Wstęp.

Analizę stanów i procesów ekonomicznych w przedsiębiorstwie nazywa się analizą ekonomiczną. Jest ona instrumentem służącym do poznania przebiegu i rezultatów procesów gospodarczych. Można ją definiować również jako dyscyplinę zajmującą się wyszukiwaniem, mierzeniem związków zachodzących między zjawiskami ekonomicznymi oraz wykrywaniem za pomocą rozmaitych metod badawczych, prawidłowości dotyczących zachowywania się podmiotów gospodarczych i ich reakcji na bodźce płynące z otoczenia. Proces budowy nowego systemu społeczno-gospodarczego w warunkach gospodarki rynkowej i związane z nią oczekiwania wymagają rozwoju przedsiębiorstw. Osiągnięcie tego nie byłoby jednak możliwe bez ciągłego udoskonalania procesów planowania, bieżącej kontroli i sterowania. Zarządzanie przedsiębiorstwem traktowane jako ciągły proces podejmowania decyzji, których trafność decyduje o skuteczności i pożądanym poziomie ekonomicznym działań gospodarczych, komplikuje się, w warunkach dużej zmienności otoczenia i wzrastającej konkurencji. Podejmowanie decyzji strategicznych, które określają podstawowe cele gospodarcze jak i decyzji operacyjnych oraz taktycznych mających za zadanie likwidację niepożądanych odchyleń od założonych celów oraz wczesne ich wykrywanie wymaga stałego dopływu pełnych, szybkich i rzetelnych informacji. Analiza ekonomiczna pozwala na dokonanie oceny bieżącej działalności podmiotów gospodarczych i obejmuje zagadnienia takie jak, istotę i wstępną analizę sprawozdań finansowych, badanie kondycji finansowej przedsiębiorstwa, w szczególności jego płynności finansowej, stopnia zadłużenia, sprawności działania, zyskowności oraz oceny rynkowej wartości
1

akcji i kapitału. Analiza ekonomiczna pozwala na badanie czynników kształtujących wyniki finansowe przedsiębiorstw, badanie dochodów ze sprzedaży oraz kosztów własnych, co stanowi podstawę do podejmowania decyzji dotyczących zarówno bieżącej jak i przyszłej działalności gospodarczej. Duże znaczenie analizy ekonomicznej w zarządzaniu podmiotami gospodarczymi sprawia, że zaczyna ona zajmować wysoką pozycję wśród funkcji zarządzania i coraz częściej zaliczana jest do funkcji podstawowych przedsiębiorstwa. Przeprowadzenie analizy wymaga zastosowania odpowiednich metod badania i zasad oceny wypracowanych przez analizę jako samodzielną dyscyplinę naukową. W procesie tym wykorzystywany jest dorobek z innych dziedzin takich jak: rachunkowość, ekonomika przedsiębiorstw, finanse i marketing. Charakterystyczną cechą analizy w gospodarce rynkowej jest bezpośrednie wykorzystanie jej w procesie zarządzania. Wyniki analizy stanowią podstawę do weryfikacji słuszności decyzji podjętych w przeszłości oraz ustalenie punktu wyjścia zamierzeń bieżących i przyszłościowych. W bieżącej działalności przedsiębiorstwa analiza ekonomiczna ma na celu jak najszybsze dostarczenie informacji o zakłóceniach tej działalności w stosunku do stanu będącego podstawą porównań. W fazie oceny i weryfikacji rezultatów działalności przyszłych okresów analiza dostarcza informacji o efektywności gospodarowania oraz pozycji przedsiębiorstwa w branży i na rynku. Pozwala, więc na dobre przygotowanie przyszłej działalności wyrażonej w strategii rozwoju przedsiębiorstwa. Celem mojej pracy jest bliższe poznanie problematyki analizy ekonomicznej oraz próba jej zastosowania w praktyce w oparciu o wiedzę wyniesioną z uczelni oraz udowodnienie, że analiza ekonomiczna stanowi podstawę do opanowywania rynków i umacniania na nich pozycji przedsiębiorstw. Rzeczowy zakres pracy obejmuje dokonanie analizy i oceny
2

przedsiębiorstwa poprzez badanie struktury przychodów i kosztów, analizę wyniku finansowego na wybranym przykładzie. Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej wykorzystano bezpośrednie źródła z przedsiębiorstwa w postaci bilansu, sprawozdań FO1, sprawozdań z zatrudnienia oraz rachunków zysku i strat. Praca napisana jest w oparciu o literaturę przedmiotu. Spośród wielu autorów zajmujących się problematyką analizy finansowej, do których należą między innymi Lech Bednarski, Ryszard Borowiecki, Jan Duraj, Marian Walczak, Jan Czekaj, Zbigniew Dresler, Wiesław Pluta, Niels A. Skor, Maria Sierpińska i Tomasz Jachna na szczególną uwagę zasługują Maria Sierpińska, Tomasz Jachna autorzy książki pt. „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych”, Jan Czekaj Zbigniew Dresler autorzy pracy pt. „Podstawy zarządzania finansami” oraz Lech Bednarski, Ryszard Borowiecki, Jan Duraj, Edmund Kurtys, Tadeusz Waśniewski i Bolesław Wersty, twórcy książki pt. „Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa”. Wszyscy wymienieni powyżej autorzy w szczegółowy sposób omawiają problematykę analizy, jej rolę i znaczenie, metody analizy oraz dokonują prezentacji podstawowych wskaźników wykorzystywanych w przeprowadzaniu analizy ekonomicznej. Rozdział pierwszy stanowi bliższe zapoznanie się z tematyką analizy ekonomicznej jako instrumentu sprawnego zarządzenia przedsiębiorstwem. Określa istotę, funkcję i zakres współczesnej analizy finansowej. Wyjaśnia pojęcie i przedmiot analizy oraz charakteryzuje jej najważniejsze rodzaje i elementy składowe. W rozdziale drugim dokonano ogólnej charakterystyki. Przedstawiono genezę i rozwój przedsiębiorstwa, charakterystykę produkcji oraz jej czynniki. Omówiono również sytuację w otoczeniu konkurencyjnym i tzw. makrootoczeniu. Zasadniczą cześć pracy stanowi analiza finansowa uwzględniająca najnowszy dorobek twórców metod do jej przeprowadzania. Zawiera przegląd tradycyjnych metod i wskaźników powszechnie zalecanych i
3

stosowanych w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw. Ponadto przedstawia ocenę przeprowadzonej analizy na wybranym przykładzie. Zagadnienia te są przedmiotem rozdziału trzeciego.

4

bowiem bądź to narzucać konieczność dotychczasowych sposobów postępowania. która polega na dzieleniu danej całości na części i rozpatrywaniu każdej z nich osobno. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie przemysłowym.poznanie mechanizmu funkcjonowania badanej całości. 1 2 J. a mianowicie: . Analiza osiągniętych wyników gospodarowania jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa.32 Encyklopedia powszechna PWN T.87 5 . Więckowski. aby sprawnie zarządzać. Uzyskiwane wyniki mogą.Rozdział I. przedmiot i elementy składowe analizy ekonomicznej. Warunkiem efektywnego działania firmy jest analiza osiąganych rezultatów gospodarowania. Pojęcie. zmian jakie zachodzą.wykrycie struktury badanej całości. PWE Warszawa 1988 s. Analiza odnosząca się do działalności gospodarczej nosi nazwę analizy ekonomicznej. wówczas nazywa się analizą strukturalną. bądź też potwierdzić słuszność prowadzonej polityki. 1. Analiza ekonomiczna jako fundament sprawnego zarządzania przedsiębiorstwem. musi posiadać dobre rozeznanie rzeczywistej efektywności podejmowanych w przeszłości decyzji.1 Warszawa 1973 s.1 Jest ona również metodą postępowania. Kierownictwo firmy. identyfikację czynników oddziałujących na tę całość oraz siły. Mówi się o niej jako o dyscyplinie naukowej dotyczącej zespołu metod umożliwiających stawianie diagnoz w jednostkach operacyjnych. związków i zależności występujących między elementami strukturalnymi oraz między każdym elementem a całością.2 Może mieć dwojaki cel. .

badanie wielkości przyszłych odchyleń stanów rzeczywistych od postulowanych. Bednarski. Otoczenie jest jednym z czynników mających wpływ na dynamikę rozwoju przedsiębiorstwa. R. Główne zadania analizy ekonomicznej traktowanej jako metoda to: . J. w czym jest lepsze a co wymaga 3 L. Kurtys. Dzięki nim możemy poznać dogłębnie dany obiekt w całości i w szczególe. E.3 Analiza strukturalna jak i przyczynowa nie zapewniają pełnego poznania badanego przedmiotu. zmierzających do poprawy stanu i przebiegu procesów. Konieczna jest synteza. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. – czyli łączenie różnych części w całość po uprzednim zbadaniu tych części.projektowanie działań korekcyjnych.wykrywanie struktury zjawisk i procesów występujących w działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Waśniewski. Przedmiot i rodzaje analizy. Wersty. . T.kierunku i natężenia wpływu poszczególnych czynników na stwierdzone zmiany. Wydawałoby się.10 6 . Borowiecki. Przedsiębiorstwo chcąc być konkurencyjne na rynku musi znać dobrze swoje otoczenie. 2. i procesy gospodarcze występujące we wszystkich dziedzinach działalności przedsiębiorstwa. musi wiedzieć. Dotyczą one analizy ekonomicznej w obrębie przedsiębiorstwa i otoczenia. B. Przedmiotem analizy są zjawiska. że synteza jest przeciwieństwem analizy jednak mimo to możemy powiedzieć. . że metody te uzupełniają się wzajemnie.ustalanie wewnętrznych oraz zewnętrznych związków przyczynowych tych zjawisk i procesów. Duraj. . wówczas nazywa się ją mianem analizy przyczynowej.

1 Analiza otoczenia przedsiębiorstwa Ocena warunków społecznych i prawnych Analiza rynku Analiza konkurencji Analiza ekonomiczna Analiza finansowa Analiza techniczno .mikroekonomiczną 7 . Przyjęcie kryterium przedmiotowego lub czasowego umożliwia wyróżnienie kilku rodzajów analizy ekonomicznej. Jachna „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych” PWN Warszawa 1994. jak i przebiegu oraz wyników osiąganych w danym czasie.12 Przeprowadzając taką analizę możemy dowiedzieć się. Czy wszystkich będzie stać na nasze produkty. s. Uwzględniając kryterium przedmiotowe. Regulowanie i sterowanie procesami gospodarczymi w przedsiębiorstwie wymaga poddawania analizie zarówno stanów tych procesów. Rodzaje analizy ekonomicznej. Sierpińska T. jaką państwo prowadzi politykę pod względem dziedziny działalności naszego przedsiębiorstwa.makroekonomiczną . Znając słabe i mocne strony swoje oraz konkurentów może właściwie prowadzić politykę dalszego rozwoju i udoskonalania. należy przede wszystkim wyodrębnić analizę: . czy w regionie który badamy występuje duże bezrobocie. Do tego wszystkiego niezbędna jest „Analiza działalności przedsiębiorstwa”.modernizacji. Rys.ekonomiczna Synteza wyników analiz i przygotowanie decyzji przyszłych okresów Źródło: M. jakie są warunki społeczne i prawne ludności.

np. dotyczące głównych w danym okresie problemów gospodarczych. oraz analizy problemowe. Sporządzają ją centralne organy administracji państwowej. zwana także retrospektywną. T. Bednarski. np. Waśniewski. Wersty. Kurtys.14 8 . Duraj. kosztów własnych produkcji. obrotów aktywów. obejmujące poszczególne dziedziny działalności gospodarczej. Zadaniem analizy mikroekonomicznej jest natomiast badanie stanów i wyników działalności ekonomicznej i podmiotów gospodarczych. Może być przeprowadzona na wszystkich szczeblach zarządzania w przedsiębiorstwie.4 W ramach analizy mikroekonomicznej można wyodrębnić analizy dziedzinowe. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. analizę gospodarki materiałowej. tę ostatnią zaś na analizę taktyczną (średniookresową) oraz analizę strategiczną (długookresową). Borowiecki. Analiza ex post. wydajność pracy. Analizę ekonomiczną ze względu na przyjęty horyzont czasowy można podzielić na: analizę ex post (retrospektywną). E. jakie zaszły w przedsiębiorstwie jako całości. Można także. analizę ex ante (antycypacyjną). wykorzystując uzyskane wyniki. B. J. B. R. Dzięki wynikom analizy ex post można nie tylko wyjaśnić zmiany. R. E. Główny Urząd Statystyczny. Centralny Urząd Planowania. J. Bednarski. lecz również w poszczególnych wycinkach jego działalności. Jej podstawowym celem jest przeprowadzenie badań strukturalnych i przyczynowych w odniesieniu do minionych zadań gospodarczych w przyjętym przedziale czasu (kwartał.Przedmiotem analizy makroekonomicznej są stany i wyniki ekonomiczne całej gospodarki narodowej.14 5 L. T. Kurtys. rok). należy do najlepiej opracowanych rodzajów analizy ekonomicznej. zapobiegać w przyszłości zmianom niepożądanym. analizę zatrudnienia i płac. a także utrwalać tendencje w zarządzanych obiektach gospodarczych. Ministerstwo Finansów. Waśniewski. Wersty. Borowiecki. tj. Duraj. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s.5 Analiza operatywna ma na celu przygotowanie informacji analitycznych o zjawiskach i procesach gospodarczych w relatywnie krótkich odcinkach czasu 4 L.

zasoby surowcowo – materiałowe itp. Analiza strategiczna odnosi się do okresów dłuższych niż jeden rok i z tego powodu ma nieco odmienny zakres tematyczny oraz mniejszy stopień szczegółowości i dokładności aniżeli analiza taktyczna. stan prawnopolityczny państwa. Uwzględnia ona zarówno czynniki te. potencjał badawczy). stan gospodarki jako całości. Analiza taktyczna jest tym rodzajem analizy ex ante. płynność. zajmującą się słabymi i mocnymi stronami przedsiębiorstwa w zakresie zasobów ludzkich (kwalifikacje. Analizę ex ante wykorzystuje się we wszystkich procesach decyzyjnych. jak i te.analizę konkurencyjność wyrobów) się i zasobów i finansowych zagrożeniami (płynność.analizę wewnętrzną. struktura kosztów). 9 . cash flow. Wyróżnia się w niej: . jakość kierowania). zajmującą szansami przedsiębiorstwa w otoczeniu. Dzięki relatywnie krótkiemu horyzontowi czasowemu wyróżnia się dużą szczegółowością i wysokim prawdopodobieństwem uzyskanych wyników badawczych. gospodarczych Pozwala we ustalać wyniki przewidywanych działalności procesów oraz w wszystkich dziedzinach przedsiębiorstwie jako całości. podobnie jak analiza ex post może być przeprowadzana na wszystkich poziomach zarządzania w przedsiębiorstwie. zasobów handlowych (sieć dystrybucji.– zmiana. dzień. zwana także antycypacyjną. zewnętrzną. a przede wszystkim planowania. zasobów technicznych (nowoczesność wyposażenia. Najistotniejszą cechą analizy operatywnej jest niemal bezpośrednie wykorzystywanie jej warunków do regulacji zaistniałych odchyleń od założonych parametrów i do likwidacji występujących zakłóceń w przebiegu procesów gospodarczych i produkcyjnych. Szczególną uwagę zwraca się w niej na stan konkurencji. Analiza ex ante. dekada. które działały wcześniej. zadłużenie. . zdolność produkcyjna. który obejmuje okresy nie dłuższe niż jeden rok. które mogą się pojawić w przyszłości.

Ponadto w analizie systemowej przyjmuje się założenie. Analizą decyzyjną nazywa się taki zespół działań analitycznych.analizę funkcjonalną. . Obiektem analizy funkcjonalnej są te zjawiska ekonomiczne. którego celem jest przygotowanie wszystkich informacji analitycznych potrzebnych do podjęcia oraz realizacji danej decyzji. zakłady). w jakich badany obiekt działa i w ramach których istnieje. .analizę przestrzenną (międzyzakładową). że w badaniach analitycznych należy uwzględniać warunki. Oprócz wymienionych rodzajów analizy wyróżnia się jeszcze: .analizę systemową. 10 . Analiza przestrzenna. zwana również międzyzakładową. lecz również ze struktury sprzężeń między nimi. W celu zapewnienia wynikom analizy ekonomicznej wysokiej wartości i dużej użyteczności należy przestrzegać pewnej kolejności badań analitycznych. ma na celu ustalenie przyczyn różnic między np. jednostkowymi kosztami własnymi porównywalnych wyrobów wytwarzanych przez przestrzenne wyodrębnione ogniwa organizacyjne (wydziały. które znajdują się w obszarze odpowiedzialności danego stanowiska pracy. Przyjmuje się w niej tezę.. że cechy charakterystyczne rozpatrywanego zjawiska wynikają nie tylko z cech jego elementów.analizę decyzyjną.analizę synergii przedsiębiorstwa z otoczeniem. Analiza systemowa charakteryzuje się ujmowaniem badanych obiektów jako części składowych określonej całości. . a nie jako elementów niezależnych.

Wydawnictwo UW. Źródło: opracowanie własne. Rodzaj analiz Analiza makroekonomiczna Analiza mikroekonomiczna Analiza dziedzinowa Analiza problemowa Kryterium Kryterium przedmiotowe Kryterium horyzontu czasowego Analiza ex post Analiza operatywna Analiza ex ante Analiza taktyczna Analiza strategiczna Analiza wewnętrzna Analiza zewnętrzna Analiza synergii Rys 2.19 11 . Wrocław 1997. s. • analizę otoczenia (konkurencji). przesądza o wnikliwości i poprawności merytorycznej rezultatów badań i ich wartości aplikacyjnej. Kryterium przedmiotowe dzieli również analizę ekonomiczną na:6 • analizę techniczno-ekonomiczną. Ćwiąkała-Małys. 6 A. • analizę finansową.Kolejność ta podyktowana względami natury metodycznej. Maksimowicz: Wybrane zagadnienia analizy ekonomicznej w podmiocie gospodarczym. Z. Podział analiz ekonomicznych według wybranych kryteriów.

a także do interwencji w przypadku. Poprzez analizę konkurencji poznajemy naszych głównych rywali. analizę kondycji finansowej oraz czynnikową ocenę wyniku finansowego. w jakich grupach klientów konkurent ma lepsze. rachunku strat i zysków. Równie ważne są informacje dotyczące reakcji konkurenta na wprowadzenie nowego wyrobu na rynek. Ich słabe i mocne strony porównujemy z naszymi i wyciągamy odpowiednie wnioski. Musimy znać swoich głównych konkurentów. W analizie konkurencji ważne jest ustalenie. wyposażenia w środki finansowe. Analiza sytuacji finansowej firmy stwarza podstawy do wyboru najlepszych alternatyw przy podejmowaniu decyzji. Przeprowadzamy ocenę stopnia wykorzystania poszczególnych czynników produkcji z punktu widzenia ich wpływu na wyniki ekonomiczno – finansowe przedsiębiorstwa. gdy plany odbiegają znacząco od rzeczywistości. Przyczyny kształtowania się wyniku finansowego na określonym poziomie tkwią w stopniu wykorzystania poszczególnych czynników produkcji i otoczeniu przedsiębiorstwa. wydajności. gorsze lub takie samo powodzenie i dlaczego. stopień integracji. Posiadając te wszystkie dane firma dokonująca analizy może wypracować strategiczną 12 . zmiany ceny lub reklamy. płac. ponieważ na takich danych można oprzeć politykę cenową i działanie marketingowe. analizie gospodarki materiałowej i postępu technicznego.Analiza techniczno-ekonomiczna opiera się na: analizie produkcji (ilość asortyment). Wyjaśnienie odchyleń wskaźników finansowych stwarza konieczność wzajemnego powiązania analizy finansowej z analizą techniczną. aby nie utracić miejsca na rynku i móc prowadzić politykę ekspansji. wskaźniki wzrostu. ustalenie i ocenę przepływów pieniężnych. rozmiar ich sprzedaży. Do analizy finansowej zaliczamy: wstępną i rozwiniętą analizę bilansu. analizie zatrudnienia.

postawienie wstępnej hipotezy.ofensywę wobec konkurencji. przeprowadzanie badań przyczynowo – skutkowych. Niezbędna do tego jest analiza.16 13 . Równie ważne znaczenie dla procesu analizy ekonomicznej ma organizacja badań analitycznych. 7 L. E. Przewagę na rynku charakteryzującym się nadmiernymi zdolnościami produkcyjnymi można uzyskać tylko dzięki szybkiemu reagowaniu na zakłócenia. wybór adekwatnej miary. Wersty. Do podstawowych etapów metodycznych badań analitycznych należy zaliczyć 1. Waśniewski. ustalenie jednostki odniesienia (bazy). 3. postawienie diagnozy ekonomicznej. wybór kryterium oceny badanego zjawiska lub procesu. ustalenie działań racjonalizujących przedmiot badań. 3.7 Przestrzeganie w badaniach analitycznych wyżej wymienionych etapów metodycznych jest ważne przede wszystkim dla poprawności merytorycznej uzyskiwanych wyników. określenie odchyleń stanów rzeczywistych od postulowanych. 6. dokładne zdefiniowanie obiektu badań. B. T. 5. sformułowanie modelu i przeprowadzenie analizy przyczynowej. R. w której wyodrębnia się kilka etapów. Materiały źródłowe służące do oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Zalicza się do nich: gromadzenie danych źródłowych. J. 4. Borowiecki. Wykorzystanie wyników tych badań do usprawnienia działalności przedsiębiorstwa. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. 7. Duraj. Bednarski. Kurtys. 2.

ewidencyjne. statystyki ekonomicznej oraz rachunkowości. s. - pozaewidencyjne. Warszawa 2000. Podstawowym celem prac przygotowawczych analizy ekonomicznej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych. rejestry. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane mogą stać się przyczyną dalszych błędnych ustaleń. W ramach materiałów źródłowych ewidencyjnych można wyodrębnić: brakuje kartki nr 17. taśmy magnetyczne. Materiały źródłowe wykorzystywane na potrzeby analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na: . tworzone w ramach prowadzonych w przedsiębiorstwie urządzeń ewidencji operatywnej techniczno – ekonomicznej.W ramach prac analitycznych. zmierzających do oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa jednym z ważniejszych etapów jest przygotowanie materiałów źródłowych. komputerowe ujęcie danych) oraz na podstawie sprecyzowanych zasad (w tym terminów) – może zapewnić uzyskiwanie danych liczbowych wszechstronnie ilustrujących przebieg procesów gospodarczych w przedsiębiorstwie. Podstawowe znaczenie mają materiały ewidencyjne. co z kolei uniemożliwi wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznych działań. w odpowiednich urządzeniach ewidencyjnych (konta. bez względu na ich rodzaj. Ewidencja gospodarcza właściwie zbudowana i prowadzona systematycznie.33 14 . Wydawnictwo PWE. Wśród materiałów ewidencyjnych. wyodrębnić można:8 8 L. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. Etap ten decyduje w dużej mierze o jakości przeprowadzonej analizy.

niewłaściwie zweryfikowane. mogą prowadzić do podjęcia błędnych decyzji i tym samym uniemożliwić skuteczne działanie. stanowiącą podstawę zapisów w urządzeniach ewidencyjnych.• dokumentację pierwotną lub wtórną. będącą uogólnieniem ich treści. niekompletne. 4. Źródła i metody badań w analizie ekonomicznej. a także ich weryfikacja. a zatem i jej użyteczności w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Dobór i weryfikacja podstaw źródłowych analizy wpływa w istotnym stopniu na rzetelność i obiektywność dokonanych ocen. Typowym materiałem źródłowym. Właściwy dobór tych materiałów (a w tym głównie sprawozdawczości finansowej). Materiały niestarannie przygotowane. rejestry. to podstawowe czynniki określające jakość analizy. zależy w dużej mierze od charakteru i rodzaju wykorzystywanych informacji źródłowych. taśmy perforowane lub magnetyczne. Jakość przeprowadzonej analizy. • zapisy dokonane w analitycznych i syntetycznych urządzeniach ewidencyjnych (konta. tabulogramy). Weryfikacja sprawozdawczości przedsiębiorstwa w systemie gospodarki rynkowej należy do tych prac specjalistów rachunkowości i finansów. Podstawowe znaczenie ma jej podział na sprawozdawczość rzeczową i finansową. którymi są w Polsce biegli rewidenci. Podstawą podejmowania analizy ekonomicznej powinny być odpowiednie materiały źródłowe o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym. wykorzystywanym w ramach analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość finansowa. • sprawozdawczość opartą na tych zapisach. 15 .

32 10 11 M. Waśniewski.10 Decyduje to w dużej mierze o jakości prowadzonej analizy. zawierające dane o przedsiębiorstwie 2) materiały zewnętrzne.21 11 L. s. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. na wyróżnienie zasługuje:9 1) zebranie i weryfikacja materiałów źródłowych. Materiały ewidencyjne mają znaczenie podstawowe i wynikają z prowadzonej w danym przedsiębiorstwie ewidencji. plany. Bednarski. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r. Warszawa 2000. R. Sierpińska T. 12 L. Składają się na nie:12 9 L. informujące o otoczeniu przedsiębiorstwa. Wersty. Duraj. B. 2) opracowanie i prezentacja wyników przeprowadzonej analizy. Materiały źródłowe wykorzystywane zarówno na potrzeby analizy finansowej. poprzednie analizy ekonomiczne. kalkulacja ewidencyjna. wchodzące w zakres ewidencji gospodarczej – statystyki ekonomicznej i rachunkowej.W ramach prac analitycznych związanych z oceną działalności gospodarczej przedsiębiorstwa.11 Zasadnicze znaczenie mają materiały ewidencyjne. Dane o przedsiębiorstwie mogą mieć charakter ewidencyjny i poza ewidencyjny. Kurtys. E. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. sprawozdawczość finansowa i rzeczowa. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane stać się mogą przyczyną błędnych ustaleń i stąd uniemożliwiać wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznego działania. obok właściwej analizy porównawczej i przyczynowej. Podstawowym zadaniem prac przygotowawczych do analizy ekonomicznej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych. dokumentacja konstrukcyjno-technologiczna oraz inna dokumentacja obrazująca działalność przedsiębiorstwa. Wydawnictwo PWE. Bednarski „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie” PWE Warszawa 1994r. Borowiecki. Źródłem informacji liczbowych są: księgowość. J. T. jak i całej analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na dwie grupy: 1) materiały wewnętrzne. 16 .

. Warszawa 2000.33 17 . jak dane ewidencyjne. Ich brak może utrudnić lub nawet uniemożliwić przeprowadzenie właściwego badania. a zwłaszcza plan finansowy tzw. analitycznych i syntetycznych .informacje uzyskane od kompetentnych pracowników.wyniki przeprowadzonych analiz.protokoły z przeprowadzonych kontroli i rewizji zewnętrznych i wewnętrznych oraz wnioski pokontrolne. s.dokumentacja pierwotna i wtórna . pomocniczy. takie jak kalkulacje wstępne. . • wyniki poprzednio przeprowadzonych analiz. kosztorysy.sprawozdania z posiedzeń zarządu i rady nadzorczej. Do materiałów źródłowych pozaewidencyjnych wykorzystywanych wszystkim:13 • opracowane dane postulowane.zapisy w urządzeniach ewidencyjnych. Dane poza ewidencyjne pomimo uzupełniającego charakteru. a ich brak lub niekompletność może utrudnić prowadzenie analizy w wybranym zakresie.plany gospodarcze zarówno długoterminowe jak i krótkoterminowe a w tym szczególności biznes plan. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. 13 w analizie ekonomicznej zaliczyć można przede L. Wydawnictwo PWE. . zwłaszcza analiz roku ubiegłego. w tym szczególnie analizy roku ubiegłego. stanowią dla analizy równie cenne źródło informacji. .. Biznes plan i inne plany gospodarcze. Materiały źródłowe pozaewidencyjne mają charakter uzupełniający.inne dane postulowane.sprawozdawczość Materiały ewidencyjne wykorzystywane dla potrzeb analizy obejmują przede wszystkim: . .

Sprawozdawczość rzeczowa natomiast służy potrzebom analizy techniczno – ekonomicznej. którą z uwagi na treść danych można podzielić na sprawozdawczość rzeczową i finansową. rachunki wyników i rachunki przepływów pieniężnych. Należy jednak zaznaczyć.• materiały z przeprowadzonych kontroli i rewizji. wykorzystywana jest przede wszystkim jako podstawa źródłowa analizy finansowej. 18 . uregulowanej przepisami prawnymi. że często dla dokonania wszechstronnej oceny jakiegoś zagadnienia niezbędne jest wykorzystanie z danych zarówno sprawozdawczości finansowej jak i rzeczowej. Te dwa sprawozdania są zbliżone do siebie w treści i dlatego często sporządza się tylko jedno z nich. przepływów środków pieniężnych przedsiębiorstwie oraz orientację o kierunkach ich zagospodarowania. • uzyskiwane materiały i informacje dotyczące przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych. Duże znaczenie informacyjne mają noty uzupełniające. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. dotyczące 14 Praca zbiorowa pod redakcją L. Na ich podstawie sporządzany jest rachunek przepływów pieniężnych. Te najważniejsze sprawozdania finansowe przedsiębiorstwa sporządzone są w formie standardowej. zarówno przez organa wewnętrzne jak i zewnętrzne. Jedynie rachunek przepływów pieniężnych nie ma ujednoliconej postaci (poza jego formą publikacyjną).14 Podstawowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizach ekonomicznych są: bilanse. Sprawozdawczość finansowa uwzględniająca dane liczbowe wyrażone w jednostkach pieniężnych. sporządzana w oparciu o ewidencję księgową. Bilans i rachunek wyników stanowią podstawę do statycznej i Daje dynamicznej on obraz oceny stanu i wyników finansowych w przedsiębiorstwa. Podstawowym materiałem źródłowym analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość przedsiębiorstwa. Bednarskiego T.

Wyjaśniają one bliżej treść bilansu i rachunku wyników zarówno za pomocą liczb jak i opisowo.kosztach w układzie rodzajowym .środków trwałych. wartości księgowej itp. ich struktury.zapasów. struktury zadłużenia ze względu na rodzaje źródeł zasileń zewnętrznych. Noty uzupełniające do bilansu mogą dotyczyć :15 .należności u ważniejszych dłużników.zobowiązań krótkoterminowych wobec instytucji kredytowych.zysku i jego strukturze dodatkowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizach są raporty audytorów.kształtowania się ważniejszych pozycji bilansu i rachunków wyników.zobowiązań długoterminowych. . Ich zakres jest zróżnicowany w zależności od działalności i sytuacji finansowej przedsiębiorstwa oraz potrzeb informacyjnych kierownictwa i udziałowców (akcjonariuszy). stopnia umorzenia. w podziale na rynki geograficzne oraz główne rodzaje produktów. struktury czasowej zobowiązań średniej wielkości oprocentowania .sprzedaży. wobec instytucji ubezpieczeniowych itp. zwłaszcza ich struktury w układzie czasowym i rzeczowym. 15 M. czyli orzeczenia dyplomowanych biegłych księgowych. wielkości należności przeterminowanych . . Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r 19 . . przyrostu. likwidacji w okresie sprawozdawczym.kosztach osobowych . wobec dostawców. Sierpińska T. W notach uzupełniających do rachunku wyników zawarte są informacje o : .

do których należy również ekonomia. wypracowane w miarę rozwoju analizy działalności gospodarczej przedsiębiorstw oraz metody przyjęte z innych dyscyplin naukowych (np. jak i ilościowe. Oprócz rejestrów handlowych. Informacje o firmach zbierane są z wszelkich możliwych źródeł. 20 . list bankrutów.16 Ocena działalności gospodarczej stanowiąca przedmiot analizy finansowej jest bardzo trudna i złożona. jaką jest analiza finansowa”. analizy i interpretacji danych empirystycznych. Są to zarówno metody jakościowe. matematyki) i odpowiednio adoptowane do wymagań występujących przy analizie zjawisk gospodarczych w przedsiębiorstwie. Nowak „Metodologia badań Społecznych” PWN Warszawa 1985r.: statystyki. równie ważne są informacje uzyskane od partnerów w biznesie. bilansów. Przez metodę należy rozumieć „sposób naukowego badania rzeczy i zjawisk – ogół reguł stosowanych przy badaniu rzeczywistości. opinie banków o sytuacji finansowej danego przedsiębiorstwa czy dane uzyskane bezpośrednio w firmie. Informacje te dotyczą stanu ekonomiczno – finansowego firmy. danych statystycznych. opracowania. Dlatego też skuteczna ocena zjawisk gospodarczych zwłaszcza przyczynowa analiza finansowa wnętrza przedsiębiorstwa i jego otoczenie wymaga różnorodnych metod badania. metody badawcze to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania. S. służące do uzyskiwania maksymalnie lub optymalnie uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania. o której prowadzi się wywiad. wywiązywania się z płynności oraz zdolności kredytowej. banku kredytującego ją.zawierające informację o podstawach formalno – prawnych w zakresie dokumentów objętych weryfikacją oraz podstawowych ustaleniach. W naukach empirystycznych. W obecnej praktyce stosuje się w analizie finansowej dwa rodzaje metod: metody specyficzne dla tej dyscypliny. a w tym także dyscyplina naukowa. 16 Por.

Więckowski „Analiza ekonomiczna” PWE Warszawa 1969r. metody te polegają na stałej istoty. Z uwagi na stosowaną kolejność oceny zjawisk szczegółowych i ogólnych można wyodrębnić metodę indukcyjną.ocenę poprawności i praktycznej przydatności deterministycznych metod analizy finansowej. Przy omawianiu pracochłonności.obejmujące różne metody deterministyczne oraz metody stocholastyczne. . nazywaną również metodą scalania i metodę dedukcyjną określoną mianem metody rozdrabniania. co szczególnie ma miejsce w ma miejsce gospodarce rynkowej.konieczność stosowania analizy wpływu inflacji na wynik finansowy przedsiębiorstwa w najbardziej ogólnym ujęciu metoda to sposób badania przedmiotu. a więc w tym przypadku – sposób badania stanu i wyników finansowych przedsiębiorstwa.17 Przyjmując za podstawę podziału odpowiednie kryteria. zalet i wad oraz możliwości i celowości wykorzystania poszczególnych metod stosowanych obecnie w analizie finansowej przyjęto układ zagadnień.możliwości równoległego stosowania innych.18 17 18 L. . Bednarski „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie” PWE Warszawa 1997r.podstawowe zagadnienia metod analizy finansowej. . metod w przyczynowej analizie finansowej. W miarę wzrastania wymogów stawianych przed analizą finansową przy zarządzaniu przedsiębiorstwem. J. 21 .charakterystykę ogólnych metod i kierunków porównań stosowanych w analizie finansowej. rozbudowie i doskonaleniu. . można przeprowadzić systematykę metod badania wykorzystywanych w analizie ekonomiczno – finansowej. obejmujący: .

Już na samym wstępie badań analityk wyrabia pogląd dotyczący ostatecznych wyników działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. co przeciwdziała tendencyjnemu ustosunkowaniu się do ocenianych zjawisk gospodarczych. że przedmiotem oceny są w zasadzie wszystkie czynniki bez względu na stopień ich oddziaływania na ostateczne wyniki działalności. Zakłada się. ma jednak ujemne skutki. które w sposób decydujący wpłynęły na ostateczny wynik pracy przedsiębiorstwa. od wyników do czynników. na których poziom miały wpływ oceniane czynniki i od przyczyn do skutków. ponieważ pozwala się skoncentrować tylko na czynnikach. Zaleta tej metody jest dość duża obiektywność wyników. np. Metoda dedukcyjna polega na przyjęciu odwrotnego kierunku badań. które wpłynęły na uzyskanie tych wyników. że w badaniach analitycznych przechodzi się od zjawisk szczegółowych do ogólnych. od skutków do przyczyn. Obejmowanie badaniami wszystkich czynników i wieloetapowość oceny.Metoda indukcyjna polega na tym. 22 . bowiem. aczkolwiek zapewnia dokładność badań.: od analizy rentowności. Jak łatwo można zauważyć metoda ta jest odwrotnością metody indukcyjnej. Metoda ta jest bardzo użyteczna w praktyce. w których przechodzi się od zjawisk ogólnych do zjawisk szczegółowych. wyrażające się w dużej pracochłonności tej metody. ponieważ rozpoczyna on analizę od oceny syntetycznych wskaźników charakteryzujących całokształt jego działalności. Następnie wytycza się kierunki i czynniki wchodzące w zakres dalszej oceny. gdyż w czasie prowadzenia badań analitycznych nie zna się ostatecznych rezultatów pracy przedsiębiorstwa. Metoda ta pozwala na uzyskanie dokładnej i pełnej informacji analitycznej o działalności przedsiębiorstw. od czynników do wyników.

metodę porównań. które w sposób decydujący wpłynęły.3). metoda podstawień krzyżowych. Metody te mają określoną wartość poznawczą i stanowią techniczny sposób rozliczania wpływu kilku czynników na pewną wielkość. (rys. ujemnie lub dodatnio. do których zalicza się m. polega na porównaniu badanych zjawisk z innymi wielkościami oraz ustaleniu różnic między cechami porównywanych zjawisk. s. W analizie finansowej stosuje się różne metody szczegółowe. metoda wskaźnikowa itp. Do metod rachunkowych należą: metoda podstawień łańcuchowych.in. gdy współzależności mają charakter związku funkcyjnego 19 M. w warunkach zależności przyczynowo-skutkowych zachodzących między nimi. umożliwiającą przeprowadzenie nie tylko ocen ogólnych. ale również badań o charakterze przyczynowym. Metoda indukcyjna i dedukcyjna mają charakter metod ogólnych. metoda reszty. metoda różnic cząstkowych. W metodzie tej ocenia się zawsze przynajmniej dwie kategorie liczb. oraz jaki jest kierunek i siła oddziaływania poszczególnych czynników na to zjawisko. Sierpińska T. Jedna wyraża stan faktyczny. co jest przyczyną odchyleń badanego zjawiska od przyjętego wzorca. na ostateczny wynik pracy przedsiębiorstwa. metoda funkcyjna. można w zależności od potrzeb – skoncentrować badania tylko na tych czynnikach. W rezultacie otrzymuje się różnice dodatnie lub ujemne – zachodzące pomiędzy porównywanymi wielkościami. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r.19 Stosowane w analizie ekonomicznej metody rachunkowe pozwalają odpowiedzieć na pytanie.Stosując metodę dedukcyjną. Metoda porównań określana też mianem metody odchyleń.27 23 . a druga stanowi podstawę porównań. Specyfika poszczególnych procesów gospodarczych wymaga zastosowania metod szczegółowych. Metoda kolejnych podstawień (łańcuchowa) służy do liczbowego określania wpływu poszczególnych czynników na wielkość badanego zjawiska tylko wtedy.

Metoda reszty zalecana jest do badania wpływu dwóch czynników na badane zjawisko. oraz określeniu odpowiedniego łańcucha przyczyn. s.21 Najczęściej wykorzystuje się ją do rozliczania wpływu zmian wielkości zatrudnienia i wydajności pracy na przyrost produkcji. oprócz odchyleń cząstkowych wyrażających wpływ pojedynczych czynników i traktowaniu ich jako oddzielne elementy przyczynowe. czyli różnicą między odchyleniem globalnym a sumą wpływu innych przyjętych do badań czynników. Duraj. PWE Warszawa 1998 s. Warszawa 2000. s 21 25 L. Sierpińska T.80 24 L.30 22 M. T. ocenę rozmiarów i tempa zmian wskaźników ekonomicznych badanego okresu w porównaniu z okresami ubiegłymi lub okresem przyszłym24. J. porównania międzyzakładowe i porównania oparte na wzorcowych układach nierówności. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s.wyrażonego w formie iloczynu. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. B. Wydawnictwo PWE. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie.22 Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej wykorzystywane również są metody analizy wstępnej. R. Bednarski.23 Metoda porównania w czasie pozwala na ocenę dynamiki zjawisk gospodarczych. E.31 23 M. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. s. przy czym wpływ ostatniego czynnika jest „resztą”. Przy porównaniach w czasie wyróżnić można25: • porównanie w czasie zwykłe • porównanie w czasie łańcuchowe 20 L. s 21 24 . ilorazu lub sumy danych czynników. Metoda różnic cząstkowych polega na ustalaniu. Do tradycyjnych metod analizy należą: porównania w czasie i porównania wskaźników wykonania. Sierpińska T. Wersty.20 Metoda ta polega na matematycznym sformułowaniu funkcji ekonomicznych. Metoda reszty pozwala na obliczenie wpływu poszczególnych czynników na zmiany badanego zjawiska. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. Borowiecki. Kurtys. stanowiących przedmiot badań. Warszawa 2000. Waśniewski. Wydawnictwo PWE. Walczak: Prospektywna analiza finansowa w przedsiębiorstwie.42 21 M.

Prospektywna analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie. Oprócz porównań z planem mogą wystąpić porównania danych rzeczywistych z danymi kalkulacji wstępnej kosztorysów lub norm. wybranego okresu nazywanego podstawowym. Za pomocą porównań międzyzakładowych można przedstawić działalność przedsiębiorstwa na tle działalności innych podmiotów gospodarczych bądź na tle branży. Metody analizy Metody analizy wstępnej Metody analizy przyczynowej Porównania w czasie Porównania międzyzakład owego Porównania z planem Porównania oparte na wzorcowych układach nierówności Metoda postawień łańcuchowyc h Metoda reszty Metoda różnic Rysunek 3. Najmniej rozpowszechnioną metodą analizy jest forma porównań międzyzakładowych. PWN Warszawa 1998r.Porównanie zwykle polega na odniesieniu wskaźników z różnych okresów do wskaźnika z jednego. Porównanie łańcuchowe polega na odniesieniu wskaźników okresu objętych badaniem do wskaźników okresu poprzedzającego. Przedmiotem analizy międzyzakładowej mogą być też wskaźniki bardzo szczegółowe informujące np. o wielkości produkcji i sprzedaży. Porównanie takie stosowane przy badaniu w ciągu kilku okresów pozwala w szczególności na określenie tempa ich wzrostu lub zmniejszenia. s. Tradycyjne metody analizy ekonomicznej. Porównanie ze wskaźnikami postulowanymi polega na odniesieniu osiągniętych wskaźników do danych planu. Pozwala to na ustalenie stopnia wzrostu lub zmniejszenia wskaźników ekonomicznych objętych badaniem w stosunku do okresu podstawowego. Walczak. W obrębie kalkulacji z planem wyróżnić można porównania z planem pierwotnym i porównania z planem skorygowanym. 112 25 . Źródło: M.

polegająca na przedstawieniu wyników za pomocą szeregów lub tablic statystycznych. średnich lub współczynnikach. Jej wykorzystanie do celów prezentacji wyników analizy wymaga porównywalności badanych zjawisk gospodarczych oraz pełnej charakterystyki.Poziom przydatności wyżej wymienionych metod analizy jest zróżnicowany a ich prawidłowość i dokładność są przedmiotem stałych badań. ……………… brak str 31 26 ……… 26 . pozwalających na przeprowadzenie ich charakterystyki oraz określenie wzajemnych związków i oddziaływań za pomocą liczb. Forma liczbowa znajduje zastosowanie w odniesieniu do zjawisk w pełni mierzalnych. 5. Wyniki analizy ekonomicznej mogą być przedstawione w formie26: • liczbowej • graficznej • opisowej Podstawowe znaczenie ma forma liczbowa. W ostatnich latach osiągnięto w tej dziedzinie znaczny postęp. Sposoby prezentacji wyników analizy ekonomicznej Przeprowadzona przy zastosowaniu odpowiednich metod analiza ekonomiczna wymaga w końcowym etapie prac dokonania syntezy całokształtu ustaleń i prezentacji wyników. względnych. wyrażający się w pewnym doskonaleniu funkcjonowania poszczególnych metod. w których dane wyrażane są w wielkościach absolutnych.

będące rozwinięciem czynników podstawowych. Chodzi tu. w którym dąży się do ustalania wpływu określonych czynników na powstanie odchyleń ujawnionych w toku analizy porównawczej. zatem w szczególności o: . Zależy to od ich treści ekonomicznej oraz możliwości prezentacji matematycznej. Wymierne zależności czynników oddziałujących na wskaźniki ekonomiczne mogą przyjmować postać iloczynu. Zachodzi zatem konieczność przeprowadzania analizy w zależności (analizy przyczynowej). W miarę pogłębiania oceny wybranych wskaźników wyróżnić można oddziałujące na nie jedynie czynniki podstawowe. będących funkcją różnych czynników nie może być sprowadzona do prostego ich porównania. opartego na obserwacji faktycznego przebiegu procesów gospodarczych. następuje w drodze rozumowania logicznego. ……………tabelka ???? Określanie czynników. Wykształca się w ten sposób jakby hierarchiczna struktura powiązań przyczynowo – skutkowych tych czynników. sumy lub różnicy. bądź także pochodne.określenie czynników oddziałujących na objęty badaniem wskaźnik ekonomiczny.obliczenie wielkości wpływu poszczególnych czynników na odchylenie wynikające z poprzednich porównań. ilorazu.Z tych tez względów ocena wielkości. . które oddziałują na kształtowanie się wskaźników ekonomicznych. Obliczanie wpływu poszczególnych czynników na badanie odchylenia wskaźników ekonomicznych prowadzi do przekształcenia odchylenia ogólnego 27 . Analiza przyczynowa jest pogłębionym etapem badania wskaźników. w której zakłada się szczegółowe i wymierne określenie wpływu poszczególnych czynników na powstałe odchylenia.

gdy obliczone na podstawie planowanych. co jest istotnym punktem w planowaniu jego dalszej działalności. Przedstawiona charakterystyka metod wykazała. Cechuje je różnica pracochłonności. Wszystkie wskaźniki oblicza się w końcowej części opracowania finansowego. wielkości są porównywane ze wskaźnikami dotychczasowymi. udziałowców lub potencjalnych interesantów. Mogą być wykorzystywane nie tylko do wewnętrznej oceny. Wyeksponowane wady i zalety poszczególnych metod wykazują. Suma tych odchyleń cząstkowych powinna tworzyć odchylenie ogólne. Charakteryzują one osiągnięcia finansowe firmy. Wskaźniki mają wartość wtedy. poprawność matematyczna i przydatność praktyczna. Są to metody jakościowe i ilościowe – determistyczne. Wykazują one wtedy postęp i zamierzone osiągnięcia lub pogorszenie sytuacji. Zależnie od sposobu obliczania wpływu tych czynników na odchylenie ogólne wyróżnić można szereg szczegółowych metod (technik) analizy przyczynowej. Metody analizy jakościowej. Do syntetycznej analizy przedsiębiorstwa można stosować zestaw syntetycznych wskaźników. stochastyczne oraz różne kombinacje wymienionych metod. ujmują badane związki ich zależności w formie opisowej.w kilka odchyleń cząstkowych. że nie można mówić o wyższości jednych metod nad innymi. Na podstawie tych wskaźników widoczna jest sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. ale również przez banki. że w analizie finansowej dysponuje się wieloma różnymi metodami. Na ich podstawie wnioskuje się o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w porównaniu z innymi konkurentami. zwane również metodami opisowymi. werbalnej bez prób nadania 28 . które są dobierane zależnie od rodzaju badanych zjawisk i postawionych w analizie celów.

a więc mało pracochłonnych27. wykonawcze i prace końcowe.im ilościowego mierzonego wyrazu. Organizacja prac analitycznych polega na rozplanowaniu i podzieleniu czynności w układzie przedmiotowo . więc równoległe stosowanie wszystkich metod i ich dobieranie stosownie do specyfiki badanych zjawisk i właściwości poszczególnych metod. Szczegółowy podział czynności jest niezbędny przy opracowaniu rocznej analizy ekonomicznej i analizach wieloletnich. wówczas należy dokonać podziału podmiotowego czynności. ale tylko na etapie analizy wstępnej. Ułatwi ati znakomicie dotrzymanie terminu przekazania analizy do ośrodka zarządzania. że przy wyborze metod w znacznej mierze decyduje ich pracochłonność i wartość uzyskiwanych wyników (dokładność). Bednarskiego T. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. Jeżeli prace analityczne wykonuje więcej osób (zespołowo). 6. aby efekt finalny: analiza ekonomiczna – mógł być we właściwym terminie osiągnięty. 29 . Każdy z tych etapów wymaga profesjonalnej organizacji. Nie należy bowiem stosować metod złożonych jeśli zbliżone wyniki są osiągalne przy zastosowaniu metod prostych. czynności i osoby. Etapy i fazy analizy ekonomicznej. Trzeba przy tym zwrócić uwagę.czasowym. Najlepszym rozwiązaniem jest. z terminami wykonania. Całość prac analitycznych można podzielić na etapy. co w wielu przypadkach może być ważne. na schemacie lub wykazie. W etapie przygotowawczym można przewidzieć następujące czynności: 27 Praca zbiorowa pod redakcją L. Prace związane z analizą ekonomiczną można podzielić na trzy etapy: prace przygotowawcze.

Wybór metody ogólnej i metod szczegółowych analizy. na pięć lat). 6. 12. danych źródłowych i przetworzonych). Opracowanie tablic syntetycznych. Wybór narzędzi analitycznych. 9. Opracowanie tabel i wykresów analitycznych oraz zestawień pomocniczych i rachunków (np. przeprowadzona według określonych zasad i metod oraz technik. 3. zewnętrznych). 2. 13. Przygotowanie wzorów tabel i wykresów. Gromadzenia materiału podstawowego i pomocniczego do analizy (tj. 30 . inwestycyjnych i finansowych. Scharakteryzowanie warunków działania firmy (wewnętrznych i Sformowanie wniosków analitycznych. problemów i pytań wymagających odpowiedzi. miar i mierników. kalkulacyjnych. na trzy lata. 5. Wstępna analiza ogólnych wyników gospodarczych (operacyjnych). Analiza właściwa. oceny. 14. tezy. 7. gospodarki kasowej). Określenie prognozy na przyszłość (np. 10. w tym: rodzaju i formy opracowania. kwestie). 11. 4. Uzgodnienie z szefem firmy ogólnego zarysu i koncepcji analizy. spisu treści opracowania) Rozpisanie koncepcji szczegółowej analizy (zagadnienia. W etapie wykonawczym można wyróżnić następujące czynności: 8. na rok. celów. cash flow. zakresu przedmiotowego i czasowego założeń i kryteriów. diagnozy i wniosków poanalitycznych (prodecyzyjnych). Ustalenie ostatecznego zakresu tematycznego analizy (tj.1.

Przy opracowaniu analizy ekonomicznej rocznej niektóre czynności mogą być wykonane przed zakończeniem roku bilansowego lub krótko po jego zakończeniu. a więc przydatność decyzyjna.W etapie końcowym przewiduje się najczęściej takie czynności jak: 15. że dobra organizacja prac analitycznych w powiązaniu z techniką komputerową może coraz bardziej skracać termin wykonania analizy rocznej. Rozpatrzenie analizy przez organ stanowiący lub/i zarządzający oraz podjęcia wiążących decyzji. maszynopisie. Uważam. Skorygowanie zauważonych błędów logicznych. wtedy taki plan powinien być pomocny w organizacyjnym przebiegu prac analitycznych. prezesowi. 20. 19. zarządowi. 18. którzy tę analizę opracowywali. w wydruku komputerowym). stylistycznych i rachunkowych oraz uzupełnienie analizy o nowe zagadnienia. Przestudiowanie bardzo uważnie całej analizy przez analityka lub zespół analityków. Zyska na tym aktualność analizy. prognozy i wniosków poanalitycznych. Ostateczne sformułowanie ocen. w czytelnym rękopisie. dyrektorowi itd. 17. Edycja całego opracowania analizy (np. 16. 31 .) lub również innym osobom w danej firmie. diagnozy. Przyspieszy to w znacznym stopniu wykonanie całości prac przewidzianych w planie i skróci czas (termin) przekazania analizy ekonomicznej decydentom firmy. Jeśli przy każdej czynności będą określone konkretne osoby i terminy wykonania. Podpisanie analizy i przekazanie jej do ośrodka zarządzania (właścicielowi firmy.

emisji obligacji oraz odpływu środków w postaci spłat kredytów. Informacje te zbierane są na podstawie założeń techniczno – ekonomicznych oraz analizy marketingowej i opinii ekspertów. opodatkowania itp. jaki kredyty i na jaki okres. naliczania amortyzacji. szybkość obiegu pieniądza. Do wykonania analizy jak już powiedziano niezbędny jest plan nakładów inwestycyjnych zawierający strukturę rzeczową i harmonogram nakładów inwestycyjnych a także plan finansowy. Sprawozdanie te. zestawienia z przepływu środków pieniężnych oraz bilans. Sprawozdania przedstawiające przepływy strumieni finansowych oraz zasoby to sprawozdanie z przychodów i kosztów. przyrost zapasów. kursy walutowe. koszcie kapitału oraz informacji o pewnych wielkościach makroekonomicznych jak: poziom inflacji. przychody ze sprzedaży części majątku. oraz finansowych skupiających się na pozyskiwaniu środków w postaci kredytów. czyli w środkach trwałych. – jaki będzie udział własny. przede wszystkim dotyczące struktury i warunków finansowania przedsięwzięcia. do których zaliczyć można wydatki inwestycyjne. mimo że nie mają formalnego charakteru muszą jednak spełniać reguły kalkulacji wyniku finansowego. Etapem drugim jest sporządzenie sprawozdań finansowych pro forma na podstawie zebranych informacji i założeń. Na tym etapie trzeba poczynić pewne wstępne założenia. Dotyczy to zarówno strumieni operacyjnych takich jak: przychody i koszty działalności. dotacji. podwyższenia kapitału zakładowego. w którym będą określone środki przeznaczone na sfinansowanie 32 . wykupu obligacji i wypłat dywidend.Pierwszym etapem analizy ekonomicznej jest zebranie odpowiednich informacji o niezbędnych nakładach inwestycyjnych i ich rozłożeniu w czasie. Sprawozdania finansowe przedstawiają najbardziej prawdo podobne kształtowanie się przepływów pieniężnych stanów zasobów kolejnych latach. majątku obrotowym zobowiązaniach o kapitale. jak i inwestycyjnych. Z kolei przepływy pieniężne określają zmiany w stanach zasobów. o wielkości kosztów i poziomie przychodów.

zmiana kursu walutowego. należności. Niezbędne jest także zestawienie dotyczące zapotrzebowania na środki pieniężne związane z finansowaniem kapitału obrotowego. przeprowadza się ponad to tzw. czyli określenie wpływu takich wydarzeń jak: spadek cen. Etapem ostatnim jest przeprowadzenie analizy uwzględniającej wpływ ewentualnych negatywnych wydarzeń w strumieniach przychodów i kosztów na płynność i zyskowność danego projektu inwestycyjnego. Taka analiza pozwala określić margines bezpieczeństwa danej inwestycji zwłaszcza. efektywności i zyskowności przedsięwzięcia. Gdzie pożądane jest dokonywanie porównań wieloletnich obejmujących dane 3 – 5 lat a nie tylko ograniczenie się do 33 . zapasów wyrobów gotowych. wzrost kosztów. szczególnie wobec dostawców. Analiza ta polega na przeprowadzaniu wszelki testów wrażliwości. przez która to wyznacza się minimalną wielkość produkcji. która powinna pokryć wszystkie koszty przy zerowym zysku. Oprócz badania wskaźników finansowych. że w przypadku prognozowania istnieje duża niepewność do rzeczywistego kształtowania się przyszłych przychodów i wydatków. Konieczne jest również przedstawienie sposobu uruchomienie i spłaty kredytów zaciągniętych na realizację przedsięwzięcia. czyli zapasów surowców i materiałów. analizę progu rentowności. którą przeprowadza się na podstawie badania bilansu w przekroju poziomym i pionowym. Mając na uwadze wcześniejsze rozważania na temat etapów analizy ekonomicznej można stwierdzić. Niezbędne jest również określenie. że najistotniejsza jest wstępna ocena majątku i kapitału firmy. produkcji w toku. wydłużenie fazy realizacji przedsięwzięcia. w jakiej części wydatki związane z kapitałem obrotowym mogą być finansowane zobowiązaniami. Etapem trzecim jest ocena danego przedsięwzięcia na podstawie sporządzonych sprawozdań finansowych oraz wyliczonych wskaźników finansowych będących miernikami płynności finansowej. sprzedaży.przedsięwzięcia.

Porównania wieloletnie charakteryzują się większą użytecznością analityczną. Poprzez ocenę wyniku finansowego firmy można uzyskać posługując się zestawieniem analitycznym struktury i dynamiki rachunku zysków i strat. 34 . Ocenę stopnia wykorzystania poszczególnych czynników produkcji przeprowadza się z punktu widzenia ich wpływu na czynniki ekonomiczno – finansowe przedsiębiorstwa. Celem pogłębienia tego badania przeprowadza się dalsze szczegółowe analizy. która obejmuje obliczenie wskaźników finansowych w oparciu o dane i porównywanie ich wielkości w czasie. Jedną z form badania bilansu oraz rachunku wyników jest analiza wskaźnikowa. zaopatrzeniu materiałowym i stopniu wykorzystania materiałów. wyposażeniu technicznym. wydajności pracy itp.porównań z rokiem ubiegłym. płacach. Zestawienie takie ujmuje elementy obliczeniowe i składowe wyniku finansowego oraz jego zmiany. zatrudnieniu. ?????????????????????????????????????? Analiza asortymencie techniczno produkcji. dostarcza ogólnych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa. Ocena zaprezentowana na podstawie danych liczbowych zawartych w sprawozdaniach finansowych – bilansie oraz rachunku zysków i strat. wyrażone zarówno w kwotach absolutnych jak i w postaci wskaźników dynamiki. Dostarczają informacji wykorzystywanych do oceny sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa w dłuższym okresie oraz umożliwiają bardziej realistyczne określenie jego przyszłych trendów rozwojowych. ekonomiczna metodach jej koncentruje się na ocenie poszczególnych odcinków działalności gospodarczej przedsiębiorstwa: ilości i wykorzystania.

Jej szczegółowość zależy od praktycznych potrzeb analizy finansowej. bowiem w znacznym stopniu od właściwego ustalenia czynników wpływających na kondycję finansową oraz dokładnego określenia kierunków ich oddziaływania. Wartość praktyczna analizy zależy. Przyczynowo – skutkowe wyjaśnienie odchyleń wskaźników powiązania analizy finansowej z analizą techniczno – ekonomiczna. Pomniejsz się tym samym rolę analizy techniczno – ekonomicznej na rzecz analizy finansowej. że obejmuje on ocenę stale doskonalonych informacji. pochodzących z analizy działalności 35 . również w stosunku do okresów ubiegłych i wielkości osiągniętych przez inne firmy oraz na dokładnym wytyczeniu kierunków dalszych badań dotyczących czynników kształtujących wyniki finansowe. W warunkach dużej zmienności szeroko pojętego otoczenia oraz dynamicznego rozwoju techniki i nauki podejmowanie decyzji w zarządzaniu przedsiębiorstwem natrafia obecnie na znaczne trudności. za wystarczające przyjmuje się ocenę wyniku finansowego i czynników go kształtujących. Rola i znaczenia analizy ekonomicznej.7. Przedmiot analizy ekonomicznej jest tak ustawiony. Uzyskanie tych wyników wymaga przeprowadzenia analizy techniczno – ekonomicznej. Tym czasem wyniki finansowe stanowią jedynie odzwierciedlenie rezultatów osiągniętych na poszczególnych odcinkach działalności. Zadaniem analizy ekonomicznej jest ocena finansowej strony działalności nie tylko do założeń planowanych. praktyce wielu firm. Natomiast przyczyny kształtowania się tych wyników na określonym poziomie tkwią w stopniu wykorzystania poszczególnych produkcji i otoczeniu przedsiębiorstwa. nabrała przy gospodarce rynkowej szczególnego znaczenia jako czynnik dostarczający informacji niezbędnych do zarządzania przedsiębiorstwem. których przezwyciężenie wymaga szybkich i rzetelnych informacji. Wraz z przejściem do gospodarki rynkowej. Dlatego tez analiza ekonomiczna.

22 31 Przedsiębiorstwa i gospodarka rynkowa. 45 30 Praca zbiorowa pod redakcją L. Jednocześnie jednak wzrost jest warunkiem osiągnięcia coraz większych dochodów w przyszłości30.3 36 . że zarządzanie finansami przedsiębiorstwa jest „rodzajem sztuki. S. 28 Praca zbiorowa pod redakcją L. z której ono musi31 : . że mimo stosowania analogicznych metod i narzędzi analizy finansowej. a nie nauką ścisłą”29. Ryzyko to można oszacować tylko w przybliżeniu i jest rzeczą oczywistą.gospodarczej przedsiębiorstwa. że rośnie ono wraz ze wzrostem skali tego działania i stopnia zaangażowania kapitałów w przedsiębiorstwie. W zbiorze: Materiały Seminarium Polsko – Francuskie „Rachunkowość przedsiębiorstw w warunkach gospodarki rynkowej” Stowarzyszenie Księgowych w Polsce Warszawa . Davies „Sztuka zarządzania finasami” PWN Warszawa 1993 s.zapłacić oprocentowanie kapitałów: pożyczonych (koszty finansowe). Funkcjonowanie przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej jest uzależnione od wygospodarowania odpowiedniej wielkości środów „wargtości dodanej”. . przedsiębiorstwa osiągają różne rezultaty. W zakończeniu rozważań nad różnymi aspektami omawianej tu problematyki nie można nie przytoczyć pewnej. Jest rzeczą znamienną. jego stanu ekonomicznego i zmiennych warunków gospodarowania28. że łączy ono zarówno elementy wiedzy jak i sztuki z zakresu zarządzania pieniędzmi. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r.Paryż 1991 s. wzrost wartości kapitału w granicach normalnej stopy procentowej lokaty). Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. Wynika to między innymi z różnic w ocenie rzeczywistego ryzyka podejmowania określonych działań. Oznacza to. S. Bednarskiego T. własnych (dywidendy.zapewnić godziwe wynagrodzenie za pracę (płaca + świadczenie). Bednarskiego T. interesującej opinii stwierdzającej. 24 29 D.

jego zarządcy Por.utrzymać aktualny potencjał majątku trwałego (odpisy amortyzacyjne). Ponieważ przedsiębiorstwo jest ograniczone na rynku przez konkurencję. a zwłaszcza analiza finansowa nabrała szczególnego znaczenia jako czynnik informacji i podstawy do podejmowania ekonomicznie uzasadnionych decyzji.wykorzystać potencjał materialny przy najlepszych warunkach wydajnościowych. . . analiza ekonomiczna. W przypadku.poszukać możliwości zbytu – wystarczająco duże aby móc być konkurencyjnym. jak i metod oraz procedur jasnych. gdy wartość dodana jest mniejsza od czterech wymienionych obciążeń. zarządzanie przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej nie może mieć charakteru intuicyjnego. Jak z tego wynika. Z tych względów.. przedsiębiorstwa jest deficytowe i nie ma podstaw ekonomicznych do utrzymania się na rynku (lokalnym. Jog C. Jeżeli wartość dodana jest większa od czterech wymienionych obciążeń przedsiębiorstwo jest rentowne i osiąga zysk. . Suszyński „zarządzanie finansami przedsiębiorstwa” Centrum Informacji Menadżera Warszawa 1993r 37 . 32 regionalnym.uczestniczyć w zaspokajaniu potrzeb zbiorowości (podatki pobierane przez państwo). V. w której się ono uplasowało. . lecz zaspokajających potrzeby wszystkich dziedzin zarządzania32.zapewnić produkcję lub usługi wysokiej jakości w stosunku do popytu istniejącego w tej części rynku. muszą: .posiadać skuteczną organizację w dziedzinie struktur wewnętrznych (mocnych i kierowanych przez kompetentnych ludzi). krajowym i międzynarodowym). Aczkolwiek wprowadzone już w gospodarce polskiej zmiany systemowe można uznać za zdecydowane odejście od systemu nakazowo – rozdzielczego.

że podobnie jak w państwach Europy Zachodniej – analiza ekonomiczna wysunęła się stopniowo na czołowe miejsca w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Realizacja zadań przewidzianych w reformie gospodarczej wpływa. Taki kierunek zmiany w podejściu do analizy finansowej. tzn. Podmioty gospodarcze działające w warunkach gospodarki rynkowej mogą utrzymać się na rynku tylko wówczas. Gospodarka rynkowa może. przestrzegały racjonalności rozumianej w kategoriach techniczno – gospodarczych oraz mikroekonomicznych. bowiem na zasadniczy wzrost znaczenia analizy finansowej stanowiącej niezbędny element zarządzania przedsiębiorstwem. Racjonalności mikroekonomiczna jest przede wszystkim racjonalnością przedsiębiorcy. gdy zaistnieje konkurencja nie tylko między poszczególnymi sektorami. a osiąganie zwiększonych zysków będzie możliwe tylko przez innowacje produktowe i technologiczne. tj. w których konkurujące firmy będą sobie wzajemnie blokowały nieefektywne działania. Dopiero realizacja wymienionych elementów może doprowadzić do dalszego wzrostu efektywności kierowania firmami przez ich właścicieli oraz do stworzenia warunków. bowiem funkcjonować sprawnie tylko w przypadku. oraz konkurencyjnej struktury wytwórców. ale również przedsiębiorstwami o różnych formach organizacyjnych i własnościowych. którzy ponosząc indywidualne ryzyko majątkowe będą zainteresowani osiąganiem określonej wielkości zysku. stanowi w gospodarce polskiej niezbędny warunek opanowania przez przedsiębiorstwa umiejętności przystosowania się do założonych i 38 .to jednak one jeszcze nie wystarczające w stosunku do zasad postępowania typowych dla gospodarki rynkowej gospodarki konkurencyjnej. gdy będą w pełni stosowały zasadę racjonalnego gospodarowania. Obecnie brakuje dwóch elementów. odpowiedniej liczby właścicieli kapitału. Realizacja polskiej reformy gospodarczej spowodowała.

Wersty. wielkość i struktura produkcji. J.zmiennych warunków gospodarowania (konieczności wyboru najkorzystniejszych rozwiązań)33. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. półwyroby i części wyrobów gotowych oraz produkcję w toku34. Kurtys. Dynamika. Borowiecki. B. Szybsze tempo wzrasta produkcji niż czynników wytwórczych świadczy o lepszym ich wykorzystaniu. T. Rozdział II. Duraj. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s. E. Waśniewski.193 39 . Przesądza także o efektywności gospodarowania poszczególnymi czynnikami wytwórczymi. 34 L. 1. Bednarskiego T. Podstawowym zadaniem przedsiębiorstwa produkcyjnego jest wytwarzanie i sprzedaż wyrobów przemysłowych jak również świadczenie usług przemysłowych. R. Produkcja jest odzwierciedleniem wyników pracy przedsiębiorstwa. Bednarski. W zależności od stopnia wykończenia rozróżnia się wyroby gotowe. co korzystnie oddziałuje na koszty 33 Praca zbiorowa pod redakcją L.

lecz także wielkość usług przemysłowych i produkcji w toku. może niejednakowo scharakteryzować wyniki jego pracy. Takie właśnie ceny zostały przyjęte do analizy wartości i potencjału produkcji w ZPB „Frotex" S. mierniki wartościowe i mierniki pracochłonności. są to zazwyczaj ceny rzeczywiście obowiązujące w okresie sprawozdawczym. t. a punktem odniesienia jest okres poprzedni w stosunku do badanego.A. można wyróżnić mierniki naturalne. w okresie od 1995 do 2000 roku. kilometry oraz sztuki. Zastosowanie mierników wartościowych pozwala sumować nie tylko liczbę wytworzonych wyrobów gotowych i półwyrobów. masy (np. mierniki umowne. kg). m2).).własne. Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S. Produkcję przedsiębiorstwa przemysłowego można przedstawić w różnych miernikach. Potencjał produkcyjny oraz dynamika produkcji jest badana z wyszczególnieniem na wydziały produkcyjne. m. Do wyrażenia produkcji w ujęciu wartościowym przyjmuje się odpowiednie ceny. tony. powierzchni (np. Naturalne mierniki opierają się na fizycznych jednostkach miary długości (np. m3) albo są po prostu wyrażone w sztukach. Do analizy potencjału produkcyjnego przyjęto naturalne mierniki tj. a tym samym na wyniki finansowe i efektywność gospodarowania całego przedsiębiorstwa oraz poszczególnych czynników wytwórczych. w Prudniku posiadają 40 . Przyjmując sposób agregacji efektów pracy jako podstawę podziału. objętości (np. odmian i gatunków w najbardziej ogólnej jednostce miary. ponieważ taka sama wielkość produkcji wyrażana w różnych miernikach. Do najczęściej stosowanych mierników produkcji należą mierniki wartościowe. Dokonanie wyboru tych mierników zależy od celu pomiaru i jest niezwykle ważne w ocenie działalności przedsiębiorstwa. jaką jest pieniądz. Podstawowym i najprostszym sposobem mierzenia wielkości produkcji za pomocą mierników naturalnych jest wyrażenie rzeczowe efektów pracy przedsiębiorstwa przemysłowego.A. które pozwalają wyrazić produkcję różnych asortymentów.

kompletny ciąg technologiczny od produkcji przędzy do konfekcjonowania wyrobów.0 100.0 „ „ Km 4 949 24 023 9 756 5 368 24 141 10 144 108.5 103. • konfekcji (szwalnia i hafciarnia).6 106. Przyrost produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1996 – 97. Produkcja zlokalizowana jest w 4 wydziałach produkcyjnych: • przędzalni. a tym samym dalszym wzrostem wykorzystania parku maszynowego.6 102. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 125 2 631 7 459 2 685 104.8 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1996r. Przyrost produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1995 – 1996. Tabela 1.0 101.3 108. Poniesione w tym czasie nakłady inwestycyjne w niewielkim stopniu przyczyniły się do odnowienia parku maszynowego. • wykończalni. Rok 1996 w stosunku do roku 1995 charakteryzował się wzrostem produkcji. jednak miały wpływ na osiągnięcie przyrostu produkcji.9 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1995 2 348 72 185 10 835 9 656 28 972 1996 2 526 76 763 11 768 10 535 29 509 Dynamika w % 107. wzrostem wydajności pracy oraz unowocześnieniem produkcji. Wyszczególnienie Przędzalnia Jednostka miary Tona 1996 2 526 1997 2 793 Dynamika w % 110.6 41 . Tabela 2.6 109. • tkalni. Co przedstawione jest w poniższej tabeli (1).

Ilościowy plan produkcji na rok 1997 wykonany został jedynie przez Wydział Wykończalni. które się z tym wiązały.0 106.6 98.8 103. zniszczenie drogi dojazdowej do Wydziału Przędzalni w Podlesiu.7 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1997r. Mimo tych niesprzyjających okoliczności w 1997 roku nastąpił dalszy wzrost produkcji na wszystkich wydziałach produkcyjnych. W roku 1997 nastąpiły straty w produkcji.Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia T/Nm Km Mln wątków Km „ „ Km „ „ 76 763 11 768 10 535 29 509 5 368 24 141 10 144 7 459 2 685 84 397 11 840 10 327 31 329 6 887 24 442 10 835 7 727 3 108 109.6 115.3 101. W rezultacie powodzi zastój zanotowały: • Wydział Tkalni w ilości 5 dni • Wydział Przędzalni w Podlesiu w ilości 6 dni • Oddział Szwalni 1 dzień • Oddział Hafciarni 2 dni Bezpośrednimi przyczynami postoju było wtargnięcie wody na niektóre hale Wydziału Tkalni. 42 . brak możliwości dojazdu do pracy pracowników oraz brak możliwości dojazdu usługobiorców.2 106. Pozostałe wydziały produkcyjne zadań nie wykonały.9 100.2 128. co wiązało się głównie ze zmniejszeniem planowanego eksportu. a także problemami zaopatrzeniowymi. Wpływ na niewykonanie zadań miały także zmiany asortymentowe oraz postój wywołany powodzią. które spowodowane były postojami z powodu powodzi.

W roku 1998 nastąpił spadek produkcji w porównaniu do roku 1997 na trzech wydziałach. Zmniejszenie produkcji tkanin gładkich wiązało się z koniecznością ograniczenia ich produkcji z powodu spadku zainteresowania odbiorców krajowych i zagranicznych tkaninami obrusowymi i ścierkowymi. 43 ..0 85..0 99.4 98.Tabela 3.6 94. Spadek produkcji na Wydziale Konfekcji był konsekwencją zmniejszonej produkcji Wydz. • zmianami asortymentowymi dla potrzeb produkcji eksportowej co wiązało się z koniecznością dostosowania krosien. Wielkość produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1997 – 98. Wydział Wykończalni w porównaniu z rokiem 1997 zwiększył produkcję w zakresie wykańczania tkanin własnych. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 727 3 108 7 184 3 078 93.0 „ „ Km 6 887 24 442 10 835 7 575 19 942 10 262 110.7 87. szczególnie w ramach tkanin frotowych. natomiast w zakresie usług odnotowano spadek produkcji. Wydział Tkalni nie wykonał zadań produkcyjnych w zakresie tkanin gładkich oraz frotowych.8 101. Jej wzrost zgodny z założeniami ujętymi w planie odnotowano jedynie na Wydziale Przędzalni.7 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1997 2 793 84 397 11 840 10 327 31 329 1998 2 816 85 866 11 179 10 190 27 517 Dynamika w % 100.8 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1998r. Brak realizacji założeń ujętych w planie produkcji na 1998 rok w zakresie tkanin frotowych spowodowany był: • koniecznością modernizacji krosien NP. Tkalni.7 94.

6 64.5 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1998 2 816 85 866 11 179 10 190 27 517 1999 2 852 86 683 11 812 9 947 20 616 Dynamika w % 101.0 102. Tabela 4.0 105.7 %.Dotyczyło to szczególnie Oddziału Szwalni.3 101. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 184 3 078 7 182 3 332 100. Wydział Tkalni zanotował przyrost produkcji w stosunku do roku 1998 oraz wykonał zadania planowe. Zmniejszenie produkcji w wątkach w porównaniu do okresu minionego oraz niewykonanie planu w tych jednostkach wiązało się ze zmianami asortymentowymi w trakcie roku oraz koniecznością zatrzymywania krosien z uwagi na brak zamówień.6 74.9 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1999r.0 108. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1998 – 99.7 97. Najwyższe w granicach 100% w okresie I i II kwartału. W przypadku Oddziału Nafciarni wiązało się to dodatkowo ze spadkiem popytu na wyroby pościelowe.3 „ „ Km 7 575 19 942 10 262 7 844 12 772 10 514 103. natomiast w III kwartale wskutek zmniejszenia się potrzeb rynku w granicach 90% i w IV kwartale wskutek ograniczenia zamówień eksportowych ok. 80%. co pozwoliło na wykorzystanie mocy produkcyjnych w 100%. Wykorzystanie mocy produkcyjnych wydziału było zróżnicowane w różnych okresach roku. 44 . W stosunku do roku poprzedniego na Wydziale Przędzalni nastąpił przyrost produkcji w mierniku ilościowym o 1%. Praca na wydziale odbywała się w systemie cztero-brygadowym. Roczny plan produkcji wydział wykonał w 102.

Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 182 3 332 7 178 3 179 100. zł 7.451. Zmniejszenie produkcji wiązało się ze zmianami asortymentowymi. Wartość usług wykończalniczych w 1999 roku w stosunku do planu Wyszczególnienie .wartość usług wykończalniczych Tys. W zakresie produktów przedsiębiorstwa przyjmuje się ich podział na następujące grupy asortymentowe: • • • • tkaniny ręczniki frotte konfekcję stołową i pościelową usługi wykańczalnicze 45 .Na Wydziale Wykończalni w porównaniu do 1998 roku w jednostkach fizycznych nastąpił spadek produkcji ogółem.74 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 2000r.6 (ceny ewidencyjne) Źródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji analitycznej ZPB"Frotex" za 1999 r.834. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1999-2000.9 7.5 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1999 2 852 86 683 11 812 9 947 20 616 2000 2 710 82 292 11 149 9 670 17 469 Dynamika w % 95.5 75.0 98. Jednostka miary Wykonanie 1998 1999 Plan Wykonanie Tabela 6. Ograniczona zastała ilość usług w zakresie gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Mimo spadku ilościowego świadczonych usług ich wartość była wyższa od wykonania w roku 1998 i założonej w planie na rok 1999.0 95.4 „ „ Km 7 844 12 772 10 514 7 885 9 584 10 357 100. Tabela 5.2 84.4 97.0 94.9 94.250.8 8.

7 2 685.1 9 532. Grupy asortymentowe 1995 8 770.) (w cenach ew.1 12 770.1 7 177.3 1 295.5 20 824.8 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB"Frotex" Tabela 8.0 9 370.1 55 528.9 9 415.9 944.5 wykończalnicze Pozostałe usługi OGÓŁEM 34 918. w cenach ewidencyjnych).1 Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km) 1996 1997 1998 1999 2000 (w cenach ew.8 50 429.8 53 463.) (w cenach ew.9 54 544.0 9 583.2 19 942.4 24 442.4 9 984.7 884.1 10 977.) (w cenach ew.3 50 725.5 3 077.6 8 613.4 3 179.2 2 074.) Tkaniny Ręczniki frotte Konfekcja stołowa i pościelowa Usługi 8 908. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 .0 OGÓŁEM 78 030.6 wykończalnicze Pozostałe usługi 1 302.9 55 402.2000 (w tys.4 7 834.7 36 494.8 9 368. zł.• pozostałe usługi Kształtowanie się wielkości produkcji wg struktury asortymentowej w latach 1995-2000 przedstawiają poniższe tabele: Tabela 7.0 2 361.) (w cenach ew.0 7 727.0 Tkaniny Ręczniki frotte Konfekcja stołowa i pościelowa Usługi 24 023.5 10 921.0 Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km) 1996 1997 1998 1999 2000 1 157.2 7 125.0 24 141.3 24 378.9 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB"Frotex" 46 .4 9 166.5 85 282.6 10 839.) (w cenach ew.7 10 588.5 9 535.6 8 936.7 1 217.0 7 183.2000 (w km) Grupy asortymentowe 1995 1 139.9 3 331.3 8 462.8 80 140.9 8 451.0 83 534.9 84 699.7 82 403.7 31 498.2 35 442.2 3 108. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 .7 927.7 7 348.0 7 458.

Na wielkość produkcji w poszczególnych okresach zasadniczy wpływ miała zmiana asortymentu produkcji. Coraz większym zainteresowaniem wśród odbiorców cieszy się konfekcja stołowa i pościelowa co znajduje wyraz we wzrastającej produkcji tegoż asortymentu. Począwszy od 1995 roku produkcja konfekcji stołowej i pościelowej ciągle wzrasta, zarówno w wielkościach naturalnych jak i w wartości. Podobna sytuacja dotyczy ręczników frotte, których udział w produkcji jest największy. W tej podstawowej grupie asortymentowej kontynuowana jest strategia wdrażania do produkcji i na rynek wyrobów o najwyższych parametrach estetycznych, wzorniczych i jakościowych. Od 1998 roku nastąpił znaczny ilościowy spadek produkcji w grupie usługi wykańczalnicze. Ograniczona została ilość usług w zakresie wykańczania gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Mimo ilościowego spadku usług ich wartość rośnie. Ogólnie wartość produkcji w latach 1995-1997 wykazywała tendencję zwyżkową w bieżących cenach ewidencyjnych. W roku 1998 nastąpił spadek produkcji głównie z powodu zmian asortymentowych oraz zwiększonych remontów parku maszynowego. Kolejne lata charakteryzują się nieznacznymi wahaniami w wielkości produkcji ze spadkiem w roku 2000 w stosunku do 1999 roku.

2. Podstawowe czynniki produkcji.

Przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności wykorzystuje różnorodne zasoby. Do podstawowych a zarazem najważniejszych z nich można zaliczyć: 1. zasoby ludzkie zwane inaczej zasobami siły roboczej, 2. zaopatrzenie materiałowo-surowcowe, 3. zaplecze techniczne występujące w postaci środków trwałych, 4. postęp techniczny i techniczno - produktowy.

47

3. Wielkość i struktura zatrudnienia.

Zasoby czynnika ludzkiego występujące w przedsiębiorstwie określa się mianem zatrudnienia lub załogą przedsiębiorstwa35. Zatrudnienie to określona liczba czynnika ludzkiego wykonująca za odpowiednim wynagrodzeniem pracę, w wyniku której uzyskuje się dobra lub usługi zaspokajające potrzeby rynku36. W przedsiębiorstwie można odróżnić zatrudnienie nominalne i zatrudnienie realne (rzeczywiste). Dla ustalenia stanu rzeczywistego zatrudnienia, do stanu nominalnego (liczba zatrudnionych osób bez względu na czas ich pracy) dodaje się liczbę osób jaka wynika z dodatkowego zaangażowania pracowników własnych lub spoza przedsiębiorstwa. Zatrudnienie ujmuje się w przedsiębiorstwie według stanu ewidencyjnego na koniec badanego okresu i według stanu przeciętnego w badanym okresie. Stan ewidencyjny zatrudnienia jest to liczba pracowników znajdujących się w ewidencji osobowej przedsiębiorstwa w ostatnim dniu badanego okresu. Podstawą ujęcia do stanu ewidencyjnego jest zawarcie umowy o pracę. Jednym z podstawowych zadań polityki zatrudnienia w przedsiębiorstwie winno być dążenie do osiągnięcia liczbowego stanu załogi racjonalnego z punktu widzenia interesów przedsiębiorstwa. Wiąże się to z jednej strony z optymalizacją wykorzystania czynnika ludzkiego dla dobra przedsiębiorstwa, z drugiej zaś z uwzględnieniem szeroko pojętych potrzeb pracowników i zharmonizowania ich z wymaganiami przedsiębiorstwa w ramach tzw. humanizacji pracy. Zakładowa polityka zatrudnienia powinna więc zmierzać do przystosowania warunków pracy do człowieka, człowieka do warunków, jak

35

L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Dunaj, E. Kumys, T. Wiśniewski, B. Wersty: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s. 227 36 W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.95

48

również człowieka do człowieka tak, aby zapewnić pożądaną efektywność i jakość pracy37. Zakładowa polityka zatrudnienia powinna zmierzać do maksymalnej intensyfikacji działań na Wewnętrznym rynku pracy w przedsiębiorstwie tak, aby znajdować drogi do racjonalizacji zatrudnienia. Bardzo ważne przy tym jest, aby racjonalizacja zatrudnienia była prowadzona w sferze ekonomicznej i społecznej. Ekonomiczna racjonalność zatrudnienia wyraża się w wysokiej wydajności pracy zapewniającej odpowiedni poziom płac realnych i zysków przedsiębiorstwa38. Społeczna racjonalność zatrudnienia przejawia się w uwzględnieniu w procesie pracy elementów humanistycznych, psychospołecznych i socjalnych, tj. pozaekonomicznych potrzeb, dążeń i zainteresowań pracowników39. Załoga (zatrudnienie) przedsiębiorstwa może być sklasyfikowana według różnych kryteriów. Klasyfikacja taka oznacza podział pracowników przedsiębiorstwa według określonych kryteriów. Cel podziału zatrudnienia określany jest przez przyjęte kryterium, którym może być określona cecha, według której przeprowadza. się podział danej zbiorowości zatrudnienia. Powszechnie klasyfikuje się pracowników według następujących kryteriów:40 1. rodzaju działalności przedsiębiorstwa, 2. charakteru czynności wykonywanych przez pracowników,
3.

poziomu kwalifikacji i zawodowych,

4. poziomu wykształcenia, 5. stażu pracy zawodowej, 6. płci, 7. wieku.
37 38

J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.133 J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.135 39 J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.134 40 W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.95

49

Do analizy zatrudnienia badanej firmy, Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S.A. przyjęto kryterium klasyfikacji ze względu na płeć, wiek oraz poziom wykształcenia. Zatrudnienie ogółem na koniec okresu w przekroju grup pracowniczych według płci w latach 1995-2000 przedstawia poniższa tabela.

Tabela 9 Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" wg płci.

Lata

Mężczyźni

Kobiety

Zatrudnienie ogółem

Wskaźnik dynamiki 1995 = 100% Okres poprzedni = 100% 100,0 98,6 95,2 92,6 92,7 89,6

1995 729 932 1 661 100,0 1996 718 919 1 637 98,6 1997 646 912 1 558 93,8 1998 584 860 1 444 86,9 1999 575 764 1 339 80,6 2000 522 678 1200 72,2 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań ZPB “Frotex” Z-01

Z powyższej tabeli wynika, że w okresie ostatnich kilku lat następuje systematyczny spadek zatrudnienia w przedsiębiorstwie ZPB „Frotex" S.A. Proces ten jest konsekwencją racjonalizacji zatrudnienia, modernizacji poszczególnych wydziałów produkcyjnych oraz zmian organizacyjnych zachodzących w spółce. W latach 1997-1998 spadek zatrudnienia nastąpił w wyniku: • przekazania części pracowników do pracy w innych spółkach- dotyczyło to pracowników służb remontowych na Wydziałach Tkalni i Wykończalni oraz Straży Zakładowej i pralni, • modernizacji Wydziału Konfekcji oraz Oddziału Przygotowawczego na Wydziale Tkalni. Tendencja spadkowa zatrudnienia utrzymała się również w latach 1999-2000. Zmniejszenie stanu zatrudnienia w tymże okresie nastąpiło przede wszystkim w wyniku dokończenia modernizacji Oddziału Przygotowawczego Wydziału

50

Taka struktura wiekowa zatrudnienia zapewnia spółce stabilność zatrudnienia na najbliższe lata. Strukturę wiekową pracowników zatrudnionych w ZPB „Frotex' S. 51 .A. Zmiany organizacyjne i związana z tym redukcja zatrudnienia w pozostałych jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa to przyczyny dalszego spadku zatrudnienia w roku 2000. Wiek Do 30 lat 30 – 40 lat 40 – 50 lat Powyżej 50 lat Udział poszczególnych grup wiekowych do ogółu zatrudnionych 1995 21% 27% 43% 9% 1996 22% 29% 40% 9% 1997 26% 30% 37% 7% 1998 30% 27% 33% 10% 1999 26% 30% 37% 7% 2000 26% 30% 37% 7% Jak wynika z powyższej tabeli od kilku lat w spółce obserwuje się korzystne zmiany w strukturze wiekowej zatrudnienia. Realizowana w obszarze zatrudnienia polityka kadrowa zakłada zatrudnianie w miejsce pracowników odchodzących ludzi młodych i wykształconych. Tabela 10. w latach 1995-2000 przedstawia tabela oraz rysunek. Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" w/w wieku pracowników.Tkalni oraz instalacji bardziej wydajnych maszyn szwalniczych w Wydziale Konfekcji. Aktualnie ponad 56% załogi to pracownicy w wieku do 40 lat.

2000 50 40 30 20 10 0 1 2 3 4 5 6 do 30 lat 30 . Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" wg wykształcenia.50 lat powyżej 50 lat Struktura zatrudnienia pod względem wykształcenia w ZPB „Frotex" w latach 1995-2000 przedstawia się następująco: Tabela 11.zasadniczym 46% 46% 46% 46% 47% 25% 47% 25% 21% 21% 21% 26% 24% 24% 2% 3% 3% 4% 4% 4% 1995 100% 1996 100% Pracownicy ogółem 1997 100% 1998 100% 1999 100% 2000 100% 31% 30% 30% 24% . Wyszczególnienie Pracownicy ogółem: z tego z wykształceniem: . struktura zatrudnienia w ZPB „Frotex” według wieku Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 10 Udział procentowy poszczególnych grup wiekowych w zatrudnieniu ogółem w latach 1995. Struktura zatrudnienia z uwzględnieniem poziomu wyksxtalcenia w latach 19952000r.średnim zawodowym i ogólnokształcącym .Rysunek5.podstawowym Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań ZPB „Frotex" Z-O1 Rynek 6.wyższym .40 lat 40 . 52 .

1999 2000 25% 4% 24% 25% 4% 24% 47% 47% 1997 1998 30% 3% 21% 24% 4% 26% 46% 46% Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 11. wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia. Dużą wagę przywiązuje się w spółce do podnoszenia kwalifikacji zatrudnionych czego wyrazem jest szereg kursów oraz kierowanie pracowników na studia zaoczne i podyplomowe. 2. W ocenie Zarządu udział pracowników z wykształceniem wyższym jest za niski mimo tendencji zwyżkowej. Aby obliczyć wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia pomnożono liczb pracowników poszczególnych poziomów wykształcenia na koniec badanego okresu przez liczbę lat nauki właściwą dla danego poziomu wykształcenia i dodano otrzymane iloczyny. informatyka. wskaźnik średniego potencjału wykształcenia. Wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia wyraża 53 .A. zastosowano dwa wskaźniki. 1. Wskaźnik średniego potencjału wykształcenia obliczono dzieląc ogólny potencjał wykształcenia na koniec badanego okresu przez liczbę pracowników na koniec tego okresu. Szczególnie duże zapotrzebowanie występuje na absolwentów takich kierunków Sak obróbka chemiczna i mechaniczna włókna . Aby obliczyć średni poziom wykształcenia pracowników ZPB „Frotex" S.

Należy również stwierdzić. Tabela 12.wielkość załogi w osobolatach nauki szkolnej.8 103. Jej wyniki potwierdzają opinię zarządu o zbyt małym zatrudnieniu osób z wyższym wykształceniem.0 98. Wskaźnik ogólnego i wskaźnik średniego potencjału wykształcenia w latach 1995 .A.7 10.7 90.1 83.2 92.1 93. że wskaźnik średniego poziomu wykształcenia od roku 1997 jest dość niski (10.2000 (w latach nauki szkolnej przypadający na jedną osobę) Rok WSKAŹNIK OGÓLNEGO POTENCJAŁU Poziom WYKSZTAŁCENIA Wskaźnik potencjału 1995=100% Rok 100.9 102. Do obliczenia wskaźnika ogólnego potencjału nauki przyjmuje się następujące mnożniki odpowiadające liczbie lat nauki w poszczególnych poziomach wykształcenia: 1) wykształcenie wyższe 17 2) wykształcenie średnie 12 3) wykształcenie zasadnicze 11 4) wykształcenie podstawowe 8 Wyniki ogólnego i średniego potencjału wykształcenia dla pracowników Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S.7 10. przedstawia poniższa tabela.8 103.7 100.7). 17 273 17 026 16 701 15 596 14 369 12 876 10.0 100.9 100.0 100.0 100.8 103.8 54 .3 10.5 poprzedni=100% 98.6 WSKAŹNIK ŚREDNIEGO POTENCJAŁU WYKSZTAŁCENIA Poziom Wskaźnik potencjału 1995=100% Rok poprzedni=100% 100. zaś wskaźnik średniego potencjału wykształcenia przedstawia liczbę osobolat nauki szkolnej przypadającej na jednego pracownika.2 74.0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Źródło: opracowanie własne na podstawie tabel nr 9 i nr 11.6 96. gdyż osiąga poziom jedynie wykształcenia zasadniczego.6 98.9 103.7 10.3 89. gdyż wskaźnik średniego potencjału wykształcenia oraz jego dynamika od kilku lat pozostają na niezmienionym poziomie.4 10.

między innymi z Uzbekistanu. Wydawnictwo WSE.4. s. organizacyjnych. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. a poprzez to na kształtowanie się kosztów i osiągany zysk.46 55 . A. Zaopatrzenie materiałowo-surowcowe. ewidencyjnych i analitycznych związanych z regulacją oraz sterowaniem strumieniami i zasobami w całym procesie wytwórczym określany jest mianem gospodarki materiałowej41. Warszawa 2000. przędza. ponieważ wpływa zarówno na ilość produkcji i jej jakość. Bawełna służy do produkcji 41 Z. barwniki i chemikalia. Gospodarka materiałowa odgrywa bardzo ważną rolę w działalności produkcyjnej przedsiębiorstwa. energię. a pochodzącym z krajów azjatyckich. Difin. Warszawa 1999. Turkmenistanu i Kazachstanu. głównie ze Szwajcarii. należą: • • • • bawełna. s. tkanina surowa. a ich zużycie jest ciągle uzupełniane nowymi dostawami. Każde przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności zużywa surowce. Istota gospodarki materiałowej polega przede wszystkim na zaspokajaniu potrzeb produkcyjnych przy jednoczesnej dążności do minimalizacji zużycia i eliminacji wszelkich zakłóceń w przepływie materiałów i surowców we wszystkich fazach procesu produkcyjnego42. Wyd. 169 42 W. Leszczyński. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. części zamienne itp. Do podstawowych surowców zużywanych w procesie produkcji w Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S. Bawełna jest surowcem importowanym przez przedsiębiorstwo.A. Zespól działań planistycznych. materiały. W tej działalności stara się utrzymać optymalny poziom zapasów.

0 21 231. Najmniejszy udział w grupie materiałów do produkcji ma tkanina surowa.2 18 150. Zużycie bawełny w latach 1995 . ług sodowy.3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitycznych ZPB"Frotex" Przędza jako podstawowy materiał do produkcji jest produkowana przez spółkę we własnej przędzalni. LATA 1995 1996 1997 1998 1999 2000 ZUŻYCIE W TONACH 2 547 2 752 3 095 3 092 3 161 2 982 ZUŻYCIE W TYSIĄCACH ZŁ. Wartość zużycia tej grupy surowców kształtuje się na poziomie około 8-9 mln. Zużycie bawełny w procesie produkcji na przestrzeni lat 1995-2000 przedstawia poniższa tabela: Tabela13. Jedynie przędza o bardzo wysokich parametrach technologicznych jest zakupywana od innych producentów krajowych. ZPB „Frotex" posiada własną przędzalnię w Podlesiu. mydło w płynie oraz barwniki.przędzy. Jej wielkość kształtuje się na poziomie około 10% ogólnego zużycia przędzy w procesie produkcyjnym w ciągu roku.0 14 310.2000 r. z której następnie produkuje się wyroby finalne. 14 443.3 16 953. złotych rocznie. której roczne zużycie waha się w granicach od 400 do 500 tys. woda utleniona. złotych. 56 .1 18 429. która jest najbardziej zmodernizowanym wydziałem w spółce i należy do najnowocześniejszych w Polsce. głównie w Zawierciu i Lubaniu. W skład kolejnej grupy surowców (chemikalia) wchodzą takie związki jak kwasy.

J. B. że jest on obarczony dużym ryzykiem. s. Te cechy powodują. Uczestnicząc w wielu cyklach działalności stopniowo się zużywa i przenosi w ten sposób część swojej wartości na wytworzone dobra i usługi. Bednarski. R. Kurtys. wykorzystaniem. Rozwój majątku trwałego odbywa się w długim czasie na skutek długofalowych i strategicznych decyzji i wymaga zaangażowania dużych kwot pieniężnych. Środki trwałe mają charakter środka substytucyjnego w stosunku do siły roboczej. Jest mało elastyczny.193 44 W. Borowiecki. pozwala ocenić jego produktywność w wymiarze długookresowym i operacyjnym. gdyż nie można go na bieżąco dopasowywać do poziomu wykorzystywanych mocy produkcyjnych. ewidencją. Celem gospodarowania środkami trwałymi jest takie ich wykorzystanie aby przy najmniejszym ich zużyciu osiągnąć optymalny efekt nie tylko w postaci jakościowo dobrej produkcji ale także minimalnych kosztów44. Gospodarka środkami trwałymi obejmuje całość zagadnień techniczno organizacyjnych i ekonomicznych związanych z ich pozyskiwaniem. Waśniewski. Analiza ekonomiczna jest instrumentem wspomagającym proces decyzyjny w zakresie inwestycji w majątek trwały.5. Majątek trwały jest zaangażowany w przedsiębiorstwie przez okres dłuższy niż rok. Duraj.82 57 . Gospodarowanie majątkiem trwałym. Dlatego też ich stan i rozwój oraz wartość techniczna i poziom wykorzystania są determinantami działalności każdego przedsiębiorstwa. Wydawnictwo WSE. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Środki trwałe stanowią podstawowy składnik potencjału wytwórczego podmiotów gospodarujących i jako takie w zasadniczy sposób decydują o ich możliwościach produkcyjnych43. Gospodarowanie środkami trwałymi rozpoczyna 43 L. Warszawa 1999. Są także nośnikiem postępu technicznego i unowocześniania organizacji produkcji. likwidacją i odtworzeniem. Wersty. E. T.

urządzenia techniczne i maszyny. Są również środki trwałe o charakterze nieprodukcyjnym. Difin. Do wartości niematerialnych i prawnych zalicza. programy komputerowe a także wartość firmy. Leszczyński. się nabyte przez przedsiębiorstwo prawa majątkowe. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. która w tej grupie stanowi najważniejszy składnik. Zalicza się także do niego należności długoterminowe. lokaty kapitałowe oraz udzielone pożyczki długoterminowe. s. Majątek rzeczowy jest podzielony na pięć grup (grunty własne. Kryterium zastosowania dzieli go na majątek produkcyjny i finansowy zaś kryterium prawa własności na własny i obcy. Do tej grupy zaliczamy między innymi prawo wieczystego użytkowania gruntu. udziały i akcje. Wszystkie środki trwałe charakteryzują się tym. budynki i budowle.się od momentu podjęcia decyzji o ich zakupie lub wytworzeniu we własnym zakresie do momentu ich likwidacji. A. wartości niemateńalne i prawne. prawa autorskie. a w nim środki trwałe gdyż obok ludzi są podstawowym czynnikiem wytwórczym. Majątek trwały można różnie sklasyfikować w zależności od przyjętego kryteńum. że ich okres użytkowania jest dłuższy niż jeden rok. 112 58 . znaki towarowe. W skład finansowego majątku trwałego wchodzą: papiery wartościowe. Wyd. W bilansie środki trwałe 45 Z. środki transportu. a wartość początkowa wynosi co najmniej 3500. które nadają się do gospodarczego wykorzystania. Każdy środek trwały spełnia w przedsiębiorstwie różne funkcje. Podstawowe znaczenie w strukturze majątku trwałego ma majątek rzeczowy. a część obsługuje procesy pomocnicze. pozostałe środki trwałe) a podstawą ich podziału jest klasyfikacja rodzajowa. finansowy majątek trwały. Warszawa 2000. Część środków uczestniczy w podstawowej działalności i ma przeznaczenie produkcyjne lub usługowe.OOzł. Majątek trwały przedsiębiorstwa obejmuje trzy podstawowe grupy45: rzeczowy majątek trwały.

9 0.9 301.8 63. WIELKOŚĆ MAJĄTKU W TYS. Wartości niematerialne 2.0 10 926.9 27 491. środki transportu e. inwestycje rozpoczęte g. pozostałe środki trwałe f.0 0.3 306.2 507.1 168. urządzenia techniczne i maszyny d.2 21 165.9 788. zaliczki na poczet inwestycji 3.0 2 378.9 356. Wielkość strukturę oraz dynamikę majątku trwałego przedsiębiorstwa „Frotex" przedstawiają poniższe tabele: Tabela 14.0 717. grunty b.0 9 983.1 254.0 1.0 10 312.7 406.0 0.4 20 829.9 42 557.0 0. Rzeczowy majątek trwały a. Wielkość majątku trwałego w przedsiębiorstwie ZPB „Frotex" w latach 1995-1999. Majątek trwały 1.0 2. budynki i budowle c.1 937.9 22 865. która jest różnicą między wartością początkową środka trwałego a jego dotychczasowym umorzeniem.1 109.są ujmowane w kwocie netto.5 364.9 11 752.2 847.1 27 214.4 143.8 526.4 22 838. Podstawowym instrumentem analizy środków trwałych są wskaźniki ekonomiczne charakteryzujące najogólniej efektywność gospodarowania tymi środkami.8 383. Należności długoterminowe 4.5 129.1 26 849.9 0.2 8.5 169. Struktura środków trwałych w ZPB „Froteg" w latach 1995-1999 59 .8 1. ZŁ WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.9 15 461.5 24.0 9 499.0 10 618. Wskaźniki dynamiki pozwalają ocenić kierunek i tempo zmian w strukturze środków trwałych zaś wskaźnik produktywności określa efekty produkcyjne jakie można uzyskać z posiadanych zasobów środków trwałych w określonym czasie.5 0. Majątek finansowy 1996 1997 1998 1999 20 840.0 332.8 7 865.7 101.5 0.7 39 338. Są to między innymi wskaźniki dynamiki i wskaźnik produktywności majątku trwałego.5 1.4 21 351.0 10 146.0 75.4 0.2 Tabela 15.5 0.8 0.0 360.

5 206. Wartości niematerialne 2.4 196.5 78.0 100.4 42.5 109.6 0.6 131.0 0.1 90.2 4. Majątek trwały 1. zaliczki na poczet inwestycji 3.0 0.0 25.4 0.9 1. inwestycje rozpoczęte g.9 0.6 0. Majątek trwały 1.1 0.8 92.0 0.0 46.7 188.0 0.1 57. grunty b.0 2.9 1.9 349.0 204.5 99.3 0.0 100.2 44.0 100.4 0.0 100.8 130.3 149.6 1.5 38.5 3. urządzenia techniczne i maszyny d.0 1.7 0.4 84.0 100.0 5.6 4334.0 109.4 0.7 1. Rzeczowy majątek trwały a.5 1.0 100.2 Tabela 16. Majątek finansowy 100.4 0.3 120.1 2378.6 159.0 94. Dynamika majtku trwałego w ZPB „Frotex" w latach 1995-1999 DYNAMIKA MAJĄTKU 1995=100% WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.0 102.3 0.STRUKTURA MAJĄTKU WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.0 0.4 57.0 94.0 0.2 0.8 1.5 51.0 100. Należności długoterminowe 4. środki transportu e.0 0.0 109.0 0.5 0.0 52.0 100. zaliczki na poczet inwestycji 3.5 0.0 0.9 0.5 1. inwestycje rozpoczęte g. pozostałe środki trwałe f. budynki i budowle c.5 1300.4 98.7 290.9 6. Wartości niematerialne 2.0 100.0 121.9 47.7 75.7 Źródło: wszystkie trzy tabele zostały opracowane na podstawie tabeli Nr 14 60 .6 4.0 100.6 0.9 0.5 128.3 0.5 37.8 141.6 111.6 0.4 118. urządzenia techniczne i maszyny d.8 69.4 0.0 100. środki transportu e.1 99.9 297. Majątek finansowy 1996 1997 1998 1999 100.8 4.0 101. budynki i budowle c. pozostałe środki trwałe f.4 0. Rzeczowy majątek trwały a.0 23.0 38.0 0.0 100.0 47.2 0.0 100.0 100. Należności długoterminowe 1996 1997 1998 1999 100.2 3960.4 26694.3 1.0 100.0 0.0 92. grunty b.0 1.

W badanym okresie nastąpił wzrost nominalnej wartości majątku. W strukturze rzeczowego majątku widoczna jest tendencja do: a. nowoczesnej linii technologicznej zależy jakość produkowanych wyrobów. których udział jest coraz większy. zmniejszania się dominującego w 1995 roku udziału budynków i budowli. zwiększania udziału pozostałych środków trwałych. 4. b.1. 3. że nie zmieniają się one w wymiarze ilościowym. a ich wartość zmniejsza się na skutek corocznego umorzenia. Zwiększanie się wartości środków z grupy maszyny i urządzenia techniczne świadczy o realizowanym w przedsiębiorstwie postępie technicznym oraz o ciągłych procesach odnowy i modernizacji parku maszynowego. Jest to bardzo ważne dla spółki. Zwiększa się zaangażowanie przedsiębiorstwa w wartościach niematerialnych i prawnych. Dominującym składnikiem majątku trwałego jest jego rzeczowy składnik.świadczą o tym ponoszone 61 . Oznacza to. Biorąc pod uwagę charakter działalności przedsiębiorstwa należy ocenić taki fakt za prawidłowy. 2. którego udział systematycznie rośnie w czasie. gdyż w modernizacji upatruje parku maszynowego i postępie Od technologicznym firma swoją przewagę konkurencyjną. Zauważyć można także bardzo korzystne zjawisko związane z rozwojem materialnej bazy przedsiębiorstwa . przy czym w większym stopniu zaobserwowano go w odniesieniu do rzeczowego majątku trwałego. Majątek finansowy oraz należności długoterminowe nie stanowią istotnego składnika majątkowego. Jest to zjawisko bardzo pozytywne albowiem widoczne jest zmniejszanie się wartościowego wymiaru grupy budynków i budowli.

Sierpińska T. zmiany źródeł zaopatrzenia i kierunków zbytu..189 47 M. s. urządzeń. jak też powiązań z innymi firmami. Wszystko to dokonuje się w przedsiębiorstwie poprzez realizację określonych przedsięwzięć rozwojowych. 6. Sierpińska T. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. 189 – 190.polegające na zastępowaniu zużytych lub przestarzałych urządzeń nowymi 46 M. Przedsięwzięcia te wymagają zgromadzenia odpowiedniego kapitału. 62 . Jest to niewątpliwie tendencja pozytywna w rozwoju przedsiębiorstwa. a także wspólnych inwestycji. obniżki kosztów. Trafność tych decyzji decyduje o konkurencyjności przedsiębiorstwa. Istnieje szereg rodzajów przedsięwzięć inwestycyjnych. lokowania nadwyżek kapitału poza firmą macierzystą czy też innych form działania46. Postęp techniczno-produktowy Jednym z podstawowych warunków ciągłej ekspansji przedsiębiorstwa jak również zapewnienia sobie pozycji na rynku jest umiejętność podejmowania optymalnych decyzji dotyczących rozwoju flamy i źródeł jego finansowania. Wśród nich można wyróżnić47: 1) inwestycje odtworzeniowe. a efekty z jego zaangażowania są widoczne dopiero po pewnym czasie. jej jakości i stli asortymentowej. Przedsięwzięcia rozwojowe mogą dotyczyć zarówno zmian wielkości produkcji. Inwestycje związane są z odtworzeniem i rozbudową maszyn. s. środków transportu. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” PWN Warszawa 1998r.nakłady inwestycyjne. o jego udziale w rynku jak również o możliwości gromadzenia zysku.

b) służące wdrażaniu do produkcji nowych wyrobów. 3) inwestycje innowacyjne.in. jak i poza nią. inwestycje związane z ochroną środowiska. 4) inwestycje rozwojowe.służące zapewnieniu możliwie najlepszych warunków personelowi fumy.ofensywnym. 7) inwestycje dotyczące interesu publicznego. Spośród wszystkich inwestycji 63 . Nie wszystkie wyżej wymienione rodzaje inwestycji przynoszą przedsiębiorstwom bezpośrednie korzyści. niektóre zaś służą dobremu wizerunkowi firmy. 6) inwestycje dotyczące ustroju społecznego. edukacji itp. tworzeniem funduszy służących finansowaniu badań naukowych.nastawione głównie na zmniejszenie kosztów wytwarzania wyrobów i przeprowadzane zazwyczaj łącznie z inwestycjami odtworzeniowymi. zarówno w czasie peacy.2) inwestycje modernizacyjne.obejmujące m. ofensywnym i defensywno . rozwoju sieci handlowej. szeroko rozumianym mecenatem przedsiębiorstw w dziedzinie kultury.służące modyfikacji wytwarzanych dotychczas wyrobów. lepiej zaspokajających istniejące potrzeby potencjalnych nabywców lub powodujących powstawanie nowych. wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego. zróżnicowania kanałów dystrybucji. Niektóre z nich są realizowane zgodnie z przepisami prawa np. dotychczas nie znanych potrzeb 5) inwestycje strategiczne o charakterze defensywnym.obejmujące dwa rodzaje przedsięwzięć: a) mające na celu zwiększenie szeroko rozumianego potencjału produkcyjnego w znaczeniu wydajności parku maszynowego.

spadek kosztów jednostkowych średnio 0 około 4% .znaczna poprawa jakościowa produkowanej przędzy . zł. Efekty jakie uzyskano w jej wyniku to: . co spowodowało zaliczenie jej do II klasy czystości. W 1996 roku doprowadzono oczyszczalnię ścieków do pełnej zdolności technologicznej.najważniejsze są te.3% . dzięki czemu możliwe było przywrócenie życia biologicznego w sąsiedniej rzece. Niezaprzeczalnym faktem było zaprzestanie postrzegania Frotexu jako największego „truciciela" środowiska.7% do 91. Wprowadzono do produkcji szereg nowych asortymentów między innymi tkanin obrusowych Ewita. które gwarantują rozwój przedsiębiorstwom.wzrost produkcji przędzy ze 190 ton średnio w miesiącu przed modernizacją do 230-250 ton miesięcznie po modernizacji . Konieczność odejmowania różnego rodzaju inwestycji dostrzeżono również w ZPB „Frotex" S. tkanin ścierkowych 64 .A.zdecydowana poprawa warunków pracy poprzez likwidację zapylenia W roku 1997 podjęto szereg działań w zakresie unowocześnienia i rozszerzenia asortymentu produkcji. naturalnego. jak również od innych negatywnych konsekwencji związanych z natychmiastową wymagalnością zwrotu zaciągniętych pożyczek z funduszy celowych. Efekt ekologiczny uzyskano we wrześniu 1996 roku. w Prudniku. Podejmowane decyzje inwestycyjne dotyczyły głównie postępu techniczno produktowego jak również działań związanych z ochroną środowiska. którą oddano do użytku w 1995 roku.wzrost udziału ( tańszej od kupowanej z zewnątrz) przędzy własnej z 72. Ogólne nakłady na tę inwestycje wyniosły 5 765 tys. kształtują możliwości produkcyjne i determinują przyszłą pozycje na rynku. Rok 1996 to okres zakończenia modernizacji Wydziału Przędzalni w Podlesiu. Osiągnięcie efektu ekologicznego uwolniło Spółkę od zagrożenia związanego z naliczeniem kar na rzecz Wydziału Ochrony Środowiska w kwocie 2 mln zł. Inwestycja ta kosztowała 4 298 tys zł.

W tymże roku wprowadzono nową technologię wykończenia tkanin frotte. zmiękczając je na suszarce ramowej. wodochłonności i wybarwienia.. uzyskując lepszą kolorystykę i uchwyt tkaniny. Równolegle do prac nad nowymi asortymentami. na mocy której zakład został zobowiązany do właściwego zagospodarowania i eksploatacji żużla i odpadów. W roku 1997 nakłady inwestycyjne wyniosły 2 357 tys zł. wprowadzono w przedsiębiorstwie wiele nowości wzorniczo . tj. co było możliwe dzięki poczynionym inwestycjom. Do najważniejszych realizowanych w tym czasie przedsięwzięć należały: • budowa składowiska żużla Konieczność jego budowy wynikała z decyzji Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Opolu. czego wynikiem była duża awaryjność.kolorystycznych.Kiwi. Budowa składowiska pozwoliła na uniknięcie przewidzianych kar za zatruwanie środowiska. • zakup fulardu zimnozwojowego Fulard przeznaczony został na Wydział Wykańczalni i umożliwił osiągnięcie następujących efektów: 65 . W 1997 roku wykonano łącznie 360 nowych wzorów. • zakup wybijanki kart żakardowych Inwestycja ta miała charakter odtworzeniowy. z czego za zakupy maszyn i urządzeń wydatkowano 1 161 tys zł. W ostatnim kwartale omawianego okresu rozpoczęto prace nad wdrożeniem do produkcji tkaniny drelichowej z wykończeniem niepalnym i antyelektrostatycznym oraz przędz mieszankowych z udziałem włókna wiskozowego modalnego. Stan techniczny posiadanych wybijanek był bardzo zły. przeznaczonych na osnowy pętelkowe w celu podniesienia walorów użytkowych. tkanin płaszczowych frotte Pegaz oraz tkanin ręcznikowych frotte Tulipan.

Badania marketingowe wykazały wzrost zainteresowania rynku tkaninami frotte zmiękczonymi w procesie tamblowania. Efektem inwestycji była poprawa organizacji pracy i zmniejszenie stanu zatrudnienia. .Techniczne Przygotowanie Produkcji.pozwolił na zmniejszenie zużycia pary wodnej w procesie barwienia oraz uzyskanie dobrego jakościowo wybarwienia. zmniejszenie usług powierzanych 66 .. Do ważniejszych inwestycji w 1998 roku należały: • zakup kolejnego fulardu zimnozwojowego Była to inwestycja o wartości 1 141 830 zł. • zakup maszyn konfekcyjnych Inwestycja ta związana była z modernizacją Oddziału Szwalni na Wydziale Konfekcji i spowodowała poprawę jakości. • modernizacja Wydziału Konfekcji Modernizacja tego wydziału wiązała się z zakupem automatów do rozkroju i obszywania poprzecznego ręczników. • zakup suszarki EB-60 Potrzeba zakupu suszarki wiązała się z potrzebą produkcji wyrobów tamblowanych. Uruchomiona została także sieć komputerowa na Wydziale Przędzalni w Podlesiu.dał możliwość barwienia krótkich serii produkcyjnych. co spowodowało obniżenie kosztów. .wyeliminował z procesu barwienia sól kuchenną. Zlecono także opracowanie koncepcji nowej organizacji pracy wydziału. Opracowany został harmonogram i rozpoczęto wdrożenie systemu TETA.System Finansowo-Księgowy i System Gospodarka Materiałowa. co miało upływ na uciążliwość ścieków. • zakup oprogramowania i sprzętu komputerowego Wdrożone zostały programy TETA.

unowocześnienie parku maszynowego.podwykonawcom. prawidłową i terminową pracę w zakresie odtworzenia i bicia wzorów jak również na wyeliminowanie błędów podczas cyklu produkcyjnego. .3 612 424 zł. • zakup wybijanki kart żakardowych Była to inwestycja odtworzeniowa polegająca na wymianie starych zużytych wybijanek produkcji bułgarskiej. Realizacja tej inwestycji pozwoliła na zastąpienie pojedynczych główek szyjących automatycznymi maszynami do cięcia wzdłużnego oraz szycia wzdłużnego i poprzecznego. Pozwoliła na . Wartość inwestycji 127 555 zł. .uruchomienie czterobrygadowego systemu pracy. .2 062 328 zł. zmniejszenie zatrudnienia i wprowadzenie systemu czterobrygadowego. .obniżenie ilości przędzy resztkowej przez dokładne odmierzanie przędzy w procesie przewijania i skrecania. Wartość inwestycji.zastąpienie 18 starych maszyn siedmioma wydajnymi skręcarkami i jedną zdwajarką. • zakup krosna gładkiego Zakupiono krosno włoskiej firmy Somet wraz z maszyną żakardy firmy Staubli. • zakup skręcarek dwuskrętowych oraz zdwajarki Była to inwestycja odtworzeniowa polegająca na wymianie starych. Pozwoliło to uruchomić kolekcję produkcji obrusowej odpasowanej na bazie 67 . Zakup nowej maszyny umożliwił wyeliminowanie błędów w perforacji wzorów. zużytych. energochłonnych maszyn. a tym samym na poprawę jakości wyrobów.zmniejszenie zatrudnienia. Wartość inwestycji.

W 1998 roku zmodernizowano sklep firmowy poprawiając jego wystrój i tym samym podnosząc standard obiektu.A.580 790 zł.wzorów Frankla tj. Lata 1999 i 2000 były kolejnym okresem realizacji programu inwestycyjnego firmy stanowiącego część programu strategicznego.4 mln zł. są wynikiem planowania strategicznego mającego na celu skuteczna walkę z konkurencją oraz umocnienie pozycji rynkowej firmy. kolekcji ekskluzywnej o bardzo wysokiej jakości. Do najważniejszych przedsięwzięć inwestycyjnych zrealizowanych w tych latach należą: • zakup przewijarek • zakup krosien z maszynami żakarda • zakup klimatyzacji i budowa kompresorowni • zakup snowadła • zakup aparatów barwiarskich • inwestycje w rozwój sprzedaży i sieć dystrybucji Inwestycje realizowane w ZPB „Frotex" S. 68 . Wartość inwestycji. Firma realizując przyjętą strategię stała się wiodącym producentem przemysłu włókienniczego w Polsce. wzrost poziomu konkurencyjności oraz na obniżenie kosztów produkcji. Na dotychczasowym parku maszynowym produkcja tego typu wyrobów nie była możliwa. Nakłady rzeczowe na inwestycje poniesione w tym okresie wyniosły 19. Dotychczasowe działania pozwoliły firmie na wzrost udziału w rynku.

Ustawy i przepisy nadrzędne zewnętrzne. uprawnień. s. karty obowiązków. Wrocław 1998. Kodeks Pracy. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Sposób ich połączenia może być rozpatrywany z punktu widzenia różnych elementów i powiązań występujących między nimi. Statut Spółki. Czynnikami. Wydawnictwo AE. jest regulamin organizacyjny określający wewnętrzną organizację przedsiębiorstwa. Regulamin Rady Nadzorczej. Strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa przedstawiają zazwyczaj schematy. Wpływa przede wszystkim na wielkość zatrudnienia.207 69 .7. Podstawowym aktem prawnym. System organizacji i zarządzania Przedsiębiorstwo jest instytucją składającą się z wielu elementów powiązanych z sobą w ten sposób. do osiągnięcia celu. które kształtują powstawanie struktury organizacyjnej jest podział pracy jak również złożoność i wzrost danego przedsiębiorstwa. Wpis do Rejestru Handlowego. Regulamin Zarządu Spółki. pracownikami. Do najważniejszych powiązań w strukturze organizacyjnej należą powiązania między ludźmi. jaki sobie stawia48. regulaminy organizacyjne. Struktura organizacyjna w bardzo dużym stopniu oddziaływuje na przedsiębiorstwo. 48 J. Do podstawowych aktów prawnych regulujących sposób zachowań i obowiązujący w Spółce należą: Kodeks Handlowy. działającego pod nazwą Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" Spółka Akcyjna.A. na realizację strategii przedsiębiorstwa oraz na poziom kosztów. odpowiedzialności i współpracy poszczególnych komórek i stanowisk oraz inne szczegółowe regulacje. że przyczyniają się one do jej powodzenia. na podstawie którego działa przedsiębiorstwo „Frotex" S. którzy zajmują różne stanowiska i wchodzą w skład różnych komórek organizacyjnych.

Dział B/RHB 1388. • • • • zmiana Statutu Spółki. w tym emisji nowych akcji.Spółka działa w oparciu o Kodeks Handlowy oraz Statut Spółki-Akt Notarialny Rep. zbycie przedsiębiorstwa spółki. A nr 959/95 z dnia 29 września 1995 roku wraz z późniejszymi zmianami. Do kompetencji Walnego Zgromadzenia należy: • rozpatrywanie i przyjmowanie sprawozdań Zarządu Spółki. Spółka wpisana jest do rejestru handlowego postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu. ustalonym przez Zarząd Spółki w porozumieniu z Radą Nadzorczą. bilansu oraz rachunku zysków i strat za poprzedni rok obrachunkowy. rozwiązanie Spółki. • kwitowanie władz Spółki z wykonania przez nie obowiązków. Działa zgodnie z zatwierdzonym statutem oraz uchwalonym Regulaminem Rady Nadzorczej i Regulaminem Zarządu Spółki. 70 . Władzami Spółki są: • Rada Nadzorcza • Walne Zgromadzenie • Zarząd Spółki Walne Zgromadzenia może podejmować uchwały w sprawach objętych porządkiem obrad. • podejmowanie uchwał o podziale zysku lub o pokryciu strat. a także w oparciu o ustawę z dnia 30 kwietnia 1993 roku o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji. emisja obligacji.

regulaminu organizacyjnego oraz innych wewnętrznych regulaminów spółki. • badanie i opiniowanie sprawozdań Zarządu. badanie i opiniowanie wniosków Zarządu co do zasad podziału zysku. Zarząd Spółki jest jej organem wykonawczym i kieruje działalnością przedsiębiorstwa. Występuje tu polączenie funkcji: 71 . • ustalania i odwoływania prokury Ogólne zasady zarządzania spółką oparte są na kolegialnym funkcjonowaniu Zarządu Spółki oraz na zasadzie jednoosobowego kierownictwa. • • powoływanie. zawieszanie i odwoływanie członków Zarządu. planów finansowych i marketingowych Spółki. • ustalania organizacji przedsiębiorstwa. • badanie co roku i zatwierdzanie planów działalności gospodarczej.Rada Nadzorcza jest stałym organem nadzoru Spółki. • zwoływania zwyczajnych i nadzwyczajnych Walnych Zgromadzeń z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek Rady Nadzorczej. w szczególności w zakresie praw majątkowych i zawierania umów. a także rachunków zysku i strat oraz zapewnienie ich weryfikacji przez biegłych rewidentów. W szczególności Zarząd Spółki posiada uprawnienia do: • składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu spółki. Do kompetencji RN należy: • badanie rocznego bilansu. Zarząd pod przewodnictwem Prezesa Zarządu zarządza spółką i reprezentuje ją na zewnątrz. Jej postępowanie określa regulamin RN przez nią uchwalony. Odpowiada on za prowadzenie spraw spółki przed Radą Nadzorczą i Walnym Zgromadzeniem.

72 . EI. 2) pion Dyrektora Ekonomicznego (DE). Nr 8) ZPB „Frotex" S.A. W strukturze organizacyjnej (Rys. 4) formalizacja określa sposób postępowania w organizacji zgodnie z obowiązującymi przepisami wewnętrznymi i zewnętrznymi. EK.Dyrektora Generalnego • Członka Zarządu. G3. GB. GZ. GP. określony w podstawowych dokumentach organizacyjnych.• Prezesa Zarządu. Dyrektor Generalny wykonuje swoje funkcje przy pomocy dyrektorów pionów funkcjonalnych i kierowników komórek organizacyjnych. wyodrębnione są następujące pony organizacyjne: 1) pion Dyrektora Generalnego (DG).Dyrektora ds. 2) specjalizacja funkcjonalna określa podział funkcji działalności pomiędzy poszczególne komórki organizacyjne w przedsiębiorstwie Spółce. 5) Model postępowania ukształtowany poprzez niepisane i niesformalizowane elementy kultury organizacyjnej definiuje standaryzacja. techniczno-produkcyjnych. któremu podlega: GI. któremu podlega: EC. 3) centralizacja określa podział kompetencji na poszczególne stanowiska instancyjne i komórki organizacyjne. GSI. System organizacyjny przedsiębiorstwa charakteryzuje się pięcioma wymiarami struktury organizacyjnej: 1) konfiguracja strukturalna określa nazwy komórek organizacyjnych i zależności hierarchiczne i oraz wzajemny stosunek wzajemnie komórek ze sobą organizacyjnych stanowisk instancyjnych zintegrowanych i powiązanych.

TW. Specjalizacja funkcjonalna oparta jest na katalogu funkcji działalności obowiązującym w Spółce. HE. TE.3) pion Dyrektora ds. któremu pocllega: TO. Techniczna-Produkcyjnych (DT). TP. grupa. Funkcje działalności zawarte w katalogu oznaczone są kodem czterocyfrowym i stanowią układ podstawowy. TR. sekcja. HM. 73 . TT. TC. dział. 4) pion Dyrektora Handlowego (DH). któremu podlega: HH. TK. magazyn i warsztat. biuro. HL. służba. który zawiera wszystkie zadania realizowane w komórkach organizacyjnych. W strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa Spólki występują następujące komórki organizacyjne: wydział. HS.

Struktura organizacyjna ZPB „Frotex” Wydział Wykończalni TK Wydział Konfekcji 74 .GZ Biuro Zarządu DG Dyrektor Generalny GP Dział Polityki Personalnej GJ Pełnomocnik ds. Jakości i Zarządzania Środowiskowego GI Dyrektor ds. Strategii i Rozwoju DT Dyrektor Techniczno .Produkcyjny DH Dyrektor Handlowy HE Dział Eksportu DE Dyrektor Ekonomiczny EC GSI Dział Inwestycji i Postępu Technicznego GB Służba BHP TO Dział Przygotowania Produkcji Dział Controllingu i Budżetowania TC Dział Techniczny HH Dział Marketingu I Polityki Handlowej EK Dział Księgowości – Główny Księgowy TR Zakładowa Służba Ratownicza HL Dział Logistyki EI Dział Informatyki TE Wydział Elektrociepłowni HM Magazyn Handlowy TP Wydział Przędzalni HS Dział Sprzedaży TT Wydział Tkalni TW Rysunek 7.

rozwój produktów. W pionie Dyrektora Ekonomicznego: . ..kontrola gospodarcza. 75 .obsługa administracyjna przedsiębiorstwa. .przepływy pieniężne i realizacja operacji pieniężnych.doskonalenie systemu zarządzania.realizacja polityki personalnej i socjalnej. .prowadzenie dokumentacji organizacyjno-prawnej oraz obsługa prawna. Istnieje możliwość rozszerzenia funkcji układu podstawowego z czterema cyframi na czynności oznaczone pięcioma cyframi.utrzymanie systemu jakości i systemu środowiskowego. . . W pionach funkcjonalnych spółki realizowane są następujące grupy funkcji: W pionie Dyrektora Generalnego: .rachunkowość finansowa i zarządcza. . ..polityka finansowa i kredytowa. .realizacja inwestycji.formułowanie długookresowe. . .Układ podstawowy przeznaczony jest do koordynacji pracy kierownictwa ogólnego i określa podział funkcji pomiędzy komórki organizacyjne oraz samodzielne stanowiska instancyjne i jest ściśle powiązany ze strukturą organizacyjną. - celów strategicznych i planowanie formułowanie celów polityki personalnej.

. W pionie Dyrektora ds.polityka handlowa. .koordynacja i rozlicznie usług remontowych. . .doskonalenie procesów technologicznych. .handel zagraniczny. . .analizy ekonomiczne. .marketing operacyjny.gospodarka magazynowa. .gospodarka majątkiem trwałym. W pionie Dyrektora Handlowego: .wywiad gospodarczy.ewidencja majątku i inwestycji kapitałowych.logistyka. . 76 .sprzedaż krajowa. .zaopatrzenie i gospodarka magazynowa. .gospodarka wodno-ściekowa. Techniczno-Produkcyjnych: - planowanie i przygotowywanie produkcji.zaopatrzenie surowcowe i techniczne. . ..transport.zabezpieczenie techniczne produkcji. .koszty i rachunkowość materiałowa. .

77 . finansowo-księgowych i innych. Wszystkie komórki organizacyjne mają obowiązek ścisłej współpracy na rzecz całego przedsiębiorstwa w zakresie przestrzegania przepisów. oraz za wyniki pracy komórki oraz podległych mu pracowników. wynikających z zakresu działania komórek organizacyjnych. Działalność przedsiębiorstwa zgodną z prawem wyznaczają: 1) Regulamin Organizacyjny. Pionami funkcjonalnymi kierują dyrektorzy.- pomiary i automatyka. określonych zakresem realizowanych funkcji. Komórką organizacyjną w Spółce kieruje kierownik i odpowiada bezpośrednio przed kierownikiem wyższego szczebla za całokształt powierzonych mu zadań. 3) Regulamin Pracy. Obowiązki poszczególnych pracowników v~rynikają z listy funkcji realizowanych w komórce organizacyjnej. wykonywania zarządzeń i poleceń dyrektora Generalnego oraz dostarczania materiałów liczbowych i opisowych niezbędnych do sporządzania obowiązujących sprawozdań statystycznych. Pracownicy na stanowiskach wykonawczych otrzymują polecenia służbowe od bezpośredniego przełożonego i ponoszą wobec niego odpowiedzialność za całokształt wykonywanych funkcji działalności i czynności. 2) Zakładowy Układ zbiorowy Pracy. Zakres działania komórek organizacyjnych pionów funkcjonalnych określają „Listy funkcji realizowanych w komórce". którzy są odpowiedzialni za wykonanie powierzonych im zadań oraz posiadają uprawnienia i kompetencje w zakresie ich wykonywania. Kierownik sprawuje swoją funkcję przez wykorzystanie swoich uprawnień decyzyjnych i kontrolnych.

4) Księga Służb. Regulamin Kontroli Wewnętrznej określa organizację oraz zasady. Pozostałe uregulowania wewnętrzne przedsiębiorstwa sporządzane są w formie: • • • • • zarządzeń poleceń aneksów instrukcji poleceń wewnętrznych 78 . 7) Pozostałe uregulowania prawne. Regulamin Pracy określa porządek procesu pracy oraz prawa pracodawcy i pracowników. Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy określa warunki jakim odpowiada treść stosunku pracy oraz ustala zasady precyzowania tych warunków. 5) Instrukcja Obiegu i Kontroli Dokumentów. tryb i sposób działania kontroli wewnętrznej. który określa wewnętrzną organizację Spółki. Zawiera informacje dotyczące podstaw jej funkcjonowania. Regulamin Organizacyjny jest podstawowym dokumentem. władz i ich kompetencji oraz zasad organizacji i zarządzania. Instrukcja Obiegu i Kontroli Dokumentów reguluje obieg i zakres operacji i kontroli wykonawczej na poszczególnych dokumentach występujących w Spółce we wszystkich komórkach organizacyjnych. Księga Służb zawiera szczegółowe schematy konfiguracji struktury organizacyjnej komórek organizacyjnych w tych komórkach oraz karty służby dla pracowników na stanowiskach nierobotniczych. 6) Regulamin Kontroli Wewnętrznej. Postanowienia regulaminu dotyczą wszystkich pracowników przedsiębiorstwa.

Struktura przychodów ze sprzedaży według rynków zbytu w latach 1995-2000 Uzupełnić – wklej zeszyt 2!!!!!!!!!!!!! Tabela 18. Tabela 17. zł 2000 Tys. Rynki zbytu. których dokonano ogólnej analizy struktury rynków zbytu. Struktura przychodów ze sprzedaży według rynków zbytu w latach 19952000. Firma Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" Spółka Akcyjna kieruje swoje wyroby na dwa rynki: 1) rynek krajowy 2) eksport Strukturę udziału według rynków zbytu w latach 1995-2000 przedstawia tabela oraz rysunek. 1995 Tys. zł 1999 Tys. Następna tabela to wskaźniki dynamiki. zł % % % % % Kraj Eksport Przychody ze sprzedaży Zródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji księgowej ZPB "Frotex" za okres 95-00 Rysunek 8. zł 1997 Tys. posługując się kategorią przychodu ze sprzedaży na poszczególne rynki. Wyszczególnienie % zł 1996 Tys.8. zł 1998 Tys. Wskaźniki dynamiki struktury przychodów wg rynków zbytu w latach 19952000 w cenach bieżących 79 . na podstawie.

Wyszczególnienie Wskaźniki dynamiki 1995r. Spadek eksportu spowodowany został rezygnacją klientów z Irlandii i Belgii z części oferowanego asortymentu na rzecz tańszych i bardziej konkurencyjnych wyrobów z Litwy.0 118.7 140. Fakt ten spowodowany został generalnie spadkiem siły nabywczej pieniądza jak również trudnościami w sprzedaży i terminowym uzyskaniu zapłat za sprzedany towar.5 142. Szacunkowy udział w rynku produktów Frotexu wyznaczony w oparciu o ogólnopolskie badania rynkowe przeprowadzone przez agencje „Pentor" i „Demoskop" wynosił około 35 °lo. aby wyroby „Frotexu" kojarzone były z wyrobami o najwyższych parametrach jakościowych w branży. Niestety kolejne dwa lata przyniosły spadek sprzedaży w stosunku do roku 1998 zarówno na rynku krajowym jak i na rynku zagranicznym. Łotwy. że lata 1995-1998 to okres. Sprzedaż krajowa wzrosła prawie o 50%. wskaźników dynamiki wykazuje. W roku 1998 Frotex zanotował najwyższe obroty w sprzedaży na kraj i eksport w stosunku do roku 1995.7 Analiza.8 Eksport 100.2 161.0 122. Estonii i Belgii. Dynamika sprzedaży uzyskana w 1996 roku wpłynęła za wzrost udziału produktów zakładu w rynku krajowym. = 100% 1995 1996 1997 1998 1999 Kraj 100.0 138. w którym zarówno na rynku krajowym jak i na rynku zagranicznym zanotowano wzrost sprzedaży. natomiast w eksporcie prawie podwojono obroty.5 146. Było to możliwe dzięki wprowadzeniu nowych produktów w poszczególnych asortymentach oraz ciągłej dbałości o to .6 182.9 Źródła: opracowanie własne na podstawie tabeli Nr 17 2000 126.2 127. Sprzedaż eksportowa na poszczególne kraje przedstawiała się następująco: Tabela Nr 19 Sprzedaż eksportowa z podziałem na poszczególne kraje w latach 1996-2000 Kraj 1996 wykonanie Sprzedaż Udział 1997 wykonanie Sprzedaż Udział 1998 wykonanie Sprzedaż Udział 1999 wykonanie Sprzedaż Udział 2000 plan Sprzedaż Udział 80 .

% w tys.0 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitvcznvch ZPB „Frotex” 100. % w tys. przerobowcy.w tys.0 100. Tabela 20. supermarkety. usługobiorcy Supermarkety Hurtownicy.0 81 .0 100. Zestawienie procentowych udziałów poszczególnych kanarów dystrybucji w sprzedaży ogółem przedstawia poniższa tabela. odbiorcy finalni oraz agencje reklamowe. Sprzedaż według kanałów dystrybucji w łatach 1995 – 2000 Kanał Dystrybucji Udział procentowy poszczególnych kanałów dystrybucji w sprzedaży krajowej 2000 1995 1996 1997 1998 1999 plan Hurtownie patronackie Przerobowcy. detaliści Agencje reklamowe OGÓŁEM 100. usługobiorcy. % Wielka Brytania Italia Belgia Szwajcaria Dania Niemcy Francja Holandia Irlandia USA Norwegia Czechy Finlandia Szwecja Austria Wenezuela Rosja RAZEM Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ewidencji analitycznej ZPB ”Frotex” Do głównych kanałów dystrybucji za pośrednictwem których Frotex sprzedaje swoje wyroby w kraju należą: hurtownie patronackie.0 100. % w tys. % w tys.0 100. sklepy własne.

• cennika dla pozostatych odbiorców. Dynamiczny rozwój sieci supermarketów znalazł odbicie w zwiększeniu obrotów Froter w tym kanale dystrybucji. w których między innymi zostały uwolnione ceny na wyroby Frotexu. wysoki ich poziom we Frotexie. pomimo. W 1997 wprowadzone hurtowniami patronackimi. ograniczenie nowe zasady kosztów współpracy dystrybucji z oraz zminimalizowanie ryzyka związanego z rozliczeniami finansowymi. Przyjęto rozwiązanie wprowadzające funkcjonowanie dwóch cen: • cennika dla hurtowników dokonujących stałych systematycznych zakupów. które wpłynęły na wzrost udziału w sprzedaży kanału dystrybucji jakim jest kanał usługobiorcy i przerobowcy. Hurtownicy oferujący asortyment w cenach fabrycznych skutecznie skracają drogę pomiędzy odbiorcą finalnym a zakładem. przejęcie klientów od konkurencji to główne czynniki. W praktyce oznaczało to odejście od udzielania upustów naliczanych dotychczas w zależności od obrotów hurtowni. 82 . Zapotrzebowanie klientów na usługi wykończalnicze. a co za tym idzie przystosowania odpowiedniej polityki asortymentowo-cenowej zakładu pozwalającej na rozwinięcie współpracy z tym klientem. że dynamika tego kanału maleje z każdym rokiem. Pozwala to na roku zwiększenie zostały sprzedaży.Jak wynika z powyższej tabeli głównym kanałem dystrybucji wyrobów Frotexu są hurtownie patronackie. w którym ceny są wyższe o około 8% od cennika hurtowników Duża ekspansja sieci dystrybucji opartych na supermarketach skłoniła przedsiębiorstwo do zwiększenia zainteresowania się tym kanałem.

83 .

............39 84 .........................................................................................................1 ROZDZIAŁ I.........................................................................................................WSTĘP............5 ROZDZIAŁ II..................... ............................................................................................................................................................................... ANALIZA EKONOMICZNA JAKO FUNDAMENT SPRAWNEGO ZARZĄDZANIA PRZEDSIĘBIORSTWEM....................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful