Wstęp.

Analizę stanów i procesów ekonomicznych w przedsiębiorstwie nazywa się analizą ekonomiczną. Jest ona instrumentem służącym do poznania przebiegu i rezultatów procesów gospodarczych. Można ją definiować również jako dyscyplinę zajmującą się wyszukiwaniem, mierzeniem związków zachodzących między zjawiskami ekonomicznymi oraz wykrywaniem za pomocą rozmaitych metod badawczych, prawidłowości dotyczących zachowywania się podmiotów gospodarczych i ich reakcji na bodźce płynące z otoczenia. Proces budowy nowego systemu społeczno-gospodarczego w warunkach gospodarki rynkowej i związane z nią oczekiwania wymagają rozwoju przedsiębiorstw. Osiągnięcie tego nie byłoby jednak możliwe bez ciągłego udoskonalania procesów planowania, bieżącej kontroli i sterowania. Zarządzanie przedsiębiorstwem traktowane jako ciągły proces podejmowania decyzji, których trafność decyduje o skuteczności i pożądanym poziomie ekonomicznym działań gospodarczych, komplikuje się, w warunkach dużej zmienności otoczenia i wzrastającej konkurencji. Podejmowanie decyzji strategicznych, które określają podstawowe cele gospodarcze jak i decyzji operacyjnych oraz taktycznych mających za zadanie likwidację niepożądanych odchyleń od założonych celów oraz wczesne ich wykrywanie wymaga stałego dopływu pełnych, szybkich i rzetelnych informacji. Analiza ekonomiczna pozwala na dokonanie oceny bieżącej działalności podmiotów gospodarczych i obejmuje zagadnienia takie jak, istotę i wstępną analizę sprawozdań finansowych, badanie kondycji finansowej przedsiębiorstwa, w szczególności jego płynności finansowej, stopnia zadłużenia, sprawności działania, zyskowności oraz oceny rynkowej wartości
1

akcji i kapitału. Analiza ekonomiczna pozwala na badanie czynników kształtujących wyniki finansowe przedsiębiorstw, badanie dochodów ze sprzedaży oraz kosztów własnych, co stanowi podstawę do podejmowania decyzji dotyczących zarówno bieżącej jak i przyszłej działalności gospodarczej. Duże znaczenie analizy ekonomicznej w zarządzaniu podmiotami gospodarczymi sprawia, że zaczyna ona zajmować wysoką pozycję wśród funkcji zarządzania i coraz częściej zaliczana jest do funkcji podstawowych przedsiębiorstwa. Przeprowadzenie analizy wymaga zastosowania odpowiednich metod badania i zasad oceny wypracowanych przez analizę jako samodzielną dyscyplinę naukową. W procesie tym wykorzystywany jest dorobek z innych dziedzin takich jak: rachunkowość, ekonomika przedsiębiorstw, finanse i marketing. Charakterystyczną cechą analizy w gospodarce rynkowej jest bezpośrednie wykorzystanie jej w procesie zarządzania. Wyniki analizy stanowią podstawę do weryfikacji słuszności decyzji podjętych w przeszłości oraz ustalenie punktu wyjścia zamierzeń bieżących i przyszłościowych. W bieżącej działalności przedsiębiorstwa analiza ekonomiczna ma na celu jak najszybsze dostarczenie informacji o zakłóceniach tej działalności w stosunku do stanu będącego podstawą porównań. W fazie oceny i weryfikacji rezultatów działalności przyszłych okresów analiza dostarcza informacji o efektywności gospodarowania oraz pozycji przedsiębiorstwa w branży i na rynku. Pozwala, więc na dobre przygotowanie przyszłej działalności wyrażonej w strategii rozwoju przedsiębiorstwa. Celem mojej pracy jest bliższe poznanie problematyki analizy ekonomicznej oraz próba jej zastosowania w praktyce w oparciu o wiedzę wyniesioną z uczelni oraz udowodnienie, że analiza ekonomiczna stanowi podstawę do opanowywania rynków i umacniania na nich pozycji przedsiębiorstw. Rzeczowy zakres pracy obejmuje dokonanie analizy i oceny
2

przedsiębiorstwa poprzez badanie struktury przychodów i kosztów, analizę wyniku finansowego na wybranym przykładzie. Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej wykorzystano bezpośrednie źródła z przedsiębiorstwa w postaci bilansu, sprawozdań FO1, sprawozdań z zatrudnienia oraz rachunków zysku i strat. Praca napisana jest w oparciu o literaturę przedmiotu. Spośród wielu autorów zajmujących się problematyką analizy finansowej, do których należą między innymi Lech Bednarski, Ryszard Borowiecki, Jan Duraj, Marian Walczak, Jan Czekaj, Zbigniew Dresler, Wiesław Pluta, Niels A. Skor, Maria Sierpińska i Tomasz Jachna na szczególną uwagę zasługują Maria Sierpińska, Tomasz Jachna autorzy książki pt. „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych”, Jan Czekaj Zbigniew Dresler autorzy pracy pt. „Podstawy zarządzania finansami” oraz Lech Bednarski, Ryszard Borowiecki, Jan Duraj, Edmund Kurtys, Tadeusz Waśniewski i Bolesław Wersty, twórcy książki pt. „Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa”. Wszyscy wymienieni powyżej autorzy w szczegółowy sposób omawiają problematykę analizy, jej rolę i znaczenie, metody analizy oraz dokonują prezentacji podstawowych wskaźników wykorzystywanych w przeprowadzaniu analizy ekonomicznej. Rozdział pierwszy stanowi bliższe zapoznanie się z tematyką analizy ekonomicznej jako instrumentu sprawnego zarządzenia przedsiębiorstwem. Określa istotę, funkcję i zakres współczesnej analizy finansowej. Wyjaśnia pojęcie i przedmiot analizy oraz charakteryzuje jej najważniejsze rodzaje i elementy składowe. W rozdziale drugim dokonano ogólnej charakterystyki. Przedstawiono genezę i rozwój przedsiębiorstwa, charakterystykę produkcji oraz jej czynniki. Omówiono również sytuację w otoczeniu konkurencyjnym i tzw. makrootoczeniu. Zasadniczą cześć pracy stanowi analiza finansowa uwzględniająca najnowszy dorobek twórców metod do jej przeprowadzania. Zawiera przegląd tradycyjnych metod i wskaźników powszechnie zalecanych i
3

stosowanych w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw. Ponadto przedstawia ocenę przeprowadzonej analizy na wybranym przykładzie. Zagadnienia te są przedmiotem rozdziału trzeciego.

4

Więckowski.poznanie mechanizmu funkcjonowania badanej całości. Analiza ekonomiczna jako fundament sprawnego zarządzania przedsiębiorstwem. bowiem bądź to narzucać konieczność dotychczasowych sposobów postępowania. Pojęcie. zmian jakie zachodzą. bądź też potwierdzić słuszność prowadzonej polityki.2 Może mieć dwojaki cel.1 Jest ona również metodą postępowania. wówczas nazywa się analizą strukturalną.Rozdział I. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie przemysłowym.87 5 . Analiza osiągniętych wyników gospodarowania jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa. Warunkiem efektywnego działania firmy jest analiza osiąganych rezultatów gospodarowania. Kierownictwo firmy. Uzyskiwane wyniki mogą. Analiza odnosząca się do działalności gospodarczej nosi nazwę analizy ekonomicznej. aby sprawnie zarządzać. Mówi się o niej jako o dyscyplinie naukowej dotyczącej zespołu metod umożliwiających stawianie diagnoz w jednostkach operacyjnych. przedmiot i elementy składowe analizy ekonomicznej. 1 2 J. związków i zależności występujących między elementami strukturalnymi oraz między każdym elementem a całością. a mianowicie: . PWE Warszawa 1988 s.1 Warszawa 1973 s.32 Encyklopedia powszechna PWN T. 1. identyfikację czynników oddziałujących na tę całość oraz siły. musi posiadać dobre rozeznanie rzeczywistej efektywności podejmowanych w przeszłości decyzji. która polega na dzieleniu danej całości na części i rozpatrywaniu każdej z nich osobno.wykrycie struktury badanej całości. .

B. Wydawałoby się. Przedsiębiorstwo chcąc być konkurencyjne na rynku musi znać dobrze swoje otoczenie. Bednarski.wykrywanie struktury zjawisk i procesów występujących w działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Otoczenie jest jednym z czynników mających wpływ na dynamikę rozwoju przedsiębiorstwa. Główne zadania analizy ekonomicznej traktowanej jako metoda to: . . Przedmiotem analizy są zjawiska. że synteza jest przeciwieństwem analizy jednak mimo to możemy powiedzieć. Dotyczą one analizy ekonomicznej w obrębie przedsiębiorstwa i otoczenia. że metody te uzupełniają się wzajemnie. T. . Duraj. R. zmierzających do poprawy stanu i przebiegu procesów.10 6 . Borowiecki. Przedmiot i rodzaje analizy. Waśniewski. Wersty. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. – czyli łączenie różnych części w całość po uprzednim zbadaniu tych części. w czym jest lepsze a co wymaga 3 L.projektowanie działań korekcyjnych. musi wiedzieć. J. E.kierunku i natężenia wpływu poszczególnych czynników na stwierdzone zmiany. Konieczna jest synteza. Dzięki nim możemy poznać dogłębnie dany obiekt w całości i w szczególe. i procesy gospodarcze występujące we wszystkich dziedzinach działalności przedsiębiorstwa. .ustalanie wewnętrznych oraz zewnętrznych związków przyczynowych tych zjawisk i procesów.3 Analiza strukturalna jak i przyczynowa nie zapewniają pełnego poznania badanego przedmiotu. Kurtys. wówczas nazywa się ją mianem analizy przyczynowej. 2.badanie wielkości przyszłych odchyleń stanów rzeczywistych od postulowanych.

ekonomiczna Synteza wyników analiz i przygotowanie decyzji przyszłych okresów Źródło: M. Sierpińska T. Rys.modernizacji. należy przede wszystkim wyodrębnić analizę: . Regulowanie i sterowanie procesami gospodarczymi w przedsiębiorstwie wymaga poddawania analizie zarówno stanów tych procesów. Znając słabe i mocne strony swoje oraz konkurentów może właściwie prowadzić politykę dalszego rozwoju i udoskonalania. Czy wszystkich będzie stać na nasze produkty. Jachna „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych” PWN Warszawa 1994. czy w regionie który badamy występuje duże bezrobocie. jaką państwo prowadzi politykę pod względem dziedziny działalności naszego przedsiębiorstwa.12 Przeprowadzając taką analizę możemy dowiedzieć się.mikroekonomiczną 7 . Do tego wszystkiego niezbędna jest „Analiza działalności przedsiębiorstwa”. Przyjęcie kryterium przedmiotowego lub czasowego umożliwia wyróżnienie kilku rodzajów analizy ekonomicznej. s.1 Analiza otoczenia przedsiębiorstwa Ocena warunków społecznych i prawnych Analiza rynku Analiza konkurencji Analiza ekonomiczna Analiza finansowa Analiza techniczno . Uwzględniając kryterium przedmiotowe. jakie są warunki społeczne i prawne ludności. jak i przebiegu oraz wyników osiąganych w danym czasie.makroekonomiczną . Rodzaje analizy ekonomicznej.

dotyczące głównych w danym okresie problemów gospodarczych. Waśniewski. B. Borowiecki. Waśniewski. Dzięki wynikom analizy ex post można nie tylko wyjaśnić zmiany. a także utrwalać tendencje w zarządzanych obiektach gospodarczych.14 8 . Kurtys. T. Jej podstawowym celem jest przeprowadzenie badań strukturalnych i przyczynowych w odniesieniu do minionych zadań gospodarczych w przyjętym przedziale czasu (kwartał.5 Analiza operatywna ma na celu przygotowanie informacji analitycznych o zjawiskach i procesach gospodarczych w relatywnie krótkich odcinkach czasu 4 L. Może być przeprowadzona na wszystkich szczeblach zarządzania w przedsiębiorstwie. Bednarski. tj. lecz również w poszczególnych wycinkach jego działalności. T.4 W ramach analizy mikroekonomicznej można wyodrębnić analizy dziedzinowe. Bednarski. Kurtys. tę ostatnią zaś na analizę taktyczną (średniookresową) oraz analizę strategiczną (długookresową). Wersty. R. J. rok). Ministerstwo Finansów. Borowiecki. Duraj. B. oraz analizy problemowe. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. E. Można także. analizę ex ante (antycypacyjną). Centralny Urząd Planowania. obrotów aktywów. obejmujące poszczególne dziedziny działalności gospodarczej. jakie zaszły w przedsiębiorstwie jako całości. R. Duraj. E. Wersty. wydajność pracy. Analizę ekonomiczną ze względu na przyjęty horyzont czasowy można podzielić na: analizę ex post (retrospektywną). Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. kosztów własnych produkcji. np. należy do najlepiej opracowanych rodzajów analizy ekonomicznej. wykorzystując uzyskane wyniki. Sporządzają ją centralne organy administracji państwowej. zwana także retrospektywną. analizę gospodarki materiałowej. Główny Urząd Statystyczny.Przedmiotem analizy makroekonomicznej są stany i wyniki ekonomiczne całej gospodarki narodowej. J. zapobiegać w przyszłości zmianom niepożądanym. Analiza ex post. analizę zatrudnienia i płac.14 5 L. Zadaniem analizy mikroekonomicznej jest natomiast badanie stanów i wyników działalności ekonomicznej i podmiotów gospodarczych. np.

Analiza taktyczna jest tym rodzajem analizy ex ante. Dzięki relatywnie krótkiemu horyzontowi czasowemu wyróżnia się dużą szczegółowością i wysokim prawdopodobieństwem uzyskanych wyników badawczych. zewnętrzną. Analiza ex ante. jak i te. płynność. które mogą się pojawić w przyszłości. dzień. gospodarczych Pozwala we ustalać wyniki przewidywanych działalności procesów oraz w wszystkich dziedzinach przedsiębiorstwie jako całości. Najistotniejszą cechą analizy operatywnej jest niemal bezpośrednie wykorzystywanie jej warunków do regulacji zaistniałych odchyleń od założonych parametrów i do likwidacji występujących zakłóceń w przebiegu procesów gospodarczych i produkcyjnych. Uwzględnia ona zarówno czynniki te. zwana także antycypacyjną. dekada.– zmiana. cash flow.analizę konkurencyjność wyrobów) się i zasobów i finansowych zagrożeniami (płynność. podobnie jak analiza ex post może być przeprowadzana na wszystkich poziomach zarządzania w przedsiębiorstwie. zasobów technicznych (nowoczesność wyposażenia. stan prawnopolityczny państwa. stan gospodarki jako całości. potencjał badawczy). zasoby surowcowo – materiałowe itp. zdolność produkcyjna. a przede wszystkim planowania. który obejmuje okresy nie dłuższe niż jeden rok. zadłużenie. zasobów handlowych (sieć dystrybucji. Szczególną uwagę zwraca się w niej na stan konkurencji. Analiza strategiczna odnosi się do okresów dłuższych niż jeden rok i z tego powodu ma nieco odmienny zakres tematyczny oraz mniejszy stopień szczegółowości i dokładności aniżeli analiza taktyczna. . Analizę ex ante wykorzystuje się we wszystkich procesach decyzyjnych.analizę wewnętrzną. struktura kosztów). które działały wcześniej. 9 . jakość kierowania). zajmującą szansami przedsiębiorstwa w otoczeniu. Wyróżnia się w niej: . zajmującą się słabymi i mocnymi stronami przedsiębiorstwa w zakresie zasobów ludzkich (kwalifikacje.

10 . . Obiektem analizy funkcjonalnej są te zjawiska ekonomiczne. w jakich badany obiekt działa i w ramach których istnieje. jednostkowymi kosztami własnymi porównywalnych wyrobów wytwarzanych przez przestrzenne wyodrębnione ogniwa organizacyjne (wydziały.. lecz również ze struktury sprzężeń między nimi. Przyjmuje się w niej tezę.analizę synergii przedsiębiorstwa z otoczeniem. ma na celu ustalenie przyczyn różnic między np.analizę przestrzenną (międzyzakładową).analizę decyzyjną. Analiza systemowa charakteryzuje się ujmowaniem badanych obiektów jako części składowych określonej całości. zakłady).analizę funkcjonalną. że cechy charakterystyczne rozpatrywanego zjawiska wynikają nie tylko z cech jego elementów. że w badaniach analitycznych należy uwzględniać warunki. . W celu zapewnienia wynikom analizy ekonomicznej wysokiej wartości i dużej użyteczności należy przestrzegać pewnej kolejności badań analitycznych. a nie jako elementów niezależnych. Ponadto w analizie systemowej przyjmuje się założenie.analizę systemową. . zwana również międzyzakładową. Analiza przestrzenna. które znajdują się w obszarze odpowiedzialności danego stanowiska pracy. Oprócz wymienionych rodzajów analizy wyróżnia się jeszcze: . którego celem jest przygotowanie wszystkich informacji analitycznych potrzebnych do podjęcia oraz realizacji danej decyzji. Analizą decyzyjną nazywa się taki zespół działań analitycznych.

Rodzaj analiz Analiza makroekonomiczna Analiza mikroekonomiczna Analiza dziedzinowa Analiza problemowa Kryterium Kryterium przedmiotowe Kryterium horyzontu czasowego Analiza ex post Analiza operatywna Analiza ex ante Analiza taktyczna Analiza strategiczna Analiza wewnętrzna Analiza zewnętrzna Analiza synergii Rys 2. Podział analiz ekonomicznych według wybranych kryteriów.Kolejność ta podyktowana względami natury metodycznej. przesądza o wnikliwości i poprawności merytorycznej rezultatów badań i ich wartości aplikacyjnej. Maksimowicz: Wybrane zagadnienia analizy ekonomicznej w podmiocie gospodarczym. Ćwiąkała-Małys. Wrocław 1997. • analizę otoczenia (konkurencji). • analizę finansową. Z. 6 A.19 11 . Źródło: opracowanie własne. Kryterium przedmiotowe dzieli również analizę ekonomiczną na:6 • analizę techniczno-ekonomiczną. Wydawnictwo UW. s.

Przeprowadzamy ocenę stopnia wykorzystania poszczególnych czynników produkcji z punktu widzenia ich wpływu na wyniki ekonomiczno – finansowe przedsiębiorstwa. Posiadając te wszystkie dane firma dokonująca analizy może wypracować strategiczną 12 . Poprzez analizę konkurencji poznajemy naszych głównych rywali. ustalenie i ocenę przepływów pieniężnych. Przyczyny kształtowania się wyniku finansowego na określonym poziomie tkwią w stopniu wykorzystania poszczególnych czynników produkcji i otoczeniu przedsiębiorstwa. gdy plany odbiegają znacząco od rzeczywistości. wskaźniki wzrostu. Musimy znać swoich głównych konkurentów. Ich słabe i mocne strony porównujemy z naszymi i wyciągamy odpowiednie wnioski. Analiza sytuacji finansowej firmy stwarza podstawy do wyboru najlepszych alternatyw przy podejmowaniu decyzji. analizie gospodarki materiałowej i postępu technicznego. wyposażenia w środki finansowe. analizie zatrudnienia. aby nie utracić miejsca na rynku i móc prowadzić politykę ekspansji. ponieważ na takich danych można oprzeć politykę cenową i działanie marketingowe. analizę kondycji finansowej oraz czynnikową ocenę wyniku finansowego. Wyjaśnienie odchyleń wskaźników finansowych stwarza konieczność wzajemnego powiązania analizy finansowej z analizą techniczną. W analizie konkurencji ważne jest ustalenie. a także do interwencji w przypadku. stopień integracji. Równie ważne są informacje dotyczące reakcji konkurenta na wprowadzenie nowego wyrobu na rynek.Analiza techniczno-ekonomiczna opiera się na: analizie produkcji (ilość asortyment). zmiany ceny lub reklamy. gorsze lub takie samo powodzenie i dlaczego. w jakich grupach klientów konkurent ma lepsze. płac. rachunku strat i zysków. rozmiar ich sprzedaży. Do analizy finansowej zaliczamy: wstępną i rozwiniętą analizę bilansu. wydajności.

ustalenie działań racjonalizujących przedmiot badań. Materiały źródłowe służące do oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. postawienie diagnozy ekonomicznej. Niezbędna do tego jest analiza. 7 L. Waśniewski.16 13 . Wykorzystanie wyników tych badań do usprawnienia działalności przedsiębiorstwa. Równie ważne znaczenie dla procesu analizy ekonomicznej ma organizacja badań analitycznych. 3. Przewagę na rynku charakteryzującym się nadmiernymi zdolnościami produkcyjnymi można uzyskać tylko dzięki szybkiemu reagowaniu na zakłócenia. sformułowanie modelu i przeprowadzenie analizy przyczynowej. ustalenie jednostki odniesienia (bazy). T. 2.ofensywę wobec konkurencji. 4. postawienie wstępnej hipotezy. J. 3. B. E. określenie odchyleń stanów rzeczywistych od postulowanych. dokładne zdefiniowanie obiektu badań. Bednarski. 5. R. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. wybór adekwatnej miary. Kurtys. w której wyodrębnia się kilka etapów.7 Przestrzeganie w badaniach analitycznych wyżej wymienionych etapów metodycznych jest ważne przede wszystkim dla poprawności merytorycznej uzyskiwanych wyników. Duraj. 7. Zalicza się do nich: gromadzenie danych źródłowych. Borowiecki. 6. wybór kryterium oceny badanego zjawiska lub procesu. przeprowadzanie badań przyczynowo – skutkowych. Wersty. Do podstawowych etapów metodycznych badań analitycznych należy zaliczyć 1.

Ewidencja gospodarcza właściwie zbudowana i prowadzona systematycznie. rejestry. bez względu na ich rodzaj. Wśród materiałów ewidencyjnych. taśmy magnetyczne. tworzone w ramach prowadzonych w przedsiębiorstwie urządzeń ewidencji operatywnej techniczno – ekonomicznej. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie.W ramach prac analitycznych. - pozaewidencyjne. co z kolei uniemożliwi wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznych działań.ewidencyjne. Podstawowym celem prac przygotowawczych analizy ekonomicznej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych. Warszawa 2000. w odpowiednich urządzeniach ewidencyjnych (konta. wyodrębnić można:8 8 L. statystyki ekonomicznej oraz rachunkowości. Etap ten decyduje w dużej mierze o jakości przeprowadzonej analizy. Podstawowe znaczenie mają materiały ewidencyjne. komputerowe ujęcie danych) oraz na podstawie sprecyzowanych zasad (w tym terminów) – może zapewnić uzyskiwanie danych liczbowych wszechstronnie ilustrujących przebieg procesów gospodarczych w przedsiębiorstwie. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane mogą stać się przyczyną dalszych błędnych ustaleń. Materiały źródłowe wykorzystywane na potrzeby analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na: . zmierzających do oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa jednym z ważniejszych etapów jest przygotowanie materiałów źródłowych. s. Wydawnictwo PWE.33 14 . W ramach materiałów źródłowych ewidencyjnych można wyodrębnić: brakuje kartki nr 17.

niekompletne. wykorzystywanym w ramach analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość finansowa. Dobór i weryfikacja podstaw źródłowych analizy wpływa w istotnym stopniu na rzetelność i obiektywność dokonanych ocen. taśmy perforowane lub magnetyczne. • zapisy dokonane w analitycznych i syntetycznych urządzeniach ewidencyjnych (konta. Materiały niestarannie przygotowane. to podstawowe czynniki określające jakość analizy. niewłaściwie zweryfikowane. Podstawą podejmowania analizy ekonomicznej powinny być odpowiednie materiały źródłowe o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym. stanowiącą podstawę zapisów w urządzeniach ewidencyjnych. mogą prowadzić do podjęcia błędnych decyzji i tym samym uniemożliwić skuteczne działanie.• dokumentację pierwotną lub wtórną. Typowym materiałem źródłowym. którymi są w Polsce biegli rewidenci. będącą uogólnieniem ich treści. Właściwy dobór tych materiałów (a w tym głównie sprawozdawczości finansowej). tabulogramy). a zatem i jej użyteczności w zarządzaniu przedsiębiorstwem. 4. Jakość przeprowadzonej analizy. a także ich weryfikacja. 15 . Źródła i metody badań w analizie ekonomicznej. zależy w dużej mierze od charakteru i rodzaju wykorzystywanych informacji źródłowych. rejestry. • sprawozdawczość opartą na tych zapisach. Weryfikacja sprawozdawczości przedsiębiorstwa w systemie gospodarki rynkowej należy do tych prac specjalistów rachunkowości i finansów. Podstawowe znaczenie ma jej podział na sprawozdawczość rzeczową i finansową.

Kurtys. Materiały źródłowe wykorzystywane zarówno na potrzeby analizy finansowej.W ramach prac analitycznych związanych z oceną działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. 16 . informujące o otoczeniu przedsiębiorstwa. wchodzące w zakres ewidencji gospodarczej – statystyki ekonomicznej i rachunkowej. kalkulacja ewidencyjna. Wydawnictwo PWE. poprzednie analizy ekonomiczne. s. Dane o przedsiębiorstwie mogą mieć charakter ewidencyjny i poza ewidencyjny.10 Decyduje to w dużej mierze o jakości prowadzonej analizy. Sierpińska T. E. Bednarski. Waśniewski. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane stać się mogą przyczyną błędnych ustaleń i stąd uniemożliwiać wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznego działania. R. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. B. sprawozdawczość finansowa i rzeczowa. Materiały ewidencyjne mają znaczenie podstawowe i wynikają z prowadzonej w danym przedsiębiorstwie ewidencji. jak i całej analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na dwie grupy: 1) materiały wewnętrzne. Źródłem informacji liczbowych są: księgowość. Składają się na nie:12 9 L. T. 2) opracowanie i prezentacja wyników przeprowadzonej analizy. Podstawowym zadaniem prac przygotowawczych do analizy ekonomicznej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych. dokumentacja konstrukcyjno-technologiczna oraz inna dokumentacja obrazująca działalność przedsiębiorstwa. 12 L. Warszawa 2000.21 11 L. Bednarski „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie” PWE Warszawa 1994r.11 Zasadnicze znaczenie mają materiały ewidencyjne.32 10 11 M. plany. Borowiecki. zawierające dane o przedsiębiorstwie 2) materiały zewnętrzne. obok właściwej analizy porównawczej i przyczynowej. na wyróżnienie zasługuje:9 1) zebranie i weryfikacja materiałów źródłowych. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r. Wersty. Duraj. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. J.

a ich brak lub niekompletność może utrudnić prowadzenie analizy w wybranym zakresie. s.inne dane postulowane. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. pomocniczy. Do materiałów źródłowych pozaewidencyjnych wykorzystywanych wszystkim:13 • opracowane dane postulowane. stanowią dla analizy równie cenne źródło informacji.wyniki przeprowadzonych analiz.sprawozdawczość Materiały ewidencyjne wykorzystywane dla potrzeb analizy obejmują przede wszystkim: . analitycznych i syntetycznych .informacje uzyskane od kompetentnych pracowników. Wydawnictwo PWE.plany gospodarcze zarówno długoterminowe jak i krótkoterminowe a w tym szczególności biznes plan. Dane poza ewidencyjne pomimo uzupełniającego charakteru. Ich brak może utrudnić lub nawet uniemożliwić przeprowadzenie właściwego badania. w tym szczególnie analizy roku ubiegłego.protokoły z przeprowadzonych kontroli i rewizji zewnętrznych i wewnętrznych oraz wnioski pokontrolne. takie jak kalkulacje wstępne. • wyniki poprzednio przeprowadzonych analiz. . Materiały źródłowe pozaewidencyjne mają charakter uzupełniający. a zwłaszcza plan finansowy tzw. 13 w analizie ekonomicznej zaliczyć można przede L. zwłaszcza analiz roku ubiegłego. .. Biznes plan i inne plany gospodarcze. . .zapisy w urządzeniach ewidencyjnych.dokumentacja pierwotna i wtórna . kosztorysy. . jak dane ewidencyjne.33 17 . Warszawa 2000.sprawozdania z posiedzeń zarządu i rady nadzorczej.

Sprawozdawczość rzeczowa natomiast służy potrzebom analizy techniczno – ekonomicznej. Należy jednak zaznaczyć. przepływów środków pieniężnych przedsiębiorstwie oraz orientację o kierunkach ich zagospodarowania. Te dwa sprawozdania są zbliżone do siebie w treści i dlatego często sporządza się tylko jedno z nich. Bilans i rachunek wyników stanowią podstawę do statycznej i Daje dynamicznej on obraz oceny stanu i wyników finansowych w przedsiębiorstwa. • uzyskiwane materiały i informacje dotyczące przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych. Te najważniejsze sprawozdania finansowe przedsiębiorstwa sporządzone są w formie standardowej. Sprawozdawczość finansowa uwzględniająca dane liczbowe wyrażone w jednostkach pieniężnych. 18 . Podstawowym materiałem źródłowym analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość przedsiębiorstwa. dotyczące 14 Praca zbiorowa pod redakcją L. Bednarskiego T.14 Podstawowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizach ekonomicznych są: bilanse. Jedynie rachunek przepływów pieniężnych nie ma ujednoliconej postaci (poza jego formą publikacyjną). Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. uregulowanej przepisami prawnymi. że często dla dokonania wszechstronnej oceny jakiegoś zagadnienia niezbędne jest wykorzystanie z danych zarówno sprawozdawczości finansowej jak i rzeczowej. którą z uwagi na treść danych można podzielić na sprawozdawczość rzeczową i finansową.• materiały z przeprowadzonych kontroli i rewizji. sporządzana w oparciu o ewidencję księgową. zarówno przez organa wewnętrzne jak i zewnętrzne. rachunki wyników i rachunki przepływów pieniężnych. wykorzystywana jest przede wszystkim jako podstawa źródłowa analizy finansowej. Na ich podstawie sporządzany jest rachunek przepływów pieniężnych. Duże znaczenie informacyjne mają noty uzupełniające.

środków trwałych. Wyjaśniają one bliżej treść bilansu i rachunku wyników zarówno za pomocą liczb jak i opisowo. wobec dostawców.kształtowania się ważniejszych pozycji bilansu i rachunków wyników. Noty uzupełniające do bilansu mogą dotyczyć :15 . struktury zadłużenia ze względu na rodzaje źródeł zasileń zewnętrznych.kosztach osobowych . 15 M. . stopnia umorzenia. czyli orzeczenia dyplomowanych biegłych księgowych.sprzedaży. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r 19 . zwłaszcza ich struktury w układzie czasowym i rzeczowym.zapasów. . ich struktury.należności u ważniejszych dłużników. wartości księgowej itp. przyrostu.kosztach w układzie rodzajowym . wobec instytucji ubezpieczeniowych itp. wielkości należności przeterminowanych . Ich zakres jest zróżnicowany w zależności od działalności i sytuacji finansowej przedsiębiorstwa oraz potrzeb informacyjnych kierownictwa i udziałowców (akcjonariuszy). struktury czasowej zobowiązań średniej wielkości oprocentowania . w podziale na rynki geograficzne oraz główne rodzaje produktów.zysku i jego strukturze dodatkowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizach są raporty audytorów. W notach uzupełniających do rachunku wyników zawarte są informacje o : . Sierpińska T.zobowiązań krótkoterminowych wobec instytucji kredytowych.zobowiązań długoterminowych. likwidacji w okresie sprawozdawczym. .

wywiązywania się z płynności oraz zdolności kredytowej. Oprócz rejestrów handlowych. S. banku kredytującego ją. jaką jest analiza finansowa”. W obecnej praktyce stosuje się w analizie finansowej dwa rodzaje metod: metody specyficzne dla tej dyscypliny. równie ważne są informacje uzyskane od partnerów w biznesie.16 Ocena działalności gospodarczej stanowiąca przedmiot analizy finansowej jest bardzo trudna i złożona. analizy i interpretacji danych empirystycznych. Są to zarówno metody jakościowe. Dlatego też skuteczna ocena zjawisk gospodarczych zwłaszcza przyczynowa analiza finansowa wnętrza przedsiębiorstwa i jego otoczenie wymaga różnorodnych metod badania. metody badawcze to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania. matematyki) i odpowiednio adoptowane do wymagań występujących przy analizie zjawisk gospodarczych w przedsiębiorstwie. Przez metodę należy rozumieć „sposób naukowego badania rzeczy i zjawisk – ogół reguł stosowanych przy badaniu rzeczywistości. wypracowane w miarę rozwoju analizy działalności gospodarczej przedsiębiorstw oraz metody przyjęte z innych dyscyplin naukowych (np. W naukach empirystycznych. jak i ilościowe. do których należy również ekonomia. bilansów.zawierające informację o podstawach formalno – prawnych w zakresie dokumentów objętych weryfikacją oraz podstawowych ustaleniach. służące do uzyskiwania maksymalnie lub optymalnie uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania.: statystyki. 16 Por. list bankrutów. Nowak „Metodologia badań Społecznych” PWN Warszawa 1985r. 20 . opinie banków o sytuacji finansowej danego przedsiębiorstwa czy dane uzyskane bezpośrednio w firmie. a w tym także dyscyplina naukowa. Informacje te dotyczą stanu ekonomiczno – finansowego firmy. o której prowadzi się wywiad. Informacje o firmach zbierane są z wszelkich możliwych źródeł. danych statystycznych. opracowania.

można przeprowadzić systematykę metod badania wykorzystywanych w analizie ekonomiczno – finansowej. rozbudowie i doskonaleniu.17 Przyjmując za podstawę podziału odpowiednie kryteria. obejmujący: .charakterystykę ogólnych metod i kierunków porównań stosowanych w analizie finansowej. a więc w tym przypadku – sposób badania stanu i wyników finansowych przedsiębiorstwa. .konieczność stosowania analizy wpływu inflacji na wynik finansowy przedsiębiorstwa w najbardziej ogólnym ujęciu metoda to sposób badania przedmiotu. W miarę wzrastania wymogów stawianych przed analizą finansową przy zarządzaniu przedsiębiorstwem. J. Bednarski „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie” PWE Warszawa 1997r. zalet i wad oraz możliwości i celowości wykorzystania poszczególnych metod stosowanych obecnie w analizie finansowej przyjęto układ zagadnień. Z uwagi na stosowaną kolejność oceny zjawisk szczegółowych i ogólnych można wyodrębnić metodę indukcyjną. Przy omawianiu pracochłonności.18 17 18 L. co szczególnie ma miejsce w ma miejsce gospodarce rynkowej. nazywaną również metodą scalania i metodę dedukcyjną określoną mianem metody rozdrabniania.możliwości równoległego stosowania innych. metody te polegają na stałej istoty. . 21 . metod w przyczynowej analizie finansowej. .obejmujące różne metody deterministyczne oraz metody stocholastyczne.podstawowe zagadnienia metod analizy finansowej. . Więckowski „Analiza ekonomiczna” PWE Warszawa 1969r.ocenę poprawności i praktycznej przydatności deterministycznych metod analizy finansowej.

od skutków do przyczyn. od czynników do wyników. od wyników do czynników. Metoda ta pozwala na uzyskanie dokładnej i pełnej informacji analitycznej o działalności przedsiębiorstw. np. gdyż w czasie prowadzenia badań analitycznych nie zna się ostatecznych rezultatów pracy przedsiębiorstwa. które wpłynęły na uzyskanie tych wyników. Obejmowanie badaniami wszystkich czynników i wieloetapowość oceny. które w sposób decydujący wpłynęły na ostateczny wynik pracy przedsiębiorstwa. wyrażające się w dużej pracochłonności tej metody. ma jednak ujemne skutki. Zakłada się. że w badaniach analitycznych przechodzi się od zjawisk szczegółowych do ogólnych. ponieważ rozpoczyna on analizę od oceny syntetycznych wskaźników charakteryzujących całokształt jego działalności. 22 .Metoda indukcyjna polega na tym. ponieważ pozwala się skoncentrować tylko na czynnikach. że przedmiotem oceny są w zasadzie wszystkie czynniki bez względu na stopień ich oddziaływania na ostateczne wyniki działalności. aczkolwiek zapewnia dokładność badań. bowiem. Już na samym wstępie badań analityk wyrabia pogląd dotyczący ostatecznych wyników działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. na których poziom miały wpływ oceniane czynniki i od przyczyn do skutków. Metoda ta jest bardzo użyteczna w praktyce. Jak łatwo można zauważyć metoda ta jest odwrotnością metody indukcyjnej. co przeciwdziała tendencyjnemu ustosunkowaniu się do ocenianych zjawisk gospodarczych.: od analizy rentowności. w których przechodzi się od zjawisk ogólnych do zjawisk szczegółowych. Następnie wytycza się kierunki i czynniki wchodzące w zakres dalszej oceny. Zaleta tej metody jest dość duża obiektywność wyników. Metoda dedukcyjna polega na przyjęciu odwrotnego kierunku badań.

oraz jaki jest kierunek i siła oddziaływania poszczególnych czynników na to zjawisko. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r. metodę porównań. Do metod rachunkowych należą: metoda podstawień łańcuchowych. Metoda porównań określana też mianem metody odchyleń.in. na ostateczny wynik pracy przedsiębiorstwa.Stosując metodę dedukcyjną. Metoda kolejnych podstawień (łańcuchowa) służy do liczbowego określania wpływu poszczególnych czynników na wielkość badanego zjawiska tylko wtedy.3). a druga stanowi podstawę porównań. Metody te mają określoną wartość poznawczą i stanowią techniczny sposób rozliczania wpływu kilku czynników na pewną wielkość. Sierpińska T. ujemnie lub dodatnio. W rezultacie otrzymuje się różnice dodatnie lub ujemne – zachodzące pomiędzy porównywanymi wielkościami. metoda podstawień krzyżowych. metoda funkcyjna. umożliwiającą przeprowadzenie nie tylko ocen ogólnych. W metodzie tej ocenia się zawsze przynajmniej dwie kategorie liczb. W analizie finansowej stosuje się różne metody szczegółowe.27 23 . Metoda indukcyjna i dedukcyjna mają charakter metod ogólnych. gdy współzależności mają charakter związku funkcyjnego 19 M. metoda reszty. które w sposób decydujący wpłynęły. ale również badań o charakterze przyczynowym. s. metoda wskaźnikowa itp. metoda różnic cząstkowych.19 Stosowane w analizie ekonomicznej metody rachunkowe pozwalają odpowiedzieć na pytanie. w warunkach zależności przyczynowo-skutkowych zachodzących między nimi. polega na porównaniu badanych zjawisk z innymi wielkościami oraz ustaleniu różnic między cechami porównywanych zjawisk. (rys. co jest przyczyną odchyleń badanego zjawiska od przyjętego wzorca. Jedna wyraża stan faktyczny. Specyfika poszczególnych procesów gospodarczych wymaga zastosowania metod szczegółowych. można w zależności od potrzeb – skoncentrować badania tylko na tych czynnikach. do których zalicza się m.

80 24 L. Waśniewski. B. Metoda reszty pozwala na obliczenie wpływu poszczególnych czynników na zmiany badanego zjawiska.22 Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej wykorzystywane również są metody analizy wstępnej. Sierpińska T. J. przy czym wpływ ostatniego czynnika jest „resztą”. T. Kurtys. Walczak: Prospektywna analiza finansowa w przedsiębiorstwie. E. Warszawa 2000.23 Metoda porównania w czasie pozwala na ocenę dynamiki zjawisk gospodarczych. Bednarski. Wydawnictwo PWE.20 Metoda ta polega na matematycznym sformułowaniu funkcji ekonomicznych. ocenę rozmiarów i tempa zmian wskaźników ekonomicznych badanego okresu w porównaniu z okresami ubiegłymi lub okresem przyszłym24. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. Warszawa 2000. porównania międzyzakładowe i porównania oparte na wzorcowych układach nierówności.21 Najczęściej wykorzystuje się ją do rozliczania wpływu zmian wielkości zatrudnienia i wydajności pracy na przyrost produkcji. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. Do tradycyjnych metod analizy należą: porównania w czasie i porównania wskaźników wykonania. oraz określeniu odpowiedniego łańcucha przyczyn. stanowiących przedmiot badań. Przy porównaniach w czasie wyróżnić można25: • porównanie w czasie zwykłe • porównanie w czasie łańcuchowe 20 L. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. ilorazu lub sumy danych czynników.42 21 M.31 23 M. oprócz odchyleń cząstkowych wyrażających wpływ pojedynczych czynników i traktowaniu ich jako oddzielne elementy przyczynowe. Metoda różnic cząstkowych polega na ustalaniu. Borowiecki. Metoda reszty zalecana jest do badania wpływu dwóch czynników na badane zjawisko. czyli różnicą między odchyleniem globalnym a sumą wpływu innych przyjętych do badań czynników. PWE Warszawa 1998 s. s. Duraj.30 22 M. s. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. Wersty.wyrażonego w formie iloczynu. Sierpińska T. R. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. Wydawnictwo PWE. s 21 24 . s 21 25 L.

Źródło: M. Najmniej rozpowszechnioną metodą analizy jest forma porównań międzyzakładowych. Porównanie ze wskaźnikami postulowanymi polega na odniesieniu osiągniętych wskaźników do danych planu.Porównanie zwykle polega na odniesieniu wskaźników z różnych okresów do wskaźnika z jednego. Pozwala to na ustalenie stopnia wzrostu lub zmniejszenia wskaźników ekonomicznych objętych badaniem w stosunku do okresu podstawowego. Prospektywna analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie. PWN Warszawa 1998r. o wielkości produkcji i sprzedaży. Za pomocą porównań międzyzakładowych można przedstawić działalność przedsiębiorstwa na tle działalności innych podmiotów gospodarczych bądź na tle branży. Tradycyjne metody analizy ekonomicznej. Przedmiotem analizy międzyzakładowej mogą być też wskaźniki bardzo szczegółowe informujące np. W obrębie kalkulacji z planem wyróżnić można porównania z planem pierwotnym i porównania z planem skorygowanym. Porównanie takie stosowane przy badaniu w ciągu kilku okresów pozwala w szczególności na określenie tempa ich wzrostu lub zmniejszenia. Porównanie łańcuchowe polega na odniesieniu wskaźników okresu objętych badaniem do wskaźników okresu poprzedzającego. wybranego okresu nazywanego podstawowym. s. 112 25 . Oprócz porównań z planem mogą wystąpić porównania danych rzeczywistych z danymi kalkulacji wstępnej kosztorysów lub norm. Metody analizy Metody analizy wstępnej Metody analizy przyczynowej Porównania w czasie Porównania międzyzakład owego Porównania z planem Porównania oparte na wzorcowych układach nierówności Metoda postawień łańcuchowyc h Metoda reszty Metoda różnic Rysunek 3. Walczak.

Forma liczbowa znajduje zastosowanie w odniesieniu do zjawisk w pełni mierzalnych. Jej wykorzystanie do celów prezentacji wyników analizy wymaga porównywalności badanych zjawisk gospodarczych oraz pełnej charakterystyki. średnich lub współczynnikach.Poziom przydatności wyżej wymienionych metod analizy jest zróżnicowany a ich prawidłowość i dokładność są przedmiotem stałych badań. ……………… brak str 31 26 ……… 26 . polegająca na przedstawieniu wyników za pomocą szeregów lub tablic statystycznych. W ostatnich latach osiągnięto w tej dziedzinie znaczny postęp. względnych. pozwalających na przeprowadzenie ich charakterystyki oraz określenie wzajemnych związków i oddziaływań za pomocą liczb. Wyniki analizy ekonomicznej mogą być przedstawione w formie26: • liczbowej • graficznej • opisowej Podstawowe znaczenie ma forma liczbowa. w których dane wyrażane są w wielkościach absolutnych. Sposoby prezentacji wyników analizy ekonomicznej Przeprowadzona przy zastosowaniu odpowiednich metod analiza ekonomiczna wymaga w końcowym etapie prac dokonania syntezy całokształtu ustaleń i prezentacji wyników. 5. wyrażający się w pewnym doskonaleniu funkcjonowania poszczególnych metod.

będące rozwinięciem czynników podstawowych. opartego na obserwacji faktycznego przebiegu procesów gospodarczych.określenie czynników oddziałujących na objęty badaniem wskaźnik ekonomiczny. będących funkcją różnych czynników nie może być sprowadzona do prostego ich porównania. następuje w drodze rozumowania logicznego.Z tych tez względów ocena wielkości. w której zakłada się szczegółowe i wymierne określenie wpływu poszczególnych czynników na powstałe odchylenia. w którym dąży się do ustalania wpływu określonych czynników na powstanie odchyleń ujawnionych w toku analizy porównawczej. które oddziałują na kształtowanie się wskaźników ekonomicznych. Wymierne zależności czynników oddziałujących na wskaźniki ekonomiczne mogą przyjmować postać iloczynu. Zależy to od ich treści ekonomicznej oraz możliwości prezentacji matematycznej. sumy lub różnicy. ilorazu.obliczenie wielkości wpływu poszczególnych czynników na odchylenie wynikające z poprzednich porównań. Wykształca się w ten sposób jakby hierarchiczna struktura powiązań przyczynowo – skutkowych tych czynników. Analiza przyczynowa jest pogłębionym etapem badania wskaźników. Zachodzi zatem konieczność przeprowadzania analizy w zależności (analizy przyczynowej). . Chodzi tu. zatem w szczególności o: . W miarę pogłębiania oceny wybranych wskaźników wyróżnić można oddziałujące na nie jedynie czynniki podstawowe. ……………tabelka ???? Określanie czynników. Obliczanie wpływu poszczególnych czynników na badanie odchylenia wskaźników ekonomicznych prowadzi do przekształcenia odchylenia ogólnego 27 . bądź także pochodne.

Do syntetycznej analizy przedsiębiorstwa można stosować zestaw syntetycznych wskaźników. ujmują badane związki ich zależności w formie opisowej. co jest istotnym punktem w planowaniu jego dalszej działalności. stochastyczne oraz różne kombinacje wymienionych metod. ale również przez banki. Wykazują one wtedy postęp i zamierzone osiągnięcia lub pogorszenie sytuacji. które są dobierane zależnie od rodzaju badanych zjawisk i postawionych w analizie celów. werbalnej bez prób nadania 28 . Wszystkie wskaźniki oblicza się w końcowej części opracowania finansowego. Suma tych odchyleń cząstkowych powinna tworzyć odchylenie ogólne. Na podstawie tych wskaźników widoczna jest sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. że w analizie finansowej dysponuje się wieloma różnymi metodami. zwane również metodami opisowymi. Zależnie od sposobu obliczania wpływu tych czynników na odchylenie ogólne wyróżnić można szereg szczegółowych metod (technik) analizy przyczynowej. Metody analizy jakościowej. Wskaźniki mają wartość wtedy. wielkości są porównywane ze wskaźnikami dotychczasowymi. gdy obliczone na podstawie planowanych. poprawność matematyczna i przydatność praktyczna. Charakteryzują one osiągnięcia finansowe firmy. Wyeksponowane wady i zalety poszczególnych metod wykazują. udziałowców lub potencjalnych interesantów.w kilka odchyleń cząstkowych. Mogą być wykorzystywane nie tylko do wewnętrznej oceny. że nie można mówić o wyższości jednych metod nad innymi. Cechuje je różnica pracochłonności. Na ich podstawie wnioskuje się o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w porównaniu z innymi konkurentami. Przedstawiona charakterystyka metod wykazała. Są to metody jakościowe i ilościowe – determistyczne.

W etapie przygotowawczym można przewidzieć następujące czynności: 27 Praca zbiorowa pod redakcją L. że przy wyborze metod w znacznej mierze decyduje ich pracochłonność i wartość uzyskiwanych wyników (dokładność). Jeżeli prace analityczne wykonuje więcej osób (zespołowo). 29 . czynności i osoby. Szczegółowy podział czynności jest niezbędny przy opracowaniu rocznej analizy ekonomicznej i analizach wieloletnich. na schemacie lub wykazie. Bednarskiego T. Prace związane z analizą ekonomiczną można podzielić na trzy etapy: prace przygotowawcze. Nie należy bowiem stosować metod złożonych jeśli zbliżone wyniki są osiągalne przy zastosowaniu metod prostych. Ułatwi ati znakomicie dotrzymanie terminu przekazania analizy do ośrodka zarządzania. wykonawcze i prace końcowe. z terminami wykonania. a więc mało pracochłonnych27. Etapy i fazy analizy ekonomicznej. więc równoległe stosowanie wszystkich metod i ich dobieranie stosownie do specyfiki badanych zjawisk i właściwości poszczególnych metod. Organizacja prac analitycznych polega na rozplanowaniu i podzieleniu czynności w układzie przedmiotowo . aby efekt finalny: analiza ekonomiczna – mógł być we właściwym terminie osiągnięty. Każdy z tych etapów wymaga profesjonalnej organizacji. co w wielu przypadkach może być ważne. Najlepszym rozwiązaniem jest. 6.czasowym. wówczas należy dokonać podziału podmiotowego czynności. Trzeba przy tym zwrócić uwagę. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r.im ilościowego mierzonego wyrazu. Całość prac analitycznych można podzielić na etapy. ale tylko na etapie analizy wstępnej.

10. Gromadzenia materiału podstawowego i pomocniczego do analizy (tj. danych źródłowych i przetworzonych). 14. zakresu przedmiotowego i czasowego założeń i kryteriów. na pięć lat). 3. kalkulacyjnych. Opracowanie tabel i wykresów analitycznych oraz zestawień pomocniczych i rachunków (np. Opracowanie tablic syntetycznych. Wybór metody ogólnej i metod szczegółowych analizy. Przygotowanie wzorów tabel i wykresów. gospodarki kasowej). miar i mierników. oceny. 9. Określenie prognozy na przyszłość (np. na trzy lata. Analiza właściwa. tezy. 12. W etapie wykonawczym można wyróżnić następujące czynności: 8. na rok.1. 13. problemów i pytań wymagających odpowiedzi. diagnozy i wniosków poanalitycznych (prodecyzyjnych). Ustalenie ostatecznego zakresu tematycznego analizy (tj. 4. inwestycyjnych i finansowych. celów. spisu treści opracowania) Rozpisanie koncepcji szczegółowej analizy (zagadnienia. 6. Wstępna analiza ogólnych wyników gospodarczych (operacyjnych). Uzgodnienie z szefem firmy ogólnego zarysu i koncepcji analizy. 30 . przeprowadzona według określonych zasad i metod oraz technik. Scharakteryzowanie warunków działania firmy (wewnętrznych i Sformowanie wniosków analitycznych. 7. Wybór narzędzi analitycznych. 11. w tym: rodzaju i formy opracowania. cash flow. 5. zewnętrznych). kwestie). 2.

20. 31 . prezesowi. 18. Rozpatrzenie analizy przez organ stanowiący lub/i zarządzający oraz podjęcia wiążących decyzji. Zyska na tym aktualność analizy. którzy tę analizę opracowywali. stylistycznych i rachunkowych oraz uzupełnienie analizy o nowe zagadnienia. Edycja całego opracowania analizy (np. 17. w czytelnym rękopisie. wtedy taki plan powinien być pomocny w organizacyjnym przebiegu prac analitycznych. dyrektorowi itd. że dobra organizacja prac analitycznych w powiązaniu z techniką komputerową może coraz bardziej skracać termin wykonania analizy rocznej.) lub również innym osobom w danej firmie. Przy opracowaniu analizy ekonomicznej rocznej niektóre czynności mogą być wykonane przed zakończeniem roku bilansowego lub krótko po jego zakończeniu. w wydruku komputerowym). Jeśli przy każdej czynności będą określone konkretne osoby i terminy wykonania. 19. Uważam. a więc przydatność decyzyjna. 16.W etapie końcowym przewiduje się najczęściej takie czynności jak: 15. maszynopisie. Skorygowanie zauważonych błędów logicznych. prognozy i wniosków poanalitycznych. diagnozy. Przestudiowanie bardzo uważnie całej analizy przez analityka lub zespół analityków. Podpisanie analizy i przekazanie jej do ośrodka zarządzania (właścicielowi firmy. Przyspieszy to w znacznym stopniu wykonanie całości prac przewidzianych w planie i skróci czas (termin) przekazania analizy ekonomicznej decydentom firmy. Ostateczne sformułowanie ocen. zarządowi.

w którym będą określone środki przeznaczone na sfinansowanie 32 .Pierwszym etapem analizy ekonomicznej jest zebranie odpowiednich informacji o niezbędnych nakładach inwestycyjnych i ich rozłożeniu w czasie. Sprawozdania finansowe przedstawiają najbardziej prawdo podobne kształtowanie się przepływów pieniężnych stanów zasobów kolejnych latach. Informacje te zbierane są na podstawie założeń techniczno – ekonomicznych oraz analizy marketingowej i opinii ekspertów. mimo że nie mają formalnego charakteru muszą jednak spełniać reguły kalkulacji wyniku finansowego. do których zaliczyć można wydatki inwestycyjne. przyrost zapasów. czyli w środkach trwałych. Dotyczy to zarówno strumieni operacyjnych takich jak: przychody i koszty działalności. jak i inwestycyjnych. opodatkowania itp. Sprawozdanie te. wykupu obligacji i wypłat dywidend. Etapem drugim jest sporządzenie sprawozdań finansowych pro forma na podstawie zebranych informacji i założeń. Sprawozdania przedstawiające przepływy strumieni finansowych oraz zasoby to sprawozdanie z przychodów i kosztów. majątku obrotowym zobowiązaniach o kapitale. naliczania amortyzacji. dotacji. emisji obligacji oraz odpływu środków w postaci spłat kredytów. Z kolei przepływy pieniężne określają zmiany w stanach zasobów. jaki kredyty i na jaki okres. podwyższenia kapitału zakładowego. przede wszystkim dotyczące struktury i warunków finansowania przedsięwzięcia. Do wykonania analizy jak już powiedziano niezbędny jest plan nakładów inwestycyjnych zawierający strukturę rzeczową i harmonogram nakładów inwestycyjnych a także plan finansowy. przychody ze sprzedaży części majątku. szybkość obiegu pieniądza. o wielkości kosztów i poziomie przychodów. oraz finansowych skupiających się na pozyskiwaniu środków w postaci kredytów. Na tym etapie trzeba poczynić pewne wstępne założenia. – jaki będzie udział własny. kursy walutowe. koszcie kapitału oraz informacji o pewnych wielkościach makroekonomicznych jak: poziom inflacji. zestawienia z przepływu środków pieniężnych oraz bilans.

przedsięwzięcia. którą przeprowadza się na podstawie badania bilansu w przekroju poziomym i pionowym. Konieczne jest również przedstawienie sposobu uruchomienie i spłaty kredytów zaciągniętych na realizację przedsięwzięcia. zapasów wyrobów gotowych. Mając na uwadze wcześniejsze rozważania na temat etapów analizy ekonomicznej można stwierdzić. analizę progu rentowności. Niezbędne jest również określenie. zmiana kursu walutowego. Etapem ostatnim jest przeprowadzenie analizy uwzględniającej wpływ ewentualnych negatywnych wydarzeń w strumieniach przychodów i kosztów na płynność i zyskowność danego projektu inwestycyjnego. należności. sprzedaży. że najistotniejsza jest wstępna ocena majątku i kapitału firmy. wydłużenie fazy realizacji przedsięwzięcia. Oprócz badania wskaźników finansowych. efektywności i zyskowności przedsięwzięcia. która powinna pokryć wszystkie koszty przy zerowym zysku. wzrost kosztów. przez która to wyznacza się minimalną wielkość produkcji. czyli zapasów surowców i materiałów. że w przypadku prognozowania istnieje duża niepewność do rzeczywistego kształtowania się przyszłych przychodów i wydatków. Taka analiza pozwala określić margines bezpieczeństwa danej inwestycji zwłaszcza. w jakiej części wydatki związane z kapitałem obrotowym mogą być finansowane zobowiązaniami. Etapem trzecim jest ocena danego przedsięwzięcia na podstawie sporządzonych sprawozdań finansowych oraz wyliczonych wskaźników finansowych będących miernikami płynności finansowej. czyli określenie wpływu takich wydarzeń jak: spadek cen. Gdzie pożądane jest dokonywanie porównań wieloletnich obejmujących dane 3 – 5 lat a nie tylko ograniczenie się do 33 . Analiza ta polega na przeprowadzaniu wszelki testów wrażliwości. Niezbędne jest także zestawienie dotyczące zapotrzebowania na środki pieniężne związane z finansowaniem kapitału obrotowego. przeprowadza się ponad to tzw. szczególnie wobec dostawców. produkcji w toku.

Porównania wieloletnie charakteryzują się większą użytecznością analityczną. Poprzez ocenę wyniku finansowego firmy można uzyskać posługując się zestawieniem analitycznym struktury i dynamiki rachunku zysków i strat. 34 . Dostarczają informacji wykorzystywanych do oceny sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa w dłuższym okresie oraz umożliwiają bardziej realistyczne określenie jego przyszłych trendów rozwojowych.porównań z rokiem ubiegłym. dostarcza ogólnych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa. Zestawienie takie ujmuje elementy obliczeniowe i składowe wyniku finansowego oraz jego zmiany. płacach. Celem pogłębienia tego badania przeprowadza się dalsze szczegółowe analizy. zatrudnieniu. wyrażone zarówno w kwotach absolutnych jak i w postaci wskaźników dynamiki. wydajności pracy itp. Ocena zaprezentowana na podstawie danych liczbowych zawartych w sprawozdaniach finansowych – bilansie oraz rachunku zysków i strat. wyposażeniu technicznym. Ocenę stopnia wykorzystania poszczególnych czynników produkcji przeprowadza się z punktu widzenia ich wpływu na czynniki ekonomiczno – finansowe przedsiębiorstwa. Jedną z form badania bilansu oraz rachunku wyników jest analiza wskaźnikowa. ekonomiczna metodach jej koncentruje się na ocenie poszczególnych odcinków działalności gospodarczej przedsiębiorstwa: ilości i wykorzystania. która obejmuje obliczenie wskaźników finansowych w oparciu o dane i porównywanie ich wielkości w czasie. ?????????????????????????????????????? Analiza asortymencie techniczno produkcji. zaopatrzeniu materiałowym i stopniu wykorzystania materiałów.

Zadaniem analizy ekonomicznej jest ocena finansowej strony działalności nie tylko do założeń planowanych. których przezwyciężenie wymaga szybkich i rzetelnych informacji. Dlatego tez analiza ekonomiczna. Przedmiot analizy ekonomicznej jest tak ustawiony. W warunkach dużej zmienności szeroko pojętego otoczenia oraz dynamicznego rozwoju techniki i nauki podejmowanie decyzji w zarządzaniu przedsiębiorstwem natrafia obecnie na znaczne trudności. nabrała przy gospodarce rynkowej szczególnego znaczenia jako czynnik dostarczający informacji niezbędnych do zarządzania przedsiębiorstwem. Uzyskanie tych wyników wymaga przeprowadzenia analizy techniczno – ekonomicznej. że obejmuje on ocenę stale doskonalonych informacji. bowiem w znacznym stopniu od właściwego ustalenia czynników wpływających na kondycję finansową oraz dokładnego określenia kierunków ich oddziaływania. również w stosunku do okresów ubiegłych i wielkości osiągniętych przez inne firmy oraz na dokładnym wytyczeniu kierunków dalszych badań dotyczących czynników kształtujących wyniki finansowe. Pomniejsz się tym samym rolę analizy techniczno – ekonomicznej na rzecz analizy finansowej. Przyczynowo – skutkowe wyjaśnienie odchyleń wskaźników powiązania analizy finansowej z analizą techniczno – ekonomiczna. Jej szczegółowość zależy od praktycznych potrzeb analizy finansowej. Wartość praktyczna analizy zależy.7. Tym czasem wyniki finansowe stanowią jedynie odzwierciedlenie rezultatów osiągniętych na poszczególnych odcinkach działalności. Rola i znaczenia analizy ekonomicznej. za wystarczające przyjmuje się ocenę wyniku finansowego i czynników go kształtujących. Natomiast przyczyny kształtowania się tych wyników na określonym poziomie tkwią w stopniu wykorzystania poszczególnych produkcji i otoczeniu przedsiębiorstwa. Wraz z przejściem do gospodarki rynkowej. pochodzących z analizy działalności 35 . praktyce wielu firm.

Wynika to między innymi z różnic w ocenie rzeczywistego ryzyka podejmowania określonych działań. a nie nauką ścisłą”29. z której ono musi31 : . W zakończeniu rozważań nad różnymi aspektami omawianej tu problematyki nie można nie przytoczyć pewnej. że mimo stosowania analogicznych metod i narzędzi analizy finansowej. . własnych (dywidendy. S. że rośnie ono wraz ze wzrostem skali tego działania i stopnia zaangażowania kapitałów w przedsiębiorstwie. jego stanu ekonomicznego i zmiennych warunków gospodarowania28. Davies „Sztuka zarządzania finasami” PWN Warszawa 1993 s. Funkcjonowanie przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej jest uzależnione od wygospodarowania odpowiedniej wielkości środów „wargtości dodanej”. Jednocześnie jednak wzrost jest warunkiem osiągnięcia coraz większych dochodów w przyszłości30.22 31 Przedsiębiorstwa i gospodarka rynkowa. Bednarskiego T. Oznacza to. że zarządzanie finansami przedsiębiorstwa jest „rodzajem sztuki. przedsiębiorstwa osiągają różne rezultaty.Paryż 1991 s.gospodarczej przedsiębiorstwa. 45 30 Praca zbiorowa pod redakcją L. Jest rzeczą znamienną. S. Ryzyko to można oszacować tylko w przybliżeniu i jest rzeczą oczywistą.zapewnić godziwe wynagrodzenie za pracę (płaca + świadczenie).zapłacić oprocentowanie kapitałów: pożyczonych (koszty finansowe). 28 Praca zbiorowa pod redakcją L. wzrost wartości kapitału w granicach normalnej stopy procentowej lokaty). 24 29 D. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. interesującej opinii stwierdzającej. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. że łączy ono zarówno elementy wiedzy jak i sztuki z zakresu zarządzania pieniędzmi.3 36 . W zbiorze: Materiały Seminarium Polsko – Francuskie „Rachunkowość przedsiębiorstw w warunkach gospodarki rynkowej” Stowarzyszenie Księgowych w Polsce Warszawa . Bednarskiego T.

Suszyński „zarządzanie finansami przedsiębiorstwa” Centrum Informacji Menadżera Warszawa 1993r 37 . jego zarządcy Por. . Aczkolwiek wprowadzone już w gospodarce polskiej zmiany systemowe można uznać za zdecydowane odejście od systemu nakazowo – rozdzielczego. jak i metod oraz procedur jasnych. a zwłaszcza analiza finansowa nabrała szczególnego znaczenia jako czynnik informacji i podstawy do podejmowania ekonomicznie uzasadnionych decyzji. przedsiębiorstwa jest deficytowe i nie ma podstaw ekonomicznych do utrzymania się na rynku (lokalnym.uczestniczyć w zaspokajaniu potrzeb zbiorowości (podatki pobierane przez państwo).poszukać możliwości zbytu – wystarczająco duże aby móc być konkurencyjnym.. lecz zaspokajających potrzeby wszystkich dziedzin zarządzania32. . analiza ekonomiczna. Jeżeli wartość dodana jest większa od czterech wymienionych obciążeń przedsiębiorstwo jest rentowne i osiąga zysk. muszą: .wykorzystać potencjał materialny przy najlepszych warunkach wydajnościowych.posiadać skuteczną organizację w dziedzinie struktur wewnętrznych (mocnych i kierowanych przez kompetentnych ludzi).zapewnić produkcję lub usługi wysokiej jakości w stosunku do popytu istniejącego w tej części rynku. W przypadku. Jak z tego wynika. . Z tych względów. . zarządzanie przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej nie może mieć charakteru intuicyjnego. V. w której się ono uplasowało. gdy wartość dodana jest mniejsza od czterech wymienionych obciążeń. 32 regionalnym.utrzymać aktualny potencjał majątku trwałego (odpisy amortyzacyjne). krajowym i międzynarodowym). Jog C. Ponieważ przedsiębiorstwo jest ograniczone na rynku przez konkurencję.

bowiem na zasadniczy wzrost znaczenia analizy finansowej stanowiącej niezbędny element zarządzania przedsiębiorstwem. że podobnie jak w państwach Europy Zachodniej – analiza ekonomiczna wysunęła się stopniowo na czołowe miejsca w zarządzaniu przedsiębiorstwem. Realizacja polskiej reformy gospodarczej spowodowała. Racjonalności mikroekonomiczna jest przede wszystkim racjonalnością przedsiębiorcy. tj. przestrzegały racjonalności rozumianej w kategoriach techniczno – gospodarczych oraz mikroekonomicznych. Realizacja zadań przewidzianych w reformie gospodarczej wpływa.to jednak one jeszcze nie wystarczające w stosunku do zasad postępowania typowych dla gospodarki rynkowej gospodarki konkurencyjnej. Gospodarka rynkowa może. Podmioty gospodarcze działające w warunkach gospodarki rynkowej mogą utrzymać się na rynku tylko wówczas. oraz konkurencyjnej struktury wytwórców. stanowi w gospodarce polskiej niezbędny warunek opanowania przez przedsiębiorstwa umiejętności przystosowania się do założonych i 38 . w których konkurujące firmy będą sobie wzajemnie blokowały nieefektywne działania. bowiem funkcjonować sprawnie tylko w przypadku. odpowiedniej liczby właścicieli kapitału. a osiąganie zwiększonych zysków będzie możliwe tylko przez innowacje produktowe i technologiczne. Taki kierunek zmiany w podejściu do analizy finansowej. Obecnie brakuje dwóch elementów. Dopiero realizacja wymienionych elementów może doprowadzić do dalszego wzrostu efektywności kierowania firmami przez ich właścicieli oraz do stworzenia warunków. gdy zaistnieje konkurencja nie tylko między poszczególnymi sektorami. którzy ponosząc indywidualne ryzyko majątkowe będą zainteresowani osiąganiem określonej wielkości zysku. ale również przedsiębiorstwami o różnych formach organizacyjnych i własnościowych. tzn. gdy będą w pełni stosowały zasadę racjonalnego gospodarowania.

Bednarski. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s. Kurtys. Borowiecki. Produkcja jest odzwierciedleniem wyników pracy przedsiębiorstwa. Rozdział II. R. T. Szybsze tempo wzrasta produkcji niż czynników wytwórczych świadczy o lepszym ich wykorzystaniu. E. co korzystnie oddziałuje na koszty 33 Praca zbiorowa pod redakcją L. B. Podstawowym zadaniem przedsiębiorstwa produkcyjnego jest wytwarzanie i sprzedaż wyrobów przemysłowych jak również świadczenie usług przemysłowych. wielkość i struktura produkcji.zmiennych warunków gospodarowania (konieczności wyboru najkorzystniejszych rozwiązań)33. Waśniewski. 34 L. J. Duraj. półwyroby i części wyrobów gotowych oraz produkcję w toku34. Bednarskiego T. 1.193 39 . Wersty. Przesądza także o efektywności gospodarowania poszczególnymi czynnikami wytwórczymi. Dynamika. W zależności od stopnia wykończenia rozróżnia się wyroby gotowe. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r.

m2). Naturalne mierniki opierają się na fizycznych jednostkach miary długości (np. Przyjmując sposób agregacji efektów pracy jako podstawę podziału.A. Takie właśnie ceny zostały przyjęte do analizy wartości i potencjału produkcji w ZPB „Frotex" S. Podstawowym i najprostszym sposobem mierzenia wielkości produkcji za pomocą mierników naturalnych jest wyrażenie rzeczowe efektów pracy przedsiębiorstwa przemysłowego. mierniki wartościowe i mierniki pracochłonności.własne. odmian i gatunków w najbardziej ogólnej jednostce miary. jaką jest pieniądz. Dokonanie wyboru tych mierników zależy od celu pomiaru i jest niezwykle ważne w ocenie działalności przedsiębiorstwa. masy (np. Do analizy potencjału produkcyjnego przyjęto naturalne mierniki tj. tony. może niejednakowo scharakteryzować wyniki jego pracy. w okresie od 1995 do 2000 roku. kg). m3) albo są po prostu wyrażone w sztukach. Do najczęściej stosowanych mierników produkcji należą mierniki wartościowe.A. objętości (np. mierniki umowne. są to zazwyczaj ceny rzeczywiście obowiązujące w okresie sprawozdawczym. ponieważ taka sama wielkość produkcji wyrażana w różnych miernikach. Do wyrażenia produkcji w ujęciu wartościowym przyjmuje się odpowiednie ceny. które pozwalają wyrazić produkcję różnych asortymentów. kilometry oraz sztuki. powierzchni (np. Zastosowanie mierników wartościowych pozwala sumować nie tylko liczbę wytworzonych wyrobów gotowych i półwyrobów. można wyróżnić mierniki naturalne. Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S. a punktem odniesienia jest okres poprzedni w stosunku do badanego. w Prudniku posiadają 40 . Produkcję przedsiębiorstwa przemysłowego można przedstawić w różnych miernikach. t. a tym samym na wyniki finansowe i efektywność gospodarowania całego przedsiębiorstwa oraz poszczególnych czynników wytwórczych.). m. Potencjał produkcyjny oraz dynamika produkcji jest badana z wyszczególnieniem na wydziały produkcyjne. lecz także wielkość usług przemysłowych i produkcji w toku.

5 103. • tkalni.6 106. • wykończalni.3 108. Co przedstawione jest w poniższej tabeli (1).6 41 . • konfekcji (szwalnia i hafciarnia).6 109. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 125 2 631 7 459 2 685 104.8 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1996r.0 101.9 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1995 2 348 72 185 10 835 9 656 28 972 1996 2 526 76 763 11 768 10 535 29 509 Dynamika w % 107. Produkcja zlokalizowana jest w 4 wydziałach produkcyjnych: • przędzalni. wzrostem wydajności pracy oraz unowocześnieniem produkcji. Tabela 1. a tym samym dalszym wzrostem wykorzystania parku maszynowego.6 102.0 „ „ Km 4 949 24 023 9 756 5 368 24 141 10 144 108. Przyrost produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1996 – 97.kompletny ciąg technologiczny od produkcji przędzy do konfekcjonowania wyrobów. Poniesione w tym czasie nakłady inwestycyjne w niewielkim stopniu przyczyniły się do odnowienia parku maszynowego. jednak miały wpływ na osiągnięcie przyrostu produkcji.0 100. Rok 1996 w stosunku do roku 1995 charakteryzował się wzrostem produkcji. Tabela 2. Wyszczególnienie Przędzalnia Jednostka miary Tona 1996 2 526 1997 2 793 Dynamika w % 110. Przyrost produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1995 – 1996.

0 106. które spowodowane były postojami z powodu powodzi.3 101. 42 . Ilościowy plan produkcji na rok 1997 wykonany został jedynie przez Wydział Wykończalni. co wiązało się głównie ze zmniejszeniem planowanego eksportu. W roku 1997 nastąpiły straty w produkcji.6 115. zniszczenie drogi dojazdowej do Wydziału Przędzalni w Podlesiu.2 106.Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia T/Nm Km Mln wątków Km „ „ Km „ „ 76 763 11 768 10 535 29 509 5 368 24 141 10 144 7 459 2 685 84 397 11 840 10 327 31 329 6 887 24 442 10 835 7 727 3 108 109. które się z tym wiązały. Pozostałe wydziały produkcyjne zadań nie wykonały. Wpływ na niewykonanie zadań miały także zmiany asortymentowe oraz postój wywołany powodzią.8 103.2 128. Mimo tych niesprzyjających okoliczności w 1997 roku nastąpił dalszy wzrost produkcji na wszystkich wydziałach produkcyjnych.6 98. W rezultacie powodzi zastój zanotowały: • Wydział Tkalni w ilości 5 dni • Wydział Przędzalni w Podlesiu w ilości 6 dni • Oddział Szwalni 1 dzień • Oddział Hafciarni 2 dni Bezpośrednimi przyczynami postoju było wtargnięcie wody na niektóre hale Wydziału Tkalni.7 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1997r. brak możliwości dojazdu do pracy pracowników oraz brak możliwości dojazdu usługobiorców. a także problemami zaopatrzeniowymi.9 100.

Brak realizacji założeń ujętych w planie produkcji na 1998 rok w zakresie tkanin frotowych spowodowany był: • koniecznością modernizacji krosien NP. Jej wzrost zgodny z założeniami ujętymi w planie odnotowano jedynie na Wydziale Przędzalni..7 94.Tabela 3. Wielkość produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1997 – 98. Tkalni. Wydział Tkalni nie wykonał zadań produkcyjnych w zakresie tkanin gładkich oraz frotowych. szczególnie w ramach tkanin frotowych.8 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1998r. Zmniejszenie produkcji tkanin gładkich wiązało się z koniecznością ograniczenia ich produkcji z powodu spadku zainteresowania odbiorców krajowych i zagranicznych tkaninami obrusowymi i ścierkowymi. • zmianami asortymentowymi dla potrzeb produkcji eksportowej co wiązało się z koniecznością dostosowania krosien. W roku 1998 nastąpił spadek produkcji w porównaniu do roku 1997 na trzech wydziałach.7 87. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 727 3 108 7 184 3 078 93.0 99.6 94. Wydział Wykończalni w porównaniu z rokiem 1997 zwiększył produkcję w zakresie wykańczania tkanin własnych.0 „ „ Km 6 887 24 442 10 835 7 575 19 942 10 262 110.4 98. Spadek produkcji na Wydziale Konfekcji był konsekwencją zmniejszonej produkcji Wydz. natomiast w zakresie usług odnotowano spadek produkcji.7 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1997 2 793 84 397 11 840 10 327 31 329 1998 2 816 85 866 11 179 10 190 27 517 Dynamika w % 100.0 85.8 101.. 43 .

Dotyczyło to szczególnie Oddziału Szwalni. Tabela 4. Roczny plan produkcji wydział wykonał w 102. W stosunku do roku poprzedniego na Wydziale Przędzalni nastąpił przyrost produkcji w mierniku ilościowym o 1%. W przypadku Oddziału Nafciarni wiązało się to dodatkowo ze spadkiem popytu na wyroby pościelowe. co pozwoliło na wykorzystanie mocy produkcyjnych w 100%. Najwyższe w granicach 100% w okresie I i II kwartału.9 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1999r. 44 . Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1998 – 99.0 108. natomiast w III kwartale wskutek zmniejszenia się potrzeb rynku w granicach 90% i w IV kwartale wskutek ograniczenia zamówień eksportowych ok.3 „ „ Km 7 575 19 942 10 262 7 844 12 772 10 514 103. Wykorzystanie mocy produkcyjnych wydziału było zróżnicowane w różnych okresach roku.6 74. 80%.5 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1998 2 816 85 866 11 179 10 190 27 517 1999 2 852 86 683 11 812 9 947 20 616 Dynamika w % 101. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 184 3 078 7 182 3 332 100. Wydział Tkalni zanotował przyrost produkcji w stosunku do roku 1998 oraz wykonał zadania planowe.7 97.7 %.3 101.0 105. Praca na wydziale odbywała się w systemie cztero-brygadowym. Zmniejszenie produkcji w wątkach w porównaniu do okresu minionego oraz niewykonanie planu w tych jednostkach wiązało się ze zmianami asortymentowymi w trakcie roku oraz koniecznością zatrzymywania krosien z uwagi na brak zamówień.0 102.6 64.

2 84.0 95. W zakresie produktów przedsiębiorstwa przyjmuje się ich podział na następujące grupy asortymentowe: • • • • tkaniny ręczniki frotte konfekcję stołową i pościelową usługi wykańczalnicze 45 .Na Wydziale Wykończalni w porównaniu do 1998 roku w jednostkach fizycznych nastąpił spadek produkcji ogółem. zł 7.250.wartość usług wykończalniczych Tys.5 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1999 2 852 86 683 11 812 9 947 20 616 2000 2 710 82 292 11 149 9 670 17 469 Dynamika w % 95.9 7. Zmniejszenie produkcji wiązało się ze zmianami asortymentowymi.0 98. Jednostka miary Wykonanie 1998 1999 Plan Wykonanie Tabela 6. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1999-2000. Wartość usług wykończalniczych w 1999 roku w stosunku do planu Wyszczególnienie . Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 182 3 332 7 178 3 179 100.4 97.9 94. Tabela 5. Ograniczona zastała ilość usług w zakresie gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Mimo spadku ilościowego świadczonych usług ich wartość była wyższa od wykonania w roku 1998 i założonej w planie na rok 1999.6 (ceny ewidencyjne) Źródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji analitycznej ZPB"Frotex" za 1999 r.451.4 „ „ Km 7 844 12 772 10 514 7 885 9 584 10 357 100.8 8.5 75.0 94.834.74 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 2000r.

9 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB"Frotex" 46 .8 80 140.5 9 535.2 7 125.0 83 534.3 24 378.) (w cenach ew.9 3 331.0 2 361.5 85 282.7 31 498.8 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB"Frotex" Tabela 8.• pozostałe usługi Kształtowanie się wielkości produkcji wg struktury asortymentowej w latach 1995-2000 przedstawiają poniższe tabele: Tabela 7.3 1 295.) (w cenach ew.7 7 348.9 944.3 50 725.4 7 834.7 927.1 10 977.2000 (w km) Grupy asortymentowe 1995 1 139.7 10 588.8 9 368.7 2 685.9 54 544.0 OGÓŁEM 78 030.9 8 451.) (w cenach ew.4 9 984.2 19 942.9 55 402.2 2 074.1 7 177.2 35 442. zł.7 1 217.8 50 429.0 7 727.2000 (w tys.1 Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km) 1996 1997 1998 1999 2000 (w cenach ew.7 884.4 24 442.5 10 921.6 10 839.9 9 415.5 wykończalnicze Pozostałe usługi OGÓŁEM 34 918.5 3 077. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 .9 84 699.0 9 370.0 Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km) 1996 1997 1998 1999 2000 1 157.7 36 494.0 9 583.1 9 532.6 8 613.1 12 770.0 7 458.1 55 528. Grupy asortymentowe 1995 8 770.3 8 462.8 53 463.) (w cenach ew.) Tkaniny Ręczniki frotte Konfekcja stołowa i pościelowa Usługi 8 908.6 wykończalnicze Pozostałe usługi 1 302.4 9 166.0 Tkaniny Ręczniki frotte Konfekcja stołowa i pościelowa Usługi 24 023.2 3 108.4 3 179.0 24 141.7 82 403.) (w cenach ew.5 20 824. w cenach ewidencyjnych).6 8 936.0 7 183. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 .

Na wielkość produkcji w poszczególnych okresach zasadniczy wpływ miała zmiana asortymentu produkcji. Coraz większym zainteresowaniem wśród odbiorców cieszy się konfekcja stołowa i pościelowa co znajduje wyraz we wzrastającej produkcji tegoż asortymentu. Począwszy od 1995 roku produkcja konfekcji stołowej i pościelowej ciągle wzrasta, zarówno w wielkościach naturalnych jak i w wartości. Podobna sytuacja dotyczy ręczników frotte, których udział w produkcji jest największy. W tej podstawowej grupie asortymentowej kontynuowana jest strategia wdrażania do produkcji i na rynek wyrobów o najwyższych parametrach estetycznych, wzorniczych i jakościowych. Od 1998 roku nastąpił znaczny ilościowy spadek produkcji w grupie usługi wykańczalnicze. Ograniczona została ilość usług w zakresie wykańczania gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Mimo ilościowego spadku usług ich wartość rośnie. Ogólnie wartość produkcji w latach 1995-1997 wykazywała tendencję zwyżkową w bieżących cenach ewidencyjnych. W roku 1998 nastąpił spadek produkcji głównie z powodu zmian asortymentowych oraz zwiększonych remontów parku maszynowego. Kolejne lata charakteryzują się nieznacznymi wahaniami w wielkości produkcji ze spadkiem w roku 2000 w stosunku do 1999 roku.

2. Podstawowe czynniki produkcji.

Przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności wykorzystuje różnorodne zasoby. Do podstawowych a zarazem najważniejszych z nich można zaliczyć: 1. zasoby ludzkie zwane inaczej zasobami siły roboczej, 2. zaopatrzenie materiałowo-surowcowe, 3. zaplecze techniczne występujące w postaci środków trwałych, 4. postęp techniczny i techniczno - produktowy.

47

3. Wielkość i struktura zatrudnienia.

Zasoby czynnika ludzkiego występujące w przedsiębiorstwie określa się mianem zatrudnienia lub załogą przedsiębiorstwa35. Zatrudnienie to określona liczba czynnika ludzkiego wykonująca za odpowiednim wynagrodzeniem pracę, w wyniku której uzyskuje się dobra lub usługi zaspokajające potrzeby rynku36. W przedsiębiorstwie można odróżnić zatrudnienie nominalne i zatrudnienie realne (rzeczywiste). Dla ustalenia stanu rzeczywistego zatrudnienia, do stanu nominalnego (liczba zatrudnionych osób bez względu na czas ich pracy) dodaje się liczbę osób jaka wynika z dodatkowego zaangażowania pracowników własnych lub spoza przedsiębiorstwa. Zatrudnienie ujmuje się w przedsiębiorstwie według stanu ewidencyjnego na koniec badanego okresu i według stanu przeciętnego w badanym okresie. Stan ewidencyjny zatrudnienia jest to liczba pracowników znajdujących się w ewidencji osobowej przedsiębiorstwa w ostatnim dniu badanego okresu. Podstawą ujęcia do stanu ewidencyjnego jest zawarcie umowy o pracę. Jednym z podstawowych zadań polityki zatrudnienia w przedsiębiorstwie winno być dążenie do osiągnięcia liczbowego stanu załogi racjonalnego z punktu widzenia interesów przedsiębiorstwa. Wiąże się to z jednej strony z optymalizacją wykorzystania czynnika ludzkiego dla dobra przedsiębiorstwa, z drugiej zaś z uwzględnieniem szeroko pojętych potrzeb pracowników i zharmonizowania ich z wymaganiami przedsiębiorstwa w ramach tzw. humanizacji pracy. Zakładowa polityka zatrudnienia powinna więc zmierzać do przystosowania warunków pracy do człowieka, człowieka do warunków, jak

35

L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Dunaj, E. Kumys, T. Wiśniewski, B. Wersty: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s. 227 36 W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.95

48

również człowieka do człowieka tak, aby zapewnić pożądaną efektywność i jakość pracy37. Zakładowa polityka zatrudnienia powinna zmierzać do maksymalnej intensyfikacji działań na Wewnętrznym rynku pracy w przedsiębiorstwie tak, aby znajdować drogi do racjonalizacji zatrudnienia. Bardzo ważne przy tym jest, aby racjonalizacja zatrudnienia była prowadzona w sferze ekonomicznej i społecznej. Ekonomiczna racjonalność zatrudnienia wyraża się w wysokiej wydajności pracy zapewniającej odpowiedni poziom płac realnych i zysków przedsiębiorstwa38. Społeczna racjonalność zatrudnienia przejawia się w uwzględnieniu w procesie pracy elementów humanistycznych, psychospołecznych i socjalnych, tj. pozaekonomicznych potrzeb, dążeń i zainteresowań pracowników39. Załoga (zatrudnienie) przedsiębiorstwa może być sklasyfikowana według różnych kryteriów. Klasyfikacja taka oznacza podział pracowników przedsiębiorstwa według określonych kryteriów. Cel podziału zatrudnienia określany jest przez przyjęte kryterium, którym może być określona cecha, według której przeprowadza. się podział danej zbiorowości zatrudnienia. Powszechnie klasyfikuje się pracowników według następujących kryteriów:40 1. rodzaju działalności przedsiębiorstwa, 2. charakteru czynności wykonywanych przez pracowników,
3.

poziomu kwalifikacji i zawodowych,

4. poziomu wykształcenia, 5. stażu pracy zawodowej, 6. płci, 7. wieku.
37 38

J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.133 J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.135 39 J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.134 40 W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.95

49

Do analizy zatrudnienia badanej firmy, Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S.A. przyjęto kryterium klasyfikacji ze względu na płeć, wiek oraz poziom wykształcenia. Zatrudnienie ogółem na koniec okresu w przekroju grup pracowniczych według płci w latach 1995-2000 przedstawia poniższa tabela.

Tabela 9 Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" wg płci.

Lata

Mężczyźni

Kobiety

Zatrudnienie ogółem

Wskaźnik dynamiki 1995 = 100% Okres poprzedni = 100% 100,0 98,6 95,2 92,6 92,7 89,6

1995 729 932 1 661 100,0 1996 718 919 1 637 98,6 1997 646 912 1 558 93,8 1998 584 860 1 444 86,9 1999 575 764 1 339 80,6 2000 522 678 1200 72,2 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań ZPB “Frotex” Z-01

Z powyższej tabeli wynika, że w okresie ostatnich kilku lat następuje systematyczny spadek zatrudnienia w przedsiębiorstwie ZPB „Frotex" S.A. Proces ten jest konsekwencją racjonalizacji zatrudnienia, modernizacji poszczególnych wydziałów produkcyjnych oraz zmian organizacyjnych zachodzących w spółce. W latach 1997-1998 spadek zatrudnienia nastąpił w wyniku: • przekazania części pracowników do pracy w innych spółkach- dotyczyło to pracowników służb remontowych na Wydziałach Tkalni i Wykończalni oraz Straży Zakładowej i pralni, • modernizacji Wydziału Konfekcji oraz Oddziału Przygotowawczego na Wydziale Tkalni. Tendencja spadkowa zatrudnienia utrzymała się również w latach 1999-2000. Zmniejszenie stanu zatrudnienia w tymże okresie nastąpiło przede wszystkim w wyniku dokończenia modernizacji Oddziału Przygotowawczego Wydziału

50

Aktualnie ponad 56% załogi to pracownicy w wieku do 40 lat.Tkalni oraz instalacji bardziej wydajnych maszyn szwalniczych w Wydziale Konfekcji. Realizowana w obszarze zatrudnienia polityka kadrowa zakłada zatrudnianie w miejsce pracowników odchodzących ludzi młodych i wykształconych. 51 . Zmiany organizacyjne i związana z tym redukcja zatrudnienia w pozostałych jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa to przyczyny dalszego spadku zatrudnienia w roku 2000. Taka struktura wiekowa zatrudnienia zapewnia spółce stabilność zatrudnienia na najbliższe lata. Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" w/w wieku pracowników. Tabela 10. Wiek Do 30 lat 30 – 40 lat 40 – 50 lat Powyżej 50 lat Udział poszczególnych grup wiekowych do ogółu zatrudnionych 1995 21% 27% 43% 9% 1996 22% 29% 40% 9% 1997 26% 30% 37% 7% 1998 30% 27% 33% 10% 1999 26% 30% 37% 7% 2000 26% 30% 37% 7% Jak wynika z powyższej tabeli od kilku lat w spółce obserwuje się korzystne zmiany w strukturze wiekowej zatrudnienia.A. w latach 1995-2000 przedstawia tabela oraz rysunek. Strukturę wiekową pracowników zatrudnionych w ZPB „Frotex' S.

wyższym .zasadniczym 46% 46% 46% 46% 47% 25% 47% 25% 21% 21% 21% 26% 24% 24% 2% 3% 3% 4% 4% 4% 1995 100% 1996 100% Pracownicy ogółem 1997 100% 1998 100% 1999 100% 2000 100% 31% 30% 30% 24% . 52 . Struktura zatrudnienia z uwzględnieniem poziomu wyksxtalcenia w latach 19952000r. Wyszczególnienie Pracownicy ogółem: z tego z wykształceniem: .2000 50 40 30 20 10 0 1 2 3 4 5 6 do 30 lat 30 . struktura zatrudnienia w ZPB „Frotex” według wieku Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 10 Udział procentowy poszczególnych grup wiekowych w zatrudnieniu ogółem w latach 1995.Rysunek5. Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" wg wykształcenia.podstawowym Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań ZPB „Frotex" Z-O1 Rynek 6.średnim zawodowym i ogólnokształcącym .50 lat powyżej 50 lat Struktura zatrudnienia pod względem wykształcenia w ZPB „Frotex" w latach 1995-2000 przedstawia się następująco: Tabela 11.40 lat 40 .

1999 2000 25% 4% 24% 25% 4% 24% 47% 47% 1997 1998 30% 3% 21% 24% 4% 26% 46% 46% Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 11. 1. 2. Dużą wagę przywiązuje się w spółce do podnoszenia kwalifikacji zatrudnionych czego wyrazem jest szereg kursów oraz kierowanie pracowników na studia zaoczne i podyplomowe. informatyka. Aby obliczyć wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia pomnożono liczb pracowników poszczególnych poziomów wykształcenia na koniec badanego okresu przez liczbę lat nauki właściwą dla danego poziomu wykształcenia i dodano otrzymane iloczyny. Aby obliczyć średni poziom wykształcenia pracowników ZPB „Frotex" S. Wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia wyraża 53 . Wskaźnik średniego potencjału wykształcenia obliczono dzieląc ogólny potencjał wykształcenia na koniec badanego okresu przez liczbę pracowników na koniec tego okresu. wskaźnik średniego potencjału wykształcenia.A. zastosowano dwa wskaźniki. Szczególnie duże zapotrzebowanie występuje na absolwentów takich kierunków Sak obróbka chemiczna i mechaniczna włókna . W ocenie Zarządu udział pracowników z wykształceniem wyższym jest za niski mimo tendencji zwyżkowej. wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia.

wielkość załogi w osobolatach nauki szkolnej.2 92.8 103.4 10.3 89.7 10.7 100.6 98. gdyż wskaźnik średniego potencjału wykształcenia oraz jego dynamika od kilku lat pozostają na niezmienionym poziomie.7 10.A.1 93.0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Źródło: opracowanie własne na podstawie tabel nr 9 i nr 11.0 98.7).0 100.2000 (w latach nauki szkolnej przypadający na jedną osobę) Rok WSKAŹNIK OGÓLNEGO POTENCJAŁU Poziom WYKSZTAŁCENIA Wskaźnik potencjału 1995=100% Rok 100. Jej wyniki potwierdzają opinię zarządu o zbyt małym zatrudnieniu osób z wyższym wykształceniem.9 102.3 10. Wskaźnik ogólnego i wskaźnik średniego potencjału wykształcenia w latach 1995 .0 100. 17 273 17 026 16 701 15 596 14 369 12 876 10.7 10.5 poprzedni=100% 98.8 103. Do obliczenia wskaźnika ogólnego potencjału nauki przyjmuje się następujące mnożniki odpowiadające liczbie lat nauki w poszczególnych poziomach wykształcenia: 1) wykształcenie wyższe 17 2) wykształcenie średnie 12 3) wykształcenie zasadnicze 11 4) wykształcenie podstawowe 8 Wyniki ogólnego i średniego potencjału wykształcenia dla pracowników Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S.8 103. gdyż osiąga poziom jedynie wykształcenia zasadniczego. Należy również stwierdzić.2 74.8 54 .1 83.0 100. że wskaźnik średniego poziomu wykształcenia od roku 1997 jest dość niski (10.7 90.9 103. Tabela 12. przedstawia poniższa tabela.6 WSKAŹNIK ŚREDNIEGO POTENCJAŁU WYKSZTAŁCENIA Poziom Wskaźnik potencjału 1995=100% Rok poprzedni=100% 100.9 100.6 96. zaś wskaźnik średniego potencjału wykształcenia przedstawia liczbę osobolat nauki szkolnej przypadającej na jednego pracownika.

barwniki i chemikalia. organizacyjnych. Do podstawowych surowców zużywanych w procesie produkcji w Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S. Difin. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Warszawa 1999. Zespól działań planistycznych. Bawełna służy do produkcji 41 Z. Wyd.4. tkanina surowa.46 55 . Gospodarka materiałowa odgrywa bardzo ważną rolę w działalności produkcyjnej przedsiębiorstwa. Istota gospodarki materiałowej polega przede wszystkim na zaspokajaniu potrzeb produkcyjnych przy jednoczesnej dążności do minimalizacji zużycia i eliminacji wszelkich zakłóceń w przepływie materiałów i surowców we wszystkich fazach procesu produkcyjnego42.A. a pochodzącym z krajów azjatyckich. W tej działalności stara się utrzymać optymalny poziom zapasów. s. energię. a ich zużycie jest ciągle uzupełniane nowymi dostawami. materiały. części zamienne itp. Turkmenistanu i Kazachstanu. Każde przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności zużywa surowce. Wydawnictwo WSE. A. ewidencyjnych i analitycznych związanych z regulacją oraz sterowaniem strumieniami i zasobami w całym procesie wytwórczym określany jest mianem gospodarki materiałowej41. 169 42 W. Zaopatrzenie materiałowo-surowcowe. Bawełna jest surowcem importowanym przez przedsiębiorstwo. Leszczyński. ponieważ wpływa zarówno na ilość produkcji i jej jakość. przędza. a poprzez to na kształtowanie się kosztów i osiągany zysk. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. należą: • • • • bawełna. Warszawa 2000. s. między innymi z Uzbekistanu. głównie ze Szwajcarii.

0 14 310. Jej wielkość kształtuje się na poziomie około 10% ogólnego zużycia przędzy w procesie produkcyjnym w ciągu roku. Wartość zużycia tej grupy surowców kształtuje się na poziomie około 8-9 mln. której roczne zużycie waha się w granicach od 400 do 500 tys.przędzy. Jedynie przędza o bardzo wysokich parametrach technologicznych jest zakupywana od innych producentów krajowych. mydło w płynie oraz barwniki. 56 .2 18 150. Najmniejszy udział w grupie materiałów do produkcji ma tkanina surowa. głównie w Zawierciu i Lubaniu.2000 r. ZPB „Frotex" posiada własną przędzalnię w Podlesiu. złotych rocznie. Zużycie bawełny w procesie produkcji na przestrzeni lat 1995-2000 przedstawia poniższa tabela: Tabela13.3 16 953. ług sodowy. woda utleniona.0 21 231. 14 443. która jest najbardziej zmodernizowanym wydziałem w spółce i należy do najnowocześniejszych w Polsce. W skład kolejnej grupy surowców (chemikalia) wchodzą takie związki jak kwasy. LATA 1995 1996 1997 1998 1999 2000 ZUŻYCIE W TONACH 2 547 2 752 3 095 3 092 3 161 2 982 ZUŻYCIE W TYSIĄCACH ZŁ. Zużycie bawełny w latach 1995 .1 18 429.3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitycznych ZPB"Frotex" Przędza jako podstawowy materiał do produkcji jest produkowana przez spółkę we własnej przędzalni. złotych. z której następnie produkuje się wyroby finalne.

Są także nośnikiem postępu technicznego i unowocześniania organizacji produkcji. likwidacją i odtworzeniem.193 44 W. J. że jest on obarczony dużym ryzykiem. s. Majątek trwały jest zaangażowany w przedsiębiorstwie przez okres dłuższy niż rok. gdyż nie można go na bieżąco dopasowywać do poziomu wykorzystywanych mocy produkcyjnych. Wydawnictwo WSE. T. Wersty. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Dlatego też ich stan i rozwój oraz wartość techniczna i poziom wykorzystania są determinantami działalności każdego przedsiębiorstwa. wykorzystaniem. E. Gospodarowanie środkami trwałymi rozpoczyna 43 L. Uczestnicząc w wielu cyklach działalności stopniowo się zużywa i przenosi w ten sposób część swojej wartości na wytworzone dobra i usługi. pozwala ocenić jego produktywność w wymiarze długookresowym i operacyjnym. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s. Kurtys. Borowiecki.5. B. Gospodarka środkami trwałymi obejmuje całość zagadnień techniczno organizacyjnych i ekonomicznych związanych z ich pozyskiwaniem. Środki trwałe stanowią podstawowy składnik potencjału wytwórczego podmiotów gospodarujących i jako takie w zasadniczy sposób decydują o ich możliwościach produkcyjnych43. Środki trwałe mają charakter środka substytucyjnego w stosunku do siły roboczej.82 57 . Bednarski. Warszawa 1999. ewidencją. Analiza ekonomiczna jest instrumentem wspomagającym proces decyzyjny w zakresie inwestycji w majątek trwały. Gospodarowanie majątkiem trwałym. Duraj. R. Te cechy powodują. Celem gospodarowania środkami trwałymi jest takie ich wykorzystanie aby przy najmniejszym ich zużyciu osiągnąć optymalny efekt nie tylko w postaci jakościowo dobrej produkcji ale także minimalnych kosztów44. Rozwój majątku trwałego odbywa się w długim czasie na skutek długofalowych i strategicznych decyzji i wymaga zaangażowania dużych kwot pieniężnych. Jest mało elastyczny. Waśniewski.

OOzł. środki transportu. Majątek rzeczowy jest podzielony na pięć grup (grunty własne.się od momentu podjęcia decyzji o ich zakupie lub wytworzeniu we własnym zakresie do momentu ich likwidacji. Difin. Do wartości niematerialnych i prawnych zalicza. które nadają się do gospodarczego wykorzystania. A. s. W bilansie środki trwałe 45 Z. pozostałe środki trwałe) a podstawą ich podziału jest klasyfikacja rodzajowa. budynki i budowle. Majątek trwały można różnie sklasyfikować w zależności od przyjętego kryteńum. Warszawa 2000. Zalicza się także do niego należności długoterminowe. prawa autorskie. a wartość początkowa wynosi co najmniej 3500. Są również środki trwałe o charakterze nieprodukcyjnym. urządzenia techniczne i maszyny. wartości niemateńalne i prawne. Wszystkie środki trwałe charakteryzują się tym. a część obsługuje procesy pomocnicze. Część środków uczestniczy w podstawowej działalności i ma przeznaczenie produkcyjne lub usługowe. udziały i akcje. programy komputerowe a także wartość firmy. finansowy majątek trwały. Każdy środek trwały spełnia w przedsiębiorstwie różne funkcje. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. lokaty kapitałowe oraz udzielone pożyczki długoterminowe. się nabyte przez przedsiębiorstwo prawa majątkowe. Leszczyński. W skład finansowego majątku trwałego wchodzą: papiery wartościowe. znaki towarowe. że ich okres użytkowania jest dłuższy niż jeden rok. Kryterium zastosowania dzieli go na majątek produkcyjny i finansowy zaś kryterium prawa własności na własny i obcy. a w nim środki trwałe gdyż obok ludzi są podstawowym czynnikiem wytwórczym. 112 58 . Wyd. Podstawowe znaczenie w strukturze majątku trwałego ma majątek rzeczowy. Do tej grupy zaliczamy między innymi prawo wieczystego użytkowania gruntu. która w tej grupie stanowi najważniejszy składnik. Majątek trwały przedsiębiorstwa obejmuje trzy podstawowe grupy45: rzeczowy majątek trwały.

9 301.5 0.4 22 838.9 15 461.1 109.1 168.0 75.9 0.1 254.0 360. grunty b. Wielkość majątku trwałego w przedsiębiorstwie ZPB „Frotex" w latach 1995-1999.9 42 557.8 383.1 27 214.5 364.0 2 378.5 169.4 143.0 1.7 101. zaliczki na poczet inwestycji 3.0 9 499. WIELKOŚĆ MAJĄTKU W TYS.są ujmowane w kwocie netto. urządzenia techniczne i maszyny d. pozostałe środki trwałe f. budynki i budowle c.5 1.3 306.2 8.2 507. Wartości niematerialne 2. ZŁ WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.4 20 829.8 63.8 526.5 0.8 0.2 21 165.7 39 338.0 332. inwestycje rozpoczęte g.8 7 865. Majątek finansowy 1996 1997 1998 1999 20 840. Wielkość strukturę oraz dynamikę majątku trwałego przedsiębiorstwa „Frotex" przedstawiają poniższe tabele: Tabela 14.0 9 983.9 356.9 0.5 0.9 27 491.0 10 312.0 10 926.1 26 849.8 1. Są to między innymi wskaźniki dynamiki i wskaźnik produktywności majątku trwałego. Należności długoterminowe 4.5 129.2 Tabela 15. która jest różnicą między wartością początkową środka trwałego a jego dotychczasowym umorzeniem.4 0.0 10 618.2 847. Majątek trwały 1.0 0.0 0.9 22 865.0 0.9 788.7 406.1 937. Podstawowym instrumentem analizy środków trwałych są wskaźniki ekonomiczne charakteryzujące najogólniej efektywność gospodarowania tymi środkami.0 717.0 2.0 10 146. środki transportu e. Rzeczowy majątek trwały a.9 11 752. Struktura środków trwałych w ZPB „Froteg" w latach 1995-1999 59 .4 21 351.5 24. Wskaźniki dynamiki pozwalają ocenić kierunek i tempo zmian w strukturze środków trwałych zaś wskaźnik produktywności określa efekty produkcyjne jakie można uzyskać z posiadanych zasobów środków trwałych w określonym czasie.

5 1. grunty b.0 0.0 0.5 109.0 101. Należności długoterminowe 4.0 100.0 0.6 0. Majątek finansowy 100.5 206.0 100.2 44.0 92. środki transportu e.0 0.0 5.0 100.6 0.2 3960.8 141.0 102.1 2378.6 1. zaliczki na poczet inwestycji 3.8 1. Wartości niematerialne 2.4 0.1 90.2 0.4 118.9 349.6 111.9 1. budynki i budowle c.5 51.0 100.0 100.5 3.6 159.4 196.5 0.0 0.6 4334.3 1.2 4.4 84.1 99.0 52.2 Tabela 16.0 100.0 47. zaliczki na poczet inwestycji 3.0 25.8 69.4 0.4 0.0 1.6 4. Rzeczowy majątek trwały a. urządzenia techniczne i maszyny d.0 100.6 0.5 0.0 0.2 0.3 0.0 46.9 0.5 38.3 0.0 100.0 0. pozostałe środki trwałe f. budynki i budowle c.0 204.4 0.4 26694.5 37. Rzeczowy majątek trwały a.7 75.6 131.0 0.5 99.0 94. Majątek trwały 1. pozostałe środki trwałe f.0 0.9 6.0 100.1 0.0 23.7 1.STRUKTURA MAJĄTKU WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.5 78.7 188.3 149.4 42.0 100.5 1300.4 57. inwestycje rozpoczęte g. środki transportu e.8 130.0 0. urządzenia techniczne i maszyny d.7 290.0 100.4 0.9 297.9 0.4 0.3 120.0 38.4 98.0 94.9 0. Majątek finansowy 1996 1997 1998 1999 100.7 Źródło: wszystkie trzy tabele zostały opracowane na podstawie tabeli Nr 14 60 . Wartości niematerialne 2.6 0.9 1.0 121.7 0. inwestycje rozpoczęte g.3 0.5 1.0 109.0 0.0 109.5 128.0 100.0 100. grunty b. Dynamika majtku trwałego w ZPB „Frotex" w latach 1995-1999 DYNAMIKA MAJĄTKU 1995=100% WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.0 2.8 4.0 100.1 57. Majątek trwały 1.9 47.8 92. Należności długoterminowe 1996 1997 1998 1999 100.0 1.0 100.

Biorąc pod uwagę charakter działalności przedsiębiorstwa należy ocenić taki fakt za prawidłowy. W badanym okresie nastąpił wzrost nominalnej wartości majątku. którego udział systematycznie rośnie w czasie. Majątek finansowy oraz należności długoterminowe nie stanowią istotnego składnika majątkowego. Zwiększa się zaangażowanie przedsiębiorstwa w wartościach niematerialnych i prawnych. zwiększania udziału pozostałych środków trwałych. Zauważyć można także bardzo korzystne zjawisko związane z rozwojem materialnej bazy przedsiębiorstwa . gdyż w modernizacji upatruje parku maszynowego i postępie Od technologicznym firma swoją przewagę konkurencyjną. nowoczesnej linii technologicznej zależy jakość produkowanych wyrobów. b. Jest to bardzo ważne dla spółki. Jest to zjawisko bardzo pozytywne albowiem widoczne jest zmniejszanie się wartościowego wymiaru grupy budynków i budowli. których udział jest coraz większy.świadczą o tym ponoszone 61 . a ich wartość zmniejsza się na skutek corocznego umorzenia. 4.1. Zwiększanie się wartości środków z grupy maszyny i urządzenia techniczne świadczy o realizowanym w przedsiębiorstwie postępie technicznym oraz o ciągłych procesach odnowy i modernizacji parku maszynowego. że nie zmieniają się one w wymiarze ilościowym. przy czym w większym stopniu zaobserwowano go w odniesieniu do rzeczowego majątku trwałego. 2. 3. Dominującym składnikiem majątku trwałego jest jego rzeczowy składnik. W strukturze rzeczowego majątku widoczna jest tendencja do: a. zmniejszania się dominującego w 1995 roku udziału budynków i budowli. Oznacza to.

lokowania nadwyżek kapitału poza firmą macierzystą czy też innych form działania46. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” PWN Warszawa 1998r. 6. 189 – 190.. Inwestycje związane są z odtworzeniem i rozbudową maszyn. Jest to niewątpliwie tendencja pozytywna w rozwoju przedsiębiorstwa. Przedsięwzięcia rozwojowe mogą dotyczyć zarówno zmian wielkości produkcji. obniżki kosztów. Postęp techniczno-produktowy Jednym z podstawowych warunków ciągłej ekspansji przedsiębiorstwa jak również zapewnienia sobie pozycji na rynku jest umiejętność podejmowania optymalnych decyzji dotyczących rozwoju flamy i źródeł jego finansowania.nakłady inwestycyjne.polegające na zastępowaniu zużytych lub przestarzałych urządzeń nowymi 46 M. zmiany źródeł zaopatrzenia i kierunków zbytu. Sierpińska T.189 47 M. 62 . Sierpińska T. urządzeń. środków transportu. Wszystko to dokonuje się w przedsiębiorstwie poprzez realizację określonych przedsięwzięć rozwojowych. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. Wśród nich można wyróżnić47: 1) inwestycje odtworzeniowe. a efekty z jego zaangażowania są widoczne dopiero po pewnym czasie. Trafność tych decyzji decyduje o konkurencyjności przedsiębiorstwa. s. a także wspólnych inwestycji. jak też powiązań z innymi firmami. Przedsięwzięcia te wymagają zgromadzenia odpowiedniego kapitału. s. o jego udziale w rynku jak również o możliwości gromadzenia zysku. Istnieje szereg rodzajów przedsięwzięć inwestycyjnych. jej jakości i stli asortymentowej.

zarówno w czasie peacy.obejmujące dwa rodzaje przedsięwzięć: a) mające na celu zwiększenie szeroko rozumianego potencjału produkcyjnego w znaczeniu wydajności parku maszynowego.służące modyfikacji wytwarzanych dotychczas wyrobów. Niektóre z nich są realizowane zgodnie z przepisami prawa np. 6) inwestycje dotyczące ustroju społecznego. inwestycje związane z ochroną środowiska. wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego.in. edukacji itp. 4) inwestycje rozwojowe. niektóre zaś służą dobremu wizerunkowi firmy.nastawione głównie na zmniejszenie kosztów wytwarzania wyrobów i przeprowadzane zazwyczaj łącznie z inwestycjami odtworzeniowymi. jak i poza nią.obejmujące m. Spośród wszystkich inwestycji 63 . dotychczas nie znanych potrzeb 5) inwestycje strategiczne o charakterze defensywnym.2) inwestycje modernizacyjne. b) służące wdrażaniu do produkcji nowych wyrobów. 3) inwestycje innowacyjne. ofensywnym i defensywno .ofensywnym. 7) inwestycje dotyczące interesu publicznego. tworzeniem funduszy służących finansowaniu badań naukowych. zróżnicowania kanałów dystrybucji. Nie wszystkie wyżej wymienione rodzaje inwestycji przynoszą przedsiębiorstwom bezpośrednie korzyści. szeroko rozumianym mecenatem przedsiębiorstw w dziedzinie kultury.służące zapewnieniu możliwie najlepszych warunków personelowi fumy. lepiej zaspokajających istniejące potrzeby potencjalnych nabywców lub powodujących powstawanie nowych. rozwoju sieci handlowej.

Efekt ekologiczny uzyskano we wrześniu 1996 roku. Ogólne nakłady na tę inwestycje wyniosły 5 765 tys.spadek kosztów jednostkowych średnio 0 około 4% .najważniejsze są te. naturalnego. Wprowadzono do produkcji szereg nowych asortymentów między innymi tkanin obrusowych Ewita. dzięki czemu możliwe było przywrócenie życia biologicznego w sąsiedniej rzece. kształtują możliwości produkcyjne i determinują przyszłą pozycje na rynku. Rok 1996 to okres zakończenia modernizacji Wydziału Przędzalni w Podlesiu. Podejmowane decyzje inwestycyjne dotyczyły głównie postępu techniczno produktowego jak również działań związanych z ochroną środowiska. jak również od innych negatywnych konsekwencji związanych z natychmiastową wymagalnością zwrotu zaciągniętych pożyczek z funduszy celowych.wzrost produkcji przędzy ze 190 ton średnio w miesiącu przed modernizacją do 230-250 ton miesięcznie po modernizacji . tkanin ścierkowych 64 .znaczna poprawa jakościowa produkowanej przędzy . W 1996 roku doprowadzono oczyszczalnię ścieków do pełnej zdolności technologicznej.zdecydowana poprawa warunków pracy poprzez likwidację zapylenia W roku 1997 podjęto szereg działań w zakresie unowocześnienia i rozszerzenia asortymentu produkcji. którą oddano do użytku w 1995 roku.3% . w Prudniku.A.wzrost udziału ( tańszej od kupowanej z zewnątrz) przędzy własnej z 72. Osiągnięcie efektu ekologicznego uwolniło Spółkę od zagrożenia związanego z naliczeniem kar na rzecz Wydziału Ochrony Środowiska w kwocie 2 mln zł. co spowodowało zaliczenie jej do II klasy czystości. zł.7% do 91. Niezaprzeczalnym faktem było zaprzestanie postrzegania Frotexu jako największego „truciciela" środowiska. Efekty jakie uzyskano w jej wyniku to: . Inwestycja ta kosztowała 4 298 tys zł. które gwarantują rozwój przedsiębiorstwom. Konieczność odejmowania różnego rodzaju inwestycji dostrzeżono również w ZPB „Frotex" S.

Budowa składowiska pozwoliła na uniknięcie przewidzianych kar za zatruwanie środowiska. • zakup fulardu zimnozwojowego Fulard przeznaczony został na Wydział Wykańczalni i umożliwił osiągnięcie następujących efektów: 65 . W ostatnim kwartale omawianego okresu rozpoczęto prace nad wdrożeniem do produkcji tkaniny drelichowej z wykończeniem niepalnym i antyelektrostatycznym oraz przędz mieszankowych z udziałem włókna wiskozowego modalnego. wodochłonności i wybarwienia.kolorystycznych.Kiwi. zmiękczając je na suszarce ramowej. co było możliwe dzięki poczynionym inwestycjom. czego wynikiem była duża awaryjność. W tymże roku wprowadzono nową technologię wykończenia tkanin frotte. z czego za zakupy maszyn i urządzeń wydatkowano 1 161 tys zł. W 1997 roku wykonano łącznie 360 nowych wzorów. Stan techniczny posiadanych wybijanek był bardzo zły. przeznaczonych na osnowy pętelkowe w celu podniesienia walorów użytkowych. W roku 1997 nakłady inwestycyjne wyniosły 2 357 tys zł. Do najważniejszych realizowanych w tym czasie przedsięwzięć należały: • budowa składowiska żużla Konieczność jego budowy wynikała z decyzji Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Opolu. na mocy której zakład został zobowiązany do właściwego zagospodarowania i eksploatacji żużla i odpadów.. wprowadzono w przedsiębiorstwie wiele nowości wzorniczo . • zakup wybijanki kart żakardowych Inwestycja ta miała charakter odtworzeniowy. tj. uzyskując lepszą kolorystykę i uchwyt tkaniny. Równolegle do prac nad nowymi asortymentami. tkanin płaszczowych frotte Pegaz oraz tkanin ręcznikowych frotte Tulipan.

co miało upływ na uciążliwość ścieków. • zakup suszarki EB-60 Potrzeba zakupu suszarki wiązała się z potrzebą produkcji wyrobów tamblowanych.System Finansowo-Księgowy i System Gospodarka Materiałowa. . • zakup oprogramowania i sprzętu komputerowego Wdrożone zostały programy TETA.dał możliwość barwienia krótkich serii produkcyjnych.pozwolił na zmniejszenie zużycia pary wodnej w procesie barwienia oraz uzyskanie dobrego jakościowo wybarwienia. Opracowany został harmonogram i rozpoczęto wdrożenie systemu TETA. Efektem inwestycji była poprawa organizacji pracy i zmniejszenie stanu zatrudnienia.wyeliminował z procesu barwienia sól kuchenną.. • modernizacja Wydziału Konfekcji Modernizacja tego wydziału wiązała się z zakupem automatów do rozkroju i obszywania poprzecznego ręczników.Techniczne Przygotowanie Produkcji. Badania marketingowe wykazały wzrost zainteresowania rynku tkaninami frotte zmiękczonymi w procesie tamblowania. co spowodowało obniżenie kosztów. Zlecono także opracowanie koncepcji nowej organizacji pracy wydziału. . • zakup maszyn konfekcyjnych Inwestycja ta związana była z modernizacją Oddziału Szwalni na Wydziale Konfekcji i spowodowała poprawę jakości. zmniejszenie usług powierzanych 66 . Do ważniejszych inwestycji w 1998 roku należały: • zakup kolejnego fulardu zimnozwojowego Była to inwestycja o wartości 1 141 830 zł. Uruchomiona została także sieć komputerowa na Wydziale Przędzalni w Podlesiu.

zużytych.obniżenie ilości przędzy resztkowej przez dokładne odmierzanie przędzy w procesie przewijania i skrecania. . Wartość inwestycji. energochłonnych maszyn. Realizacja tej inwestycji pozwoliła na zastąpienie pojedynczych główek szyjących automatycznymi maszynami do cięcia wzdłużnego oraz szycia wzdłużnego i poprzecznego. Wartość inwestycji. • zakup krosna gładkiego Zakupiono krosno włoskiej firmy Somet wraz z maszyną żakardy firmy Staubli. • zakup wybijanki kart żakardowych Była to inwestycja odtworzeniowa polegająca na wymianie starych zużytych wybijanek produkcji bułgarskiej. Pozwoliło to uruchomić kolekcję produkcji obrusowej odpasowanej na bazie 67 . Wartość inwestycji 127 555 zł. Pozwoliła na .uruchomienie czterobrygadowego systemu pracy.2 062 328 zł. • zakup skręcarek dwuskrętowych oraz zdwajarki Była to inwestycja odtworzeniowa polegająca na wymianie starych. a tym samym na poprawę jakości wyrobów.podwykonawcom.unowocześnienie parku maszynowego. prawidłową i terminową pracę w zakresie odtworzenia i bicia wzorów jak również na wyeliminowanie błędów podczas cyklu produkcyjnego. Zakup nowej maszyny umożliwił wyeliminowanie błędów w perforacji wzorów.zastąpienie 18 starych maszyn siedmioma wydajnymi skręcarkami i jedną zdwajarką. . .3 612 424 zł. .zmniejszenie zatrudnienia. zmniejszenie zatrudnienia i wprowadzenie systemu czterobrygadowego.

A. Dotychczasowe działania pozwoliły firmie na wzrost udziału w rynku. Lata 1999 i 2000 były kolejnym okresem realizacji programu inwestycyjnego firmy stanowiącego część programu strategicznego. Do najważniejszych przedsięwzięć inwestycyjnych zrealizowanych w tych latach należą: • zakup przewijarek • zakup krosien z maszynami żakarda • zakup klimatyzacji i budowa kompresorowni • zakup snowadła • zakup aparatów barwiarskich • inwestycje w rozwój sprzedaży i sieć dystrybucji Inwestycje realizowane w ZPB „Frotex" S. wzrost poziomu konkurencyjności oraz na obniżenie kosztów produkcji. kolekcji ekskluzywnej o bardzo wysokiej jakości. Nakłady rzeczowe na inwestycje poniesione w tym okresie wyniosły 19.4 mln zł. Firma realizując przyjętą strategię stała się wiodącym producentem przemysłu włókienniczego w Polsce. W 1998 roku zmodernizowano sklep firmowy poprawiając jego wystrój i tym samym podnosząc standard obiektu.580 790 zł. są wynikiem planowania strategicznego mającego na celu skuteczna walkę z konkurencją oraz umocnienie pozycji rynkowej firmy. 68 . Na dotychczasowym parku maszynowym produkcja tego typu wyrobów nie była możliwa.wzorów Frankla tj. Wartość inwestycji.

Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Do podstawowych aktów prawnych regulujących sposób zachowań i obowiązujący w Spółce należą: Kodeks Handlowy.A. Wrocław 1998. Strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa przedstawiają zazwyczaj schematy. Regulamin Rady Nadzorczej. Struktura organizacyjna w bardzo dużym stopniu oddziaływuje na przedsiębiorstwo. jest regulamin organizacyjny określający wewnętrzną organizację przedsiębiorstwa. którzy zajmują różne stanowiska i wchodzą w skład różnych komórek organizacyjnych. Statut Spółki. działającego pod nazwą Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" Spółka Akcyjna. Kodeks Pracy. Wydawnictwo AE. że przyczyniają się one do jej powodzenia. Wpis do Rejestru Handlowego. pracownikami. Podstawowym aktem prawnym. Do najważniejszych powiązań w strukturze organizacyjnej należą powiązania między ludźmi. regulaminy organizacyjne. uprawnień.7. jaki sobie stawia48. Regulamin Zarządu Spółki. na realizację strategii przedsiębiorstwa oraz na poziom kosztów. do osiągnięcia celu. odpowiedzialności i współpracy poszczególnych komórek i stanowisk oraz inne szczegółowe regulacje. System organizacji i zarządzania Przedsiębiorstwo jest instytucją składającą się z wielu elementów powiązanych z sobą w ten sposób.207 69 . Wpływa przede wszystkim na wielkość zatrudnienia. na podstawie którego działa przedsiębiorstwo „Frotex" S. Czynnikami. które kształtują powstawanie struktury organizacyjnej jest podział pracy jak również złożoność i wzrost danego przedsiębiorstwa. Sposób ich połączenia może być rozpatrywany z punktu widzenia różnych elementów i powiązań występujących między nimi. Ustawy i przepisy nadrzędne zewnętrzne. 48 J. s. karty obowiązków.

• • • • zmiana Statutu Spółki. Do kompetencji Walnego Zgromadzenia należy: • rozpatrywanie i przyjmowanie sprawozdań Zarządu Spółki. ustalonym przez Zarząd Spółki w porozumieniu z Radą Nadzorczą. Spółka wpisana jest do rejestru handlowego postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu. w tym emisji nowych akcji. 70 . Działa zgodnie z zatwierdzonym statutem oraz uchwalonym Regulaminem Rady Nadzorczej i Regulaminem Zarządu Spółki. • podejmowanie uchwał o podziale zysku lub o pokryciu strat.Spółka działa w oparciu o Kodeks Handlowy oraz Statut Spółki-Akt Notarialny Rep. • kwitowanie władz Spółki z wykonania przez nie obowiązków. rozwiązanie Spółki. zbycie przedsiębiorstwa spółki. a także w oparciu o ustawę z dnia 30 kwietnia 1993 roku o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji. Władzami Spółki są: • Rada Nadzorcza • Walne Zgromadzenie • Zarząd Spółki Walne Zgromadzenia może podejmować uchwały w sprawach objętych porządkiem obrad. emisja obligacji. A nr 959/95 z dnia 29 września 1995 roku wraz z późniejszymi zmianami. Dział B/RHB 1388. bilansu oraz rachunku zysków i strat za poprzedni rok obrachunkowy.

Występuje tu polączenie funkcji: 71 . Jej postępowanie określa regulamin RN przez nią uchwalony. Zarząd Spółki jest jej organem wykonawczym i kieruje działalnością przedsiębiorstwa. W szczególności Zarząd Spółki posiada uprawnienia do: • składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu spółki. Do kompetencji RN należy: • badanie rocznego bilansu. • ustalania organizacji przedsiębiorstwa. Zarząd pod przewodnictwem Prezesa Zarządu zarządza spółką i reprezentuje ją na zewnątrz. w szczególności w zakresie praw majątkowych i zawierania umów. • • powoływanie. a także rachunków zysku i strat oraz zapewnienie ich weryfikacji przez biegłych rewidentów. planów finansowych i marketingowych Spółki. • badanie co roku i zatwierdzanie planów działalności gospodarczej. regulaminu organizacyjnego oraz innych wewnętrznych regulaminów spółki. badanie i opiniowanie wniosków Zarządu co do zasad podziału zysku.Rada Nadzorcza jest stałym organem nadzoru Spółki. zawieszanie i odwoływanie członków Zarządu. • ustalania i odwoływania prokury Ogólne zasady zarządzania spółką oparte są na kolegialnym funkcjonowaniu Zarządu Spółki oraz na zasadzie jednoosobowego kierownictwa. Odpowiada on za prowadzenie spraw spółki przed Radą Nadzorczą i Walnym Zgromadzeniem. • zwoływania zwyczajnych i nadzwyczajnych Walnych Zgromadzeń z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek Rady Nadzorczej. • badanie i opiniowanie sprawozdań Zarządu.

72 . EK. 4) formalizacja określa sposób postępowania w organizacji zgodnie z obowiązującymi przepisami wewnętrznymi i zewnętrznymi. 3) centralizacja określa podział kompetencji na poszczególne stanowiska instancyjne i komórki organizacyjne.Dyrektora ds. GB.Dyrektora Generalnego • Członka Zarządu. któremu podlega: EC.• Prezesa Zarządu. wyodrębnione są następujące pony organizacyjne: 1) pion Dyrektora Generalnego (DG). określony w podstawowych dokumentach organizacyjnych. GSI.A. techniczno-produkcyjnych. System organizacyjny przedsiębiorstwa charakteryzuje się pięcioma wymiarami struktury organizacyjnej: 1) konfiguracja strukturalna określa nazwy komórek organizacyjnych i zależności hierarchiczne i oraz wzajemny stosunek wzajemnie komórek ze sobą organizacyjnych stanowisk instancyjnych zintegrowanych i powiązanych. 5) Model postępowania ukształtowany poprzez niepisane i niesformalizowane elementy kultury organizacyjnej definiuje standaryzacja. GP. W strukturze organizacyjnej (Rys. EI. 2) pion Dyrektora Ekonomicznego (DE). G3. Nr 8) ZPB „Frotex" S. GZ. Dyrektor Generalny wykonuje swoje funkcje przy pomocy dyrektorów pionów funkcjonalnych i kierowników komórek organizacyjnych. 2) specjalizacja funkcjonalna określa podział funkcji działalności pomiędzy poszczególne komórki organizacyjne w przedsiębiorstwie Spółce. któremu podlega: GI.

TT. sekcja. TE. 4) pion Dyrektora Handlowego (DH). biuro. służba. 73 . magazyn i warsztat. TR. TK. któremu pocllega: TO. HL. W strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa Spólki występują następujące komórki organizacyjne: wydział. HE. dział. Specjalizacja funkcjonalna oparta jest na katalogu funkcji działalności obowiązującym w Spółce. HS. HM. Funkcje działalności zawarte w katalogu oznaczone są kodem czterocyfrowym i stanowią układ podstawowy. grupa. TC. Techniczna-Produkcyjnych (DT). TW. który zawiera wszystkie zadania realizowane w komórkach organizacyjnych. któremu podlega: HH. TP.3) pion Dyrektora ds.

Jakości i Zarządzania Środowiskowego GI Dyrektor ds. Struktura organizacyjna ZPB „Frotex” Wydział Wykończalni TK Wydział Konfekcji 74 .GZ Biuro Zarządu DG Dyrektor Generalny GP Dział Polityki Personalnej GJ Pełnomocnik ds.Produkcyjny DH Dyrektor Handlowy HE Dział Eksportu DE Dyrektor Ekonomiczny EC GSI Dział Inwestycji i Postępu Technicznego GB Służba BHP TO Dział Przygotowania Produkcji Dział Controllingu i Budżetowania TC Dział Techniczny HH Dział Marketingu I Polityki Handlowej EK Dział Księgowości – Główny Księgowy TR Zakładowa Służba Ratownicza HL Dział Logistyki EI Dział Informatyki TE Wydział Elektrociepłowni HM Magazyn Handlowy TP Wydział Przędzalni HS Dział Sprzedaży TT Wydział Tkalni TW Rysunek 7. Strategii i Rozwoju DT Dyrektor Techniczno .

W pionie Dyrektora Ekonomicznego: .formułowanie długookresowe.rachunkowość finansowa i zarządcza. Istnieje możliwość rozszerzenia funkcji układu podstawowego z czterema cyframi na czynności oznaczone pięcioma cyframi.realizacja inwestycji.realizacja polityki personalnej i socjalnej.. W pionach funkcjonalnych spółki realizowane są następujące grupy funkcji: W pionie Dyrektora Generalnego: . 75 . . .prowadzenie dokumentacji organizacyjno-prawnej oraz obsługa prawna.polityka finansowa i kredytowa.przepływy pieniężne i realizacja operacji pieniężnych. .doskonalenie systemu zarządzania.kontrola gospodarcza. .utrzymanie systemu jakości i systemu środowiskowego. .rozwój produktów. .. . - celów strategicznych i planowanie formułowanie celów polityki personalnej. .obsługa administracyjna przedsiębiorstwa.Układ podstawowy przeznaczony jest do koordynacji pracy kierownictwa ogólnego i określa podział funkcji pomiędzy komórki organizacyjne oraz samodzielne stanowiska instancyjne i jest ściśle powiązany ze strukturą organizacyjną. . .

.ewidencja majątku i inwestycji kapitałowych.. . .transport.zaopatrzenie surowcowe i techniczne.gospodarka majątkiem trwałym. W pionie Dyrektora ds.doskonalenie procesów technologicznych. W pionie Dyrektora Handlowego: . .sprzedaż krajowa. . Techniczno-Produkcyjnych: - planowanie i przygotowywanie produkcji.analizy ekonomiczne.wywiad gospodarczy.koszty i rachunkowość materiałowa. . . 76 .logistyka. .zabezpieczenie techniczne produkcji.gospodarka wodno-ściekowa. . .koordynacja i rozlicznie usług remontowych. .zaopatrzenie i gospodarka magazynowa.polityka handlowa.gospodarka magazynowa. .marketing operacyjny. . . .handel zagraniczny. .

finansowo-księgowych i innych. Pionami funkcjonalnymi kierują dyrektorzy. Wszystkie komórki organizacyjne mają obowiązek ścisłej współpracy na rzecz całego przedsiębiorstwa w zakresie przestrzegania przepisów. określonych zakresem realizowanych funkcji. wykonywania zarządzeń i poleceń dyrektora Generalnego oraz dostarczania materiałów liczbowych i opisowych niezbędnych do sporządzania obowiązujących sprawozdań statystycznych. Komórką organizacyjną w Spółce kieruje kierownik i odpowiada bezpośrednio przed kierownikiem wyższego szczebla za całokształt powierzonych mu zadań. którzy są odpowiedzialni za wykonanie powierzonych im zadań oraz posiadają uprawnienia i kompetencje w zakresie ich wykonywania. Kierownik sprawuje swoją funkcję przez wykorzystanie swoich uprawnień decyzyjnych i kontrolnych. oraz za wyniki pracy komórki oraz podległych mu pracowników. 2) Zakładowy Układ zbiorowy Pracy. wynikających z zakresu działania komórek organizacyjnych. Działalność przedsiębiorstwa zgodną z prawem wyznaczają: 1) Regulamin Organizacyjny. Pracownicy na stanowiskach wykonawczych otrzymują polecenia służbowe od bezpośredniego przełożonego i ponoszą wobec niego odpowiedzialność za całokształt wykonywanych funkcji działalności i czynności. 77 .- pomiary i automatyka. 3) Regulamin Pracy. Obowiązki poszczególnych pracowników v~rynikają z listy funkcji realizowanych w komórce organizacyjnej. Zakres działania komórek organizacyjnych pionów funkcjonalnych określają „Listy funkcji realizowanych w komórce".

Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy określa warunki jakim odpowiada treść stosunku pracy oraz ustala zasady precyzowania tych warunków. Regulamin Pracy określa porządek procesu pracy oraz prawa pracodawcy i pracowników. 5) Instrukcja Obiegu i Kontroli Dokumentów. 7) Pozostałe uregulowania prawne. Regulamin Organizacyjny jest podstawowym dokumentem. Zawiera informacje dotyczące podstaw jej funkcjonowania. Regulamin Kontroli Wewnętrznej określa organizację oraz zasady. Pozostałe uregulowania wewnętrzne przedsiębiorstwa sporządzane są w formie: • • • • • zarządzeń poleceń aneksów instrukcji poleceń wewnętrznych 78 . który określa wewnętrzną organizację Spółki. 6) Regulamin Kontroli Wewnętrznej. władz i ich kompetencji oraz zasad organizacji i zarządzania. Instrukcja Obiegu i Kontroli Dokumentów reguluje obieg i zakres operacji i kontroli wykonawczej na poszczególnych dokumentach występujących w Spółce we wszystkich komórkach organizacyjnych. Postanowienia regulaminu dotyczą wszystkich pracowników przedsiębiorstwa. tryb i sposób działania kontroli wewnętrznej.4) Księga Służb. Księga Służb zawiera szczegółowe schematy konfiguracji struktury organizacyjnej komórek organizacyjnych w tych komórkach oraz karty służby dla pracowników na stanowiskach nierobotniczych.

na podstawie. Firma Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" Spółka Akcyjna kieruje swoje wyroby na dwa rynki: 1) rynek krajowy 2) eksport Strukturę udziału według rynków zbytu w latach 1995-2000 przedstawia tabela oraz rysunek. Tabela 17. posługując się kategorią przychodu ze sprzedaży na poszczególne rynki. Następna tabela to wskaźniki dynamiki. zł 1998 Tys. Wyszczególnienie % zł 1996 Tys. Wskaźniki dynamiki struktury przychodów wg rynków zbytu w latach 19952000 w cenach bieżących 79 . zł 1997 Tys. Struktura przychodów ze sprzedaży według rynków zbytu w latach 1995-2000 Uzupełnić – wklej zeszyt 2!!!!!!!!!!!!! Tabela 18. Rynki zbytu. zł % % % % % Kraj Eksport Przychody ze sprzedaży Zródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji księgowej ZPB "Frotex" za okres 95-00 Rysunek 8. zł 2000 Tys. których dokonano ogólnej analizy struktury rynków zbytu. zł 1999 Tys. Struktura przychodów ze sprzedaży według rynków zbytu w latach 19952000.8. 1995 Tys.

0 122.0 118.6 182. Fakt ten spowodowany został generalnie spadkiem siły nabywczej pieniądza jak również trudnościami w sprzedaży i terminowym uzyskaniu zapłat za sprzedany towar.5 146. W roku 1998 Frotex zanotował najwyższe obroty w sprzedaży na kraj i eksport w stosunku do roku 1995.2 127. wskaźników dynamiki wykazuje. Łotwy. aby wyroby „Frotexu" kojarzone były z wyrobami o najwyższych parametrach jakościowych w branży.Wyszczególnienie Wskaźniki dynamiki 1995r. Było to możliwe dzięki wprowadzeniu nowych produktów w poszczególnych asortymentach oraz ciągłej dbałości o to . że lata 1995-1998 to okres.8 Eksport 100. Szacunkowy udział w rynku produktów Frotexu wyznaczony w oparciu o ogólnopolskie badania rynkowe przeprowadzone przez agencje „Pentor" i „Demoskop" wynosił około 35 °lo.9 Źródła: opracowanie własne na podstawie tabeli Nr 17 2000 126.5 142. Sprzedaż krajowa wzrosła prawie o 50%. Spadek eksportu spowodowany został rezygnacją klientów z Irlandii i Belgii z części oferowanego asortymentu na rzecz tańszych i bardziej konkurencyjnych wyrobów z Litwy.7 140.7 Analiza. Estonii i Belgii. = 100% 1995 1996 1997 1998 1999 Kraj 100.0 138. Sprzedaż eksportowa na poszczególne kraje przedstawiała się następująco: Tabela Nr 19 Sprzedaż eksportowa z podziałem na poszczególne kraje w latach 1996-2000 Kraj 1996 wykonanie Sprzedaż Udział 1997 wykonanie Sprzedaż Udział 1998 wykonanie Sprzedaż Udział 1999 wykonanie Sprzedaż Udział 2000 plan Sprzedaż Udział 80 . natomiast w eksporcie prawie podwojono obroty. w którym zarówno na rynku krajowym jak i na rynku zagranicznym zanotowano wzrost sprzedaży. Niestety kolejne dwa lata przyniosły spadek sprzedaży w stosunku do roku 1998 zarówno na rynku krajowym jak i na rynku zagranicznym. Dynamika sprzedaży uzyskana w 1996 roku wpłynęła za wzrost udziału produktów zakładu w rynku krajowym.2 161.

sklepy własne.0 81 . % w tys. % w tys. supermarkety.0 100. przerobowcy.0 100. detaliści Agencje reklamowe OGÓŁEM 100.0 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitvcznvch ZPB „Frotex” 100. usługobiorcy.0 100. Tabela 20. Zestawienie procentowych udziałów poszczególnych kanarów dystrybucji w sprzedaży ogółem przedstawia poniższa tabela. odbiorcy finalni oraz agencje reklamowe. % Wielka Brytania Italia Belgia Szwajcaria Dania Niemcy Francja Holandia Irlandia USA Norwegia Czechy Finlandia Szwecja Austria Wenezuela Rosja RAZEM Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ewidencji analitycznej ZPB ”Frotex” Do głównych kanałów dystrybucji za pośrednictwem których Frotex sprzedaje swoje wyroby w kraju należą: hurtownie patronackie. Sprzedaż według kanałów dystrybucji w łatach 1995 – 2000 Kanał Dystrybucji Udział procentowy poszczególnych kanałów dystrybucji w sprzedaży krajowej 2000 1995 1996 1997 1998 1999 plan Hurtownie patronackie Przerobowcy.w tys. % w tys.0 100. % w tys. usługobiorcy Supermarkety Hurtownicy.

w którym ceny są wyższe o około 8% od cennika hurtowników Duża ekspansja sieci dystrybucji opartych na supermarketach skłoniła przedsiębiorstwo do zwiększenia zainteresowania się tym kanałem. W praktyce oznaczało to odejście od udzielania upustów naliczanych dotychczas w zależności od obrotów hurtowni. W 1997 wprowadzone hurtowniami patronackimi. Dynamiczny rozwój sieci supermarketów znalazł odbicie w zwiększeniu obrotów Froter w tym kanale dystrybucji. które wpłynęły na wzrost udziału w sprzedaży kanału dystrybucji jakim jest kanał usługobiorcy i przerobowcy. Pozwala to na roku zwiększenie zostały sprzedaży. 82 . Przyjęto rozwiązanie wprowadzające funkcjonowanie dwóch cen: • cennika dla hurtowników dokonujących stałych systematycznych zakupów. Zapotrzebowanie klientów na usługi wykończalnicze. pomimo.Jak wynika z powyższej tabeli głównym kanałem dystrybucji wyrobów Frotexu są hurtownie patronackie. ograniczenie nowe zasady kosztów współpracy dystrybucji z oraz zminimalizowanie ryzyka związanego z rozliczeniami finansowymi. • cennika dla pozostatych odbiorców. Hurtownicy oferujący asortyment w cenach fabrycznych skutecznie skracają drogę pomiędzy odbiorcą finalnym a zakładem. a co za tym idzie przystosowania odpowiedniej polityki asortymentowo-cenowej zakładu pozwalającej na rozwinięcie współpracy z tym klientem. że dynamika tego kanału maleje z każdym rokiem. wysoki ich poziom we Frotexie. w których między innymi zostały uwolnione ceny na wyroby Frotexu. przejęcie klientów od konkurencji to główne czynniki.

83 .

.............................................................................1 ROZDZIAŁ I.......................... .. ANALIZA EKONOMICZNA JAKO FUNDAMENT SPRAWNEGO ZARZĄDZANIA PRZEDSIĘBIORSTWEM........................................................................WSTĘP.............................39 84 .......................................................................................................5 ROZDZIAŁ II.............................................................................................................................................

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful