płci.

Lata

Mężczyźni

Kobiety

Zatrudnienie ogółem

Wskaźnik dynamiki 1995 = 100% Okres poprzedni = 100% 100,0 98,6 95,2 92,6 92,7 89,6

1995 729 932 1 661 100,0 1996 718 919 1 637 98,6 1997 646 912 1 558 93,8 1998 584 860 1 444 86,9 1999 575 764 1 339 80,6 2000 522 678 1200 72,2 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań ZPB “Frotex” Z-01

Z powyższej tabeli wynika, że w okresie ostatnich kilku lat następuje systematyczny spadek zatrudnienia w przedsiębiorstwie ZPB „Frotex" S.A. Proces ten jest konsekwencją racjonalizacji zatrudnienia, modernizacji poszczególnych wydziałów produkcyjnych oraz zmian organizacyjnych zachodzących w spółce. W latach 1997-1998 spadek zatrudnienia nastąpił w wyniku: • przekazania części pracowników do pracy w innych spółkach- dotyczyło to pracowników służb remontowych na Wydziałach Tkalni i Wykończalni oraz Straży Zakładowej i pralni, • modernizacji Wydziału Konfekcji oraz Oddziału Przygotowawczego na Wydziale Tkalni. Tendencja spadkowa zatrudnienia utrzymała się również w latach 1999-2000. Zmniejszenie stanu zatrudnienia w tymże okresie nastąpiło przede wszystkim w wyniku dokończenia modernizacji Oddziału Przygotowawczego Wydziału

50

Aktualnie ponad 56% załogi to pracownicy w wieku do 40 lat.Tkalni oraz instalacji bardziej wydajnych maszyn szwalniczych w Wydziale Konfekcji. Wiek Do 30 lat 30 – 40 lat 40 – 50 lat Powyżej 50 lat Udział poszczególnych grup wiekowych do ogółu zatrudnionych 1995 21% 27% 43% 9% 1996 22% 29% 40% 9% 1997 26% 30% 37% 7% 1998 30% 27% 33% 10% 1999 26% 30% 37% 7% 2000 26% 30% 37% 7% Jak wynika z powyższej tabeli od kilku lat w spółce obserwuje się korzystne zmiany w strukturze wiekowej zatrudnienia. 51 . Realizowana w obszarze zatrudnienia polityka kadrowa zakłada zatrudnianie w miejsce pracowników odchodzących ludzi młodych i wykształconych. w latach 1995-2000 przedstawia tabela oraz rysunek. Tabela 10. Zmiany organizacyjne i związana z tym redukcja zatrudnienia w pozostałych jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa to przyczyny dalszego spadku zatrudnienia w roku 2000.A. Strukturę wiekową pracowników zatrudnionych w ZPB „Frotex' S. Taka struktura wiekowa zatrudnienia zapewnia spółce stabilność zatrudnienia na najbliższe lata. Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" w/w wieku pracowników.

struktura zatrudnienia w ZPB „Frotex” według wieku Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 10 Udział procentowy poszczególnych grup wiekowych w zatrudnieniu ogółem w latach 1995. 52 .średnim zawodowym i ogólnokształcącym .40 lat 40 .wyższym .zasadniczym 46% 46% 46% 46% 47% 25% 47% 25% 21% 21% 21% 26% 24% 24% 2% 3% 3% 4% 4% 4% 1995 100% 1996 100% Pracownicy ogółem 1997 100% 1998 100% 1999 100% 2000 100% 31% 30% 30% 24% . Wyszczególnienie Pracownicy ogółem: z tego z wykształceniem: .Rysunek5. Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" wg wykształcenia. Struktura zatrudnienia z uwzględnieniem poziomu wyksxtalcenia w latach 19952000r.50 lat powyżej 50 lat Struktura zatrudnienia pod względem wykształcenia w ZPB „Frotex" w latach 1995-2000 przedstawia się następująco: Tabela 11.2000 50 40 30 20 10 0 1 2 3 4 5 6 do 30 lat 30 .podstawowym Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań ZPB „Frotex" Z-O1 Rynek 6.

A. Szczególnie duże zapotrzebowanie występuje na absolwentów takich kierunków Sak obróbka chemiczna i mechaniczna włókna . wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia. Wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia wyraża 53 . zastosowano dwa wskaźniki. informatyka.1999 2000 25% 4% 24% 25% 4% 24% 47% 47% 1997 1998 30% 3% 21% 24% 4% 26% 46% 46% Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 11. Dużą wagę przywiązuje się w spółce do podnoszenia kwalifikacji zatrudnionych czego wyrazem jest szereg kursów oraz kierowanie pracowników na studia zaoczne i podyplomowe. 1. Wskaźnik średniego potencjału wykształcenia obliczono dzieląc ogólny potencjał wykształcenia na koniec badanego okresu przez liczbę pracowników na koniec tego okresu. Aby obliczyć wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia pomnożono liczb pracowników poszczególnych poziomów wykształcenia na koniec badanego okresu przez liczbę lat nauki właściwą dla danego poziomu wykształcenia i dodano otrzymane iloczyny. wskaźnik średniego potencjału wykształcenia. Aby obliczyć średni poziom wykształcenia pracowników ZPB „Frotex" S. 2. W ocenie Zarządu udział pracowników z wykształceniem wyższym jest za niski mimo tendencji zwyżkowej.

7 100. 17 273 17 026 16 701 15 596 14 369 12 876 10.7 90.6 98.5 poprzedni=100% 98.A.8 103.7 10. Tabela 12.7 10.7).0 100.8 54 .0 100.6 WSKAŹNIK ŚREDNIEGO POTENCJAŁU WYKSZTAŁCENIA Poziom Wskaźnik potencjału 1995=100% Rok poprzedni=100% 100. Do obliczenia wskaźnika ogólnego potencjału nauki przyjmuje się następujące mnożniki odpowiadające liczbie lat nauki w poszczególnych poziomach wykształcenia: 1) wykształcenie wyższe 17 2) wykształcenie średnie 12 3) wykształcenie zasadnicze 11 4) wykształcenie podstawowe 8 Wyniki ogólnego i średniego potencjału wykształcenia dla pracowników Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S.0 100.3 89. gdyż wskaźnik średniego potencjału wykształcenia oraz jego dynamika od kilku lat pozostają na niezmienionym poziomie.0 98.7 10.9 102. zaś wskaźnik średniego potencjału wykształcenia przedstawia liczbę osobolat nauki szkolnej przypadającej na jednego pracownika.9 103. Jej wyniki potwierdzają opinię zarządu o zbyt małym zatrudnieniu osób z wyższym wykształceniem.6 96.3 10.2 92.2 74.4 10. gdyż osiąga poziom jedynie wykształcenia zasadniczego.0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Źródło: opracowanie własne na podstawie tabel nr 9 i nr 11. Wskaźnik ogólnego i wskaźnik średniego potencjału wykształcenia w latach 1995 . Należy również stwierdzić.2000 (w latach nauki szkolnej przypadający na jedną osobę) Rok WSKAŹNIK OGÓLNEGO POTENCJAŁU Poziom WYKSZTAŁCENIA Wskaźnik potencjału 1995=100% Rok 100.8 103. przedstawia poniższa tabela.9 100.1 83. że wskaźnik średniego poziomu wykształcenia od roku 1997 jest dość niski (10.1 93.8 103.wielkość załogi w osobolatach nauki szkolnej.

między innymi z Uzbekistanu. s. Wydawnictwo WSE. a ich zużycie jest ciągle uzupełniane nowymi dostawami. Warszawa 2000. Turkmenistanu i Kazachstanu. s. głównie ze Szwajcarii. Warszawa 1999. Wyd.A.4. Każde przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności zużywa surowce. a poprzez to na kształtowanie się kosztów i osiągany zysk. Do podstawowych surowców zużywanych w procesie produkcji w Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S. A. organizacyjnych. Zaopatrzenie materiałowo-surowcowe. a pochodzącym z krajów azjatyckich. energię. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. części zamienne itp. W tej działalności stara się utrzymać optymalny poziom zapasów.46 55 . Bawełna jest surowcem importowanym przez przedsiębiorstwo. materiały. Difin. Gospodarka materiałowa odgrywa bardzo ważną rolę w działalności produkcyjnej przedsiębiorstwa. należą: • • • • bawełna. barwniki i chemikalia. przędza. 169 42 W. tkanina surowa. ponieważ wpływa zarówno na ilość produkcji i jej jakość. ewidencyjnych i analitycznych związanych z regulacją oraz sterowaniem strumieniami i zasobami w całym procesie wytwórczym określany jest mianem gospodarki materiałowej41. Zespól działań planistycznych. Istota gospodarki materiałowej polega przede wszystkim na zaspokajaniu potrzeb produkcyjnych przy jednoczesnej dążności do minimalizacji zużycia i eliminacji wszelkich zakłóceń w przepływie materiałów i surowców we wszystkich fazach procesu produkcyjnego42. Bawełna służy do produkcji 41 Z. Leszczyński. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa.

1 18 429. 56 .2 18 150. ZPB „Frotex" posiada własną przędzalnię w Podlesiu.przędzy. W skład kolejnej grupy surowców (chemikalia) wchodzą takie związki jak kwasy.2000 r. która jest najbardziej zmodernizowanym wydziałem w spółce i należy do najnowocześniejszych w Polsce. Jedynie przędza o bardzo wysokich parametrach technologicznych jest zakupywana od innych producentów krajowych. Wartość zużycia tej grupy surowców kształtuje się na poziomie około 8-9 mln.3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitycznych ZPB"Frotex" Przędza jako podstawowy materiał do produkcji jest produkowana przez spółkę we własnej przędzalni. ług sodowy.3 16 953. mydło w płynie oraz barwniki. złotych rocznie. 14 443. Zużycie bawełny w latach 1995 . złotych.0 14 310. głównie w Zawierciu i Lubaniu. Zużycie bawełny w procesie produkcji na przestrzeni lat 1995-2000 przedstawia poniższa tabela: Tabela13. której roczne zużycie waha się w granicach od 400 do 500 tys. LATA 1995 1996 1997 1998 1999 2000 ZUŻYCIE W TONACH 2 547 2 752 3 095 3 092 3 161 2 982 ZUŻYCIE W TYSIĄCACH ZŁ. Jej wielkość kształtuje się na poziomie około 10% ogólnego zużycia przędzy w procesie produkcyjnym w ciągu roku. z której następnie produkuje się wyroby finalne.0 21 231. woda utleniona. Najmniejszy udział w grupie materiałów do produkcji ma tkanina surowa.

pozwala ocenić jego produktywność w wymiarze długookresowym i operacyjnym. Gospodarowanie środkami trwałymi rozpoczyna 43 L. ewidencją. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s. Kurtys. Majątek trwały jest zaangażowany w przedsiębiorstwie przez okres dłuższy niż rok.193 44 W. J. B. Bednarski. likwidacją i odtworzeniem. Borowiecki. Środki trwałe mają charakter środka substytucyjnego w stosunku do siły roboczej. że jest on obarczony dużym ryzykiem. gdyż nie można go na bieżąco dopasowywać do poziomu wykorzystywanych mocy produkcyjnych. Gospodarka środkami trwałymi obejmuje całość zagadnień techniczno organizacyjnych i ekonomicznych związanych z ich pozyskiwaniem.5. Rozwój majątku trwałego odbywa się w długim czasie na skutek długofalowych i strategicznych decyzji i wymaga zaangażowania dużych kwot pieniężnych.82 57 . Analiza ekonomiczna jest instrumentem wspomagającym proces decyzyjny w zakresie inwestycji w majątek trwały. Te cechy powodują. E. Uczestnicząc w wielu cyklach działalności stopniowo się zużywa i przenosi w ten sposób część swojej wartości na wytworzone dobra i usługi. Środki trwałe stanowią podstawowy składnik potencjału wytwórczego podmiotów gospodarujących i jako takie w zasadniczy sposób decydują o ich możliwościach produkcyjnych43. Waśniewski. Wersty. wykorzystaniem. T. Warszawa 1999. Jest mało elastyczny. Dlatego też ich stan i rozwój oraz wartość techniczna i poziom wykorzystania są determinantami działalności każdego przedsiębiorstwa. Wydawnictwo WSE. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Gospodarowanie majątkiem trwałym. Celem gospodarowania środkami trwałymi jest takie ich wykorzystanie aby przy najmniejszym ich zużyciu osiągnąć optymalny efekt nie tylko w postaci jakościowo dobrej produkcji ale także minimalnych kosztów44. Są także nośnikiem postępu technicznego i unowocześniania organizacji produkcji. s. R. Duraj.

W bilansie środki trwałe 45 Z. Warszawa 2000. W skład finansowego majątku trwałego wchodzą: papiery wartościowe. która w tej grupie stanowi najważniejszy składnik. finansowy majątek trwały. Wyd. 112 58 . udziały i akcje. Difin. Wszystkie środki trwałe charakteryzują się tym. a część obsługuje procesy pomocnicze. Majątek trwały przedsiębiorstwa obejmuje trzy podstawowe grupy45: rzeczowy majątek trwały. a w nim środki trwałe gdyż obok ludzi są podstawowym czynnikiem wytwórczym. urządzenia techniczne i maszyny. Leszczyński. programy komputerowe a także wartość firmy. się nabyte przez przedsiębiorstwo prawa majątkowe. prawa autorskie. lokaty kapitałowe oraz udzielone pożyczki długoterminowe. wartości niemateńalne i prawne. Są również środki trwałe o charakterze nieprodukcyjnym. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. Do wartości niematerialnych i prawnych zalicza. Kryterium zastosowania dzieli go na majątek produkcyjny i finansowy zaś kryterium prawa własności na własny i obcy. środki transportu. A. s. że ich okres użytkowania jest dłuższy niż jeden rok.OOzł. budynki i budowle. pozostałe środki trwałe) a podstawą ich podziału jest klasyfikacja rodzajowa. Do tej grupy zaliczamy między innymi prawo wieczystego użytkowania gruntu. Podstawowe znaczenie w strukturze majątku trwałego ma majątek rzeczowy.się od momentu podjęcia decyzji o ich zakupie lub wytworzeniu we własnym zakresie do momentu ich likwidacji. Majątek trwały można różnie sklasyfikować w zależności od przyjętego kryteńum. a wartość początkowa wynosi co najmniej 3500. Każdy środek trwały spełnia w przedsiębiorstwie różne funkcje. Majątek rzeczowy jest podzielony na pięć grup (grunty własne. które nadają się do gospodarczego wykorzystania. znaki towarowe. Zalicza się także do niego należności długoterminowe. Część środków uczestniczy w podstawowej działalności i ma przeznaczenie produkcyjne lub usługowe.

9 788.7 101.5 364. Są to między innymi wskaźniki dynamiki i wskaźnik produktywności majątku trwałego. Wielkość majątku trwałego w przedsiębiorstwie ZPB „Frotex" w latach 1995-1999.0 717.0 360.5 1. Wskaźniki dynamiki pozwalają ocenić kierunek i tempo zmian w strukturze środków trwałych zaś wskaźnik produktywności określa efekty produkcyjne jakie można uzyskać z posiadanych zasobów środków trwałych w określonym czasie. pozostałe środki trwałe f. grunty b. która jest różnicą między wartością początkową środka trwałego a jego dotychczasowym umorzeniem.9 22 865.0 0.1 254. WIELKOŚĆ MAJĄTKU W TYS. środki transportu e. budynki i budowle c.8 0.2 21 165. urządzenia techniczne i maszyny d.są ujmowane w kwocie netto.0 2. ZŁ WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.9 0. Podstawowym instrumentem analizy środków trwałych są wskaźniki ekonomiczne charakteryzujące najogólniej efektywność gospodarowania tymi środkami.4 143. Wartości niematerialne 2.0 0.9 0.5 0.0 1.5 129.2 847.1 27 214.9 15 461.0 9 499.0 9 983.1 937.0 10 146.8 383. inwestycje rozpoczęte g.5 169.8 63.8 7 865. Wielkość strukturę oraz dynamikę majątku trwałego przedsiębiorstwa „Frotex" przedstawiają poniższe tabele: Tabela 14.5 24.0 10 312.7 406. Rzeczowy majątek trwały a.0 75.9 356.3 306. Struktura środków trwałych w ZPB „Froteg" w latach 1995-1999 59 .5 0.9 42 557.4 0.0 10 926. Należności długoterminowe 4. Majątek trwały 1.0 10 618.1 26 849.4 20 829.1 168.0 332.4 22 838.8 1.9 11 752.9 27 491.5 0.1 109.2 8.2 Tabela 15.0 0.9 301.8 526. zaliczki na poczet inwestycji 3.0 2 378. Majątek finansowy 1996 1997 1998 1999 20 840.7 39 338.4 21 351.2 507.

6 111.4 84. zaliczki na poczet inwestycji 3.0 25.1 0.STRUKTURA MAJĄTKU WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I. Majątek finansowy 1996 1997 1998 1999 100.0 94.7 290.7 75.0 0.0 100.5 51.0 121.6 1.0 100.8 69. Dynamika majtku trwałego w ZPB „Frotex" w latach 1995-1999 DYNAMIKA MAJĄTKU 1995=100% WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.0 109.5 3. Wartości niematerialne 2.7 Źródło: wszystkie trzy tabele zostały opracowane na podstawie tabeli Nr 14 60 .4 26694.5 0.5 78.0 100.2 44.1 2378.0 100. zaliczki na poczet inwestycji 3.9 1.0 100. inwestycje rozpoczęte g.0 46. Rzeczowy majątek trwały a. Majątek trwały 1.7 188.0 0.9 6.8 4.0 100.0 0.5 1.1 99.9 0.0 109. urządzenia techniczne i maszyny d.0 38.0 94.4 0.4 196. środki transportu e.0 100.4 42.6 0.8 141.6 0.0 100.6 159.6 0.3 0. pozostałe środki trwałe f.0 0. Należności długoterminowe 4.3 0. grunty b.0 0.4 0.9 0.3 120.2 3960.0 101. Majątek finansowy 100.6 0.2 Tabela 16.2 0.0 52. inwestycje rozpoczęte g.3 149.0 23.1 57.9 297.0 0.0 100.5 99.0 47.0 102.6 4334.8 1.4 57.4 0. Wartości niematerialne 2.0 100.0 2.5 1.5 0. Należności długoterminowe 1996 1997 1998 1999 100.4 0.5 206.1 90.0 1.0 1. grunty b. Majątek trwały 1.8 130.9 47. budynki i budowle c.3 0.5 109. pozostałe środki trwałe f.0 92.0 100.0 0.4 0.5 128.5 37.0 100.7 1.0 0.4 118.0 0.0 100.0 5.6 4.2 4. środki transportu e.8 92.3 1.9 0.5 1300. urządzenia techniczne i maszyny d. Rzeczowy majątek trwały a.7 0.0 100.0 0.4 98.2 0.0 0.5 38. budynki i budowle c.4 0.0 204.6 131.9 1.0 100.9 349.

nowoczesnej linii technologicznej zależy jakość produkowanych wyrobów. Biorąc pod uwagę charakter działalności przedsiębiorstwa należy ocenić taki fakt za prawidłowy. że nie zmieniają się one w wymiarze ilościowym. Jest to zjawisko bardzo pozytywne albowiem widoczne jest zmniejszanie się wartościowego wymiaru grupy budynków i budowli. Majątek finansowy oraz należności długoterminowe nie stanowią istotnego składnika majątkowego. których udział jest coraz większy. gdyż w modernizacji upatruje parku maszynowego i postępie Od technologicznym firma swoją przewagę konkurencyjną. Zwiększanie się wartości środków z grupy maszyny i urządzenia techniczne świadczy o realizowanym w przedsiębiorstwie postępie technicznym oraz o ciągłych procesach odnowy i modernizacji parku maszynowego. b. 4. 3. przy czym w większym stopniu zaobserwowano go w odniesieniu do rzeczowego majątku trwałego. zmniejszania się dominującego w 1995 roku udziału budynków i budowli. którego udział systematycznie rośnie w czasie. Dominującym składnikiem majątku trwałego jest jego rzeczowy składnik. a ich wartość zmniejsza się na skutek corocznego umorzenia.1. Zwiększa się zaangażowanie przedsiębiorstwa w wartościach niematerialnych i prawnych. W badanym okresie nastąpił wzrost nominalnej wartości majątku. Jest to bardzo ważne dla spółki. zwiększania udziału pozostałych środków trwałych.świadczą o tym ponoszone 61 . Oznacza to. 2. W strukturze rzeczowego majątku widoczna jest tendencja do: a. Zauważyć można także bardzo korzystne zjawisko związane z rozwojem materialnej bazy przedsiębiorstwa .

Wśród nich można wyróżnić47: 1) inwestycje odtworzeniowe. 6. Sierpińska T. środków transportu. Przedsięwzięcia te wymagają zgromadzenia odpowiedniego kapitału. 189 – 190. o jego udziale w rynku jak również o możliwości gromadzenia zysku. s. jak też powiązań z innymi firmami.189 47 M. Wszystko to dokonuje się w przedsiębiorstwie poprzez realizację określonych przedsięwzięć rozwojowych.. a także wspólnych inwestycji. jej jakości i stli asortymentowej. Sierpińska T. a efekty z jego zaangażowania są widoczne dopiero po pewnym czasie.polegające na zastępowaniu zużytych lub przestarzałych urządzeń nowymi 46 M.nakłady inwestycyjne. 62 . Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. Jest to niewątpliwie tendencja pozytywna w rozwoju przedsiębiorstwa. Inwestycje związane są z odtworzeniem i rozbudową maszyn. obniżki kosztów. urządzeń. Postęp techniczno-produktowy Jednym z podstawowych warunków ciągłej ekspansji przedsiębiorstwa jak również zapewnienia sobie pozycji na rynku jest umiejętność podejmowania optymalnych decyzji dotyczących rozwoju flamy i źródeł jego finansowania. Przedsięwzięcia rozwojowe mogą dotyczyć zarówno zmian wielkości produkcji. zmiany źródeł zaopatrzenia i kierunków zbytu. s. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” PWN Warszawa 1998r. lokowania nadwyżek kapitału poza firmą macierzystą czy też innych form działania46. Istnieje szereg rodzajów przedsięwzięć inwestycyjnych. Trafność tych decyzji decyduje o konkurencyjności przedsiębiorstwa.

dotychczas nie znanych potrzeb 5) inwestycje strategiczne o charakterze defensywnym. Spośród wszystkich inwestycji 63 . lepiej zaspokajających istniejące potrzeby potencjalnych nabywców lub powodujących powstawanie nowych. szeroko rozumianym mecenatem przedsiębiorstw w dziedzinie kultury.służące modyfikacji wytwarzanych dotychczas wyrobów. rozwoju sieci handlowej. tworzeniem funduszy służących finansowaniu badań naukowych. zarówno w czasie peacy. 7) inwestycje dotyczące interesu publicznego. jak i poza nią. Niektóre z nich są realizowane zgodnie z przepisami prawa np.2) inwestycje modernizacyjne.obejmujące dwa rodzaje przedsięwzięć: a) mające na celu zwiększenie szeroko rozumianego potencjału produkcyjnego w znaczeniu wydajności parku maszynowego. wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego. 4) inwestycje rozwojowe.in. Nie wszystkie wyżej wymienione rodzaje inwestycji przynoszą przedsiębiorstwom bezpośrednie korzyści. zróżnicowania kanałów dystrybucji. 6) inwestycje dotyczące ustroju społecznego.nastawione głównie na zmniejszenie kosztów wytwarzania wyrobów i przeprowadzane zazwyczaj łącznie z inwestycjami odtworzeniowymi. b) służące wdrażaniu do produkcji nowych wyrobów. niektóre zaś służą dobremu wizerunkowi firmy. inwestycje związane z ochroną środowiska.służące zapewnieniu możliwie najlepszych warunków personelowi fumy. 3) inwestycje innowacyjne.ofensywnym.obejmujące m. edukacji itp. ofensywnym i defensywno .

jak również od innych negatywnych konsekwencji związanych z natychmiastową wymagalnością zwrotu zaciągniętych pożyczek z funduszy celowych. Niezaprzeczalnym faktem było zaprzestanie postrzegania Frotexu jako największego „truciciela" środowiska.wzrost udziału ( tańszej od kupowanej z zewnątrz) przędzy własnej z 72.zdecydowana poprawa warunków pracy poprzez likwidację zapylenia W roku 1997 podjęto szereg działań w zakresie unowocześnienia i rozszerzenia asortymentu produkcji. dzięki czemu możliwe było przywrócenie życia biologicznego w sąsiedniej rzece.7% do 91.3% . kształtują możliwości produkcyjne i determinują przyszłą pozycje na rynku.A. co spowodowało zaliczenie jej do II klasy czystości. Wprowadzono do produkcji szereg nowych asortymentów między innymi tkanin obrusowych Ewita.spadek kosztów jednostkowych średnio 0 około 4% . Osiągnięcie efektu ekologicznego uwolniło Spółkę od zagrożenia związanego z naliczeniem kar na rzecz Wydziału Ochrony Środowiska w kwocie 2 mln zł. którą oddano do użytku w 1995 roku. Inwestycja ta kosztowała 4 298 tys zł. Efekty jakie uzyskano w jej wyniku to: .najważniejsze są te. Podejmowane decyzje inwestycyjne dotyczyły głównie postępu techniczno produktowego jak również działań związanych z ochroną środowiska.wzrost produkcji przędzy ze 190 ton średnio w miesiącu przed modernizacją do 230-250 ton miesięcznie po modernizacji .znaczna poprawa jakościowa produkowanej przędzy . zł. w Prudniku. naturalnego. Rok 1996 to okres zakończenia modernizacji Wydziału Przędzalni w Podlesiu. Ogólne nakłady na tę inwestycje wyniosły 5 765 tys. tkanin ścierkowych 64 . Konieczność odejmowania różnego rodzaju inwestycji dostrzeżono również w ZPB „Frotex" S. W 1996 roku doprowadzono oczyszczalnię ścieków do pełnej zdolności technologicznej. które gwarantują rozwój przedsiębiorstwom. Efekt ekologiczny uzyskano we wrześniu 1996 roku.

co było możliwe dzięki poczynionym inwestycjom. Do najważniejszych realizowanych w tym czasie przedsięwzięć należały: • budowa składowiska żużla Konieczność jego budowy wynikała z decyzji Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Opolu. W roku 1997 nakłady inwestycyjne wyniosły 2 357 tys zł. W 1997 roku wykonano łącznie 360 nowych wzorów.Kiwi. W ostatnim kwartale omawianego okresu rozpoczęto prace nad wdrożeniem do produkcji tkaniny drelichowej z wykończeniem niepalnym i antyelektrostatycznym oraz przędz mieszankowych z udziałem włókna wiskozowego modalnego. przeznaczonych na osnowy pętelkowe w celu podniesienia walorów użytkowych. z czego za zakupy maszyn i urządzeń wydatkowano 1 161 tys zł. Budowa składowiska pozwoliła na uniknięcie przewidzianych kar za zatruwanie środowiska.kolorystycznych. wprowadzono w przedsiębiorstwie wiele nowości wzorniczo . uzyskując lepszą kolorystykę i uchwyt tkaniny. Równolegle do prac nad nowymi asortymentami. na mocy której zakład został zobowiązany do właściwego zagospodarowania i eksploatacji żużla i odpadów. czego wynikiem była duża awaryjność. W tymże roku wprowadzono nową technologię wykończenia tkanin frotte. • zakup fulardu zimnozwojowego Fulard przeznaczony został na Wydział Wykańczalni i umożliwił osiągnięcie następujących efektów: 65 . Stan techniczny posiadanych wybijanek był bardzo zły. tj. tkanin płaszczowych frotte Pegaz oraz tkanin ręcznikowych frotte Tulipan.. wodochłonności i wybarwienia. • zakup wybijanki kart żakardowych Inwestycja ta miała charakter odtworzeniowy. zmiękczając je na suszarce ramowej.

. Do ważniejszych inwestycji w 1998 roku należały: • zakup kolejnego fulardu zimnozwojowego Była to inwestycja o wartości 1 141 830 zł. Zlecono także opracowanie koncepcji nowej organizacji pracy wydziału. • modernizacja Wydziału Konfekcji Modernizacja tego wydziału wiązała się z zakupem automatów do rozkroju i obszywania poprzecznego ręczników.wyeliminował z procesu barwienia sól kuchenną. • zakup suszarki EB-60 Potrzeba zakupu suszarki wiązała się z potrzebą produkcji wyrobów tamblowanych.dał możliwość barwienia krótkich serii produkcyjnych. co miało upływ na uciążliwość ścieków.System Finansowo-Księgowy i System Gospodarka Materiałowa. zmniejszenie usług powierzanych 66 . Uruchomiona została także sieć komputerowa na Wydziale Przędzalni w Podlesiu.pozwolił na zmniejszenie zużycia pary wodnej w procesie barwienia oraz uzyskanie dobrego jakościowo wybarwienia.Techniczne Przygotowanie Produkcji. • zakup maszyn konfekcyjnych Inwestycja ta związana była z modernizacją Oddziału Szwalni na Wydziale Konfekcji i spowodowała poprawę jakości. Efektem inwestycji była poprawa organizacji pracy i zmniejszenie stanu zatrudnienia. Badania marketingowe wykazały wzrost zainteresowania rynku tkaninami frotte zmiękczonymi w procesie tamblowania. co spowodowało obniżenie kosztów. • zakup oprogramowania i sprzętu komputerowego Wdrożone zostały programy TETA. Opracowany został harmonogram i rozpoczęto wdrożenie systemu TETA.. .

Wartość inwestycji. energochłonnych maszyn.3 612 424 zł.zastąpienie 18 starych maszyn siedmioma wydajnymi skręcarkami i jedną zdwajarką. . Wartość inwestycji 127 555 zł. Pozwoliła na . . Zakup nowej maszyny umożliwił wyeliminowanie błędów w perforacji wzorów.uruchomienie czterobrygadowego systemu pracy. • zakup krosna gładkiego Zakupiono krosno włoskiej firmy Somet wraz z maszyną żakardy firmy Staubli. zmniejszenie zatrudnienia i wprowadzenie systemu czterobrygadowego.zmniejszenie zatrudnienia. Wartość inwestycji. • zakup wybijanki kart żakardowych Była to inwestycja odtworzeniowa polegająca na wymianie starych zużytych wybijanek produkcji bułgarskiej. zużytych. prawidłową i terminową pracę w zakresie odtworzenia i bicia wzorów jak również na wyeliminowanie błędów podczas cyklu produkcyjnego. . • zakup skręcarek dwuskrętowych oraz zdwajarki Była to inwestycja odtworzeniowa polegająca na wymianie starych.unowocześnienie parku maszynowego.podwykonawcom.obniżenie ilości przędzy resztkowej przez dokładne odmierzanie przędzy w procesie przewijania i skrecania. Pozwoliło to uruchomić kolekcję produkcji obrusowej odpasowanej na bazie 67 . Realizacja tej inwestycji pozwoliła na zastąpienie pojedynczych główek szyjących automatycznymi maszynami do cięcia wzdłużnego oraz szycia wzdłużnego i poprzecznego. a tym samym na poprawę jakości wyrobów.2 062 328 zł. .

wzorów Frankla tj. Wartość inwestycji. Dotychczasowe działania pozwoliły firmie na wzrost udziału w rynku. są wynikiem planowania strategicznego mającego na celu skuteczna walkę z konkurencją oraz umocnienie pozycji rynkowej firmy. Firma realizując przyjętą strategię stała się wiodącym producentem przemysłu włókienniczego w Polsce.4 mln zł. kolekcji ekskluzywnej o bardzo wysokiej jakości. 68 . Lata 1999 i 2000 były kolejnym okresem realizacji programu inwestycyjnego firmy stanowiącego część programu strategicznego. W 1998 roku zmodernizowano sklep firmowy poprawiając jego wystrój i tym samym podnosząc standard obiektu.A. Na dotychczasowym parku maszynowym produkcja tego typu wyrobów nie była możliwa. wzrost poziomu konkurencyjności oraz na obniżenie kosztów produkcji.580 790 zł. Nakłady rzeczowe na inwestycje poniesione w tym okresie wyniosły 19. Do najważniejszych przedsięwzięć inwestycyjnych zrealizowanych w tych latach należą: • zakup przewijarek • zakup krosien z maszynami żakarda • zakup klimatyzacji i budowa kompresorowni • zakup snowadła • zakup aparatów barwiarskich • inwestycje w rozwój sprzedaży i sieć dystrybucji Inwestycje realizowane w ZPB „Frotex" S.

Do najważniejszych powiązań w strukturze organizacyjnej należą powiązania między ludźmi. System organizacji i zarządzania Przedsiębiorstwo jest instytucją składającą się z wielu elementów powiązanych z sobą w ten sposób. którzy zajmują różne stanowiska i wchodzą w skład różnych komórek organizacyjnych. Wpływa przede wszystkim na wielkość zatrudnienia. do osiągnięcia celu. 48 J. Strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa przedstawiają zazwyczaj schematy.A. Wpis do Rejestru Handlowego. Statut Spółki. Wydawnictwo AE. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Regulamin Zarządu Spółki. pracownikami. karty obowiązków. uprawnień. jaki sobie stawia48. odpowiedzialności i współpracy poszczególnych komórek i stanowisk oraz inne szczegółowe regulacje. które kształtują powstawanie struktury organizacyjnej jest podział pracy jak również złożoność i wzrost danego przedsiębiorstwa.7. Sposób ich połączenia może być rozpatrywany z punktu widzenia różnych elementów i powiązań występujących między nimi. Do podstawowych aktów prawnych regulujących sposób zachowań i obowiązujący w Spółce należą: Kodeks Handlowy. jest regulamin organizacyjny określający wewnętrzną organizację przedsiębiorstwa. Regulamin Rady Nadzorczej. że przyczyniają się one do jej powodzenia. Ustawy i przepisy nadrzędne zewnętrzne. na podstawie którego działa przedsiębiorstwo „Frotex" S. regulaminy organizacyjne. na realizację strategii przedsiębiorstwa oraz na poziom kosztów. s. Struktura organizacyjna w bardzo dużym stopniu oddziaływuje na przedsiębiorstwo. Czynnikami.207 69 . działającego pod nazwą Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" Spółka Akcyjna. Wrocław 1998. Podstawowym aktem prawnym. Kodeks Pracy.

Spółka wpisana jest do rejestru handlowego postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu. Działa zgodnie z zatwierdzonym statutem oraz uchwalonym Regulaminem Rady Nadzorczej i Regulaminem Zarządu Spółki. zbycie przedsiębiorstwa spółki. Dział B/RHB 1388. ustalonym przez Zarząd Spółki w porozumieniu z Radą Nadzorczą. emisja obligacji. Władzami Spółki są: • Rada Nadzorcza • Walne Zgromadzenie • Zarząd Spółki Walne Zgromadzenia może podejmować uchwały w sprawach objętych porządkiem obrad. A nr 959/95 z dnia 29 września 1995 roku wraz z późniejszymi zmianami. rozwiązanie Spółki. bilansu oraz rachunku zysków i strat za poprzedni rok obrachunkowy. w tym emisji nowych akcji. a także w oparciu o ustawę z dnia 30 kwietnia 1993 roku o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji. Do kompetencji Walnego Zgromadzenia należy: • rozpatrywanie i przyjmowanie sprawozdań Zarządu Spółki. 70 . • kwitowanie władz Spółki z wykonania przez nie obowiązków. • • • • zmiana Statutu Spółki. • podejmowanie uchwał o podziale zysku lub o pokryciu strat.Spółka działa w oparciu o Kodeks Handlowy oraz Statut Spółki-Akt Notarialny Rep.

Zarząd Spółki jest jej organem wykonawczym i kieruje działalnością przedsiębiorstwa. • zwoływania zwyczajnych i nadzwyczajnych Walnych Zgromadzeń z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek Rady Nadzorczej. Występuje tu polączenie funkcji: 71 . • badanie co roku i zatwierdzanie planów działalności gospodarczej. a także rachunków zysku i strat oraz zapewnienie ich weryfikacji przez biegłych rewidentów. W szczególności Zarząd Spółki posiada uprawnienia do: • składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu spółki. • ustalania organizacji przedsiębiorstwa. badanie i opiniowanie wniosków Zarządu co do zasad podziału zysku. • ustalania i odwoływania prokury Ogólne zasady zarządzania spółką oparte są na kolegialnym funkcjonowaniu Zarządu Spółki oraz na zasadzie jednoosobowego kierownictwa. zawieszanie i odwoływanie członków Zarządu. w szczególności w zakresie praw majątkowych i zawierania umów.Rada Nadzorcza jest stałym organem nadzoru Spółki. regulaminu organizacyjnego oraz innych wewnętrznych regulaminów spółki. • badanie i opiniowanie sprawozdań Zarządu. Odpowiada on za prowadzenie spraw spółki przed Radą Nadzorczą i Walnym Zgromadzeniem. Jej postępowanie określa regulamin RN przez nią uchwalony. Do kompetencji RN należy: • badanie rocznego bilansu. • • powoływanie. Zarząd pod przewodnictwem Prezesa Zarządu zarządza spółką i reprezentuje ją na zewnątrz. planów finansowych i marketingowych Spółki.

któremu podlega: GI. GP. GSI. 5) Model postępowania ukształtowany poprzez niepisane i niesformalizowane elementy kultury organizacyjnej definiuje standaryzacja. techniczno-produkcyjnych. G3. EK. Dyrektor Generalny wykonuje swoje funkcje przy pomocy dyrektorów pionów funkcjonalnych i kierowników komórek organizacyjnych. GZ. W strukturze organizacyjnej (Rys. 3) centralizacja określa podział kompetencji na poszczególne stanowiska instancyjne i komórki organizacyjne. GB. któremu podlega: EC. EI. System organizacyjny przedsiębiorstwa charakteryzuje się pięcioma wymiarami struktury organizacyjnej: 1) konfiguracja strukturalna określa nazwy komórek organizacyjnych i zależności hierarchiczne i oraz wzajemny stosunek wzajemnie komórek ze sobą organizacyjnych stanowisk instancyjnych zintegrowanych i powiązanych. 2) pion Dyrektora Ekonomicznego (DE). określony w podstawowych dokumentach organizacyjnych.• Prezesa Zarządu. Nr 8) ZPB „Frotex" S. wyodrębnione są następujące pony organizacyjne: 1) pion Dyrektora Generalnego (DG). 4) formalizacja określa sposób postępowania w organizacji zgodnie z obowiązującymi przepisami wewnętrznymi i zewnętrznymi.A. 2) specjalizacja funkcjonalna określa podział funkcji działalności pomiędzy poszczególne komórki organizacyjne w przedsiębiorstwie Spółce.Dyrektora ds.Dyrektora Generalnego • Członka Zarządu. 72 .

HS. grupa. 73 . HE. TP. biuro. Funkcje działalności zawarte w katalogu oznaczone są kodem czterocyfrowym i stanowią układ podstawowy. TC. dział. Specjalizacja funkcjonalna oparta jest na katalogu funkcji działalności obowiązującym w Spółce. Techniczna-Produkcyjnych (DT). sekcja. 4) pion Dyrektora Handlowego (DH). W strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa Spólki występują następujące komórki organizacyjne: wydział. TR. TT. HL. TK. magazyn i warsztat. TE. który zawiera wszystkie zadania realizowane w komórkach organizacyjnych. HM. któremu podlega: HH. służba. TW.3) pion Dyrektora ds. któremu pocllega: TO.

Jakości i Zarządzania Środowiskowego GI Dyrektor ds.Produkcyjny DH Dyrektor Handlowy HE Dział Eksportu DE Dyrektor Ekonomiczny EC GSI Dział Inwestycji i Postępu Technicznego GB Służba BHP TO Dział Przygotowania Produkcji Dział Controllingu i Budżetowania TC Dział Techniczny HH Dział Marketingu I Polityki Handlowej EK Dział Księgowości – Główny Księgowy TR Zakładowa Służba Ratownicza HL Dział Logistyki EI Dział Informatyki TE Wydział Elektrociepłowni HM Magazyn Handlowy TP Wydział Przędzalni HS Dział Sprzedaży TT Wydział Tkalni TW Rysunek 7. Struktura organizacyjna ZPB „Frotex” Wydział Wykończalni TK Wydział Konfekcji 74 .GZ Biuro Zarządu DG Dyrektor Generalny GP Dział Polityki Personalnej GJ Pełnomocnik ds. Strategii i Rozwoju DT Dyrektor Techniczno .

realizacja polityki personalnej i socjalnej. W pionie Dyrektora Ekonomicznego: .doskonalenie systemu zarządzania.utrzymanie systemu jakości i systemu środowiskowego.przepływy pieniężne i realizacja operacji pieniężnych.rozwój produktów. .obsługa administracyjna przedsiębiorstwa. Istnieje możliwość rozszerzenia funkcji układu podstawowego z czterema cyframi na czynności oznaczone pięcioma cyframi.kontrola gospodarcza.prowadzenie dokumentacji organizacyjno-prawnej oraz obsługa prawna.polityka finansowa i kredytowa. . . . .realizacja inwestycji. ..formułowanie długookresowe. W pionach funkcjonalnych spółki realizowane są następujące grupy funkcji: W pionie Dyrektora Generalnego: . .Układ podstawowy przeznaczony jest do koordynacji pracy kierownictwa ogólnego i określa podział funkcji pomiędzy komórki organizacyjne oraz samodzielne stanowiska instancyjne i jest ściśle powiązany ze strukturą organizacyjną. 75 . - celów strategicznych i planowanie formułowanie celów polityki personalnej..rachunkowość finansowa i zarządcza. . . .

. .zaopatrzenie i gospodarka magazynowa. .logistyka.zabezpieczenie techniczne produkcji. . Techniczno-Produkcyjnych: - planowanie i przygotowywanie produkcji. 76 . .gospodarka magazynowa.ewidencja majątku i inwestycji kapitałowych. . .marketing operacyjny.gospodarka majątkiem trwałym.wywiad gospodarczy.sprzedaż krajowa. W pionie Dyrektora ds.. . . . . . .koordynacja i rozlicznie usług remontowych.doskonalenie procesów technologicznych.polityka handlowa. W pionie Dyrektora Handlowego: .transport. .koszty i rachunkowość materiałowa. .analizy ekonomiczne.zaopatrzenie surowcowe i techniczne.handel zagraniczny.gospodarka wodno-ściekowa. .

Kierownik sprawuje swoją funkcję przez wykorzystanie swoich uprawnień decyzyjnych i kontrolnych. Pionami funkcjonalnymi kierują dyrektorzy. Zakres działania komórek organizacyjnych pionów funkcjonalnych określają „Listy funkcji realizowanych w komórce". oraz za wyniki pracy komórki oraz podległych mu pracowników. Wszystkie komórki organizacyjne mają obowiązek ścisłej współpracy na rzecz całego przedsiębiorstwa w zakresie przestrzegania przepisów. określonych zakresem realizowanych funkcji. finansowo-księgowych i innych. Działalność przedsiębiorstwa zgodną z prawem wyznaczają: 1) Regulamin Organizacyjny. 2) Zakładowy Układ zbiorowy Pracy. Komórką organizacyjną w Spółce kieruje kierownik i odpowiada bezpośrednio przed kierownikiem wyższego szczebla za całokształt powierzonych mu zadań. Obowiązki poszczególnych pracowników v~rynikają z listy funkcji realizowanych w komórce organizacyjnej. 77 . którzy są odpowiedzialni za wykonanie powierzonych im zadań oraz posiadają uprawnienia i kompetencje w zakresie ich wykonywania. 3) Regulamin Pracy. Pracownicy na stanowiskach wykonawczych otrzymują polecenia służbowe od bezpośredniego przełożonego i ponoszą wobec niego odpowiedzialność za całokształt wykonywanych funkcji działalności i czynności. wykonywania zarządzeń i poleceń dyrektora Generalnego oraz dostarczania materiałów liczbowych i opisowych niezbędnych do sporządzania obowiązujących sprawozdań statystycznych.- pomiary i automatyka. wynikających z zakresu działania komórek organizacyjnych.

Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy określa warunki jakim odpowiada treść stosunku pracy oraz ustala zasady precyzowania tych warunków. 5) Instrukcja Obiegu i Kontroli Dokumentów. Instrukcja Obiegu i Kontroli Dokumentów reguluje obieg i zakres operacji i kontroli wykonawczej na poszczególnych dokumentach występujących w Spółce we wszystkich komórkach organizacyjnych.4) Księga Służb. 7) Pozostałe uregulowania prawne. władz i ich kompetencji oraz zasad organizacji i zarządzania. Regulamin Organizacyjny jest podstawowym dokumentem. 6) Regulamin Kontroli Wewnętrznej. Regulamin Pracy określa porządek procesu pracy oraz prawa pracodawcy i pracowników. Postanowienia regulaminu dotyczą wszystkich pracowników przedsiębiorstwa. który określa wewnętrzną organizację Spółki. Regulamin Kontroli Wewnętrznej określa organizację oraz zasady. tryb i sposób działania kontroli wewnętrznej. Księga Służb zawiera szczegółowe schematy konfiguracji struktury organizacyjnej komórek organizacyjnych w tych komórkach oraz karty służby dla pracowników na stanowiskach nierobotniczych. Zawiera informacje dotyczące podstaw jej funkcjonowania. Pozostałe uregulowania wewnętrzne przedsiębiorstwa sporządzane są w formie: • • • • • zarządzeń poleceń aneksów instrukcji poleceń wewnętrznych 78 .

zł % % % % % Kraj Eksport Przychody ze sprzedaży Zródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji księgowej ZPB "Frotex" za okres 95-00 Rysunek 8. 1995 Tys. Wskaźniki dynamiki struktury przychodów wg rynków zbytu w latach 19952000 w cenach bieżących 79 . Firma Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" Spółka Akcyjna kieruje swoje wyroby na dwa rynki: 1) rynek krajowy 2) eksport Strukturę udziału według rynków zbytu w latach 1995-2000 przedstawia tabela oraz rysunek.8. posługując się kategorią przychodu ze sprzedaży na poszczególne rynki. Rynki zbytu. Struktura przychodów ze sprzedaży według rynków zbytu w latach 1995-2000 Uzupełnić – wklej zeszyt 2!!!!!!!!!!!!! Tabela 18. Następna tabela to wskaźniki dynamiki. zł 1999 Tys. zł 1997 Tys. Wyszczególnienie % zł 1996 Tys. Tabela 17. na podstawie. zł 1998 Tys. zł 2000 Tys. Struktura przychodów ze sprzedaży według rynków zbytu w latach 19952000. których dokonano ogólnej analizy struktury rynków zbytu.

Sprzedaż krajowa wzrosła prawie o 50%.2 127. natomiast w eksporcie prawie podwojono obroty.0 138. W roku 1998 Frotex zanotował najwyższe obroty w sprzedaży na kraj i eksport w stosunku do roku 1995.5 146. = 100% 1995 1996 1997 1998 1999 Kraj 100. Szacunkowy udział w rynku produktów Frotexu wyznaczony w oparciu o ogólnopolskie badania rynkowe przeprowadzone przez agencje „Pentor" i „Demoskop" wynosił około 35 °lo. w którym zarówno na rynku krajowym jak i na rynku zagranicznym zanotowano wzrost sprzedaży.0 122.5 142. aby wyroby „Frotexu" kojarzone były z wyrobami o najwyższych parametrach jakościowych w branży. Łotwy. wskaźników dynamiki wykazuje. Niestety kolejne dwa lata przyniosły spadek sprzedaży w stosunku do roku 1998 zarówno na rynku krajowym jak i na rynku zagranicznym.7 140. że lata 1995-1998 to okres.9 Źródła: opracowanie własne na podstawie tabeli Nr 17 2000 126.0 118. Spadek eksportu spowodowany został rezygnacją klientów z Irlandii i Belgii z części oferowanego asortymentu na rzecz tańszych i bardziej konkurencyjnych wyrobów z Litwy.2 161.8 Eksport 100. Było to możliwe dzięki wprowadzeniu nowych produktów w poszczególnych asortymentach oraz ciągłej dbałości o to . Estonii i Belgii.6 182.Wyszczególnienie Wskaźniki dynamiki 1995r.7 Analiza. Fakt ten spowodowany został generalnie spadkiem siły nabywczej pieniądza jak również trudnościami w sprzedaży i terminowym uzyskaniu zapłat za sprzedany towar. Sprzedaż eksportowa na poszczególne kraje przedstawiała się następująco: Tabela Nr 19 Sprzedaż eksportowa z podziałem na poszczególne kraje w latach 1996-2000 Kraj 1996 wykonanie Sprzedaż Udział 1997 wykonanie Sprzedaż Udział 1998 wykonanie Sprzedaż Udział 1999 wykonanie Sprzedaż Udział 2000 plan Sprzedaż Udział 80 . Dynamika sprzedaży uzyskana w 1996 roku wpłynęła za wzrost udziału produktów zakładu w rynku krajowym.

% w tys.0 100. sklepy własne. supermarkety. usługobiorcy. przerobowcy. usługobiorcy Supermarkety Hurtownicy.0 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitvcznvch ZPB „Frotex” 100. odbiorcy finalni oraz agencje reklamowe. Sprzedaż według kanałów dystrybucji w łatach 1995 – 2000 Kanał Dystrybucji Udział procentowy poszczególnych kanałów dystrybucji w sprzedaży krajowej 2000 1995 1996 1997 1998 1999 plan Hurtownie patronackie Przerobowcy.0 100. detaliści Agencje reklamowe OGÓŁEM 100.0 81 .w tys.0 100. % w tys.0 100. % Wielka Brytania Italia Belgia Szwajcaria Dania Niemcy Francja Holandia Irlandia USA Norwegia Czechy Finlandia Szwecja Austria Wenezuela Rosja RAZEM Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ewidencji analitycznej ZPB ”Frotex” Do głównych kanałów dystrybucji za pośrednictwem których Frotex sprzedaje swoje wyroby w kraju należą: hurtownie patronackie. % w tys. Tabela 20. Zestawienie procentowych udziałów poszczególnych kanarów dystrybucji w sprzedaży ogółem przedstawia poniższa tabela. % w tys.

Dynamiczny rozwój sieci supermarketów znalazł odbicie w zwiększeniu obrotów Froter w tym kanale dystrybucji.Jak wynika z powyższej tabeli głównym kanałem dystrybucji wyrobów Frotexu są hurtownie patronackie. W 1997 wprowadzone hurtowniami patronackimi. które wpłynęły na wzrost udziału w sprzedaży kanału dystrybucji jakim jest kanał usługobiorcy i przerobowcy. przejęcie klientów od konkurencji to główne czynniki. pomimo. a co za tym idzie przystosowania odpowiedniej polityki asortymentowo-cenowej zakładu pozwalającej na rozwinięcie współpracy z tym klientem. • cennika dla pozostatych odbiorców. wysoki ich poziom we Frotexie. W praktyce oznaczało to odejście od udzielania upustów naliczanych dotychczas w zależności od obrotów hurtowni. Hurtownicy oferujący asortyment w cenach fabrycznych skutecznie skracają drogę pomiędzy odbiorcą finalnym a zakładem. w którym ceny są wyższe o około 8% od cennika hurtowników Duża ekspansja sieci dystrybucji opartych na supermarketach skłoniła przedsiębiorstwo do zwiększenia zainteresowania się tym kanałem. w których między innymi zostały uwolnione ceny na wyroby Frotexu. 82 . Pozwala to na roku zwiększenie zostały sprzedaży. że dynamika tego kanału maleje z każdym rokiem. ograniczenie nowe zasady kosztów współpracy dystrybucji z oraz zminimalizowanie ryzyka związanego z rozliczeniami finansowymi. Zapotrzebowanie klientów na usługi wykończalnicze. Przyjęto rozwiązanie wprowadzające funkcjonowanie dwóch cen: • cennika dla hurtowników dokonujących stałych systematycznych zakupów.

83 .

..............................................................................................................5 ROZDZIAŁ II................................ ANALIZA EKONOMICZNA JAKO FUNDAMENT SPRAWNEGO ZARZĄDZANIA PRZEDSIĘBIORSTWEM...WSTĘP................................................................................................................................................................... ...............1 ROZDZIAŁ I.........................................................39 84 ......................................................................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful