Wstęp.

Analizę stanów i procesów ekonomicznych w przedsiębiorstwie nazywa się analizą ekonomiczną. Jest ona instrumentem służącym do poznania przebiegu i rezultatów procesów gospodarczych. Można ją definiować również jako dyscyplinę zajmującą się wyszukiwaniem, mierzeniem związków zachodzących między zjawiskami ekonomicznymi oraz wykrywaniem za pomocą rozmaitych metod badawczych, prawidłowości dotyczących zachowywania się podmiotów gospodarczych i ich reakcji na bodźce płynące z otoczenia. Proces budowy nowego systemu społeczno-gospodarczego w warunkach gospodarki rynkowej i związane z nią oczekiwania wymagają rozwoju przedsiębiorstw. Osiągnięcie tego nie byłoby jednak możliwe bez ciągłego udoskonalania procesów planowania, bieżącej kontroli i sterowania. Zarządzanie przedsiębiorstwem traktowane jako ciągły proces podejmowania decyzji, których trafność decyduje o skuteczności i pożądanym poziomie ekonomicznym działań gospodarczych, komplikuje się, w warunkach dużej zmienności otoczenia i wzrastającej konkurencji. Podejmowanie decyzji strategicznych, które określają podstawowe cele gospodarcze jak i decyzji operacyjnych oraz taktycznych mających za zadanie likwidację niepożądanych odchyleń od założonych celów oraz wczesne ich wykrywanie wymaga stałego dopływu pełnych, szybkich i rzetelnych informacji. Analiza ekonomiczna pozwala na dokonanie oceny bieżącej działalności podmiotów gospodarczych i obejmuje zagadnienia takie jak, istotę i wstępną analizę sprawozdań finansowych, badanie kondycji finansowej przedsiębiorstwa, w szczególności jego płynności finansowej, stopnia zadłużenia, sprawności działania, zyskowności oraz oceny rynkowej wartości
1

akcji i kapitału. Analiza ekonomiczna pozwala na badanie czynników kształtujących wyniki finansowe przedsiębiorstw, badanie dochodów ze sprzedaży oraz kosztów własnych, co stanowi podstawę do podejmowania decyzji dotyczących zarówno bieżącej jak i przyszłej działalności gospodarczej. Duże znaczenie analizy ekonomicznej w zarządzaniu podmiotami gospodarczymi sprawia, że zaczyna ona zajmować wysoką pozycję wśród funkcji zarządzania i coraz częściej zaliczana jest do funkcji podstawowych przedsiębiorstwa. Przeprowadzenie analizy wymaga zastosowania odpowiednich metod badania i zasad oceny wypracowanych przez analizę jako samodzielną dyscyplinę naukową. W procesie tym wykorzystywany jest dorobek z innych dziedzin takich jak: rachunkowość, ekonomika przedsiębiorstw, finanse i marketing. Charakterystyczną cechą analizy w gospodarce rynkowej jest bezpośrednie wykorzystanie jej w procesie zarządzania. Wyniki analizy stanowią podstawę do weryfikacji słuszności decyzji podjętych w przeszłości oraz ustalenie punktu wyjścia zamierzeń bieżących i przyszłościowych. W bieżącej działalności przedsiębiorstwa analiza ekonomiczna ma na celu jak najszybsze dostarczenie informacji o zakłóceniach tej działalności w stosunku do stanu będącego podstawą porównań. W fazie oceny i weryfikacji rezultatów działalności przyszłych okresów analiza dostarcza informacji o efektywności gospodarowania oraz pozycji przedsiębiorstwa w branży i na rynku. Pozwala, więc na dobre przygotowanie przyszłej działalności wyrażonej w strategii rozwoju przedsiębiorstwa. Celem mojej pracy jest bliższe poznanie problematyki analizy ekonomicznej oraz próba jej zastosowania w praktyce w oparciu o wiedzę wyniesioną z uczelni oraz udowodnienie, że analiza ekonomiczna stanowi podstawę do opanowywania rynków i umacniania na nich pozycji przedsiębiorstw. Rzeczowy zakres pracy obejmuje dokonanie analizy i oceny
2

przedsiębiorstwa poprzez badanie struktury przychodów i kosztów, analizę wyniku finansowego na wybranym przykładzie. Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej wykorzystano bezpośrednie źródła z przedsiębiorstwa w postaci bilansu, sprawozdań FO1, sprawozdań z zatrudnienia oraz rachunków zysku i strat. Praca napisana jest w oparciu o literaturę przedmiotu. Spośród wielu autorów zajmujących się problematyką analizy finansowej, do których należą między innymi Lech Bednarski, Ryszard Borowiecki, Jan Duraj, Marian Walczak, Jan Czekaj, Zbigniew Dresler, Wiesław Pluta, Niels A. Skor, Maria Sierpińska i Tomasz Jachna na szczególną uwagę zasługują Maria Sierpińska, Tomasz Jachna autorzy książki pt. „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych”, Jan Czekaj Zbigniew Dresler autorzy pracy pt. „Podstawy zarządzania finansami” oraz Lech Bednarski, Ryszard Borowiecki, Jan Duraj, Edmund Kurtys, Tadeusz Waśniewski i Bolesław Wersty, twórcy książki pt. „Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa”. Wszyscy wymienieni powyżej autorzy w szczegółowy sposób omawiają problematykę analizy, jej rolę i znaczenie, metody analizy oraz dokonują prezentacji podstawowych wskaźników wykorzystywanych w przeprowadzaniu analizy ekonomicznej. Rozdział pierwszy stanowi bliższe zapoznanie się z tematyką analizy ekonomicznej jako instrumentu sprawnego zarządzenia przedsiębiorstwem. Określa istotę, funkcję i zakres współczesnej analizy finansowej. Wyjaśnia pojęcie i przedmiot analizy oraz charakteryzuje jej najważniejsze rodzaje i elementy składowe. W rozdziale drugim dokonano ogólnej charakterystyki. Przedstawiono genezę i rozwój przedsiębiorstwa, charakterystykę produkcji oraz jej czynniki. Omówiono również sytuację w otoczeniu konkurencyjnym i tzw. makrootoczeniu. Zasadniczą cześć pracy stanowi analiza finansowa uwzględniająca najnowszy dorobek twórców metod do jej przeprowadzania. Zawiera przegląd tradycyjnych metod i wskaźników powszechnie zalecanych i
3

stosowanych w zarządzaniu finansami przedsiębiorstw. Ponadto przedstawia ocenę przeprowadzonej analizy na wybranym przykładzie. Zagadnienia te są przedmiotem rozdziału trzeciego.

4

Analiza ekonomiczna jako fundament sprawnego zarządzania przedsiębiorstwem. .Rozdział I. Warunkiem efektywnego działania firmy jest analiza osiąganych rezultatów gospodarowania. wówczas nazywa się analizą strukturalną. Uzyskiwane wyniki mogą. Analiza odnosząca się do działalności gospodarczej nosi nazwę analizy ekonomicznej. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie przemysłowym. która polega na dzieleniu danej całości na części i rozpatrywaniu każdej z nich osobno.poznanie mechanizmu funkcjonowania badanej całości. identyfikację czynników oddziałujących na tę całość oraz siły. musi posiadać dobre rozeznanie rzeczywistej efektywności podejmowanych w przeszłości decyzji. bowiem bądź to narzucać konieczność dotychczasowych sposobów postępowania. PWE Warszawa 1988 s.87 5 . Mówi się o niej jako o dyscyplinie naukowej dotyczącej zespołu metod umożliwiających stawianie diagnoz w jednostkach operacyjnych. zmian jakie zachodzą. Kierownictwo firmy. przedmiot i elementy składowe analizy ekonomicznej. 1. Pojęcie.32 Encyklopedia powszechna PWN T. Analiza osiągniętych wyników gospodarowania jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa. aby sprawnie zarządzać. a mianowicie: .2 Może mieć dwojaki cel.1 Warszawa 1973 s. Więckowski.1 Jest ona również metodą postępowania. bądź też potwierdzić słuszność prowadzonej polityki. związków i zależności występujących między elementami strukturalnymi oraz między każdym elementem a całością.wykrycie struktury badanej całości. 1 2 J.

Kurtys. Konieczna jest synteza. Przedmiot i rodzaje analizy. Dotyczą one analizy ekonomicznej w obrębie przedsiębiorstwa i otoczenia. 2. i procesy gospodarcze występujące we wszystkich dziedzinach działalności przedsiębiorstwa.3 Analiza strukturalna jak i przyczynowa nie zapewniają pełnego poznania badanego przedmiotu. – czyli łączenie różnych części w całość po uprzednim zbadaniu tych części. . T. w czym jest lepsze a co wymaga 3 L. że metody te uzupełniają się wzajemnie. musi wiedzieć.badanie wielkości przyszłych odchyleń stanów rzeczywistych od postulowanych. że synteza jest przeciwieństwem analizy jednak mimo to możemy powiedzieć.10 6 . Wydawałoby się. E. J. . B. wówczas nazywa się ją mianem analizy przyczynowej.projektowanie działań korekcyjnych. Przedsiębiorstwo chcąc być konkurencyjne na rynku musi znać dobrze swoje otoczenie. R. Otoczenie jest jednym z czynników mających wpływ na dynamikę rozwoju przedsiębiorstwa. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. . Duraj. Borowiecki. Główne zadania analizy ekonomicznej traktowanej jako metoda to: . Waśniewski. zmierzających do poprawy stanu i przebiegu procesów. Wersty.kierunku i natężenia wpływu poszczególnych czynników na stwierdzone zmiany.wykrywanie struktury zjawisk i procesów występujących w działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Bednarski. Dzięki nim możemy poznać dogłębnie dany obiekt w całości i w szczególe.ustalanie wewnętrznych oraz zewnętrznych związków przyczynowych tych zjawisk i procesów. Przedmiotem analizy są zjawiska.

Czy wszystkich będzie stać na nasze produkty. Do tego wszystkiego niezbędna jest „Analiza działalności przedsiębiorstwa”.12 Przeprowadzając taką analizę możemy dowiedzieć się. jak i przebiegu oraz wyników osiąganych w danym czasie.makroekonomiczną . Regulowanie i sterowanie procesami gospodarczymi w przedsiębiorstwie wymaga poddawania analizie zarówno stanów tych procesów.mikroekonomiczną 7 . Przyjęcie kryterium przedmiotowego lub czasowego umożliwia wyróżnienie kilku rodzajów analizy ekonomicznej. Jachna „Ocena przedsiębiorstwa według standardów światowych” PWN Warszawa 1994. Sierpińska T.1 Analiza otoczenia przedsiębiorstwa Ocena warunków społecznych i prawnych Analiza rynku Analiza konkurencji Analiza ekonomiczna Analiza finansowa Analiza techniczno .ekonomiczna Synteza wyników analiz i przygotowanie decyzji przyszłych okresów Źródło: M. s. Znając słabe i mocne strony swoje oraz konkurentów może właściwie prowadzić politykę dalszego rozwoju i udoskonalania.modernizacji. Rys. Rodzaje analizy ekonomicznej. Uwzględniając kryterium przedmiotowe. należy przede wszystkim wyodrębnić analizę: . czy w regionie który badamy występuje duże bezrobocie. jakie są warunki społeczne i prawne ludności. jaką państwo prowadzi politykę pod względem dziedziny działalności naszego przedsiębiorstwa.

analizę ex ante (antycypacyjną). Wersty. Wersty. rok). zwana także retrospektywną.Przedmiotem analizy makroekonomicznej są stany i wyniki ekonomiczne całej gospodarki narodowej. E. B. J. Analizę ekonomiczną ze względu na przyjęty horyzont czasowy można podzielić na: analizę ex post (retrospektywną). Duraj.14 8 . Główny Urząd Statystyczny. B. R. R. np. Ministerstwo Finansów. a także utrwalać tendencje w zarządzanych obiektach gospodarczych. oraz analizy problemowe. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. zapobiegać w przyszłości zmianom niepożądanym. lecz również w poszczególnych wycinkach jego działalności. Waśniewski. Dzięki wynikom analizy ex post można nie tylko wyjaśnić zmiany. Może być przeprowadzona na wszystkich szczeblach zarządzania w przedsiębiorstwie. T. wydajność pracy. E. tę ostatnią zaś na analizę taktyczną (średniookresową) oraz analizę strategiczną (długookresową). Zadaniem analizy mikroekonomicznej jest natomiast badanie stanów i wyników działalności ekonomicznej i podmiotów gospodarczych. dotyczące głównych w danym okresie problemów gospodarczych. obrotów aktywów. Kurtys. Borowiecki. należy do najlepiej opracowanych rodzajów analizy ekonomicznej. Sporządzają ją centralne organy administracji państwowej. wykorzystując uzyskane wyniki. kosztów własnych produkcji. Borowiecki.4 W ramach analizy mikroekonomicznej można wyodrębnić analizy dziedzinowe. Bednarski. Centralny Urząd Planowania. Duraj. Można także. J. tj.5 Analiza operatywna ma na celu przygotowanie informacji analitycznych o zjawiskach i procesach gospodarczych w relatywnie krótkich odcinkach czasu 4 L. jakie zaszły w przedsiębiorstwie jako całości. Waśniewski. np. Analiza ex post. obejmujące poszczególne dziedziny działalności gospodarczej. Kurtys. analizę gospodarki materiałowej.14 5 L. analizę zatrudnienia i płac. Bednarski. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. Jej podstawowym celem jest przeprowadzenie badań strukturalnych i przyczynowych w odniesieniu do minionych zadań gospodarczych w przyjętym przedziale czasu (kwartał. T.

cash flow. stan gospodarki jako całości. Analizę ex ante wykorzystuje się we wszystkich procesach decyzyjnych.analizę konkurencyjność wyrobów) się i zasobów i finansowych zagrożeniami (płynność. Analiza ex ante. jak i te. podobnie jak analiza ex post może być przeprowadzana na wszystkich poziomach zarządzania w przedsiębiorstwie. Analiza strategiczna odnosi się do okresów dłuższych niż jeden rok i z tego powodu ma nieco odmienny zakres tematyczny oraz mniejszy stopień szczegółowości i dokładności aniżeli analiza taktyczna. a przede wszystkim planowania. dzień. płynność. 9 . które mogą się pojawić w przyszłości. zasoby surowcowo – materiałowe itp. zasobów handlowych (sieć dystrybucji. zajmującą szansami przedsiębiorstwa w otoczeniu. Uwzględnia ona zarówno czynniki te. jakość kierowania). gospodarczych Pozwala we ustalać wyniki przewidywanych działalności procesów oraz w wszystkich dziedzinach przedsiębiorstwie jako całości. zasobów technicznych (nowoczesność wyposażenia. dekada. zajmującą się słabymi i mocnymi stronami przedsiębiorstwa w zakresie zasobów ludzkich (kwalifikacje. Analiza taktyczna jest tym rodzajem analizy ex ante. zewnętrzną.analizę wewnętrzną.– zmiana. . potencjał badawczy). zadłużenie. Dzięki relatywnie krótkiemu horyzontowi czasowemu wyróżnia się dużą szczegółowością i wysokim prawdopodobieństwem uzyskanych wyników badawczych. który obejmuje okresy nie dłuższe niż jeden rok. Wyróżnia się w niej: . Szczególną uwagę zwraca się w niej na stan konkurencji. Najistotniejszą cechą analizy operatywnej jest niemal bezpośrednie wykorzystywanie jej warunków do regulacji zaistniałych odchyleń od założonych parametrów i do likwidacji występujących zakłóceń w przebiegu procesów gospodarczych i produkcyjnych. struktura kosztów). które działały wcześniej. zwana także antycypacyjną. zdolność produkcyjna. stan prawnopolityczny państwa.

.analizę decyzyjną.analizę funkcjonalną. W celu zapewnienia wynikom analizy ekonomicznej wysokiej wartości i dużej użyteczności należy przestrzegać pewnej kolejności badań analitycznych.. w jakich badany obiekt działa i w ramach których istnieje.analizę przestrzenną (międzyzakładową). . Analiza przestrzenna. Ponadto w analizie systemowej przyjmuje się założenie. zakłady). Analizą decyzyjną nazywa się taki zespół działań analitycznych.analizę synergii przedsiębiorstwa z otoczeniem. jednostkowymi kosztami własnymi porównywalnych wyrobów wytwarzanych przez przestrzenne wyodrębnione ogniwa organizacyjne (wydziały. lecz również ze struktury sprzężeń między nimi. że cechy charakterystyczne rozpatrywanego zjawiska wynikają nie tylko z cech jego elementów. Oprócz wymienionych rodzajów analizy wyróżnia się jeszcze: . ma na celu ustalenie przyczyn różnic między np. że w badaniach analitycznych należy uwzględniać warunki. a nie jako elementów niezależnych. . 10 . którego celem jest przygotowanie wszystkich informacji analitycznych potrzebnych do podjęcia oraz realizacji danej decyzji. Obiektem analizy funkcjonalnej są te zjawiska ekonomiczne. Analiza systemowa charakteryzuje się ujmowaniem badanych obiektów jako części składowych określonej całości. Przyjmuje się w niej tezę.analizę systemową. zwana również międzyzakładową. które znajdują się w obszarze odpowiedzialności danego stanowiska pracy.

Kolejność ta podyktowana względami natury metodycznej.19 11 . przesądza o wnikliwości i poprawności merytorycznej rezultatów badań i ich wartości aplikacyjnej. Ćwiąkała-Małys. Wydawnictwo UW. Z. Maksimowicz: Wybrane zagadnienia analizy ekonomicznej w podmiocie gospodarczym. s. Kryterium przedmiotowe dzieli również analizę ekonomiczną na:6 • analizę techniczno-ekonomiczną. • analizę finansową. Wrocław 1997. Źródło: opracowanie własne. Rodzaj analiz Analiza makroekonomiczna Analiza mikroekonomiczna Analiza dziedzinowa Analiza problemowa Kryterium Kryterium przedmiotowe Kryterium horyzontu czasowego Analiza ex post Analiza operatywna Analiza ex ante Analiza taktyczna Analiza strategiczna Analiza wewnętrzna Analiza zewnętrzna Analiza synergii Rys 2. Podział analiz ekonomicznych według wybranych kryteriów. • analizę otoczenia (konkurencji). 6 A.

wskaźniki wzrostu. zmiany ceny lub reklamy. Analiza sytuacji finansowej firmy stwarza podstawy do wyboru najlepszych alternatyw przy podejmowaniu decyzji. Przyczyny kształtowania się wyniku finansowego na określonym poziomie tkwią w stopniu wykorzystania poszczególnych czynników produkcji i otoczeniu przedsiębiorstwa. analizie gospodarki materiałowej i postępu technicznego. gorsze lub takie samo powodzenie i dlaczego. Poprzez analizę konkurencji poznajemy naszych głównych rywali. wydajności. Wyjaśnienie odchyleń wskaźników finansowych stwarza konieczność wzajemnego powiązania analizy finansowej z analizą techniczną. W analizie konkurencji ważne jest ustalenie. Przeprowadzamy ocenę stopnia wykorzystania poszczególnych czynników produkcji z punktu widzenia ich wpływu na wyniki ekonomiczno – finansowe przedsiębiorstwa. stopień integracji. Posiadając te wszystkie dane firma dokonująca analizy może wypracować strategiczną 12 . Musimy znać swoich głównych konkurentów.Analiza techniczno-ekonomiczna opiera się na: analizie produkcji (ilość asortyment). rozmiar ich sprzedaży. ponieważ na takich danych można oprzeć politykę cenową i działanie marketingowe. aby nie utracić miejsca na rynku i móc prowadzić politykę ekspansji. w jakich grupach klientów konkurent ma lepsze. analizie zatrudnienia. Równie ważne są informacje dotyczące reakcji konkurenta na wprowadzenie nowego wyrobu na rynek. płac. Ich słabe i mocne strony porównujemy z naszymi i wyciągamy odpowiednie wnioski. analizę kondycji finansowej oraz czynnikową ocenę wyniku finansowego. wyposażenia w środki finansowe. rachunku strat i zysków. a także do interwencji w przypadku. Do analizy finansowej zaliczamy: wstępną i rozwiniętą analizę bilansu. ustalenie i ocenę przepływów pieniężnych. gdy plany odbiegają znacząco od rzeczywistości.

Materiały źródłowe służące do oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. ustalenie działań racjonalizujących przedmiot badań. Wykorzystanie wyników tych badań do usprawnienia działalności przedsiębiorstwa.7 Przestrzeganie w badaniach analitycznych wyżej wymienionych etapów metodycznych jest ważne przede wszystkim dla poprawności merytorycznej uzyskiwanych wyników. Waśniewski. R. sformułowanie modelu i przeprowadzenie analizy przyczynowej. 4. Wersty. określenie odchyleń stanów rzeczywistych od postulowanych. Duraj. Do podstawowych etapów metodycznych badań analitycznych należy zaliczyć 1. postawienie diagnozy ekonomicznej. Niezbędna do tego jest analiza. przeprowadzanie badań przyczynowo – skutkowych. 3. w której wyodrębnia się kilka etapów. J. 6. dokładne zdefiniowanie obiektu badań. ustalenie jednostki odniesienia (bazy). Kurtys. T. Przewagę na rynku charakteryzującym się nadmiernymi zdolnościami produkcyjnymi można uzyskać tylko dzięki szybkiemu reagowaniu na zakłócenia. Równie ważne znaczenie dla procesu analizy ekonomicznej ma organizacja badań analitycznych. Bednarski. 2. E. 7. 5. 3.ofensywę wobec konkurencji. 7 L. wybór kryterium oceny badanego zjawiska lub procesu. Borowiecki. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. wybór adekwatnej miary. Zalicza się do nich: gromadzenie danych źródłowych. B.16 13 . postawienie wstępnej hipotezy.

- pozaewidencyjne. wyodrębnić można:8 8 L.W ramach prac analitycznych. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. Materiały źródłowe wykorzystywane na potrzeby analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na: . Wydawnictwo PWE. Podstawowym celem prac przygotowawczych analizy ekonomicznej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych.33 14 . tworzone w ramach prowadzonych w przedsiębiorstwie urządzeń ewidencji operatywnej techniczno – ekonomicznej. co z kolei uniemożliwi wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznych działań. komputerowe ujęcie danych) oraz na podstawie sprecyzowanych zasad (w tym terminów) – może zapewnić uzyskiwanie danych liczbowych wszechstronnie ilustrujących przebieg procesów gospodarczych w przedsiębiorstwie. s. bez względu na ich rodzaj. W ramach materiałów źródłowych ewidencyjnych można wyodrębnić: brakuje kartki nr 17. Wśród materiałów ewidencyjnych. taśmy magnetyczne. w odpowiednich urządzeniach ewidencyjnych (konta. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane mogą stać się przyczyną dalszych błędnych ustaleń. Etap ten decyduje w dużej mierze o jakości przeprowadzonej analizy. statystyki ekonomicznej oraz rachunkowości.ewidencyjne. rejestry. Ewidencja gospodarcza właściwie zbudowana i prowadzona systematycznie. zmierzających do oceny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa jednym z ważniejszych etapów jest przygotowanie materiałów źródłowych. Warszawa 2000. Podstawowe znaczenie mają materiały ewidencyjne.

• zapisy dokonane w analitycznych i syntetycznych urządzeniach ewidencyjnych (konta. Dobór i weryfikacja podstaw źródłowych analizy wpływa w istotnym stopniu na rzetelność i obiektywność dokonanych ocen. mogą prowadzić do podjęcia błędnych decyzji i tym samym uniemożliwić skuteczne działanie. Właściwy dobór tych materiałów (a w tym głównie sprawozdawczości finansowej). którymi są w Polsce biegli rewidenci. Weryfikacja sprawozdawczości przedsiębiorstwa w systemie gospodarki rynkowej należy do tych prac specjalistów rachunkowości i finansów. zależy w dużej mierze od charakteru i rodzaju wykorzystywanych informacji źródłowych.• dokumentację pierwotną lub wtórną. a także ich weryfikacja. taśmy perforowane lub magnetyczne. Źródła i metody badań w analizie ekonomicznej. stanowiącą podstawę zapisów w urządzeniach ewidencyjnych. Typowym materiałem źródłowym. będącą uogólnieniem ich treści. 4. rejestry. a zatem i jej użyteczności w zarządzaniu przedsiębiorstwem. niewłaściwie zweryfikowane. Materiały niestarannie przygotowane. tabulogramy). wykorzystywanym w ramach analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość finansowa. • sprawozdawczość opartą na tych zapisach. Jakość przeprowadzonej analizy. Podstawą podejmowania analizy ekonomicznej powinny być odpowiednie materiały źródłowe o charakterze wewnętrznym i zewnętrznym. Podstawowe znaczenie ma jej podział na sprawozdawczość rzeczową i finansową. niekompletne. 15 . to podstawowe czynniki określające jakość analizy.

poprzednie analizy ekonomiczne. zawierające dane o przedsiębiorstwie 2) materiały zewnętrzne. Sierpińska T. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r.32 10 11 M. Materiały źródłowe wykorzystywane zarówno na potrzeby analizy finansowej. plany.21 11 L.W ramach prac analitycznych związanych z oceną działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. E. T. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. wchodzące w zakres ewidencji gospodarczej – statystyki ekonomicznej i rachunkowej. Źródłem informacji liczbowych są: księgowość. J. dokumentacja konstrukcyjno-technologiczna oraz inna dokumentacja obrazująca działalność przedsiębiorstwa. 2) opracowanie i prezentacja wyników przeprowadzonej analizy. na wyróżnienie zasługuje:9 1) zebranie i weryfikacja materiałów źródłowych. Materiały niekompletne lub niestarannie zweryfikowane stać się mogą przyczyną błędnych ustaleń i stąd uniemożliwiać wyciągnięcie poprawnych wniosków oraz podjęcie skutecznego działania. Waśniewski. s. informujące o otoczeniu przedsiębiorstwa.10 Decyduje to w dużej mierze o jakości prowadzonej analizy. B. 16 . Wydawnictwo PWE. 12 L. Bednarski. Materiały ewidencyjne mają znaczenie podstawowe i wynikają z prowadzonej w danym przedsiębiorstwie ewidencji. Borowiecki. Podstawowym zadaniem prac przygotowawczych do analizy ekonomicznej jest dobór i weryfikacja materiałów źródłowych. obok właściwej analizy porównawczej i przyczynowej.11 Zasadnicze znaczenie mają materiały ewidencyjne. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. jak i całej analizy ekonomicznej w przedsiębiorstwie można ogólnie podzielić na dwie grupy: 1) materiały wewnętrzne. Wersty. sprawozdawczość finansowa i rzeczowa. Warszawa 2000. Kurtys. Dane o przedsiębiorstwie mogą mieć charakter ewidencyjny i poza ewidencyjny. R. Składają się na nie:12 9 L. Duraj. Bednarski „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie” PWE Warszawa 1994r. kalkulacja ewidencyjna.

Biznes plan i inne plany gospodarcze. Dane poza ewidencyjne pomimo uzupełniającego charakteru. kosztorysy. analitycznych i syntetycznych . a ich brak lub niekompletność może utrudnić prowadzenie analizy w wybranym zakresie.. w tym szczególnie analizy roku ubiegłego. a zwłaszcza plan finansowy tzw. takie jak kalkulacje wstępne.informacje uzyskane od kompetentnych pracowników.sprawozdawczość Materiały ewidencyjne wykorzystywane dla potrzeb analizy obejmują przede wszystkim: . zwłaszcza analiz roku ubiegłego. Ich brak może utrudnić lub nawet uniemożliwić przeprowadzenie właściwego badania. .33 17 .dokumentacja pierwotna i wtórna . 13 w analizie ekonomicznej zaliczyć można przede L.protokoły z przeprowadzonych kontroli i rewizji zewnętrznych i wewnętrznych oraz wnioski pokontrolne. • wyniki poprzednio przeprowadzonych analiz. .plany gospodarcze zarówno długoterminowe jak i krótkoterminowe a w tym szczególności biznes plan.zapisy w urządzeniach ewidencyjnych. Do materiałów źródłowych pozaewidencyjnych wykorzystywanych wszystkim:13 • opracowane dane postulowane. s. . . jak dane ewidencyjne. stanowią dla analizy równie cenne źródło informacji.wyniki przeprowadzonych analiz.inne dane postulowane. Warszawa 2000. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. . Materiały źródłowe pozaewidencyjne mają charakter uzupełniający. pomocniczy.sprawozdania z posiedzeń zarządu i rady nadzorczej. Wydawnictwo PWE.

Te dwa sprawozdania są zbliżone do siebie w treści i dlatego często sporządza się tylko jedno z nich. rachunki wyników i rachunki przepływów pieniężnych.14 Podstawowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizach ekonomicznych są: bilanse. dotyczące 14 Praca zbiorowa pod redakcją L. • uzyskiwane materiały i informacje dotyczące przedsiębiorstw krajowych i zagranicznych. przepływów środków pieniężnych przedsiębiorstwie oraz orientację o kierunkach ich zagospodarowania. Należy jednak zaznaczyć. Podstawowym materiałem źródłowym analizy ekonomicznej jest sprawozdawczość przedsiębiorstwa. że często dla dokonania wszechstronnej oceny jakiegoś zagadnienia niezbędne jest wykorzystanie z danych zarówno sprawozdawczości finansowej jak i rzeczowej. Duże znaczenie informacyjne mają noty uzupełniające. 18 . Te najważniejsze sprawozdania finansowe przedsiębiorstwa sporządzone są w formie standardowej. sporządzana w oparciu o ewidencję księgową. wykorzystywana jest przede wszystkim jako podstawa źródłowa analizy finansowej. którą z uwagi na treść danych można podzielić na sprawozdawczość rzeczową i finansową. Bednarskiego T. Sprawozdawczość finansowa uwzględniająca dane liczbowe wyrażone w jednostkach pieniężnych. Bilans i rachunek wyników stanowią podstawę do statycznej i Daje dynamicznej on obraz oceny stanu i wyników finansowych w przedsiębiorstwa. Na ich podstawie sporządzany jest rachunek przepływów pieniężnych. uregulowanej przepisami prawnymi. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r.• materiały z przeprowadzonych kontroli i rewizji. Jedynie rachunek przepływów pieniężnych nie ma ujednoliconej postaci (poza jego formą publikacyjną). Sprawozdawczość rzeczowa natomiast służy potrzebom analizy techniczno – ekonomicznej. zarówno przez organa wewnętrzne jak i zewnętrzne.

.należności u ważniejszych dłużników.kształtowania się ważniejszych pozycji bilansu i rachunków wyników. w podziale na rynki geograficzne oraz główne rodzaje produktów. . Ich zakres jest zróżnicowany w zależności od działalności i sytuacji finansowej przedsiębiorstwa oraz potrzeb informacyjnych kierownictwa i udziałowców (akcjonariuszy). wobec dostawców.kosztach osobowych .środków trwałych. wielkości należności przeterminowanych . Sierpińska T. struktury zadłużenia ze względu na rodzaje źródeł zasileń zewnętrznych. W notach uzupełniających do rachunku wyników zawarte są informacje o : . przyrostu. czyli orzeczenia dyplomowanych biegłych księgowych. stopnia umorzenia. struktury czasowej zobowiązań średniej wielkości oprocentowania . Wyjaśniają one bliżej treść bilansu i rachunku wyników zarówno za pomocą liczb jak i opisowo.zapasów. ich struktury. 15 M. likwidacji w okresie sprawozdawczym.kosztach w układzie rodzajowym . Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r 19 .zysku i jego strukturze dodatkowym źródłem informacji wykorzystywanych w analizach są raporty audytorów. wobec instytucji ubezpieczeniowych itp. wartości księgowej itp. . zwłaszcza ich struktury w układzie czasowym i rzeczowym. Noty uzupełniające do bilansu mogą dotyczyć :15 .zobowiązań krótkoterminowych wobec instytucji kredytowych.sprzedaży.zobowiązań długoterminowych.

o której prowadzi się wywiad. analizy i interpretacji danych empirystycznych. Informacje o firmach zbierane są z wszelkich możliwych źródeł. 20 . równie ważne są informacje uzyskane od partnerów w biznesie. jaką jest analiza finansowa”. opinie banków o sytuacji finansowej danego przedsiębiorstwa czy dane uzyskane bezpośrednio w firmie. danych statystycznych.: statystyki. wywiązywania się z płynności oraz zdolności kredytowej. jak i ilościowe. do których należy również ekonomia. Nowak „Metodologia badań Społecznych” PWN Warszawa 1985r. wypracowane w miarę rozwoju analizy działalności gospodarczej przedsiębiorstw oraz metody przyjęte z innych dyscyplin naukowych (np. Dlatego też skuteczna ocena zjawisk gospodarczych zwłaszcza przyczynowa analiza finansowa wnętrza przedsiębiorstwa i jego otoczenie wymaga różnorodnych metod badania. metody badawcze to przede wszystkim typowe i powtarzalne sposoby zbierania. Oprócz rejestrów handlowych. Przez metodę należy rozumieć „sposób naukowego badania rzeczy i zjawisk – ogół reguł stosowanych przy badaniu rzeczywistości. opracowania. list bankrutów. W obecnej praktyce stosuje się w analizie finansowej dwa rodzaje metod: metody specyficzne dla tej dyscypliny. S. banku kredytującego ją. 16 Por. a w tym także dyscyplina naukowa. Są to zarówno metody jakościowe. bilansów. służące do uzyskiwania maksymalnie lub optymalnie uzasadnionych odpowiedzi na stawiane w nich pytania.zawierające informację o podstawach formalno – prawnych w zakresie dokumentów objętych weryfikacją oraz podstawowych ustaleniach. W naukach empirystycznych.16 Ocena działalności gospodarczej stanowiąca przedmiot analizy finansowej jest bardzo trudna i złożona. matematyki) i odpowiednio adoptowane do wymagań występujących przy analizie zjawisk gospodarczych w przedsiębiorstwie. Informacje te dotyczą stanu ekonomiczno – finansowego firmy.

a więc w tym przypadku – sposób badania stanu i wyników finansowych przedsiębiorstwa. . W miarę wzrastania wymogów stawianych przed analizą finansową przy zarządzaniu przedsiębiorstwem.ocenę poprawności i praktycznej przydatności deterministycznych metod analizy finansowej. Więckowski „Analiza ekonomiczna” PWE Warszawa 1969r. obejmujący: . zalet i wad oraz możliwości i celowości wykorzystania poszczególnych metod stosowanych obecnie w analizie finansowej przyjęto układ zagadnień.podstawowe zagadnienia metod analizy finansowej. .18 17 18 L.obejmujące różne metody deterministyczne oraz metody stocholastyczne. .możliwości równoległego stosowania innych. J. metody te polegają na stałej istoty. rozbudowie i doskonaleniu. można przeprowadzić systematykę metod badania wykorzystywanych w analizie ekonomiczno – finansowej. Z uwagi na stosowaną kolejność oceny zjawisk szczegółowych i ogólnych można wyodrębnić metodę indukcyjną. nazywaną również metodą scalania i metodę dedukcyjną określoną mianem metody rozdrabniania. Przy omawianiu pracochłonności.17 Przyjmując za podstawę podziału odpowiednie kryteria. metod w przyczynowej analizie finansowej. 21 .charakterystykę ogólnych metod i kierunków porównań stosowanych w analizie finansowej.konieczność stosowania analizy wpływu inflacji na wynik finansowy przedsiębiorstwa w najbardziej ogólnym ujęciu metoda to sposób badania przedmiotu. co szczególnie ma miejsce w ma miejsce gospodarce rynkowej. Bednarski „Analiza finansowa w przedsiębiorstwie” PWE Warszawa 1997r. .

które wpłynęły na uzyskanie tych wyników. ma jednak ujemne skutki. Już na samym wstępie badań analityk wyrabia pogląd dotyczący ostatecznych wyników działalności gospodarczej przedsiębiorstwa. Zakłada się. które w sposób decydujący wpłynęły na ostateczny wynik pracy przedsiębiorstwa. od czynników do wyników. ponieważ pozwala się skoncentrować tylko na czynnikach. na których poziom miały wpływ oceniane czynniki i od przyczyn do skutków. Obejmowanie badaniami wszystkich czynników i wieloetapowość oceny. że w badaniach analitycznych przechodzi się od zjawisk szczegółowych do ogólnych. np. Metoda dedukcyjna polega na przyjęciu odwrotnego kierunku badań. bowiem. ponieważ rozpoczyna on analizę od oceny syntetycznych wskaźników charakteryzujących całokształt jego działalności. co przeciwdziała tendencyjnemu ustosunkowaniu się do ocenianych zjawisk gospodarczych. od skutków do przyczyn. Zaleta tej metody jest dość duża obiektywność wyników. w których przechodzi się od zjawisk ogólnych do zjawisk szczegółowych. od wyników do czynników. Jak łatwo można zauważyć metoda ta jest odwrotnością metody indukcyjnej. gdyż w czasie prowadzenia badań analitycznych nie zna się ostatecznych rezultatów pracy przedsiębiorstwa.: od analizy rentowności. że przedmiotem oceny są w zasadzie wszystkie czynniki bez względu na stopień ich oddziaływania na ostateczne wyniki działalności.Metoda indukcyjna polega na tym. 22 . wyrażające się w dużej pracochłonności tej metody. aczkolwiek zapewnia dokładność badań. Metoda ta jest bardzo użyteczna w praktyce. Następnie wytycza się kierunki i czynniki wchodzące w zakres dalszej oceny. Metoda ta pozwala na uzyskanie dokładnej i pełnej informacji analitycznej o działalności przedsiębiorstw.

w warunkach zależności przyczynowo-skutkowych zachodzących między nimi. polega na porównaniu badanych zjawisk z innymi wielkościami oraz ustaleniu różnic między cechami porównywanych zjawisk. ale również badań o charakterze przyczynowym.19 Stosowane w analizie ekonomicznej metody rachunkowe pozwalają odpowiedzieć na pytanie. Jedna wyraża stan faktyczny. metoda różnic cząstkowych.Stosując metodę dedukcyjną. metoda podstawień krzyżowych. Do metod rachunkowych należą: metoda podstawień łańcuchowych. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1997r. W metodzie tej ocenia się zawsze przynajmniej dwie kategorie liczb. Metoda porównań określana też mianem metody odchyleń. Metoda indukcyjna i dedukcyjna mają charakter metod ogólnych. metoda wskaźnikowa itp. gdy współzależności mają charakter związku funkcyjnego 19 M. które w sposób decydujący wpłynęły. a druga stanowi podstawę porównań. umożliwiającą przeprowadzenie nie tylko ocen ogólnych. oraz jaki jest kierunek i siła oddziaływania poszczególnych czynników na to zjawisko. Sierpińska T.3). co jest przyczyną odchyleń badanego zjawiska od przyjętego wzorca. W rezultacie otrzymuje się różnice dodatnie lub ujemne – zachodzące pomiędzy porównywanymi wielkościami.27 23 . do których zalicza się m. metoda reszty. ujemnie lub dodatnio. na ostateczny wynik pracy przedsiębiorstwa. Metody te mają określoną wartość poznawczą i stanowią techniczny sposób rozliczania wpływu kilku czynników na pewną wielkość. (rys. metoda funkcyjna.in. s. W analizie finansowej stosuje się różne metody szczegółowe. można w zależności od potrzeb – skoncentrować badania tylko na tych czynnikach. metodę porównań. Metoda kolejnych podstawień (łańcuchowa) służy do liczbowego określania wpływu poszczególnych czynników na wielkość badanego zjawiska tylko wtedy. Specyfika poszczególnych procesów gospodarczych wymaga zastosowania metod szczegółowych.

J. Waśniewski.42 21 M. przy czym wpływ ostatniego czynnika jest „resztą”.31 23 M. Walczak: Prospektywna analiza finansowa w przedsiębiorstwie. s. Przy porównaniach w czasie wyróżnić można25: • porównanie w czasie zwykłe • porównanie w czasie łańcuchowe 20 L. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. Wydawnictwo PWE. E. s 21 24 .30 22 M.22 Do przeprowadzenia analizy ekonomicznej wykorzystywane również są metody analizy wstępnej. Do tradycyjnych metod analizy należą: porównania w czasie i porównania wskaźników wykonania. R. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. Metoda różnic cząstkowych polega na ustalaniu. Wersty.21 Najczęściej wykorzystuje się ją do rozliczania wpływu zmian wielkości zatrudnienia i wydajności pracy na przyrost produkcji. ocenę rozmiarów i tempa zmian wskaźników ekonomicznych badanego okresu w porównaniu z okresami ubiegłymi lub okresem przyszłym24. Bednarski. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. Duraj. oprócz odchyleń cząstkowych wyrażających wpływ pojedynczych czynników i traktowaniu ich jako oddzielne elementy przyczynowe. Sierpińska T. czyli różnicą między odchyleniem globalnym a sumą wpływu innych przyjętych do badań czynników. Bednarski: Analiza finansowa w przedsiębiorstwie. s 21 25 L. Borowiecki. s.20 Metoda ta polega na matematycznym sformułowaniu funkcji ekonomicznych. oraz określeniu odpowiedniego łańcucha przyczyn. ilorazu lub sumy danych czynników. Wydawnictwo PWE. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1993 s. T. B. porównania międzyzakładowe i porównania oparte na wzorcowych układach nierówności. Metoda reszty zalecana jest do badania wpływu dwóch czynników na badane zjawisko. Kurtys. stanowiących przedmiot badań. Metoda reszty pozwala na obliczenie wpływu poszczególnych czynników na zmiany badanego zjawiska.wyrażonego w formie iloczynu. Warszawa 2000. Sierpińska T. Warszawa 2000.80 24 L.23 Metoda porównania w czasie pozwala na ocenę dynamiki zjawisk gospodarczych. PWE Warszawa 1998 s.

Prospektywna analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie. Walczak. W obrębie kalkulacji z planem wyróżnić można porównania z planem pierwotnym i porównania z planem skorygowanym. Porównanie łańcuchowe polega na odniesieniu wskaźników okresu objętych badaniem do wskaźników okresu poprzedzającego. Porównanie takie stosowane przy badaniu w ciągu kilku okresów pozwala w szczególności na określenie tempa ich wzrostu lub zmniejszenia. Źródło: M. o wielkości produkcji i sprzedaży. Pozwala to na ustalenie stopnia wzrostu lub zmniejszenia wskaźników ekonomicznych objętych badaniem w stosunku do okresu podstawowego. Porównanie ze wskaźnikami postulowanymi polega na odniesieniu osiągniętych wskaźników do danych planu. s. Oprócz porównań z planem mogą wystąpić porównania danych rzeczywistych z danymi kalkulacji wstępnej kosztorysów lub norm. Przedmiotem analizy międzyzakładowej mogą być też wskaźniki bardzo szczegółowe informujące np. Tradycyjne metody analizy ekonomicznej. Najmniej rozpowszechnioną metodą analizy jest forma porównań międzyzakładowych.Porównanie zwykle polega na odniesieniu wskaźników z różnych okresów do wskaźnika z jednego. wybranego okresu nazywanego podstawowym. Metody analizy Metody analizy wstępnej Metody analizy przyczynowej Porównania w czasie Porównania międzyzakład owego Porównania z planem Porównania oparte na wzorcowych układach nierówności Metoda postawień łańcuchowyc h Metoda reszty Metoda różnic Rysunek 3. PWN Warszawa 1998r. Za pomocą porównań międzyzakładowych można przedstawić działalność przedsiębiorstwa na tle działalności innych podmiotów gospodarczych bądź na tle branży. 112 25 .

polegająca na przedstawieniu wyników za pomocą szeregów lub tablic statystycznych. Sposoby prezentacji wyników analizy ekonomicznej Przeprowadzona przy zastosowaniu odpowiednich metod analiza ekonomiczna wymaga w końcowym etapie prac dokonania syntezy całokształtu ustaleń i prezentacji wyników. Wyniki analizy ekonomicznej mogą być przedstawione w formie26: • liczbowej • graficznej • opisowej Podstawowe znaczenie ma forma liczbowa. wyrażający się w pewnym doskonaleniu funkcjonowania poszczególnych metod. ……………… brak str 31 26 ……… 26 .Poziom przydatności wyżej wymienionych metod analizy jest zróżnicowany a ich prawidłowość i dokładność są przedmiotem stałych badań. w których dane wyrażane są w wielkościach absolutnych. względnych. średnich lub współczynnikach. pozwalających na przeprowadzenie ich charakterystyki oraz określenie wzajemnych związków i oddziaływań za pomocą liczb. Jej wykorzystanie do celów prezentacji wyników analizy wymaga porównywalności badanych zjawisk gospodarczych oraz pełnej charakterystyki. Forma liczbowa znajduje zastosowanie w odniesieniu do zjawisk w pełni mierzalnych. 5. W ostatnich latach osiągnięto w tej dziedzinie znaczny postęp.

Wykształca się w ten sposób jakby hierarchiczna struktura powiązań przyczynowo – skutkowych tych czynników. Wymierne zależności czynników oddziałujących na wskaźniki ekonomiczne mogą przyjmować postać iloczynu. sumy lub różnicy. będące rozwinięciem czynników podstawowych. będących funkcją różnych czynników nie może być sprowadzona do prostego ich porównania. zatem w szczególności o: . następuje w drodze rozumowania logicznego. opartego na obserwacji faktycznego przebiegu procesów gospodarczych.obliczenie wielkości wpływu poszczególnych czynników na odchylenie wynikające z poprzednich porównań. Chodzi tu. Analiza przyczynowa jest pogłębionym etapem badania wskaźników. ……………tabelka ???? Określanie czynników.Z tych tez względów ocena wielkości. w którym dąży się do ustalania wpływu określonych czynników na powstanie odchyleń ujawnionych w toku analizy porównawczej. W miarę pogłębiania oceny wybranych wskaźników wyróżnić można oddziałujące na nie jedynie czynniki podstawowe. bądź także pochodne.określenie czynników oddziałujących na objęty badaniem wskaźnik ekonomiczny. w której zakłada się szczegółowe i wymierne określenie wpływu poszczególnych czynników na powstałe odchylenia. ilorazu. Obliczanie wpływu poszczególnych czynników na badanie odchylenia wskaźników ekonomicznych prowadzi do przekształcenia odchylenia ogólnego 27 . Zależy to od ich treści ekonomicznej oraz możliwości prezentacji matematycznej. . Zachodzi zatem konieczność przeprowadzania analizy w zależności (analizy przyczynowej). które oddziałują na kształtowanie się wskaźników ekonomicznych.

ale również przez banki. że nie można mówić o wyższości jednych metod nad innymi. gdy obliczone na podstawie planowanych.w kilka odchyleń cząstkowych. Na podstawie tych wskaźników widoczna jest sytuacja finansowa przedsiębiorstwa. Wykazują one wtedy postęp i zamierzone osiągnięcia lub pogorszenie sytuacji. Cechuje je różnica pracochłonności. zwane również metodami opisowymi. które są dobierane zależnie od rodzaju badanych zjawisk i postawionych w analizie celów. udziałowców lub potencjalnych interesantów. Metody analizy jakościowej. ujmują badane związki ich zależności w formie opisowej. Wskaźniki mają wartość wtedy. Przedstawiona charakterystyka metod wykazała. Wszystkie wskaźniki oblicza się w końcowej części opracowania finansowego. Zależnie od sposobu obliczania wpływu tych czynników na odchylenie ogólne wyróżnić można szereg szczegółowych metod (technik) analizy przyczynowej. poprawność matematyczna i przydatność praktyczna. Na ich podstawie wnioskuje się o sytuacji finansowej przedsiębiorstwa w porównaniu z innymi konkurentami. werbalnej bez prób nadania 28 . Mogą być wykorzystywane nie tylko do wewnętrznej oceny. Są to metody jakościowe i ilościowe – determistyczne. co jest istotnym punktem w planowaniu jego dalszej działalności. stochastyczne oraz różne kombinacje wymienionych metod. wielkości są porównywane ze wskaźnikami dotychczasowymi. Suma tych odchyleń cząstkowych powinna tworzyć odchylenie ogólne. że w analizie finansowej dysponuje się wieloma różnymi metodami. Do syntetycznej analizy przedsiębiorstwa można stosować zestaw syntetycznych wskaźników. Charakteryzują one osiągnięcia finansowe firmy. Wyeksponowane wady i zalety poszczególnych metod wykazują.

Jeżeli prace analityczne wykonuje więcej osób (zespołowo). Bednarskiego T. Najlepszym rozwiązaniem jest.im ilościowego mierzonego wyrazu. więc równoległe stosowanie wszystkich metod i ich dobieranie stosownie do specyfiki badanych zjawisk i właściwości poszczególnych metod. Ułatwi ati znakomicie dotrzymanie terminu przekazania analizy do ośrodka zarządzania. wykonawcze i prace końcowe. Każdy z tych etapów wymaga profesjonalnej organizacji. Nie należy bowiem stosować metod złożonych jeśli zbliżone wyniki są osiągalne przy zastosowaniu metod prostych. Trzeba przy tym zwrócić uwagę. ale tylko na etapie analizy wstępnej. z terminami wykonania. Prace związane z analizą ekonomiczną można podzielić na trzy etapy: prace przygotowawcze. co w wielu przypadkach może być ważne.czasowym. Całość prac analitycznych można podzielić na etapy. 29 . wówczas należy dokonać podziału podmiotowego czynności. W etapie przygotowawczym można przewidzieć następujące czynności: 27 Praca zbiorowa pod redakcją L. że przy wyborze metod w znacznej mierze decyduje ich pracochłonność i wartość uzyskiwanych wyników (dokładność). Szczegółowy podział czynności jest niezbędny przy opracowaniu rocznej analizy ekonomicznej i analizach wieloletnich. na schemacie lub wykazie. a więc mało pracochłonnych27. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. czynności i osoby. 6. Organizacja prac analitycznych polega na rozplanowaniu i podzieleniu czynności w układzie przedmiotowo . aby efekt finalny: analiza ekonomiczna – mógł być we właściwym terminie osiągnięty. Etapy i fazy analizy ekonomicznej.

na trzy lata. Opracowanie tabel i wykresów analitycznych oraz zestawień pomocniczych i rachunków (np. kalkulacyjnych. problemów i pytań wymagających odpowiedzi. kwestie). Scharakteryzowanie warunków działania firmy (wewnętrznych i Sformowanie wniosków analitycznych. cash flow. inwestycyjnych i finansowych. Ustalenie ostatecznego zakresu tematycznego analizy (tj. Przygotowanie wzorów tabel i wykresów. 3. 10.1. na pięć lat). 13. miar i mierników. celów. na rok. Opracowanie tablic syntetycznych. spisu treści opracowania) Rozpisanie koncepcji szczegółowej analizy (zagadnienia. zewnętrznych). tezy. diagnozy i wniosków poanalitycznych (prodecyzyjnych). oceny. 30 . Wybór metody ogólnej i metod szczegółowych analizy. zakresu przedmiotowego i czasowego założeń i kryteriów. 9. 11. W etapie wykonawczym można wyróżnić następujące czynności: 8. 4. 6. danych źródłowych i przetworzonych). 12. Określenie prognozy na przyszłość (np. 2. 7. Analiza właściwa. 5. Uzgodnienie z szefem firmy ogólnego zarysu i koncepcji analizy. Wybór narzędzi analitycznych. Wstępna analiza ogólnych wyników gospodarczych (operacyjnych). 14. w tym: rodzaju i formy opracowania. przeprowadzona według określonych zasad i metod oraz technik. Gromadzenia materiału podstawowego i pomocniczego do analizy (tj. gospodarki kasowej).

20. którzy tę analizę opracowywali. Przyspieszy to w znacznym stopniu wykonanie całości prac przewidzianych w planie i skróci czas (termin) przekazania analizy ekonomicznej decydentom firmy. Podpisanie analizy i przekazanie jej do ośrodka zarządzania (właścicielowi firmy. że dobra organizacja prac analitycznych w powiązaniu z techniką komputerową może coraz bardziej skracać termin wykonania analizy rocznej. Jeśli przy każdej czynności będą określone konkretne osoby i terminy wykonania. Przestudiowanie bardzo uważnie całej analizy przez analityka lub zespół analityków. prezesowi. Skorygowanie zauważonych błędów logicznych. Edycja całego opracowania analizy (np. prognozy i wniosków poanalitycznych. Ostateczne sformułowanie ocen. 17. maszynopisie. Przy opracowaniu analizy ekonomicznej rocznej niektóre czynności mogą być wykonane przed zakończeniem roku bilansowego lub krótko po jego zakończeniu. Zyska na tym aktualność analizy. stylistycznych i rachunkowych oraz uzupełnienie analizy o nowe zagadnienia. wtedy taki plan powinien być pomocny w organizacyjnym przebiegu prac analitycznych. Rozpatrzenie analizy przez organ stanowiący lub/i zarządzający oraz podjęcia wiążących decyzji. diagnozy. w czytelnym rękopisie. a więc przydatność decyzyjna. w wydruku komputerowym). 19. 31 . 16. Uważam.W etapie końcowym przewiduje się najczęściej takie czynności jak: 15.) lub również innym osobom w danej firmie. zarządowi. 18. dyrektorowi itd.

emisji obligacji oraz odpływu środków w postaci spłat kredytów. Sprawozdania przedstawiające przepływy strumieni finansowych oraz zasoby to sprawozdanie z przychodów i kosztów. jaki kredyty i na jaki okres. szybkość obiegu pieniądza. Informacje te zbierane są na podstawie założeń techniczno – ekonomicznych oraz analizy marketingowej i opinii ekspertów. przede wszystkim dotyczące struktury i warunków finansowania przedsięwzięcia. Na tym etapie trzeba poczynić pewne wstępne założenia. kursy walutowe. Dotyczy to zarówno strumieni operacyjnych takich jak: przychody i koszty działalności. wykupu obligacji i wypłat dywidend. dotacji. Do wykonania analizy jak już powiedziano niezbędny jest plan nakładów inwestycyjnych zawierający strukturę rzeczową i harmonogram nakładów inwestycyjnych a także plan finansowy. mimo że nie mają formalnego charakteru muszą jednak spełniać reguły kalkulacji wyniku finansowego. w którym będą określone środki przeznaczone na sfinansowanie 32 . czyli w środkach trwałych. zestawienia z przepływu środków pieniężnych oraz bilans. Sprawozdania finansowe przedstawiają najbardziej prawdo podobne kształtowanie się przepływów pieniężnych stanów zasobów kolejnych latach. – jaki będzie udział własny. koszcie kapitału oraz informacji o pewnych wielkościach makroekonomicznych jak: poziom inflacji. przyrost zapasów. opodatkowania itp. Z kolei przepływy pieniężne określają zmiany w stanach zasobów. majątku obrotowym zobowiązaniach o kapitale.Pierwszym etapem analizy ekonomicznej jest zebranie odpowiednich informacji o niezbędnych nakładach inwestycyjnych i ich rozłożeniu w czasie. naliczania amortyzacji. przychody ze sprzedaży części majątku. o wielkości kosztów i poziomie przychodów. podwyższenia kapitału zakładowego. oraz finansowych skupiających się na pozyskiwaniu środków w postaci kredytów. Sprawozdanie te. do których zaliczyć można wydatki inwestycyjne. Etapem drugim jest sporządzenie sprawozdań finansowych pro forma na podstawie zebranych informacji i założeń. jak i inwestycyjnych.

w jakiej części wydatki związane z kapitałem obrotowym mogą być finansowane zobowiązaniami. zmiana kursu walutowego. Niezbędne jest także zestawienie dotyczące zapotrzebowania na środki pieniężne związane z finansowaniem kapitału obrotowego. Oprócz badania wskaźników finansowych. Etapem ostatnim jest przeprowadzenie analizy uwzględniającej wpływ ewentualnych negatywnych wydarzeń w strumieniach przychodów i kosztów na płynność i zyskowność danego projektu inwestycyjnego. zapasów wyrobów gotowych. Mając na uwadze wcześniejsze rozważania na temat etapów analizy ekonomicznej można stwierdzić. należności. efektywności i zyskowności przedsięwzięcia. analizę progu rentowności. Etapem trzecim jest ocena danego przedsięwzięcia na podstawie sporządzonych sprawozdań finansowych oraz wyliczonych wskaźników finansowych będących miernikami płynności finansowej. Analiza ta polega na przeprowadzaniu wszelki testów wrażliwości. sprzedaży. że w przypadku prognozowania istnieje duża niepewność do rzeczywistego kształtowania się przyszłych przychodów i wydatków. która powinna pokryć wszystkie koszty przy zerowym zysku. Konieczne jest również przedstawienie sposobu uruchomienie i spłaty kredytów zaciągniętych na realizację przedsięwzięcia. którą przeprowadza się na podstawie badania bilansu w przekroju poziomym i pionowym.przedsięwzięcia. przez która to wyznacza się minimalną wielkość produkcji. że najistotniejsza jest wstępna ocena majątku i kapitału firmy. przeprowadza się ponad to tzw. czyli zapasów surowców i materiałów. Niezbędne jest również określenie. szczególnie wobec dostawców. wydłużenie fazy realizacji przedsięwzięcia. produkcji w toku. Taka analiza pozwala określić margines bezpieczeństwa danej inwestycji zwłaszcza. Gdzie pożądane jest dokonywanie porównań wieloletnich obejmujących dane 3 – 5 lat a nie tylko ograniczenie się do 33 . wzrost kosztów. czyli określenie wpływu takich wydarzeń jak: spadek cen.

Dostarczają informacji wykorzystywanych do oceny sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa w dłuższym okresie oraz umożliwiają bardziej realistyczne określenie jego przyszłych trendów rozwojowych. Celem pogłębienia tego badania przeprowadza się dalsze szczegółowe analizy. która obejmuje obliczenie wskaźników finansowych w oparciu o dane i porównywanie ich wielkości w czasie. ?????????????????????????????????????? Analiza asortymencie techniczno produkcji. wydajności pracy itp. ekonomiczna metodach jej koncentruje się na ocenie poszczególnych odcinków działalności gospodarczej przedsiębiorstwa: ilości i wykorzystania. wyrażone zarówno w kwotach absolutnych jak i w postaci wskaźników dynamiki. zaopatrzeniu materiałowym i stopniu wykorzystania materiałów. dostarcza ogólnych informacji o sytuacji majątkowej i finansowej przedsiębiorstwa. zatrudnieniu. Zestawienie takie ujmuje elementy obliczeniowe i składowe wyniku finansowego oraz jego zmiany. płacach. Ocenę stopnia wykorzystania poszczególnych czynników produkcji przeprowadza się z punktu widzenia ich wpływu na czynniki ekonomiczno – finansowe przedsiębiorstwa. wyposażeniu technicznym. Poprzez ocenę wyniku finansowego firmy można uzyskać posługując się zestawieniem analitycznym struktury i dynamiki rachunku zysków i strat. 34 . Porównania wieloletnie charakteryzują się większą użytecznością analityczną. Ocena zaprezentowana na podstawie danych liczbowych zawartych w sprawozdaniach finansowych – bilansie oraz rachunku zysków i strat.porównań z rokiem ubiegłym. Jedną z form badania bilansu oraz rachunku wyników jest analiza wskaźnikowa.

że obejmuje on ocenę stale doskonalonych informacji. Tym czasem wyniki finansowe stanowią jedynie odzwierciedlenie rezultatów osiągniętych na poszczególnych odcinkach działalności. Zadaniem analizy ekonomicznej jest ocena finansowej strony działalności nie tylko do założeń planowanych. Wraz z przejściem do gospodarki rynkowej. za wystarczające przyjmuje się ocenę wyniku finansowego i czynników go kształtujących. Jej szczegółowość zależy od praktycznych potrzeb analizy finansowej. Rola i znaczenia analizy ekonomicznej. pochodzących z analizy działalności 35 . bowiem w znacznym stopniu od właściwego ustalenia czynników wpływających na kondycję finansową oraz dokładnego określenia kierunków ich oddziaływania. praktyce wielu firm. Przedmiot analizy ekonomicznej jest tak ustawiony. Przyczynowo – skutkowe wyjaśnienie odchyleń wskaźników powiązania analizy finansowej z analizą techniczno – ekonomiczna. Pomniejsz się tym samym rolę analizy techniczno – ekonomicznej na rzecz analizy finansowej. Wartość praktyczna analizy zależy. Uzyskanie tych wyników wymaga przeprowadzenia analizy techniczno – ekonomicznej. których przezwyciężenie wymaga szybkich i rzetelnych informacji. również w stosunku do okresów ubiegłych i wielkości osiągniętych przez inne firmy oraz na dokładnym wytyczeniu kierunków dalszych badań dotyczących czynników kształtujących wyniki finansowe. Dlatego tez analiza ekonomiczna. nabrała przy gospodarce rynkowej szczególnego znaczenia jako czynnik dostarczający informacji niezbędnych do zarządzania przedsiębiorstwem. Natomiast przyczyny kształtowania się tych wyników na określonym poziomie tkwią w stopniu wykorzystania poszczególnych produkcji i otoczeniu przedsiębiorstwa.7. W warunkach dużej zmienności szeroko pojętego otoczenia oraz dynamicznego rozwoju techniki i nauki podejmowanie decyzji w zarządzaniu przedsiębiorstwem natrafia obecnie na znaczne trudności.

28 Praca zbiorowa pod redakcją L. W zbiorze: Materiały Seminarium Polsko – Francuskie „Rachunkowość przedsiębiorstw w warunkach gospodarki rynkowej” Stowarzyszenie Księgowych w Polsce Warszawa . Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. Bednarskiego T. że zarządzanie finansami przedsiębiorstwa jest „rodzajem sztuki. 24 29 D. że łączy ono zarówno elementy wiedzy jak i sztuki z zakresu zarządzania pieniędzmi. Bednarskiego T. interesującej opinii stwierdzającej. Davies „Sztuka zarządzania finasami” PWN Warszawa 1993 s. przedsiębiorstwa osiągają różne rezultaty. Oznacza to. że mimo stosowania analogicznych metod i narzędzi analizy finansowej. Ryzyko to można oszacować tylko w przybliżeniu i jest rzeczą oczywistą. z której ono musi31 : . własnych (dywidendy. S. wzrost wartości kapitału w granicach normalnej stopy procentowej lokaty).22 31 Przedsiębiorstwa i gospodarka rynkowa. jego stanu ekonomicznego i zmiennych warunków gospodarowania28.Paryż 1991 s. W zakończeniu rozważań nad różnymi aspektami omawianej tu problematyki nie można nie przytoczyć pewnej. Funkcjonowanie przedsiębiorstwa w gospodarce rynkowej jest uzależnione od wygospodarowania odpowiedniej wielkości środów „wargtości dodanej”. Jest rzeczą znamienną. Jednocześnie jednak wzrost jest warunkiem osiągnięcia coraz większych dochodów w przyszłości30.3 36 .zapłacić oprocentowanie kapitałów: pożyczonych (koszty finansowe). że rośnie ono wraz ze wzrostem skali tego działania i stopnia zaangażowania kapitałów w przedsiębiorstwie. Wynika to między innymi z różnic w ocenie rzeczywistego ryzyka podejmowania określonych działań. 45 30 Praca zbiorowa pod redakcją L. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. . a nie nauką ścisłą”29.zapewnić godziwe wynagrodzenie za pracę (płaca + świadczenie). S.gospodarczej przedsiębiorstwa.

W przypadku.wykorzystać potencjał materialny przy najlepszych warunkach wydajnościowych. krajowym i międzynarodowym). V.posiadać skuteczną organizację w dziedzinie struktur wewnętrznych (mocnych i kierowanych przez kompetentnych ludzi).utrzymać aktualny potencjał majątku trwałego (odpisy amortyzacyjne). . lecz zaspokajających potrzeby wszystkich dziedzin zarządzania32. jak i metod oraz procedur jasnych.zapewnić produkcję lub usługi wysokiej jakości w stosunku do popytu istniejącego w tej części rynku. Ponieważ przedsiębiorstwo jest ograniczone na rynku przez konkurencję.uczestniczyć w zaspokajaniu potrzeb zbiorowości (podatki pobierane przez państwo).poszukać możliwości zbytu – wystarczająco duże aby móc być konkurencyjnym. a zwłaszcza analiza finansowa nabrała szczególnego znaczenia jako czynnik informacji i podstawy do podejmowania ekonomicznie uzasadnionych decyzji. gdy wartość dodana jest mniejsza od czterech wymienionych obciążeń. w której się ono uplasowało. . przedsiębiorstwa jest deficytowe i nie ma podstaw ekonomicznych do utrzymania się na rynku (lokalnym. Jeżeli wartość dodana jest większa od czterech wymienionych obciążeń przedsiębiorstwo jest rentowne i osiąga zysk. Jog C. . Aczkolwiek wprowadzone już w gospodarce polskiej zmiany systemowe można uznać za zdecydowane odejście od systemu nakazowo – rozdzielczego. zarządzanie przedsiębiorstwem w gospodarce rynkowej nie może mieć charakteru intuicyjnego. 32 regionalnym. jego zarządcy Por. Jak z tego wynika. muszą: . Suszyński „zarządzanie finansami przedsiębiorstwa” Centrum Informacji Menadżera Warszawa 1993r 37 . analiza ekonomiczna.. . Z tych względów.

tzn. Podmioty gospodarcze działające w warunkach gospodarki rynkowej mogą utrzymać się na rynku tylko wówczas. stanowi w gospodarce polskiej niezbędny warunek opanowania przez przedsiębiorstwa umiejętności przystosowania się do założonych i 38 . Taki kierunek zmiany w podejściu do analizy finansowej. Obecnie brakuje dwóch elementów. gdy zaistnieje konkurencja nie tylko między poszczególnymi sektorami. tj. odpowiedniej liczby właścicieli kapitału. Racjonalności mikroekonomiczna jest przede wszystkim racjonalnością przedsiębiorcy. Realizacja polskiej reformy gospodarczej spowodowała. Realizacja zadań przewidzianych w reformie gospodarczej wpływa. oraz konkurencyjnej struktury wytwórców. Gospodarka rynkowa może. przestrzegały racjonalności rozumianej w kategoriach techniczno – gospodarczych oraz mikroekonomicznych. którzy ponosząc indywidualne ryzyko majątkowe będą zainteresowani osiąganiem określonej wielkości zysku. ale również przedsiębiorstwami o różnych formach organizacyjnych i własnościowych. a osiąganie zwiększonych zysków będzie możliwe tylko przez innowacje produktowe i technologiczne. gdy będą w pełni stosowały zasadę racjonalnego gospodarowania. Dopiero realizacja wymienionych elementów może doprowadzić do dalszego wzrostu efektywności kierowania firmami przez ich właścicieli oraz do stworzenia warunków. bowiem na zasadniczy wzrost znaczenia analizy finansowej stanowiącej niezbędny element zarządzania przedsiębiorstwem.to jednak one jeszcze nie wystarczające w stosunku do zasad postępowania typowych dla gospodarki rynkowej gospodarki konkurencyjnej. w których konkurujące firmy będą sobie wzajemnie blokowały nieefektywne działania. bowiem funkcjonować sprawnie tylko w przypadku. że podobnie jak w państwach Europy Zachodniej – analiza ekonomiczna wysunęła się stopniowo na czołowe miejsca w zarządzaniu przedsiębiorstwem.

Borowiecki.193 39 . Duraj. Produkcja jest odzwierciedleniem wyników pracy przedsiębiorstwa. półwyroby i części wyrobów gotowych oraz produkcję w toku34. E. 1. W zależności od stopnia wykończenia rozróżnia się wyroby gotowe. Dynamika. Kurtys. Bednarskiego T. co korzystnie oddziałuje na koszty 33 Praca zbiorowa pod redakcją L. R. Wersty. T. wielkość i struktura produkcji. B. Waśniewski. Bednarski.zmiennych warunków gospodarowania (konieczności wyboru najkorzystniejszych rozwiązań)33. Waśniewskiego „Analiza finansowa w zarządzaniu przedsiębiorstwem” Warszawa 1996r. 34 L. Przesądza także o efektywności gospodarowania poszczególnymi czynnikami wytwórczymi. Rozdział II. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s. Szybsze tempo wzrasta produkcji niż czynników wytwórczych świadczy o lepszym ich wykorzystaniu. Podstawowym zadaniem przedsiębiorstwa produkcyjnego jest wytwarzanie i sprzedaż wyrobów przemysłowych jak również świadczenie usług przemysłowych. J.

Do najczęściej stosowanych mierników produkcji należą mierniki wartościowe. m2). jaką jest pieniądz. Naturalne mierniki opierają się na fizycznych jednostkach miary długości (np. a tym samym na wyniki finansowe i efektywność gospodarowania całego przedsiębiorstwa oraz poszczególnych czynników wytwórczych. Do wyrażenia produkcji w ujęciu wartościowym przyjmuje się odpowiednie ceny. m. Potencjał produkcyjny oraz dynamika produkcji jest badana z wyszczególnieniem na wydziały produkcyjne. mierniki umowne. lecz także wielkość usług przemysłowych i produkcji w toku.A. może niejednakowo scharakteryzować wyniki jego pracy. które pozwalają wyrazić produkcję różnych asortymentów. m3) albo są po prostu wyrażone w sztukach. Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S. Podstawowym i najprostszym sposobem mierzenia wielkości produkcji za pomocą mierników naturalnych jest wyrażenie rzeczowe efektów pracy przedsiębiorstwa przemysłowego. powierzchni (np. są to zazwyczaj ceny rzeczywiście obowiązujące w okresie sprawozdawczym. Zastosowanie mierników wartościowych pozwala sumować nie tylko liczbę wytworzonych wyrobów gotowych i półwyrobów.). objętości (np. Dokonanie wyboru tych mierników zależy od celu pomiaru i jest niezwykle ważne w ocenie działalności przedsiębiorstwa. Do analizy potencjału produkcyjnego przyjęto naturalne mierniki tj. masy (np. t. kg).własne. w okresie od 1995 do 2000 roku. Przyjmując sposób agregacji efektów pracy jako podstawę podziału. można wyróżnić mierniki naturalne. kilometry oraz sztuki. ponieważ taka sama wielkość produkcji wyrażana w różnych miernikach. w Prudniku posiadają 40 . Takie właśnie ceny zostały przyjęte do analizy wartości i potencjału produkcji w ZPB „Frotex" S. Produkcję przedsiębiorstwa przemysłowego można przedstawić w różnych miernikach. a punktem odniesienia jest okres poprzedni w stosunku do badanego.A. mierniki wartościowe i mierniki pracochłonności. tony. odmian i gatunków w najbardziej ogólnej jednostce miary.

9 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1995 2 348 72 185 10 835 9 656 28 972 1996 2 526 76 763 11 768 10 535 29 509 Dynamika w % 107. Poniesione w tym czasie nakłady inwestycyjne w niewielkim stopniu przyczyniły się do odnowienia parku maszynowego.6 41 .0 „ „ Km 4 949 24 023 9 756 5 368 24 141 10 144 108. jednak miały wpływ na osiągnięcie przyrostu produkcji.6 109.0 101. • wykończalni. Produkcja zlokalizowana jest w 4 wydziałach produkcyjnych: • przędzalni. • konfekcji (szwalnia i hafciarnia).5 103. • tkalni. Wyszczególnienie Przędzalnia Jednostka miary Tona 1996 2 526 1997 2 793 Dynamika w % 110.8 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1996r. Przyrost produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1995 – 1996.6 106.3 108. Rok 1996 w stosunku do roku 1995 charakteryzował się wzrostem produkcji.0 100.kompletny ciąg technologiczny od produkcji przędzy do konfekcjonowania wyrobów. Co przedstawione jest w poniższej tabeli (1). Przyrost produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1996 – 97. wzrostem wydajności pracy oraz unowocześnieniem produkcji.6 102. Tabela 2. Tabela 1. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 125 2 631 7 459 2 685 104. a tym samym dalszym wzrostem wykorzystania parku maszynowego.

9 100.6 98.6 115.2 106. W rezultacie powodzi zastój zanotowały: • Wydział Tkalni w ilości 5 dni • Wydział Przędzalni w Podlesiu w ilości 6 dni • Oddział Szwalni 1 dzień • Oddział Hafciarni 2 dni Bezpośrednimi przyczynami postoju było wtargnięcie wody na niektóre hale Wydziału Tkalni.0 106. a także problemami zaopatrzeniowymi.8 103. co wiązało się głównie ze zmniejszeniem planowanego eksportu. które spowodowane były postojami z powodu powodzi. zniszczenie drogi dojazdowej do Wydziału Przędzalni w Podlesiu. Ilościowy plan produkcji na rok 1997 wykonany został jedynie przez Wydział Wykończalni. Pozostałe wydziały produkcyjne zadań nie wykonały. Mimo tych niesprzyjających okoliczności w 1997 roku nastąpił dalszy wzrost produkcji na wszystkich wydziałach produkcyjnych.Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia T/Nm Km Mln wątków Km „ „ Km „ „ 76 763 11 768 10 535 29 509 5 368 24 141 10 144 7 459 2 685 84 397 11 840 10 327 31 329 6 887 24 442 10 835 7 727 3 108 109.2 128.7 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1997r.3 101. które się z tym wiązały. Wpływ na niewykonanie zadań miały także zmiany asortymentowe oraz postój wywołany powodzią. W roku 1997 nastąpiły straty w produkcji. 42 . brak możliwości dojazdu do pracy pracowników oraz brak możliwości dojazdu usługobiorców.

Wielkość produkcji na poszczególnych wydziałach produkcyjnych w okresie 1997 – 98. 43 . W roku 1998 nastąpił spadek produkcji w porównaniu do roku 1997 na trzech wydziałach.7 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1997 2 793 84 397 11 840 10 327 31 329 1998 2 816 85 866 11 179 10 190 27 517 Dynamika w % 100.8 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1998r.6 94.0 85.7 87.4 98. • zmianami asortymentowymi dla potrzeb produkcji eksportowej co wiązało się z koniecznością dostosowania krosien. Tkalni. szczególnie w ramach tkanin frotowych. Brak realizacji założeń ujętych w planie produkcji na 1998 rok w zakresie tkanin frotowych spowodowany był: • koniecznością modernizacji krosien NP. Wydział Tkalni nie wykonał zadań produkcyjnych w zakresie tkanin gładkich oraz frotowych. Zmniejszenie produkcji tkanin gładkich wiązało się z koniecznością ograniczenia ich produkcji z powodu spadku zainteresowania odbiorców krajowych i zagranicznych tkaninami obrusowymi i ścierkowymi.7 94. Wydział Wykończalni w porównaniu z rokiem 1997 zwiększył produkcję w zakresie wykańczania tkanin własnych. Jej wzrost zgodny z założeniami ujętymi w planie odnotowano jedynie na Wydziale Przędzalni.8 101.0 „ „ Km 6 887 24 442 10 835 7 575 19 942 10 262 110..0 99. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 727 3 108 7 184 3 078 93.. natomiast w zakresie usług odnotowano spadek produkcji.Tabela 3. Spadek produkcji na Wydziale Konfekcji był konsekwencją zmniejszonej produkcji Wydz.

Zmniejszenie produkcji w wątkach w porównaniu do okresu minionego oraz niewykonanie planu w tych jednostkach wiązało się ze zmianami asortymentowymi w trakcie roku oraz koniecznością zatrzymywania krosien z uwagi na brak zamówień. Roczny plan produkcji wydział wykonał w 102. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1998 – 99. W przypadku Oddziału Nafciarni wiązało się to dodatkowo ze spadkiem popytu na wyroby pościelowe.7 97. Tabela 4.0 108. Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 184 3 078 7 182 3 332 100.7 %. co pozwoliło na wykorzystanie mocy produkcyjnych w 100%. Wydział Tkalni zanotował przyrost produkcji w stosunku do roku 1998 oraz wykonał zadania planowe. 80%. natomiast w III kwartale wskutek zmniejszenia się potrzeb rynku w granicach 90% i w IV kwartale wskutek ograniczenia zamówień eksportowych ok.0 102. Wykorzystanie mocy produkcyjnych wydziału było zróżnicowane w różnych okresach roku.3 „ „ Km 7 575 19 942 10 262 7 844 12 772 10 514 103. W stosunku do roku poprzedniego na Wydziale Przędzalni nastąpił przyrost produkcji w mierniku ilościowym o 1%. Najwyższe w granicach 100% w okresie I i II kwartału.5 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1998 2 816 85 866 11 179 10 190 27 517 1999 2 852 86 683 11 812 9 947 20 616 Dynamika w % 101.0 105.3 101.Dotyczyło to szczególnie Oddziału Szwalni. 44 .6 64.6 74.9 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 1999r. Praca na wydziale odbywała się w systemie cztero-brygadowym.

Wyszczególnienie Przędzalnia Tkalnia Wykończalnia W tym: Tkaniny własne Usługi Konfekcja W tym: Szwalnia Hafciarnia „ „ 7 182 3 332 7 178 3 179 100.2 84.6 (ceny ewidencyjne) Źródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji analitycznej ZPB"Frotex" za 1999 r.834.0 98.Na Wydziale Wykończalni w porównaniu do 1998 roku w jednostkach fizycznych nastąpił spadek produkcji ogółem.9 7. Jednostka miary Wykonanie 1998 1999 Plan Wykonanie Tabela 6. Wielkość produkcji na wydziałach produkcyjnych w okresie 1999-2000.4 „ „ Km 7 844 12 772 10 514 7 885 9 584 10 357 100.4 97.250.74 Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdania finansowego ZPB"Frotex" za 2000r.0 95. Mimo spadku ilościowego świadczonych usług ich wartość była wyższa od wykonania w roku 1998 i założonej w planie na rok 1999. Tabela 5.wartość usług wykończalniczych Tys.451. zł 7.9 94.8 8. Wartość usług wykończalniczych w 1999 roku w stosunku do planu Wyszczególnienie . W zakresie produktów przedsiębiorstwa przyjmuje się ich podział na następujące grupy asortymentowe: • • • • tkaniny ręczniki frotte konfekcję stołową i pościelową usługi wykańczalnicze 45 . Ograniczona zastała ilość usług w zakresie gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Zmniejszenie produkcji wiązało się ze zmianami asortymentowymi.5 75.0 94.5 Jednostka miary Tona T/Nm Km Mln wątków Km 1999 2 852 86 683 11 812 9 947 20 616 2000 2 710 82 292 11 149 9 670 17 469 Dynamika w % 95.

Grupy asortymentowe 1995 8 770. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 .5 10 921.4 24 442. w cenach ewidencyjnych).9 54 544. Wielkość produkcji według asortymentu za okres 1995 .) (w cenach ew.) (w cenach ew.7 10 588.2 3 108.1 10 977.2 7 125.2000 (w km) Grupy asortymentowe 1995 1 139.8 53 463.0 Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km) 1996 1997 1998 1999 2000 1 157.7 2 685.1 55 528.4 3 179.2000 (w tys.9 55 402.7 31 498.5 3 077.) (w cenach ew.9 944.• pozostałe usługi Kształtowanie się wielkości produkcji wg struktury asortymentowej w latach 1995-2000 przedstawiają poniższe tabele: Tabela 7.5 20 824.0 9 370.2 35 442.0 7 458.0 83 534.9 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB"Frotex" 46 .1 Wielkość produkcji w poszczególnych okresach (w km) 1996 1997 1998 1999 2000 (w cenach ew.1 9 532.4 9 984.7 7 348.9 3 331.6 wykończalnicze Pozostałe usługi 1 302.7 1 217.7 36 494.5 85 282.4 7 834.) (w cenach ew.2 2 074.0 9 583.5 wykończalnicze Pozostałe usługi OGÓŁEM 34 918.7 82 403.4 9 166.8 80 140.7 884.0 2 361.) Tkaniny Ręczniki frotte Konfekcja stołowa i pościelowa Usługi 8 908.0 7 727.6 8 936.0 Tkaniny Ręczniki frotte Konfekcja stołowa i pościelowa Usługi 24 023. zł.3 50 725.6 10 839.3 24 378.8 9 368.) (w cenach ew.9 84 699.3 8 462.5 9 535.0 24 141.8 50 429.0 OGÓŁEM 78 030.2 19 942.3 1 295.9 9 415.1 12 770.1 7 177.8 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań finansowych ZPB"Frotex" Tabela 8.7 927.0 7 183.9 8 451.6 8 613.

Na wielkość produkcji w poszczególnych okresach zasadniczy wpływ miała zmiana asortymentu produkcji. Coraz większym zainteresowaniem wśród odbiorców cieszy się konfekcja stołowa i pościelowa co znajduje wyraz we wzrastającej produkcji tegoż asortymentu. Począwszy od 1995 roku produkcja konfekcji stołowej i pościelowej ciągle wzrasta, zarówno w wielkościach naturalnych jak i w wartości. Podobna sytuacja dotyczy ręczników frotte, których udział w produkcji jest największy. W tej podstawowej grupie asortymentowej kontynuowana jest strategia wdrażania do produkcji i na rynek wyrobów o najwyższych parametrach estetycznych, wzorniczych i jakościowych. Od 1998 roku nastąpił znaczny ilościowy spadek produkcji w grupie usługi wykańczalnicze. Ograniczona została ilość usług w zakresie wykańczania gazy i pieluch na rzecz bardziej pracochłonnych tkanin drelichowych. Mimo ilościowego spadku usług ich wartość rośnie. Ogólnie wartość produkcji w latach 1995-1997 wykazywała tendencję zwyżkową w bieżących cenach ewidencyjnych. W roku 1998 nastąpił spadek produkcji głównie z powodu zmian asortymentowych oraz zwiększonych remontów parku maszynowego. Kolejne lata charakteryzują się nieznacznymi wahaniami w wielkości produkcji ze spadkiem w roku 2000 w stosunku do 1999 roku.

2. Podstawowe czynniki produkcji.

Przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności wykorzystuje różnorodne zasoby. Do podstawowych a zarazem najważniejszych z nich można zaliczyć: 1. zasoby ludzkie zwane inaczej zasobami siły roboczej, 2. zaopatrzenie materiałowo-surowcowe, 3. zaplecze techniczne występujące w postaci środków trwałych, 4. postęp techniczny i techniczno - produktowy.

47

3. Wielkość i struktura zatrudnienia.

Zasoby czynnika ludzkiego występujące w przedsiębiorstwie określa się mianem zatrudnienia lub załogą przedsiębiorstwa35. Zatrudnienie to określona liczba czynnika ludzkiego wykonująca za odpowiednim wynagrodzeniem pracę, w wyniku której uzyskuje się dobra lub usługi zaspokajające potrzeby rynku36. W przedsiębiorstwie można odróżnić zatrudnienie nominalne i zatrudnienie realne (rzeczywiste). Dla ustalenia stanu rzeczywistego zatrudnienia, do stanu nominalnego (liczba zatrudnionych osób bez względu na czas ich pracy) dodaje się liczbę osób jaka wynika z dodatkowego zaangażowania pracowników własnych lub spoza przedsiębiorstwa. Zatrudnienie ujmuje się w przedsiębiorstwie według stanu ewidencyjnego na koniec badanego okresu i według stanu przeciętnego w badanym okresie. Stan ewidencyjny zatrudnienia jest to liczba pracowników znajdujących się w ewidencji osobowej przedsiębiorstwa w ostatnim dniu badanego okresu. Podstawą ujęcia do stanu ewidencyjnego jest zawarcie umowy o pracę. Jednym z podstawowych zadań polityki zatrudnienia w przedsiębiorstwie winno być dążenie do osiągnięcia liczbowego stanu załogi racjonalnego z punktu widzenia interesów przedsiębiorstwa. Wiąże się to z jednej strony z optymalizacją wykorzystania czynnika ludzkiego dla dobra przedsiębiorstwa, z drugiej zaś z uwzględnieniem szeroko pojętych potrzeb pracowników i zharmonizowania ich z wymaganiami przedsiębiorstwa w ramach tzw. humanizacji pracy. Zakładowa polityka zatrudnienia powinna więc zmierzać do przystosowania warunków pracy do człowieka, człowieka do warunków, jak

35

L. Bednarski, R. Borowiecki, J. Dunaj, E. Kumys, T. Wiśniewski, B. Wersty: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s. 227 36 W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.95

48

również człowieka do człowieka tak, aby zapewnić pożądaną efektywność i jakość pracy37. Zakładowa polityka zatrudnienia powinna zmierzać do maksymalnej intensyfikacji działań na Wewnętrznym rynku pracy w przedsiębiorstwie tak, aby znajdować drogi do racjonalizacji zatrudnienia. Bardzo ważne przy tym jest, aby racjonalizacja zatrudnienia była prowadzona w sferze ekonomicznej i społecznej. Ekonomiczna racjonalność zatrudnienia wyraża się w wysokiej wydajności pracy zapewniającej odpowiedni poziom płac realnych i zysków przedsiębiorstwa38. Społeczna racjonalność zatrudnienia przejawia się w uwzględnieniu w procesie pracy elementów humanistycznych, psychospołecznych i socjalnych, tj. pozaekonomicznych potrzeb, dążeń i zainteresowań pracowników39. Załoga (zatrudnienie) przedsiębiorstwa może być sklasyfikowana według różnych kryteriów. Klasyfikacja taka oznacza podział pracowników przedsiębiorstwa według określonych kryteriów. Cel podziału zatrudnienia określany jest przez przyjęte kryterium, którym może być określona cecha, według której przeprowadza. się podział danej zbiorowości zatrudnienia. Powszechnie klasyfikuje się pracowników według następujących kryteriów:40 1. rodzaju działalności przedsiębiorstwa, 2. charakteru czynności wykonywanych przez pracowników,
3.

poziomu kwalifikacji i zawodowych,

4. poziomu wykształcenia, 5. stażu pracy zawodowej, 6. płci, 7. wieku.
37 38

J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.133 J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.135 39 J. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. Wydawnictwo AE, Wrocław 1998, s.134 40 W. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa, Wydawnictwo WSE, Warszawa 1999, s.95

49

Do analizy zatrudnienia badanej firmy, Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S.A. przyjęto kryterium klasyfikacji ze względu na płeć, wiek oraz poziom wykształcenia. Zatrudnienie ogółem na koniec okresu w przekroju grup pracowniczych według płci w latach 1995-2000 przedstawia poniższa tabela.

Tabela 9 Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" wg płci.

Lata

Mężczyźni

Kobiety

Zatrudnienie ogółem

Wskaźnik dynamiki 1995 = 100% Okres poprzedni = 100% 100,0 98,6 95,2 92,6 92,7 89,6

1995 729 932 1 661 100,0 1996 718 919 1 637 98,6 1997 646 912 1 558 93,8 1998 584 860 1 444 86,9 1999 575 764 1 339 80,6 2000 522 678 1200 72,2 Zródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań ZPB “Frotex” Z-01

Z powyższej tabeli wynika, że w okresie ostatnich kilku lat następuje systematyczny spadek zatrudnienia w przedsiębiorstwie ZPB „Frotex" S.A. Proces ten jest konsekwencją racjonalizacji zatrudnienia, modernizacji poszczególnych wydziałów produkcyjnych oraz zmian organizacyjnych zachodzących w spółce. W latach 1997-1998 spadek zatrudnienia nastąpił w wyniku: • przekazania części pracowników do pracy w innych spółkach- dotyczyło to pracowników służb remontowych na Wydziałach Tkalni i Wykończalni oraz Straży Zakładowej i pralni, • modernizacji Wydziału Konfekcji oraz Oddziału Przygotowawczego na Wydziale Tkalni. Tendencja spadkowa zatrudnienia utrzymała się również w latach 1999-2000. Zmniejszenie stanu zatrudnienia w tymże okresie nastąpiło przede wszystkim w wyniku dokończenia modernizacji Oddziału Przygotowawczego Wydziału

50

Realizowana w obszarze zatrudnienia polityka kadrowa zakłada zatrudnianie w miejsce pracowników odchodzących ludzi młodych i wykształconych. Strukturę wiekową pracowników zatrudnionych w ZPB „Frotex' S. Aktualnie ponad 56% załogi to pracownicy w wieku do 40 lat. Wiek Do 30 lat 30 – 40 lat 40 – 50 lat Powyżej 50 lat Udział poszczególnych grup wiekowych do ogółu zatrudnionych 1995 21% 27% 43% 9% 1996 22% 29% 40% 9% 1997 26% 30% 37% 7% 1998 30% 27% 33% 10% 1999 26% 30% 37% 7% 2000 26% 30% 37% 7% Jak wynika z powyższej tabeli od kilku lat w spółce obserwuje się korzystne zmiany w strukturze wiekowej zatrudnienia. w latach 1995-2000 przedstawia tabela oraz rysunek. Tabela 10. 51 . Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" w/w wieku pracowników. Zmiany organizacyjne i związana z tym redukcja zatrudnienia w pozostałych jednostkach organizacyjnych przedsiębiorstwa to przyczyny dalszego spadku zatrudnienia w roku 2000. Taka struktura wiekowa zatrudnienia zapewnia spółce stabilność zatrudnienia na najbliższe lata.A.Tkalni oraz instalacji bardziej wydajnych maszyn szwalniczych w Wydziale Konfekcji.

średnim zawodowym i ogólnokształcącym .wyższym .podstawowym Źródło: opracowanie własne na podstawie sprawozdań ZPB „Frotex" Z-O1 Rynek 6.Rysunek5.50 lat powyżej 50 lat Struktura zatrudnienia pod względem wykształcenia w ZPB „Frotex" w latach 1995-2000 przedstawia się następująco: Tabela 11.40 lat 40 . Wyszczególnienie Pracownicy ogółem: z tego z wykształceniem: .zasadniczym 46% 46% 46% 46% 47% 25% 47% 25% 21% 21% 21% 26% 24% 24% 2% 3% 3% 4% 4% 4% 1995 100% 1996 100% Pracownicy ogółem 1997 100% 1998 100% 1999 100% 2000 100% 31% 30% 30% 24% . struktura zatrudnienia w ZPB „Frotex” według wieku Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 10 Udział procentowy poszczególnych grup wiekowych w zatrudnieniu ogółem w latach 1995. Struktura zatrudnienia w ZPB"Frotex" wg wykształcenia. Struktura zatrudnienia z uwzględnieniem poziomu wyksxtalcenia w latach 19952000r.2000 50 40 30 20 10 0 1 2 3 4 5 6 do 30 lat 30 . 52 .

informatyka. Wskaźnik średniego potencjału wykształcenia obliczono dzieląc ogólny potencjał wykształcenia na koniec badanego okresu przez liczbę pracowników na koniec tego okresu. wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia. Szczególnie duże zapotrzebowanie występuje na absolwentów takich kierunków Sak obróbka chemiczna i mechaniczna włókna . zastosowano dwa wskaźniki.1999 2000 25% 4% 24% 25% 4% 24% 47% 47% 1997 1998 30% 3% 21% 24% 4% 26% 46% 46% Źródło: opracowanie własne na podstawie tabeli 11. 2. 1. wskaźnik średniego potencjału wykształcenia. Dużą wagę przywiązuje się w spółce do podnoszenia kwalifikacji zatrudnionych czego wyrazem jest szereg kursów oraz kierowanie pracowników na studia zaoczne i podyplomowe. Aby obliczyć wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia pomnożono liczb pracowników poszczególnych poziomów wykształcenia na koniec badanego okresu przez liczbę lat nauki właściwą dla danego poziomu wykształcenia i dodano otrzymane iloczyny.A. W ocenie Zarządu udział pracowników z wykształceniem wyższym jest za niski mimo tendencji zwyżkowej. Aby obliczyć średni poziom wykształcenia pracowników ZPB „Frotex" S. Wskaźnik ogólnego potencjału wykształcenia wyraża 53 .

2000 (w latach nauki szkolnej przypadający na jedną osobę) Rok WSKAŹNIK OGÓLNEGO POTENCJAŁU Poziom WYKSZTAŁCENIA Wskaźnik potencjału 1995=100% Rok 100.6 96.7 10.3 89.1 93.9 102. Wskaźnik ogólnego i wskaźnik średniego potencjału wykształcenia w latach 1995 . gdyż osiąga poziom jedynie wykształcenia zasadniczego.2 74.7).8 103.2 92.5 poprzedni=100% 98.7 90. gdyż wskaźnik średniego potencjału wykształcenia oraz jego dynamika od kilku lat pozostają na niezmienionym poziomie.wielkość załogi w osobolatach nauki szkolnej.1 83.A. zaś wskaźnik średniego potencjału wykształcenia przedstawia liczbę osobolat nauki szkolnej przypadającej na jednego pracownika.7 100. Należy również stwierdzić. przedstawia poniższa tabela.9 100.8 54 .0 100. 17 273 17 026 16 701 15 596 14 369 12 876 10.8 103. Jej wyniki potwierdzają opinię zarządu o zbyt małym zatrudnieniu osób z wyższym wykształceniem.7 10.0 100.3 10.7 10.0 100.4 10.0 1995 1996 1997 1998 1999 2000 Źródło: opracowanie własne na podstawie tabel nr 9 i nr 11. Tabela 12. że wskaźnik średniego poziomu wykształcenia od roku 1997 jest dość niski (10.9 103.0 98. Do obliczenia wskaźnika ogólnego potencjału nauki przyjmuje się następujące mnożniki odpowiadające liczbie lat nauki w poszczególnych poziomach wykształcenia: 1) wykształcenie wyższe 17 2) wykształcenie średnie 12 3) wykształcenie zasadnicze 11 4) wykształcenie podstawowe 8 Wyniki ogólnego i średniego potencjału wykształcenia dla pracowników Zakładów Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S.6 98.8 103.6 WSKAŹNIK ŚREDNIEGO POTENCJAŁU WYKSZTAŁCENIA Poziom Wskaźnik potencjału 1995=100% Rok poprzedni=100% 100.

Gospodarka materiałowa odgrywa bardzo ważną rolę w działalności produkcyjnej przedsiębiorstwa. Do podstawowych surowców zużywanych w procesie produkcji w Zakładach Przemysłu Bawełnianego „Frotex" S. materiały. s.A. barwniki i chemikalia. s. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. a pochodzącym z krajów azjatyckich. Każde przedsiębiorstwo w trakcie swojej działalności zużywa surowce. Istota gospodarki materiałowej polega przede wszystkim na zaspokajaniu potrzeb produkcyjnych przy jednoczesnej dążności do minimalizacji zużycia i eliminacji wszelkich zakłóceń w przepływie materiałów i surowców we wszystkich fazach procesu produkcyjnego42. przędza. części zamienne itp.4. a ich zużycie jest ciągle uzupełniane nowymi dostawami. organizacyjnych. Zaopatrzenie materiałowo-surowcowe. Warszawa 1999. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. 169 42 W. Zespól działań planistycznych. Bawełna jest surowcem importowanym przez przedsiębiorstwo. między innymi z Uzbekistanu. głównie ze Szwajcarii. należą: • • • • bawełna. Warszawa 2000. W tej działalności stara się utrzymać optymalny poziom zapasów. Leszczyński. a poprzez to na kształtowanie się kosztów i osiągany zysk. Wyd. ponieważ wpływa zarówno na ilość produkcji i jej jakość. Bawełna służy do produkcji 41 Z. A. Difin. Turkmenistanu i Kazachstanu. Wydawnictwo WSE.46 55 . ewidencyjnych i analitycznych związanych z regulacją oraz sterowaniem strumieniami i zasobami w całym procesie wytwórczym określany jest mianem gospodarki materiałowej41. energię. tkanina surowa.

Najmniejszy udział w grupie materiałów do produkcji ma tkanina surowa. Jej wielkość kształtuje się na poziomie około 10% ogólnego zużycia przędzy w procesie produkcyjnym w ciągu roku. której roczne zużycie waha się w granicach od 400 do 500 tys. Jedynie przędza o bardzo wysokich parametrach technologicznych jest zakupywana od innych producentów krajowych. złotych. 14 443.przędzy.2 18 150. Zużycie bawełny w procesie produkcji na przestrzeni lat 1995-2000 przedstawia poniższa tabela: Tabela13. ZPB „Frotex" posiada własną przędzalnię w Podlesiu. LATA 1995 1996 1997 1998 1999 2000 ZUŻYCIE W TONACH 2 547 2 752 3 095 3 092 3 161 2 982 ZUŻYCIE W TYSIĄCACH ZŁ. 56 .0 21 231. z której następnie produkuje się wyroby finalne.3 16 953. ług sodowy. złotych rocznie. głównie w Zawierciu i Lubaniu. woda utleniona. W skład kolejnej grupy surowców (chemikalia) wchodzą takie związki jak kwasy.2000 r. która jest najbardziej zmodernizowanym wydziałem w spółce i należy do najnowocześniejszych w Polsce. Zużycie bawełny w latach 1995 . Wartość zużycia tej grupy surowców kształtuje się na poziomie około 8-9 mln. mydło w płynie oraz barwniki.3 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitycznych ZPB"Frotex" Przędza jako podstawowy materiał do produkcji jest produkowana przez spółkę we własnej przędzalni.1 18 429.0 14 310.

Jest mało elastyczny. Wydawnictwo WSE. s. Kurtys. Wersty. likwidacją i odtworzeniem. Rozwój majątku trwałego odbywa się w długim czasie na skutek długofalowych i strategicznych decyzji i wymaga zaangażowania dużych kwot pieniężnych.193 44 W. gdyż nie można go na bieżąco dopasowywać do poziomu wykorzystywanych mocy produkcyjnych. T. Środki trwałe mają charakter środka substytucyjnego w stosunku do siły roboczej. Gospodarka środkami trwałymi obejmuje całość zagadnień techniczno organizacyjnych i ekonomicznych związanych z ich pozyskiwaniem. Są także nośnikiem postępu technicznego i unowocześniania organizacji produkcji. Duraj. Te cechy powodują. Borowiecki. Waśniewski. Środki trwałe stanowią podstawowy składnik potencjału wytwórczego podmiotów gospodarujących i jako takie w zasadniczy sposób decydują o ich możliwościach produkcyjnych43. R. Bednarski. Majątek trwały jest zaangażowany w przedsiębiorstwie przez okres dłuższy niż rok. wykorzystaniem. B.82 57 . E. Gospodarowanie środkami trwałymi rozpoczyna 43 L. Gospodarowanie majątkiem trwałym. że jest on obarczony dużym ryzykiem. pozwala ocenić jego produktywność w wymiarze długookresowym i operacyjnym. Dlatego też ich stan i rozwój oraz wartość techniczna i poziom wykorzystania są determinantami działalności każdego przedsiębiorstwa. ewidencją.5. Uczestnicząc w wielu cyklach działalności stopniowo się zużywa i przenosi w ten sposób część swojej wartości na wytworzone dobra i usługi. Celem gospodarowania środkami trwałymi jest takie ich wykorzystanie aby przy najmniejszym ich zużyciu osiągnąć optymalny efekt nie tylko w postaci jakościowo dobrej produkcji ale także minimalnych kosztów44. Analiza ekonomiczna w przedsiębiorstwie WAE Wrocław 1998 s. J. Świetlik: Analiza ekonomiczna przedsiębiorstwa. Analiza ekonomiczna jest instrumentem wspomagającym proces decyzyjny w zakresie inwestycji w majątek trwały. Warszawa 1999.

Zalicza się także do niego należności długoterminowe. pozostałe środki trwałe) a podstawą ich podziału jest klasyfikacja rodzajowa. że ich okres użytkowania jest dłuższy niż jeden rok. Difin. Wszystkie środki trwałe charakteryzują się tym. wartości niemateńalne i prawne. Majątek trwały przedsiębiorstwa obejmuje trzy podstawowe grupy45: rzeczowy majątek trwały. Do wartości niematerialnych i prawnych zalicza. Majątek trwały można różnie sklasyfikować w zależności od przyjętego kryteńum. urządzenia techniczne i maszyny. znaki towarowe. Warszawa 2000. programy komputerowe a także wartość firmy. środki transportu. W bilansie środki trwałe 45 Z. Podstawowe znaczenie w strukturze majątku trwałego ma majątek rzeczowy. Majątek rzeczowy jest podzielony na pięć grup (grunty własne. lokaty kapitałowe oraz udzielone pożyczki długoterminowe. Część środków uczestniczy w podstawowej działalności i ma przeznaczenie produkcyjne lub usługowe. 112 58 . Leszczyński.się od momentu podjęcia decyzji o ich zakupie lub wytworzeniu we własnym zakresie do momentu ich likwidacji. Są również środki trwałe o charakterze nieprodukcyjnym. która w tej grupie stanowi najważniejszy składnik. się nabyte przez przedsiębiorstwo prawa majątkowe. które nadają się do gospodarczego wykorzystania. s. budynki i budowle.OOzł. prawa autorskie. Do tej grupy zaliczamy między innymi prawo wieczystego użytkowania gruntu. a część obsługuje procesy pomocnicze. W skład finansowego majątku trwałego wchodzą: papiery wartościowe. finansowy majątek trwały. udziały i akcje. Każdy środek trwały spełnia w przedsiębiorstwie różne funkcje. Wyd. a w nim środki trwałe gdyż obok ludzi są podstawowym czynnikiem wytwórczym. Skowronek-Mielczarek: Analiza ekonomiczno – finansowa firmy. a wartość początkowa wynosi co najmniej 3500. A. Kryterium zastosowania dzieli go na majątek produkcyjny i finansowy zaś kryterium prawa własności na własny i obcy.

0 0.4 21 351.0 75. Rzeczowy majątek trwały a. Wartości niematerialne 2.2 21 165.0 9 983.0 2 378.9 42 557. zaliczki na poczet inwestycji 3. Wskaźniki dynamiki pozwalają ocenić kierunek i tempo zmian w strukturze środków trwałych zaś wskaźnik produktywności określa efekty produkcyjne jakie można uzyskać z posiadanych zasobów środków trwałych w określonym czasie. inwestycje rozpoczęte g.8 63.0 0.1 168.8 526.8 7 865.7 406.są ujmowane w kwocie netto.3 306.1 27 214.0 360.4 20 829.9 0.2 847.9 301.7 39 338. budynki i budowle c.1 109.5 24. Struktura środków trwałych w ZPB „Froteg" w latach 1995-1999 59 .1 254.2 507.1 26 849.0 10 926.5 129.5 0.9 15 461.8 1.5 0.8 0. WIELKOŚĆ MAJĄTKU W TYS.2 Tabela 15.9 11 752.0 717.0 332.5 0.9 0.0 10 312.7 101. ZŁ WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.0 10 146.2 8. grunty b. urządzenia techniczne i maszyny d. Podstawowym instrumentem analizy środków trwałych są wskaźniki ekonomiczne charakteryzujące najogólniej efektywność gospodarowania tymi środkami. Należności długoterminowe 4.0 2.0 10 618.8 383. Majątek trwały 1.0 0.4 22 838.4 0. Są to między innymi wskaźniki dynamiki i wskaźnik produktywności majątku trwałego.5 1.0 1.9 356. Majątek finansowy 1996 1997 1998 1999 20 840. środki transportu e.0 9 499. która jest różnicą między wartością początkową środka trwałego a jego dotychczasowym umorzeniem.5 364.9 22 865.5 169.9 27 491.4 143. pozostałe środki trwałe f. Wielkość strukturę oraz dynamikę majątku trwałego przedsiębiorstwa „Frotex" przedstawiają poniższe tabele: Tabela 14.9 788.1 937. Wielkość majątku trwałego w przedsiębiorstwie ZPB „Frotex" w latach 1995-1999.

8 69.5 1.4 0. Wartości niematerialne 2.0 1. Rzeczowy majątek trwały a.5 38.7 1.0 101.7 Źródło: wszystkie trzy tabele zostały opracowane na podstawie tabeli Nr 14 60 .0 100.7 0.7 188.8 4.0 109.2 3960.5 78.0 100.0 47.4 0.5 206.5 37.4 42.6 0.0 121.9 0.5 99.4 98. środki transportu e.8 1.0 0.9 297.9 1.0 0.1 2378. Majątek trwały 1.4 26694. Majątek trwały 1.0 46.0 100.0 0.4 0.8 130.3 1. pozostałe środki trwałe f.6 159.4 196.0 0. inwestycje rozpoczęte g.0 100.3 0. Należności długoterminowe 4.4 0.3 120.5 3.0 0. zaliczki na poczet inwestycji 3. pozostałe środki trwałe f.0 204.5 0.0 0.0 100.5 128.5 1300. grunty b.0 109.1 99.3 149.0 100.0 92.5 0.3 0.5 1.0 1.0 0.9 1. budynki i budowle c.0 0. Należności długoterminowe 1996 1997 1998 1999 100.5 51.9 0.0 100.0 94.6 1.0 5.6 111.6 0.4 0.0 100.0 100.0 52.8 141.6 4334.4 118.1 90. zaliczki na poczet inwestycji 3.2 44.3 0.6 131.STRUKTURA MAJĄTKU WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.0 102.4 57. Dynamika majtku trwałego w ZPB „Frotex" w latach 1995-1999 DYNAMIKA MAJĄTKU 1995=100% WYSZCZEGÓLNIENIE 1995 I.8 92. grunty b. Rzeczowy majątek trwały a.9 6.1 0.1 57. inwestycje rozpoczęte g.0 100. Majątek finansowy 100.6 0.2 0. budynki i budowle c. Wartości niematerialne 2.5 109.0 0.0 0.2 0.9 47.0 100. urządzenia techniczne i maszyny d.0 100. Majątek finansowy 1996 1997 1998 1999 100.0 25.7 75. środki transportu e.4 0.0 2.9 0. urządzenia techniczne i maszyny d.0 0.2 4.0 100.6 4.4 84.0 38.0 100.9 349.0 94.6 0.0 23.2 Tabela 16.0 100.7 290.

Majątek finansowy oraz należności długoterminowe nie stanowią istotnego składnika majątkowego. których udział jest coraz większy. zwiększania udziału pozostałych środków trwałych. zmniejszania się dominującego w 1995 roku udziału budynków i budowli. którego udział systematycznie rośnie w czasie. Jest to zjawisko bardzo pozytywne albowiem widoczne jest zmniejszanie się wartościowego wymiaru grupy budynków i budowli. przy czym w większym stopniu zaobserwowano go w odniesieniu do rzeczowego majątku trwałego.świadczą o tym ponoszone 61 . W badanym okresie nastąpił wzrost nominalnej wartości majątku. Oznacza to. b. nowoczesnej linii technologicznej zależy jakość produkowanych wyrobów. 2. 4. Jest to bardzo ważne dla spółki.1. Dominującym składnikiem majątku trwałego jest jego rzeczowy składnik. Zwiększanie się wartości środków z grupy maszyny i urządzenia techniczne świadczy o realizowanym w przedsiębiorstwie postępie technicznym oraz o ciągłych procesach odnowy i modernizacji parku maszynowego. Biorąc pod uwagę charakter działalności przedsiębiorstwa należy ocenić taki fakt za prawidłowy. że nie zmieniają się one w wymiarze ilościowym. Zwiększa się zaangażowanie przedsiębiorstwa w wartościach niematerialnych i prawnych. Zauważyć można także bardzo korzystne zjawisko związane z rozwojem materialnej bazy przedsiębiorstwa . W strukturze rzeczowego majątku widoczna jest tendencja do: a. 3. a ich wartość zmniejsza się na skutek corocznego umorzenia. gdyż w modernizacji upatruje parku maszynowego i postępie Od technologicznym firma swoją przewagę konkurencyjną.

lokowania nadwyżek kapitału poza firmą macierzystą czy też innych form działania46. Sierpińska T. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” PWN Warszawa 1998r. s. obniżki kosztów. Wśród nich można wyróżnić47: 1) inwestycje odtworzeniowe. Istnieje szereg rodzajów przedsięwzięć inwestycyjnych.189 47 M. środków transportu. Wszystko to dokonuje się w przedsiębiorstwie poprzez realizację określonych przedsięwzięć rozwojowych.nakłady inwestycyjne. 189 – 190. Sierpińska T.polegające na zastępowaniu zużytych lub przestarzałych urządzeń nowymi 46 M. zmiany źródeł zaopatrzenia i kierunków zbytu. Postęp techniczno-produktowy Jednym z podstawowych warunków ciągłej ekspansji przedsiębiorstwa jak również zapewnienia sobie pozycji na rynku jest umiejętność podejmowania optymalnych decyzji dotyczących rozwoju flamy i źródeł jego finansowania. s. a efekty z jego zaangażowania są widoczne dopiero po pewnym czasie. Jachna „Ocena przedsiębiorstw według standardów światowych” wydanie drugie PWN Warszawa 1998r. Przedsięwzięcia te wymagają zgromadzenia odpowiedniego kapitału. Jest to niewątpliwie tendencja pozytywna w rozwoju przedsiębiorstwa.. Przedsięwzięcia rozwojowe mogą dotyczyć zarówno zmian wielkości produkcji. Inwestycje związane są z odtworzeniem i rozbudową maszyn. o jego udziale w rynku jak również o możliwości gromadzenia zysku. urządzeń. 6. a także wspólnych inwestycji. jak też powiązań z innymi firmami. 62 . Trafność tych decyzji decyduje o konkurencyjności przedsiębiorstwa. jej jakości i stli asortymentowej.

nastawione głównie na zmniejszenie kosztów wytwarzania wyrobów i przeprowadzane zazwyczaj łącznie z inwestycjami odtworzeniowymi. b) służące wdrażaniu do produkcji nowych wyrobów. 7) inwestycje dotyczące interesu publicznego. dotychczas nie znanych potrzeb 5) inwestycje strategiczne o charakterze defensywnym.2) inwestycje modernizacyjne. inwestycje związane z ochroną środowiska.służące zapewnieniu możliwie najlepszych warunków personelowi fumy.obejmujące dwa rodzaje przedsięwzięć: a) mające na celu zwiększenie szeroko rozumianego potencjału produkcyjnego w znaczeniu wydajności parku maszynowego. 6) inwestycje dotyczące ustroju społecznego. Spośród wszystkich inwestycji 63 . lepiej zaspokajających istniejące potrzeby potencjalnych nabywców lub powodujących powstawanie nowych. zarówno w czasie peacy. Nie wszystkie wyżej wymienione rodzaje inwestycji przynoszą przedsiębiorstwom bezpośrednie korzyści. 3) inwestycje innowacyjne. Niektóre z nich są realizowane zgodnie z przepisami prawa np. wydatki związane z ochroną środowiska naturalnego. szeroko rozumianym mecenatem przedsiębiorstw w dziedzinie kultury. tworzeniem funduszy służących finansowaniu badań naukowych. ofensywnym i defensywno .in. 4) inwestycje rozwojowe.służące modyfikacji wytwarzanych dotychczas wyrobów.obejmujące m. jak i poza nią. zróżnicowania kanałów dystrybucji.ofensywnym. edukacji itp. rozwoju sieci handlowej. niektóre zaś służą dobremu wizerunkowi firmy.

Rok 1996 to okres zakończenia modernizacji Wydziału Przędzalni w Podlesiu.zdecydowana poprawa warunków pracy poprzez likwidację zapylenia W roku 1997 podjęto szereg działań w zakresie unowocześnienia i rozszerzenia asortymentu produkcji.3% .A. co spowodowało zaliczenie jej do II klasy czystości.wzrost produkcji przędzy ze 190 ton średnio w miesiącu przed modernizacją do 230-250 ton miesięcznie po modernizacji . tkanin ścierkowych 64 . jak również od innych negatywnych konsekwencji związanych z natychmiastową wymagalnością zwrotu zaciągniętych pożyczek z funduszy celowych. naturalnego. Podejmowane decyzje inwestycyjne dotyczyły głównie postępu techniczno produktowego jak również działań związanych z ochroną środowiska. Inwestycja ta kosztowała 4 298 tys zł. zł.znaczna poprawa jakościowa produkowanej przędzy . Konieczność odejmowania różnego rodzaju inwestycji dostrzeżono również w ZPB „Frotex" S. Efekt ekologiczny uzyskano we wrześniu 1996 roku.7% do 91.wzrost udziału ( tańszej od kupowanej z zewnątrz) przędzy własnej z 72. kształtują możliwości produkcyjne i determinują przyszłą pozycje na rynku. Wprowadzono do produkcji szereg nowych asortymentów między innymi tkanin obrusowych Ewita. Ogólne nakłady na tę inwestycje wyniosły 5 765 tys.spadek kosztów jednostkowych średnio 0 około 4% . które gwarantują rozwój przedsiębiorstwom. którą oddano do użytku w 1995 roku. Efekty jakie uzyskano w jej wyniku to: . W 1996 roku doprowadzono oczyszczalnię ścieków do pełnej zdolności technologicznej.najważniejsze są te. Osiągnięcie efektu ekologicznego uwolniło Spółkę od zagrożenia związanego z naliczeniem kar na rzecz Wydziału Ochrony Środowiska w kwocie 2 mln zł. dzięki czemu możliwe było przywrócenie życia biologicznego w sąsiedniej rzece. w Prudniku. Niezaprzeczalnym faktem było zaprzestanie postrzegania Frotexu jako największego „truciciela" środowiska.

Kiwi. Równolegle do prac nad nowymi asortymentami. przeznaczonych na osnowy pętelkowe w celu podniesienia walorów użytkowych. W ostatnim kwartale omawianego okresu rozpoczęto prace nad wdrożeniem do produkcji tkaniny drelichowej z wykończeniem niepalnym i antyelektrostatycznym oraz przędz mieszankowych z udziałem włókna wiskozowego modalnego. uzyskując lepszą kolorystykę i uchwyt tkaniny. • zakup fulardu zimnozwojowego Fulard przeznaczony został na Wydział Wykańczalni i umożliwił osiągnięcie następujących efektów: 65 . wprowadzono w przedsiębiorstwie wiele nowości wzorniczo . z czego za zakupy maszyn i urządzeń wydatkowano 1 161 tys zł. tkanin płaszczowych frotte Pegaz oraz tkanin ręcznikowych frotte Tulipan. wodochłonności i wybarwienia. na mocy której zakład został zobowiązany do właściwego zagospodarowania i eksploatacji żużla i odpadów. Budowa składowiska pozwoliła na uniknięcie przewidzianych kar za zatruwanie środowiska. • zakup wybijanki kart żakardowych Inwestycja ta miała charakter odtworzeniowy. Stan techniczny posiadanych wybijanek był bardzo zły. zmiękczając je na suszarce ramowej.. W tymże roku wprowadzono nową technologię wykończenia tkanin frotte. W 1997 roku wykonano łącznie 360 nowych wzorów. Do najważniejszych realizowanych w tym czasie przedsięwzięć należały: • budowa składowiska żużla Konieczność jego budowy wynikała z decyzji Wydziału Ochrony Środowiska Urzędu Wojewódzkiego w Opolu. co było możliwe dzięki poczynionym inwestycjom. czego wynikiem była duża awaryjność.kolorystycznych. W roku 1997 nakłady inwestycyjne wyniosły 2 357 tys zł. tj.

• zakup suszarki EB-60 Potrzeba zakupu suszarki wiązała się z potrzebą produkcji wyrobów tamblowanych. • zakup maszyn konfekcyjnych Inwestycja ta związana była z modernizacją Oddziału Szwalni na Wydziale Konfekcji i spowodowała poprawę jakości.System Finansowo-Księgowy i System Gospodarka Materiałowa. zmniejszenie usług powierzanych 66 . Do ważniejszych inwestycji w 1998 roku należały: • zakup kolejnego fulardu zimnozwojowego Była to inwestycja o wartości 1 141 830 zł. Badania marketingowe wykazały wzrost zainteresowania rynku tkaninami frotte zmiękczonymi w procesie tamblowania. Uruchomiona została także sieć komputerowa na Wydziale Przędzalni w Podlesiu. . • zakup oprogramowania i sprzętu komputerowego Wdrożone zostały programy TETA.Techniczne Przygotowanie Produkcji. Zlecono także opracowanie koncepcji nowej organizacji pracy wydziału. Efektem inwestycji była poprawa organizacji pracy i zmniejszenie stanu zatrudnienia.. . Opracowany został harmonogram i rozpoczęto wdrożenie systemu TETA.dał możliwość barwienia krótkich serii produkcyjnych. co spowodowało obniżenie kosztów.wyeliminował z procesu barwienia sól kuchenną. • modernizacja Wydziału Konfekcji Modernizacja tego wydziału wiązała się z zakupem automatów do rozkroju i obszywania poprzecznego ręczników. co miało upływ na uciążliwość ścieków.pozwolił na zmniejszenie zużycia pary wodnej w procesie barwienia oraz uzyskanie dobrego jakościowo wybarwienia.

Pozwoliło to uruchomić kolekcję produkcji obrusowej odpasowanej na bazie 67 .zastąpienie 18 starych maszyn siedmioma wydajnymi skręcarkami i jedną zdwajarką. prawidłową i terminową pracę w zakresie odtworzenia i bicia wzorów jak również na wyeliminowanie błędów podczas cyklu produkcyjnego. • zakup skręcarek dwuskrętowych oraz zdwajarki Była to inwestycja odtworzeniowa polegająca na wymianie starych. Wartość inwestycji. energochłonnych maszyn. a tym samym na poprawę jakości wyrobów. Wartość inwestycji 127 555 zł.unowocześnienie parku maszynowego.3 612 424 zł. . Realizacja tej inwestycji pozwoliła na zastąpienie pojedynczych główek szyjących automatycznymi maszynami do cięcia wzdłużnego oraz szycia wzdłużnego i poprzecznego. zmniejszenie zatrudnienia i wprowadzenie systemu czterobrygadowego. • zakup krosna gładkiego Zakupiono krosno włoskiej firmy Somet wraz z maszyną żakardy firmy Staubli.podwykonawcom.zmniejszenie zatrudnienia. Pozwoliła na . zużytych.obniżenie ilości przędzy resztkowej przez dokładne odmierzanie przędzy w procesie przewijania i skrecania. . • zakup wybijanki kart żakardowych Była to inwestycja odtworzeniowa polegająca na wymianie starych zużytych wybijanek produkcji bułgarskiej.2 062 328 zł. . .uruchomienie czterobrygadowego systemu pracy. Zakup nowej maszyny umożliwił wyeliminowanie błędów w perforacji wzorów. Wartość inwestycji.

Na dotychczasowym parku maszynowym produkcja tego typu wyrobów nie była możliwa. są wynikiem planowania strategicznego mającego na celu skuteczna walkę z konkurencją oraz umocnienie pozycji rynkowej firmy.wzorów Frankla tj. Nakłady rzeczowe na inwestycje poniesione w tym okresie wyniosły 19. kolekcji ekskluzywnej o bardzo wysokiej jakości. Lata 1999 i 2000 były kolejnym okresem realizacji programu inwestycyjnego firmy stanowiącego część programu strategicznego. 68 . Do najważniejszych przedsięwzięć inwestycyjnych zrealizowanych w tych latach należą: • zakup przewijarek • zakup krosien z maszynami żakarda • zakup klimatyzacji i budowa kompresorowni • zakup snowadła • zakup aparatów barwiarskich • inwestycje w rozwój sprzedaży i sieć dystrybucji Inwestycje realizowane w ZPB „Frotex" S. wzrost poziomu konkurencyjności oraz na obniżenie kosztów produkcji.A. Dotychczasowe działania pozwoliły firmie na wzrost udziału w rynku. W 1998 roku zmodernizowano sklep firmowy poprawiając jego wystrój i tym samym podnosząc standard obiektu.580 790 zł.4 mln zł. Firma realizując przyjętą strategię stała się wiodącym producentem przemysłu włókienniczego w Polsce. Wartość inwestycji.

Regulamin Zarządu Spółki. Do najważniejszych powiązań w strukturze organizacyjnej należą powiązania między ludźmi. odpowiedzialności i współpracy poszczególnych komórek i stanowisk oraz inne szczegółowe regulacje. jaki sobie stawia48. Wrocław 1998. Wydawnictwo AE. Lichtarski: Podstawy nauki o przedsiębiorstwie. pracownikami. Wpis do Rejestru Handlowego. jest regulamin organizacyjny określający wewnętrzną organizację przedsiębiorstwa. uprawnień. na podstawie którego działa przedsiębiorstwo „Frotex" S. Podstawowym aktem prawnym. Kodeks Pracy. Czynnikami. System organizacji i zarządzania Przedsiębiorstwo jest instytucją składającą się z wielu elementów powiązanych z sobą w ten sposób.A. regulaminy organizacyjne.7. Sposób ich połączenia może być rozpatrywany z punktu widzenia różnych elementów i powiązań występujących między nimi. Wpływa przede wszystkim na wielkość zatrudnienia. s. działającego pod nazwą Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" Spółka Akcyjna. że przyczyniają się one do jej powodzenia. 48 J. Strukturę organizacyjną przedsiębiorstwa przedstawiają zazwyczaj schematy.207 69 . karty obowiązków. Statut Spółki. które kształtują powstawanie struktury organizacyjnej jest podział pracy jak również złożoność i wzrost danego przedsiębiorstwa. do osiągnięcia celu. Struktura organizacyjna w bardzo dużym stopniu oddziaływuje na przedsiębiorstwo. na realizację strategii przedsiębiorstwa oraz na poziom kosztów. Do podstawowych aktów prawnych regulujących sposób zachowań i obowiązujący w Spółce należą: Kodeks Handlowy. którzy zajmują różne stanowiska i wchodzą w skład różnych komórek organizacyjnych. Ustawy i przepisy nadrzędne zewnętrzne. Regulamin Rady Nadzorczej.

70 . Władzami Spółki są: • Rada Nadzorcza • Walne Zgromadzenie • Zarząd Spółki Walne Zgromadzenia może podejmować uchwały w sprawach objętych porządkiem obrad. Do kompetencji Walnego Zgromadzenia należy: • rozpatrywanie i przyjmowanie sprawozdań Zarządu Spółki. w tym emisji nowych akcji.Spółka działa w oparciu o Kodeks Handlowy oraz Statut Spółki-Akt Notarialny Rep. emisja obligacji. ustalonym przez Zarząd Spółki w porozumieniu z Radą Nadzorczą. • podejmowanie uchwał o podziale zysku lub o pokryciu strat. A nr 959/95 z dnia 29 września 1995 roku wraz z późniejszymi zmianami. bilansu oraz rachunku zysków i strat za poprzedni rok obrachunkowy. Działa zgodnie z zatwierdzonym statutem oraz uchwalonym Regulaminem Rady Nadzorczej i Regulaminem Zarządu Spółki. • • • • zmiana Statutu Spółki. Dział B/RHB 1388. zbycie przedsiębiorstwa spółki. a także w oparciu o ustawę z dnia 30 kwietnia 1993 roku o narodowych funduszach inwestycyjnych i ich prywatyzacji. rozwiązanie Spółki. • kwitowanie władz Spółki z wykonania przez nie obowiązków. Spółka wpisana jest do rejestru handlowego postanowieniem Sądu Rejonowego w Opolu.

regulaminu organizacyjnego oraz innych wewnętrznych regulaminów spółki. • badanie co roku i zatwierdzanie planów działalności gospodarczej. Zarząd pod przewodnictwem Prezesa Zarządu zarządza spółką i reprezentuje ją na zewnątrz. Do kompetencji RN należy: • badanie rocznego bilansu. Występuje tu polączenie funkcji: 71 . Zarząd Spółki jest jej organem wykonawczym i kieruje działalnością przedsiębiorstwa. zawieszanie i odwoływanie członków Zarządu. • ustalania i odwoływania prokury Ogólne zasady zarządzania spółką oparte są na kolegialnym funkcjonowaniu Zarządu Spółki oraz na zasadzie jednoosobowego kierownictwa. a także rachunków zysku i strat oraz zapewnienie ich weryfikacji przez biegłych rewidentów. Odpowiada on za prowadzenie spraw spółki przed Radą Nadzorczą i Walnym Zgromadzeniem. planów finansowych i marketingowych Spółki. badanie i opiniowanie wniosków Zarządu co do zasad podziału zysku. w szczególności w zakresie praw majątkowych i zawierania umów. • badanie i opiniowanie sprawozdań Zarządu. • ustalania organizacji przedsiębiorstwa. W szczególności Zarząd Spółki posiada uprawnienia do: • składania i przyjmowania oświadczeń woli w imieniu spółki.Rada Nadzorcza jest stałym organem nadzoru Spółki. • zwoływania zwyczajnych i nadzwyczajnych Walnych Zgromadzeń z własnej inicjatywy lub na pisemny wniosek Rady Nadzorczej. • • powoływanie. Jej postępowanie określa regulamin RN przez nią uchwalony.

3) centralizacja określa podział kompetencji na poszczególne stanowiska instancyjne i komórki organizacyjne. któremu podlega: GI. 5) Model postępowania ukształtowany poprzez niepisane i niesformalizowane elementy kultury organizacyjnej definiuje standaryzacja.Dyrektora ds. Dyrektor Generalny wykonuje swoje funkcje przy pomocy dyrektorów pionów funkcjonalnych i kierowników komórek organizacyjnych. wyodrębnione są następujące pony organizacyjne: 1) pion Dyrektora Generalnego (DG). 4) formalizacja określa sposób postępowania w organizacji zgodnie z obowiązującymi przepisami wewnętrznymi i zewnętrznymi. techniczno-produkcyjnych. określony w podstawowych dokumentach organizacyjnych. W strukturze organizacyjnej (Rys. 2) specjalizacja funkcjonalna określa podział funkcji działalności pomiędzy poszczególne komórki organizacyjne w przedsiębiorstwie Spółce. GP.• Prezesa Zarządu. Nr 8) ZPB „Frotex" S.A.Dyrektora Generalnego • Członka Zarządu. 72 . GZ. System organizacyjny przedsiębiorstwa charakteryzuje się pięcioma wymiarami struktury organizacyjnej: 1) konfiguracja strukturalna określa nazwy komórek organizacyjnych i zależności hierarchiczne i oraz wzajemny stosunek wzajemnie komórek ze sobą organizacyjnych stanowisk instancyjnych zintegrowanych i powiązanych. G3. GB. któremu podlega: EC. EI. EK. 2) pion Dyrektora Ekonomicznego (DE). GSI.

HL. TE. Specjalizacja funkcjonalna oparta jest na katalogu funkcji działalności obowiązującym w Spółce. TK. Techniczna-Produkcyjnych (DT). grupa. 73 . któremu podlega: HH. magazyn i warsztat. 4) pion Dyrektora Handlowego (DH). Funkcje działalności zawarte w katalogu oznaczone są kodem czterocyfrowym i stanowią układ podstawowy. któremu pocllega: TO. TR. dział. HM. W strukturze organizacyjnej przedsiębiorstwa Spólki występują następujące komórki organizacyjne: wydział. TP. TC. HE. biuro. służba. TT. HS. sekcja.3) pion Dyrektora ds. TW. który zawiera wszystkie zadania realizowane w komórkach organizacyjnych.

GZ Biuro Zarządu DG Dyrektor Generalny GP Dział Polityki Personalnej GJ Pełnomocnik ds. Jakości i Zarządzania Środowiskowego GI Dyrektor ds. Struktura organizacyjna ZPB „Frotex” Wydział Wykończalni TK Wydział Konfekcji 74 .Produkcyjny DH Dyrektor Handlowy HE Dział Eksportu DE Dyrektor Ekonomiczny EC GSI Dział Inwestycji i Postępu Technicznego GB Służba BHP TO Dział Przygotowania Produkcji Dział Controllingu i Budżetowania TC Dział Techniczny HH Dział Marketingu I Polityki Handlowej EK Dział Księgowości – Główny Księgowy TR Zakładowa Służba Ratownicza HL Dział Logistyki EI Dział Informatyki TE Wydział Elektrociepłowni HM Magazyn Handlowy TP Wydział Przędzalni HS Dział Sprzedaży TT Wydział Tkalni TW Rysunek 7. Strategii i Rozwoju DT Dyrektor Techniczno .

realizacja inwestycji.rozwój produktów.realizacja polityki personalnej i socjalnej. W pionach funkcjonalnych spółki realizowane są następujące grupy funkcji: W pionie Dyrektora Generalnego: . - celów strategicznych i planowanie formułowanie celów polityki personalnej. ..Układ podstawowy przeznaczony jest do koordynacji pracy kierownictwa ogólnego i określa podział funkcji pomiędzy komórki organizacyjne oraz samodzielne stanowiska instancyjne i jest ściśle powiązany ze strukturą organizacyjną.formułowanie długookresowe. .prowadzenie dokumentacji organizacyjno-prawnej oraz obsługa prawna. . . .polityka finansowa i kredytowa.rachunkowość finansowa i zarządcza. .doskonalenie systemu zarządzania. . 75 . W pionie Dyrektora Ekonomicznego: .kontrola gospodarcza. Istnieje możliwość rozszerzenia funkcji układu podstawowego z czterema cyframi na czynności oznaczone pięcioma cyframi.utrzymanie systemu jakości i systemu środowiskowego.. . .obsługa administracyjna przedsiębiorstwa.przepływy pieniężne i realizacja operacji pieniężnych. .

koordynacja i rozlicznie usług remontowych.zaopatrzenie surowcowe i techniczne.. .handel zagraniczny.transport.zaopatrzenie i gospodarka magazynowa.sprzedaż krajowa.logistyka. . . .wywiad gospodarczy.gospodarka magazynowa. W pionie Dyrektora ds.marketing operacyjny. . .doskonalenie procesów technologicznych. . Techniczno-Produkcyjnych: - planowanie i przygotowywanie produkcji.zabezpieczenie techniczne produkcji. . .polityka handlowa.koszty i rachunkowość materiałowa.ewidencja majątku i inwestycji kapitałowych. .gospodarka wodno-ściekowa. . .analizy ekonomiczne. .gospodarka majątkiem trwałym. . 76 . W pionie Dyrektora Handlowego: . . .

2) Zakładowy Układ zbiorowy Pracy. Obowiązki poszczególnych pracowników v~rynikają z listy funkcji realizowanych w komórce organizacyjnej. którzy są odpowiedzialni za wykonanie powierzonych im zadań oraz posiadają uprawnienia i kompetencje w zakresie ich wykonywania. Działalność przedsiębiorstwa zgodną z prawem wyznaczają: 1) Regulamin Organizacyjny. 3) Regulamin Pracy. Pracownicy na stanowiskach wykonawczych otrzymują polecenia służbowe od bezpośredniego przełożonego i ponoszą wobec niego odpowiedzialność za całokształt wykonywanych funkcji działalności i czynności. Pionami funkcjonalnymi kierują dyrektorzy. 77 . określonych zakresem realizowanych funkcji. Wszystkie komórki organizacyjne mają obowiązek ścisłej współpracy na rzecz całego przedsiębiorstwa w zakresie przestrzegania przepisów. Komórką organizacyjną w Spółce kieruje kierownik i odpowiada bezpośrednio przed kierownikiem wyższego szczebla za całokształt powierzonych mu zadań. oraz za wyniki pracy komórki oraz podległych mu pracowników.- pomiary i automatyka. wykonywania zarządzeń i poleceń dyrektora Generalnego oraz dostarczania materiałów liczbowych i opisowych niezbędnych do sporządzania obowiązujących sprawozdań statystycznych. finansowo-księgowych i innych. Kierownik sprawuje swoją funkcję przez wykorzystanie swoich uprawnień decyzyjnych i kontrolnych. Zakres działania komórek organizacyjnych pionów funkcjonalnych określają „Listy funkcji realizowanych w komórce". wynikających z zakresu działania komórek organizacyjnych.

5) Instrukcja Obiegu i Kontroli Dokumentów. tryb i sposób działania kontroli wewnętrznej. który określa wewnętrzną organizację Spółki. Pozostałe uregulowania wewnętrzne przedsiębiorstwa sporządzane są w formie: • • • • • zarządzeń poleceń aneksów instrukcji poleceń wewnętrznych 78 . Zakładowy Układ Zbiorowy Pracy określa warunki jakim odpowiada treść stosunku pracy oraz ustala zasady precyzowania tych warunków. 7) Pozostałe uregulowania prawne. Księga Służb zawiera szczegółowe schematy konfiguracji struktury organizacyjnej komórek organizacyjnych w tych komórkach oraz karty służby dla pracowników na stanowiskach nierobotniczych. Postanowienia regulaminu dotyczą wszystkich pracowników przedsiębiorstwa.4) Księga Służb. Regulamin Organizacyjny jest podstawowym dokumentem. władz i ich kompetencji oraz zasad organizacji i zarządzania. Instrukcja Obiegu i Kontroli Dokumentów reguluje obieg i zakres operacji i kontroli wykonawczej na poszczególnych dokumentach występujących w Spółce we wszystkich komórkach organizacyjnych. Regulamin Pracy określa porządek procesu pracy oraz prawa pracodawcy i pracowników. 6) Regulamin Kontroli Wewnętrznej. Regulamin Kontroli Wewnętrznej określa organizację oraz zasady. Zawiera informacje dotyczące podstaw jej funkcjonowania.

Tabela 17. na podstawie.8. 1995 Tys. Firma Zakłady Przemysłu Bawełnianego „Frotex" Spółka Akcyjna kieruje swoje wyroby na dwa rynki: 1) rynek krajowy 2) eksport Strukturę udziału według rynków zbytu w latach 1995-2000 przedstawia tabela oraz rysunek. Wyszczególnienie % zł 1996 Tys. zł 1999 Tys. Wskaźniki dynamiki struktury przychodów wg rynków zbytu w latach 19952000 w cenach bieżących 79 . posługując się kategorią przychodu ze sprzedaży na poszczególne rynki. Struktura przychodów ze sprzedaży według rynków zbytu w latach 1995-2000 Uzupełnić – wklej zeszyt 2!!!!!!!!!!!!! Tabela 18. których dokonano ogólnej analizy struktury rynków zbytu. zł % % % % % Kraj Eksport Przychody ze sprzedaży Zródło: opracowanie własne na podstawie ewidencji księgowej ZPB "Frotex" za okres 95-00 Rysunek 8. zł 2000 Tys. zł 1997 Tys. Rynki zbytu. zł 1998 Tys. Następna tabela to wskaźniki dynamiki. Struktura przychodów ze sprzedaży według rynków zbytu w latach 19952000.

natomiast w eksporcie prawie podwojono obroty.7 Analiza. Fakt ten spowodowany został generalnie spadkiem siły nabywczej pieniądza jak również trudnościami w sprzedaży i terminowym uzyskaniu zapłat za sprzedany towar. Niestety kolejne dwa lata przyniosły spadek sprzedaży w stosunku do roku 1998 zarówno na rynku krajowym jak i na rynku zagranicznym. Dynamika sprzedaży uzyskana w 1996 roku wpłynęła za wzrost udziału produktów zakładu w rynku krajowym. w którym zarówno na rynku krajowym jak i na rynku zagranicznym zanotowano wzrost sprzedaży. Szacunkowy udział w rynku produktów Frotexu wyznaczony w oparciu o ogólnopolskie badania rynkowe przeprowadzone przez agencje „Pentor" i „Demoskop" wynosił około 35 °lo.5 142. aby wyroby „Frotexu" kojarzone były z wyrobami o najwyższych parametrach jakościowych w branży.0 118.2 127.0 138.5 146. Łotwy.9 Źródła: opracowanie własne na podstawie tabeli Nr 17 2000 126. Sprzedaż krajowa wzrosła prawie o 50%.8 Eksport 100.6 182. W roku 1998 Frotex zanotował najwyższe obroty w sprzedaży na kraj i eksport w stosunku do roku 1995.Wyszczególnienie Wskaźniki dynamiki 1995r. Było to możliwe dzięki wprowadzeniu nowych produktów w poszczególnych asortymentach oraz ciągłej dbałości o to . że lata 1995-1998 to okres. wskaźników dynamiki wykazuje.0 122. = 100% 1995 1996 1997 1998 1999 Kraj 100. Spadek eksportu spowodowany został rezygnacją klientów z Irlandii i Belgii z części oferowanego asortymentu na rzecz tańszych i bardziej konkurencyjnych wyrobów z Litwy.2 161.7 140. Estonii i Belgii. Sprzedaż eksportowa na poszczególne kraje przedstawiała się następująco: Tabela Nr 19 Sprzedaż eksportowa z podziałem na poszczególne kraje w latach 1996-2000 Kraj 1996 wykonanie Sprzedaż Udział 1997 wykonanie Sprzedaż Udział 1998 wykonanie Sprzedaż Udział 1999 wykonanie Sprzedaż Udział 2000 plan Sprzedaż Udział 80 .

usługobiorcy.0 100. Zestawienie procentowych udziałów poszczególnych kanarów dystrybucji w sprzedaży ogółem przedstawia poniższa tabela.0 100. % w tys.0 81 . % Wielka Brytania Italia Belgia Szwajcaria Dania Niemcy Francja Holandia Irlandia USA Norwegia Czechy Finlandia Szwecja Austria Wenezuela Rosja RAZEM Źródło: opracowanie własne na podstawie danych ewidencji analitycznej ZPB ”Frotex” Do głównych kanałów dystrybucji za pośrednictwem których Frotex sprzedaje swoje wyroby w kraju należą: hurtownie patronackie.0 100. odbiorcy finalni oraz agencje reklamowe. sklepy własne. % w tys. usługobiorcy Supermarkety Hurtownicy. detaliści Agencje reklamowe OGÓŁEM 100. Tabela 20.0 100. % w tys.0 Źródło: opracowanie własne na podstawie danych analitvcznvch ZPB „Frotex” 100. Sprzedaż według kanałów dystrybucji w łatach 1995 – 2000 Kanał Dystrybucji Udział procentowy poszczególnych kanałów dystrybucji w sprzedaży krajowej 2000 1995 1996 1997 1998 1999 plan Hurtownie patronackie Przerobowcy. przerobowcy. % w tys. supermarkety.w tys.

w którym ceny są wyższe o około 8% od cennika hurtowników Duża ekspansja sieci dystrybucji opartych na supermarketach skłoniła przedsiębiorstwo do zwiększenia zainteresowania się tym kanałem. Dynamiczny rozwój sieci supermarketów znalazł odbicie w zwiększeniu obrotów Froter w tym kanale dystrybucji. Zapotrzebowanie klientów na usługi wykończalnicze.Jak wynika z powyższej tabeli głównym kanałem dystrybucji wyrobów Frotexu są hurtownie patronackie. wysoki ich poziom we Frotexie. • cennika dla pozostatych odbiorców. 82 . przejęcie klientów od konkurencji to główne czynniki. w których między innymi zostały uwolnione ceny na wyroby Frotexu. Hurtownicy oferujący asortyment w cenach fabrycznych skutecznie skracają drogę pomiędzy odbiorcą finalnym a zakładem. W 1997 wprowadzone hurtowniami patronackimi. ograniczenie nowe zasady kosztów współpracy dystrybucji z oraz zminimalizowanie ryzyka związanego z rozliczeniami finansowymi. W praktyce oznaczało to odejście od udzielania upustów naliczanych dotychczas w zależności od obrotów hurtowni. które wpłynęły na wzrost udziału w sprzedaży kanału dystrybucji jakim jest kanał usługobiorcy i przerobowcy. że dynamika tego kanału maleje z każdym rokiem. a co za tym idzie przystosowania odpowiedniej polityki asortymentowo-cenowej zakładu pozwalającej na rozwinięcie współpracy z tym klientem. pomimo. Pozwala to na roku zwiększenie zostały sprzedaży. Przyjęto rozwiązanie wprowadzające funkcjonowanie dwóch cen: • cennika dla hurtowników dokonujących stałych systematycznych zakupów.

83 .

........................................................39 84 .... ANALIZA EKONOMICZNA JAKO FUNDAMENT SPRAWNEGO ZARZĄDZANIA PRZEDSIĘBIORSTWEM.....................................................5 ROZDZIAŁ II........................................................................................................................................1 ROZDZIAŁ I..................................... .......................................WSTĘP.............................................................................................................................