7

-!

Wadyslaw W. Gaworecki

Wydanie IV zmienione

Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003

I

Projekt okładki

MARIUSZ W. KUCHARCZUK
Redaktor

ANNA KOBYLSKA
Redaktor techniczny

KRYSTYNA DAWIDCZYK
Korekta

HALINA WIECZOREK
{'ł

4

SPIS TRESCI
Wstęp
11

@ Copyright by Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A.

Warszawa 2003

Rozoztar@ TURYSTYKA I JEJ RODZAJE
1.1.

I3 I3
ŻŻ Ż6 Ż6 3Ż 37 39

I.Ż.

r.3.
1.3.1.

Pojęcia podstawowe Kryteria podziału turystyki Wybrane rodzaje turystyki

I.3.Ż. r.3.3.

I.3.4.
1.3.5.

Turystyka krajoznawcza Turystyka kwalifikowana Turystyka zdrowotna Turystyka motywacyjna

.

L3.6.
I.3.7.

Turystykabiznesowa Turystykakongresowa
Turystyka morska

4I
43
4',7

1.3.8.

'-

Turystykaetniczna I.3.9. Turystyka polonijna 1.3.10. Turystyka socjalna 1.3.11. Turystyka alternatywna L3.IŻ. Turystyka religijno-pielgrzymkowa

57 65 68

7I
75 79 87
5

1.3.13. Turystyka kulturalna

ISBN 83-208-1471-5

I.3.I4.

Turystyka lokalna

I
1.3.15; Turystyka wiejska 1.3. 15. 1. Charakterystyka turystyki wiejskiej I.3.I 5.Ż. Agroturystyka 1.3.16. - Turystyka weekendowa
9I 9I
98
101

Rozozm Eil KRAJOWY I MIĘDZYNARoDoWY RUCH TURYSTYCZNY
3.f

r49

Rozozruffi
CZYNNIKI RoZwoJU WSPÓŁCZESNEJ TURYSTYKI
2.r.
Ż.2.
105

3.1.1. 3.I.2. 3.1.3.

.

Krajowy ruch turystyczny
Charakterystyka bazy noclegowej turystyki Turystyka krajowa Charakterystyka przestrzenna turystyki wewnątrzkrajowej . Rozkład czasowy turystyki wewnątrzkrajowej Podstawowe zagadnienia rozwoju turystyki

t49
,,49

r52

Og lna charakterystyka czynnik w rozwoju
turystyki

3.I.4.
105

Ż.Ż.I'
Ż.2.Ż. 2.Ż.3. Ż.Ż.4. 2.Ż.5. 2.3.

Ż.3.I.
2.3.Ż.

Ż.3.3. 2.3.4. Ż.3'5. 2.3.6.

Czynniki społeczne Czynniki polityczne. Czynniki techniczne Czynniki ekologiczne Czynniki popytowo-podażowe i uniwersalne Czas wolny od pracy Siła nabywcza ludności Urbanizacja Srodowisko przyrodnicze . Społeczne konsekwencje rozwoju cywilizacji
Dobra turystyczne.

Megaczynniki rozwoju turystyki Czynniki ekonomiczne .

r07
r07
109 110
111 111

3.1.5.

.

I54
155 156

3.2'

w Polsce
Turystyka międzynarodowa
.

3.Ż.I.

II2

3.2.Ż. 3.Ż.3. 3.Ż.4.

IN
115 116

LŻ|


r23 r23

Ż.3.6.l. Charakterystyka d br turystycznych

Ż.3.6.Ż. Podstawowe dobra turystyczne (walory

..

.

Rozmiary turystyki międzynarodowej na świecie Regiony turystyczne świata Struktura regionalna turystyki światowej Turystyka międzynarodowa w Polsce 3'Ż.4.L Turystyka przyjazdowa do Polski 3.2.4.Ż. Zagraniczne wyjazdy mieszkarc w Polski 3.Ż.5. Nowe tendencje w turyStyce światowej 3.2.5J. Kierunki rozwoju turystyki światowej do 20Ż0 r. 3.Ż.5.Ż. Czynniki rozwoju turystyki światowej do Ż0Żo r. 3.Ż.5.3. Strategia działania w sektorze turystyki 3.Ż.6. Globalizacja a turystyka 3.Ż.7. Międzynarodowe organizacje turystyczne .

r63 r63
r67

r69 I7Ż I7Ż
178

r82

18Ż
184 188

189

194

turystyczne) Ż.3.6.3. Komplementarne dobra turystyczne (infrastruktura turystyczna) 2.3.7. Polityka paristwa w dziedzinie turystyki 2.3.7.r. Pojęcie i cele polityki turystycznej. . . 2.3.7.Ż. Podmioty polityki turystycznej Ż.3.8. Motywacje podr ży turystycznych Ż.3.9. Ochrona prawna konsument w produkt w

p5
126

IŻ8 r28
137 138

Rozoznt ffi 4.1.1.

TURYSTYKA A GOSPODARKA NARODOWA 4.I. Gospodarkaturystyczna
Pojęcie i zakres gospodarki turystycznej 4.1.2. *Rynek turystyczny 4.I.Ż.t. -Pojęcie rynku turystycznego 4.I.Ż.2. Popyt turystyczny .

199 199 199 205 Ż05

2.3.10. Bezpiecze stwo turyst w

turystycznych

..

.

I4T
146

Ż06

,)

4. I

4.l.3.
4.r.4.
4.Ż.

r. .2.3. LŁqdaż tu.ry9ty*c_z19)

4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. 4.8. 4.8.1. 4.8.Ż. 4.8.3. 4.8.4. 4.9.

4.I0.

turystycznych . . . Miejsce turystyki w strategii oraz polityce rozwoju regionalnej i lokalnej wsp lnoty samorządowej . . Założenia koncepcji turystyki regionalnej i lokalnej Turystyka na światowym rynku pracy . Turystyka a międzynatodowy obr t gospodarczy

(ujęcie kierunkowe) Marketing w turystyce Turystyka a transport Turystyka a przemysł Turystyka a rolnictwo Turystyka a sport Turystyka a kultura Turystyka a gospodarka morska Turystyka w gospodarce miejscowości turystycznej Pojęcie i typologia miejscowości turystycznych . Gospodarcze znaczenie turystyki dla miej scowości

Gospodarcze"6riiś kwencje rozwoju turystyki

Ż1I

5.10. 5.11.

2r3 Żl5
2Ż0
2ŻŻ ŻŻ5 Ż27

5.n.

Usługi w zakresie infrastruktury lokalnej Usługi handlowe.

5.13.

Usługi rzemieś|nicze. Usługi ubezpieczeniowe

373 375 377

378

2Ż9
Ż33 237

Rozoznt ffi FUNKCJE I DY SFUNKCJE WSPoŁCZESNEJ TURYSTYKI

38"1

237 247
.

6.I. Pojęcie funkcji turystyki. 6.Ż' Funkcjewsp łczesnejturystyki 6'Ż.I. Funkcja wypoczynkowa.
6.2.Ż. ' Funkcja zdrowotna. 6'Ż.3. l'Funkcja wychowawcza .''. 6.Ż.4. 'Funkcja kształceniowa. '

387 389 389

390

249
253 Ż56

6.Ż.5.

264

Funkcja miastotw rcza . YFunkcja edukacji kulturowej 6.Ż.6.

39Ż 394 396
.
:

6'Ż.7' Funkcjaekonomiczna' ..

Rozozruffi
USŁUGI TURYSTYCZNE
5.1. 5.2. 5.3.
5.4.

6.2.8. Funkcjaetniczna. ekologicznej 6.2'9. Funkcja kształtowania świadomości Funkcja polityczna. 6.ŻJ0.

406 408 413
415

Ż83 Ż83

Definicja usług turystycznych (cechy i zakres) Usługi transportowe Usługi hotelarskie. Usługi informacyjne
Wprowadzenie

6.3. 6.4.

4r7
419 4Ż9 433

Dysfunkcje wsp łczesnej turyStyki

286
310 3Ż8

Bilans gospodarczo-społecznychkorzyści i koszt w rozwoju wsp łczesnej turystyki

Bibliografia

5.4.I.
5.4.2.
5.5.

Kierunki rozwoju techniki informacyjnej w turystyce

3Ż8
33Ż

Usługigastronomiczne

.

5.6.
5.7. 5.8. 5.9.

Usługi bankowe Usługi pośrednictwa i organizacji . . . Usługi przewodnickie i pilotaż wycieczek Usługi wypoczynkowe i usługi w zakresie kultury ftzycznej.

343
351

36r
369 372

W pracy om wiono gł wnie turystykę międzynarodową' a w miarę tlrlstępności źr deł.aje. uwarunkowania cywilizacyjne. 't'urystyka bowiem stymuluje rozw j gospodarek kraj w.|c. dostarczając rlzlicznych korzyści. Na tle og lnych ocen dokonanrl klasyfikacji rodzajowej wsp łczesnej turystyki. Należy dodać' iż ten zakses rozwrrża determinowała gł wnie dostępnośćdanych Statystycznych' Książka składa się z sześciu rozdział w.W rozdziale pierwszym za|u'ezentowano przegląd definicji elementarnych pojęć z zakresu turystyhi rlraz scharakteryzowano wybrane rodzaje turystyki. W tym sen- jako zjawiska wielopłaszczyznowego .llświęcono czynnikom rozwoju wsp łczesnej turystyki.ic społeczno-ekonomiczne dla r żnych dziedzln wsp łczesne go ży cia. zawartych w książce jest turystyka. Rozdział drugi . tendencje rozwoju i konsekwenc.odnoszono je do warunk w krajowych.turystykę krajową. kształtowanych przez wprowadzaną reformę gospodarki oraz pulistwa. Charakterystyka turystyki uhcj ric zakres przestrzenny prezentowanych uog lnier turystyki obejmuje rkule: światową. jej rodz.wsTĘ P Przedmiotem rozwuŻa .j rozwoju. podkreślając skutki jako funkcje i dysfunkcje.regionalną i krajową. Dokonując uog lnier . Przynosi jednak takŹe negatywne skutki społeczrtc i kulturowe. W rozdziale 11 muje rozmaite jednostki geografi czno-administracyjne. rozumiane wniosk w naruucających się z cząstkowych rozwaŻa o r żnych aspekhtch rozwoju turystyki na świecie.

W rozdziale czwartym ukazano miejsce turystyki w strukturze element w gospodarki narodowej. poprawiającą jakośćżycia wsp łczesnego człowieka. Rozdział piąty zawiera opis rozwoju wybranych usług turystycznych oraz ich przemian jakościowych w świecie i w Polsce. ilustrując wywody danymi statystycznymi dotyczącymi kraj w rozwiniętych gospodarczo. Może teżbyć użyteczna dla praktyk w prowadzących własną działalnośćw dziedzinie turystyki. fascynującą oraz stale zmieniającąsię dziedzinę życiai gospooczekuje także. określenie (<turysta>> powinno w Zasadzie być rozumiane jako oznaczające kaŻdą osobę podr Żującąprzez jej czas trwający 24 godziny. Wzbogacił on charakterystykę czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki o megaczynnikj ibezpiecze stwo turyst w oraz przedstawił nowe tendencje i uwarunkowania rozwoju turyStyki światowej. Autor naświetliłwsp łzależność globalizacji i turystyk| atakże zwr cił uwagę na celowość wykorzystania turystyki w kształtowaniu Strategii i polityki rozwoju regionalnego oraz zaktualizował dane statystyczne dotyczące turystyki światowej i krajowej. nawet gdy czas ich pobytu nie przelaaczałby Ż4 godzin. pomoze Czytelnikowi zrozumieć turystykę.1.. sportowych itp'. czyli negatywnych skutk w jej rozwoju.. 13 . Warszawa 1989. mających na celu zamieszkanie na stałe w danym kraju. atakże to.. wykorzystując własne doświadczenia dydaktyczne. Wedfug tej definicji za turyst w uważano osoby: r I I podr żujące dla przyjemności. podr żujące w celach handlowych. Autor ma nadzieję. podkreślając strukturę przestzenną tego ruchu.Monografie i Opracowania" nr 288' SGPiS. Dzięki temu będzie przydatna dla studiujących turystykę oraz os b kształtujących polską politykę turystyczną w r żnej skali. Natomiast nie uważano za turyst w os b: I I przebywaj ących w celach bezpośrednio zarobkowych. uczestnik w rejs w morskich. PoJĘclA PoDsTAWowE literaturze można spotkać wiele definicji pojęcia . Ruch przyjazdow z hchodu do wybranych parisnv socjalistycznych jako wyraz luki na europejskim rynku turystycznym. że praca ta da odpowiedź na pytanie o naturę światowej i krajowej gospodarki turystycznej oraz wskaze problemy.26.turysta'" Pierwszą oficjalną definicję turysty zagranicznego przyjęła w 1937 r' Rada Ligi Narod w: . na pewno nadal nie wolna od wad. atakże przeglądowi gospodarczo-społecznych korzyści i koszt w roz- Rozoztnt TURYSTYKA t )E) RODZA)E 1. uwagi Czytelnik w. Rozdział sz sty zaśpoświęcono ocenie funkcji wsp łczesnej turystyki oraz dysfunkcji. lub więcej. zaktualizował opisy turystyki kulturalnej oraz zaprezentował problemy turystyki lokalnej i wiejskiej. Wodeiko. prezenĘąc prognozę rozwoju turystyki do Ż0Ż0 r. s. I S.' opracowanąprzez WTo. trzecim dokonano analizy statystycznej krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego na tle bazy noclegowej. dyplomaty czny ch. administracyjnych.woju wsp łczesnej turystyki. W wydaniu czwartym podręcznika autor. W rozdziale tym zutr cono uwagę na rolę międzynarodowych organizacji turystycznych. w celach rodzinnych. zdrowotnych i innych.Dla uzyskania większej por wnywalności statystyk turystyki międzynarodowej. co się dzieje w turystyce światowej i polskiej. że niniejsza ksiązka o zmodyfikowanej treści. Autor udające się na zebrania lub jako reprezentanci w sprawach naukowych. w kraju nie będącym krajem W stałego zamieszkania''l. przed kt rymi gospodarka ta stoi u progu XXI w.. darki.

Jeślichodzi o kategorię odwiedzających.ek Oficjalnych Organizacji Turystycznych (MZOOT). k6rzy w nim lpędzili mniej niż Ż4 godziny i nie korzystali z bazy hote1owej tego krrrju' Trzeba dodać. służbowych. Problem sprowadzał się do uwzględnienia w definicji motyw w podr zowania jako podstawy określenia kategorii turysty. podczas kt rej omawiano zagadnienia turystyki i podr ży międzynarodowych. Podstawą rozr żnienia jest motyw podr zy. Druga poprawka zaśdotyczyła podt żnych tranzytowych. podr zują służbowo lub też w celu stałego zatrudnienia. ale nie kazdy podr żny jest turystą.turySta'' powinno się zamieni na słowo . Szacunek tego ruchu nie |cst oczywiście pełny i może być korygowany przez notowanie turyrtilw w punktach granicznych oraz na lotniskach. kt ra przebywa w odwiedzanym kraju niezależnie od powod w odwiedzin. Definicja rzymska określa też motywy podr zową1ia. Pierwsza dotyczyła objęcia mianem turysty młodzieżystudiującej poza granicami własnego kraju. religijnych. kt rzy: 'tiłryścisą to ci goście. że termin .. aby wszystkie kraje prowadziły Statystykę ruchu turystycznego na podstawie jednakowego systemu.odwiedzający''' niezależqie od ich stocttnku do bazy hotelowej kraju czasowo odwiedzanego. motywy religijne. a także Ęch. Wycieczkowiczami zaśsą odwiedzający dany kraj. to pod wzglę_ tlcln skutk w ekonomicznych podział odwiedzającYch na furyst w iwycieczkowicz w moŻe nasuwać pewne wątpliwości... politycznych itp. kt rych obejmuje kategoria . wizyty u rodziny lub zną1grnych. to zgodnie z definicją rzymską odwiedzającym jest kazda osoba. krajoznaw czych. Intencją Rady' Ligi Narod w było to. że ci odwiedzający. chocią2 uwzględnia ldlżne potrzeby turyst w zgłaszane na rynku. jadących tranzytem bez zatrzymania się.odwiedzający'. lrie praktyczną stronę ewidencji turyst w zagraniczrtych w bazie lrrltclowej i rolę hotelarstwa w gospodarce turystycznej. że ewidencja tttl'yst w na podstawie kart meldunkowych w sieci hotelowej nie speł15 . Wynika z tego. a obejmują wypoczynek. Przyimuiąg kry1gtiuln konsumpcji turystycznej. rodzinnych.. Dlatego nurt dyskusji naukowej koncentrował się na motywie podr zowania tych. ale w celach turystycznych. Każdy turysta jest podr żnym. student w i młodzieży przebywającej w pensjonatach i szkołach.l r r przebywających w strefie przygranicznej i tam zatrudnionych. lttlcresy. rozrywki.kt rzy korzystają z nocleg w lttt statku lub w pociągu i przebywają w danym kraju na'9yg1 ki1ka dni. sport i inne. Są one wspł1lne dla turyst w oraz wycieczkowicz w. Zachęca też wszystkich do wydłuzania czasu pobytu. Problem ten został podjęty na konferencji oNZ w Rzymie w 1963 r. Ponadto trzeba przypomnieć. zdrowotnych itp. r r podr żują w inne miejsca lub do innych kraj w w celach wypoczynku. dlątego powinien być przedmiotem dalszych analiz.jc się korzystanie zbazy hotelowej kraju czasoweBo Fobytu. kt ry wprowadził do niej w latach 1950 i 1957 dwie poprawki. Wprowadzone zmiany nie usunęły jednak zasadniczych jej brak w.. kiedy zatrzymywali się w kraju przejazdem nawet kr cej niż Ż4 godziny. rą zaliczani do kategorii wycieczkowicz w. studia. Wymienioną definicję przyj{ po II wojnie światowej Międzynarodowy Zwiry. leczn iczy ch. Zdecydowano tam. Dzięki lcttlu można statystycznie uchwycić liczbę turyst w zag1ą66znych na prxlstawie rejestracji gościw sieci hotelowej.oferta turyllyczna nie wprowadzaprzecież takich podział w. że w omawianej definicji preferuje się szeroki zakrcs motywacji podr ży turystycznych. z wyjątkiem doty- Podział odwiedzających na turyst w i wycieczkowicz w w ujęciu delinicji rzymskiej moze jednak budzić kontrowersje. kt rzy w kraju czasowego pobytu spędzili prrynajmniej jedną noc w jego bazie hotelowej w celach wypoczynkowyc h. natomiast za podstawowe krylelium wyr żniające turyst w spośrd innych odwiedza3ągych przyjltru. Z ekonomicznego punktu widzenia gośćczasowY czY odwiedzający Jcst konsumentem rozmaitych usług turystycznych. sporto'łyych.$ość''. kt rych obejmowano mianem turysty wtedy.. Ta uzupełniona definicja została przyjęta ptzez wiele kraj w. kt rzy przebywali w pensjonatach i internatach szkolnych za granicą. zjazdy. zdrowie. turyStami mozna nazwać Wszystkich goci. i że statystycznie powinien on obejmować r wnież wycieczkowicz w. społecznych.. Według tej definicji wszystkich odwiedzających podzielono na dwie kategorie: turyst w i wycieczko_ w. Jeżeli się pomi- wicz 14 czących zatrudnienia w tym kraju.

i marketin- Światowa Organizac1a Turystyki proponuje swoim członkom przyjęcie do badar statystycznych następujących gł wnych grup cel w tu- rystycznych: t wypoczynek. Specjaliścizajmujący się r te 1'993 r. Jednakże podział odwiedzających na turyst w oraz wycieczkowicz w według kryterium korzystania z nocleg w wydaje się dyskusyjny i praktycznie prowadzi do sztucznego obniżenia udziau rodziny. tj. d.odwiedzający'' określa się kazdą osobę podr zującą do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otoczeniem na czas nie dłuzszy niŻ IŻ miesięcy. Wmto zauważyć. kt rzy nie korzystaj ą z zakw aterowania w odwiedzanej miej scowości. 1963 r. w ten spos b wyklucza się cmigrację ludności zwiryaną z ptacą' ru Definicja rzymska wśrd r 'żnych cel w podr ży wymienia . Międzynarodowych Podr ży i Turystyki (Rzym. relcreacja. Coraz liczniejsze bowiem są pobyty gości przyjaci ł.odwiedzających'' i . że rzymska definicja turysty z 1963 r. Biorąc pod uwagę ekonomiczne skutki podr ży turystycznych. uprawianie sportu amatorskiego' wędr wki piesze L7 . obejmujących turyst w. w namiotach ustawionych poza Ęestrującymi pobyty kempingami itp. uczestnictwo w imprezach sportowych i kulturalnych. Zagadnienie rozdziała. kt6re zatrzymują się co najmniej na jedną noc) oraz odwiedzających jednodniowych. jeżeli podstawowym celem podr ży nie jest podjęcie działalnościzarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miejscowości. Pozwala ona tlkrcślićwzorce zachowari konsumpcyjnych i rodzaje wydatk w ponołztlnych ptzez odwiedzających. Do cel w statystyki w turystyce wej organizacji Turystykl z hlecenia WTo. jest pr bą stworzenia pewnego jednolitego systemu Ęestracji turyst w zagtanicznych. łu tak nia warunku kompletności. obejmujących turyst w. kt rzy zattzymują się co najmniej na jedną noc' oraz odwiełJzających jednodniowych. Z punktu widzenia interes w gospodarki turystycznej zaśjest bardzo mało istotny.. wakacje (np.Że zalecenia Konferencji oNZ ds. c't'ać 72 gł<1wnym celem wizyty nie może być dziaŁalność zarobkowa wyna_ gradzana w odwiedzanej miejscowości. że odwiedzający tftctrtu kryteriami: r żniąsię od innych podr żnych l r r prlclr z powinna się odbywać do miejscowości znajdującej się poza crxlziennym otoczeniem danej osoby. dotyczą statystyki w turystyce zagranicznej duze znaczenie poznawczo-1lruktyczne ma znajomość cel w podr ży turyStycznych. Nalezy w tym miejscu podkreślić. W dokumencie tym ŚoT rozr znia dwie kategorie podr znych: . znajomych. tlsoby. odwiedzających.rozumianych turyst w w og lnej liczbie odwiedzających. Można więc powiedzieć.e wzg|ędu na potrzeby statystyki w turystyce Światowa Organizar'J rr' l'urystyki zaleca podział odwiedzaj ących na: to będzie przedmiotem rozważa w dalszej częścitego r r szetzenia podstaw motywacji podr ży turystycznych o wyjazdy służbowe nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w literaturze krajowej po- Nowoczesne stanowisko konferencji rzymskiej ONZ w sprawie roz- rdwiedzających międzynarodowych. '/. terminem . rozrywki kulturalne.. pt. Jest to istotne novum w definicjach turysty. osoby nie korzystające z zakvłaterowania w odwiedzanym miejscu. rekreacja. 16 i Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (sIcTA).)...interesy''. zwiedzanie' zakupy. krminologia turyStyczną. rldwiedzających krajowych. pobytu w odwiedzanej miejscowości nie powinna przekra' tlługość kolejnych miesięcy.innych podr żnych''. ujmowanie podr ży służbowych w grupie cel w turystycznych można uznać za uzasadnione. Wie- W turystyce krajowej i |x)pytu dzu ta może teżbyć spożytkowana na potrzeby planowania Bu w turystyce. wzbogacane podczas licznych dyskusji na forum r znych organizacji międzynarodowych i regionalnych. pozwala to wyłączyć mniej luh bardziej regularne podr że między miejscem nauki lub pracy domem rodzinnym. zna|azły rozwinięcie w publikacji Świato- święconej turystyce. tj. Umożliwia tez oszacowanie wielkości na usługi turystyczne w podstawowych segmentach rynku. Zalecenia żnymi zjawiskami turystycznymi na og ł nadal wykluczają podr że służbowe z ce\ w wyjazd w turystycznych.

Na podstawie zaprezentowanych definicji turysty i ruchu turystyczl|cg'() oraz poczynionych uwag można dokonać pr by zdefiniowania poplacyj no-estety czne. odwiedzanie krewnych lub znajomych.podr że podejmowane dla przyjemności. wypoczynek i relaeacja dlażołrllerzy. cele zdrowotne (np. uczestnictwo w kongresach. warto przytoczyć trzy definicje turystyki... osiedlania się w miejscu czasowego pobytu. a takŻe iz pojęcie ruchu turystycznego w warttnkach wsp łczesnych znacznie się rozszerza. Jest to ruch dobrowolny i czasowy. obce są mu motywy zarobkowania otaz. s. Ponadto definicje turysty i ruchu turystycznego wy_ raźnie wskazują na rozległe ekonomiczne skutki tego ruchu. cele religijne. pielgrzymki.d w służbowych. Społecruo-ekonomiczne uwąrunkowania ruchu turystycz- Społeczno-ekonomiczne zjawisko ruchu turystycznego jest tworzone przez zbi t podr żnych motywowanych r żnymi celami natury Spolcczno-kulturowej i zawodowej. kulturalnych i wychowawczych. Międzynarodowa Akademia Turystyki i wspinaczki. podr że zał statk w i samolot w pasazerskich. wypoczynku lub leczenia pieszo lub jakimkolwiek środkiemkomunikacji. poznaw czy ch. Mimo to warto ją potritktować jako wstęp do pewnych uog lnier tendencji już trwale wyslępujących we wsp łczesnym zyciu społeczno-gospodarczym. Włączenie do cel w podr ży turyStycznych wyjazd w l'nrobkowych nie podwaza teoretycznej wartości zaproponowanej definicji. żywieniowych t 2 i innych usług bytowych. Z opinii o istocie ruchu turystyczne1o wynika. kursy językowe). W literaturze rozmaicie się określa zakres cel w podr żowania turyltycznego. chcąc urzeczywistnić cele podjętej podr ży. = nego w układach przestrzennych. inne (np. 't. co jest oczywiste. Nowakowska. . lut'ystycznych determinuj ą też potrzeby duchowe (poznawcze. Cyt. 19 18 . opieka nad niepełnosprawnymi). misje rządowe. rejsy wycieczkowe. Francuski badacz M. wych. że ma on charakter społeczno-kulturalny. kontem- Jęcia ruchu turystycznego.podr ż turystyczna'' wyosobistych |rrz. Definicja ta podkreśla dwie cechy wsp łczesnego ruchu turystycznego: społeczny i ekonomiczny charakter oraz rozszetzony układ motywrrcji podr ży. Można więc zauwuŻyć. Wydaje się tez celowe objęcie terminem . Do ich zakresu nie należą więc podr że w celach zarobkowych ani w celach zmiany miejsca stałego zamieszkania (osiedlania się)''2.. Spośr d tych cel w bezpośrednio lub pośrednio są wyklucrrtrle podr że służbowe. Turysta. Dlatego przytaczane definicje nie w pełni obJa rriają wsp łczesne zjawisko ruchu turystycznego. podr ze handlowe do innych przedsiębiorstw. ponieważ przeplatarrie się motyw w lsłużbowychmozna wsp łcześnieuznać za zjawisko normalne. kt re są myślą 1lr'zewodnią tej książki. Boyer. terapia morska i inne kuracje). wymaga zaspokojeni a potrzeb noclego- R wnież pojęcie ruchu turystycznego jest rozmaicie interpretowane w literaturze przedmiotu. Zaproponowana definicja ruchu turyśtycznego nie jest pełna. za' slugujące na uwagę Czytelnika. kt te zalnierzają oni osiągnąć po czat(lwym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego zamieszkania w kraju lub za granicą. akcentując społeczny charakter ruchu turystycznego. konferencjach. podr że związane z zawodowym uprawianiem sportu. za: A.właszcza w podr żach międzynarodowych.20-2l.tłanzyt). wypoczynek na plazy. 'g religijne itp. wystawach. Zresztąkryterium niezarobkowania w czasie podr ży turystycznej w praktyce uległo juŻ wyraźnie osłabieniu i nie przystaje do rzeczywirlrlścigospodarczej. sprawy zawodowe.r r r r r w Monte Carlo określiłaruch turystyczny jako .. Efektywnośćpodr ży AE. W pracach polskich autor w określeniaruchu turystycznego nie odbiegają zbytnio od sformułowa spotykanych w literaturze zagranicznej. uczestnictwo w pogrzebach. zgłaszapotrzebę przemieszczania się w przestrzeni.Monografie'' nr 88. hazard.. odwiedziny u krewnych i znajomych (np. wczasy odchudzające. tworzonych. udo_ rtę1llrianych i rozwijanych z myśląo zaspokajaniu potrzeb tego ruchu. targach. że Trzeba mieć świadomość. że hlltsckwencje ekonomiczne ruchu turystycznego uzewnętrzniają się w 1lrlstaci zasob w d br oraz usług turystycznych.) związane z osiąganiem społeczno=ltlllurowych cel w ruchu turyStycznego.. wyjazdy na urlop do domu. pobyt w uzdrowiskach i sanatoriach. Biorąc pod uwagę względy dydaktyczno-praktyczne. Krak w 1989. wizytacje. obozy letnie. Na układ tych skutk w wpływają materialne i duchowe potrzeby turyst w. podr że poślubne). występy na koncertach. interesy (np. określaten ruch jako podr ze w celach rekreacyjnych.

obejmuje on także podr że w celach służbo_ wych.. ale nie jest ich synonimem. Kaspar. sportowych i innych pod warunkiem jednak. Ż7.T.C. gdzie normalnie mieszkają i pracują. Wiadomo jednak. kt re są związane W definicjach formułowanych na gruncie nąuk humanisĘcznych ttlrystykę traktuje się jako proces społeczny i wskazuje na konieczność lyczltych akcentuje się r zne jego cechy. czasowości zmiany miejsca pobytu. Podejście takie nakazuje. aby Wrzystkie zjawiska czasowej i dobrowolnej podr ży. Management im Tburismus.turystyka obejmuje całość powiąza i zjawisk. ekono- s. do szk ł czy sklep w. W definicjach formułowanych w r : r r Nie ogranicza się ruchu turystycznego jedynie do pobyt w z noclegiem. ponieważ większość czynnościrelreacyjnych odbywa się w domu i wok ł niego. Światowa organizacjaTurystyki (wTo) przy oNZ natomiast zale- ohlerwacji skutk w tego procesu. Kaspar twierdzi. Dlatego w jej definieJrrch jednocześnie podkreśla się sferę obsługi ruchu turystycznego. Warszawa 1996. następujące pojmowanie wsp łczesnej turystyki: . Marketing w turystyce. Brytyjskie Towarzystwo Tirrystyczne zaśprzyjęło następującą definicję: . natomiast funkcję podaży = I rlrganizacyjnych. ani miejscer ' pracy"3. że wizje humalrlyczne i rozw j osobowości człowieka. oparta na środkach materialnych może być rozpatrywane 3 Uog lniając rozwużania. 5 V. Nie ogranicza się ruchu turyStycznego tylko do podr ży w celach wypoczynkowych. Definicje te sugerują. Definicje te wyłączająptzemieszczanie się w celach dojazdu do pracy i czysto lokalne. Middleton. s. np. religijnych. W podanych definicjach występują wsp lne elementy. nieza- pracach ekonomicznycŁ akcenĘe lklrrdniki można por wnać do podstawowych zjawisk rynkowych. C. ze . tworzących szeroko rozumianą gospodarkę tury- sl'cra obsługi ruchu turystycznego. odnosiły się do osobistych lrrtttlrkttiw z naturalnymi. oraz pobytem w tych miejscach"s. le ztltianami w środowiskui rytmie życia. Verlag Paul Haupt. specyficzne cele turystyki. 8-9.5. W konsekwencji takiego podejścia w rozmaitych definicjach oplucowywanych na potrzeby konkretnych analiz naukowych i prak- cą do cel w statystycznych.. Turystyka jest rodzajem podr ży. kt re powinny być istotnym nl()lywem turystyki. można odnaleźć gł wnie w jej wymiarze społecznyttt. hlecenia WfO. ONZ-WTO.. Warszawa 1995. towarzyskich. UKFiT. Ż0 ŻI .Turystyka obejmuje og ł czynnościos b. że zjawisko turystyki w aspekcie społeczno-kulturowym i l'rzyjmując z kolei hipotezę. że turystyka jest zjawillicnl znacznie szerszym niz ruch turystyczny. psychologicznym i kulturowym. kt re się pojawiają wskutek zmiany miejsca i w związkll z wynikającym z tego pobytem os b.Turystyka obejmuje wszystkie czynności związane z czasowym kr tkotrwałym przemieszczaniem się os b do miejsc docelowych poza miejscami. alycZną. naukowych. warto powiedzieć. Pod wlględem wymienionych kryteri w definicje te wyczerpują tradycyjne Fłęcie ruchu turystycznego.C. w r żnym zakresie. filezllym. Turystyka wypełnia znaczną częśćczasu wolnego i zajęć rekreacyjnych człowieka. PAPT. służbowychlub innych nie dłużej niż rok bez ptzetwy poza swoim codziennym otoczeniem''a. Bern-Stuttgart-Wicn 1995' s. kt re podr żują i przebywają w celach wypoczynkowych. dwa jej rlę sprawy przemieszczania. l{ozpatĄąc kategorię turystyki w plaszczyźnie rynku. jednak nie kazda podt żjest turystyką. ze turystyka spełnia już warunki pewRrg() Systemu teoretycznego' mozna to zjawisko traktować jako układ prxlsystemu społeczno-kulturowego i podsystemu ekonomicznego. Dutlrry charakter tego zjawiska stanowi punkt wyjściaw formułowaniu trirrtcgrowanej teorii turystyki. kulturowymi i społecznymi walorami odwiedłtltcgo obszaru. obejmuje on r wnież odwiedziny jednodniowe. a Terminologia turystyczna. przy czym dla os b tych nowe miejsce pobytu nie jest ani stałym miejscem zamieszkania. że miejsce docelowe znajduje się poza miejscem zamieszkania lub pracy. filhkrlwania oraz. Frrllkcję popytu spełnia tu ruch turystyczny.

w krajowej i zagranicznej riteiaturze -' przedmiotu spotyka się r żnątypologię wspołczeJnej .ytl. turystyka nastawiona na przeżycia l lz. turystyka zwiqzana z politykq: r turystyka dyplomat w i uczestnik w konferencji.i. że zjawisko turystyki jest bardzo złożone. wypoczynkowa. według cechy zasadniczej. wyr żnia się następujące rodzaje turystyki: I Przy zastosowaniu kryterium motywacji. r uczestnictwo w targach i wystawach. np. Dlatego podział turystyki jest trudny zar wno z iaukowego. turystyka oświatowa. KRYTERIA PoDzlAŁU TURYSTYKI pn'sliżowe rrlr. turystyka motywacyjna (wyjazd jako premia otrzymana od llona forma turystyki: 'furystykę mozna teŻ dzięlić. wypoczynek w uzdrowiskach z wykorzystaniem czynnik w na- r zanteresowanie sztuką podr że motywowane religią 22 poznanie innych kraj gion w itp. r turystyka związana z uroczystościamipolitycznymi. turysĘka sportowa r turystyka związana z aktywnym lub pasywnym sportem.ące im rodzaje turystyki: l drlskonalenie się) r:lręć bycia uznanym - turystyka kongresowa. lurystyka towarryska: r turystyka rodzinna. poszczeg lnym grupom można jedno znacznie przypisać oapowiaaa. lurysĘka kulturalna: r turystyka poznawczą r turystyka alternatywna. społeczne eskapizm ży cie tow arzvskie. Kazdej pnyjętej cesze odpowiada okre- 23 .2. r turystyka pielgrzymkowa (religijna).w j osobowości (kształcenie Przedstawiona dotąd an1lizapojęć: turysta. Biorąc za podstawę kryterium motywacji lub-grup motywac.kształcą- przedsiębiorstwa). I uczestnictwo w kongresach. turystyka wypoczynkowa. z punktu widzenia podmiotu turystyki. t turystyka klubowa. przeżycia. oder_ turystyka klubowa lub turystyka nastawiona na przeżycia.łnowanym ortlh kreujących popyt.u'y. I rozrywka pęd do przeżyć interpersonalne klubowa odwiedziny krewnych. I psychiczne ucieczka od codziennej izolacji turystyka sportowa (rozumiana r wnież pasywnie) turystyka nastawiona na wraŻenia. biznesowa. klimat itp. ruch turystyczny i tur1rstyka upowaznia do stwierdzenia. wi re_ - ca turystyka oświatowa.. przyjaci ł i znajomch - turystyka rodzinna. ale z punktu widzenia ry sty ka wyp r u o c zynkow a: moĘwacje fizY"zr" sport rodzaje turystyki wypoczynek w poblizu miejsca zamieszkania oraz wypoczynek w czasie urlopu w celu regeneracji sił fizycznych i psychicznych. turyStyką zwiqzana z gospodarkq: r podr ze w interesach. turystyka kempingowa turalnych (woda. kontakty (ucieczka wanie się od rzeczywistości) kulturalne do natury.I 1. np. jak i praktycznego punktu widzenia.). wypoczynek leczenie - turystykaleczricza.

. turystyka długoterminowa (np.N [łro*ttj Ż5 . turystyka kredytowa_ na lub finansowana przedpłatami turystyka swobodna lub reglamentowana turystyka luksusowa.liczba uczestnik w cecha - turystyka indywidualna. turystyka senior w turystyka kr tkopobytowa (np.Ił:p. podr że mieszkaric w po własnym kraju lub jego regionie albo podr że po grupie przyjazdy do danego kraju os b mieszka- - turystyka letnia. turystyka indywidualna (zorganiowana lub nie przez biuro podr zy). firlŹna otrzymać następujące jej kategorie: oddziaływanie na bilans płatniczy wna). socjalna spos b zorganizowania podr ży Zaprezentowany podział turystyki na rodzaje. w szczycie zonu lub międzysezonowa turystyka hotelowa. i i zagraniczna przyjazzagraniczna wyjazdo- turystyka krajowa Wo' rodzaj finansowania oddziaływania urzędowego aspekt socjologiczny sywna) turystyka zagraniczna wyjazdowa (pa- turystyka międzynarodowa turystyka zagraniczna przyjazdowa i wyjazdowa. senior w. turystyka piesza turystyka zagraniczna przy jazdow a (akty _ turystyka koleją. hg tlnlsze trzy formy: Kryterium pochodzenia turysty daje możliwość podziału turystyki krajowa turystyka turystyka przyjazdowa turystyka wyjazdowa lub regionalna - kraj w. formy i kategorie nie Jesl kompletny. forma turysĘki turystyka zbiorowa (grupowa. Należałoby bowiem uwzględnić liczne warianty mielitttne. urlopowa. statkiem. aparta- turystyka parahotelowa (wykorzystująca np.oświecona''. do powstawania nowych warianlt1w. samochodem. jachtem. turystyka weekendowa). turystyka młodzieżowa. sprzyjających zastępowaniu oferty typowej ofertą specyficzną dla rlkr'cślonej grupy. tury_ styka tradycyjna. kr tkoter_ minowe podt że w interesach.syczałtow a" (organizator oferuje pai<iet H fl:3 BIBLIOTEKA Ż4 ? /[. kt re trudno byłoby jednoznacznie przyporządkować określonefrttl rodzajowi turystyki. środek fransportu menty) czepy samochodowo_mieszkalne. jednodniowe wycieczki. pizy- ł-ącząc ze sobą w r żny spos b te tzy podstawowe formy turystyki. kluborya. samolotem oraz turystyka wewnątrzkrajowa turystyka narodowa - turystyka krajowa dowa. uzdrowiskowa) laellrlwanie się w podr zy - usług związanych z podr żą i pobytem za zryczałtowaną cenę) turystyka'rozulmrra". wiek uczestnik w czas pobytu rodzinna) \ pora roku rodzaj zakwaterowania turystyka młodziezowa. drugie mieszkanie. autokarem. turystyka . zakres turystyka socjalna. masowa. ekskluzywna. zimowa. siłąrzeczy. wyjazdy mieszkaric w danego Waju za granicę. se_ jących stale gdzie indziej. obserwowane wsp łcześniesilne zmiany W tllotywach uprawiania turystyki oraz zmiarty uwarunkowa ' zewnętrznych turystyki prowadzą. kempingi..

akcenĘe się społeczny chaJ*tcr tego zjawiska i jego zwiryki z turystyką. fuclt społeczny dązy do zbierania i popularyzowania wszelkich wiadono ci (geograficznych.ZG PTTK.krajoznawstwo''. Jedni traktują krajoznawstwo jako ruch społeczny (ujęcie szerokie). geografia. Szczepar ski. Poniewaz chodzi tu o wiadomości znajtozmaitszych dziedzin (archeologia. przekazywania i wdrazania ich wynik w do praktyki społecznej. Warszawa 1970. 6. Wśrd wsp łczesnych definicji krajoznawstwa. 8. R wfut. a oznacza raczej działalność praktyczną.1 Ż6 .'krajoznawstwo'' na og ł jest definiowane dwojako. regionalne obserwacje czy nawet badania naukowe"e..co się rozumie przez termin .. ani nie oznacza ruchu rewolucyjipjrl. biologia.Krajoznawstwo. w Encyklopedii Powszechnej z 1974 r. orłowicz. Autor ten rozpatruje pojęcie krajoznawstwa Sufrlc np. t. Wypada w tym miejscu powt rzyć za J. a nierzadko także w litetaturze. że ruch społeczny jest to zbiorowe dąŻenie ludzi do wsp lnego trlu. 139. Pojęcie . 140.zbi r wszelkich wiadomości o pewnym' większym lub mniejszym obszarze. regionie i własnej miejscowości mo- |i l)cfinicja krajoznawstwa ujmowanego jako ruch społeczny jest po*nrr w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej z 1965 r. ekonomia itp. Warszawa 1965. szeroko pJ$lc krajoznawstwo wykracza jednak wyraźnie poza jej ramy. gdyżnie wyczerpuje ono cech ruchu społecznego. Lipniackiegolo. w. L. historycznych. W. PWN. Jednakże jako masowe dĘelle drl pogłębienia wiedzy o kraju.fiiemia'' 19 nr l. Kra. W rzeczywistości turystyka jest drogą do krajoznawstwa. Zob. Lipniacki. Elementarne pojęcia socjologii.Idea i organi4acja kĄogawstwaw Polsce. Co to jest kĄo1nawstwo morskie i dlac1ego się nim interesuirlllli'.3. w. Krajogawstwo i jego stosunek do geografii. etnograficznych itp.1. Krak w 1928. Nie jest towicrn ani ruchem reformatorskim. skupiający działaczy-krajoinstytucjonalnej znawc w i ukierunkowujący ich na osiąganie ważnych cel w spolccznych. Podobnie pojmował ten termi ojciec turystyki polskiej. W. k w 1930. 1 Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna.in.). lVłtszawa 1979. s. najoj czystej . wydanej w okresie międzywojennym' krajoznawstwo jest określane jako . WYBMNE RODZAJE TURYSTYKT 1. " Wielka Encyklopedia Powszechna. historia. ? rzcch l płaszczy znach: l'unkcjonalnej w jako ruch społeczny.pozna'w czejdziedzinę kulturywyniki llruj ącą: całokształt działalności oraz utrwalone N szechstronniej szego poznania ziemi - jako dzyŻenie do możliwie najpełniejszego.. tl krajoznawstwie jako o ruchu społecznym nie mozna jednak m _ łld wprost. I 1ll-524. materiaĘ na III Morski Sejmik Krajoznawczy. Trzeba więc określić. Szczepa zob. na uwagę zasfuguje oryginalna interpretacja podana i}ne. W Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powszechnej. Sawicki6. J. a także jako określony system organizacji prac krajo_ lnavłczych oraz gromadzenia. obejt rtrrnowić pewną odmianę quasi-ruchu społecznego. jako pewną historyczno-socjologicznej obej_ . statystyka. Podane przykłady świ o wąskim pojmowaniu krajoznawstwa' z akcentowaniem faktu zbi nia wiadomości o kraju lub regionie. Sawicki.3.r 1.. pojęcia te są niesłusznie utożsamiane.: . M. W okresie powojennym można zaobserwować szersze traktow omawianego pojęcia i upaĘwanie w krajoznawstwie pewnych cech ruchu społecznego. Krajoznawstwo zbliza się ilO u rystyki o wybitnie poznawczo-dydaktycznym charakterze. m. W życiu codziennym. PWN. Wydawnictwo Gutenberga. przez urządzanie wycieczek. Nałkowsk. Nałkowski i L. inni określająje jako zbi r wiadomościo kraju ojczystym (ujęcie wąskie).. Komisja Krajoznawcza. określających to Jawisko szeroko.. natomiast krajoznawstwo jest środ_ kiem realizacji pozaekonomicznej funkcji wsp łczesnej turystyki. 2'. |" Zob. . s. TURYSTYKA KMJOZNAWCZA \ Teoretyczno-praktyczne cele badawcze wyznaczone w niniejszej książce narzucają konieczność tozpatrzenia zwiryk w między krajo_ znawstwem a turystyką. przeto krajoznawstwo nie tworzy osobnej nauki.) o kraju lub !!3lrlnie.in. t. etnografia. jak zbieranie materiał w bez deylenia stworzenia jakiejś naukowej syntezy"1. 6 *lllr*. gł wnie w ruchu turystycznym. O krajoznawstwie jako o wypracowanym przez poszczeg lne dyscypliny naukowe zbiorue wiadomości o kraju wypowiadali się m. nie jest też ruchem ekspresywnym.

w czasie uprawiania turystyki kwalifikowanej czy wycieczki fuoz.*rwiunia krajoznawstwa turystycznego. zwłaszcza turyStyczne. Kraj oznawstw o.rozumianąjako łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka przygotowujących go do życia w społecze stwie. Kons ekwencj krajoznawstwa może być wniosek. konieczność środowiska ptzyrodniczego i społec znego. ułatwianego środki masowego przekazu. Dotyczy to gł wnie własnego kraju. zdo}wrriąc wiedzę o kraju ojczystym. iż spełnia ono rozliczne społeczne. społecznymi. larw . . ą doty chczas owych Mtlżna uzyskać wiedzę o kraju ojczystym czy regionie.nawczej po regionie. Refleksja nad tymi funkcjami może się okazać poż. może zaspokajać też biologiczne potrzeby. wyr w ewentualnych brak w organizmu i pobudzania przezkorzystne waru Rozw środowiska. nagrania itp. Dlatego nasuwają się pewne uwagi uzupełniające. Sprzyja temu -|pwłzcchnianie kultury kształcenie i samokształcenie. Wprowadzają jednak pewne ograniczenia zakresu tego pojęcia w szerokim znaczeniu. drlwict. ?lplłcic rozw j kulturalny polega na przyswajaniu pożądanych modeli i}ltr'ry (np. |ecz takŻe uczestnicy imprez krajoznawczych. decydują bowiem nie tylko jego animatorzy. wchodząc w nowe kręgi i grupy społeczne (np. m. Krajoznawca bowiem. ny charakter krajoznawstwa. oglądając gmachy. zdjęci a. Uczestnicy ruchu krajoznawczego zdobywają r ozw uŻa(l po święconych lsdanie. kt ra w istotny spos b stymuĘe wychowa- w proces wychowawczy.ioznawczych). że kłĄoznavłstwo jest to znajomośćkraju ojczy' Stego czy wiedza o regionie. pomniki. gdy rozpatruj e człowieka j ako istotę biosocjokulturalną. niekoniecznie w czasie wolnym od pracy tprzez turystykę. umiejętności i sprawności. przykład poznawanie własnego miejsca zamieszkania czy regionu jest moŹliwe na lekcjach szkolnych. Wychowawc ze zadania krajoznawstwa wykracz ają poza tradycyjne isko wychowawcze. lttny zas biologiczny człowieka wymaga m. np. wypracowane metody i techniki działalności joznawczej. izby :i narodowej.*h kru.in. poznając miejscowe nazwy i obya także ślady dawnego rzemiosła. tradycje ruchu turystycznego. może jątez spozytkować praktyczpE ()rnawiana społeczna funkcja krajoznawstwa mieścisię tez w konftpc|i kształcenia ustawicznego. obrazy. musi opanowywać nowe role społeczne. N rn Spośrd wielu funkcji społecznych krajoznawstwa przede kim warto zwr cić uwagę nafunkcję wychowawczq.i społeczny polega na wrastaniu w kolejne grupy społeczne oraz } przyswajaniu sobie odpowiednich r l społecznych w tych grupach. uzyskiwanie orientacji w otaczającej rzeczywistości xlniczej i społecznej. powr xlnika turyStycznego czy członka stowarzyszenia turystyc znego. wykładach w szkole wyższej. w drodze . m|Izea. w akcentowaniu związk w krajoznawstwa z turystyką i z jej . wycieczek lokalnych lub w drodze samokształcenia. folklorem. literatura oraz wszelkie pomoce dydaktyczne mogą ułatwić tępną w ażną funkcj ą wsp łczesnego kraj oznaw stw a jest funkcj a 'eniowa. Na przykład schroniska turyStyczne. Jeślisię przyjmie. na wyciecz. to warto zallważyć. Nie musi to być r wnież ruch tylko amatorski. ftltej działalności kramy.(rękopisy. kluby czy koła turystyczne mogą być włą1 Wrto tez zwr cić uwagę na rolę krajoznawstwa w nasilaniu aktywsumokształceniowej. W treścifunkcjonalnego ujęcia kraj stwa powinna też być akcentowana koniecznośćpoznania rozwoju ziemi ojczystej. tj. publikacj e. wartościintelektu(truz moze obudzić w sobie nowe zainteresowania. a także instytucje i organizacje prowadzące dział krajoznaw czą.in. 29 b wiedzy. Podczas imprez krajoznawf}clt człowiek odkrywa też nowe wartościmoralne.in. Lipniackiego na og ł oddają wsp łczes- Ę nlclrliwościprzestrzennej. ptzeźrocza. R wniez instytucjonalny sens krajoznawstwa jest szerszy od ślonego przez W. mapy. jak i praktycznym. np. Rozw j środkw masowego . o zakresie masowości krajoznaw Definicje podane przezW. wartościowegospędzania czasu wolnego).). Kształceniowa funkcja krajoznawstwa może być spełniana zar wno I lcnsie poznawczym. Lipniackiego. m. Krajoznawstwo . spełniaj ące w Ż8 j wia też przyswajanie pewnych umiejętności i nawyk w niezbędFh np. iż może ona być uzyskiwana w r żny spos b. regionu 'jsca zamieszkania. kraju lub poza jego granicami. Zalożenia wy wawcze i kontekst turystyczny krajoznawstwa łatwo zalwaŻyć.

Efektywność lrnkład w w omawianym Segmencie jest wprost proporcjonalna do ltopnia wykorzystania rzeczywistej funkcji technicznej (instrumentallrcj) wsp łczesnego krajoznawstwa. iż ruch krajoznawczy na og ł ma charakter amatorski wnież uszczeg łowione i rrktualne materiały krajoznawcze mogą stanowić punkt wyjściado platttlwania przestrzenne1o oruz wskazywać obszary szczeg lrlte cenne dla trllnictwa lub wypoczynku. wytyczania atrakcyjnych szlak w znakowanych.tury31 30 . uznanych i całkowicie nowych ośrodk w. artystyczna itd. Należy zauwuŻyć. Ze wzg|ędu na to. PTTK)' jak i przez upowszechnianie kultury dzięki wysiłkom kadry krajoznawc w otaz organizacji turystyczno-oświatowych. kę oraz R lurystyka spełnia wszystkie funkcje czasu wolnego. natomiast krajoZnawstwo turystyczne aktywizuje gł wnie funkcję rozwojową.Wymienione funkcje społeczne krajoznawstwa znajdują się w ści-t słym związku i są wzajemnie uwarunkowane. Należy 'l. Wychowanie jest przecież przekazywanlem właściwychdanej kulturze poznawczych. W. Wsp 'łczesna wtlju praca umysłowa. Przeprowadzone rozważania na temat definicji i funkcji wsp łczesgo w sferze kultury. wolno Nie umniejszając znaczenia zdobyczy krajoznawstwa we wskaza- .in. Iecz także o spowodowanie. Między pojęciami . sterowania ruchem turystycznym i rozproszenia tego ruchu oraz kształcenia wysoko kwalifikowanych działaczy turystycznych. Przyjmując.imowaniu lcg() autora. Społeczne cele krajoznawstwa w dziedzinie kultury są urzeczywistniane w kolejnej' technicznej (instrumentalnej) funkcji wsp łczesne_ go krajoznawstwa.krajoznawstwo'' i . Podsumowując. w Polsce zar wno w drodze udostęp_ niania wartości. że to wprowadzanie ruchu krajoznawczego do kultury odbywa się np. społecznie istotne funkcje. Funkcje te cechuje zasada dobrowolności. Można więc sądzić. Można powiedzieć. iż zarejestrowane przez krajoznawc w zabytki kultury ttruterialnej i pomnikowe obiekty przyrody mają szansę być uratowane 1lt'z. Lipniacki łrlusznie twierdzi. Natomiast W. '/'ałoŻone cele krajoznawstwa mogą być osiągane przez turystykę lub inne rodzaje aktywności. Można mu przypisać liczne.ttuwużyć. krajoznawstwie chodzi nie tylko o pobudzanie aktywności przez W tworzenie nowych wartościpoznawczych. aktywnośćspołeczna. norm. iż zdobycze krajoznawstwa powinny być wykorzystywane drl ochrony przyrody i d br kultury materialnej. dokładniejsze poznanie kraju stwarza podstawę do racjonalizacji zagospodarowania turystycznego. nonn oraz wzorc w kultury przez funkcjonującą infraStrukturę turystyczną (m.. |lTamże. selekcyjnych i wzor w wartościujących. Podobne zastrzeżenia budzi opinia dc. Problem ten jest wart prowadzenia ntudi w naukowych. W obręhie tej funkcji jest podejmowana z własnej potrzeby i dla własnego roz- rczvł j. iż pełnienie społecznej funkcji krajoznawstwa w dziedzinie kultury jest uwarunkowane jednoczesnym udostępnianiem i upowszechnianiem wartości kulturalnych. można wskazać na związek wychowania z kulturą. Z punktu widzenia krajoznawstwa kultura obejmuje zesp ł wartości. Lipniackiego dziedzinach aktywizacji turystyki. aby krajoznawca-turysta działałzgodnie zwzorcarlj kultury. iż obie om wione funkcje krajoznawstwa Stanowią pewną całość imieszczą się w procesie szeroko rozumianego wychowania. wsp łczesne krajoznawstwo jest pojęciem wielowarstwowym. Konsekwencją przyjętych na początku hipotez roboczych jest rozważenie związku krajoznawstwa z kategorią czasu wolnego. że zdobycze krajoznawstwa powinny slużyć gł wnie rozwojowi turystyki. że w ocenie wpływu czasu wolnego na rozw j turystyki prldkreśla się trzy gł wne funkcje czasu wolnego: odpoczynek. Lipniackill uważa. że krajoznawstwo turystyczne jest środkiempodnoszenia 1xlziomu kultury i rozwoju osobowości. wzor w i wzorc w.woju gospodarczego i kulturalnego laaju. że praktyczna aŻyteczność krajoznawstwa jest duża. rozbudowy znanych. wymagające ochrony czy rekultywacji. Funkcja kształceniowa krajoznawstwa może być uważana za częśćskładową szeroko rozumianej jego funkcji wychowawczej. kt re ten ruch społeczny chce propagować i do kt rych zamierza wprowadzić turystyczny ruch krajoznawczy przez pobudzanie odpowiednich zainteresowar{ i potrzeb indywidualnych oraz społecznych. rozrywzniszczeniem oraz wzięte pod opiekę.ed 't. Lepsze. nego krajoznawstwa pozuta|ająna określenie roli tego ruchu społeczne- dłem argument w przy poi w związku z tym nie zavlsze możebyć źł decyzji gospodarczych. Dzięki pracy turysty nad sobą oraz nad swoim rozwojem szeroko rozumiana kultura jest upowszechniana i wzbogacana. a takŻe dynamicznego nrz.. społeczne koszty tego ruchu znajdują uzasadnienie.tluwtŻy nych przez W.

Jednym z nie|icznych akwydolności psychofizycznej organizmu jest właściwa wzmacniania tywnośćruchowa. Do cech wsp lnych można za|iczyć czasową oraz dobrowolną zmianę miejsca pobytu i codziennego Ębu Życia w celu zaspokojenia po_ trzeby osobistego kontaktu z innym środowiskiem społecznym. Mozna więc powt rzyć opinię. że człowiek żyje w określonym Systetnie społecznym.3 .5 godziny dziennie dla mĄch dzieci.in. potęgowane przez wzrastające skazenie środowiska przyrodniczego. Skutki te są groźne zat wno dla poszczeg lnych jednostek. nadających kierunek jego aktywności. rodzaju zatrudnienia.Swoje stosunki z otoczeniem człowiek reguluje przez dzialanie. Poczynione uwagi pozwalają na podjęcie pr by roboczego zdefiniowania pojęcia .styka'' nie ma sytuacji podporządkowania jednego z nich drugiemu.turystyka kwalifikowana'' oraz uwypuklenie tego. a takŻe poprawa pożywienia oraz jego nadmiar w stosunku do potrzeb fizjologicznych wywołują r zne ujemne skutki w organizmie ludzkim. Polskie nolmy higieniczne określająto minimum aktywności ruchowej na 4. że turystyka. Zj awisko to. aktywności intelektualnej oraz emocjonalnej itp.2. turystyka wypełnia wszystkie gł wne funkcje czasu wolnego. że aktywnośćzastępuje wysiłek ftzyczny. konieczne jest zapewnienie mu właściwejinformacji. jak i całej jącym światem. TURYSTYKA KWALIFIKOWANA jak dotychczas sposob w ludzkości. Natomiast w tym miejscu warto ponownie zaakcentować. wzrastający prestiż społeczny wiedzy. co r wnież się zalicza do potrzeb znawczym. kulturowym oraz informacyjno-poznawczym. a takŻe potrzeby informacyjno-poznawcze. Znawcy przedmiotu tvłierdzą. zwłaszcza kwalifikowana. iż chęć pozyskania informacji. przyrodniczym. Cechy te Są typowe zar wno dla turystyki kwalifikowanej.. lecz obejmuj ą r żne dziedziny życia. opanowanych umiejętności itd. 32 Turystyka jako forma aktywności zaspokaja poza miejscem stałego zamieszkania potrzeby rozwoju oraz odnowy sił fizycznych i psychicznych. Powszechna jest opinia. Doceniając walory kultury i rozwoju osobowości turyst w.kt ry przez wieki towarzyszył człowiekowi w jego rozwoju. pogląd w i dziala . co jąodr żnia od innych form turyStyki. Aby m gł on dziaŁać podstawowych. Przemiany cywilizacyjne powodują wzrastające obcipenie układu nerwowego i sprzyj aj ą zmniej szaniu aktywnośc i fizy cznej. a uprawiających ją określa się jako prawdziwych turyst w. 1 .iomu wydolności organizmu. na|eży zwiększyć wysiłki zmierzające do rozszerzania krajoznawczych form wsp łczesnego ruchu turystycznego oraz preferowania turystyki o możliwie pełnym programie krajo- lecz tak:Że spos b jego wykorzystania. Nieprzypadkowo uwaza się ją często za matkę turystyki w og le. Potrzeby informacyjne nie ograniczająsię obecnie do wiadomości niezbędnych do doraźnego wykonywania określonych czynności praktycznych. że turystyka kwalifikowana umożliwia za_ tlośćuczynienie temu minimum aktywności ruchowej znacznie pełniej iwszechstronniej niz jakakolwiek inna forma turystyki. podczas gdy ruch krajoznaw- czy kojarzy się tylko z funkcją rozwoju. lepszego poznania bliższego i dalszego otoczenia' zycia innych ludzi' w tym ich postaw. gdyż ftzyczne oraz psychiczne zdrowie poszczeg lnych os b nie jest obojętne dla społecze stwa. kt ry wsp łdecyduje o jego potrzebach. co ją z nimiłączy. Sprzyja temu m. Jej rola w tym wzg]lędzie została szerzej nakreślona przy omawianiu turystyki krajoznawczej. 33 . pomaga człowiekowi zaspokoić potrzeby poznawcze. tj. regeneracji sił fizycznych i psychicznych. Słuszny jest r wnież pogląd' iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wypoczynku. czyli intensywność wysiłku zalcżnie od płci' wieku. jak i wczasowej.5 godziny dla młodzieży w wieku maturalnym oraz około l godziny dziennie dla os b w wieku emerytalnym.. Nie całe krajoznawstwo można zaliczyć do turystyki. Dlatego m wi się obecnie o biologicznym minimum aktywnościruchowej jako elementarnym r}akazie dla kazdej jednostki i obowiązku społecznym. kuracyjnej. Istotny przy tym jest nie tylko wymiar czasu. środowiska bytowania. sprzyja temu tlkresowa zmiana środowiska społecznego i trybu życia. oraz dqŻenie do konfrontowania informacji otrzymywanych z r żnych źr deł z własną obserwacją są istotnymi pr:Ly czynami dynamicznego rozwoju wsp łczesnej turystyki. Ponadto trzeba przypomnieć. Wzez uczestnictwo w tym Systemie wchodzi on w określony typ zależnościz otacza- świadomie. poz.2. Turystykę kwalifikowaną uważa się za kwintesencję wsp łczesnej turystyki.

Mozna oczywiście się . zwłaszcza opisującymi r zne skutki turystyki kwalifikowanej i szczeg łowe jej funkcje.w. Turystyka kwalifikowana jest nośnikiem pewnych wartości społecznych. zdrowotnego. ułatwia i przyspiesza socjalizację.PWN. kt re pomaga w przyswojeniu umiejętności podporządkowania własnego postępowania dobru zbiorowemu i zaspokajania potrzeb własnych w harmonii z interesem og lnym. kt re. Warszawa 1982.dynamicznym. Sprzyja przy tym nie tylko osiąganiu cel w perfekcjonistyczno-sprawnościowych. zaspokajaniem potrzeb ruchu i wysiłku ftzycznego. jak lkształtowania postaw pożądanych społecznie. do kt rycl sport nie dąży. wdrażającego człowieka do ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego orazjego doskonalenia. Turysta występuje przy tymjako konsument r żnorodnych d br i usług turystycznych. Wiadomo. czyli umiejętności kompetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystycznego i urządze zgodnie z ich konstrukcjąoraz tunkcją. Warto w tym miejscu przypomnieć. resocjalizującego. prawne' przestrzenne czy fizjologiczne. czyli zapobiegającego ujemnym wpływom wychowawczym lub korygującego je. autokarowej oraz innej. umiejętność posługiwania się sprzętem turystycznym. umożliwiającego przyswojenie kultury technicznej.y' i statycznym. wymagającąprzygotowania kondycyjn ego i zawodowo-turystycznego. W li_ teraturze zalicza się do nich konieczność frzycznego i psychicznego przygotowania kondycyjnego. kongresowej. że turystyka kwalifikowana obejmuje zar wno dzieci. że turystyka kwalifikowana łączy pokonywanie ptzestrzeni z wysiłkiem ftzycznym w r znych dziedzinach aktywności człowieka w czasie wolnym od pracy i nauki. częstą zmianą miej sca w przestrzen i. na estetycznego. Może ona mianowicie . 63. osobistego kontaktu z innym środowiskiem llttltrlwić element wychowania: zar wno pod względem doskonalenia osobowości jednostek. co wsp łcześniemożna zaliczyć do tego rodzaju turystyki. Gaworeckj. politechnicznego. Kazda forma turystyki powoduje też określone konsekwencje ekonomiczne. społecznym. dzieli się na: 34 35 . jak i dorosłych. Dlatego wszystkich r. W świetle podanych uwag definicj ę robocząturystyki kwalifikowanej można sformułować następująco: .. ekonomiczne.Nie podejmując się ana|izy tego zagadnienia.. moralnego.. kształtującego wrażliwość piękno przyrody i dzie| ludzkich. stanowiąc wźLzny środek osiągania cel w wychowania fizycznego. ) t r r r r t'izycznego. ale dzięki osobistej aktywności osoby wychowywanej utrwala poządane cechy ptzez samowychowanie. czylipodr ż. W definicji tej pr buje się wyjaśnićzjawisko gł wnie z punktu widzenia człowieka. np. stwarza znaczne trudności. klub w i organizacji turystycznych -zawodowych. Turystyka kwalifikowana nie sprowadza się wyłącznie do mozliwości oddziaływania na wychowywanego. Ekonomika i organizacja turysĘki.turystyka kwalifikowana jest czasową' dobrowolną.asługuje na trwałe miejsce w programach działalności oraz społecznotlgniw edukacji. Ponieważ turystyka kwalifikowanamoże stymulować poŻądany kształt potencjału biologicznego społecze stwa. [ołączoną ze zmianą codziennego Ębu życia. że w praktyce turystykę kwalifikowaną s. czylipobycie.. ale r żni się od niego na og ł znaczną ruchliwością przestrzenną..'e. przyrodniczym macyj no -p o znaut czy ch" | i 2 kulturowym otaz potrzeb infor- posługiwać innymi defi nicjami. wchodzi w zakres kultury ftzycznej. Jedną z jej istotnych cech są wielorakie możliwościwychowaw12 w. prawne ię. młodzieŻ. Jednak turystyka kwalifikowana ma pewne cechy szczeg lne.lecz także hłajoznawczy"h. czyli tego. Turystyka kwalifikowana ma więc wiele cech zblizonych do sportu. co jest właściwedla sportu. i to w obu podstawowych składnikach konsumpcji turystycznej . zaspokajanie potrzeb biologicznego minimum aktywno_ ściruchowej oraz posiadanie pewnego zasobu wiedzy og lnej.wajoznawczej. Jednak bliższe określenie. kt remu ono służy. powodując zmiany cielesno-fizyczne i psycholrlotoryczne. przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad bezpieczer{stwa własnego i innych. lnozna na razie powiedzieć. Zagadnienia te są przedmiotem bada(t r żnych dyscyplin naukowych.

. Kozłowska. M. ]5 J. o usługach turystycznych na perspektywy rozwoju turystyki kwalifikowanej w Polsce. według definicji sformułowanej 3crreracji ustroju dzięk't aktywnemu wypoczynkowi fizycznemu l1lsychicznemu''l5.jest ona r wnież mało uciążliwa dla środowiska naturalne3tr i społecznegola. natomiast około 6 mln os b odwiedza te rejony turystyczne w weekendy.zeszyty Naukowe IT'' l978' nr . zeglarską i podwodną). Dąbrowski w artykule: Rozw j turystyki l<walifikowanej tt nowe regulacje ustawowe. a także świadomości władz paristwowych. nr 8. Narciarstwo. Wedfug szacunk w Banku Światowego popyt ten wynosi około 130 mln USD ioczniel3. motywy podejmowania podr zy w celach zdrowotnych lllogą być obecne prawie w każdej formie turystyki. .Alpach austriackich. Turystyka zdrowotna uzdrowiskowa jako istotny element odnowy sił rł'kmieka..świadome i dobrowolne udanie się na pewien okrcs poza miejsce zamieszkania. . Jest to jednak uwarunkowane rozwojem infrastruktury i dynamicznym składnikiem stylu zycia wsp łczesnych społecze stw.Problemy Uzdrowiskowe" 197 0. że w każdym sezonie narciarskim (grudzier-marzec) ponad 4 mln Pola_ k w spędza urlop w Tatrach i Beskidach. Przy takim założeW literaturze można spotkać opinie o niekorzystnym wpływie Ustawy z29 sierpnia |997 r. Turystyka narciarska g rska możebyć źł dłem znacznych korzyści ekonomicznych. Czy narciarze ucieknq z polskich g r.. Szamborskil6 określa turystykę zdrowrl(ną jako jednąz podstawowych form odnowy sił człowieka. s. 38-39.Boss - Gospodarka'' 1998. Jak widać.. . wolski.Rynek Turystyczny" 7997. 1. francuskich i włoskich. W przylnczanych definicjach podkreśla się zwykle następujące motyw upraw tnia turystyki zdrowotnej : i r l r odnowa sił jako ży cia gł wny cel. Stan zdrowia uczestnika turystyki zdrowotnej. cieszy się coraz większym zainteresowaniem Polak w. że staje się ona trwałym 'furystyka zdrowotna jest to. kolarską. można powiedzieć. w miejscu i porze roku najbardziej odpowiednich. Szacunki Instytutu Turystyki informują.3. s. Wolskiego. mogą stworzyć duże możliwościrozwoju turystyki narciarskiej nie tylko dla Polak w. Szamborski . 36 37 . TurysĘka zdrowotna a uzdrowiska europejskich kĄ w socjalisąlc7nych.2'7-28. ze turystyka kwalifikowana ma duże znacze[ie społeczne ze względu na jej funkcje zdrowotne. że duże mozliwości rozwoju ma w Polsce turystyka kwalifikowana narciarska i piesza g rska. Popularny jest r wniez region Karkonoszy. wodn4 ftajakową. nr 5.. kt remu jest podporządkowany tryb w miejscowości turystycznej . określany jako stan wyczerpania lub przemęczenia. zwłaszcza g rskie. Zła kondycja biologiczna społecze stwa polskiego powinna wpłynąć na zaostrzenie świadomości społecznej. R wnież Z. motorową. 16 Z. poczynku oraz skutecznymnarzędziem pedagogiki i andragogiki (pedagogiki dorosłych). 'lizeba też powt rzyć. powodujący potrzebę spędzania urlopu we wskazany przez lekarza spos b. lecz takŻe dla cudzoziemc w.. speleologiczną. iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wy- Reasumując og lne uwagi poświęcone wybranym zagadnieniom turystyki kwalifikowanej. Tezę taką postawił P. w czasie wolnym od pracy w celu re- (wyciągi. w tym przezkapitał francuski i austriacki...r r r r r : r pieszą (nizinną i g rską). kt rego formy powinny być dostosowane do indywidualnych możliwościturysty. TURY5TYKA ZDROWOTNA ptvcz J. narciarską. Doświadczenie zagranicy uczy. aktywny wypoczynek. la |3 nr I (208). Pewną ilustracją skali popytu Polak w na turystykę w g rach mogą być wydatki ponoszone przez obywateli polskich w. trasy narciarskie) oraz usług hotelarskich i wypoczynkowych' Przedsięwzięcia inwestycyjne planowane w Szklarskiej Porębie i w Karpaczu. motorowodną.3. edukacyjne i wyehtlwawcze...

Ztych względ w w skład turystyki zdrowotnej mogą być wliczone tylko te rodzaje turystyki. Statystyka turystyki uzdrowiskowej w Polsce jest fragmentaryczna. piło 6. 1 . 394'5 tys.4. i Europy Zachodniej. iż cele zdrowotne są osiągane gł wnie w turystyce uzdrowiskowej. że charakter motywacyjny mają tylko potrzeby ujęte w czwartej i piątej grupie.8 mln nocleg w. własnych źr deł uzupełnienia brakujących środkw na utrzymanie obiekt w. kt rzy Zaspokajali cele zdrowotne w zakładach uzdrowiskowych..3 . Natomiast udana podr ż motywacyjna sprawia rzeczywistą przyjemność zainteresowanemu pracownikowi. innej. odejścieod przestarzałych struktur organiiurcyjno-programowych i starej receptury na zdrowie oraz stworzenie nowych pakiet w ofertowych adresowanych do tych grup turyst w-pacjent w. Ze względu na znaczenie Stanu zdrowia społecze stwa właśniepar stwo powinno stymulować rozvt j turystyki zdrowotnej. Jak podaje GUS. od puździernika 1997 r. czyli w okresie kryzysu ekonomicznego. s. Mtlżna przyjąć' że rczwiązanie lub złagodzenie tego problemu stanowi. do września1998 r. 159-1 5. os b skorzystało z usług noclegowych oferowanych przez zaklady uzdrowiskowe i zaku- lccznym leży możliwie pełne wykorzystanie środkw leczniczych polckich uzdrowisk. Podr ż motywacyjną utożsamia się z podr żą_nagrodą. Cele zdrowotne mogą być zatem osiągane w turystyce: r r r r r uzdrowiskowej (z wyłączeniem form wyraźnie leczniczych). oszczędnościowy kurs publicznych struktur opieki zdrowotnej stawia uzdrowiska wobec konieczności poszukiwania nowych. pobytowej (wczasy). W amerykar Turystykaw 1998 r. Warszawa 1999. w interesie spot1 ' Podr ż motywacyjną definiuje się najczęściej jako środeknowoczesnego zarządzania. Zjednej Strony. kt ra jest konsekwencją osiągnięcia przez nich założonych cel w. 5) samorealizacji. przez nagradzanie uczestnik w podr żą. W turystyce zdrowotnej bowiem odnowa sił to cel gł wny. Aktywizacjatychpodr ży miała oczywiście podstawy ekonomiczne. Biorąc pod uwagę fakt. Warto dodać. kt rzy wyzlaczająsobie zupełnie nowe cele uprawiania tutystyki zdrowotnej. że niespodziewana ekspansja turystyki motywacyjnej nastąpiła w latach 70. począwszy od lat 50. Wynika to z miejsca podr Ży o motywacjach zdrowotnych w strukturze cel w turystycznych. Przy takim założeniu można np. że realizacja reformy sfużby zdrowia stworzyła nową Sytuację ekonomiczną dla sieci polskich uzdrowisk. wzorem kraj w zachodnich... weekendowej. będące rękojmią polityki rozwoju społecznego. Ż) bezpieczeristwa. Z drugiej strony. w kt rych cele poprawy szeroko rozumianego zdrowia dominują wśrd pozostałych lub są im r wnorzędne.niu . Sens turystyki motywacyjnej można rozpatrywać w kontekście hierarchii potrzeb ludzkich. kwalifikowanej. ze o efektywnościturystyki zdrowotnej decyduje r wnięż paristwo. Możliwościosiągania cel w zdrowotnych w wymienionych formach turystyki są zr żnicowane pod względem efektywności. Że cudzoziemcy stanowili 67o og lnej liczby korzystających i zakupili ponad 4vo udzielonych nocleg w og łeml7. TU RYSTYKA MOTnMACYJNA Ttrrystyka motywacyjna' nazywana też stymulacyjną' jest zjawi_ skiem charakterystycznym na wsp łczesnym rynku turystycznym USA Trzeba wyraźnie powiedzieć. 3) przynależności. motywacyjnych systematycznie wzrastał. Jest to więc problem ważny i złoŻony zarazem. trzeba podkreślić. Interesujące jest to. Mozna przedstawić tylko dane dotyczące liczby turyst w. kiedy chodziło o zwiększenie produktywności przedsiębiorstw i podniesienie morale pracownik w. aparatury i personelu.4) autonomii i niezależności. kt rej funkcja w omawianym procesie jest uznana naukowo i społecznie. W literaturze socjologicznej przewuŻa pogląd.turystyka zdrowotna" jest terminem zbiorczym. skich przedsiębiorstwach handlowych krąg uczestnik w podr ży 38 39 . wyrazić wątpliwościco do siły motywacyjnej funkcji płac. na kt rą składają się potrzeby: 1) fizjologicz_ ne. a takŻe dowartościo_ wuje go w środowisku zawodowym i w oczach rodziny.GUS. stosowany w celu uzyskania nadzwyczajnych efekt w.

in.|esi.to* kich podr zy. doch d. Warto zau:ważyć. Jednak z punktu widzenia skutk w ekonomicznych w sferze obsługi ruchu turystycznego tego rodzaju podr żnych można zaliczyć do grona turyst w. ceny' sezonowośći czas wolny. Pracownik delegowany sfużbowo w sprawach handlowych w kraju |ub za granicę moze r wnież wypeł- niać funkcje czasu wolnego. to w podrÓŻach w interesach mniej liczy się czynnik koszt w. warunkiem intensyfikacji prittyti "r"i.r. Jest to takze trrrystyka grupowa' jednak o specyficznych wymaganiach klient w. jak komercjalizować i rozwijać podrr1że motywacyjne. Początkowo podr ze motywacyjne ograni_łatwo-wymierne. _ Dalszy rozw j turystyki motywacyjnej znajduje pełne uzasadnienie ekonomiczne w krajach wysoko rozwiniętych. zwłaszcza gdy nie odnoszą się już one do pracownik w sprzedaży lub innych dział w produkcyjnych przedsiębiorstwa. Turystyka motywacyjna jest czynnikiem polep szającym jakośćstosunk w międzyludzkich w danym przedsiębiorstwie. Wydaje się. kt rych nie mozna zakupić w ramach zwykłej wycieczki. kt rych osiągnięcia były obecnie. 4I . jak i menedzerski.opi" Zachodniej zaśtenrodzaj podr ży jest niekiedy finansowany zbudżćt w marketingowych). ze łagodzi ona sezonowość w turystyce. TURYSTYKA BIZNESOWA W spotykanych w literaturze klasyfikacjach turysty i turystyki na rlg ł nie uwzględnia się podr zujących w celach handlowych. Zr - llyln w warunkach polskich. W całej sferze obsfugi ruchu turystycznego podejmuje się liczne przedsięwzięcia organizacyjne i ekonomiczne promujące ten rodzaj turystyki. kiedy sprawa produktywności priedsiębiorstw . Udana podi z motywacyjna powinna się składać z element w. w USA iraktyku_ je się z tej racji ulgi w naleznych podatkach od przedsiębiorsiw). jakie przynosi turystyka motywacyjna. w jaki spos b gospodarka turystyczna może najle- |ącc nakłady na badania finansowych podstaw rozszerzania podr ży Inotywacyjnych.dła stałego wzrostu turystyki motywacyjn ej nateży takze upatrywać w systemach podatkowych w niekt rych krajach (np. Intensywnośćpodr Ży w interesach podlega o wiele mniejszym wahaniom pod wpływem klimatu niz inne podr że turystyczne.3. jaki jest jej potencjał. 1. jak np. czym jest turystyka lttrltywacyjna. że u podstaw rozwoju turystyki biznesowej lezą inne niż w pozostałych formach podr ży turystycznej uwarunkowania socjoekonomiczne. Niezależnie od dodatkowych motyw w inspirującycir podr ze turystyka motywacyjna staje się Znaczącym z.. zagadnienie roli podr ży motywacyjnej w zel1xlle form gratyfikacji dla pracownik w warto podjąć na etapie wstęp- Wsp łcześniena seminariach towarzyszących giełdom i salonom lurystyki motywacyjnej dyskutuje się m. Podczas gdy w turyStyce pozabiznesowej istotne są takie czynniki. ze wynika to z definicji turystyki. bardziej zaśzależąone od og lnych warunk w ekonomicznych i koniunktury gospodarczej. ale regularnej ekspansji. Nalezy się odnieśćz Uwagą i troską do każdego uczestnika. w USA źr dłem ich finansowania są zysi<i z wynik w otrzymanychprzez beneficjant w podr ży. podr że te stanowią n*o.i a. szcźeg |nie w krajach zachodnioeuropejskich. o tym.' nu.-wsp łcześniedąży się do rozszerzenia jej zastosowa. Na zako czenie nalezy zwr cić uwagę na pewne cechy tlrystyki motywacyjnej. Podr ż motywacyjna powinna się przede wszystkim samofinansować (np. Potrviirdzają to wzrasta40 y99rdzv motywacyjnej jest opracowanie metody mierzenia tu- Dodatkowym walorem ekonomicznym turystyki motywacyjnej jest to. Żorganlzowanie podr ży motywacyjnej wywołuje bowiem uczucie wdzięcznościi lojalności w stosunku do przedsiębiorstwa.jawist<iem na międzynarodowym rynku turystycznym.Bodr ży w nagrodę'' programem tworzenia i promocji pndukt w markowych w obszarze turystyki biznesowej w Polsce. Turystyka biznesowa ma obecnie coraz większe znaczenie ekonomiczne. czały się do sprzedawc w. mimo że koszty takich podr ży obciążają delegującego. Ponieważ tendencje w tym zakresie są pochodną rtlzwoju ekonomicznego. Ze względu naliczne korzyści. Wyrazem inicjatywy władz w tym kierunku jest objęcie . picj zaspokoić wymagania klient w takich podr ży oraz omawia się nspekt sezonowości.5.jednym z największych wyzvła(t. Na przykłaj w Szwajcarii ta forma ruchu turystyczne}o dominuje w październiku i w maju. a organizacja techniczna tego rodzaju podr ży powinna być tw rcza. Stanowi ona tez w turyStyce międzynarodowej sektor niezwykle trwały i o dyskretnej.ny insirument zar wno marketingowy. kt re w zasadzie wyłączają osoby wyjeżdżające w celach zarobkowych.

społecznych. () o. Na przykład badania przeprowadzone w niekt rych biurach turystycznych w Szwajcarii wykazały. klasę bizne_ sową' a także hotele. iż turystyka biznesowa zajmuje bardzo ważne miejsce na światowym rynku turystycznym. iz wydatki hotelowe ludzi interesu nie wyczerpują wszystkich wydatk w ponoszonych w turystyce biznesowej. 2) negocjatorzy. Warunkiem podstawowym byłby rozw j sieci polskich hoteli o standardzie międzynarodowym. Motyw handlowy podejmowania podr zy w celach biznesowych narzuca określony model usługi. kulturalnych i gospodarczych. wydają miesięcznie na podr że słuzbowe ogronme sumy.lllcenie doby hotelowej.3.łJŻająna kilka dni w interesach.klienteli biznesowej w drodze kontakt w osobistych w wielkich organizacjach gospodarczych. Nalezy też dodać. dysponują limitem 100 USD na wzrastającym znaczeniu gospodarczym turystyki biznesowej 3 lłllscc mogą świadczyćnastępujące przykłady. Są to przede wszystkim naukowcy. Wielkie międzynarodowe organizacje gospodarcze. jak się to robi w od_ niesieniu do innych form. Nie można bowiem tej formy turystyki promować tak. TURYSTYKA KONGRESOWA - sach) w celu uczestnictwa w kongresach. Jak widać. wydają codziennie na usługi noclegowe rninimum 200 USD. Inną cechą podr ży biznesowych jest ich nietypowa akwizycja. General Motors. konferencjach. Wzrastające znaczenie turystyki biznesowej powinno być przedmiotem dogłębnych analiz r wnież na polskim rynku turystycznym.yici. Trzeba r wnież dodać. zestaw usług hotelarskich poszukiwanych przez furystę biznesowego narzuca odpowiedni standard hotelu oraz zakres usług podstawowych i dodatkowych.lrzedstawicieli przedsiębiorstw krajowych. sympozjach. jak np' IBM. 3) przedstawieicle handlowi i kadra techniczna. że udział turystyki biznesowej w całokształcie obrot w tych biur sięga 40_65vo. Przede wszystkim trudno jest ocenić jej rozmiary w skali międzynarodowej. 1rrrr"ii zajmowanych stanowisk. kt re wprowadziły tzw. inwesĘące i robiące interesy w Polrcc. Liberalizm w stosunkach międzynarodowych orv rozszerzanie kontakt w handlowych polskich organizacji gospodarczychzzagranicą stanowią przesłankę rozwoju turystyki biznesowej przyjazdowej do Polski. praHtwtticy dzial w rozwoju. W promocji i obsłudze konieczna jest sprawna organizacja oraz specjalistyczny potencjał usługowy.iż ten rodzaj turyStyki cechuje dochodowośći specjalizacja. Duze usługi we wspomnianej akwizycji oddaje technika mikrokomputerowa' pozwa|ająca na błyskawiczną rezerwację miejsc w hotelach i na pokładach samolot w.możliwośćuzyskania informacji ekonomicznych z ostatniej chwili. Twierdzenie to znajduje odzwiercierllcnie w zaobserwowanej ostatnio tendencji wzrostowej przyjazd w do lłllski cudzoziemc w w celach biznesowych. źk dłem wielu korzyścispołeczno-gospodarczych mogłoby być objęcie omawianej grupy turyst w ludzi intereSu np. Sprawny system przekazywania wiadomości. dyrektorzy regionalni. Sieć tych organizacji 43 W strukturze krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego występuje kategoria os b podejmujących podr ze (służbowei w intere- 42 . całodobowy i nienaganny room-service oraz program telewizyjny w języku angielskim. IKEA. W hotelach warszawt}lelr tt najwyższym standardzie 90vo gościto obcokrajowcy. Sietnens. seminariach i zgromadzeniach. wydają na nocleg do 150 USD. 1 . Segment podr żujących tlo Polski w celach służbowychi interesach jest szacowany na około 20vo badanych.6. rrrlgania tego segmentu rynku turystycznego. sportowych. Na przykład wymagania hotelowe turySty biznesowego obejmują: wygodne ł zko.Można wskazać kilka charakterystycznych cech turystyki biznesowej. Pewnym źr dłem informacji mogą tu by towarzystwa lotnicze. Biura turyStyczne poszukują. iż turystyka biznesowa jest postrzegana jako nowa polska specjalność marka turystyczna a więc produkt o wysokiej jakości. politycy oraz członkowie r żnorodnych organizacji zawodowych. Mimo to powszechna jest opinia. Warto też podkreślić. progrźrmem krajoznawczym. Kwoty te polskie hotele zaspokoją wysokie wy_ tttrtgą być znacznie wyższe.jeśli Trzeba wreszcie podkreślićwzrastające wydatki na usługi hotelowe . Z punktu widzenia dziennego lihllu wydatk w hotelowych biznesmen w tych można uszeregować * ll'zcch grupach: 1) prezesi i członkowie zarząd w bogatych firm. kt rzy fft. Statystyki biur turystycznych obejmują sprzedane usługi bez uwzględniania typologii odbiorc w.

przedstawiała się następuj ącoi za8_IŻ7o. listopad. wyżywienie kwaterowanie 5_I0vo. Można tu dodać.. wśrd kt ple Środkowej j r r . płacone przez turystę-uczestnika kongresu' Należy teŻ zaznaczyć. definicyjnie podporządkowana biznesowej. Hiszpania (4I7).8vo.Francja (789). Włochy (359). w 1993 r. Swiatowy rynek kongresowy wykazuje tendencje wzrostowe. że rynek kongres w międzynarodowych i narodowych jest źr dłem wielu operacji ekonomicznych.4vo.i Japonia Sportowych i Wielofunkcyjnych.ane Z pobytem. Mięizynarodowe Stowarzyszenie Kongres w i Konwencji. iosz . Grupowy. Chodzi zwłaszcza o: tych istotne są kategoria społeczno-zawodowa uczestnika i rodzaj kongrcsu. Wielka Brytania (577). 45 44 . Francja. Elenlcntem wyjściowym rachunku omawianych korzyścijest wysokość lrcdnich dziennych wydatk w uczestnik w kongres w narodowych ltrriędzynarodowych. Funkc]onuje Międzynarodowy Instytut Kongresowy. Międzynarodowe Stowarzyszenie Profesjonalnych organizator w Kongres w oraz Unia Stowar zysze Międzynarodowych ONZ. inwestycje w dziedzinie infrastruktury kongresowej. Jest ona pochodną wielu czynnik w.cartaizlt7 (244).otganizator w ruchu turyst y cznego.. miast oraz.9Vo. z kt rych korzysta społeczność lokalna. ze gł wnym źr dlempokrycia ich jest tzw wpisowe. iż średniawartośćtych wydatk w w badanych latach 1986-1987 była Szacowana na 130-200 USD dziennic na osobę. według tych samych źt deł.Rynek Turystyczny" 1997.8vo. tształtował się następująco: Europa 59. Prasa szwajcarska podaje. nr 2l-22. do 8817 w 1993 r. Ponieważ średni czas trwania kongreltl międzynarodowego wynosi od 3 do 4 dni. uwzględnił tendencje nn światowym rynku turystyki kongresowej. r Żne rtlzrywka wydatk w wywierają wpływ konfiguracja żc na faktyczną strukturę rll'erty turystycznej goszczącego miasta oraz struktura jego cen. rB Warto dodać. Kraj ten. Afryka jest wsp łcześniebardzo bogata. W miarę wzbogacania f rm wsp iczesnego życia wykazuje ona dużą dynamikę rozwoju. ze USA. o jej organizację i obsługę zabiega wiete t<raj w. Związek Niernieckich Hat lowych organizacji związanych z turystyką kongresową. Ponieważ jest ona źr dłe m znaczny chkorzyści ekonomicznych. kr^tkoterminowy oraz elitarny charakter tego rodzaju turystyki n*ir"u model jej organizacji i obsługi. obciążające swymi kosztami władze publiczne.5. Ukształtowała się już rozbudowana sieć narodowych i międzynaro- - kongresowa. struktura omawianych wytltrtk w..gVo. że skalę dochod 'w z organizacji kongres w kształtuje ich kategoria. Ameryka 20. tvtięazynarodowe Stowarzyszenie Pałac w Kongresowych. Niekt re badania wskazują. Zgodnie z danymi z 1992 r.. Thrystyka Jak wynika _ .IVo i Australia I. wydatki uczestnik w-turyst w w kraju i w miastach goszczących. cownikami są: Europejskie Zrzeszenie Miast Kongresowyctr. lista rankingowa 10 par stw świata według liczby kongres w międzynarodo*y"h była następującal8: USA (962). Trzeba tu oczywiście podkreślić. ŻŻ_35vo. podejmując wysiłki zmierltrr ące do rozbudowy infrastruktury turyStycznej. stanowią około 1/3 lokalnych wydatk w uczestnik w omawianych imprez turystycznych. tj. zagraniczny turysta zostawiu w goszczącym go mieście do 800 UsD. stanowi wsp łcześniepraktycznie samodzielną jednostkę w strukturze rodzajowej turystyki. Belgia (323). kt rego członkami i wspołpra- rynku turystyki kongresowej odgrywa Europa (6Ovo adziału w 1989 r. Wielka Brytania i Niemcy zajmują "B*ow Warto teŻ zwr cić uwagę na wydatki organizator w kongres w.na z tych danych. zakupy 30_50vo. Badania naukowe przeprowadzone na Zachodzie dająobraz korzyści Qkonomicznych płynących z organizowania turystyki kongresowej. og lnie mozna więc powiedzieć. wyżywienia l inne koszty z:wiry. że koszty organizacyjne zgromadzenia l. Średnie wydatki uczestnik w kongres w międzynarodowych i narodowych charakteryzuje rozpiętośćw granicach 75_I30vo. Ńemcy 1i+i1'. 5_l07o. Holandia (380). i 59. szwai. decydującą rolę - od lat trwałą pozycję w organizowaniu turystyki kongresowej. Na przykład w latach I989_t993 liczba kongres w międzynarodowych wzrosła z 8165 w 1989 r. a zakres ich przestrzennego oddziaływania obejmuje cały świat. Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych. IJdzlał kontynent w w og lnej liczbie kongres w jest zr żnicowany' np. a pokrywały one koszty zakwaterowania. Azja I2. i Wschodniej turystyka kongresowa zyskuje w ostatnich lallch na znaczeliu na Węgrzech.wiązanego z kongresem kształtują się na poziomie 45-65 USD dzienrtie.

Według J.. wydatki organizator w kongres w. jednak nie jest to metoda tania. Są tu też wykotzystywane środkitransportu: kongres na szynach.7. subsydia wladz publicznych (w przypadku kongres w międzynaro- Trzeba też wskazać pośrednie korzyści gospodarcze z organizowania kongres w dla gospodarki narodowej i lokalnej. to stolicą światowej turystyki kongresowej jest Paryż. transport. Na przykład w krajach skandynawskich.3. stymulacja działalnościgospodarki turystycznej (np. nie spos b znaleźć w literaturze pełną jego definicję. oszczędności czasu.r r dowych). dzięki dewizowym wydatkom zagranicznych uczestnik w kongres w. utrzymanie zatrudnienia i tworzenie nowych miejsc pracy. Rozkład przestrzenny miejsc przyjmowania i organizowania kongres w międzynarodowych jest dośćzr żnicowany' Jeślichodzi o miasta kongresowe. zwłaszcza pod względem tworzenia i promocji markowych produkt w turystycznych w obrębie szeroko rozumianej turystyki biznesowej. ki kongresowej oraz wzbogacać funkcjonalnośćwsp łczesnej żeglugi promowej. d.. mających dobrze rozwiniętą zeglugę promową. a więc o turystyce biznesowej i kongresowej. a także rozszerzać ekonomiczne podstawy jej rozwoju. Zaleskiego . os b. w strefie portowej i najnowocześniejszego centrum kongresowego.pojęciem <turystyki morskiej> określa się wszelkie przejawy ruchliwości turystycznej znajdującej sw j wyraz w wycieczkach Potwierdzeniem tej tendencji może być wybudowanie w 1988 r. nr 2l-22 (wydanie specjalne z okazji 5Jecia wydawania publikacji). handel lokalny). Innązaletą jest niezakł cona atmosfera. niewidzialny wkład. Mimo że uczestnicy kongresu są w każdej chwili osiągalni. warto zwt cić uwagę na wideokonferencje jako konkurencję dla tradycyjnych spotkari. gdyż nowoczesne promy zapewniają wiele wolnej przestrzeni do realizacji osobistych zainteresowa . na trzecim Genewa (180 kongres w) i na czwartym Bruksela (157 kongres w). uczestnicy kongres w na statku będącym na pełnym morzu nie mogą się odłączać od grupy. można zaobserwować rozw j turystyki kongresowej na morzu. kt ry można sklasyfikować w następujących kategoriach: r r r r r telarstwo. gastronomia. wkład do zr wnoważenia bilansu płatniczego. oferującego miejsca dla imprez z udziałem do 20 tys. efekt mnożnikowy wpływ w dewizowych. gościł kongres w międzynarodowych' Na dru358 gim miejscu znajdował się Londyn (258 kongres w). Warto podlrreślić. Hołdernę_Mielcarek w artykule: TurysĘka kongresowa ważny seqment gospodarki turystycznej. źr dłem Kongresy i konferencje odbywają się nie tylko w miastach stołeczi region w' wyspecjalizowanych w organizacji i obsłudze turystyki kongresowej. Przegląd tendencji rozwojowych turystyki kongresowej daje podstawę do poczynienia uwagi.Można więc powiedzieć. Będzie temu sprzyjać realizacja strategii rozwoju produktu turystycznego Polski. że zjawisko to jest dynamicznel9' Należy przyjąć.iż dobrze wyposażone pływające centra kongresowe na statkach skandynawskich armator w promowych mogą pomieścićod 300 do 600 uczestnik w. seminaria w portach lotniczych itp. 20 Problematyka turysĘki kongresowej jest w interesujący spos b naświetlona przez B..turystyka morska'' jest coraz powszechniej używane. ho- kt ry np. dochody władz publicznych przez fiskalizację bezpośrednią i pośrednią. że atrakcyjność środowiska morskiego i lądowe warunki do odbywania kongres w na pokładach nowoczesnych prom w mogą się przyczyniać do rozwoju turystynych kraj w 46 rozbudowie odpowiedniej infrastruktury turystycznej turystyka kongreSowa może wystąpić na polskim rynku w widocznej skali2o. Odbywanie kongres w i posiedzer na promach ma wiele zalet istotnych dla przebiegu oraz ostatecznych wynik w obrad. co prawda. nie czują się ograniczeni w swojej swobodzie. w 1986 r. M wiąc o podr żach motywowanych interesami i sprawami służbo_ wymi.Rynek Turystyczny" 1997. co dyscyplinuje i aktywizuje obrady.stosowaną w odniesieniu do operacji ekonomicznych kongres w. iż w miarę powstawania warunk w ekonomicznych do wzrostu aktywności Polski w pozapolitycznym życiu międzynarodowym i po 1. listopad. Nowoczesne Systemy wideokonferencyjne są. TURYSTYKA MORSKA Mimo że pojęcie . 19 Hongkongu największego - 47 . umożliwiająca tvt rcze dzialania i przyczyniająca się do osiągnięcia pozytywnych wynik w obrad. Przykładowo.

kąpieli słonecznych i wodnych oraz gimnastyki. obejmuje zdaniem I. ska ocena wlkorzystania walor w rekreacyjnych |ł\lbrzeżaGda skiego na podstawie działalnościpr7edsiębiorstw organizujqcych wypoczynek nad morzem. 29.W: I Seminarium Naukowe nt. Podr że tymi statkami zapewniają turystom. s. r wnież leczniczych właściwości klimatu. -22 T. najczęściej w atrakcyjnej miejscowości nadmorskiej. z drugiej zaś podaż d br i usług turystycznych. wiele atrakcji turyStycznych. Tarskiego23 Pojęcie . cieczek morskich.. są one popularną i tanią formą wych wycieczek morskich. mogą być realizowane zar wno na liniach promowych.ŻI. w uprawianiu turystycznego żeglarstwa morskiego. Kowalewski pisze: . lub na statkach liniowych.turystyka morska'' pełnomorską.W: I Seminarium Naukowe nt. Zaprezentowana typologia rejs w morskich jest uproszczona. np. Można je uszeregować następująco: r r wych. mający znaczne mozliwości rozwoju jako forma łącząca dwa cele podr Ży turystycznych: wypoczynek i leczenie na morzu. rejsy inclusive. oraz w korzystaniu z wycieczek statkami żeglugi przybrzeżnej. rejs w turystycznych na towarowych statkach liniowych. niejednokrotnie z wykorzystaniem własnej bazy lądowej armatora).Ruch TurysĘczny'' 1966. wycieczki morskie na promach pasażersko-samochodowych są dzisiaj popularną formą podr ży turystycznych. Kowalewskj. Nie uwzględnia np. jw. opr cz kwalifikowanej opieki lekarskiej. drogowego morskiego z innymi rodzajami transportu }4-dnio- r r podr ze oraz wypoczynek turyst w krajowych i zagranicznych statkami. lecz forma spędzania czasl. oferujących wycieczki w sezonach martwych. możliwościkomunikowania się są tu znaczne i zwiększają się.Turystyka morska jako trwałe zjawisko społeczno-gospodarcze obejmuj e22 : wościobejrzenia tego. TurysĘka i rekreacja nadmorproblemy teorii i praktyki. co było przedmiotem wykładu w szkole. a czę' sto nawet kilkudniowy pobyt na lądzie1' promowe przewozy turyst w. a także zvł iększają efektywno śćdydaktyki . w portach leżących na szlaku podr ży statku. rejsy takie są więc dopełnieniem programu szkolnego lub studi w. polegają one na łączeniu środkw transportu lotniczego. traktowanego nie jako wyczyn sportowy. iz jest to zjawisko społeczno-ekonomiczne' obejmuje bowiem z jednej strony zjawisko społeczne nazywane ruchem turystycznym.. podr że te pozwalająnałączenie Systemu zdobywania wiedzy z interesującą formą wycieczki morskiej. dającej mozli_ 2l rejsy lecznicze jest to stosunkowo nowy rodzaj rejs w wycieczko- turysta korzysta ze wszystkich usług świadczonychna statku.. minirejsy międzyportowe.. stanowią także reklamę turystyki morskiej. Gdar sk 1980. czystego morskiego powietrza. rejsy szkolne. nr 3. rejsy żeglarskie morskie i przybrzeżne turyst w krajowych''. dysponującym odpowiednim czasem wolnym oraz dobrze sytuowanym. że u jej podos b odbywający się r żnymi środkami transportu morskiego. T. Problemy ro1woju turystyki morskiej i nadmorskiej w świetle wsp łczesnych tendencji badawczych.morskich na statkach wycieczkowych. podr Że w rejsach kombinowanych. specjalnie do tego celu przeznaczonych.. Kowalewski zwraca uwagę.. J. Turystyka morska turystykę przybrzeżną oraz turystykę może być realizowana r żnymi środkami transportu: 23 I. statek-prom umożliwia turyście przerwanie podr ży morskiej i odbycie wycieczki na lądzie własnym samochodem lub grupowo autokarem. są przyszłościowąformą turystyki morskiej (obserwuje się np. w portach pośrednich są oferowane wycieczki Wajoznawcze. wywołuje określony popyt na dobra i usługi turystyczne. TurysĘka i rekreacja nadmorska. kt ry ekonomicznie biorąc. są to częste rejsy pasazerskich statk w liniowych. odbywane na podstawie jednego biletu. Z ko|ei T. rejsy kombinowane. zastosowanie tej formuły może przynieśćkorzystne wyniki dziękl wykorzystaniu w rejsie. Na korzyścispołeczno-ekonomiczne ze wsp łczesnej turystyki morskiej wskazuje charakterystyka rejs w wystaw leży ruch i kolejowego. promami i jachtami. jak i za pomocą nieregularnych rejs w promami. przewozy turystyczne żeglugi przybrzeŻnej.. Z przytoczonych definicji turystyki morskiej wynika. gdy prom odwiedzapo drodze kilka port w. 48 49 . Tarski' Kryteria wyboru środk w transportu w turystyce. zaleski. łączenie podr ży morskiej z pobytem turyst w w jednym miejscu na lądzie..

traktowana jako forma turystyki morskiej. z czego około Ż. koszty. opr cz krajoznawstwa i turystyki podwodnej.pływających most w'' na . to wycieczki pełnomorskie odby- spos b uprawiania (turystyka morska kwalifikowana i niekwalifikowana.. Jak wiadomo. Wła_ ściwe ukierunkowanie i opracowanie koncepcji rozwoju turystyki morskiej jest istotne r wnież w Polsce. kryterium ilościowe (turystyka morska indywidualna' grupowa i masowa).lachting morski miał początkowo charakter zdecydowanie turystyczny. natomiast jest kontrowersyjne zagadnienie żeglugi promowej. żeglarstwo morskie.biała flota''. Na trasach morskich rywalizowały ze sobą właśnieżaglowce turystyczne Literatura przedmiotu pozwala wyodrębnić kttka kryteri turystyki morskiej: podziału l r r r r czas trwania (turystyka morska kr tkookresowa i długookresowa).r r r jachtem. W wielu regionach świata rozvł j turystyki morskiej jest dowodem potrzeby kontaktu człowieka z morzem oraz jego |eczniczym oddziaływaniem na organizm ludzki w sensie ftzycznym i psychicznym. Należy przypomnieć. Wiadomo jednak' że niekt re połączenia promowe odgrywają jednocześnie rolę komunikacyjną i wycieczkową. statkiem pasazersko-towarowym. zaczęto budować regatowe''. r : r r rencji innych gałęzi transportu (eżeli się weźmie pod uwagę czas podr ży. toteż nie przez wszystkich autor w jest 24 A. pewnośćoraz punktualnośćpołącze(t) nie stanowi ona tachęty do korzystania z niej jako alternatywy transportowej. . zorganizowana i niezorganizowana). podr żąi regatami. Walicki2a.. w krążownicze wycieczki morskie. iz pasazerska żegluga przybrzeżna ma w części charakter komunikacyjny. inni zaśwskazują na jej czysto komunikacyjny charakter.. Przechodząc do zarysowania tendencji rozwojowych turystyki morskiej w świecie. Jedni autorzy zaliczają jądo szczeg lnego rodzaju turystyki morskiej. Po okresie stagnacji na początku lat "70. zagospodarowania dra funkcji turystyki oczywistą. że ta forma turystyki morskiej. w drugiej połowie XIX w. 50 51 .pływające hotele'' i . utraciwszy sw j komunikacyjny charakter. Jednak przy silnej konku- pasażerskie przewozy promowe' pasażerskie przewozy przybrzeżne. statkiem pasażerskim. pasażerską żeglugę przybrzeżną. z czasem. turystykę podwodną.trzeba zauutaży . zmieniając swe funkcje z . miejsce pochodzenia turysty (turystyka morska krajowa i zagraniczna). Perspektywiczny roaw j i wypoczynku w Makrore gionie Nadmorskim. walicki. Należy zauważyć. Dlatego też . Inne spojrzenie na zjawisko turystyki morskiej ma według kt rego zjawisko to obejmuje: A.Ż m7n Stanowią Amerykanie.maszyny cześnieturystyką i sportem. że światowy rynek wycieczek morskich jest szacowany mniej więcej na 3 mln os b rocznie. staje się atrakcyjnym czynnikiem w obsłudze rozwijającego się ruchu turystycznego.. wane na jachtach. jest zaliczana dopiero do turystyki kwalifikowanej. lepiej przystosowanych do kr tkich wycieczek morskich.. jachting morski. Gdarisk I 972.pływające plaże". odległość cel w podr zy (podr że morskie bliskie i dalekie). żeglugę promową' kajakarstwo. na ryŃu tym nastąpiła ekspansja wrz z pojawieniem się statk w nowej generacji. Wyr żnia się przy tym następuj t r l l r r ące formy turystyki morskiej: wycieczki pełnomorskie. statkach pasa:żerskich i towarowych są w niej sprawą i Jeślichodzi o turystykę morską. Zeglarstwo morskie może i powinno być jedno'. Sportowym wyczynem oraz masową rekreacją. żeglarstwo morskie chlubi się wieloletnią tradycją.

wprowadził nową lbrmę wycieczek morskich na pontonie spuszczanym za rufę. o łi" Ameryka52 o zapewnienie mozliwościuprawiania Sportu' rozrywki i wesołej atmosfery.szczeg lnie dla obszaru Karaib w. wyraźnie polepszony komfort pobytu na pokładzie oriz aiatcyina oferta rozrywkowa.Dwucyfrowe wskaźniki"i wzrostu i optymistyczne prognozy. Wspornniany wycieczkowiec odbywa rejsy turystyczne w relacji: Amstertlam-Kadyks-Madera_Wyspy Kanaryj skie_Amsterdam. Że jeden statek dla 2600 pasażer w jest bardzief Iedną z najbardziej charakterystycznych cech rozwoju turystyki morskiej jest w ostatnim okresie gwałtowny wzrost wielkości statk w. biorący na pokład 450 turyst w. BRT i może pomieścićII4 pasażer w. wygodnymi statkami. w kt rych dominuje trend podr zy morskich małymi. wyspy greckie itp. Najbardziej spektakularnie zjawisko to objawiło się na rynku morskiej turystyki wycieczkowej na wodach Ameryki P łnocnej.). został zbudowany w stoczni w Singapurze w ciągu 15 miesięcy. wybrzeża o malowniczych plaŻach. Ich celem turystycznym jest nie ką1lielisko morskie czy wyspa' lecz sam statek: sło ce i przyjemności na . oferuje on ekskluzywne rejsy morskie na statku Hanseatic Renaissance.większych statk w pasazerskich do cel w turystycznych jest charaktery_ stycznazwłaszcza dla silnie'rozwĘającego się rynku UśA. obecnie wycieczki morskie na raraiuy stjy się turystyką masową.jące do port w morskich. konieczne jest wprowadzenie odpowiednich atrakcji pokładowych. że aby dotrzeć do nowych segment w rynku. Club-Med 1.xlkładzie. superstatek pasazerski I\{/s .in..a.sovereign trr" seas. Karaiby to doskonały obszar do uprawiaIiia turystyki morskiej. Na marginesie mozna dodać. Hotel jest wyposażony w korty tenisowe. Z dłem interesujących wiadomościo tendencjach w rozwoju turystyki morskiej moze być Katalog 91.t . ri_ czący 74 tys. funkcjonować na rynku dfugofalowo pod warunkiem dysponowania stycznej.liczący 100 m dfugościiważący 1200 ton. Przedstawiona tendencja do budowy i eksploatacji coraz etonomiczny od dw ch jednostek po 1300 pasazer w. Pod względem walor w turyStycznych wymienia się tu wielką liczbę wysp.rynkowe w turystyce morskiej są motorem dalszego wzrostu pasazerskiej floty wycieczkowej. Rządy lrraj w wYĘiarskich chętnie więc witają statli lawi. dośćblisko połozone porty. największego obecnie rynku turystyki_morskiej. eksploatowany przez towarzystwo zeglugowe Fred Olson Line. Należy dodać. a także tylko dzieri lub dwa Łe$Utgi oa uiumi. lider 53 . o ile. Ten odmienny od europejskiego motyw udziału w morskich oo'i"- a usługi gastronomiczne świadczy kilka restauracji. dziono. wycieczkach turystycznych sprawił. Warunkiem zaspokojenia popytu segmentu młodziezowego jest więc wyposażenie statk w pasazerskich w infrastrukturę typoią itu ąaowych wiosek turystycznych. Statek ten. ton wyporności. Turcja. kt ry ma wyporność 5 tys. Właścicielemtej jednostki jest Club Mediterrance. Podstawę wsiomnianej tendencji stanowią więc niższe koszty jednostkowe duiychlednostek. Ponadto na terenie całego obiektu pływającego znajdlją się liczne urządzenia umozliwiające uprawianie sport w wodnych oraz pływalnie.. Został on zakotwiczony w odległości 70 km od p łnocno-wschodniego wybrzeŻa Australii.. zaprezentowany przez hamburskiego organizatora turystyki Hanseatic Tourist.turyścieuropejscy masowo udają się samolotami czarterowymi na Majorkę i Wyspy Kanaryjskie. Analizy rynku turystyki morskiej wykazują. Pod wpływem wzrastającej konkurencji wiele towarzystw żeglugowych nabrało przekonania ie moznu . o nazwie Black-Prince. a także w rejonie Morza Śr dziemnego (Włochy. w tym młodzieżowego. że statek ten jest wyposażony w pokładowy basen kąpielowy i restaurację d la cąrte' Na uwagę zasługuje r wnież informacja o oddaniu do eksploatacji we Francji pierwszej na świecie pływającej wioski urlopowej o nazwie Przykładem wzrastającej atrakcyjności środowiska morskiego dla luryst w europejskich możebyć wycieczkowy statek-plaża.Chodzi zwłaszcza Statkami o możliwie ograniczonych kosztach eksploatacyjny. że ten 20O-pokojowy pałac hotelowy. Jeszcze innym przykładem atrakcji dla bogatych turyst w jest lukSusowy hotel na rafie koralowej. Tendencja do budowania coraz większych statk w pasażerskich znĄduje uzasadnienie ekonomiczne. Katalog ten przedstawia atrakcyjne nowości i programy juz sprawdzone. Turyścimogą się dostać do hotelu helikopterem z wybrzeża w ciągu 17 minut oraz statkiem w czasie 90 minut. na rafie koralowej Great Barrier. piękne. Na rynku tym żeglugę wyciecztową oferuje m. że w USA powstał masowy rynek turystyki morskiej. wymagający uzupełnienia pojemności floty tury- tric preferują wycieczki morskie.

Korzyścipowinny być obop lne. II.anie tej funkcji z ekonomiką miast portowych. że w ŻOOO przyjechało r.ŻO mln oroa.eKsproatacJa statk l ' w-hoteli. wskazywać na ożywienie turystycznej funkcji port w polskich.ruchu pasazerskiego w morskich . turystyka morska przeżywa bowiem wsp łcześnierenesans dzięki rosnącej atrakcyjności spędzania czasu wolnego na prlkładach statk w morskich. morskiego (np. Źr dła zainteresowania furystyką morską tkwią także w atrakcyjności miejscowości nadmorskich.czny i wydatki cudzoziemc w w Polsce oraz Poląk w za granicq w 1998 r. kt ra zasłu- Morza Bałtyckiego do o_bsługi Po dru- Na łączących Belgię. Wżną rolę odgrywateż położenie miast portowych w układzie międzynarodowych szlak w turystycznych' w kt rych porty jako stacje transportu morskiego mają duże znaczenie. guie na uwagę.iż istotnym czynnikiem rozwoju omawianej funkcji są r wnież dogodne powipania komunikacyjne miast portowych z większymi. jak dotąd Gminy miast portowych nie wykazują większego zainteresowania rozwojem i rozbudową urządze infrastruktury portowej. Dzięki tym szlakom miasta portowe stanowią punkt wypadowy dla pełnomorskiej żeglugi turystycznej. 15. Warszawa l SS. Tragmentaryczną informacją statystyczną o turystyce morskiej w Polsce może być ruch pasazer * w mo. *:. natomiast nieproporcjonalnie małe samym miastom.icst ona skutecznym sposobem wykorzystania zdolnościprzewozowych statk w pasa:żerskich. Hiszpanię.. na powierzchni ozaglowania.gie funkcją tych jednostek jest obsługa turystyki konferencyjnej. I IO_l I I. z nielicznymi wyjątkami (np. do kraju 2. JT|Y. iz cudzoziem cy fnet<racłaiący polską granicę morską w 1998 r. Warto podać.portach handlowych może Wzrost.8vo na gastroiomicinęłs. Szwecję i Wielką Brytanię-.'-*. w tym dominowały przewozy promowe. a także kraju. Port jest szerokim .Żśmh pasażer w. a także krajoznawczymi miast portowych i obszar w dor przyległych. Przypisuje się im dwie funkcje. turystycznej niast bałtyckich z niedost atecznąbazą hoteiową. Moze on przyjąć na pokład 416 pasażer w.stich portach handlowych. Należy podkreślić. Do rozwoju turyStyki przyczynia się r wnież pogarszający się stan środowiska naturalnego na lądzie. Ma on I87 mdfugości szerokości. że jej zasięg przestrzenny może być rozległy. zatokowej. a8. może być r wniez budowa . Warto tez podkreślić.. .8% prr"źnu"rono na zakup towar ą natomiast 39. 10 regionalnych przedsięuio'st* z"g_l-usi nromowej Europy P łnocnej i Zachodniej kt re o'bsfugują 55 określonych obszarach turystykę morską tształtują iyruźnie ||"':-y:h.26 mln os b. Czynnikiem stymuluj ącym kształtowanie turystycznej funkcji port w morskich jest zwiry. jest zaliczany do podr zy turystycznych.5Vo nazakup bilet w podr znych w polskich biurach podr zy. zwiryartymi przede wszystkim z warunkami środowiska geograficzneg o. pasuzero*.3Vo przeznaczono na usfugi noclegowe.8To w stosunku do poprzedniego roku.^')^^ur!.ju*:'rozwoju turystyki morskie. zwłaszcza walorami klimatycznymi. ź"gt gu morska przewiozła w 2000 r. podr że 54 . interesującymi turystycznie ośrodkami miej skimi w danym kraju. Jednostka ta jest przeznaczona do obsługi wycieczeft morskich dla zamoŻnych turyst w. a wyjechało przez polski" po'ty Ż. Francję. Danię. że wzmiankowany stan tzeczy moze świadcr. iż ruch pasużerski w portach morskich. 6żs tys. . Rozmiary tych pr r zy stale wzrastają. Warto w tym miejscu zauwużyć. iż przewozy pasażer w żeglugą śrdlądową wyniosły )ooo r' L'. Po pierwsze są one eksploatowane na obszarze wocześniejuych statk w obecnie istniejących. 55 cmigrant w). przybrzeżnej. Wspomniany statek jest httltnym wyznacznikiem ich roli społeczno-gospodarczej.oknem na świat''jego miasta. . Funkcja turystyczna port w morskich zasługuje na uwagę r wnież dlatego. dysponuje tez silnikami 1equlację zdolnYmi do utrzymania szybkościrzędu tO_Iż węzł w. zkutoiy tej 60. Jest on T'1' ptzewozy promowe.2?o obejmowło pozostałe wydatki. Funkcja turyStyczną port w morskich jest uwarunkowana wieloma czynnikami. np. GUS. Dane GUS-u wskazĘ.jest zaopatzony w nowoczesny komputer pozwala:?: ^ największym statkiem zaglowym świata ilednocześnie jednym z najno- światowyw dziedzinie wiosek urlopowych. zalewowej i żeglarstwa Wolno wyrazić pogląd. co stanowiło ' wzrost o t2. porty basenu Morza Śr dziemnego).yć o niedocenianiu roli wsp łczesnych port w morskich w obsłudze przewoz w pasażerskich.przewrozlo ponad 50 rnln pasazer w w 1995 i. Na przykład w warunkach polskich ruch pasażer w w portach morskich przynosi istotne korzyści ludności miast portowych. wydali og łem 156 n'il zł. -Htlanl1ę:-I'-oĘ''|:emcy' Norwegię. Przykładowo. Ponadto .

59 . Tego rodzaju grupy są bardzo podatne na procesy asymilacji. by sądzić. ktr1rej istotnymi wartościami. znajdujących stosunkowo łatwo swe miejsce w nowych społecze stw ach oraz z powodzeniem rozwijających działalnośćgospodarczą na r Żny ch polach. są: ziemia j ako terytorium stanowiące kraj urodzenia. np. W rozwoju turystyki etnicznej mozna też upaĘwać czynnika przernian cywilizacyjnych. w toku kt rych są przenoszone idee. kongresowa' może się stać waznym czynnikiem przyspieszenia procesu przenikania wsp łczesnej kultury. jeże|i zostaly stworzone warunki przestrzegania prawa obywatela do swobodnego łączenia się z rodziną. to dostrzeze się możliwo ścirozszerzenia tej działalnościna obszary kraj w macierzystych. og lnie można powiedzieć.zdolnymi do przetrwania w odmiennych warunkach narodowo-paristwowych. hoces ten jest uwarunkowany wieloma czynnikami. przyjaci łmi i znajomymi żyjącymi w diasperze orazprawa człowieka. prężnych i wy_ kształconych. że przenikanie element w kultury dokonuje się gł wnie przez kontakty między ludźmi. Turystyka może r wniez kształtować stan świadomości narodowej. lecz takŻe inspirujących i or_ ganizujących podr że turystyczne o podłożu etnicznym. polska. Wolno przypuszczać. Chodzi są dyna_ mika życia grupy etnicznej i jej wewnętrzna tu prakprowadzenie ożywionej ty cznie o kultywowanie odrębności kulturowej. kongresowa. rozumianych jako grupa społec zna. dzieła sztuki' nowe pomysły naukowe.dla rozwoju turystykiintegracja. Doświadczenie historyczne daje podstawę. że nieza|eżnie od stopnia asymilacji określonej diaspory etnicznej ważne . Chodzi o to. iz diasporę o podłozu emigracyjnym charakteryzuje przemiesz- Warto tu zwr cić uwagę na możliwościpozyskiwania nowych źr deł korzyści ekonomicznych dla macierzystych kraj w diaspory. hiznesowa. Urzeczywistnienie wspomniarrych cel w następuje m'in. Cechą charakterystyczną tych pierwszych grup jest to. ziemia ojc w i poczucie wsp lnego dziedzictuta. to ich struktura społeczna rozwinęła się wt rnie w kraju osiedlenia. niemiecka czy włoska grupa etniczna w USA). Chociaż jej wz r został wyniesiony z kraju pochodzenia. Natomiast jeżeli chodzi o grupy etniczne ukształtowane w wyniku procesu emigracyjnego. 58 czanie |udzi z kraj w mniej rozwiniętych do kraj w wyżej rozwiniętych. Turystyka wsp łczesna stwarza realną szansę nie tylko umocnienia tożsamościgrup etnicznych. obyczaje. iż grupy etniczne znajdujące się na obczyźnie w wyniku zmiany granic są mniej podatne na procesy asymilacyjne niż grupy powstałe w wyniku emigracji. zawotlrlwymi czy kościelnymi. kt ry żyje w diasporze. religijna itp. ptzez utrzymywanie kontakt w i wsp łpracę diaspory z krajowymi organizacjami społeczno-kulturalnymi. czyli także rozwoju odwiedzanego kraju. do swobodnego kontaktu osobistego z bliskimi w kraju macierzystym lub kraju urodzenia swych przodk w. że podr że o motywacjach etnicznych są możliwe. W układzie r żnorodnych przesłanek inicjowania i rozwoju turystyki etnicznej na uwagę zasługuje r wnież element organizacyjny. Można przypuszczać. prądy filozoflczne i artystyczne oraz inne. Dzięki turystyce etnicznej następuje dyfuzja r Żnych element w kulturowych. na og ł odczuwających potrzebę importu innowacji i zasob w kapitałowych. że siła motywacji turystycznej grup etnicznych zależy od źr dla tych grup. Kwestię tę można uog lnić i powiedzieć. nie tylko integn{ących dane grupy etniczne otaz utrwalających więzi diaspory z krajem ojczystym. to jednak od początku stanowi_ ła ona układ pod wieloma względami odmienny. atakże silne powiązanie z krajem pochodzenia. że przynajmniej w fazie początkowej zachowują swoją strukturę społeczną i kulturę oraz bezpośredni związek z zamieszkiwanym terytorium we względnie niezmienionej postaci. historycznie utrwalonej nazwie (np. lecz także naturalnej jednościwsp lnot narodowych. Jeżeli się przyjmie.). Subiektywna identyfikacja narodowa ma zreguły dośćtrwały charakter.Zjawisku diaspory towarzyszy proces ksztąłtowąnią qrup etnicznych. W tym kontekścienależy przede wszystkim zwr cić uwagę na koniecznośćhonorowania przysługujących człowiekowi praw politycznych. że świadomość narodowa diaspory jest pogłębiarra dzięki specj alistycznej turystyce etnicznej (turystyka Yłajoznaw cza. książki. kt rącharakteryzuje poczucie wsp lnego pochodzenia i kultury orazwięź grupowa' najczęściej oparta na wsp lnocie językowej i wsp lnej. Chodzi tu mianowicie o tworzenie i funkcjonowanie r Żnych struktur organizacyjnych. Tak więc turystyka etniczna. Spotyka się opinię. Że emigracja obejmuje ludzi młodych. działalnościspołecznej i wydawniczej w kręgu danej grupy etnicznej.

w myślkt rego turystyka etniczna obejmuje turystykę (gł wnie międzynarodow$ związaną z miejscem pochodzenia. kt re się składają na spuściznę historyczno_kulturową. Warto talcże przypomnieć. wrocławskim. że promocja turystyki clo Polski znajduje pełne uzasadnienie zwłaszcza na tych obszarach kra. Źroała oficjalne podają liczbę 300 tys. Wrocławiu. W prezentowaniu walor w turystycznych Polski dla ludnościniemieckojęzycznej wykorzystano opracowanie A' Jagusiewicza. kt re stawia stlbie za cel kultywowanie wsp lnego dziedzictwa kulturowego wśrd Mazur w zamieszkalych w Polsce i w Niemczech. olsztyr skim. Toruniu. jeleniog rskim. należy sygnalizować pewne elementy atrakcyjności turystycznej Polski np. Biorąc więc pod uwagę wszystkie zaszłościpolityczno-historyczne i dawne stosunki etniczne. gda skim. Stymulatorami rozwoju turystyki etnicznej w Polsce są powstające towarzystwa społeczno-kulturalne mniejszości niemieckiej w Polsce. wolno przypuszczać. Kilka takich gmin jest r w_ nież w byłym wojew dztwie częstochowskim. kt re najdłużej się znajdowały pod hegemonią polityczną Niemiec oraz najdłużej ulegały płynącej stamtąd presji kulturalnej i gospodarczej. Poznaniu czy Szczecinie). Po roku 1945 jej liczbę szacowano na 100 tys. Historia miast polskich dowodzi. bo 250 tys. Dzięki niej powstało wiele nowych osad. Warszawa 1 990 (maszynopis). os b26. kt re mają bardzo długą tradycję na Pomorzu orv na Śląsku. Polska jest uwazana przez niekt rych zna'wc w przedmiotu za swoisty skansen fortyfikacji z r żnych okres w historycznych: od średniowiecza do II wojny światowej. Według nieoficjalnych szacunk w obecnie mniejszość niemiecka w Polsce liczy około 800 tys. zerkładanych na czynszowym prawie niemieckim. Należy też dodać. Atrakcyjność turystyczna Polski dla ludności nie mi e c koj ę zy c znej' Instytut Turystyki. W rozwijających się miastach średniowiecznych oraz p źniej budowanych powstawały liczne obiekty sakralne i świeckie. Interesująca dla turyst w niemieckojęzycznych może być r wnież informacja poświęconaprzytodolecznictwu. za|icza się zwłaszcza ratusze (np. polskich Niemc w mieszka na Śląsku opolskim. os b mających poczucie przynależności do narodowościniemieckiej. wznoszone w Radzie Naczelnej Stowarzyszer Ludności Niemieckiej RP z siedzibą w Katowicach. Na uwagę zasługuje też informacja dotycząca ludnościmazrskiej.. Tomasz w Mazowiecki i Zgierz). Natomiast w olsztynie zawiązało się Stowarzyszenie Mazurskie Związek Polsko-Niemiecki. os b. Polska finalizuje obecnie energiczne starania o to. urodzenia i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. Nie spos b też nie wymienić tych element w atrakcyjności turystycznej Polski dla ludności niemieckojęzycznej. istnieją bowiem duze mozliwościw tym wzg|ędzie. Miasta polskie przechodziły na nową organizację. przeznaczone gł wnie dla tkaczy przybyłych z Niemiec (Aleksandr w. że większe enklawy ludnościniemieckiej w niekt rych miastach i wsiach znajdują się w byłych wojew dztwach: bielskim. a także zvłiry'anym z nim uzdrowiskom. Na podkreślenie zasługuje przede wszystkim osadnictwo historyczne. takich os b. określającymi zwłaszcza losy ziem p łnocnych i zachodnich obecnej Rzeczypospolitej. Mają one związek z przemiennościami politycznymi i terytorialnymi oraz z zaszłościamietnicznymi. w Gdarisku. Aby je wykorzystać. Że na fali osadnictwa w wiekach XVIII i XIX powstawaly liczne osady przemysłowe. Dla niniejszychrozwtŻa istotna jest też informacja. Ł dź. 'Lrzeszone w r Przedmiotem zainteresowari wspomnianych turyst w mogą być 60 6I . Do reprezentacyjnych obiekt w tego rodzaju. dla ludności niemieckoję zy cznej. Katalog walor w turyStycznych Polski interesujących dlą ludności niemieckojęzycznej jest bogaty. aby w mozliwie przez bogate mieszcza stwo. d. katowickim. żydowskiej czy dla turystyki polonijnej. wnież zabytki sztuki militarnej. ze w ich powstawaniu dużą rolę odegrała ludnośćnapływająca z przeludnionych miast niemieckich. Jest to dobry prognostyk r wnież dla rozwoju turystyki etnicznej.tkim czasie stać się pełnoprawnym członkiem UE. Większość Mazur w wyemigrowałap źniej do Niemiec i obecnie stan tej ludności jest szacowany na 5-8 tys. 26 kr Na zako czenie tego fragmentu rozwaŻa można przyjąć robocze określenie. że najwięcej. zamki. nowosądeckim i tarnowskim. w czym znaczący udział mieli osadnicy niemieccy. Reszta nadal mieszka na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. budowanych w r żnym czasie i stylu na ziemiach zachodnich oraz p łnocnych.iu. twierdze i fortyfikacje. Po II wojnie światowej pozostała w Polsce częśćludności niemieckiej w większościwyemigrowała w ramach łączenia rodzin. gdzie w 25 gminach przeważa narodowośćniemiecka.

Źt dła podają. kultury przyw dc w politycznych. Instytut Turystyki. Wolno zauwuŻyć. była przez wieki prawdziwą ojczyzną kultury żyWedług dostępnych źr deł na świecie żyje około 15 mln Żyd w USA mieszka ich około 6 mln. w Gdarisku. działaczy społeczno-gospodarczych oraz zgromadzone tam liczne zabytki sepulkralne przedstawiają wysokie wartości emocjonalne. Mozna sądzić. w Wielkiej Brytanii i Kanadzie po 300-500 tys. że historia. w Europie Środkowej i Wschodniej najwięcej na Węgrzech około z0 ty'. specyficzną kulturę świeckąi sakralną. kultura i sztuka zydowska wzbudzająznaczące zunteresowanie w całej Europie. kulturze i męczeristwu Żyd w. R żne świadectwa Ę 63 Pierwotną funkcję dom w modlitwy pełnią synagogi krakowskie żnica Nożyka w Warszawie. Walorem dla turystyki etnicznej jest dziedzictwo kulturoweŻyd w. Na skutek licznych migracji w czasach dawnych oraz powo. Turyst w niemieckich mogą r wnież zunteresować niekt re nekropolie ewangelickie w Polsce. reprezenĘące r Żne style architektoniczne.icnnych w blisko 80 krajach światażyją obecnie Żydzi wywodzący się z Polski lub mający w niej swoje korzenie przez ojc w i dziad w.pomorskiej oraz niemieckiej). Atrakcyjność turystyczna Polski dta narodowości ży dow s kiej. podczas wojny zniszczonych. iż Polska. w innych krajach Europy Zachodniej po kilkadziesiąt tysięcy. w tym i ekonomicznych. kt re w większości mają przynajmniej częściową tradycję niemiecką. historyczne i artyStyczne.in. wielowyznaniowego iwieloetnicznego. Szczecinie. Dużą atrakcją dla turyst w niemieckojęzycznych mogą być także powstałe w r znych okresach historycznych cenne budowle sakralne. Liczne związki ludności niemieckojęzycznej z historią i kulturą polskąw znacznym stopniu przesądzająo dużej atrakcyjności turystycznej Polski. Warszawa l 990 (maszynopis). Istotnym składnikiem omawianego dziedzictwa kulturowego są liczne. artystyczną. Wysoka jest r wniez atrakcyjnośćturystyczna ziem polskich dla ludności żydowskiejŻ1. turystyki etnicznej. Wrocławiu. kt rzy stworzyli własną. m. Nie trzeba więc pod_ kreślać. Rogoźnica. Jagusiewicza. Toruniu. w Izraelu 3. nie tylko zresztądla ludnościżydowskiej. Spoczywające na nich prochy znanych i zasłużonych osobistościświatanauki. odpowiednie ich zagospodarowanie turystyczne oraz rozumne promowanie mogą być źr dłem wielorakich korzyści. atrakcyjne budowle pałacowe. Ż1 podstawie pracy mogą stanowić dużą atrakcję turystyczną. zwłaszcza na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. zabytkową ikulturalną. w b. cmentarze wojenne. że obecnie około 50 dawnych b żnic przedstawia dużą wartośćpoznawczą. a także swoiste nekropolie ofiar ludob jczej działalnościhitleryzmu (oświęcim.że jest to okoliczność sprzyjająca z punktu widzenia rozwoju iB 62 . liczne plac wki i zbiory muzealne (dotyczące np. W tym sensie stanowią one znaczną atrakcję turystyczną.. biblioteki itp. opolu i olsztynie. W kolejności należy wymienić walory jakie przedstawiają żydow_ skie cmentarze.W grupie walor w turystycznych pochodzenia antropologicznego na uwagę zasługują wielkie rezydencje.). Turyścio motywacjach poznawczych mogą odwiedzać w Polsce. - Zagadnienie turystyki etnicznej naprzykladzieludności żydowskiej opracowano na A. rozsiane na ziemi polskiej synagogi (b żnice). Przykłady zaśmuzealnego wykorzystania budowli pożydowskich można spotkać w Krakowie. Duże zasługi w tym wzg|ędzie nają zwłaszcza Ży dzi polscy. Warto wreszcie wymienić pamiątki historyczne pozostałe po licznych zmaganiach wojennych. Włodawie i Ękocinie. we Francji. oraz w Lublinie. Majdanek czy Sztutowo). gdzie mieści się muzeum poświęcone dziejom.p źniej w r żnym stopniu odbudowanych i przystosowanych do rozmaitych cel w.in. historii i kultury śląskiej. Ziemie p łnocne i zachodnie Polski obfitują w liczne. Wolno przypomnieć. Ła cucie. uporządkowane i udostępnione do zwiedzania. Znajdują się one m. ZSRR ponad I mln. że staranne wytypowanie obszar w kraju interesujących dla omawianej grupy ludności. W wielu innych miastach znajdują się w takich budynkach muzea regionalne lub sale wystawowe. że do czas w wsp łczesnych przetrwało około 240 murowanych budynk w dawnych synagog. Nekropolie te. mająca wielowiekowe tradycje kraju wielokulturowego. W grupie składnik w kultury materialnej polskich Żyd w na uwagę zasługują zbiory judaistyczne i zabytki świeckie.5 mln. Dziesięciowiekowe osadnictwo żydowskie w Polsce przechodziło rćlżne losy. archiwa. i najmniej w Polsce około 5-7 tys. Wetlług niekt rych źr deł przynajmniej połowa og lnej liczby Żyd w na świecie jest w r Żnym stopniu zwiryana z Polską. (w dowskiej. ocenia się.

Te znaki tragicznych czas w znajdują się mniej więcej w 180 miejscowościach. Leśmian. M. W związku z tym na|eŻy wymienić dziaLające w naszym kraju Towa64 nież wskazać na dziedzinę muzyki. że szczeg lny rozkwit osiągnęły one na ziemiach polskich. Dotychczas pozostawała ona w literaturze ekonomicznej poza gł wnym nurtem rozważa(l. B. Funkcją tych warunk w ma być stworzenie takiej sytuacji. Stwarza ona widoki na nową jakośćkulturalną i umysłową. należy rozpocząć od definicji Polonii. Kochar{skiego. J. należy r w- Tirrystyka polonijna jest odmianą turystyki etnicznej. H. TWorzony obecnie nowy model stosunk w Polonii z krajem nakazuje zwr cić uwagę na miejsce turystyki w tym procesie. Treblinka. Ten Segment rynku turystycznego wymaga bowiem 1. Zarysowany układ wazniejszych motyw w podr zy turystycznych ludnościżydowskiej do Polski może się stać rzeczywistościąpod warunkiem stworzenia odpowiedniego systemu obsługi turystyki społecznościżydowskiej.in. obelisk w. wytwory rzemiosła artystycznego. są taoraz Pałacu Poznar{skiego.miejscach tragicznych wydarzer i męcze stwa narodu żydowskiego 'z czas w okupacji hitlerowskiej.. systematycznie zdobywają prawa obywatelskie. A. Z punktu widzenia promocji turystyki polonijnej jakośćta sprawia. Singer. Trzeba też podkreślić jako okolicznośćkorzystną ze Polacy na terytoriach obcych -zmiany granic. pojęcie . Ważyk. Jastrun. Natomiast do zabytk w świeckich kwalifikują się m. Wieniawskiego słynnego skrzypka i kompozytora. A. że Europa Środkowa i Wschodnia była kolebką wielu nurt w klasycznej literatury i sztuki żydowskiej. Rozvł ztŻając niekt zagadnienia doty czące rozwoju turystyki polo're nijnej. J. K. Wiele miejsc kaźni i męcze stwa 'r narodu żydowskiego w latach 1939_1945 zostało upamiętnionych w okresie powojennym w postaci pomnik w. M wiąc o dziedzictwie kulturowym Żyd w polskich. Petersburskiego kompozytora piosenek. Chełmno.kultury są przechowywane w zbiorach muzealnych i prywatnych. Można do nich zaliczyć np. wyroby medalierstwa i złotnictwa. urodzony w Leoncinie. Rubinsteina. na dawnych cmentarzach żydowskich. Słonimski. Bełżec. W polskich orkiestrach symfonicznych grało wielu słynnych instrumentalist w żydowskich. laureat literackiej Nagrody Nobla. Warto tu poczynić dwie uwagi. W grupie za- kie nazwiska. dawne budynki: Teatru Zydowskiego w Krakowie i Lublinie. W literaturze przedmiotu. Tuwim.3. Istotnym elementem przesłanek stymulujących podr że turystyczne os b narodowości żydowskiej do Polski jest też aspekt organizacyjny. dziełamalarstwa.9 . TURYSTYKA POLONUNA służonych dla polskiej muzyki poważnej i rozrywkowej warto wymienić przede wszystkim: H. naleŻy przypomnieć. Natomiast w grupie Żyd w asymilowanych i Polak w zydowskiego pochodzenia. J. Rudnicki. kt ry reprezentuje już inne motywacje i zainteresowania. Należy r wnież wspomnieć o korzystnych przemianach zachodzących w kraju pod względem warunk w rozwoju turystyki polonijnej. Działalność tych struktur organizacyjnych może umacniać związlrj cmocjonalne ich członk w z Polską i stymulować podr ze turystyczne do kraju ich przodk w. przejawiających działalność społeczno-kulturalną na świecie. Gł wnej Biblioteki Judaistycznej w Warszawie Przechodząc do walor w ucieleśnianych przez literaturę i sztukę. Fitelberga dyrygenta. tablic oraz głaz w. Sobib i Majdanek). Brandys. G. A. SĘjkowski.in. atakże 400 stowarzysze Żyd w polskich. Szerynga i innych. Wśrd klasyk w literatury żydowskiej znajduje się I. Związku Rapardstw na skutek zwłaszcza na dzieckiego. stanowi nową jakośćnie tylko w strukturze polskiej diaspory na Zachodzie. w kt rej Polonia będzie dążyłado niezrywania kontaktu z krajem i utrzymywania ciągłości kulturowej. Trzeba wreszcie wspomnieć o .Łodzi i Krakowie) oraz obozach masowej zagłady (m. jak J. Auschwitz_Birkenau. Do cel w tej pracy przyjęto definicję sformułowarrą 65 . kt rzy wnieślibezsporny wkład do literatury polskiej. rzystwo Kulturalne Żyd w w Polsce. P.in. Kosirski i inni. zamieszkującyobszarze b. Znautcy przedmiotu wyrazają opinie. zwłaszcza socjologicznej. atakŻe światowej sławy wirtuoz w A. tworzoną w innych warunkach. zwłaszcza gettach (największe w Warszawie. innych systemach myślenia i innym otoczeniu.Polonia'' jest określanew spos b niejednoznaczny.rzeźby i grafiki oraz okazy piśmiennictwareligijnego i historycznego. płyt. specjalnej oferty. ze konieczne jest nowe spojrzenie na turystę polonijnego. Emigracja lat 80. m.

lamze33 .. cojest istotne dla rozwoju omawianej turystyki. a więc kraje wysoko rozwinięte gospodarczo. od XIX w. Niemcach i Włochach Polonia stanowi czwartą co do wielkościgrupę etniczną zamieszkalą poza granicami kraju macierzystego. kt rzy stanowili piątą po Turkach. 800 tys. Związku Radzieckiego. Włochy. Z punktu widzenia intensywności podr ży turystycznych do Polski ko_ rzystne jest rozmieszczenie Polonii na omawianych obszarach. Rozmiary emigracji polskiej w latach 1939_1988 były następujące29: r r : r r 500-600 tys. runk w materialnych otaz mieszkaniowych własnych i rodziny. 28 Przewidywano. na początku I99I r.. Drugie co do wielkości skupisko Polak w za granicą znajduje się na terenach b.jest tam szacowana (według stanu z 1990 r. mimo że jednocześnie wzrasta dążenie do umacniania suwerenności i tozsamości narodowej. GUS.Wsp lnota Polska". Polak w i ludnościpolskiego pochodzenia. łączenia rodzin i polityczne. Najwię_ cej Polak w znajduje się bowiem na terenach graniczących z Polską. czyli ostatnia fala wychodźstwa polskiego.. Peszkowski. ze emigracja lat 80. nr 6. na 500 tys. os b os b . warto zwr cić uwagę na przestrzenne rozmieszczenie Polonii' Na podstawie danych statystycznych dotyczących tego zjawiska można powiedzieć. 1951-1955. że ten młody potencjał intelektualny może wzbogacić środowiska polonijne.Panorama Polska" 1989.. a mianowicie: na Białorusi 700 tys... migracje ludności stają się. Według GUS mieszka tam 2.. Trzeba nad30 W sytuacji gdy odchodzi w przeszłość ostry ideologiczny i poli- '' 2e Polacy w świecie. Kanada i Szwecja. Z widzenia interesująca jest Francja. Warszawa 1992. Jugosłowianach.5 mln Polak w. Dużą rolę moze odegrać Stowarzyszenie .UwaŻa się. -. kt ry określa Polonię szeroko . Zwiększająsię r wniez mozliwościwsp łpracy z Polonią.) na 5. Po pierwsze fakt. Wolno więc sądzić.6 mln os b. iz Polonia na kontynencie p łnocnoamerykariskim jest w r żnym stopniu zintegrowana z nowym środowiskiem. . Z. Przemawiają za tym co najmniej dwie okoliczności.70 tys. ze do ko ca ubiegłego stulecia opuściPolskę dalszych 300 tys. rozproszonych po r żnych krajach i osiedlach poza Polską w spos b trwały.orchard Lake 1985. socjalne. Znaczne możliwościrozwoju turystyki polonijnej trzeba też wiry. s. Polska grupa etniczna .. w RFN było zarejestrowanych ŻŻ0 400 Polak w. obejmowała na og ł ludzi młodych i wy_ kształconych. Z puŃtu widzenia perspektyw rozwoju turystyki polonijnej istotny jest liczbowo-przestrzenny obraz polskiej diaspory inaczej nazywanej Polonią. nr 3 (Hamburg). ABC Polonii świata. Ten punkt widzenia znajduje tez wsparcie w układzie motyw w omawianej fali emigracji. os Ukrainieomawianego punktu twie 300 tys. 66 67 . zdolnych do określania swego pochodzenia w przeszłościjako polskiego''28. s.Profil" 1991.. gdzie według GUS mieszka l mln Polak w i ludności polskiego pochodzenia32.. 800 tys. Powstało ono w wyniku zmiany granicy par{stwowej. fale emigracji polskiej sprawiły. że nĄwiększe skupisko Polonii występuje w USA30. Na obszarze Kanady zaśzamieszkuje 400 tys. niepodległościowa. siłą rzeczy. Po drugie to. zaktywizować tamtejsze struk_ tury polskich grup etnicznych i w efekcie stymulować podr ze tury_ styczne do Polski.jako zbioro_ wośćludzi o polskim rodowodzie. Obecnie polska diaspora jest szacowana na 13-15 mln os b. motywy zawodowe. naukowe. 27. zjawiskiem normalnym. os b emigracja wojenna.ać z Niemcami' Jak podają źrdła niemieckie33. Warto przy tym podać.1980-1988. na Łotwie b31. W aktywizacji turystycznego ruchu polonijnego ważnąrolę do odegrania ma zwłaszcza emigracja lat 80.przezZ. zdrowotne. że krajami docelowymi tej emigracji były gł wnie: USA. 1945-1950. Rolę turystyki polonijnej w umacnianiu kontakt w z Polonią można upatrywać przede wszystkim w kontaktach rodzinnych.. Włochach i Grekach grupę obcokrajowc w. obywateli. ze po Chi czykach. l53. RFN' Francja. iż Polacy zajmowali w tej grupie ostatnie miejsce pod względem długości okresu zamieszkania. na Li. tyczny podział świata. Kolejne. os b . kt rymi były: poprawa wa- - Podkreślając celowość rozwoju turystyki polonijnej. Peszkowskiego. 750 tys.1955-1979. Iamze. os b Ż0 tys.

co się jednak wiąże z istnieniem dogodnych warunk w do zorganizowania działalnościgospodarczej w Polsce. np. odchodzącej od koncepcji turystyki merkantylnej. się ttarodziło się to. |ekarzy. 68 Turystyka socjalna jest zjawiskiem nowszym niz turystyka w og le. kt re te wydatki finansują. opartym na ekonomicznym punkcie widzenia. niem taniej bazy turystycznej bez zysku. rodzinnych. nie kulturalnej (np. zasługuje na dogłębne studia i powaŹne potraktowanie. zwiry. kasy Zapomogowe. na og lną Iiczbę l66.1 O. rozrywek. co przyjęto nazywać turystyką socjalną. opracowanie modelu turystyki socjalnej w Polsce jest sprawą otwartą. TURY5TYKA SOCJALNA cje rolnicze i wiejskie. Po drugie. '/. U podstaw rozwoju wsp łczesnej turystyki socjalnej upatruje się. młodziezy.jest mowa o prawie do wypoczynku. Warto w tym miejscu przytoczyć. władze miej_ skie. W strukturze administracji centralnej wspomnianych par stw miniSterstwo turystyki jest na og ł gł wną instytucją oddziałującą na rozw j turystyki socjalnej. Ważna jest też rola turystyki polonijnej w procesie dyfuzji ęlement w kultury w zakresie turystyki profesjonalnej. W sumie można powiedzieć. wafro więc przytoczyć niekt re formy działania w tym względzie gł wnych par{stw zachod' nioeuropejskich oraz Japonii i Kanady. Duże możliwościrozwoju turystyki polonijnej istnieją w płaszczyź- W literaturze przedmiotu ideę turystyki socjalnej rozpatruje z kilku punkt w widzenia. rynku. dw ch cel w. gdzie koszty całkowicie lub częściowosą pokrywane nie przez Ftrystę. ministerstwo pracy i spraw socjalnych. iż obecnie w 65 konstytucjach narodowych. studi w w kraju Polak w z zagranicy itp. dającego stałe mozliwości urzeczywistniania celu pierwszego. społeczne służbypracownicze. Wolno sądzić. udostępnianie na rynku krajowym dzieł kultury tworzonych na emigracji. Po pierwsze. Działania administracji centralnej sąw Znacznym stopniu uzupełniane lub nawet zastęRozw 69 j .3. refinansują bądźrefundują. W wielu krajach noĘe się r wnież rczw j turystyki korporacyjnej.ki wyznaniowe. Należy r wnież podkreślićrolę towarzystw regionalnych. og lnie ujmując. od sektora handlowego i aby cZaS ten nie stał się dodatkowym czynnikiem nier wnościspołecznej. stowarzyszenia sp łdzielcze. czasu wolnego. inżynier w. w rozwoju omawianej turystyki. emeryt w itp. a od niedawna organiza- organizacji zvłiązkowych. płatnych urlop w i wakacji. związanyrn z upowszechnieniem prawa do urlop w. rencist w. Pierwsze przejawy turystyki socjalnej dały się zauvłuŻyć w kilka lat po I wojnie światowej. organizowanej zwłaszcza przez jednostki administracyjne i wielkie przedsiębiorstwa prywatne lub pa stwowe. ze około 5 mln dorosłych obywateli Polski ma krewnych za granicą. oferowaniem specyficznych usług i zachęcaniem do pożądanej aktywności niezależnie od tego' kto tymi obiektami administruje. mlodzieży i sportu). Zależnie od kraju zagadnieniem tym są zunteresowane także inne ministerstwa (np. W ich grupie wymienia się: komitety pracownicze. na_ ukowc w. chodzi o stworzenie i rozwinięcie pozadochodowego sektora gospodarki turystycznej. nawet jeślipodlegają prawom wolnego W pierwszym ujęciu ten rodzaj turystyki kojarzy się z prowadze- bezpośrednich i pośrednich korzyści ekonomicznych.mienić. lecz przez organizacje lub instytucje. powinna ona umożliwiać wyjazdy urlopowe tym. zdrowia i rodziny. dotychczas nie doceniana. obejmującej kwestie wypoczynku. związki zawodowe. 1. Jednak dopiero po II wojnie światowej świado_ mośćpotrzeb masowych w dziedzinie czasu wolnego spowodowała powstanie licznych organizator w tej turystyki. c]ziałaLności tej. kasy emerytalne. młodzieżowych i innych do tego. aby nie dopuścićdo całkowitego uzależnienia czasu wolnego pracownik w. Dla przykładu można wymienić inwestycje kapitału etnicznego. turystykę socjalną traktuje się jako sferę potrzeb ludzi najuboższych. że turystyka polonijna może stanowić ważne źr dło W drugim ujęciu. dziennikarzy czy nauczycieli. kt rym sytuacja materialna nie pozwala na korzystanie z dobroczynnych skutk w wypoczynku na warunkach rynkowych. Wreszcie w trzecim ujęciu turystyka socjalna reprezentuje dązenie turystyki socjalnej za\eży od polityki społecznej danego pa stwa. obecność tw rc w emigracyjnych w kraju). że rola turystyki polonijnej jako czynnika wzbogacania kultury i gospodarki narodowej.

że z jej uprawianiem łączą się zjawiska wychowawczo negatywne. czy koszty społeczne jej rozwoju nie bywają większe niz korzyści. Warto też odnotować. ze turystyka wychowuje. choć jest ważfia. Warto dodać. r r r instytucjonalizacja oszczędzania na urlop przez tworzenie formuły czek w urlopowych lub ułatwianie jej tworzenia. ulgi w środkach transportu publicznego dla niekt rych kategorii ludności:młodzieży. toteż grozijej marginalizacja. z drugiej zaś . że towarzyszy jej 7I . W tym kontekście turystyka nie może być jedynie źr dłem dochod w. s Czy Zawszejest tak. kt re na sicbie wzięły. zwalnianie od podatku lub ulgi podatkowe (podatek od wartości dodanej. W konsekwencji występowania niekorzystnych zjawisk w gospodarce wielu kraj w turystyka socjalna nie stanowi już prioryteto'"go celu w polityce socjalnej par stw. należy dodać. kt re zmniejszają koszty wakacji dzieci. jako kategoria historyczna. czy są to władze krajowe. nauki. zjednej Strony. kształtuje wrażliwość na piękno i pozytywne postawy wobec innych. TURYSTYKA ALTERNATYWNA Według źr6dełMiędzynarodowego Biura Turystyki Socjalnej w Genewie ewolucja polityki rząd w w dziedzinie turystyki jest mało znana.Nie podejmując w tym miejscu problemu bilansu turystyki. trchrony zdrowia itp. subsydia. turystyka nabrała nowych wytltiar w. tozszerza poznanie otaczającej rzeczywistości? Moze jest i tak. pomoc finansowa obejmująca: subwencje.11. analizować turystykę jakrl czynnik odgrywający istotną rolę w rea|izacji zobowiąza(l.3. prowadząjednocześnie do pytania. Na uwagę zasługują takŻe trzy inne formy oddziaływania sprzyjającego rozwojowi turystyki socjalnej : Na zako czenie wypada przywołać spotkane w literaturze przedlltiotu opinie dotyczące odpowiedzialności parstwa za konsumpcję turystyczną. opłata klimatyczna. do kt rego społecze stwo powinno dążyć ze względu na potrzeby ludności najbardziej upośledzonej pod względem mozliwości korzystania z prawa do wypoczynku. Wśrd tych par stw moze się r wniez znateźć Polska. ich działanią na rzecz turystyki socjalnej można po_ dzielić na trzy grupy: r r tworzenie sieci publicznych obiekt w turystycznych otwartych dla wszystkich i bezpośrednie zarządzanie tymi obiektami. ze w krajach rozwiniętych zmierza się do stopniowego ograniczania pomocy pa stwa. Paristwa muszą więc. charakteryzujące wątpliwości zwiryane z rozwojem turystyki masowej.rodzin. podatki lokalne itp. jakie poszczeg lne paristwa powinny wprowadzać dla tego typu działalności. iz ta pomoc finansowa jest przeznaczana na rczw j schronisk młodziezowych. emeryt w itp. będącej źr dłem Masowośći żywiołowość wielorakich korzyści. 70 wsp łczesnej turystyki.muSZą ją traktować na r wni z innymi zobowiązaniami zaciągniętytlli ptzez wsp lnotę narodową w dziedzinie obrony' oświaty. W literaturze można spotkać następujące pytania. regionalnych lub gminnych. dom w wczas w rodzinnych. Chodzi o to. ii często aparat paristwowy finansuje turystykę socjalną za pośrednictwem inśtytucji na poły publicznych lub quasi-par{stwowych. Niezależnie od tego. nie moze Stanowić jedynego kryterium oceny zachęt. że w krajach UE turystyka socjalna ma korzystne warunki rozwoju. czy teŻ organizacje quasi-paristwowe. trzeba zwr cić uwagę na zjawisko nasilania się krytycznych głos w pod jej adresem. Trzeba wreszcie powiedzieć. aby sprostać postępowi społecznemu. Że od kiedy paristwa podjęły społecznie ważną tlccyzję o przyznaniu płatnego urlopu. młodzieżylub rodzin. lokalne. rodzinnych wiosek wakacyjnych oraz urządzeri sportowych i rozrywkowych. r dopłaty indywidualne. W świetle takiej opinii turystyka socjalna jest celem. preferencyjne poŻyczhj dla organizacji turystyki socjalnej młodzieży i rodzin. 1 . może zniknąć w miarę zanikania rażących r znic pod względem szans życiowych i dochod w ludności oraz likwidacji stref nędzy i ub stwa. że turystyka socjalna. Innymi słowy.). regionalne.T powane działaniami zbiorowości terytorialnych: prowincjonalnych. dochodowośćturystyki. kt re uczestniczą w tym procesie proporcjonalnie do swojej autonomii finansowej. Wyrazana jest jednak opinia.

wymagająca gruntownego przygotowania. braku ochrony godnościczłowieka? ffi ffi I wrls ffi . 73 nościpsychicznej. Wolno sądzić. wskazuje się tez na postulat zaspokajania pottzeb r żnych grup ludności i troskę o interesy lltieszka c sposob w osiągnięcia tego celu jest właśnieturystyka alternatywna. krajach. także indywidualttę wartości rodzimej uważyć. Nietrudno za"12 Podobne wątpliwościdługo jeszcze będą towarzyszyły zjawisku turystyki. iŻtenrodzaj turystyki nie zastąpi turyStyki masowej. zawierającej wiele clysfunkcji. Można sądzić. uprzejmość chamstwu. czy może jest zupełnie inaczej? A może turystyka brutalizuje: poczucie własnej godnościustępuje dejrzliwości? degradacji? służalczości. iż skalę dysfunkcji wsp łczesnej. moŻna ją rlkreślićnastępująco. odpor- . W turystyce alternatywnej. Wymieniając idee turystyki alternatywnej. masowej turystyki moŻe znaczy co złagodzić koncepcj a turystyki alternatywnej. Wzory kultury masowej przyjmowane w turystyce są bowiem zbyt silne. Uog lniając przedstawione cechy turystyki alternatywnej . Jest to turystyka oparta na motywach krajoznaw czych. zaspokajająca gł wnie potrzeby relaksu i wypoczynku przy wykorzystaniu wysokostandardowego hotelarstwa i urząd zert tow arzyszących. nielegalny handel. prostytucja? Czy zdobywana ptzez turyst w wiedza o innych regionach. przecieki dewiz. iz te cele turystyki alternatywnej moŻna osiągnąć. co upodabnia ją do lurystyki kwalifikowanej. ffi Thrystyka alternatywna. że uczestnik alternatywnego ruchu turystycznego powinien mieć odpowiednie przygotowanie i uczyć się podr zowania. Jako podstawę tej motywacji wymienia się dEżenie turyst w do poznania kultury odwiedzanego kraju czy regionu. Mozna więc powiedzieć. ksenofobia. jest procesem sprzyjającym rozwojowi sprawiedliwych. Inną charakterystyczną cechą turystyki alternatywnej jest stosunkowo wysoki stopieri trudności jej uprawiania. w teren w odwiedzanychprzez turyst w. narkotyki. czy też moze się zdatza. gościnność pazerności oraz po- J s . o ile turystyka masowa. aby można było łatwo się uwolnić od nich. rlie wymaga trudu i wysiłku od turyst w. Pozostaje sprawa ograniczania źr deł tych wątpliwości.Uwaza się. ze turyStyka Zaprogramowana i zorganizowana w takim Ębie okaże się społecznie efektywna i gospodarczo aktywizująca lokalną infrastrukturę hotelarską.. gospodarki i sposobu życia mieszkarc w. w przeciwierfutwie do wysokiego stopttia organizacji wsp łczesnej turystyki masowej. preferuje się samoorganizację i programowanie cel w turystycznych przy niskim udziale lrieduzych biur turystycznych.tnlsza ich do wysiłku ftzycznego i umysłowego. Jeślisię podzieli hipotezę. r wnoprawnych dla członk w r żnych społeczności. schematyczny lub fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przytodnicze i społeczne oraz zabytki. W świetlefakt w trzeba jednocześnie stwierdzić. uprawiając k rajoznawstwo turystyczne. Czy turystyka służyporozumieniu między narodami? Może umasowienie podr ży. w środkach transportu lub niedbale eksploatowanych hotelach? Czy praca wielu turyst w ra czarno nie jest przejawem lamania zasady sprawiedliwości. ludziach czy narodach zawsze jest poszerzeniem i pogłębieniem do_ tychczasowej. w odr znieniu od masowej. że spolecze stwo czasu wolnego zastąpi społecze stwo konsumpcyjne. to pozostanie do rozwiązania trudny problem humanizacji wsp łczesnej turystyki. uprawiana w małych. iż jednym ze na.tw rczych form podr żY. wysiłku umysłowego i nierzadko fizycznego. np. Turystyka alternatywna jest to pr ba znalezienia i upowszechniania innych możliwości. o tyle turystyka alternatywna l. d.T s s J w nadmiarze alkohol. $dzie się dąży do znalezienia rozwiąza ptowadzących do wzajemnego zrozumienia. Ze turysta uzyskuje obraz spłycony. atakże na ochrokultury odwiedzanych zbiorowości. ptzeważa1ących dotychczas szablonowych form turystyki masowej.odmiennych od. częSto nieformalnych grupach. choć moze z niąkoegzystować w sferze wartościi moralności. ich zracjonalizowana otganizacja i standaryzowany przebieg uniemozliwiają serdeczne stosunki oraz wymianę intelektualną? Czy turystyka masowa nie sprzyja naruszaniu prawa do życia przez narażanie turySty na niebezpiecze stwo utraty życia lub zdrowia. jego historii. turystyka trudna. czy też może niejednokrotnie przyczyniają się do ich dalszej Czy w miejscowościach odwiedzanych przez turyst w stosunki międzyludzkie stają się lepsze. solidarności i r wności między zaangażowanymi stronami Gł wną ideą turystyki alternatywnej jest poszukiwanie kontaktu z ludnością autochtoniczną.

kultury i mentalności społecznościmiejsco- u gospodarzy. Jackowski3a. Jackowskiekt rych gł wnym celem są przede Jezeli natomiast chodzi o podr że lub pobyt podejmowane wyłącznie z pobudek religijnych. że i tarn z czasem nie uwzględni się postulat w przekształce{t w turystyce alternatywnej. 1lrzy oNZ.gł wnym molywem są przede wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub poznawc'ze".12.in. zgłaszane-prź"rna. to można m wić o turystyce pielgrzymko_ wej..ne i sprzyjają szacunek dla religii.. 8-9. przypominając..y 1 . wa. i zalecanych przez Światową organizację Turystyki tlym terminy . Pielgrzymki i turystyka religijna w Polsce.. w niekt rych ośrodkach kultu uczestnicy podr ży o wymienionych mo- ffi etapie. A. wa polityka turystyczna. Termin ten występuje w literaturze. tj. '/'nawca problemu.'. zagwarantowanie uczciwego udziału gospodarzy w zyskach z turystyki. Tak określona w szwajcarst<iej koncepcji turystyti rola paristwa może być wzorem dla Polski. świadJmego konieczności zachowania kulturowej tozsamości narodJw.3. wyruŻapogląd.wypacza stronę motywacyjną. święte miejsce nie stanowi na og ł celu pobytu lub podr ży turystycznej . Jackowski. jak i gości. A. region w oraz ludnościgoszczącej. sklasyfikowanych w 1993 r. tworzenie wzajemnie wzbogacających kontakt w między turystami a odwiedzaną ludnością. za llodane dalej argumenty. Jak wykazano w literaturze.turystyka pielgrzymkowa'' . celu religijno-po'Lnawczego lub wyłącznie poznavłczego. kt re są oistrutcy. tywacj ach stanowią znaczny odsetek odwiedzaj ących sanktuarium. Że używanie terminu . tym bardziej ze ilsztaitowanie polskiej polityki turystycznej znajduje się dopiero na początkowym warunkiem ukształtowania aktywnego ruchu społecznegb.turystyka religijna". s. W życiu codzien- r r r r r r miejscowej. że przytoczone postulaty mają szansę realizacji pod go.T transformacji wsp łczesnej turystyki w postulowanym kierunku występuj ąr wnież silnie po stronie scentralizowanych i ponadnaro_ P*i". Nie wyklucza to jednak celu drugoplanowego. jak "* 'no i kraj w. Na zakoriczenie.lecz ma charakter dyskusyjny. s. Znajdaje się ono na trasie lub w punkcie docelowym podr ży odbywanej w celach innych niż religijne. TU RYSTYKA RELIGUNO-PI ELGRZYMKOWA jednak.. Wydaje się to nieścisłe. Jackowski3s Uważa. czym przemawiają m. wych.. nier wnościwymiany turystycznej. występują cele religijne i pielgrzymkowe. Warszawa 1991.rto przytoczyć postula-. od- W świetle podanych uwag nalezy podzielić opinię A.turystyka religijna'' i .Instytut Turystyki.turystyka pielgrzymkowa'' są używane zamiennie.turystyki masowej. Można r wnież sądzić. stymulowanie aktywności zachowa postturystycznych zar wno likwidacja wszelkich oznak kolonializmu. Zdaniem tego autora. Gł wnym motywem turystyki religijnej jest uczestnictwo w wydarzeniach religijnych. przenosząc akcent z podr ży wynikającej z potrzeb wyłącznie religijnych na podr z turystyczną. Uczestnictwo turyst w w obrzędach religijnych i odwiedzanie sanktuarium nie podwaza gł wnego celu podr zy i pobytu. ustępując miejsca eleA. Pa stwo powinno w tym przypadku pełnić funkcję animatora. Nie oznacza to turyst w. 1..i i prawa obu stronom. iz .. a także w turystyce krajowej wśrd r żnych cel w pobytu lub podr zy. ze charakter podr zy lub pobytu' daje termin. 35 Tamże. wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub wyłącznie poznawcze. że nega- dowych struktur dzisiejszej gospodarki turystycznej. Ę ruchu na rzecz turystyki alternatywnej. 3a 74 '75 . gwarantujących poczuci" gołnos. czyli wyzyskiwaniu ludności przedstawienie rozsądnych i realnych kontrpropozycji w stosunku do tych form turystyki masowej.e i regio_ ny przyjmujące turyst w: tywne skutki turystyki masowej są udziałem W turystyce zagranicznej przyjazdowej i wyjazdowej. Ze w procesie tym niemałą rolę ma do odegrania pa stwo- Można sądzić... w kt rej motyw religijny schodzi na dalszy plan.

własciłosciach miejsc turtul pi. buddyzmie i w islamie.{l o. W strukturze rodzajowej wsp łczesnej turystyki jednostką wyr żniającąjest cel lub gł wna grupa cel w podr Ży i pobytu' Ponieważ uczestnictwo w wydarzeniach religijnych. pielgrzyma do Ziemi Świętej lub Watykanu. jak podaje A. Hu". termin . gł wnie międzynarodowego.Nalezy iutJ" aooue..ymkowych motyw religijny dominuje w niekt rych : kra. można się zastanowić nad wsp lnymi cechami migracji pielgrzymkowych i czysto turyStycznych. .d.rrosrenie dalenia od ojczyzny. Jackowski. wydatki finansowe związane z podr żą i pobytem. ieć. Autor ten kwestionuje więc trafnośćter_ minu . nWŚpomniany uuio'.*j lrnpLlg..okolic. Motyw wyłącznie .. W tym świetle budzi zastrzeżenia opinia.. Huerga.. gł wny motyw reli- T I I I I *i*in". P:I:u: r"u sanktuari w. zaśoznacza wyrueczenie się przez jakiśokres pewnych wartości. nr 8. korzystne przekształcenia funkcjonalno-przestrzenne miejscowości docelowych.pielgrzymku1]. to trudno podzielić pogląd cytowanych autor w dotyczący sylwetki pielgrzytna. Że w takich przypadkach należałoby używać terminu ccch właściwych dla praktyki pielgrzymowania pieszo na całość ruchu. ale gł wnie pi eszychlNie ry "łraraLt. pielgrzymki i turyrtyko A.tu. cele religijno-poznawcze lub 77 w czasie podr ży i w miejscu pobytu. że pielgrzymki piesze nie wyczerpują w pełni pojęcia migracji pielgrzymkowych..Oqo". na lną ri""uę ii"rg rzym w na Jasną G rę.. _ poza gł wnym celem sze' że pielgrzymka zawiera w sobie aspekty społeczne i moralne. aprzedewszystkim Zmęczenia i trudu długiej drogi. Trudno sobie wyobrazić np. łq charakterystyczne dla tego ruchu gł wnie w Polsce. liczry. w okresie nie dłuższymniż 365 dni. pielgrzymkowych stopier dyscypliny jest wysoki.to to iur'ł.t ir"s"i. leżą wyłącznie motywy religijne.. Tak więc pozareligijny. charałteryzują" p*tryt? pi"r_ grzymowania. pisze) t: *r. nie znajdują się w konflikcie. krajl i w skari -ifJryn*ooowej. 9g. s.dry. Dlatego tez korzysta się w tym celu z r żnych środk w transportu osobowego.ry'. "ał. J w'zabyt- . a*gi". iz u podstaw ruchu pielgrzymkowego. żestruktura ośrodk w "hłos.. Możnam wić o pielgrzymkach w skali diecezji./ mentom wybitnie świeckim''. zjawiska migracji piel_ "r"rpu1ąiu. opr cz podstawowego.pisze A. dobrowolność przemieszczania się ludności.ego około 130 mln os b na świecie..turystyka pielgrzymkowa. . grzymkowych jako iV*"' ." nu przedyskutowanie.ęs"i": a sami uczestnicy o. jw. ro!1inv i'przyjaci' "i"*vglov. Jackowski przyświeca tez pielgrzymkom specjahJty - pojęcie l renomowane ośrodki turystyczne. Na przykład. W sumie. sezonowośćpodr ży. .i samodoskonaleniJ Przytoczone uwagi odzwierciedlają w |ełni pi. stuno'i. Strzec wartości pokutnej pielgrzymki.g"i- . w hinduizmie. T:]i1". tj.IasnaG ra. oni. Naturalnie w przypadku migracji R żni je natomiast stopier dyscypliny osiągnięcia celu gł wnego 76 . w ro_ ku następnym zaś Z. A."'i"p'e termin .'"'k' Uczestnicy nie wykazują zainteresowania dla świe"ti"ł. kultu religijnego jest bardzo zr znilowana. r7 A.y. wydaje się dyskusyjne.::1'ywająsię''":]:"uao'n"goora.elg|nf_. Nie dominują r wnież w całościruchu pielgrzy-ti pi". drugoplanowy motyw ruchu pielgrzymkowego zwłaszcza międzynaro' tlowego.irtanowili tylko 5...ę...i.turystyka pielgrzymkowa'' zasługuj e na przyjęcie i uznanie w literaturze przedmiotu. 1990. oszacowan" i11. kt ry nie byłby świadomy wysokich wartościpoznawczych lerozolimy czy Rzymu.Połję ii" a""yrii wyczerpującej wędr wce jest aktem wiary i pouoznosci "tak oru. . Skoro motywy migracji pielgrzymkowych.'łrkiego. kt re się wiążą z przeświadczeniem o cudownycłl "źny^. Jackowski . .rrPodobnie rozumie :':T:*"". jest ważny przy podejmowaniu decyzji o podr ży.OU..iju.I'iur.'r. jednej strony jest wyrazem podąŻaniacziowieka za impulsem natury do prowadzenia życiako"zo'ni"""go. -og w 1987 r. iż pielgrzymki piesze 3 A. Wsp łczesny pielgrzym.L. Układ tych cech tworzą."".'irtrce.. awazaiąc.iach .ącej w czasie wolnym do osiągnięcia przyjętych cel w poza swoim codziennym otoczeniem.J#i_ gtjny i motyw drugoplanowy. korzystanie z usług infrasruktury turystycznej i og lnej.Jeżeli się przyjmie.. może w czasie pobytu i podr ży rlsiągać cele drugoplanowe."uk.świata. religijnego celu wizyty w ośrodku kultu religijnego.f. pi.. są to w poaroz! jo i l'iiłr trasy tych wędr wek omijają większe miasta maią często -1'#Hf Z takim.4Vo. Czas 'ięt'"os"i wypełni4ą modlitwy medytacje.pi"fg. troska o ochronę środowiska przyrodniczego. Uog lnienie słaue pozareligijnych wartościach history cznychi kulturowych mijany:h..

Kultura sta. że imprezy turyStycz_ ne. Turystyka religijno-pielgrzymkowa powoduje istotne zmiany w strukturze funkcji odwiedzanych miejscowości. w turystyce kłajoznawczej. Na przykład w t994 t. krajowy oraz międzynarodowy. Monte Cassino. kultura zaśinspiruje roz- j 3e. nr 1. w Asyżu. 78 79 . Wraz z jej rozwojem zmienia się r wnież zakres zainteresowa turyst w motywowanych kulturą. pielgrzym w pieszych (4. W Polsce gł wnym punktem docelowym omawianych podr ży jest Częstochowa.13. blisko 5vo clrześcijan pielgrzymujących na świecie. tystyczne. Opr cz element w tradycyjnych oferta turystyki kulturalnej obejmuje wsp łcześnie takŻe poznawanie atmosfery miejsc i wtapianie się w tłum ludnościautochtonicznej. Wenecji. w tym około milion pielgrzym w miały stanowić osoby niepełnosprawne.(Meksyk) 2 mln. cja) mln.8 tys' zagranicznych (Żvo) i I75. strować liczby dotyczące ruchu do największych wybranych sanktuari w chrześcijarskich w latach 1979-1980: Watykan 8 mln. z kulturą ma związek około 38vo wycieczek zagranicznych. a tematyka kulturalna w programach turystycznych jest motywacją nr 1 Amerykan w i nr 4 Europejczyk w. Na zakoriczenie warto przypomnieć. liczbę uczestnik w tej turystyki sza- cuje się w ptzybliżeniu na Ż20 mln os b rocznie. alternatywnej. pielgrzymko_ wej. Jak podaje wTo. jak i polrularnej kultury. Ten rosnący rynek wskal'uje.in. Montserra (Hiszpania) 1. Rok 2000 był dla turystyki religijno-pielgrzymkowej w krajach chrześcijar{skich rokiem szczeg lnym. Dzięki temu nastąpiła pewna dekoncentracja przestrzenna ruchu turystycznego we Włoszech. Tury_ styka religijno-pielgrzymkowa ma zr żrucowany zakres przestrzen_ ny:lokalny. Jak podaje A.Skalę problem w związanych z prze) wozem i zakwaterowaniem turyst w o motywacjach religijnych oraz realizację program w pobytowych charakteryzują następujące dane sta.4vo)39. wystawy itp. wzbogaca i popularyzuje dobra kulturalne. Lourdes (Fran. że turystyka kulturalna nie jest już udziałem wąskiej elity. G ra" 1995.{ poznawcze oruz pielgrzymki tworzą razem pewną zwartą całość. TURYSTYKA KULTUMLNA turystyki. Według wspomnianego autora.5 Lujach (Argentyna) Ż mln. studyjnej i językowej. Dzięki tym tendencjom turystyka kulturalna jest jednym z najszybciej rozwijających się segment w globalnego rynku turystycznego. miejskiej. Turystyka chroni.5 mln os b. islamu i innych religii. Z obserwacji rynk w turystycznych wynika. Nalezy dodać. W roku 2000 miasto to zamierzalo odwiedzić na okres Ż_6 dnl 38 1.5 . Ż0_30 mln hinduiści'około 40 mln wyznawcy buddyzmu. Neapolu. iz szeroko rozumiana kultura zajmuje wsp łcześnie cotaz znaczniejsząpozycję na liściemotywacji do podejmowania podr Ży turystycznych. regionalny. Turynie i we Florencji. no-pielgrzymkowa". Dotyczy to funkcji społeczno_kulturowej i miastotw rczej. Problem ten zostanie om wiony szerzej w rozdziale 4. że rck 2000 w historii chrześcijastwa to druga milenijna rocznica. Wsp łcześnieturystyka religijno-pielgrzymkowa wykazuje dużą dy_ namikę. Miejscowości turystyczne mają dodatkowe szanw a0 Związk':' turystyki z kulturą są ścisłei wzajemneao. W og lnej liczbie uczestnik w około 150 mln stanowią chrześcijanie. kt rzy wydali 30 mld USD.je się istotnym elementem program w turystycznych' Występuje ona trwale m.Jasna Tamże' s. mogą stanowić podstawę do przyjęcia zbiorczego terminu . W roku 1998 Włochy odwiedziło około 35 mln gościzagra1 nicznych. Rzym gościłokoło 8 mln turyst w. takie jak spotkania. Poza miejscami historycznymi i zabytkami architcktury dużą atrakcją są wszelkie aspekty zar wno wysokiej.. były organizowane r wniez poza Rzymem. Jackowskiego. 18-19.turystyka religijokoło 9 mln os b dodatkowo. w turyStyce religijno-pielgrzymkowej w Polsce uczesticzy około 6-7 mln os b rocztie.. Częstochowa mln. Jackowski38. tj. Według źr deł włoskich ilźr Uroczystości milenijne wybrało się około 26 mln pielgrzym w reprezentujących ponad 170 kraj w świata. w tym 76. większośćpielgrzymek miała zawsze charakter lokalny lub regionalny' Dynamizm turystyki religijno-pielgrzymkowej mogą ilu.i w była r wniez wysoka dynamika krajowego ruchu pielgrzymkowego.o tys. seminaria. og lnie można powiedzieć.3. Charakterystyczna dla tych kra. Guadelupe . Zdantem A. że turystyka kulturalna zyskuje wsp Ł cześniena znaczeniu. klasztor i miasto odwiedziło 4 mln turyst w-pielgrzym w..

i obejmuje ona nie tylko zwiedzanie interesujących miejsc i zabytk w. publicystycznym i potocznym. tak jak to jest w tradycyjnym podejściu do turystyki.W.. w kt rej Są zawarte oferty kulturalne.r na". 7lłrys elity J. Kultura składa się więc z proces w (d. z kt rego pochodzą turyści.. Dreyer.turystyka kulturalse aktywizacji gospodarczej r W literaturze niemieckiej4 zwraca się uwagę nato. praca zbiorowa pod red. Warto przytoczyć kilka przykład w definicji kultury. że turystyka sama w sobie jest kulturą oraz pośredniczy (powinna pośredniczyć) między kulturami kraju. jest ona turyStyką refleksji i komunikacji. Oldenbourg Verlag.. że turystyka kulturalna obejmuje zar wno wytwory kultury zprzeszłości'jak i wytwory kultury wsp łczesnej oraz sposoby życia danych grup ludzi lub region w. Z definicji tej wynika. zamk w.lecz także świadectwem historycznym. przedmiotem rozważa oraz środkiemdo samopoznania i upewnienia się co do własnej tozsamości. jako system osiągnięć materialnych. Składają się na nią zar wno wytwory przynależne do zewnętznej sfery życia człowieka (np. co ludzie czynią(d. Śtpko. W tym ujęciu podkreślasię. 81 Reasumując. Eseje psychologic7ne. sztuki.. Littrell trakĘe kulturę jako całość obejmującą to. stosunek do czegoś' wierzenia. technicznych. Kozielecki. jej celem jest poznawanie przeszłości. R. politycznym. kt ra jako wsp lne dziedzictwo bywa przekazywana następnym po_ koleniom w procesie wychowania i socjalizacji. artefakt w.kultura''. można przyjąć następującą definicję: turystyka kulturalna to przemieszczanie się os b z miejsc ich stałego zamieszkania 80 . s..W tym najszerszym rozumieniu turystykę traktuje się jako formę kultury światowej.). normatywne wzorce zachowa lub sposoby życia).i kraju. co ludzie uważają (tj.całość wytwor w tut rczej działalności człowieka na wszystkich polach jego zbiorowego życia. atakże między nimi a środowiskiem i kulturą odwiedzanego kraju. Kozieleckiaz proponuje definiować pojęcie kultury . W najszerszym rozumieniu pojęcie turystyki kulturalnej utożsamia się z kulturą podr zowania. szawa 1988. artystycznych i moralnych.terźniejszości odkrywanie przyszłości. jak i wytwory o charakterze duchowym (np.lecz takŻe za- ar a2 T. że kultura oznacza dtogę człowieka do poznania samego siebie. Warto poświęcićkilka uwag samemu pojęciu . W literaturze ameryka skieja3 r wniez można spotkać wiele definicji kultury. Leisure and rburism.. można wskazać dwie cechy turystyki kulturalnej: r t r r Ślipkoal określa kulturę jako .. 187-195. Miinchen-Wien 2000.. Patrząc na kulturę w świetleprzytoczonych definicji. Kultura jest nie tylko produktem czy też efektem samorealizacji. kt ry nalezy do wieloznacznych oraz najczęściejuzywanych w języku literac- i społecznej właśniena drodze rozwoju turystyki kulturalnej. CABI Publishing. Gartnera. w. do miejsc atrakcji kulturalnych w celu zdobycia nowych informacji i doświadczeil. Richards' Culturąl Tourism: Challenges for Management and Marketing. Przykładowo. Lime'a. kt ry ich gości. między podr żującymi a mieszkar{cami danego kraju. kim.WAM. Krak w 1974.c. idee i wartości). obejmuje turystykę zorientowaną na dziedzictwo kultury oraz turystykę zorientowaną na sztukę. kt re zyskały uznanie społecznościi kt re kształĘą osobowość człowieka oraz wpływają na jego losy". religia czy literatura)". Kuhurtourismus. kultura materialna). 42. a także w nauce. czyli przedmiot w będących dziełem pracy ludzkiej. budynk w. J. New york 2000. a3 człowieku wielowymiarowym. co ludzie wytwarzają.. oraz to. W efekcie' w zasadzie wszelkie rodzaje turystyki majązwiązek z kulturą. Zdeftniowanie go okazuje się bardzo trudne' a to gł 'wnie z powodu kłopot w definicyjnych związanych z terminem . s' 19l. Takie ujęcie pojęcia turystyki kulturalnej zwiększa wymagania w stosunku do wszystkich rodzaj w turystyki. przekonar i sposob w życia ludzi) oraz z produkt w tych proces w (tj. W: Trends in outdoor Recreation. War_ G. PWN. naukowych. o og tnej. to. r r poznawanie się ze sposobami życia na zwiedzanych obszarach. D. oraz zaspokojenia własnych potrzeb. s. atmosfery" itp. a A. zuty czaj w. organizacyjnych. dotyczące podnoszenia jakościwarunk w istotnych dla komunikacji między po_ dr zującymi. Przezpojęcie turystyki kulturalnej rozumie się kazdą formę turystyki.

Wyniki omawianych badar{ wykazu1ą. Zdaniem specjalist w. Edukacji w Turystyce i Wypoczynku w 15 krajach europejskich w latach 1992 i 1997. w paŹe z demokratyzacją kultury i turystyki. kt ry jest zbieżny z ich wysokim poziomem wykształcenia. kt rych zainteresowanie kulturą jest raczej drugorzędne. rozw j turystyki przez zachowanie i ochronę składnik w dziedzictwa kulturowego. Uważa się. Zanikają r znice między tradycyjną kulturą wysoką a kulturą popularną. tj. Motywację taką miało l3vo turyst w. W świetlewynik w badar nad rozwojem turystyki kulturalnej w krajach UE turystyka ta może stanowić tworzywo strategii i polityki rozwoju regionalnego. a 577o zaLiczono do pociąganych przez kulturę.. Można więc powiedzieć. Zdaniem specjalist w. Dla turysty europejskiego zainteresowanego kulturą poznawanie jej jest rodzajem rozwoju osobowego. turystyka będzie po prostu częŚcią kultury. Badania turystyki kulturalnej w r znych krajach jasno wykaz ały.in. Nie trzeba koniecznie zwiedza muze w. Ważnągrupę turyst w kulturalnych tworzyli studenci (IIvo) oraz emeryci (IIvo). a nie w operze. tradycyjne atrakcje kulturalne. Większośćrespondent w była zatrudniona jako pracownicy najem_ ni lub u siebie. turyst w kulturalnych okazały się interesujące. Celem polityki kulturalnej jest m. Rozw j turystyki kulturalnej jest wsp łcześniekształtowany przez mowych kształcenie. Wyniki ankiety przeprowadzonej wśrd IŻ tys. że turyści. Kultura przestanie być produktem przygotowanym pod turystę. ze we wsp łczesnym społeczeristwie wzrasta pragnienie doświadczania czegośnowego' a kultura stanowi doskonałe źr dło takich dozna(. Turystyka kulturalna jest uwzględniona w programie produkt w markowych w Polsce. stanowią większośćwśrd turyst w kulturalnych. otoczenie polityczne. około 44vo turyst w miało 40-60lat. kt rym on się oddaje w miejscu docelowym. Podstawowe zagadnienia. motywacji turysty orazzajęć. przekształcenie się turystyki kulturalnej w znaczący rynek szło w XX w. muzea czy pomniki historii. restauracjach oraz na ulicach miast europejskich. Jak wynika z literatury przedmiotu i doświad_ czenia. og lnie. żywej kultury. Badania potwierdziły. że nie wszyscy podr zujący do miejsc atrakcji kulturalnych mają mo82 o dochodzie rocznym brutto co najmniej 30 tys. przestrzennej i kulturalnej. a turystyka kulturalna uznanym Segmentem rynku. 83 .307o zatnspirowała kultura. że spełnia ona fuŃcje polityczne oraz Stanowi źr dło impuls w do formułowania polityki' np.) pochodziło z gospodarstw do- Większośćturyst w zainteresowanych kulturą miała wyższe wy- Średni doch d wynosił około ŻŻ tys. tywację kulturalną. dotyczyły charakterystyki turysty. ale wiecz r spędzi raczej w dyskotece. Blisko 45vo rcspondent w (1997 r. Kulturę można znaleźćteż w barach. Turyścipodr zujący w celach kulturalnych reprezentują na og ł wysoki poziom kultury i obszerną wiedzę o miejscach docelowych. turyścipodr żujący w celach kulturalnych mają na og ł wysoki status zawodowy. Turystyka kulturalna może być postrzegana jako forma wypoczynku. jako ze podczas pierwszej wizyty zobaczylijuż obowiązkowe.że dla wielu turyst w kultura jest bardziej og lnym doświadczeniem.Zainteresowanie rozwojem turystyki kulturalnej jest widoczne w świetlewynik w badail przeprowadzonych przez Europej skie Stowarzyszenie ds. kt re się znalazły w ankiecie. nowy turysta kulturalny najprawdopodobniej będzie w ciągu dnia zuliedzal mlJzea. euro. dostarczając okazji nauczenia się czegośdla samego siebie. by mieć z nią kontakt. ze turyści odwiedzający dane miejsce po raz drugi i trzeci najpewniej zechcą szukać ptawdziwej. obsługiwanym przez wyspecj alizowanych turoperator w oraz napędzanym przez regionalną i lokalną politykę rozwoju kulturalnego. że coraz bardziej zacieta się granica między kulturą a rekreacją. Pojęcie dziedzictwa obejmuje elementy kulturowe i przyrodnicze. a to dlatego Że otacza nas zewsząd kultura turystyki. wyzszy niż średniw UE. Turystyka. Kultura stała się częściąproduktu turystycznego. będąc przejawem wsp lŻycia |udz| jest w Znacznym stopniu dęterminowana przez czynniki polityczne. socjalnej. czasu wolnego. opis turystyki kulturalnej można znacząco wzbogacić. euro i był o ponad 257. charaktery_ zując rozw j tego rynku. Znawcy twierdzą. rozr żtienie między kulturą a turystyką najprawdopodobniej będzie się zacierać w XXI w. Spotyka się opinie.

owe r znice między kulturami lokalnymi tlrl rcwitalizacji kultur regionalnych w ramach kultury światowej oraz ulttitcnia tradycje. kultura światowa integruje lokalną codzienność i kultury regionalne. Usituje ona chronić pierwotną sytuację społeczno-kulturo ile owąoraz warunki środowiskowe kraju gościnnego. Podr że do miast stały się w ostatnich latach jedną z najbardziej ulubionych form podr zowania. mozliwośćdotarcia środkami komunikacji pasażerskiej. takie jak filozofię. a oto wnież niematerialne formy kultury.ltlliach.lokalne }tlllury oraz tradycje opierają się na odrębnościjęzyka. naturalne i sztuczne czynniki atrakcyjności. Polityka kulturalna ujawnia także związki. sieci hotelowe. kt re ze względu na swoją architekturę. Polityka kulturalna paristwa lub regionu chroniąca dziedzictwo kulturowe staje się w ten spos b jednym z waŻniejszych czynnik w polityki turystycznej. że w przyszłości popularnością i będą uzupełnieniem wyjazd w urlopowych. system telekomunikacyjny. co w danym regioniejest szczeg |ne orazzachowttlrl się z tradycji. takimi jak nauka. prxllcgają Stopniowej integracji z kulturą światową. a nawet wspierać je. jednolita architektura z betonu i szkła. kt re mają wybitną wartośćz punktu widzenia historii. restauracje (McDonald's). W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na proces globalizacji kultury światowej. |iteratarze.. przedmioty lub struktury archeologiczne. edukację przez |iteraturę. kt rą na|eży wiązać Z rosnącym Znacze85 . kt ra umozliwia intenSywne poznawanie kraju gospodarzy przez wczucie się w przepokazuje jej zwtązek z sytuacją życiową i kulturą wsp Ł szłość. na t żnicach w sposobach zywienia. Wśrd element w udanych podr ży do miast wymienia się: bezpieczeristwo. . Skomercjali zow ana i. religia itp. czesnych mieszkar c w.lrrk widać. 1o7urniąne jako podr ze grupowe o ustalonym Podr że studyjne przebiegu. Rynek nie za'wsze i nie wszędzie wykazuje zainteresowanie tą sferą aktywnościludzkiej.Warto przypomnieć. cechy zle i dobre oraz folklor. jak: r W literaturze światowejpoświęconejdziedzictwu 1lr'zykłady. sztu_ kę we wszystkich jej przejawach. produktach. stylu budtlwlirnego i form mieszkania. jaskinie mieszkalne oraz kombinacje wymienionych element w. czyniąc z nich rzeczy godne zobaczenia i folklor. supermarkety. tradycję. sztuki lub innej dziedziny nauki. przyspieszanej przez takie czynniki. to mozliwe Podr że językowe to kolejna waŻna forma turystyki kulturalnej mająca perspektywę rozwoju. na ilrlŻtlicowanych rytuałach. Ęm samym turystyka wspiera reaktywacje tradycji. Wykazują one wysoką dynamikę wzrostu. Par stwo oraz samorząd terytorialny powinny prowadzić odpowiednią politykę kulturalną i w ten spos b stymulować rozw j turystyki.ę i ludzi oraz obszary zavtierające stanowiska archeologiczne. język. kt re są wartościowe z historyczneBo. za|icza się dor r r r r r 84 system komunikacyjny. rzeźby i malarstwa. wzrost mobilności i ilościczasu wolnego. religii. wiezowce. fontanny' reklamy świetlne. grupy pojedynczych lub połączonych budynk w.techniczna'' kultura światowa podlega unifikacji. jednorodność lub połoŻenie w krajobrazie odgrywają w nim wazną rolę. }ut.l*o określa się: r r r zabytki architektury. W odr żnieniu od obrazu technicznej kultury światowej. W podręcznikach jako inteligentną formę podr zy urlopowej. r żne style życia. sztuczne jeziorka. z kierownictwem wycieczki o odpowiednich kwalifikacjach i o ograniczonej liczbie uczestnik w o możliwie jednorodr wnież wykazują wysoką dynamikę nych zainteresowaniach . atakŻe w formach produkcji' ta cach.Turystyka prowadzi I Rozw j turystyki kulturalnej odbywa się w r znych formach. autostrady. sztuka. bulwary. jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. że w świetle Konwencji oNZ o ochronie Kulturowego i Naturalnego Dziedzictwa z I97Ż dziedzictwo kulturowe '. m wiąc og lnie. czyli. inskrypcje. a doświadczenia te są przekazywane na miejscu. muzyce' rtlrljirch ludowych' malarstwie. miejsca wytwory ludzi lub konglomeraty Stworzone przezna!l. grupy budynk w. Tulyścipragną ujrzeć to. estetycznego. Przewiduje podr ze do miast nadal będą się cieszyły duzą slę.niemieckich podr z studyjną określa się rozwoju. przesądy. tj. etnogtaftcznego lub antropologicznego punktu widzenia.

TURYSTYKA LOKALNA cza imprez kulturalnych. alre też nie nalezy pomijać aspektu ekonomicznego. 87 . historycznych i kulturalnych danego obszaru (wsi lub miasta. Między ekonomią a kulturą istnieje ścisła Stąd na|eży wyciągnąć wnioski m. podejściedo niej musi być bardziej profesjonalne i systematyczne. gminy lub powiatu). Kultura nie powinna być podporządkowana interesom komercyjnym. kt rym z perspektywy osoby jeszcze nic nie wiedzącej. kt ra r Wreszcie warto wymienić trasy tematyczne jako formę turystyki kulturalnej. Jak wynika z przeprowadzonej charakterystyki. r stanowi źr dło nowej tożsamościi rozwoju ekonomicznego tego obszaru. Turystyka w pewnym stopniu posługuje się tym materiałem i umieszcza go r l s Warunkiem pełnej dostępności wszystkich element w produktu turystyki kulturalnej jest poprawa komunikacji między sektorem turystyki a sektorem kultury.W praktyce tematy czerpie się przeważnie z kultury i działalnościspołecznej. anga'żowaniu r żnych podmiot w spośrd miejscowej społecznościoraz integrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju gospodarczego i wzmocnieniu struktury społeczno-ekonomicznej społeczności. dostęp do większego wachlarza produkt w. pa stwo kacyjną i samorząd terytorialny. np. U podstaw zainteresowania regionu rozwojem turystyki kulturalnej leżą. Warto też ptzypomnieć. U podstaw trasy turystycznej |eży idea promocji turystyki. Promując turystykę kulturalną w regionie. Uzycie Inter- 1. naleŻy też uwzględnić negatywne skutki jej rozwoju. Waznym narzędziem monitorowania dysĘbucji produktu turystyki kulturalnej będzie rozvł j nowych medi w. turystyka kulturalna zajmuje trwałe miejsce na wsp łczesnym rynku turystycznym świata ima perspektywy rozwoju w XXI w. kt re wplata się w tradycyjne formy turystyczne. 86 Tlrrystyka lokalna obejmuje swoim zasięgiem wieślub miasto mające warunki do jej rozwoju. że język jest najwazniejszym dobrem kulturowym ludzi. zvłłasz- W związku z dobrą perspektywą rozwoju turystyki kulturalnej. szczeg lniejeślichcemy efektywnie wykorzystać oraz kontrolować notowany ostatnio rozw j rynku tej turystyki. Na przykład szlak turystyczny linearnie łączy ze sobą tematem liczne miejscowości i punkty z r żnych obszar w. nej polityki turystycznej i zna|eźćrozvłiązanla korzystne w obu dziedzinach. Raz nabyta kompetencja językowa jest podstawą ludzkiego myślenia i uczenia się. tj. że tematy w tury_ styce to osoby oraz treści. przyb|iża się temat lub zułiązane z nim treści. Słabościąobecnego produktu turystyki kulturalnej jest jego rozdrobnienie i brak skutecznych system w dysĘbucji. Podmioty odpowiedzialne za politykę kulturalną. Podr że tematyczne r wnież zajmują istotne miejsce w strukturze form turystyki kulturalnej. Chodzi tu o zniszczenie odwiedzanych obiekt w kultury. co pozwalakorzystniej zaprezentować jego atrakcje na rynku.in. Zaprezentowana problematyka turystyki kulturalnej daje podstawy do kilku uwag uog lniających. lub też o niekorzystny wpływ na środowisko naturalne. dla regionalwsp łzależność. Turystyka ta opiera się na autentycznych zasobach naturalnych. Każdy region turystyczny może rozwijać turystykę kulturalną. ale chcącej się dowiedzieć. Drugą stronę stanowią r żnorodne grupy odbiorc w. z drugiej zaś zwiększająca się atrakcyjność dla inwestor w ptzez tvłorzenie korzystnego wizerunku regionu. Kopernik. w układzie typowych ofert.-l niem kompetencji językowych. rozwijając koncepcje kulturalne w turystyce.3. zjednej strony. nowe źr dła dochod w. Po_ dr że językowe zalicza się do kategorii podr ży poznautczych. przekraczające dopuszczalną miarę. l r r netu ułatwi np.14. Przykładem szlak w temtycznych moze być szlak zamk w gotyckich. Szopen. w przypadku kt rych bariery dostępności są obecnie znacznie większe niżw przypadku stałych atrakcji. Należy przypomnieć. Dany temat i związane z nim treścitworzą jedną Stronę oferty.materiał i przedmioty o własnych ce_ chach. powinny wiązać tę politykę z polityką edu- i turystyką. Luter.

Rozw j turystyki lokalnej odbywa się na og ł w ramach upowaztricnia społecznego.np. ekonotlticzne i środowiskowe. Wiele społecznościlokalnych pr buje więc znaleźć sposoby przekształcenia swojej gospodarki i utrzymania lub podniesienia poziomu jakościzycia. ltyltl wsp lnie na poziomie społecznościlokalnej. kt re dobrze zna. oddziałuje niekorzystnie na infrastrukturę orazpogarsza stan zasob w naturalnych i historycznych. że tracą kontrolę nad własnymi społecznościami. Wszyscy 88 89 . podejmowanie decyzji i ich wprowltdzanie przynosi jej określone korzyści. hi- kulturowo-historycznych Kolejnym bodźcem do przybliŻenia kwestii planowania w turystyce w kontekście rozwoju lokalnego jest intensyfikacja działar{ społecznościmiejscowej w celu zapewnienia mieszka com i grupom udziałowc w głosu oraz pewnej kontroli w zarządzaniu procesem zmian i rozwoju. Chodzi o to. Kontynuuje się go wbrew priorytetom miejscowym i stylowi życia. cech charakterystycznych. wsp lny personel. wycinanie las w. Wreszcie turystyka może być źr dłem zysku dla społeczności storii itp. struktury społeczności. Tradycyjne rodzaje działalności. Jest to postrzegane przez społecznośćlokalną jako zjawisko negatywne. Podwyższone poczucie (ozsamości i dumy lokalnej to kolejna korzyśćbędąca rezultatem rozwoju turystyki lokalnej.służyćmieszka com (np. Gospodarka lokalna.W procesie intensyfrkacji rozwoju turystyki lokalnej. przechodziły i nadal ptzechodzą wiele zmian. historii i zasob w naturalnych i trlzwoju. Rozw j i wykorzystanie zaplecza turystycznego dla potrzeb mieszkar c w to kolejne korzyści Z proturystycznej aktywności społeczności lokalnej. Motorem rozwoju turystyki musi być społeczność lokalna. kt re mogłyby zainteresować turyst w. zwłaszcza na USA. Jej źr dłem jest zaangażowanie się w poznanie i ocenę zasob w lokalnych: miejsc. często postrzegany jako negatywny.realizowa- wśrd mieszkarc w. o konserwację oruz promocję lokalnych atrakcji i społecznych. często jest on natzlcany z zewnąfurz. Parę sł w o korzyściachwynikających z rozwoju turystyki lokalnej. zwraca się coraz większą uwagę na zintegrowanie pla_ nowania turystyki Z procesem planowania na szczeblu społecznościlo_ kalnej czy regionu. odzyskanie tej kontroli. prowadzenie drobnych gospodarstw rodzinnych. prawdopodobnie w pierwszej kolejności. g rnictwo. natomiast zaangażowanie się s1xlłeczności lokalnej w planowanie. Praktyka dowodzi. że infrastruktura turystyczna. powinna. istnieje ku temu parę powo_ d w.ludzi. Ma ono wpływ na skalę trudności komunikacyjnych. często powiązanych z rozmutymi trendami społecznymi. Aktywnośćśrodowiskaw procesie rozwoju turystyki przynosi też lcpsze zrozumienie lokalnej kultury. SpołecznośćdyskuĘąca projekt turystyczny i akecptująca jego realizację rozumie uwarunkowania społeczne. Wiele przykład w moze dostarczyć turystyka archeologiczna. pomniki przyrody czy historii). oferenci lokalnego produktu turystycznego mogą mieć np. że na wielu obszarach rozw j turystyki następuje bez planu i poza lokalną kontrolą. Mieszkaricy mogą mieć wrazenie. Zdaniem specjalist w. politycznymi i gospodarczymi. indywidualne style życiai wzorce wykorzystaniaziemi były narażone na wpływ tych zmian. Są oni często nieświadomi własnych zasob w. l)rlświadczenie uczy. Turystyka lokalna stanowi jedno z możliwych rozwiąza w tym zakresie. że podstawą rozwoju turystyki jest często dążenie rlrl rozwoju społeczno-gospodarczego. ośrodkiinformacji i inne środki. Pojawia się więc reakcja negatywna na przypadkowość w rozwoju turystyki. Planowanie rozwoju turystyki lokalnej tlloze więc dopom c społecznościlokalnej w poznaniu posiadanych zasob w i spojrzeniu na nie z innej perspektywy. skoncentrowanym na wzmocnieniu społeczności. Często społeczność lokalna nie uświadamia sobie wartości turystycznej składnik w dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. Chodzi tu np. gotowa ponosić nakłady i angużować się w ten proces. Oto niekt re z nich. kt re ułatwią wydajne wykorzystanie posiadanych zasob w. kt ra służyturystom.Turystyka lokalna ułatwia obszarze Reasumując. pomysły. sopockie molo. Mamy więc do czynienia z efektywną ekonomiką wykorzystania lokalnych moŹliwości rozwoju turystyki. kt re często stanowią zachęlg dla środowiska lokalnego do długofalowego zaangażowania się. rozw j turystyki lokalnej jest procesem planowania Turystyka zwykle nie jest konsekwencją zintegrowanego procesu planowania. przy wykorzystaniu przez poszczeg lne jednostki fizyczne lub prawne istniejących mozliwościlokalnych. będące konsekwencją podjętej decyzji. rozwija się w spos b przypadkowy.

Reasumując. 91 . kultury izby handlowej i mieszkaric w. spadają ceny produkt w rolnych. kt re pomogą je . Dzięki temu mogą Zastosować lub wywołać działania strategiczne. Proces planowania sugeruje. W świetletych fakt w żadna społeczność nie może zupełnie zignorować mozliwości transferu bogactwa i zatrudnienia oferowanych przez wsp łczesną turystykę.lokalnej. tożsamościkulturowej (społecznośćrolnicza. wpływ zasob w zewnętznych. oświaty. stor w z zewnątIz. miasteczko. jest dla większościteren w wiejskich dośćtrudne.3 . obszary wiejskie Europy. strachem przed patologią miast. etniczna) lub też innych cech. plan wi- Naszkicowane kierunki rozwoju turystyki lokalnej. członkowie społeczności lokalnej są świadomi r wniez negatywnych skutk w. miasto. historycznych i kulturalnych danego obszaru. Azji i obu Ameryk doświadczająwielu problem w.. Nalezy przypomnieć. strategia lokalna. ana|iza potencjalnych skutk w. Lokalne władze angażujące się w rozw j turystyki powinny blokować wyciekanie zysk w poza społeczność lokalną. jaką stanowi turystyka. kt rzy mogą określićspołeczność podstawie struktur urbani_ na stycznych (wieś. wątk w tematycznych.samorządu gospodarczego. przedstawiciele samorządu terytorialnego' Rozw j turystyki wiejskiej opiera się na zasobach naturalnych.dziedzictwo. kulturalnych i historycznych. CHAMKTERYSTYKA TU RySTyKr Wr EJs Kt EJ biznesu turyStycznego. korzyściwyniz aktywności środowiska lokalnego oraz niekt re zasady rozwotlziałalnościw sferze turystyki mogą mieć znaczenie poznawczo|u -prlktyczne. Zronlmienie i wykorzystanie szansy. zna|ezienie szczeg ł w czy tematÓw charakterystycznych dla społecznościlokal_ nej. rozw j strategii dziaŁanta i monito_ rowanie oddziaływar . że wszystkie zainteresowane strony są ZaangaŻowane w proces podejmowania decyzji i zarządzania. takie jak poznanie posiadanych zasob w.Kontakt osobisty.Turystyka stanowi po prostu jednąz wielu mozliwości. angazowaniu r znych podtlliot w spośrd miejscowej społeczności oruz zintegrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju społecznościi gospodarki lokalnej. geograficznych (g ry doliny). Warunkiem wykorzystania tej mozliwościjest koncentracja na miejscowych inwestycjach turystycznych zamiast preferowania inwe. autentyczność. np. z wczesnym ukoriczeniem czynnego życia zawodowego i wyprowadzkąmieszczuch w na wieś. Uczestnikami tego procesu mogą być np. kt re wydają się sensowne zar wno z punktu widzenia usługodawc q jak i samych turyst w. kt re mogą rozwaŻyć społecznościwiejskie. . Jednak problem ten jest rozwiązywany w wyniku coraz powszechniejszego uznania turystyki za źrdło dobrobytu. przedstawiona prezentacja korzyści z rozwoju turystyki lokalnej wskazuje r zne środkiStosowane w tworzeniu społeczności. że wsp łcześnie tradycyjne gospodarki wiejskie podlegają procesom restrukturyzacji.1 .1 5 . na kt rych opierają się trendy rozwoju turystyki lokalnej. analiza polega1ąca na identyfikacji i ocenie mocnych oraz słabych stron. Long) 1 . Społeczność grupa ludzi zamieszkujących dany obszar geograto ficzny.3. Mimo postępującego procesu urbanizacji demograficznej światacywilizowanego wieśuzyskuje r żne moż|iwościrozwoju. Autentyczność informuje. wizerunku i marki produktu odbywa się na podstawie autentycznych i specyficznych dla danej społecznościzasob w naturalnych. że planowanie jest procesem ciągłym orazpociąga za sobą monitorowanie skutk w ekonomicznych. 90 zytacji. kt rych celem jest osiągnięcie korzyściekonomicznych.15. powiat). Statystyki rosnących wpływ w z obsługi ruchu turyStycznego na świecie mają swoją wymowę. (P. Wiązą się one 'ze zmianami w technologii transportu i komunikacji. trendy zatrudnienia. w y jeżdżamłodzież. wskazania społeczne. a także możliwościi zagroże . Wsp łpraca oznacza. Z kolei należy przedstawić wybrane zagadnienia. zminimalizować. TURYSTYKA WTEJSKA lll()cne atuty wsi. lrr{r1ce 1. że rozw j atrakcji turystycznych. badanie natężenia ruchu i oddziaływanie środowiskowe. indywidualizm to kt rych turyści poszukują na obszarze wiejskim''. Podejmując decyzję o rozwoju turystyki.

. co odzwierciedlazłoŻone wzorce światowe środowiska. że rczw j nowoczesnej turystyki opierał się prrczątkowo na renomowanych ośrodkachturystycznych. być rozwijana na małą skalę. rosnące zainteresowanie specjałami kulinarnymi i tradycyjną kuchnią wiejską.Kolejnym zagadnieniem. zachęcający do poznawania otaczającego środowiska. k Rośnieatrakcyjnośćrynkowa nowej turystyki wiejskiej. rosnące zainteresowanie dziedzictwem. przydająca atrakcyjności życiu wiejskiemu i takim wartościom.in. kr tkiego urlopu na wsi. Zdaniem specjalist w. jeślichodzi o budynki. Początek tltlwrotu od tradycyjnych ośrodkw miał miejsce w latach 80. być organizowana na obszarach wiejskich i odosobnionych. gospodarki. możliwości czynnego wypoczynku oraz bezstresowych sytuacji. 93 . wśrd kt rych wymienia się obawy o zdrowie turyst w. odchodzenie od ośrodk w wypoczynkowych w podr żach tury- I I t 92 rosnący poziom wykształcenia. Trend ten jest wspierany przez inne czynniki. kiedy to 1xljawił się typ turySty. turystyka wiejska w swej najczystszej postaci powinna: I I skim mozna nazwać miejscowośćniezurbanizowaną.) wymienia listę kluczowych dla jej rozwoju czynniw. być związarla z przedsiębiorstwami rodzinnymi oraz z natury obliCzonana długi czas. Z punktu widzenia niniejszych rozważa ' warto podkreś|ićznaczenie słowa . stanowiących tradycyjne punkty docelowc' Należy przypomnieć. gdzie |iczba Zauvłażono trend odchodzenia w podr żach turystycznych od u. cztery najważniejsze trendy. rozw j technologii. poszukiwanie kontakt w osobistych w świeciepodr ży masowych. gdzie każdego trakĘe się przyjarźnie i z szacunkiem. Te walory wsi można skutecznie wykorzystać w mar_ ketingu. kontakcie z przyrodą albo jej bliskościoraz dziedzictwie opaltym na tradycyjnych społecznościach i zwyczajach ptacy. polegającymi na małej skali przedsiębiorstw. Warto przytoczyć opinię na temat pożądanych cech turystyki wiejskiej.: r r r r r r r r W ekspansji turystyki wiejskiej mozna wyr żnić. Istnieje kilka definicji. spędzanie kilku urlop w w ciągu roku' Z możliwościądodatkowego. jest zdefiniowanie obszaru wiejskiego.pośrd otwartej przestrzeni oraz piękna przyrody. wartości i środowisko. W raporcie na temat turystyki wiejskiej organizacja Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (1994 r.wiejski''. zainteresowanie klient w wysokiej jakości wyposażeniem do rekreacji. a w jednej . otwartej przestrzeni. a skoticzywszy na Zaawansowanym technologicznie sprzęcie do wspinaczki. kt re moŹe odzwierciedlać styl zycia. anonimowych hoteli oraz centr w handlowych. przyjmuje się kryterium liczby mieszkaric w: obszarem wiejmieszkar c w nie przekracza 2500 os b. m.. osiedla i organizacje. kt re zdaniem specjalist w spowodują rozprzestrzenienie się jej w przyszłościna całym świecie: stycznych. najbardziej użytecznej. tradycją.. że poziom bezpiecze(tstwa turyst w w mieście rnaleje. 't. poszukiwanie odosobnienia i relaksu na łonie natllry.wiązanych z tradycyjnym modelem spędzania urlopu w słoticu. Narasta też przekonanie. nad lllorzem i na plaŻy w obliczu kurczącej się warstwy ozonowej. Przez wielu mieszkaric w miast wieśmoże być postrzegana jako ostoja bezpieczeristwa z solidnymi wartościami.inilk w wypoczynkowych. zaakceptowanie turystyki przez obszary wiej skie. jak świeżepowietrze. wzrastająca świadomość zdrowotna. kt ry w literaturze przedmiotu określasię miallcln. wsp łczesne środki masowego przekazu. począvłszy od odzieży na rowery terenowe.wolnego i niezależnego podr żnika"' W związku Z popytem na Iticfbrsowne przygody i wyspecjalizowane wakacje powstanie podl(lżnika wolnego stało się dla wielu miejscowości wiejskich szansą zuistnienia na rynku turystycznym. historii i miejsca. być r żnorodna. autentycznością oraz życiem wiejskim. wiązać się z niepowtarzalnymi atutami. kt re wymaga uwagi.pożądane z powodu względnego odosobnienia oraz tempa Życia.

: rezygnacja Z aktywnego trybu życia populacji koriczącej wcześniej życie zawodowe. kt re stanęły przed wyzwaniem zr żnicowania swej gospodarki. na tcmat turystyki ze spotkania z przedstawicielami gospodarki turystycznej USA: . Ma to być faza ekspansji. Jak podają źr dła amerykar skie' następna faza rozwo1u turystyki wiejskiej będzie bardziej złożona. W literaturze podkreśla się. istnieją jeszcze obszary odosobnione. społecznościi biznes na uirłym świeciezajmują się tą turystyką. Naturalnie. Prawdopodobne są następujące implikacje dla rozwoju turystyki wiejskiej. na|eży przytoczyć wypowiedź prezydenta G. Dla wielu z nich na świecie proces wdrazania przekształceri gospodarczych związanych z turystyką przebiega we właściwym czasie. parki narodowe i krajobrazowe). jednak ma ona kilka oczywistych zalet: Rozwojowi turystyki wiejskiej sprzyja technologia. szybkie koleje.Wzrost ekonomiczny w turyStyce nie pozostał niezauważony przez mniejsze społecznościoraz obszary wiejskie. w Austrii. natrlmiast pracownicy naukowi śledząjej rozw j i dyskuĘą nad perspektywami. nastąpi wzrost konkurencji oraz podaży produktu na wiejskim ryŃu turystycznym w wyniku rosnących i coraz powszechrriej uznawanych korzyścispołeczno-gospodarczych tkwiących w roz- ' l l r moze być środkiem niskokapitałowego wzrostu gospodarczego w miejscowych biznesach. a nie z jednej posady. co zwiększar żnorodnośći zmniejsza ryzyko. autostrady i drogi szybkiego stanowi źr dło funduszy na ochronę i zachowanie dziedzictwa naturalnego orazludzkjego dla przyszłych pokoler{ (np. Praktycy gospodarczy poznają sckety sukcesu na tym polu oraz badają przyczyny niepowodze . społecze stwa wiejskie są coraz bardziej przekonane o celowości wykorzystania turystyki w procesach restruk_ turyzacji gospodarki lokalnej. Postęp techniczny i technolo_ giczny umozliwił r wniez rozw j produktu dla turystyki wiejskiej. Wsp łczesne środki mąSowe7o PrZekazu też mają wielki wpływ na przedsiębiorstwa usługowe i spos b myślenia społeczności wiejskich. faksy i telefony. chcących się zapoznać z obecnymi kulturami i stylami zycia. 94 95 I 1 . już od dawnajest Znana w Europie i odnosi sukcesy np. w Wielkiej Brytanii oraz w Polsce. Nalezy też podkreślić pozytywną rolę w tym procesie podr żowania po świeciemieszka c w wsi. umozliwia sytuacje. Ze względ w praktycznych. l ruchu oraz coraz powszechniejsze posiadanie samochodu. jedną z opcji gospodarczych. Trwały trend wykazuje r wnież akceptowanie turystyki ptzez obszary wiejskie. Wpływają na to r zne okoliczności. r żnicowania i konsolidacji. iż ważną częściąprocesu rozwoju tury_ styki wiejskiej w pierwszej fazie było uznanie na szczeblu politycznym kraju faktu. trzeba przypomnieć czytelnikowi. U progu XXI w. Umozliwiają to: e-mail. każde miejsce na ziemijest dostępne. Uprzedzając kolej ny podrozdział. Mozna tu przykładowo wymienić zmniejszanie się liczby miejsc pracy w rolnictwie. Rosnąca liczba społecznościwiejskich czyni turystykę w latach 90.. l I I Rozw j turystyki wiejskiej następuje ewolucyjnie i właśniesię zakrl czyła pierwsza faza. by umieścićAmerykę mĄch miasteczek i obszar w wiejskich na mapie turystycznej" (TIAA 1991 r. Jednocześnie globalizacja rynku produkt w rolnych oraz fluktuacje cenowe wymuszająr żnicowanie gospodarki wiejskiej w celu uzyskania stabilizacji i bezpiecze stwa egzystencji społeczności lokaln ej. Nie będąc juŻ na uboczu. Zdaniem specjalist w. Elektroniczne przesyłanie pieniędzy i karty płatnicze usuwają bariery w obrocie bezgot wkowym na obszarach wiejskich. /. a ich dostępnośćdla turyst w to kwestia czasu. Po pierwsze.c turystyka opierająca się na gospodarstwach rolnych. Administracja ds. że turystyka nie jest lekarstwem na wszystkie problemy wsp łczesnej wsi.). W latach 80. czyli agroturystyka. agrotur'ystyka zaczęła się rozprzestrzenlać geograficznie i jest obecna w USA oraz w Kanadzie. we Franc'ii. w kt rych rodziny i poszczeg lne jednostki utrzymują się z wielu zajęć. że w przyszłościturystyka moŻe stworzyć duże możliwości rozwoju dla wsi. jako dobry przykład dla Polski. ale jest ich coraz mniej. ale podr żującej do p źnego wieku. Busha z I99I r. Liczne źrdła podkreślają. Podr ży i Turystyki IsA (USTTA) oraz inne agendy rządowe dolożą starar{. samoloty. Chodzi tu o Sprzęt turyStyczny ułatwiający turystykę kwalifikowaną.

podstawą rozwoju turystyki wiejskiej stała się tendencja do prowadzenia bardziej zt wnoważonej polityki turystycznej. Wreszcie. Struktury unijne zatrudniające profesjonalny personel działĄąwsp lnie z sektorem publicznym na rzecz rozwoju turystyki. że cechą charakterystyczną większościprzedsiębiorstw turystycznych jest ich rozdrobnienie. W celu umocnienia rozwoju turystyki wiejskiej niezbędny jest większy zakres aktywnej krajowej i regional_ nej wiejskiej polityki turystycznej. będzie wymagać profesjonalizmu w sferze obsługi tego segmentu rynku turystycznego. IJwaŻa się. Władze centralne i samorządowe stosują zrlżnicowane podejścia do polityki w dziedzinie rozwoju oraz promocji turystyki wiejskiej. wsp Ęraca podmiotu rynku turystyki wiejskiej stanie się koniecznością ekonomic zną.zacho- g rskim. Firmy te podstawa gospodarki turystycznej na wsi stanowią wyzwanie dla organizator w edukacji. Wiadomo. regionalnej czy światowej staje się coruzbardziej osiągalna.anych z turystyką wiejską' Pewne trendy mogą uczynić je bardziej skutecznymi. oEcD (1994 r. informacje rynkowe i umiejętności marketingowe zawsze stanowiły problem w wielu działaniach zwiry. Jednak rozw j technologii. ale powinien też wsp łdziałać z sektorem publicznym. jakościowoinny niż dotychczas rozw j produktu turystycznego. ot ż obszerne programy rozwoju wsi w około 807o koncentrują się na sektorze turystyki. spacery i niewyrafinowane podziwianie życia wiejskiego. Po czwarte. szczeg lnie Internetu. ze turystyka działa na bardzo konkurencyjnym rynku. U zasadnienie tego uwarunkowania rozwoju turystyki wiejskiej upatruje się w tym. Przy_ kładem nowych możliwościna rynku może być turystyka rowerowa. Po drugie.r woju tej turystyki. Pełny jej rozw j i akceptacja są relatywnie nowe' co jest zasfugą szczytu ekologicznego pod egidą oNZ w Rio de Janeiro w I992r. gdyż ścieżktrowerowe albo sieć bocznych dr g stanowią wartościowy fragment infrastruktury. gdzie sektor prywatny musi być skuteczny. Niekt re z tych produkt w są odzwierciedleniem świadomego. powinno rozco wiązać częśćdotychczasowych ogranicze . Warto przypomnieć. nastąpi dalszy. Afryki oraz Ameryki Łaciriskiej potwierdza tę hipotezę. oferty spędzania wakacji na rowerach są r żnorodne: od luksusowych hoteli. bardzo realnym następstwem rozwoju turystyki wiejskiej w drugiej fazie jest intensyfikacja szkolenia os b zatrudnionych w tym segmencie rynku. że dostęp do rynku. że turystyka zr wnowużona ma na celu stworzenie r wnowagi między wykorzystaniem zasob w a ich ochroną. Punktem wyjścia jest uwaga. Aktywność na tym polu parstw Europy Środkowej i Wschodniej. że koncepcja turystyki zr wnoważonej jest obecna w Europie od lat 70. Na przy_ kład informacja o trendach rozwoju turystyki krajowej. prawdopodobnie nadmierna. Rosnąca podaż. Inne biorą się z udanych inicjatyw wiejskich. ułatwia marketing. Słabościprocesu szkolenia i planowania biznesowego (biznesplanu) są często ptzyczyną niepowodzer( małych firm turystycznych na rynku. np. Po sz tek i gabinet w odnowy po skromniejsze zakwaterowanie. Rozw j techniczny poma_ ga inwestorom obsługiwać nisze rynku wiejskiego. że tworzenie sp łek partnerskich między firmami turystycz_ nymi może być efektywnym sposobem fuzji przedsiębiorstw działają_ cych w tym segmencie rynku.) zwraca uwagę na konieczność wzbogacenia form szkolenia jako warunku dywersyfikacji gospodarki turystycznej na rynku wiejskim. Podnosi ona atrakcyjność obszar w niezbyt malowniczych i względnie Po piąte. Jak wiadomo. krajoznawstwo. ograniczony czas. rachunkowości'system w rezerwacyjnych i wirtualnej rzeczywistości wzmocnią konkurencyjność miejsc docelowych turystyki wiejskiej na 97 . przewiduje się większy za}res wiejskiej polityki turystycznej władz r żnego szczebla. rozwijania produktu oraz marketingu. produkty wczesnej turystyki wiejskiej były proste. a zvłłaszczapromocję przez Internet. Warto pamiętać. Czytelnik powinien zwr cić uwagę na rozwiryania tego zagadnienia w Unii Europejskiej. ułatwia nauczanie na odległość. finanse i personel często uniemożliwiają uczestnictwo w formalnych sesjach szkoleniowych. W strategiach rozwoju produktu turystycznego zaczynają się juz pojawiać czynności niszowe. w drugiej fazie rozvłoju turystyki wiejskiej przewiduje się wzrost efektywności marketingu. w tym wiejskiej. rosnącego i wy- rynku globalnym. Po trzecie. ale może tez stanowić istotny problem z punktu widzenia organizacji. Ulepszenia techniczne w zakresie 96 ste. pomocniczych furgone- tnagającego rynku. oczy_ wiściemoże to być ich zaletą. ale za to z możliwościątransferu bagażu' Dostępne są też wakacje z rowerem płaskich. gdyz umozliwia gościom kontakt osobi_ sty i stanowi niepowtarzalny atut dla turyst w pochodzących z anoni_ mowych ośrodkw miejskich.

w kt rym rnieszkają właścicielegospodarstwa' lub też w adaptowanym albo nowo wybudowanym obiekcie mieszkalnym przy gospodarstwie' Pokoje Tamże' s. poznania rzemiosła ludowego i folkloru wsi. Mieszkar cy mogą pokierować rozwojem turystyki na swoim terenie tak. usług turystycznych świadczonych w obrębie gospodarstwa rolnego. organirucja ruchu turystyc7neTo nawsi. żejest dobrym sposobem zwiększania dochod w i za_ trudnienia.. np. I'eksykon podr ży. z funkcjonującym gospodarstwem rolnym. ryl'iałąałąt nymi. Warto wspomnieć. Wydawnictwo Naukowe 98 99 . w J. Etyka miejsca powinna być wsp ln1 wartością społecznościoraz przĄawiać się determinacją w traktowaniu środowiska i ludzi jako r wnych sobie. mozna m wić o dw ch podstawowygb formach agroturystyki. Uwaza się. s. WSiĘ Warszawa t999. Agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej ściśle zwiryanąz rolnictwem. 70. Moze być ona zorganlzowarLa w r Żny spos b. schroniska. Cechy gharakteryst}czne produktu turyStycznego oferowanego w agroturyStyc ę szerzej przedstawia S. ze turystyka wiejska.wiązaną z gospodarstwem wiejskim. aby omi.zutiązana z pobytem w gospodarstwie wiejskim dotyczy r Żnych form spędzania czasu wolnego. nąć jej pułapki. Druga natomiast jest opar(a tylko na zakwaterowaniu na terenach na|eżących do gospodarstwa. i hotelarsnła. czym. turystyki PWN. J.wody i powietrza. Warszawa 1995. pensjonaty. I l}iorąc pod uwagę fakt. gł 'wnie wakacyjna. et}Ą ki miejsca. jednak zawsze obejmuje zakwaterowanie' a często W agroturystyce usługi noclegowe najczęściejsą oferowane w pokojach gościnnych znajdujących się w tym silmyrn budynku. wolnego Turystyka wiejska. angaŻując IO_ŻOvo popytu. przy czymturysta sam się obsługuje. warto wnkitzać na kilka charakterystycznychjej cech.Warunkiem pełnej satysfakł cji z rozwoju turystyki wiejskiej jest przestrzeganie wymog w tzw. Medlik.3. s. Właśnieten rodzaj turystyki wiejskiej nazyw a się agroturystyką''a5. krajobrazo'gych i rezerwat w przyrody. Ze w prognozie rozwoju tt} rystyki do 20Ż0 r. ziemig zwierząt. korzystania ze zdrowej żywności. Infrastrukturę noclegową turystyki wiej skiej tw orzą hoteliki. Majewski. że agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej. Na zakoriczenie warto powiedzieć. w pojazdach kempingowych i na polach namiotowych.'.. Sikory cechy turystyki wiejskiej szczegr1lrlie poszukiwane przez turyst w to możliwościa : r r r r s r kontaktu bezpośredniego ze zdrowym środowiskiem przyrodni- wypoczynku w środowisku odmiennym gd warunk w Życia i pracy na obszarach zurbanizowanych. Majewski pod_ kreśla. a wykorzystać możliwości. J. Przyjmując krytenum rodzaju zakwalcrowania. korzystania z ciszy. rtiwniez inne usługi turyStyczne. iż agroturystyka 167grniana nowocześnie illstała w Polsce reaktywowana i jest dośćczęsto promowana. 1. prywatne domy letniskowe. zaobserwowanych za gtrrrticą i w Polsce. stanowi mieszaninę szans i zagroże . spokoju i walor w małego ruchu. sikora. W Europie Zachodniej turysty_ ka wiejska cieszy się poparciem władz paristwowych i lokalnych. roślin. Sikora lwarża. a także dywersyfikacji lokalnej gospodarki. w domach. Medlika7 podaje.wanie życiodajnego przemysłu oraz światowego dziedzictwa kulturo1 wego i ptzyrodniczego. oznacza spędzanie czasu 'rolkontaktu z życiem *. ZdaniemJ. 69.15. AGROTURYSTYKA środowisku wiejskim. zwiedzania park w narodowych. pokoje gościnne (także u rolnik w) i małe kempingi zlokalizowane w obrębie wsi.i-i"Li. Zdobyła już ważnąpozycję na rynku turyStycznym. czyli poszanowania w r wnym stopniu ludzi regionu. że właśnieprodukcja roślinnai hodowla zwierząt stanowią jedną z atrakcji agroturystyki. Cechą charakteryst y czną tego środowiska jest odpowiedni charakter jego zabudowy i krajobrazu. jak przedsięwzięcie. Pierwsza jest oparta na zakwaterowaniu z obsługą bezpośrednio w gospodarstwie rolnym lub w jego poblizu. WTo zaliczapodr że na tereny wiejskie do naji niejszych segment w rynku turystycznego.2. l. że turystyka .zwietzętami dornowymr' pracafiu wiejskim. 17 a6 o5 J.

Majewskiego48. w sferze środowiska przyrodniczego wskutek jego degradacji. Korzystają oni z własnych lub wynajmowanych przyczep kempingowych albo namiot w. . Niekt rzy właścicielegospodarstw rolnych goszczą gł wnie nłodzież. stabilizacja ludzi młodych w gospodarstwach rolnych. W Holandii l I r l r l r stymulacja rozwoju gospodarstw rolnych świadczących usługi turystyczne oraz miejscowej infrastruktury. ale w niezbyt dużej odległościod tych miejsc' Potrzeba odbudowy. piwa' przetwor w mlecznych). aktywizacja miejscowego rynku pracy. z usług kwa_ ter agroturystycznych w Polsce skorzystało 31 tys. 12. iz podstawowym warunkiem utrzymania się irgroturystyki na rynku i jej rozwoju jest zachowanie właściwychpro1lorcji między wymienionymi wcześniej celami' W przeciwnyrn razie rnogą wystąpić negatywne skutki jej rozwoju. często stresującej pracy i życiu w mieście. Oferta zakwaterowania w mieszkaniach urlopowych i na kempingach przystosowanych do pojazd 'w kempingowych na|eży do stosunkowo skromnych. propozycje organizator w agroturystyki dla jednodniowych turyst w są jeszcze w Polsce rzadkością. ochrona walor w turystycznych. Z prac badawczych na temat turystyki weekendowej w Szwajcarii i w Niemczech wynika. czasami wsp lną pracę (np. że ponad 807o gospodarstw domowych co najmniej raz w roku bierze udział w takiej wycieczce. kt rzy stanowili 9%o og lnej |iczby korzystających i 1vo pod względem udziału w zrea|izowanej ofercie noclegowejag. produkt oferowany w agroturystyce na|eży do specyficznych.3 . TurysĘla konwencjonalna i alternatywna a a7roturystyła. wypełnia bogatą ofertę spędzenia czasu wolnego w swoistej atmosferze i w zdrowym środowisku.. a w kazdy weekend odŻIvo do 40vo ludności znajduje się w podr ży. sklepy. iż została ona objęta programem rozwoju i promocji produktriw markowych w polskiej turystyce. Zdaniem tego specjalisty.Rynek Turystyczny" 1994. Charakteryzujągo m. cyftczną domową atmosferę. bezpośredni kontakt z przyrodą. zwłaszcza dla os b mniej zamożnych. 163. Jak widać. Proponuje się im specjalne programy spędzenia czasu wolnego: festyny. Na przykład w 1998 r.4vo). Zdaniem J. Stworzenie możliwościatrakcyjnego wypoczynku. s. W krajach skandynawskich natomiast są popularne domki letniskowe przy gospodarstwach rolnych.zwłaszcza dużym. należy wsp łcześniedo coraz popularniejszychrodzaj w turystyki. jw. r żne formy rekreacji.in. wzrost poziomu kulturalnego mieszkar c w wsi. Na uwagę zasługuje też informacja istotna dla perspektyw rozwoju omawianej turystyki. wiązanie nadwyżek towarowych produkt w rolnych. wsp lne posiłki z gospodarzami. Majewski. gł wnie w lipcu i sierpniu (64. degustacje miejscowych produkt w żywnościowych(np. W wypoczynku świątecznym najbardziej aktywnie uczestniczą jednoosobowe gospodarstwa 101 100 . Natomiast w Europie Zachodniej ta kategoria turyst w stanowi duży Segment rynku. 1 . kt rym udzielono 166 tys. ae Turystykaw 1998 x. s. że z oferty kwater agroturystycznych skorzystali cudzoŻiemcy. 158-159. Tlrrystyka weekendowa' nazywana też wypoczynkiem świątecznym. wina. pokazy związane z rolnictwem. Jej popularnośćwynika ze wzrastającego popytu na kr tkotrwały wypoczynek poza miejscem pracy i zamieszkania. usługi gastronomicz_ ne z tradycyjną kuchnią. os b. w tym uczestnictwo w wiej_ skich imprezach kulturalno-rozrywkowych. następujące jej cele: a8 Warto przypomnieć. TURYSTYKA WEEKEN DOWA J.. tworząc bariery np. w 7. dodatkowe dochody dla rolnik w i budzet w lokalnych. rozbudowa i modernizacja zasob w mieszkaniowych rolnik w. Na zako czenie warto zwr cić uwagę na ekonomiczno-społeczny sens rozwoju agroturystyki. Majewski wymienia spe_ gościnne i samodzielne mieszkania urlopowe z odrębną kuchnią prze_ waŻająw Europie Zachodniej.1 6. stanowi ważny czynnik popytu na ten rodzaj turystyki. Na liścieko_ lejnych składnik w produktu turystycznego J. w Polsce przeważająpokoje gościnne. nocleg w. winobranie) lub jej obserwowanie. Warto też dodać. zachowania oraz ochrony sił fizycznych i psychicznych wsp łczesnego człowieka po cotygodniowej.robserwuje się praktykę zaspokajania potrzeb noclegowych turyst w bez pokoi gościnnych.

rk domowe ludzi młodych oraz wieloosobowe gospodarstwa domowe średnich i wyższych warstw społecznych5o. Podaż takich miejscowości jest nakierowana na specyficzne potrzeby wynikające z urlopu. Miej scowościurlopowe i miej scowościwypoczynku weekendowe_ go r żnią się ofertą usługową i popytem turystycznym. Nakłady te wydają się celowe i uzasadnione. Chodzi tu o wygodne zakwaterowanie. PrzemawiĄą za tym z jednej strony ekonomiczne interesy miejscowości urlopowych. Turysta weekendowy szuka wprawdzie spokoju. a przede wszystkim jest uwarunkowany rozwojem usług turystycznych poszukiwanych przez weekendowicz w i rozumnym planowaniem przestrzennym wypoczynku świątecznego. przeciętnie biorąc. Ich efektem są zaaoczone drogi. usprawnie komunikacji. okolicznośćta stwarza określone problemy ekonomiczne w miejscowościach wypoczynku weekendowego. Należy dodać. Turysta weekendowy zaś. Na zako czenie warto podkreślić. wodnych itp. To zachowanie typowe dla C.. iz społeczno-ekonomiczne warto- cz że się uwolnić od tygodniowego pośpiechu i dlatego dba s0 w". Jej rozw j następuje w miarę wzro- 1991.. ściturystyki weekendowej są duze. r znorodnośćurządze do czynnego spędzania wolnego czasu niezależnie od pogody. Uważa się. ze miejscowości te. bardzo specyficzny charakter da_ moch d osobowy (70-79Vo).urlopowicz w" i . Verlag Paul Haupt. z drugiej zaś rosnąca |iczba amator w świątecznego wypoczynku. czy też długie kolejki podczas weekend w przed basenami pływackimi lub stacjami wyciąg w narciarskich. -\l. Brak spokoju ma swoje źr dło w rozmiarach ruchu turystycznego w okresie weekendowym. gdyż. s. Gdy miejscowości wypoczynku urlopowego pokrywają się z miejscowościami wypoczynku weekendowego. iz stworzenie obszar w przydatnych do wypoczynku świątecznegomieszka c w dużych aglomeracji wymaga znacznych inwestycji właśnieze strony tychże aglomeracji. duże przestrzenie do wypoczynku na łonie natury. rozwoju motoryzacji indywidualnej. Turystyka weekendowa moze się odbywać w formie zorganizowanej lub indywidualnej. natomiast w innych dniach tygodnia wspomniana wydajnośćjest wykorzystana w niewielkim stopniu.. wiodące z aglomeracji miejskich do miejscowości wypoczynkowych w piątkowe popołudnia lub nej miejscowości. jeślichodzi o usługi noclego_ we. powstają problemy. odczuwa się brak izolacji od innych ludzi oraz są kłopoty z wykorzystaniem bazy usługowej. kt re w oferują swoim mieszka com w poblizu przestrzenie do wypoczynku. Ich źr dłem jest r żnica zachowania się . gdyż sympatia do miasta jako miejsca zamieszkania przesuwa się wsp łcześnie kierunku tych miast. interesują_ cą ofertę gastronomii. turysta taki należy do pokolenia młodszego. jednak nie mo- spędzanie czasu wolnego oraz o rozrywkę. leżące na og ł w poblizu wielkich aglomeracji miejskich. W konse_ w kierunku odwrotnym kwencji urlopowicz Zaczyna stronić od miejscowości. jest odciążenie ich od turyst w weekendowych.. Należy zaaważyć.weekendowicza'' jest szczeg lnie wyraźne wtedy. D|a miejscowościurlopowej typowy jest dluższy czas pobytu (4 lub więcej nocleg w). Można to osiągnąć na drodze tworzenia nowych teren w atrakcyjnych krajobrazowo i łatwo dostępnych komunikacyjnie dla turyst w weekendowych. żywieniowe i wypoczynkowe. zlokalizowanych w pobliżu wielkich aglomeracji miejskich. iż ten ogromny napływ turyst w weekendowych niekorzystnie oddziałuje na miejscowości urlopowe. Kaspar.weekendowi- Charakteryzując kr tko turystykę weekendową. Rozwiązaniem opisanych problem w miej scowości typowo urlopowych. Bern-Stuttgart o czynnę stu zamożności społecze stwa miejskiego.przyjeżdŻający na wypoczynek w pobliże miejsca zamieszkania na czas stosunkowo kr tki (3 kolejne noclegi). warto zwr cić uwagę na niekt re jej cechy wymieniane w literaturze przedmiotu w kon_ tekściemiejscowości turystycznych. stanowią lokalizacje drugich mieszka (domk w letniskowych). zglasza szczegllne wymagania.'15-77. W kr tkim okresie elementy infrastruktury turystycznej świadczące wymienione usługi pracują z maksymalną wydajnością. kiedy istniej e możliwośćuprawiania sport w zimowych. Die Tourismuslehre im Grundriss. l0Ż . bez hałasu. w kt rych w okresie weekend w występują zjawiska przeciEżenia. Turysta weekendowy korzysta z r żnych środw transporfu. w Europie Zachodniej preferowanym środkiemjest sa- w niedzielne wieczory. kt re dzięki temu mogą zachować swoją tradycyjną funkcję.

trzeba się 'l'godzić z opinią. ze jest ona zjawiskiem kompensacyjnym wobec wsp łczesnego życia. Wśrd konsekwencji cywilizacji przemysłowej dla turystyki można wskazać wzrost możliwości podr żowania w wyniku rozwoju transportu indywidualnego i zbiorowego. realizowanej przez turystykę. Uwaza się. 105 .norozoa @fl czYNNtKt ROZWOJU W5 Po ŁczEsN EJ TU RYSTYKI 2. Nie ulega wątpliwości. iż narodzin i rozwoju turystyki należy szukać w niewłaściwym dostosowaniu człowieka do środowiska. wywołując u ludzi pragnących utrzymać dobrą kondycję psychofizyczną potrzebę ucieczki kompensującej i r wnowazącej. że konsekwencje cywilizacji przemysłowej są r wnież widoczne w procesie kształtowania środowiska. prowadząca do ograniczenia indywidualizmu. w kt rym żyje jednostka. socjalną i osobistą. OGOLNA CHAMKTERY5TYKA TURY5TYK! Punktem wyjściado określeniaczynnik w rozwoju wsp łczesnej lurystyki jest przyjęcie założenia. iż niekt re cechy charakteryzujące wsp łczesne środowisko wzmagają agresję. Wśrd cech charakteryStycznych wsp łczesnego środowiska człowieka trzeba przede wszystkim wymienić stały wzrost liczby ludności. AkcepĘąc tę jej funkcję. jej wykształcenia i koncentrację na ograniczonych przestrzeniach.1 czYNNlKÓw Rozwo)U . Nietrudno zauważyć. Że cywilizacja przemysłowa i zapotrzebowanie na turystykę są ze sobą nierozdzielnie związane. Na uwagę zasługuje r wnież ingerencja pa stwa przemysłowego w sprawy jednostki. zwiększającą się rolę środkw masowego przekazu oraz wzrost poziomu wykształcenia ludnościi przemieszczania się związanego ze wszystkimi sferami: zawodową.

społecznym. rozw Z grupy czynnik w ekonomicznych wpływających korzystnie j turystyki wymienia się: na r r l l przyrost dochod w realnych ludności. staje się z upływem czasu dobrem podstawowym. gdyż wyznaczająpowstanie popytu na dobra i usługi. Wskutek tego powstaje sytuacja . technologicznym i ekologicznym gł wną rolę w kształtowaniu turystykil przypisuje się czynnikom ekonomicznym. W strategii marketingowej. Stwarza to potrzebę wprowadzania marketingu do gospodarki 106 r wnowagi. Wraz z upływem' czasu potrzeby człowieka ulegają zmianom. Liczba czynnik w oddziałujących na rozw j wsp łczesnej turystyki jast znaczna. Czynniki te można rozmaicie klasyfikować. kilka czynnik w.rs. kt re bezpośrednio oraz TURYSTYKI 2. kt ra powoduje' że efektem zakoftczonego procesu wytw rczego nie jest wyprodukowanie gotowego wyrobu. w tym turystyczne. r07 .każdy człowiek przechodzi cztery fazy: fazę potrzeb podstawowych. W ekonomii potrzeby odgrywają szczeg |nąrolę. Kaspar. podażowe i uniwersalne z punktu widzenia podstawol u Wśrd wielu stymulator w rozwoju turystyki występują potrzeby. charakteryzującego się nadwyzką podaŻy nad popytem. wych zjawisk rynkowych. obejmującej kompozycj ę cztetcch zmiennych (produkt.czynności chybionych''.H. ' C. Rozw j wsp łczesnej turystyki jest silnie uwarunkowany stĄm dostosowywaniem podaży turystycznej do zmieniających się potrzeb rynku turystycznego. co kiedyśbyło dobrem luk_ susowym czy wyższego rzędu. fazę potrzeb społecznych. Maslow. w sferze biologicznej. istnieje swego rodzaju priorytetowa struktura potrzeb (tzw. Turystyka stanowi podstawę fazy samorealizacji (bycie samym sobą.2. To. Wśrd wielu jej cel w 1lir znajduje się wspieranie promocji podaŻy turystycznej. fazę samookreślania się i fazę samorealizacji. np. Opr cz potrzeb turystycznych pewną rolę w rozwoju turystyki od_ grywają moĘwacje' opisują one pobudki skłaniające człowieka do określonego zachowania i regulujące to zachowanie. Jeżeli warunkt życia na to pozwalają. Jak wykazał A. dzielić na rlbiektywne i subiektywne. czy|i wywołujące potrzeby turystyczne oraz warunkujące lub ograniczające ich zaspokojenie. Waznym czynnikiem rozwoju turystyki jest polityka turystyczna stwa jako element polityki gospodarczej. że wykonujący je człowiek ma wątpliwości co do celowości poświęcania im znacznej części Swego życia. Turystyka przynosi ludziom żyjącym na co dzie w cywilizacji wysokiej wydajności pracy og lne odprężenie. Wreszcie można dokonać ich podziału na ekonomiczne i pozaekonomiczne. Mozna je też dzielić llil popytowe.1.Należy dodać.r Cywilizacja przemysłowa niesie daleko posuniętą specjalizację pra_ cy. s. politycznym. W konsekwencji klasyfikacja czynnik w i ich ranga mogą być dyskusyjne' o czym świadczy literatura przedmiotu' Można jednak wskazać na pośredniokształtują rozw j turyStyki. 28-38. promocja i ceny). Człowiek żyje w napięciu. np. kt re sprawiają. stymulujących lub ograniczających jej rozw6j. dystrybucja.2. że potrzeby uprawiania turystyki mogą zostać vrzeczywistnione pod warunkiem występowania kolejnego układu czynnik w. MEGACA(NN|K| ROZWOJU 2. że w wyniku rozwoju społeczno-gospodarczego i związanego z nim wzrostu zamożnościspołecze stwa następuje przewartościowanie potrzeb. CZYNNIKI EKONOMICZNE Spośrd megaczynnik w o charakterze ekonomicznym. wręcz niższego rzędu. piramida potrzeb Maslowa). korzystną koniunkturę. Ępowym przykładem tego przewar_ tościowania jest wsp łczesna turystyka.. obszerne są także zakres i dynamika tlćlbr i usług turystycznych. stabilną sytuację walutową. jw. pozwalające na odzyskanie rystycznej. Układ ten wypełniają dobra i usługi turystyczne twotzące podaż turystyczną. Wiadomo. życie w spos b zadowalający). Motywacje bywają r znorodne i często nieuświadamiane. Wszystko to prowadzi do powstawania stan w agresji i jest szkodliwe. Die Tourismuslehre im Grundri.. zwraca się tlwagę na szczeg lną rolę promocji produktu turyStycznego. lepszy podział dochod w.

. Przyjęto demokrację jako formę par{stwowości i społeczną gospodarkę rynkową jako formi ustroju gospodarczego. zamtożenie zatrudnienia i płac. kt rego uwarstwienie w coraz większym stopniuopiera się na zaradności gospodarczej. likwidacja nadgodzin. co prowadzi do wzrostu PKB. . motywacje podr ży. wykształcone. wzrost PKB. np. Kaspara2. zatrudnienie (turystyka tworzy miejsca pracy). Jednocześnie warto pamiętać o oddziaływaniu turystyki na inne sektory gospodarki narodowej3. sytuacja polityczna. Specjaliści uważają. 2g-3g. pluralistyczne i techniczne. wyr wnywanie r żnic w rozwoju regionalnym (turystyka może pom c w rozwoju region w uboższych)."y. że e|astycznośćta odzwierciedla jednocześnie liczne czynniki. Die Tburismuslehre im Grundriss. Stan trzeci uzyskał pewne przywileje. warunki klimatyczne. Należy mieć nadzieję.lamze- C. mobilne. Można to uzasadnić następująco: czynniki ekonomiczne sprzyjające turystyce.2.. z wydatkami na turystykę. kt re w ujęciu og lnym odnosi się do wpływu na: r r r r r r : bilans płatniczy pa stwa (turystyka ma w nim sw j udział). C. Stąd wniosek. niestabilna sytuacja walutowa. Taki porządek społeczny nie sprzyjał znaczniejszemu rozwojowi turystyki. niekorzystna koniunktura. samodzielność gospodarczą kraj w o rozwiniętych funkcjach tury_ stycznych. ze istotne zniczeniedla kształtowania się turystyki masowej ma porządek społeczny. Istnieje ścisły związek między sytuacją gospodarczą kraju a rozwo_ jem turystyki. Powszechnie uważa się. a w konsekwencji rosnące bezrobocie. budzety par stwa i region w (urystyka generuje podatki). wzrost inwestycji. W krajach o dfugich tradycjach i roza Żagadnienieto om wiono obszernie w rozdziale 4. Dotyczy to w większym stopniu turystyki zagtanicznej niz krajowej. spadek tempa wzrostu gospodarczego. ale nie są ujęte w PKB.Z kolei czynnikami na rozw j turystyki ekonomicznymi wpływającymi niekorzystnie są: 2. Kaspar. Kaspara uważa słusznie. czYNNlKl sPoŁEczNE Opr cz czynnik w ekonomicznych na rozw j wsp . Społeczeristwo wydajne wspiera wzrost gorpod-. s. W społeczerstwL wykształconym i mobilnym prowadzi to do zwiększonego popytu na wyjazdy turyStyczne.2.wpływają też czynnikjleżące w pozaekonomiczĘ sferze aktywnościludzkiej. W okresach koniunktury wydatki na turystykę rosną' szybciej niż PKB. Twoizy się splłeczeristwo klasowe. Społecze stwo konsumpcyjne troszczy się o to' aby doch d skonsumować. Dopiero liberalizacjaw wiekach xvn i iIx ooprowadziła do rozluźnienia tej sztywnej struktury w Europie Zachod'niej. W demokracji jako formie pa stwowości i w społecznej go- r r r r kryzys ekonomiczny. spadek popytu wewnętrznego. W literaturze przedmiotus dzisiejszy porządek społeczny w Europie Zachodniej opisuje się jako społecze stwo dobrobytu i czasu wolnego oraz społecze stwo konsumpcyjne. Staje się on widoczny przy por wnaniach PKB. że powstanie dzisiejszego porządku społecznego było jedną z najwazniejszych przesłanek rozwoju wsp łczesnej turystyki. jw.ZdaniemC. 108 109 . Po licznych zmianach struktura_społecze stwa zachodniego uzyskała dzisiejszy kształt. kt re wpływają na kształtowanio się turystyki. wydajne. Społeczerstwo stanowe wiek w średnich było statyczne i miało liczne przywileje. 1ż ten *ołit porządku spolecznego zostanie wprowadzony w życie w Polsce. trakto_ wanego jako wskaźnik sprawności ekonomicznej gospodarki. 3 spodarce rynkowej jako formie porządku gospodarcżego rozw j turystyki uzasadnia się motywacjami społecznymi. że turystykę zagraliczną charakteryzuje wysoka elastyczność.są nieodłączną cechą społecźer{stwa dobrobytu.lafi)ue. Innym przykładem związku turystyki i gospodarki jest spadek liczby turyst w odwiedzających kraje o słabej pozycji walut tych parstw.łczesnej turystyki. elastyczność po_ pytu w odniesieniu do turystyki krajowej jest wyraźnie niższa. Jednocześnienie powinno ujśćuwadze czytelnika oddziaływanie turystyki na otoczenie społeczne. anie gromadzić. takie jak w"rositochod w realnych ludności.

oto kilka przykład w. wom turystyki na środowisko.r winiętych funkcjach turyStycznych wpływ ten jest widoczny w postaci zmian struktury społecznej. Polityka przestrzenna i turystyka także oddziałują na siebie znacząjak wiadomo Zapewnienie środowiska co. odnosi się to r wnież do kraj w wchodzących na drogę rozwoju dzięki turystyce. politykę dotyczącą środk w transportu. Na przykład na wzrost popytu turyStycznego wpływają: korzystniej sze ustawodawstwo socj alne. CZYNNIKI POLITYCZNE niu przez czynniki polityczne. dziedzictuta kulturowego.3. kt re nie jest przeciez wielkością stałą. że przez obciązenie środowiskarozumie się a szczeg lnie pogorszenie warunk w 111 r10 . np. autostrady). Polityka transportowa ma wpływ na turystykę przez: cie wywiera duży wpływ na kształtowanie się turystyki. Trzeba przy tym podkreślić. ment staje się jednym w 2.że zależnośćturystyki od środowiska naturalnego jest duzo większa niż innych gałęzi gospodarki. Widoczne jest to gł wnie w dużych hotelach.5. dlatego naleŻy dbać o dostosowanie rozwoju lechniki. IJwaŻa się. takimi jak religia. Zniszczenie laajobrazu prędzej czy p źniej prowadzi do załamania się turystyki. autostrady). Na rozw j turystyki ma 2.że ukształtowana w XX w. W świetlezaobserwowanej w ostatnich latach wysokiej dynamiki rozwoju turystyki kulturalnej nabiera znaczenia r wnież polityka kultu_ ralna.jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. poprawie regularności funkcjonowania publicznych środkw lokomocji. że turystyka spełnia funkcję Wsp łczesna turystyka jest r wniez kształtowana w Znacznym Stop- polityczną pośrednio lub bezpośrednio. poziomu dobrobytu i wykorzystania czasu wolnego do dopuszczalnego obciążenia środowiska.2. pkt Ż. CZYNNIKI TECHNICZNE zana Z transportem 2. Dzięki temu kazda W układzie turystyka-technika na uwagę zasługuje technika zwiąi zakwaterowaniem. nauka i sztuka. nabywanie ziemi przez obcokrajowc w.3. Trzeba ograniczać skutki działalnościludzkiej i za_ pewnić odnawialność zasob w przyrody. Celem tej polityki jest -Ma ona r wnież zapobiec ujemnym wpły_ naturalnego dla turystyki. Przykładem możebyć rozbudowa szlak w komunikacyjnych w bardzo trudnych warunkach terenowych (np.4. Przejawia się to zwłaszcza we wzroście stopnia bezpieczeristwa środkw transportu. Nie można też przeoczyć nie' bezpieczeristwa spłycenia kultury własnej i dopasowywania jej do kul_ tur obcych6. rniejscowośćturystyczna jest w zasięgu turySty. ze kształtowanie się turystyki zależy od atrakcyjności środowiska. W niekt rych krajach nastawionych na turyst w władze podejmują środkizaradcze wspierające kulturową odrębnośći utrudniające pewne działania. gdzie r żne ulepszenia techniczne zmieniają istotnie spos b obsługi gości. Ze względu na rosnące zapotrzebowanie na wypoczynek. tunele. Ujawnia ona także zwiry'ki. w ten spos 'b polityka kulturalna z wużniejszych czynnik 'w polityki turystycznej par{stwa i regionu. znizki). atakże w zwiększeniu komfortu i zdolnościprzewozowej środkw transportu. Występuje r wnież ważny związek między turystyką a polityką socjalną pa stwa.2. sama też stanowi impuls do formułowania polityki7. 7 Warto przypomnieć. turystyka masowa oddziałuje na otoczenie techniczne i bywa wyzwaniem dla techniki. gospodarki.7 tez wpływ postęp w zakresie techniki hotelowej.2. politykę taryfową (np. CZYNNIKI EKOLOGICZNE Powszechnie wiadomo. Postęp techniczny w transpor_ : r r politykę dotyczącąszlak w komunikacyjnych (np. szybkości i wydajności tych środkw. Należy r wnieŻ podkreślić. regulacj e prawne długościczasu pracy i urlopu oraz redysĘbucja dochod w (fundusz socjalny). Istotny wpływ na rozw j turystyki ma polityka transportowa pa stwa' oddziaływanie to jest wzajemne. zrnianę warunk w naturalnych. Jej zadaniem jest zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie eleProblem ten om wiono szerzej w rozdziale 6. Problem ten om wiono szerzej w rozdziale 6 i w rozdztal'e 2. polityka przestrzenna powinna ograniczać ilościowo-jakościowy spadek przestrzeni nadającej się do rekreacji.

W uWadzie tygodniowym obserwuje się nowe zagospodarowanie czasu pracy przez wprowadzanie np.r Rozumne planowanie przestrzenne oraz stabilne plany zagospodarowania miejscowości turystycznych mogą wzmocnić ochronę środowiska naturalnego i społecznego. Rozw j sił wytw rczych sprawił. przypadkowe zasiedlenia oraz poszatkowanie krajobrazu. Niemałe znaczenie ma wydłuzanie się średniejtrwania życia ludzkiego. zwierząt i roślinpod względem ilościowym oraz jakościowym. że turystyka jest zjawiskiem masowym. W uWadzie rocznym skracanie czasu pracy przebiega przez ustanawianie. Najważniejsze obciążenia jakościowe rzutu1ące na rozw j turystyki to: zanieczyszczenie powietrza. iż może ona mieć znaczący wpływ na środo_ wisko. Chodzi tu gł wnie o stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych. kullury pracy i og lnej wiedzy o otaczającym świecie. W miarę rozwoju sił wytw rczych oraz postępu techniczno-organizucyjnego wzrasta wydajnośćpracy. Wzajemne powią4anie środowiskanaturalnego i turystyki jest więc wyraźne. iz skracanie czasu pracy odbywa się trzema sposobami. Maleje więc czas niezbędny do za- 2.3 . rnodyfikuje model konsumpcji' ukazuje atrakcyjne możliwości wykorzystania czasu poza pracą zawodową. Przemęczenie. Jednocześnie pojawiają się nowe problellly zwiryane z tempem przemian cywilizacyjnych. Spełnienie tych wytnagari nakazuje racjonalizację wykorzystania czasu poza pracą zawotlową. z przeznaczeniem na troskę o zdrowie ftzyczne i psychiczne człowieka.1. Dlatego lcż obiektywną koniecznością staje się właściwewykorzystanie czasu poza pracą zawodową. Natomiast obciĘenia ilościowe sprowadzają się do wykorzystania obszar w wartościowychdla turystyki na inne cele. Postęp naukowo-techniczny wiąze się z wieloma wyzwaniami. U podstaw racjonal_ nego wykorzystania czasv poza pracą zawodową lezy k'ilrka przyczyn natury społeczno-ekonomicznej. że w układzie czas pracy zawodowej_-czas poza pracą zawodową mieścisię szeroki Zestaw czynnik w natury społeczno-ekonomicznej.czas poza pracązawodową'' do czasu pracy zawodowej określa w jakiś spos b stopier uwolnienia się człowieka od i ogłaszanie dni świątecznych' Wreszcie w układzie ustawowych. prowadzące do jego fak tycznego zniszczenia. w d i ziemi. Z jednej sffony dynamika wsp łczesnych proces w rozwojowych prowadzi do zmian na korzyśćczasu wolnego. Warto przypomnieć. hałas i zatrucie środowiska stanowią niebezpiecze stw a zagrażające zdrowiu. z drugiej zaśracjonalnośćwykorzystania czasu poza pracą zawodową determinuje zakres i tempo przemian w rozwoju sił wytw rczych. Na skutek tych dwukierunkowych dziala następowało wydzielanie zasob w czasu uwolnionego od pracy zawodowej. nie_ odwracalnym. Wysoka świadomość ekologiczna społecze stwa ograni_ cza pole manewru ludziom odpowiadającym za sprawy rozwoju tury_ styki. ludności. wolnych sob t.między innymi umożliwia wzrost siły nabywczej nie wydfuzanie skracanie czasu pracy przez obniżanie wieku emerytalnego oraz wydłużanie czasll nauczania i w efekcie zwiększanie czaslprzygotowania do zawodu. stresy psychiczne przekłaczające granicę progową. życia ludzi. Biorąc pod uwagę fakt.. W zwipku z tym pojawiła się społeczna potrzeba racjonalnego wykorzystania stale zwiększających się rozmiar w czasu poza pracą zawodową. czYN N lKl PoPYToWo_ I UNIWERSALNE 2. Zależności może zilustrować układ element w te 113 II2 .3. og lnie można powiedzieć. Tendencja do skracania czasu pracy zawodowej była r 'wnież wynikiem dĘe(t pracownik w do ustalenia czasu pracy na pozio_ mie społecznie racjonalnym. Niezbędna jest r wnowaga w tej relacji. płatnych urlop w og lnym następuje wypoczynkowych pracy zawodowej. a następnie wzrost jego rozmiar w. hałas. Stosunek r żnych zajęć i czynności wykonywanych przez pracownik w w obrębie agregatu . co op źnia wejście rnlodzieŻy na rynek pracy. jasne jest. że rozmiar! czasu społecznie niezbędnego do wytwarzania określonych d br i usług systematycznie się zmniejszały. Rozw j cywilizacji przynosi też człowiekowi r żnorodne korzy- pcwnienia rozwoju produkcji. CZAS WOLNY OD PoD^ŻowE PMCY Jednym z istotnych czynnik w kształtujących rozw j turystyki jest czas wolny od pracy. a następ- ści.

przyjemności i rozwoju osobowości człowieka. sekwencje spowodują one nie tylko w dziedzinie samej organizacji . wienie na wypoczynek mający na celu odtworzenie sił człowieka.Kultura jesi podstawą.3.. na konsumpcji"). uczestniczenie w zdobyczach wsp łczesnej cywilizacji. przyjmując. B. Dzieje kultury polskiej. Najczęściej charakteryzuje się je ilościowo przez rodzaj czynności. wydawnictwo Interpress. w kt rym kierunku będzie ewoluować cywilizacja czasu wolnego.czas wolny czasem od korica II wojny światowej az do ko ca lat 50. bardzo istotnego skr cenia czasu pracy. i 90. Innymi słowy. |ecz także w zyciu społecznym w og le. Można też wskazać na trzy indywidualne funkcje czasu wolnego. Powsta_ nie więc potrzeba gruntownej reorganizacji życia społecznego i kulturalnego. iż realny jest wariant drugi.rczasu poza pracą zawodową. probreme im Umgang mit der Freizeit..mieć''. przewazało nasta- kt rej wyrasta wszystko. czynnościi zajęcia związanebezpośrednioz prowadzeniem gospodarstwa domowego' czas poświęcony na doskonalenie zawodowe i czas poświęcony na zaspokajanie elementarnych potrzeb biologicznych organizmu. zaangażowanie społeczne w swoim otoczeniu i tvt rczą samorealizację. opaschowski. suchodorskt. Jednym jest humaniStyczny.2. jakie kon_ gnoz komputeryzacja i robotyzacja pociągną za sobą tak wielki wzrost wydajnościpracy. Pojęcie czasu wolnego jest r znie określane. T14 s. Wymienione fynkcje są odnoszone do trzech faz wykorzystywania Lata 80. WedĘ wszelkich pro- czasu wolnegos.. Lata 60. drugim pogor za dobrami materialnymi. to nastawienie na konsumpcję (. . jakie ten czas wypełniają. optymistyczny. Hamburg r9g0. Cywilizacja czasu wolnego w warunkach postępu naukowo_technicznego może zmierzać w dw ch kierunkach. Wreszcie częściąskładową czasu poza pracą zawodową jest czas wolny.u jednoznacznie rem modelu .e H. czyli potrzeb turystycznych w lronsumpcję aou' i usiug turystycznych. takie jak: reprodukcja sił człowieka. 8 Obserwacja tendencji rozwojowych czasu wolnego prowadzi do wniosku.o ile czas wolny od pracy wywołuje potencjalny popyt nu dob. pozostający do swobodnego i bezinteresownego oraz zgodnego z zarrtiłowaniami człowieka wykorzystania na wypoczynek. tym cZaS ten jest dłuższy. 7-g. to faza spędzania czasu wolnego z myś|ąorozwoju kulturalnym. Jeślisię zaloży. kt rą człowiek może kojarzyć z działaruem lub bezczynnością. Na świeciedokonują się głębokie przemiany w technologii produkcji. W miarę rozwoju czasu wolnego zauwaŻa się powstawanie typu cywilizacji. Ma on zapewnić bezpośrednią satysfakcję. cywilizacja stoi przed wybo""u. konsumpcja i iozw j kulturalny. Trudno powiedzieć. w kt Ę aktywnośćczłowieka przesuwa się w kierunku działar określanych przez własny model stylu zycia. warunki ekonomiczne jednostki są środkiem przekształcania popytu potencjalnego w popyt Zrealizowany. Jedno jest pewne: czas wolny uzyskiwany ptzez czlowieka dzięki p:rzemianom naukowo-technicznym powinien być wypełniony troską olego duchowy i moralny rozw j. Czas wolny jest to czas poza ptacą zawodową. czas poświęcony na dojazdy do pracy i z pracy oraz do miejsc nauki. że jest to częśćczasu poza pracą zawodową. . że zapowiada się zasadnicza zmiana w tym zakresie. 2. albo przyczyni się do dalszego. czym jesteśmy''g. Innymi słowy. rozwijanie zainteresowa własnych i rozrywkę. warszawa 19g9. wykorzystywana w celach wypoczynku..u i usługi turystyczne. 369. Ludzie poświęcają ten czas na tworzenie wartości niematerialnych. Trudno dziś'oln"go stwierdzić. że albo spowoduje to masowe bezrobocie. na życie towarzyskie . że czas pozapracązawodową wydłuża się w miarę rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. Nasuwa się tu refleksja do_ tycząca przyszłościtej kategorii czasu. s. Im kraj jest bardziej rozwinięty. i 70. W tym kontekście dużego znaczenia nabiera kategoria czasu wolnego. slŁA NABYwczA LUDNoścl Kolejnym czynnikiem rozwoju turystyki jest siła nabywcza ludno_ ści. tw rczy rozw j człowieka. og lnie można powiedzieć. pracy. to czas poza pracą zawodową przestanie być marginesem życia ludzkiego i stanie się jego dominantą.być'' albo . - . o tyle siła nabywcza ludnościjesi iuiiy^ czynnikiem popytu zrealizowanego. Układ ten wypełniają: czas poświęcony pracy w godzinach nadliczbowych.

. Termin . nazywu:r. jako zjawisko społeczne. l0 tv II7 . historycznie biorąc. że J. Proces ten.Studia Socjologiczne" 1965. Miejsce i rola procesu urbanizacji w pr7eobrażeniach społecznych Polsce Ludowej. poświęconymfunk' cjom wsp łczesnej turystyki.urbanizacja'' jest.też przestrzenną' jest r wnoznaczna Z rozpowszechnianiem się miejskich system w infrastruktury a także zabudowy miejskiej. Zi łkowski1o uważa. Miasto zostało bez mała powszechniÓ uznane za najwyższą formę organizacji wsp łżycia ludzkiego. związany Z proce' sem uprzemysłowienia. Ptzy jmując. W wyniku urbanizacji ma miejsce zmiana struktury społeczno-zawodowej ludności. Urbanizącja demograficzną oznacza ptzemieszczanie się ludności i stały wzrost odsetka ludności zamieszkałej w miastach. J.. przy czym wyznaczniki te są zmienne. że urbanizacja jako proces nieodwracalny izłożonyprzejawia się w czterech płaszczyznach: ekonomicznej. natomiast oddziaływanie turystyki na przebieg proce_ su urbanizacji będzie naświetlone w rozdziale 6. Urbanizacja społeczna powoduje r wnież rozprzestrzenianie się miejskiego stylu życia poza miasto. Potwierdziły to liczne badania naukowe. co prowadzi do . Z punktu widzenia poszukiwa związk w urbanizacji z turystyką można stwierdzić. chodu narodowego na jednego mieszkarica. co się skr towo określa jako miejski styl zycia. . oznaczająca bezpośrednio wzrost poza- cej skupiska miejskie. ze z punktu widzenia rozwoju turystyki wydatki na konsumpcję turystyczną powinny być uprzywilejowane w budżetach gospodarstw domowych. postawy. z Urbanizacj a ekonomiczn a.3. Przez pojęcie urbanizacji należy rozumieć proces kulturowy uno' wocześniający społecze stwo.stano- Urbanizacja techniczna. Zi łkowski. polityczne i kulturowe. To z kolei zależy od atrakcyjno_ ścikorzyści uzyskiwanych z tytułu tych wydatk w. Przyjmuje się. Między wielkościądochod w ludnościdanego kraju czy regionu a jej udziałem w ru_ chu turystycznym jest związek korelacyjny ścisłyi dodatni.. Im kraj jest bardziej uprzemysłowiony. że ani głosy r żnego rodzaju katastrofist w. kt rym tow aruy sząistotne przemiany społeczne.że przedstawiony podział urbanizacji jest umow_ ny i że wszystkie te płaszczyzny wzajemnie się przenikają. Jednocześnie wśrd wielu czynnik w wsp łczesnej urbani_ zacji ważnąrolę odgrywa właśnieturystyka. będąca zespołem proces w technicznych i ekonomicznych. demograficznej.. Im kłaj czy region jest bardziej zurbanizowany. technicznej i społecznej. Warto zauważyć. U rbanizacj a społeczna polega na przyswoj eniu ptzez przybysz w ze wsi. ze siła nabywcza ludności zależy od wielkoścido- czeristwo zmienla się. W tym miejscu zostanie om wiony wpływ procesu urbanizacji na rozw 1turystyki. URBANIZACJA Między turystyką a urbanizacją istnieje ścisly zvłiązek. Wpływ na to wy_ wierają też normy społeczno-kulturowe turysty.miejskich'' wartości.umiastowienia'' całego społecze stwa.3. nie' odłącznie towarzyszył rozwojowi sił wytw rczych. Społe' 116 rolniczych źr deł utrzymania ludności. wiąca istotną przesłankę wzrostu popytu turystyczneg o. tym większa jest aktywnośćtury_ styczna mieszkaric w.jest konsekwencją gł wnie uprzemysłowienia. tym jest wyżej zurbanizowany. iż procesowi asymilacji podlegają nie tylko imigranci ze wsi. że wszystkie wymienione płaszczyzny przejawiania się urbanizacj i wykazuj ą w sp łza|eżności procesami makrospołecznymi. Historia wykazuje. Ten punkt widzenia jest rozpowszechniony wśrd demograf w oraz socjolog w i łączy się z miarą urbanizacji na podstawie liczby ludnościzamieszkują- ze skupisk osadniczych uznanych za wiejskie do skupisk miejskich 2. że turystyka jest funkcją urbanizacji. przechod ząc od społecze stwa tradycjonalistycznego do społecze stwa opartego na cywilizacji technicznej. og lnie można powiedzieć.umiejętności i cech osobowości' czyli tego. a także rozwoju sektora usług.rW miarę wzrostu funduszu ekonomiczna jednostki i jednocześnie spożycia poprawia się sytuacja potencjalne warunki wzrostu wydatk w na turystykę. rozumianego jako ciągła rozbudowa przemy' słu. Urbanizacją ekonomiczna polega na stałym zwiększaniu się liczby ludnościzatrudnionej w zawodach nierolniczych w stosunku do ludnościwykonującej zajęcia rolnicze. Można postawić tezę. ani okresowe regresy nio zahamowały postępu urbanizacji. Niemałą rolę odgrywa też reklama. nr 3. nawyki do iprzynależność grup społeczno-zawodowych oraz doświadczenie. Trzeba podkreślić.

rJ. Blizsza charakterystyka tych kategorii daje podstawy Rozw j infrastruktury i zabudowy miejskiej jest wyrazem urbaniza- do skojarzer wsp łzalezności urbanizacji technicznej oraz turystyki. to ma ona bezpośredni związek z masowym wsp łcześnieruchem turystycznym i pośredni z rozwojem sfery jego obsługi. elektrociepłownictwie.3 mln). s. lączności. kulturą fizyczną i turystyką. Jeżeli chodzi o urbanizację demograficzną.7 mln). W układzie czynnik w związanych ze stosunkami ludnościowymi i wpływających na rozw j turystyki warto jeszcze wskazać na strukturę ludnościwedług wieku i wykształcenia. komunikacja pasażerska. Z punktu widzenia cel w ekonomiczno-społecznych. cji technicznej. urządzenia gospodarki wodnej.. sieć 5 największych miast światapod względem liczby mieszka c w tworzyły: Nowy Jork (I4. Szanghaj (10.7 mln). infrastrukturę cechuje znaczne zr żnicowartie funkcji. iŻ wsp łczesna turystyka znajduje korzystne warunki rozwoju na gruncie sieci aglomeracji miejskich.7 mln).Deutschland" 1995. odnosi się to gł wnie do kraj w wysoko rozwiniętych. na całym świeciena 100 os b tylko 29 Żyło w dużym mieście (ponad 100 tys. karic wll. Nowy Jork (16. niezależnie od tego. W roku 2000 liczba ludności wynosiła 6'3 mld os b. obejmującą podstawowe lrządzenia stoSowane w transporci e. Na przykJad' w 1960 r. Podczas gdy w 1950 r.7 mln)' Zagłębie Ruhry (8. infrastrukturę społeczną. wodociągi.6 mln).gazownictwie.Typowymi tego przykładami mogą być: radio i telewizja. Warto też dodać.r istnieje korelatywny związek między strukturą społeczno-zawodową ludności a stopniem aktywności turystycznej społecze stwa.1 mln). Wzrost kwalifikacji zawodowych i poziom og lnego wykształcenia oraz kultury wpływają pozytywnie na wzrost aktywności turystycznej społecze stwa. Wszystkie wządzenia infrastrukturalne. czy słuzą produkcji czy konsumpcji. ochrona zdrowia oraz administracja. że już teraz istnieje na świecie 20 miast. kt rym mają słuzyć urządzenia.jak i powiązar z technikąoraz z organizacją świadczonych usług. Mozna więc powiedzieć.4 m7n). f I19 . można chyba śmiałopowiedzieć. 36-37. Natomiast w 2000 r. kulturowe i ekologiczne uzasadnienie. Tokio (10. mieszkaric w). drogownictwie. przy czym połowa z nich mieszkała w mia_ Ważnym czynnikiem determinującym rozw j turystyki jest dyna_ miczny wzrost liczby ludności miejskiej. zdrowiem. a także z szeroko pojętą administracją publiczną. Kazdego roku ze wsi do miasta emigruje 20 mln os b. Z tego punk_ tu widzenia sytuacja kształĘe się korzystnie dla turystyki. obecnie jest ich już 45. w ostatecznym rachunku spełniają funkcje służebne. że ludnośćmiejska jest znacznie aktywniejsza tvrystycznie od ludnościwiejskiej. wydanie specjalne. Tokio (21. Jak wiadomo z literatury w strukturze ludnościuczestniczącej w ruchu turystycznym bardzo aktywną grupę stanowią dzieci i młodzież w wieku 10-18 lat. na co wskazuje wzrost liczby ich mieszkar{c w. Londyn (10. co ma ekonostach. infrastrukturę można podzielić na: r r miczne. Miasta-giganty: metropolie czy molochy?. sieć 5 największych miast światatworzyły: Meksyk (Ż4. z kt rych kuŻde ticzy ponad 8 mln miesz_ 118 Jak widać. co wynika zar wno z charakteru urządze(t. energetyce. a więc urbanizacji de_ mograficznej. od prawie dwustu lat obserwuje się bowiem stałe i występujące coraz silniej w skali światowej zjawisko migracji ludności wiejskiej do miast. kulturą. nauką.Ż mln). obej muj ącą urządzenia i instytu cje zvł iązane z oświatą.. Albrecht. S o Paulo (Ż3.1 mln)' Kalkuta (15. Jest to spostrzeżenie o tyle istotne. Zależność jest widoczna przy kompleksowym spojrzeniu na bezpośredta nie i pośrednie uwarunkowania rozwoju wsp łczesnej turystyki. Wyrazem przestrzennej koncentracji ludności miejskiej w świecie jest powstanie i rozw j aglomeracji miejskich. infrastrukturę techniczną. Aktywne w tym względzie są też grupy w wieku: 18_24 i Ż5_34lat. systemy melioracyjne i irygacyjne. Szybki rozutij gospodarczy był przyczyną wyjątkowo dużego wzrostu liczby ludności świataoraz Zmazem generatorem jej ruchliwości przestrzennej. Występuje r wnież ścisła wsp łzależność między poziomem wykształcenia a uczestnictwem w ruchu turystycznym. społeczne. a więc na popyt turystyczny. słuzbami społecznymi. iż w miarę zmniejszania się udziału zatrudnienia w rolnictwie i leśnictwie zwiększa się liczba przesłanek rozwoju turystyki. W strukturze ludności miej skiej najatrakcyjniej sza turystycznie j est grupa ludnościzamieszkującej duze ośrodki miejskie.

Przyroda jest dla niego r wnież źr dłem przeżyć intelektualnych. Na aktywnośćturystyczną ludnościmiejskiej pobudzająco wpływa r wniez urbanizacja społeczna. społecznej kontroli zachowania się jednostki. Będzie to r wnież swoboda doboru pożądanego otoczenia oraz wreszcie wolnośćod ustawicznej. niezbędne do zaspokajania wielorakich potrzeb. Złożyłosię na to wiele ptzyczyn. Stosunek ten przejawia się w trzech podstawowych formach' Uprawiając turyStykę. cechująca się też pozbawionym charakteru standardowym bu_ downictwem osiedlowym i blokowym oraz często chaosem przestzen- Aktywny stosunek człowieka do przyrody jest warunkiem osiągania znorodnych korzyści. Przedstawiony potr jny charakter działa człowieka w stosunku do przyrody prowadzi do wniosku.r i demografic znej zwiększa się skala przestrzenna urządze(t infrastrukturalnych. estetyczne). kt re wyzwalają w nim przeżycia duchowe (np. Dzięki pracy człowiek przekształca. Postęp naukowo_techniczny stworzył wyjątkowo korzystne r cześniepozytywnym skutkom postępu naukowo-technicznego tow arzy szą niepokojące zjawiska związane z tempem przemian' Powszechnie się uważa. że stymulatorem rozwoju turyStyki jest także urbanizacja wsi. iż urbanizacja docelowo prowadzi do przemian w całym społecze stwie. sprawia. krajową i międzynarodową. Na zakoriczenie warto podkreślić. subregionalną. w dostępnych mu granicach. wymienić r żnorodność wyboru pracy Zawodowej. że przyroda dostarcza człowiekowi niezbędnych. Ze proces urbanizacji. ogarnia ona r wniez zbiorowości ludzkie zamieszkałe poza miastem. Że wsp łczesna zabudowa miejska. Możnatu m. Powszechnie wiadotno. przejawem urbanizacji technicznej jest r wnież rozw j zabudowy miejskiej. SRODOWTSKO PRZYRODNTCZE Wypełnianie funkcji czasu wolnego jest w dużym stopniu umożliwione dzięki kontaktowi człowieka z przyrodą. tworzywo przyrody w r znego rodzaju dobra materialne. stanowi jednocześnie korzystny grunt dla powstawania potrzeb turystycznych i warunk w ich zaspokajania. Srodowisko przyrodnicze w corv mniejszym stopniu spełnia funkcje zdrowotne wobec wsp łczesnego człowieka. kt ra ponadto wzrostu uciążliwości bytowania ludności miejskiej zwiększa się pragnienie ucieczki od rzeczywistości i wymknięcia się z granic miasta na łono przyrody. Wiadomo. Można więc powiedzieć. Miejski styl życia jest pojęciem niewymiernym. jego oddziaływania.W miarę Należy zauważyć.4. Jest więc ważnym czynnikiem rozwoju wsp łczesnej turystyki.|ecz pozostające w zasięgu nym.3. ze wsp łczesna cywilizacja pośrednio wywarła destrukcyjny IŻ1 warunki do aktywizacji człowieka w wielu dziedzinach zycia. Tr jmiasta). Jak juz wspomniano. kt ra to kontrola ma miejsce w stosunkowo małym gronie wsp lnoty wiejskiej. Jedno- n0 . Ztego punktu widzenia infrastrukturę można podzielić na: osiedlową. kiedy inspiruje dążenia poznawcze uczestnik w ruchu krajoznawczego. a podstawową jego przesłanką jest swoboda odczuwana przez jednostkę osiadłą w mieściew stosunku do licznych ogranicze związanych z uczestnictwem w społecznościwiejskiej. człowiek znajduje w przyrodzie liczne wartości. iż w miarę rozwoju urbanizacji ekonomicznej og lnie można więc wyrazić pogląd. materialnych warunk w jego egzystencji i jest obszernym polem jego celowej działatności. ułatwiając tym samym rozw j turystyki. 2. regionalną.in. Na gruncie nie zautsze planowej zabudowy miejskiej wsp łczesne miasto staje się miejscem anonimowego społecze stwa o coraz mniejszym po_ czuciu wsp lnoty i pozbawionym naturalnego środowiska. prowadzący do społecznych i kulturowych przemian w społecze stwach. że aby zmaksymalizować korzyści stymulujące rozw j turystyki. Cechą charakterystycznątej zabudowy jest wzrastający stopie jej zwartości i związana z tym gęstośćzaludnienia teren w miejskich oraz ciryła zmiana ich konfiguracji. Można więc powiedzieć. iz ludnośćmiast chętnie uprawia turystykę. ze do istnienia i rozwoju człowiekowi jest niezbędny stały zwiryek z przylegdjącą do niego cząskąświata zewnętrznego. dzielnicową. Proturystyczna postawa ludnościmiast ma swoje źr dło w stylu życia. Wreszcie stosunek człowieka do przyrody przejawia się w formie pracy produkcyjnej. zespołu miast (np. makroregionalną. niezbędne jest stałe dążenie do ochrony środowiska przy r odniczego. zapewnia uregulowany czas pracy oraz umozliwia planowanie sposobu spędzania czasu wolnego od zajęć zawodowych.

Dobra turystyczne. Konsekwencj e środowiskowe stanowią układ czynnik w wywołuj ących agresję we wsp łczesnym człowieku. warto w skr cie 13.. Dzięki czej jednostki następuje modyfikacja modelu zycia. wybrzeże morskie. nie tworzone z myśląo turyście są w literaturzę dzielone na dobra podstawowe (nazywane tez idealnymi) i komplementarne. s' 223 i nast. jak i socjalnej oraz osobisĘ.zAC)| W układzie czynnik w rozwoju turystyki warto zwr cić uwagę na negatywne skutki wsp łczesnej cywilizacji i zwiry. Wreszcie. środkiowadob jcze.6. czyli dobra naturalne oraz produkty pracy ludzkiej. poprawiający og lny stan kulturalny społecze stw i kształĘący aktywny stosunek człowieka do otaczającego go świata. Istotnym środkiem uwrażliwie- sowego przekazu.3. o człowiekuwielowyniarowym. odnoszącej się zar wno do sfery zawodowej.. na kt re występuje popyt turystyczny. CHAMKTERY5TYKA DÓBR TURY5TYCZNYCH Przez pojęcie . oraz potrzebę ucieczki kompensacyjnej realizowanej przez turystykę.3. 13 zob. 633. rozwojowi transportu indywidualnego i zbiorowego zwiększają się możliwościpodr zowania. Kryterium podziału działalnościczłowieka na bezpośrednio związaną i pośredniozwiązaną z turystyką jest trudne do ścisłegoustalenia. hałas. J. Aleksandrowicz. plaże. kt ry prowadzi do zwiększenia siły nabywczej jednostki i w efekcie do wzrostu standardu życia człowieka. wraz ze wzrostem siły nabyw_ J. Cywilizacja przemysłow a przechodzi wiele cykli. Należy także odnotować zjawisko og lnej ruchliwości jednostek. cechująca się głębo_ Zahamowanie proces w degradotw rczych środowiska przyrodni_ czego ijego rewaloryzacja stają się bezwzględnie konieczne. przeks ztałcający ch ją z ekonomiki producenta w ekonomikę konsumenta.6. W przei zwiryanaz nim degradacja środo_' ciwnym razie postęp "y'iti'u.ucieczĘ turyStyczną człowieka''' Powiązania między wsp łczesną cywl|izacją a turystyką są liczne. Środowisko przyrodnicze a zdrowie ludzkie. Kozielecki. Sztuczne środkikonser_ wujące i inne. wreszcie ostatnią ze wsp łczesnych plag społecznarkotyki. sPoŁEczNE KoNsEKwENcJE ROZWOJU CnMLl.1. PWN. W strukturze d br turystycznychwyr Żnia się dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej. Nadają one kierunek ruchowi turystycznemu oraz kształtują r23 I2Ż . kimi zmianami struktury wydatk w gospodarstw domowych. Dobra turystyczne w postaci produkt w pracy ludzkiej są wynikiem działalnościczłowieka ukierunkowanej wyłącznie na potrzeby turyStyczne albo nie związanej bezpośrednio z tymi potrzebami. Do czynnik w powodujących najgroźniejsze skutki spo' leczne zalicza się: zanieczyszczenie powietrza. Wazne miejsce zajmuje tu wzrost poziomu wykształcenia. Aleksandrowicz|z określa te negatywne skutki nych mianem . 2.yj''y wiska obr cą się przeciw człowiekowi. przypomnieć konsekwencje rozwoju cywilizacji dla jednostki ludzkiej Wyrużają się one gł wnie we wzroście zarobk w. Nie pozostają też obojętne dla ftzycznego i psychicznego zdrowia człowieka.degradotw rczych". Warszawa 19'13' s..3..r: wpływ na organizm człowieka i szansę jego regeneracji w kontakcie zprzyrodą. Inną konsekwencją jest systematyczny wzrost rozmia_ r w czasu wolnego od pracy. 2.J.. miejsca lokalizacji źr del mineralnych itp. Nasilają się one w miarę upływu czasu i obejmują coraz większe obszary środowiska przyrodniczego oraz Społecznego. |2 prq' Do podstawowych d br turystycznych sązaliczane dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej tworzone pośrednio z myśląoruchu turyStycznym. w d i gleby.dobro turystyczne" należy rozumieć dobro lub zesp ł d br danych przez natarg historię lub wytworzonych przez działalność ludzką. Należy r wnieŹ podkreślićtozw j środk w ma- nia społecze stwa na ochronę środowiska przyrodniczego może być uczestnictwo w turystyce.5... W: ochrona rodnicze?o środowiska człowieka. kt re się stały powszechnym dodatkiem do pożywienia. kąpieliska. pragnącym utrzymać się przy życiu. powstające w wyniku proces w technologicznych. DOBM TURYSTYCZNE 2. tereny g rskie. Do naturalnych d br turystycznych zalicza się miejsca o specyflcznym klimacie. jw.ane z nimi rozliczne motywacje wywołujące.

gi125 IŻ4 . Szczeg łową listę tych walor w tworząelementy: r r r r 1 r r ci na łowna). klimat. Na przykład czyste powietrze i woda Sta_ ją się wsp łcześnie coraz rzadszym dobrem na rynku turyStycznym. legendy i baśniezwiązane z danym obszatem. las w i innych naturalnych teren w turystycznych.""nia.z priyrodą. litosfery (rzeźba terenu. wypoczynkowe itp. Naturalne walory turystyczne występują praktycznie wszędzie. powierzchnia w d. ukształtowanie powierzchni i bogactwa naturalne. Ze względl na społeczne aspekty ruchu turystycznego należy wyr żnić jeszcze jeden element podstawowych d br turystycznych. Że dla wsp łczesnego człowieka dużą wartość mająnie tylko kontakty z innymi ludźmi i z kulturą. Można wskazać miejscowościo walorach turystycznych. za|eżnie od ich wieku. szat} roślinnej(lasy. PODSTAWOWE DOBRA TURY5TYCZNE (wnlonv ruRysryczNE) ki Wyr żniają się nimi zabythistoryczne i kulturalne. powietrza itp.. Atrakcyjnośćprzytodnicza może być r żnadla turyst w. hydrosfery (rzeki. Kolejnym elementem charakterystycznym dla podstawowych d br turystycznych (walor w turystycznych) są w alory hi story c zno'kulturalne.temperatura). przy cią9ającą turyst w. średnie temperatury powietrza.3. Warszyriska. zbiorniki wodne. światazutierzęcego (ryby. pokrywy glebowej (pustynie). kt ry określa możliwościwykorzystania przez ruch turystyczny pewnych walor w środowiska w określonych porach roku. wpoczynkowe i zdrowotne. średnia liczba dni słonecznych w roku. Na komplementarne dobra tury- 2. w kt rych jest małe natężenie ruchu turystycznego lub w og le on nie występuje. osiągnięcia określonych obszar w turystycznych w r żnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego mają istotne znaczenie dla ruchu turystycznego. Termin'. Trzeba jednocześnie zauważyć. nazywane też infrastrukturą turystyczną. czyli komplementarnymi dobrami turystycznymi. krakowskiego). s. osobliwości flory).29-30. zwierzy- krajobrazu naturalnego (konglomeraty wymienionych element w walor w turystycznych o wysokich wartościach estetycznych). wymienia się.zwierząt oraz z urokaminatury_. będące wynikiem osiągnięć wsp łczesnej cywilizacji. a takŻe stanowią gł wną siłę finiowaniu tego terminu są określone cechy środowiskaprzyrodnicznego|a. port morski i lotniczy oraz obiekty gospodarcze czy społeczno-kulturalne. Komplementarne dobra turystyczne tw orzą gł wnie materialno-organizacyjne warunki rozwoju usług turysty"'ny"t pełniane produktami pracy ludzkiej wytwarzanymi z myśląo turystach. gł wnie Wajoznawczego. Dobra podstawowe bowiem muszą być uzuJ. a poza tym występuje tu czynnik sezonowości. w kt rym żyją. atmosfery (akośćpowietrza. jeziora. rozrywkowe. roślin. Warszawa 1974. warunkującymi wykorzystanie walor w turystycznych. Dla niekt rych grup ludności zamieszkujących obszary mniej zurbanizowane interesującym celem podr ży mogą być wielki ośrodekmiejsko-przemysłowy. ponieważ turyścimają odmienne upodobania. potoki. stopieri zanieczyszczenia w d. obiekty sportowe. kulturalnego itp.2.rjego strukturę czasowo-przestrzenną. osobliwości geologiczne). Stopier atrakcyjności składnik w środowiska jest względny. architektura. ptaki. kąpieliska. Wartość turyStyczną środowiska przyrodniczego określajątakie mierniki.6. pokrywa śnieżna. obiekty wsp łczesnego budownictwa gospodarczego. Walory turystyczne określonego obszaru nie wyczerpują pojęcia d br turystycznych. ze na skutek instrumentalnego stosunku człowieka do przyrody walor w tu'u'oby rystycznych ulegają redukcji.podstawowe dobra turystyczne'' odpowiada pojęciu . Elementem wyjściowymw de- styczne. Wiadomo ź doi'iad. chronione gatunki fauny. składa się zesp ł wządze(t oraz instytucji stanowiący bazę materialną i organizacyjną rozwoju turystyki. Wśrd na_ turalnych dt br (walor w) turystycznych. ocena zasob w środowiska naturalne4o dla potrzeb turystyki (na przykładzie woj. PWN. muzea. choz r żnym natęzeniem. dających turyściepełnię satysfakcji. ze światem minerał w. plaże. jak średnia ilośćopad w. z punktu widzenia ich roli.walory turystyczne''. lecz takŻe związl<l. morza' źr dła mineralne). folklor. źr dła w d mineralnych. charakteru pracy i środowiska. la Podstawowe dobra turystyczne odgrywają szczeg lną rolę w realizacji wypoczynkowej funkcji czasu wolnego. tj.

Krak w 198 . Te elementy infrastruktury turystycznej występująw r żnych formach organizacyjnych. jako walor w turyStycznych. wyspecjalizowanych i wielobranżowych. stanowiska archeologiczne i zbiory muzea]ne. wielkie budowle wodne. Całą infrastrukturę turystyczną dzieli się na techniczną i społeczną. Zaspokojenie tych potrzeb turystycznych zapewnia złożonyukład środk w transportu.6.łsrnu KTU RR TU RYsTYcZNA) Jak wiadomo. miejsca kultu religijnego. Należy podkreślić. Kruczałal5 dzieli je na historyczne i wsp łczesne. radiowej i telewizyjnej. Turystyka wpływa na nie jedynie dfugofalowo' powodując ich przemianę. Infrastruktura turyStyc zna vrzeczywistniająca te potrzeby obejmuje sieć zakład w orM urządzeil noclegowych i gastronomicznych. Aby zaakcentować rolę tych walor w w rozwoju turystyki. wystawy).3. Znaczącym elementem omawianej infrastruktury są r żnorodne zakłady rzemieślnicze. ulepszenie lub rozw j. przedsiębiorstw hotelowo-gastronomicznych czy gastronomicznych. np. l'Ż7 stracyjno-usługowe. na historyczne i wsp łczesne jest umowny. kolejowego. drogowego. należy wymienić utządzenia i instytucje 'twiązane z potrzebafii turyst w w zakresie transportu i łączności. stanowiące podstawę rozwoju odpowiednich usług osobistych i naprawczych. wielkie centra handlowe i ośrodkirozrywkowe. lotniska turyStyczne. iż podział produkt w pracy ludzkiej. nowe miasta). poruszanie się po miejscowości i regionie turystycznym oraz przekazywanie wiadomości na odległość. można tu wymienić środki komunikacji danego obszaru turystycznego.in. oraz środk w łączności pocztowej. na wybitne dzieła gospodarcze (np. Na układ infrastruktury turystycznej składa się r wnież sieć handlu uzupełnia infrastruktura og lna (paraturystyczna). informacja turystyczna itp. Podstawowe dobra turystyczne i infrastruktura turyStyczna są względem siebie komplementarne. lotniczego. wafto Zaprezentować ich og lną klasyfikację. zaspokajającego potłzeby turystyczne przed. że społeczna użyteczność wana odpowiednimi rozmiarami i strukturą infrasruktury turystycznej danej miejscowościlub regionu. 13 i nast. Wspomniany autor zaa:waża. stanowiąca sumę element w. mogą zawierać w sobie zar wno elementy historyczne. wybitne dzieła architek- tury miejskiej.jak np. podr żą i w czasie podr zy oraz podczas pobytu na imprezie tlrystycznej. W grupie walor w wsp łczesnych zaśautor ten zwraca uwagę m. poszukiwanychprzez turyst w. urządzenia rozrywkowe. ze infrastrukturę turystyczną danego obszaru IŻ6 . Niekt re z nich.3. Na infrastrukturę 'rpołecznq zaśskładają się biura turystyczne. że instytucje i urządzenia infrastruktury kotnunikacyjnej umożliwiaj ą turyście dotarcie do walor w turystycznych. nątakiŻe r Produkty pracy ludzkiej jako składnik walor w turystycznych stanowią ważnąmotywację turystyczną. telefonicznej. sieć zakJad w gastronomicznych itp. dzieła tech-' niki komunikacyjnej. Można zatem powiewalor w turystycznych jest uwarunkodzieć. 7łgospodarowanie turystyczne. s. dzieła architektury urbanistyki oraz techniki i ich zespoły.r zne gatunki zwierząL Niezbędna jest zatem dobrze przemyślanai konsekwentna ochrona naturalnych walor w turystycznych. g rskie koleje linowe. np. Przystępuj ąc do kr tkiej charakterystyki podstawowych element w infrastruktury turystycznej i paraturystycznej (og lnej) z punktu widzenia potrzeb turystycznych. KOMPLEMENTARNE DOBM TURY5TYCZNE (l N rR. eksploatowanych przez sieć odpowiednich przedsiębiorstw transportowo-komunikacyjnych. jak 2. AE. kt rych istnienie nie zależy od rozwoju turystyki. Z doświadczenia wiadomo. a także sieć uzbrojenia technicznego terenu. W strukturze potrzeb turystycznych bardzo istotne miejsce zajmują noclegi i wyzywienie. W literaturze są one nazywano walorami turystycznymi środowiskaantropologicznego. detalicznego. żeglu15 J' Kruczała. z istoty komplementarności wynika konieczność wzajemnego uzupełniania się d br turystycznych w ich Zastosowaniu konsumpcyjnym. krajobraz kulturowy o znacznych walorach esi wsp łczesne. J. tetycznych. kulturalne i socjalne. obiekty Sportowe i wypoczynkowe. Przykładowo. jego podstawowe arządzenia admini- gę turystyczną. specj alis ty czne urządzenia obiekt w uzdrowiskowych' sieć hotelową. Do infrastruktury technicznej za|icza się drogi. Do walor w historyc7nych za|icza on miejsca historyczne związane ze znaczącymi wydarzeniami i wybitnymi ludźmi. interesujące obiekty przemysłowe. wyciągi narciarskie. szlaki turystyczne. interesujące obiekty wsp łczesnej kultury (teaĘ' galerie.

zat wno w skali poszczeg lnych kaj w. zwraca się uwagę na skutki społeczne i ekologiczne. zdrowia oraz wychowania ftzycznego są zaspokajane przez od' powiednie urządzenia infrastrukturalne o bezpośrednim i pośrednim przeznaczeniu turystycznym. tl '. Inne przyczyny wiąŻą się z negatywnymi skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki. aktywizuje miejscowości i regiony turypracy. Tak więc korzyści ekonomiczne związane z tozwojem turystyki są jedną z gł wnych przyczyn' dla kt rych wiele par{stw angazuje się w jej rozw j. gospodarczego oraz politycznego. plac wek urzędu celnego. stwarza nowe możliwości struktury technicznej i społecznej. Madrid 1983... [.lamze. plac wek zapewniających bezpiecze(tstwo turyst w oraz plac wek przewodnictwa turystycznego. mentem og lnej polityki wsp łczesnego par stwa w r znych dziedzinach życia społecznego.. spełniają istotne funkcje w obsłudze ruchu turystycznego. Augustyn w pracy: Rola paristwa w roTwoju gospodarki turystycz' nej w wybranych kĄach' AE. PoJĘclE lCELE PoLl TYK| TURY5TYCZNEJ Wśrd wielu czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki znajdujo się niewątpliwie polityka turystyczna pa stwal6.. Katowice 1995' 16 turystyki"l7. czyli infrastruktury turystycznej. aby programy turystyczne były zgodne z potrzebami lokalnej społecznej. PoL|TYKA PAŃsTwA TURYSTYKI w DzlEDzlNlE 2. kultury. kąpieliska.powinny sformułować.3. jak i w skali światowej.. higieny. tworzy doch d narodowy i w dłuzszym okresie pomnaża majątek narodowy.L. Jednakże ekonomiczne znaczenie turystyki nie może przesłaniać negatywnych skutk w społecznych i kulturowych.] Dlatego paristwo powinno wspierać i promować rozut j turystyki.WTO.1. r28 . członk w. wolno powiedzieć. jakie niesie ze sobą rozw j 2. punkt w informacji turystycznej. Edgel. Paristwa o rozwiniętych funkcjach turystycznych.rola turystyki w gospodarce narodowej będzie znacznie większa. Masowy charakter turystyki po II wojnie światowejsprawił.łządy mogą dopilnować. International Tourism Policy. Wśrd negatywnych skutk w rozwoju turystyki. rozrywki. angłŻujących pa stwa w rozvł j tego Sektora. Punktem wyjściado maksyma|izacji i stabilizacji korzyściztozwoturystyki dla kraju i regionu jest zapewnienie r wnowagi między po. że ..7. wypoŻyczalni sprzętu turyStycznego. sIłą rzeczy podejmowało się kształtowania polityki turystycznej.3.7. że stała się ona ważnym ele. że rozvł j turystyki wywołuje wiele pozytywnych zmian w gospodarce narodowej. Na podstawie zarysowanej problematyki komplementarnych d br turystycznych.. wprowadzić w Życie i promować strategię i programy sp jnych dziala . re D. t1 The Frameworkof the State's Responsibilityforthe Management of Tourism. plac wki służby zdrowia oraz szlaki turystyczne. kul_ ludności.. obiekty sportowe i kulturalno-rozrywkowe. 82. Van Nostrand Reinhold. iż dobra te stanowią podstawę funkcjonowania i rozwoju gospodarki tury' stycznej danej miejscowości. Na tym tle cenna jest wskaz wka dla paristw przekazana w dokumentach ze Światowej Konferencji Turystyki. Na przykład ma wpływ na bilans płatniczy pa stwa. New York 1990. w ramach swych funkcji wewnętrznych zainteresowane rozwojem fizycznym i duchowym społecze stwa oraz społecznie pożądanymi postawami jego Zagadniente polityki turystycznej jako elementu polityki gospodarczej pa stwa obszernie analizuje M. można tu wymienić plaże. Pa stwo. s. Ważnym elementem Ę infrastruktury jest też sieć przedsiębiorstw turystycznych. W deklaracji z Manili stwierdza się. jaka się odbyła pod auspicjami WTo w Manili w 1980 r. Plac wki te' w r żnych formach organizacyjnych. Przykładowo.: . oddziałuje na rozw j infrastyczne. Powszechnie wiadomo.. kt rego elementy stanowią wsp lne dziedzictwo ludzkości''l9. mających na celu zapewnienie r wnowagi pomiędzy rozwojem turystyki a ochroną środowiska.Potrzeby turystyczne w zakresie wypoczynku. poprzez podnoszenie narodowej świadomości turowej i ekologicznej"ls. unowocześnia strukturę konsumpcj i. W miarę wzrostu aktywności turystycznej ludności rozszerzała si| sfera zaspokajania jej potrzeb społecznych..iu zytywnymi i negatywnymi konsekwencjami rozwoju wsp łczesnej turystyki. regionu turystycznego lub kraju.

Pojęcie to ukształtowało się na określonympo' ziomie rozwoju społeczno-gospodarczego danego pa stwa. Kapitałochłonne nakłady na rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej otazrozw i gospodarki turystycznej na og ł przekraczają ekonomiczne możliwościĘ gospodarki. a podsycana pokojem. społecznymi i politycznymi. W praktyce na og ł występują mieszane warianty stosunku paristwa do 130 . międzynarodowej polityczne znaczenie turystyki znajduje pełną akceptację. jak i wyjazdowej. Jeślisię weŹmie pod uwagę układ wartości 131 nach życia społeczno-gospodarczego i politycznego' Innymi słowy. w kt rej można ptzeczytać: . iż w przypadku występowania zagrozeri niesionych przez turystykę w sferze zycia społeczno-gospodarczego (np. Należy tez odnotować występowanie neutralnego stosunku pa(tstwa do turystyki.. Można teżwskazać wiele kraj w.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia.. określasię przede wszystkim cele.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania tla tzecz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpie_ czeristwa. Najczęściej występuje stosunek pozytywny. stymulując rozw j turystyki. waŻną przyczyną zaangażowania par stwa w rozw j wsp łczesnej turystyki są skutki polityczne jej rozwoju. Literatura przedmiotu wskazuje. Treśćtych skutk w przejawiasię rozmaicie. W konsekwencji często prowadzi to do zmiany stosunku neutralnego na pozytywny. Panuje opinia. kt re są zamknięte dla turystyki albo w kt rych turyści są narazeni na określone niebezpiecze stwa. Potwierdza to Deklaracja haska z 1989 r. iŻ w praktyce decyzje dotyczące złożonejproblematyki turystycznej są wypadkową r żnych tendencji politycznych. a tym samym pokoju i odprężenia. iż pojęcie polityki turystycznej jest kategorią historyczną. dlającym odpowiedni wzrost turystyki wtaz zjej przejawami gospodar' czylti. WTO-IPU' Hague 1989. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. rządowe i prywatno_rządowe. zar wno przyjazdowej. aktywny. W każdej poIityce. turystyki. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej W skali turystyki"2o. Na przykład turystyka międzynarodowa. Występowanie samych przesłanek 20 The Hague Declaration onTourism. Wymienia się tu trzy typy stosunk w politycznych: prywatne. Dane par stwo prowadzi aktywną politykę turystyczną. [. w tym r wnież turystycznej. Skala tej reglamentacji może być oczywiście t żna. Kazdy konflikt na ich tle wymaga odpowiednich działart z prowadzeniu. wiąjąca się z przekraczaniem granic pa stwowych. Uwaga ta odnosi się gł wnie do działalnościpar{stwa w odniesieniu do turystyki zagranicznej. społecznych i gospodarczych. W tym kontekściezwtaca się też uwagę na turystykę jako źr dło określonychstosunk w politycznych.. Niezbędne jcst więc zdefiniowanie pojęcia polityki turystycznej .r Wreszcie. Doświad_ czenie uczy. Uważając politykę turystyczną paristwa za stymulator rozwoju turystyki. Turystyka zagraniczna w swojej warstwie społecznej może stymulować porozumienie między narodami i zacieśniaćprzyjaź . degradacja środowiska przyrodniczego czy spekulacja ziernią)' czyli dysfunkcji turystyki. iakie się zamierza osiągnąć. siłą rzeczy angażuje paristwo do tworzenia regulacji prawnych tego zjawiska. Na przykład niedorozw j instytucji i urządze infrastruktury turystycznej czy w zg|ędy polityczne mogą być przy czynąreglamentacji w turystyce zagranicznej. coraz większej społeczno-gos' Wraz z narastaniem świadomości par{stwo aktywizuje swoją działalnośćw sferzg podarczej roli turystyki obsługi ruchu turystycznego. stwarzając dla jej rozwoju niezbędne preferencje w r żnych dziedzi- kształtowania polityki turystycznej paristwa nie przesądza jeszcze o jej paristwa. Podr że międzynarodowe mogą być narzędziempa stwa do promocji stosun- k w danego kraju zagranicą. Sprawia to heterogeniczny charakter turystyki. w kt rych paristwo wyraża tlynamiczny. zwŁaszcza zagranicznej.. że pozytywny stosunek paristwa do turystyki może w określonych okolicznościach przybrać charakter częściowolub w pełni negatywny. Z wymienionych względ w mozna w praktyce zaobserwować r Żny stosunek pa stwa do turystyki. czyli pozytywny stosunek do tego zjawiska. w tym wariancie polityki turystycznej pa stwo. Nalezy przy tym pamiętać. następuje interwencja pa stwa w celu ograniczenia tych negatywnych zjawisk. Interwen' cyjne działania pa stwa stają się więc niezbędne. odzwiercio. Wzed zdefiniowaniem tego terminu mozna poczynić pewne spostrzezenia. Parstwo podejmujo r wnież obowiązek tworzenia formalnych i organizacyjnych podstaw rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej. ma się na myśli wyłącznie sytuacje. usuwa jednocześniebariery na drodze jej rozwoju.

H..Ruch Tury- 2f C.. to celem og lnym polityki turystycznej pa stwa o dynamicznym stosunku do turystyki jest optymalne zaspokojenie wzrastających potrzeb turystycznych społecze stwa. w sferze obsługi ruchu turysty. tj. tj. ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego.zapewnieniu optymalnego zaspokojenia r żnorodnych potrzeb turystycznych ludnościze wszystkich warstw społecz_ nych. podniesienie jakości w turystyce unijnej. Zawistowskiej.. Wśrd licznych źr deł infbrmacji o polityce Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki na szczeg lną uwagę zasługują wyniki badar H. W Austrii przyjętakoncepcja głosi. gospodarką i środowiskiem przyrodniczym... 139-140. Polityka Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki. Kaspar. aby par stwo i wszyscy Austriacy zatrudnieni bezpośrednio lub pośrednio w gospodarce turystycznej osiągnęli możliwie największe korzyści''. Zawistowska wyr żnia trzy skiej w dziedzinie turystyki. s. zwiększenie wsp łpracy w dziedzinie turystyki międzynarodowej. promowanie europejskiej tożsamości. Rząd Niemiec sformułował cele polityki turystycznej następująco: r a r r r t r r r tworzenie nowych miejsc pracy. nr ŻI. warto podać przykłady jej koncepcji w niekt rych krajach o rozwiniętej funkcji turystycznej2l.. Na przykład w szwajcarskiej koncepcji turystyki cel og lny polityki tury_ stycznej widzi się w . og lnie celem narodowej polityki turystycznej jest dążenie do maksymalizacji korzyści z rozwoju turystyki i minimalizowanie kosz- Listę przykład w zagrarticznych ttzeba zan*nąć zarysowym ujęciem polityki turysĘcznej Unii Europejskiej. w ramach wydajnej i sprawnej infrastruktury turystycznej i przy nienaruszonym środowiskuprzyrodniczym. zwiększenie konkurencyjności oraz rentowości gospodarki turystycznej. Szeroko rozumiane potrzeby turystyczne sąUrzeczywistniane w sferze gospodarki turystycznej. poprawę prawnego i finansowego otoczenia turystyki. Cel og lny zawiera więc trzy ce_ le cząstkowe. r r l wspomaganie poprawy jakości produktu turystycznego. iż w dą4eniu do osiągnięcia tego celu w centrum uwagi znajduje się człowiek. Die Tourismuslehre im Grundriss. Propozycje zawarte w wieloletnim programie wspomagania turystyki unijnej przedstawiają następuj ące priorytety : poprawę wiedzy o turystyce.. Decyzje polityczne i podstawy prawne organ w unijnych określają jednoznacznie rolę turystyki w osiąganiu cel w strategicznych Unii Europejskiej. rystycznej istotne znaczenie ma racjonalne wykorzystanie zasob w pracy i kapitału. kt rych nośnikiemmoże być turystyka. jw. Wreszcie u podstaw polityki turystycznej paristwa należy widzieć poszanowanie stanu jakościowego środowiskaprzyrodniczego i społecznego. przyjęcie koncepcji trwałego i zr żnicowanego rozwoju turystyki. Zawistowska. Z punktu widzenia cel w polityki tu- r r zwiększenie możliwościkorzystania z turystyki przez Szersze warstwy społeczne. Jej zdaniem obserwuje się rosnącą dynamikę angażowania się Unii Europejskiej we wspieranie turystyki22. Rozwazając cele polityki turystycznej. zwiększenie wydajności i konkurencyjności niemieckiej gospodarki turystycznej.. iż podstawowym celem polityki turystycznej jest . kt re uwidaczniają kierunki polityki turystycznej związane ze społecze stwem.taki rozw j turystyki. wymaganych do ciągłego rozwoju turystyki. Trzeba dodać.: t wznimzwiryanych. Nalezy przy tym brać pod uwagę interesy ludności miejscowej''. rozw j region w słabiej rozwiniętych.fhumanistycznych i ekonomicznych. występujących w tym sektorze gospodarki narodowej.s' 1Ż-l4' 13Ż r33 . gł wne linie działania Unii Europej- r r zapewnienie ramowych'warunk w gospodarczych oraz społeczno-politycznych. styczny'' 1998.znego. wzrost liczby turyst w z paristw trzecich w wyniku promocji Europy jako regionu turystycznego. 22 H. przyczynianie się do osiągnięcia ekonomicznej i socjalnej sp jności Unii.

cji w sferze polilyki społecznej dla uczestnictwa w ruchu turystycznym mlodzieży i niezalrlożnych grup ludności oraz odpowiedni zakres pry. Mozna wyrazić nadzieję. liberalna polityka paszportowa i wprowadzenie zasad rachunku ekonomicznego w sferze tzw. Działalność parstwa w tych dziedzinach powinna stwarz. Rola turystyki sprowadza się do wsp łdziałanią w osiąganiu takich cel w strategicznych Polski. s. kach polskich. 14. Termin ten tnożna ająć zwięź|ej: polityka turystyczna to świadome popieranie i kształtowanie turystyki przez r żnego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swoją działalnością to' co jest ważne dla turystyki. nizacji gospodarki. Można w tym go. politycznego i kulturalnego kraju. Możr na je z grubsza sprowadzić do kształtowania rozmiar w. komercjalizacji.r. Mało r widoczny jest cel o charakterze społecznym. Ignorowanie tych zalcżnościstwarza barierę pełnego wykorzystania walor w turystycznych środowiskaprzyrodniczego. struktury rzor czowo_przestrzennej i dynamiki rozwoju turystyki. stabl\izacja makroekonomiczna i ograniczenie bezrobocia23. Rada Ministr w RP przyjęła hłożenia ro gospodarki turyStycznej. W strategii rozwoju polskiej turystyki domi. pracy międzynarodowej''. jak wzrost gospodar. Konieczne jest tlparcie jej na bilansach potrzeb i środkw realizacji. na Samo sformułowanie polityki turystycznej pa stwa i tylko werbalne jej głoszenie nie przyniesie zamierzonych efekt w. racjonalnym wykorzystaniu zasob w pracy i kapitału w sferze gospodarki turystycznej' Z poszanowaniem środowiska przyrodniczego. ze podstawę prowadzenia aktywnej polityki turystycznej stanowi pełna świadomość rozlicznych i wzajemrlych związk w turystyki z r żnyrnt dziedzinami życia społecznego' gospodarczego. og lnie mozna powiedzieć. Mogą się do tego przyczynić np. zastosowaniu praw ekonomicznych w sferze gospodarki turystycznej rtraz koordynowaniu rozwoju turystyki. Z kolei w polityce turystycznej paristwa muSZą zostać określono środkii metody osiągnięcia cel w oraz realizacji zada '. Wreszcie w sferze pozagospodarczej polityka turystyczna i zapewniać ochronę środowiska przyrodnicze- pa stwa 134 135 . ze Polska jako kandydat do Unii Euroł pejskiej zastosuje rozwiązania unijne w dziedzinie turystyki. rozw j turystyki oraz stwarzać warunki do ścisłegopowiązallia gospodarki lokalnej z gospodarką turyStyczną. watyzacji tej gospodarki.polityka turystyczna''. Przyjęcie zasady pełnej swobody ruchu turyStycznego krajowego i zagranicznego stwarza ważną przesłankę osiągnięcia zamierzonych cel w i realizacji zadar{ polityki turystycznej. rozwoju wsp 'ł. istotne w WźlfU[. Jeślichodzi o polski punkt widzenia na cele polityki turystyczne} to 19 września 1994 r. ka turystyczna okazała się skutecznym instrumentem realizacji społeczno-gospodarczej paristwa w zakresie.restruktury zacji i moder. Godnym uwagi sposobem osiągnięcia wytyczonych cel w jest też urynkowienie całej gospodarki turystycznej przy zachowaniu preferen. kształtowaniu optymalnych z punktu widzenia funkcji turystyki rozmiar w i struktury ruchu turystycznego. czy. oto niekt re z nich. R wnież autentycznośćsamorządu terytorial23 hłożeniaro1woju gospodarki turystycznej... Na tle sformułowanych cel w aktywnej. kredytowa i nwestycyjn a. W dokumencie tym stwierdza się' iż gospodar. 7 . oraz odbija się na gospodarce narodowej. społecznie akceptowanoJ polityki turystycznej par stwa niezbędne jest określeniejej zadali. w ujęciu dynamicznym powinna obejmować drozny System zarządzattia turystyką. W określaniu tych zada niezbędna jest świadomość wzrastającego znaczenia rozmaitych funkcji wsp łczesnej turystyki. aktywizacj i branż komplementą1J nych i obszar w słabych ekonomicznie. turyStycznejbazy środowiskowej. zasob w pracy żywej i uprzedmiotowioltej. nuje cel ekonomiczny. sprzyjający pełnieniu jej funkcji. z uwzględnieniem jej funkcji ir żnorodnych związk w z innymi sferami życia kraju. zatrudnienia. Układ tych uwarunkowa jest zr żnicowany. Można go roboczo zdefiniować następująco: jest to działalność polegająca na zaspokojeniu potrzeb turystycznych społecze stwa. obecnie takie więzi tttulować ttcgo i możliwie pełne ekonomiczne jego usamodzielnienie mogą Sty- gtlspodarki turystycznej Środkiem prowadzenia polityki turystycznej par{stwa jest odpowiednio stymulująca rozwlj turystyki polityka podatkowa. W świetle poczynionych spostrzeże(l można podjąć pr bę określenia terminu .ać warunki do przebiegu proces w reprodukcji rozszerzonej w sferze i ieszcze nie występują.. UKFiT Warszawa 1994. a w ostatecznym rachunku barierę zaspokajania potrzeb społeczltych.

7. tworząnastępujące ogniwa: badanie rynku turystycznego. Nalezy tu wskazać na Światową organizację T[rystyki przy oNZ. Polityka taprzejawia się gł wnie w stosunku paristwa właśnie zagadnienia formalności granicznych. mających istotne znaczenie dla rozwoju turystyki międzynarodowej. że za pomocą wewnętrznych przepis w prawnych paristwo może popierać rozw j turystyki między2o stycznej.ko. życie dostarcza wielu przykład w podejścia. że turystę międzynarodowego obowiązuje dobra znajomość przepis w w zakresie formalności granicznych obowiązujących w kraju. jego organy ustawodawcze i wykonawcze. tj.2. Uprawianie turystyki zagranicznej jest związane zprzekraczaniem granic co najmniej dw ch par stw. s. 2. ze mimo duzego postępu w zakresie łagodzenia formalnościgranicznych i wprowadzania ułatwieri dla zagranicznego ruchu turystycznego. Polityka ta ma więc charakter w pewnym sensie werbalny. iz prowadzona w Polsce po|ityka turystyczna jest mało aktywna i oderwana od rzeczywistości. Niestety. Trzeba w tym miejscu przypomnieć. Rolę tych podmiot w określają ranga' zakres przestrzenny i rzeczowy podjętych cel w polityki turystycznej.. na wszystkie ogniwa tzw. Nie są też w pełni znane skutki jej rozwoju.. w ujęciu planowanie rozwoju turystyki. rozw j gospodarki turystycznej. organizacje i instytucje. ma całkowitą swobodę decyzji co do warunk w opuszczenia swojego terytorium przez obywateli własnych. że polityka paristwa dotycząca turystyki międzynarodowej wpływa w spos b bezpośredni dodatni lub ujemny na jej rozw j. na mocy swej suwerennej władzy. strategie i instrumenty polityki turystycznej w obrębie swoich funkcji. określają gł wne cele. Mogą mu to ułatwić informatory krajowe i międzynarodowe. W następnej kolejnościtrzeba wymienić pa stwo.wiz oraz odpraw: celnej. Turystyki Unii Europejskiej i organizację Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD).r' miejscu zauwaŻyć. naukowego rczeznania co do roli turystyki w życiu społecznym i gospodarczym kraju. często nieracjonalne przeszkody utrudniające swobodny rczw j turystyki międzynarodowej. Komitet ds. wode. Wojewodowie jako organy administracji publicznej mogą odgrywać w tym r37 Jak juz zznaczono przy określaniu pojęcia polityki turystycznej. Pa stwo. badanie wynik w prowadzonej polityki i formułowanie wynikających z nich wniosk w. warto na zako czenie zwr cić uwagę na sprawę stosunku paristwa do tzw. dewizowej i sanitarnej. nadal istnie1ąt żne. Nie trzeba przypominać. Wodejki2a. propaganda turystyczna. przygotowanie kadr na potrzeby turystyki. Listę podmiottw otwieĘą instytucje i organizacje międzynarodowe. kt rych spełnienie jest wymagane do przekroczenia granicy paristwowej. jej nych. Par1stwo nie ma pełnego.. budowa infrastruktury turystycznej. Powstaje więc problem kontroli prowadzotakiego właśnie nej polityki turystycznej. Ruch przyjazdowy z Zachodu do wybranych pa stlv socjalisĘcz- 136 . Swoboda działania par stwa w tym wzg|ędzie rnoże być oczywiście ograniczona. pODMtOTy pOLtTyKt TURYSTYCZNEJ zadania mogą realizować r żne podmioty. Warto dodać. może też świadomie hamować iutrudniać ruch turystyczny w og le lub tylko w stosunku do określonych par stw. Jeśliparstwo oddziałuje wybi rczo na wymienione ogniwa. Organy te. czyli do warunk w. W takim przypadku par{stwo będzie zwiryane postanowieniami umowy i musi dostosować do nich prawo wewnętrzne oraz postępowanie swoich organ w. Rozważając zagadnienie polityki turystycznej pa stwa. jakteż dopuszczenia na swoje terytorium cudzoziemc w oraz określeniaich praw i obowiązk w w czasie pobytu w granicach paristwa. osoby prawne prawa publicznego i prawa prywatnego. jako podmioty narodowej polityki turystycznej. Warunkiem tej skuteczności jest kompleksowe oddziaływanie S. Nalezy zatem powt rzyć. określenie formalności granicznych mieściw sobie sprawy paszport w. jw. do kt rego zunierza się udać. Warto też zwr cić uwagę na sprawę skuteczności polityki tury_ narodowej przyjazdowej i wyjazdowej . cyklu turyStyczneqo. lecz tylko przez Zawarcie odpowiedniej umowy międzynarodowej z innymi par stwami czy też z grupąparistw. formalnościgranicznych. Cykl ten. d. polityka turystyczna staje się pasywna' czyli nieskuteczna. W warunkach polskich na liściepodmiot w znajdująsię wojewodowie i wojew dzkle sejmiki samorządowe jako podmioty regionalnej wojew dzkiej i międzywojew dzkiej polityki turystycznej. konstrukcja optymalnego modelu organizacyjnego turystyki.3.

potrzeba oryginalności lub pr ba wyr żnienia się w grupie.3 . ich związki. sejmiki.de- potrzeba zmiany codziennego otoczenia. MoTY1VACJ E PoDRÓżY TU RY5TYCZNYCH I t t I T Wśrd czynnik w pozaekonomigznych stymulujących rozw j tury_ styki znajduje się obszerny układ r żnorodnych motywacji podr ży turystycznych25. Motywacje społeczne to: potrzeba naśladowania lub pr ba zajęcia wyższego miejsca w grupie.rytuał w naśladownictwa". np. potrzeba odpowiedzialności lub pr ba zaimponowania. potrzeba zrozumienia światai jego wydarzer . Strukturę motywacj i tw orząi r r : r r międzynarodowej polityki turystycznej. krajowej polityki turystycznej. motywacje osobiste lub logistyczne.f" względzie ważnąrolę. koracji". fundacje turystyczne i luźno powiązane grupy interes w jako grupy działania w określonych sferach aktywności turystycznej. ma dostęp do środkw komunikacji. okresach roku. rozporządza pewnymi zasobami i wolnym czasem w wybranych ciski. widzi przed sobą otwierające się możliwościpodr zy turystycznych krajowych i zagraniczny ch.. polityki turystycznej o charakterze zawodowym. z naturą w szerokim znaczeniu tego I I a podlega r żnym. potzeba osobistego zobaczenia i dotknięcia tego. inspirowania gmin turystycznych. jest zmuszona do znalezienia miejsca w interesującym ją społecze stwie i do akceptowania z tego tytułu jego . towarzystwa i biura turystyczne). regionalnej polityki turystycznej. potrzeba opuszczenia kręgu rodzinnego. hotelarzy. potrzeba ucieczki od schematu życia codziennego lub zmiany z. co pokazują środki masowego przekazu. potrzeba efektywnego działania lub aspiracje kulturalne czy pseudokulturalne. Układ ich tworzą podmioty: zerwała wszelkie kontakty Słowa. kt ra: : : : r zaspokoiła swoje najwazniejsze potrzeby pierwszego rzędu. r38 r39 . t I I motywacje społeczne. '. I U podstaw tych motywacji znajduje się przede wszystkim pozycja wsp łczesnego człowieka jako osoby. częSto Sprzecznym bodŹcom. lokalnej polityki turystycznej. potrzeba kontakt w z innymi cywilizacjami. Z omawianego punktu widzenia na|eży też wymienić izby gospod arcze. mieszka lub przebywa w środowiskuwywierającym określone napodlega r żnym szkodliwym czynnikom wynikającym ztemparozwoju przemysłowego. Ich wsp łdziałanie z sejmikami samorządowymi daje znaczące możliwościtw rczego działania. przewodnik w. izby turystyczne. gdy się on okaze zbyt ciasny i ograniczający. potrzeba odbudowy kom rki rodzinnej z przywr ceniem jej struktury i systemu autorytet w. motywacje rodzinne lub plemienne. podlegając r żnym napięciom. uniemozliwionego ptzez życie codzienne. Przytoczone uwagi pozwalają na uszeregowanie podmiot w polity_ ki turystycznej według kryterium terytorialnego. pilot w i przewoźnik w turystycznych) oraz zrzeszenia os b o wsp lnych interesach (np. Motywacje rodzinne lub plemienne to: potrzeba odnalezienia pewnego stylu życia rodzinnego.8. Lokalną politykę turystyczną mogą skutecznie prowadzić gminy. związki restaurator w. stowarzyszenia zawodowe (np.

54-55. cenie nakaz w (np.1w. potrzeba konkretnego działania albo kompleks .przesuwanie godzin posiłk w. przez życie ponad Stan w czasie podr zy turystycznej.C.np. Warszawa 1999. Middleton. Motywy: rozrywka. noszenie ekscen_ trycznych ubior w). Midd1etonem26 przedstawiŹ stępującą klasyfikację gł wnych motywacji w turystyce. psychologiczne i edukacyjne stawę podr ży związanych z udziałem w imprezach kulturalnych. I40 14r . zawodowych.. potrzeba w iedzy. infantylizm albo kompleks niemowlęcia. 2 v. czego się nie moze robić na co dzie i na odrzu'. opracowaną przez Biorąc za punkt wyjściaklasyfikację cel w podr zy turystycznych. wiązkami towarzyskimi.. WTo w celu wykorzystania jej w badaniach turyStyna- za|eżności. tego wszystkiego. Wsp łcześniewśrd czynnik w rozwoju turystyki motywacje odgrywają coraz większą rolę. stanowią podMotywy kulturalne. poparte wykazaniem się przez dorosłego erudy. albo chęć odzyskania potrzeba koczowania (ucieczki od codzienności). konieczność odzyskania zdrowia. imprezach masowych oraz robieniu zakup w czy w celu odwiedzenia np. r r r r r : wywoMotywy zwiryane z kulturą ftzyczną oraz fizjologiczne relaksu na łują podr że w celach zdrowotnych. zrealizacją zainteresowar osobistych i odwiedzaniem miejsc interesuj ących pod względem kulturalno-przyrodniczym. spotkaniach i kr tkich kursach oraz obejmuj ą pracę wymagającą podr żowania. .3. OCHRONA PMWNA KONSUMENTOW PRo D U KTÓw ru nvsTYczNYcH W grupie czynnik w rozwoju turystyki coraz częściejwymienia się wnież ochronę prawną konsument w produkt w turystycznych. potrzeba ucieczki od nacisk w zbiorowych.'zr b to Sam''. pozwalający na robienie : : : r r : ki ludzkiej. i to w ciepłym klimacie. personel lotniczy. kompleks Tarzana albo narcyzm lub jednoczesna potrzeba podobania się innym i podobania się sobie (odpowiadać wyobrazeniu o sa- jaci ł lub krewnych. wypoczynkowych. potrzeba posiadania prawa do marze albo pozbycia się swojej codziennej osobowości. np. 27 H. Zawistowska. potrzeba fizjologiczna' mogąca przyjąć formę działania świadomego i realnego lub zwykłego wypoczynku. potrzeba ucieczki od wszystkiego' co szkodzi. dokonując obszernej oceny wpływu ochrony prawnej konsumenta na rozw j popytu i podaży turystycznej. r wnowagi psychicznej. potrzeba rozrywki albo zabawy. zależnie od stanu jednost- poffzeba biologiczna kąpieli słonecznej.. s.odprężenia''. pro_ wadzący do rozwoju sztuki i rzemiosła amatorskiego.potrzeba uczestniczenia w zyciu dzieckaw okresiejego kształcenia ptzez nauczanie go. można zaY. inspirują podr że pielgrzymkowe i do poszuMotywy religijne kiwania miejsc samotnościw celu prowadzenia medytacji i studi w. SGH. religijnych lub potrzeba. aspiracj e do efektywnego działani a przez kulturę. cją oraz siłą w ćwiczeniach siłowych lub zręcznościowych. 2. ruchu ftzycznego.Monografie i opracowanid' nr 448. inspirują do odwiedzania przyMotywy towarzyskie i etniczne obo- Motywacje osobiste lub egoistyczne: I I potrzeba odzyskania kontaktu z natutą. do udziału w imprezach związanych z mym sobie). Zawistowska w bardzo mądrej i interesującej pracy poświęconej temu zagadnieniu27. dotlenienia się.c. p|aży w ciepłym klimacie itp. wesołych miasteczek. Marketing w turystyce. dowiodła tej r ki międzynarodowej.T. rodzinnymi lub zawodowymi. wywołują aktywność w działalności Motywy związane z ptacą gospodarc zej i zvł iązany m z nią udziałem w konferencj ach. kontakt z innymi cywilizacjami lub przez działalność artystyczną. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rolwoju turysĘki w Polsce.T. zabawa i przyjemność stanowią podstawę podr ży w celu wzięcia udziału w zawodach sportowych. H.9. rodzinnych.

lecz dynamiczna. że dyrektywa ta reguluje zagadnienia dotyczące: hgrożenia o charakterze podstawowyln to niepełna i nierzetelna informacja oraz reklama. przez zabezpieczenie dostarczenia nabyw- com pełnej informacji o nieruchomości oraz jednostce organizującej doskonalony. informacji przed wyjazdem. Że turyścipochodzący zkraj w. w z nabywaniem prawa do korzystania z apartament w wczasowych na zasadzie time.Ruch Turystyczny" 1999. w rozdziale 3. w tym życiai i zaruądzającej obiektem. Rolę tę upatruje się szczeg lnie w kształtowaniu motywacji podr ży zagranicznych obywateli parfutw. aby wskazał w materiałach promocyjnych w spos b klarowny i dokładny: ot ż polska ustawa o usługach turystycznych w istotny spos b reguluje prawa turyst w. kt rych system prawny ochrony konsumenta ma tradycje i bywa stale W drodze do Unii Europejskiej Polska musi harmonizować swoje prawo z prawem wsp lnotowym m. Zawistowska. koncentruje się na trzech gł wnych sferach: r r r r informacji o warunkach umowy. zapewnieniu konsumentom odpowiedniej informacji i edukacji kon- sument w. że turyściodwiedzający Polskę pochodzą z laaj w Unii Europejskiej. nocleg i transport). 29Ustawaz29 sierpnia 1997 r. Przykładowo. H. do kt Ę przywiązuje się tam dlżąwagę. s. Zawistowskiejtt . kt ra obecnie nie należy jeszcze do parfutw przodujących w dziedzinie prawnej ochrony konsumenta. Autorka ta wymienia dwa źr dła zagroże interes w konsument w usług turystycznych: o charakterze podstawowym oraz wynikających ze specyfiki poszczeg lnych rodzaj w produkt w turystycznych.ochrona klienta'' (art. standaryzacja um w i sformalizowane procedury dochodzenia roszcze . Zawistowska słusznie podkreślafakt. Harmonizacja prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej Nr 133).in. Mają one na celu ochronę interes w turyst w przeciwko wprowadzającej w błąd informacji o jakości i zakresie usług hotelarskich.. wakacjach i wycieczkach. odbierają negatywnie wizerunek Polski. jaką jest klient. regulującej zasady świadczenia usług turystycznych. Wdrozenie do polskiego systemu 35 dyrektyw irozporządze . że znaczna r żnica między krajami generującymi i przyjmującymi turyst w pod względem prawnej ochrony konsumenta moze stanowić istotną barierę w rozwoju turystyki przyjazdowej. np. nr 8. Zapewnia ona skuteczną ochronę słabszej Strony umo- r cenę lmprezy turystycznej lub usługi turystycznej albo spos b jej ustalenia.. iz ochrona prawna konsumenta. ustawa zobowiązuje organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego' kt ry proponuje imprezy turyStyczne lub usługi turyStyczne. odnoszących się bezpośrednio do ochrony konsument w usług turystycznych. ochronie bezpieczeristvła życia i zdrowia ludzkiego. Zavłistowską.o usługachturystycznych(Dz'U. o usługach turyStycznych2g. 1). Zważywszy. r wnież turyst w. gdzie ochrona prawna ich interes w nie jest pozorna. Waznym krokiem do tworzenia w Polsce podstaw prawnych ochrony konsument w usług turystycznych jest Ustawa z Ż9 sierpnia 1997 r. Nalezy się zgodzić z opinią. Warto przypomnieć. cyfiki poszczeg lnych rodzaj w (usług) turysĘcznych opisują akta prawne Unii Europejskiej. zmiany warunk w cenowych. zabezpieczają przed wybuchem pożaru w hotelu.sharingu. za H.Zdaniem H. Jest ona wzorowana na Dyrektywie Unii Europejskiej z 13 czerwca 1990 r. 1. zatytułowanym . zabezpieczając ich przed nieuczciwymi sprzedawcami usług. warto zauważyć.I2 ust.zdrowia oraz interes w ekonomicznych konsument w. praktyki podw jnej rezerwacji przez Iinie lotnicze oraz związanymi w turystyce. . szkodą powstałą na skutek utraty lub uszkodzenia bagaży gościhotelowych. cz. o podr żach pakietowych. Zawistowskiej ochrona prawna konsument w usług turystycznych jest coraz bardziej doceniana jako stymulator rozwoju za- granicznej turystyki przyjazdowej. 11-12. 28 H. w dziedzinie turystyki. skutk w niewykonania usługi. ochronie interes w ekonomicznych konsument w. zagroŻeniami spowodowanymi stosowaniem I4Ż Kwestię ochrony prawnej przed zagrożeniami vvynikajqcymi ze spe- wy. zagtożeniami związanymi ze specyfiką pakiet w turystycznych (np. t43 . r r . spowodu_ je podniesienie poziomu ochrony zdaniem H.

a(t przyjętych w wytycznych hotelarstwa kraj w unijnych.r'1O "".. program zwiedzania i atrakcji turystycznych. kategorię lub charakterystykę środkatransportu.in. ale porządkują rynek hotelarski w Polsce. trzeba z dużąkorzyścią sprawy przywołać w tym miejscu opinię H. Innym przykładem ochrony prawnej. Posiadanie gwarancji finansowych zaśma stanowić zabezpieczenie roszcze odszkodowawczych. jeżeli reaLizacja usług jest uzależniona od liczby i konsekwencje prawne wynikające pośredniczące w zawieraniu um w o świadczenie usług turystycznych. tymrazem gościahotelowego.r s r r r r r r zgłosze . JeJ rozwoJ Chcąc uczynić. miejsce i czas trwania postoj w. trzeba systemowo tvłorzyć warunki jej rozwoju. Wym g koncesjonowania ma wykluczyć z rynku tych.. 107.. Zyskająna tym r wnież turyści' Mając ponownie na uwadze koniecznośćdoceniania w Polsce roli Ustawa szczeg łowo określa wymagania. kt rzy świadczyli usługi turystyczne nieuczciwie. a także przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek.. jeślizapewnia poziom ochrony nie niższy niz w krajach pochodzenia gł wnych strumieni ruchu turystycznego. Należy sądzić.Że wymaga to sensownej polityki turystycznej pa stwa. Zawistowskiej. 30 H. termin powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej lub usługi turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłosze(t. Prawa turyst w i ich ochrona znajdują też potwierdzenie ustawowe w zapisie formułującym kryteria kwalifikacyjne. Spora częśćobiekt w będzie miała obniżoną liczbę gwiazdek lub kategorię. Ustawa ta przyznaje więc turyścieprawa' chroniąc go. przez konstrukcję skutecznych mechanizm w prawnych ochrony konsument w usług turystycznych. nazwisko lub nazwę lokalnego przedstawiciela. kt re klient może wnieśćw stosunku do biura podr ży. liczbę i rodzaj posiłk w. Nie trzeba podkreślać. omawiana ustawa zobowiązuje organizatot w turystyki i pośredniw turystycznych do posiadania odpowiednich koncesji oraz gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych.. s. pisze: . W przeciwnym przypadku może stać się barierą hamującą u. jw. że obiekty o wysokim standardzie zachowają swoją pozycję. miejsce pobytu lub trasę imprezy. r45 . jest przywr cenie kategoryzacji obiekt w hotetej ustawy .mocą w. kt re musi spełniać umowa. Można spotkać opinie. jego adres i numer telefonu' do kt 'rego klient może się zwracać w razie trudności. wymagania jakościowestawiane pod tym larskich' Zdaniem ekspert względem hotelarzom są wysokie. kt6te muszą spełnić osoby kieruj ące działalnością zakresie organizowania imptez oraz w 144 ochrony prawnej konsument w produkt w turystycznych w rozwoju dla turystyki. Znaczenie ochrony prawnej. połozenie.ochrona prawna konsumenta jest szansą dla rozwoju turystyki. stanowiącej podstawę budowy długofalowego i realnego programu rozwoju tego sektora gospodarki narodomoze stanowej. rodzaj. kwotę lub procentowy udział zaliczki w cenie imprezy turystycznej lub usługi turystycznej oraz termin zapłaty całej ceny. Że po przeprowadzeniu kategoryzacji hotelarstwa zgodnie z duchem ustawy zdecydowanie zmieni się obraz bazy noclegowej turystyki w Polsce. a organizator w turystyki i pośrednik w zobowiązuje do ich respektowania pod rygorem cofnięcia koncesji. podstawy prawne umowy z umowy. a polskie hotelarstwo przybliży się standardowo do rozwiry.. Ponadto biuro turystyczne przed wyjazdem na imprezę musi podać klientowi: r r w o r k przypadku imprez trystycznych dla dzieci informacje możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem -lub osobą odpowiedzialnąza ruq. kt ra m'in. planowany czas przejazdu. klasę.. z turystyki źr dło istotnych korzyści ekonomicznych. rodzaj i kategorię obiektu zakwaterowania według przepis w kraju pobytu. Ż) lansowania mody na wypoczynek w kraju. Zawistowska. m. Podejście takie do opisanej w tym punkcie za|eżności wić dobrą przesłankę do: 1) tworzenia pozytywnego wizerunku Polski jako kraju przyjaznego dla odwiedzających i mającego atrakcyjne pro_ dukty turystyczne..

ludzie zaczę|i się bać podr żować. Infrastruktura turystyczna miejsca docelowego moze się wiązać z przestępstwami przeciwko życiu i zdrowiu. zagroże w ruchu drogowym. Gospodarka turystyczna najboleśniej odczuła spadek koniunktury i aktywności gospodarczej. Potwierdzi to prawdę. zagrożeniami w ruchu drogowym oraz z zagubieniem w miejscu nieznanym. odwiedzane przez turyst w. że codziennie nad krajami Unii Europejskiej wzbija się w niebo 25 tys. w tym przed terroryzmem oraz narkotykami. Nalezy sądzić. Po zamachach na World Trade Center w Nowym Jorku i Pentagon w Waszyngtonie 11 września 2001 r. Wreszcie z bezpiecze stwem turysty ma też bardzo ścisły zwiryek wizerunek miejsca docelowego. Nie trzeba specjalnie podkreślać. Dostępnośćkomunikacyjna miejsca docelowego może być źr dłem przestępstw przeciwko życiui zdrowiu turysty. gdzie zmniejszyła się wydatnie liczba pasażer w i rezerwacji oraz nastąpił spadek zatrudnienia rzędu kilkudziesięciu tysięcy os b. Do najczęściejspotykanych zagrożer{ atrakcji turyStycznych miejsca docelow ego naleŻą klęski żywiołowe' zaniec zy szczenie środowiska przyrodniczego i społecznego oraz zagubienie w miejscu nieznanym. że stabilizująca się sytuacja polityczna i promocja przywr cą powoli stan sprzed 11 września 2001 r. 1. Dotyczy to gł wnie linii lotniczych i hotelarstwa. przytoczone w tablicy 2. że postrzeganie tego problemu przez turyst w i rzeczywistość pokrywają się. Kazdego dnia około 750 tys. os b wsiada w USA do samolot w. czy też niski. warunki kulturowe. Bezpiecze stwo przemieszczania się i pobytu w sferze turystyki zapewnia ochrona tury_ sty przed: : r s r s r przestępstwami przeciwko zyciu i zdrowiu. ostrośćproblemu bezpieczeilstwa podr żowania i pobytu w Polsce podkreślaj ą statystyki doty czące Łładzieży. Amerykarisko-brytyjskie naloty na Afganistan. W dodatku jest to niematerialny i subiektywny składnik produktu turystycznego obszaru. Problem potrzeb związanych lub krajowego produktu turystycznego i uwypuklić jego znaczenie. Wadzieżami. zanieczyszczeniami środowiska przyrodntczego i społecznego. czy jest ono. a jedynie co si dmy czuje się bezpieczny. wybierając kierunek podr ży i miejsce docelowe. zagrożeniami w ruchu drogowym. przyzwyczajenia i potrzeby potencjalnych turyst w. protesty przeciwko nim w krajach Bliskiego Wschodu oraz konflikt palestyr sko-izraelski spowodowały. poczuciem zagubienia w nieznanym miejscu. w tym terroryZmu. że drugąbardzo istotną grupą zagadnier{ bezpiecze stwa turyst w w Polsce są zagrożenia w ruchu drogowym. BEzPaEczEŃsTwo Tu RY5TÓW Wsp łczesny turySta przywiązuje coraz większe znaczenie do bezpiecze Stwa.3. ze turyścieuropejscy przestali czuć się bezpiecznie w wielu krajach muzułma skich. zwłaszcza samolotami. ze Stopie bezpiecze stwa mienia zaleŻy od stopnia wykrywalności jego kradzieży. czy nie jest. Na skutek tych zdarze recesja w gospodarce turyStycznej światastała się faktem. opinie innych os b o miejscu docelowym. powodzie). Wizerunek miejsca do- stwem turyst w można odnieśćdo składnik w lokalnego' regionalnego z szeroko pojmowanym bezpiecze - celowego bardzo często decyduje o tym. pożary. Warto w tym miejscu zauważyć. Warto przypomnieć.2. co turyścisądzą o poziomie bezpiecze(lstwa. doświadczenia turysty w podr żach oraz bezpiecze stwo w czasie podr ży do miejsca docelowego i pobytu w nim. Istotne jest więc to. ocenia się. jak i zagranicznej. r żnymi formami ktadzieży. że gł wne elementy wizerunku produktu turystycznego to doświadczenia historyczne miejsca docelowego. klęskami żywiołowymi i zagubier w miejscu nieznanym. Specjaliścioceniają. Materiały MSwiA informują. iż turystyka międzynarodowa jest barometrem sytuacji politycznej świata czy regionu. a nie czy jest on wysoki. Dotyczy to zar wno turystyki krajowej. iż zagroŻenia w ruchu drogowym wynikają z dw ch źr deł: r46 147 . zwłaszcza samochod w i w hotelach. r znego rodzaju klęskami żywiołowymi (np. stan gospodarczy i polityczny. Należy zaznaczyć. Warto dodać. wpływ medi w. samolot w. że wsp łcześniewarunkiem uprawiania turystyki zagranicznejjest istnienie w miejscu docelowym sytuacjibez napięć politycznych orazbez zagroże utraty zdrowiaiŻycia. Bezpiecze stwo turyst w krajowych i zagranicznych jest funkcją opinii o nim. iż samoch d to gł wny środek transportu turyst w odwiedzających Polskę i podr zujących po niej.1 o.

słabo rozwinięta sieć dr g dwujezdniowych i autostrad oraz postępująca degradacja dr g). miejsc. Tablica 2.oa KRAJOWY ffi wpływem alkoholu).4 tys.9vo całości. Warto dodać. zwłaszcza zagranicznej przyjazdowej. Nadal utrzymywał się w tym . wysoki jest też stosunek liczby zabitych na 100 wypadk w drogowych.noclegowych w 2000 r. opiekę i pomoc. iż liczba miejsc całorocznych wzrosła o 47. W Polsce Stosunek ten wynosił 12 w 1995 r. og lnej liczby miejsc W okresie 199'1_Ż000 nastąpiły zmiany w poszczeg lnych rodzajach obiekt w. miejsc w por wnaniu ze stanem z 1998 r.7 tys. Dalszy rozw j turystyki w Polsce. Absolutnie niezbędne są także działania władz parstwowych i samorządowych mające na celu poprawienie wizerunku Polski jako kraju bezpiecznego i przyjaznego dla turyst w.6 tys. miejsc. W por wnaniu z 1997 r. LICŹ'BA KRADZTFZY STWERDZONYCH NA 100 TY5. liczba obiekt w noclegowych wynosiła 86Ż6 (bezpokoi gościnnych). w pozostałych obiektach niesklasyfikowanych o 3Ż.1.. ostatnie lata przyniosły istotne zmiany bazy noclegowej turystyki w Polsce. zanotowano wzrost liczby miejsc noclegowych w hotelach o 9..Baza noclegowa turystyki''. Liczba miejsc całorocznych wyniosła 327 tys.1 tys. słabe umiejętności kierowc w i jazda pod Ze stanu sieci noror. W oficjalnej polskiej statystyce hotelarstwo jest ujęte w rozdziale . obiekty te obejmowały Ż7.1. czyli 48. w grupie komplementarnych d br turystycznych gł wne miejsce zajmuje szeroko rozumiane hotelarstwo. i$ińfi ].77o ośrodkiwczasowe .Ż tys. Jak podaje GUS' 31 lipca 2000 r.. 3. zowania po Polsce oraz pobytu w miejscowościach turystycznych.4 tys. oferowały one łącznie ponad 668 tys. W strukturze rodzajowej obiekt w noclegowych turystyki dominują I95. Warto doda .1.. warunkują działania skutkujące poprawą bezpiecze(tstwa podr - Jak wiadomo z rozważari o czynnikach rozwoju turystyki.Reszta miejsc była wykorzystywana w sezonie letnim. ze stylu jazdy po polskich drogach (nieprzestrzeganie przepis w o ruchu drogowym.]. natomiast w Unii Europejskiej tylko 4.|iczba wypadk w drogowych w Polsce jest duża. lMlĘDA(NARoDowY RUCH KMJOWY RUCH TURYSTYCZNY CHAMKTERYSTYKA BAZY NOCLEGO eicii} ]:ii Norwegia Niemcy Francja 4 5'77 3 894 3 849 466 114 511 35 33 Austria Finlandia Węgry Czechy Polska klandia 2 2 2 I 1 649 619 591 "t90 4t 263 185 I 748 1 370 W rezultacie. TURYSTYCZNY 3. i w 1999 r. MlEszKAŃcoW w PoLscE l w WYBMNYCH KMJACH EURoPY NA PODSTAV/IE DANYCH INTERPOLU Z 1999 R. iż pełna funkcja wsp łczesnej informacji turystycznej obejmuje opr cz informowania turysty takŻe doradztvło. a w kwaterach agroturystycznych o 2.r dr g w Polsce (niedostosowanie dr g do zwiększającego się ruchu pojazd w cięzkich. w stosunku do 1997 r. Zdaniem specjalist w cel ten mozna osiągnąć przez promocję rynku polskiego za granicą i w laaju oraz informację turystyczną.1. miejsc noclegowych. w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych o 3.. Dotyczyły one liczby i standardu obiekt w.

motele i PensjonatY 18.8 21. że w wyniku wprowadzenia w Życie ustawy o usługach turystycznych proces kategoryzacjibazy noclegowej prowa_ dzi do zmian jej struktury rodzajowej.0 4 gwiazdki 3 gwiazdki Źr dło: MaĘ Rocznik Statystyczny 2001. ..8 '1 32..1 6'Ż 8.2. s' 33Ż 285 2 gwiazdkt I gwiazdka 260 2001. ze Zaobserwowany ostatnio wzrost liczby hoteli dwu. jak pokazano w tablicy 3. Mazowieckie Razem Bliższą charakterystykę obiekt w bazy noclegowej turystyki ułatwia poznanie ich struktury rodzajowej.0 1. okresie spadek miejsc noclegowych Tablica 3. '.:'i].r .8 Ż3. STRUKTUM OBIEKTOW HOTELARSKICH (W %) Hotele.':-.. 7.. kt ra wynosiła 40 3Ż7 w 1995 r.0 Warto pamiętać.4 25. Wyrazem tego jest wzrost liczby miejsc noclegowych w grupie . .3)...O 10.6 tys.9 8.0 '71. 150 w 2000 r.9 5.-:.8 ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe Kempingi i pola biwakowe Pozostałe obiekty 10) t... :.. obrazu polskiego hotelarstwa dopełnia struktura przestrzenna Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa2002.4 33. GUs.lllll . .. .25. GUS. w t997 r. i 51 858 w 2001 r. ponieważ utrzy_ muje się na rynku zapotrzebowanie na obiekty noclegowe o średnim w polscE (w Tablica 3.. liczba obiekt w hotelowych w 2000 r..7 14. .:L:.9 11.'7 Domy wycieczkowe Schroniska i schroniska młodzieżowe 2.. Ze względu na szczeg lną rolę hoteli w strukturze obiekt w nocle. co potwierdzaliczba pokoi.. s..i:.0 6..1 14Ż' 2.3. Zachodniopomorskie 19.6 r0. Strukturę obiekt w hotelarskich w 2000 r. Warszawa 2001' 151 . OBIEKTY HOTELOWE W POLSCE W 2000 R.3 5.w ośrodkachwczasowych o 55.9 47....9 tys.. . aprzede wszystkim w obsłudze ruchu turystyczne1o' warto im poświęcićkilka uwag og lnych...3 1 6. gowych.'.'1. i w domach wycieczkowych o 4.ii fąliiil. wynosiła 9Ż4. przedstawiono w tablicy 3. dane przedstawiają się...0 Ż'|.1 23. Podaż usług hoteli wztasta. na polach biwakowych o ponad 17 tys..2.4 I 1. Pomorskie Małopolskie Dolnośląskie Warmir sko-Mazurskie Ś1ąskie 6. Jak podaje GUS.5 71.8 tys.0 79.trr.5 tt.45 000 w 1997 r. r..4 5.7 5 gwiazdek 6 41 2.1 3. Tablica 3.5 15. Z punktu widzenia obsługi turyst w zagranicznych jest to zmiana korzystna.. Należy teŻ podkreślić. według wojew dztw (tablica 3. zŻO0O r.. .. standardzie.4 3.:r.1.. Warszawa 2001.pozostałe obiekty nieklasyfikowane'' z 51 tys..6 9. : is{. ... .3 16..9 2. do 83. Jeś|iprzyjmiemy jako kryterium ka_ tegorię jednostki. . sTRUKTUM PME5TRZENNA oB|EKTÓW HoTELAR5K|CH %) '.. t:.. .i trzygwiazdkowych jest zjawiskiem korzystnym. Żr dlo: Turystyka w 2000 r. porządkując polskie hotelarstwo.5 s.r.9 7..::.

6lvo w 1998 r. Z oszacowa Instytutu wynika. Jeślichodzi o środektransportu. lwlĘcEJ W LATACH 2000-2001 (w Tablica 3. Autokaru uŻyto ptzy obsłudze 67o podr1ży długookresowych i 8vo podr Ży kr 'tkookresowych. Wśrd turyst w krajowych modny był wypoczynek nad morzem. W strukturze cel w podr ży dfugookresowych najczęściejsą wy_ mieniane cele turystyczno-wypoczynkowe (5Żvo).:'1:. odnosiło się to do 437o uczestnik w wyjazd w urlopowo-wakacyjnych i 6OVo uczestnik w wyjazd w kr tkookresowych. i36vo podr ży kr tkookresowych przypadło na okres tetni. og lnym spadkiem przewoz w oraz poszefiLającym się marginesem ub stwa społecze stwa. Proces wdrażania ustawy o usługach turystycznych. to w podr zach krajowych dominował transport drogowy. r52 153 . za 5-7 |at w turystyce nadmorskiej weźmie udzial około 8 mln urlopowiI Według Instytutu Turystyki w Warszawie w krajowych podr żach długookresowych uczestniczyło w 2001 r. w taki spos b wyjechało 83vo os b w ramach podr ży długookresowych i 85vo w ramach podr ży terminowych. bo I8vo. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999' GUs' Warszawa Niekorzystne zmiany w aktywności turystycznej Polak w w podr Żach zar wno długookresowych.r 1l1. Stosunkowo niewielkie angażowanie się pośrednik w turystycznych w organizację podr zy moze Sygnalizować pewną nieporadnośćbiur podr ży na rynku turystyki krajo- kookresowych.::. czyli urlopowo-wakacyjnych. ponad 3Ż7o badanej populacji. g w. podobnie jak w latach poprzednich. dominowały podr że organizowane samodzielnie. Zdaniem ekspert w. Natomiast w krajowych podr żach kr tkookresowych wzięło udział 34vo badanych. składa się z wyjazd w urlopowo-wakacyjnych (trwających co najmniej 5 dni) i wyjazd w kr tkookresowych (do 4 dni).Wskaźniki sezonowościkrajowych podr podr ży turystycznych w 2001 r.637o w 1999 r. weryfikującej stan faktyczny na rynku biur podr ży. Na drugim miejscu uplasował się autobus kursowy.:'1i... s. czyli około 10 mln os b. a ży długookresowych było związanych Z Sezonem zimowym. sTRUKTUM wYJAzDoW PoLAKÓW w wlEKU 15 LAT %) . 57vo w 1996 r. TURYSTYKA KMJOWA . gdzie wypoczywało ponad 5 mln Polak w. i 567o w 2001 r.1. 63vo w 1997 r.'Ęlko I2?o wej. nie uległy istotnym zmianom w stosunku do lat ubiegłych. Po! Warszawa ŻO02.4)..11 '. Ważnym elementem charakteryzującym turystykę krajową jest struktura wyjazd w Polak w w wieku 15 lat i więcej w latach Ż000_Ż00I według czasu trwania podr zy (tablica 3. W przypadku podr ży kr tkookresowych kolejnośćwskazari jest odwrotna dominują odwiedziny u krewnych oraz u znajomych (54To) nad celami turystyczno-wypoczynkowymi (2880).. na drugim miejscu zaśodwiedziny u krewnych i znajomych (33vo). W roku 2001 Polacy skorzystali z samochod w przy 59vo podr ży wakacyjno-urlopowych i 6lvo wyjazd w kr tkookresowych. Ż0. Ponad 617o podr ży długookresowych. ze odbyły one ponad 17 mln podr zy i skorzystały ze I78 mln nocle- Turystyka polska 200I.60Vo w 2000 r.1.. tzn.3.. korzystali gł wnie z nocleg w u krewnych i znajomych. Tirrystyka krajowa.4.pQp$:. co wyraŻa się liczbą 10 mln os b. co ma ścisły związek z wysoką stopą bezrobocia. 187.:. Wskaźniki aktywnościmiały następującą wartość|:54vo w 1995 r. Wyjazdy urlopowo-wakacyjne Wyjazdy kr tkookresowe 34 37 32 34 1999. obejmująca podr że Polak w po kraju (co najmniej z jednym noclegiem poza miejscem stałego zamieszkania). Podobnie jak w latach ubiegłych. odbyły one ponad 36 mln podr ży i skorzystały z ponad 61 mln nocleg w. bez pośrednictwa biur podr ży. jak i kr tkookresowych' należy tłumaczyć.ii1. W okresie I995_Ż00I obserwuje się istotne wahania poziomu aktywnościturystycznej Polak w. nie przyni sł tu jak na razie istotnych zmian.. s. w 200I r.2. kt rym odbyto I27o podr ży długookresowych oraz I97o podr ży tł t- kr tkookresowych nieco więcej . W roku 2001 turyścikrajowi..

Ważne jest wydfużenie sezon w turystycznych. os b. wycieczek. można określićrangę wojew dztw pod - . WEDŁUG WoJEwoDzrw Zachodniopomorskie 19. 75. kt ra r znie się nasila w czasie. kompensowaną przez zwiększoną frekwencję i lepsze rczłożenie podr zy turystycznych w czasie. 155 . układ tej listy pokazano w tablicy 3.1 wEwNĄTRzKRAJowEJ 3. Polacy wydali w 1998 r. na krajowe podr że turyStyczne prawie 17 mld PLN. jw. 75. RozKŁAD czAsowY TURYSTYK| Tlrrystyka wewnątrzkrajowa. co oznacza wzrost o 9.. W strukturze rodzajowej turystyki kwalifikowanej dominowała turystyka piesza nizinna i g rska (64. Wiadomo.). W podr ży często korzystają z własnego samochodu.8 Małopolskie Pomorskie Dolnośląskie 11. motelach i pensjonatach w 2000 r. zwłaszcza turystycznej. Znajomośćjej rozkładu w poszczeg lnych miesiącach roku ma istotne znaczenie ekonomiczne dla gospodarki. znaczących pod względem funkcji turystycznej. Żr dło MaĘ Rocznik t54 Stopier wykorzystania miejsc noclegowych łącznie w hotelach.2 6. CHAMKTERYSTYKA PRZE5TRZENNA TU RY5TYK| WEWNĄTRZKMJoWEJ 3. że w 1998 r.5. Wzrost ten był rezultatem zwiększenia liczby nocleg w w czasie pobyt w urlopowo_ -wakacyjnych i wzrostu koszt w wyjazd w kr tkookresowych.wy_ w nosiła 37 600 km. w.37o uczestnik w w 2000 r.4. 45 74I kJn. rozumiana jako suma turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej.7 I 1. Doceniając walory społeczne turystyki kwalifikowanej.4vo og lnej liczby nocleg w udzielonych uczestnikom turystyki wewnątrzkrajowej przypadało w 2000 r. Jak widać.8 6.7 5. Z kolei wydłużeniesezon w turystycznych moze utrwalić pozytywną tendencję do skracania czasu pobytu. PTTK zorganizowało ponad Ż6 tys. z kt rych skorzystało 676 tys. ze pozostałe wojew dztwa nie mająznaczenia na rynku usług noclegowych. kt rych lączna długość 1990 r. Utrzymując podział obiekt w noclegowych turystyki właściwydla 2000 r.8 13.. warto do_ dać. według miesięcy pokazano w tablicy 3. Przy uwzględnieniu progu 5vo i powyżej og łu nocleg w udzielonych w 2000 r.6.3. ma nier wnomierne nasilenie na obTablica 3. że Polacy korzystający zmożliwościwypoczynku w kraju wyjeżdżająco najmniej dwa ra_ zy w roku. R żny jest w związka z tymichudzial w og lnej liczbie uczestnik w turystyki wewnątrzkrajowej. Poszczeg |ne wojew dztwa charakteryzuje bowiem r żny poziom warunk w przyjęcia turySt w krajowych i zagranicznych. a w 2000 r.4 Statystyczny 1999. Wahania sezonowe ruchu turystycznego powodują wiele konsekwencji natury ekonomicznej i organizacyjnej. cz względem ich udziału w og lnej liczbie udzielonych nocleg w. uregulowa taryfowych i promocyjnych. z czym się wiążą liczne kwestie z zakresu marketingu.5. NOCLEGI UDZIELONE TURYSTOM W 2000 R.1.4 śĘskie Mazowieckie Wielkopolskie Razem Sezonowośćjest jedną z podstawowych cech turystyki. Ważnym elementem infrastruktury turystycz_ nej są szlaki g rskie i nizinne. szarze kraju. Wyniki badar Instytutu Turystyki informują.Jak wynika z szacunk w Instytutu Turystyki.5va w stosunku do roku poprzedniego. na 7 nowych wojew dztw. modernizacjibazy hotelowej. że koncentracja ruchu turyStycznego występuje w sezonie letnim lub zimowymi zaleŻy od og lnych warunk w recepcji turystycznej w poszczeg lnych wojew dztwach. Nie oznacza to naturalnie.

oparty na: w kraju oraz określenie roli turystyki y 1ąpdowej polityce i stra' tegii rozwoju. do kt rego Polska dąży. WYKOMYSTANIE MIEJSC NOCLEGOWYCH W HOTELACH. jest polityczna stabilizacja 156 Warto w tym miejscu zasygnalizować opinie ekspert w zachodnich odnośnie do polskiego produktu turystycznego. WEDŁUG MlEslĘcY Tablica 3. częściowo juz rozwiniętych. d. aktywny wypoczynek i inne oferty wypoczynku. rnimo że na świecietusekryStyka jest jednym z największych i najszybciej rozwijających się europejskich planach tor w gospodarki oraz odgrywa ważną rolę w rozwoju.9 Lipiec Sierpier{ 43. Jednocześnie warto podkreślić. budownictwo) i stymulatora poprawy infrastruktury' Takie proturystyczne ujęcie polityki ekonomiczĘ palstwa wymaga odpowiedniego wsparcia politycznego i finansowego. lzy|i baza noclegowa i żywieniowa.7 46. Ekonomiczna funkcja była pomijana. Aby w pełni wykorzystać ten potencjał . trzeba rozwiązać kilka problem w.9 36. W poprzednim ustroju turystyka byłarozwijana gł wnie ze względu na jej walory społeczne i miała przede wszystkim charakter socjalny. Podstawową Sprawą dla rozwoju turystyki zgodnie z modelem Europy Zachodniej.5 37. ze Polska ma |iczący się potencjał rozwoju turystyki krajowej i międzynarodowej. transport w miejscu docelowyill. atrakcje przyrcdnicze. Jako jego silne Strony r57 .9 39. Kluczowym elementem polityki ekonornicznej par{stwa powinno być traktowanie turystyki gł wnie jako waŻnego sektora gospodarki narodowej oraz jako istotnego źr dła 66chod w dewizowych.4 43. 2 także jako katalizatora rozwoju innych dział w gospodalki narodowej @kich jak przemysł' rolnictwo. wizerunek miejsca docelowego.6. Z marketingowego punktu widzenia.że społeczue funkcje turystyki zar wno krajowej. PODSTAWOWE ZAGADNIENIA ROZWOJU TURYSTYKI W POLSCE Na wstępie należy powiedzieć. podlegają rozwojowi lub mają możliwościrozwoju.3 28. jak i zagranicznej nie powinny być pomijane . planowane kampanie promocyjne w celu zmiĄY wizerunku.5. og lny pro' dukt turystyczny Polskijest w nim rozumiany jako układ następujących składnik w: r r : r : I : ) : modernizacji niekt rych element w). kt re juz są udostępnione. sprzęt. środowisko miejsca docelowego. infrastruktura i usługi miejsca docelowego. usfug i infrastruktury og lnej (przy założeniuniezbędności atrakcyjnych walorach turystycznych.1 45.1. kt rą opeślają: infrastruktura ftansportowa. stworzone przez człowieka. nej oraz inne usługi. w Następnym problemem wymagającym podkreślenia jest konsekwentne wdrazanie przyjętej Strategii ro1woju p7ajowego produktu tu' rysĘcznego Polski. cena płacona przez turystę-konsumenta. wzrostu zatrudnienia i wpływ w budżetowyc1. Styczeri 31'Ż 36. czynniki eksploatacyj1o i regulacje rządowe. kulturowe i społeczne. Warto przypomnieć kilka 1agadnie(t zwiry'anych z tym dokumentem. istnieniu zr żnicowanych rynk w turystycznych.procesie rozwoju turystyki. nasycenie sieci4 sprzedaży detalicz- dostępnośćmiejsca docelowego.8 40.1 Luty Marzec Kwiecieri Maj Czerwiec 46. znaczącej bazie obiekt w turystycznych i wczasowo_wypoczynkowych.MoTELACH l PEN5JoNATACH W 2000 R.6 Wrzesie Paździerrlrik Listopad Grudzieri og łem 3.

przy czym musi to być oferta wysokiej jakości. 5) niedostateczny poziom usług telekomunikacyjnych i informacji turystycznej. turystyka na obszarach chronionych oraz atrakcj e związane z życiem na wsi. nego wizerunku Polski na arenie międzynarodowej. ścinność. Gł wnym celem Strategii jest określenie dla potrzeb rządu oraz się on do zwiększenia zatrudnienia.Plany rozwijania produkt w markowych obejmują następujące rodzaje turystyki: 2 nia w turystyce. ekoturystyka. jeździectuto' turystyka przyrodnicza. 3) zabytki architektury.ązane z ruchem tranzytowym.ktualności Turystyczne'' l99't. a jednocześ_ prowadzić działalnośkoordynacyjną w sferze marketingu. a więc struktury spotykanej po- n r r r .Zdaniem ekspert w kreowanie produkt w markowych wpłynie na podwyższenie jakości usług. r r r r . Trzeba podlaeślić. imprezy targowe. wych.*A. specjalistycznej oferty dla turyst w. podr że motywacyjne.usytuowanie konkurencyjnego działania. 2) ciekawy. kt re umozliwią optymalne produktu turyStycznego w kraju i za granicą. kzyczyni nie uczyni z Polski cel atrakcyjnych wyjazd w turystycznych. 8) niski stopierl bezpieczeristwa publicznego i niedocenianie ptzez władze j ego znacze- st w przebywających w 50-kilometrowym pasie przygranicznym (także przyjazdy w celach handlowych) oraz oferty zwi. Pierwszym kierunkiem działaniajest stworzenie i promocja markowych produkt w turystycznych. dziedzictwo polskiej gospodarki turystycznej konkretnych kierunk w i metod . że tworzenie polskich marek turystycznych polega na opracowaniu kompletnej. 4) warunki do uprawiania turystyki aktywnej. samorządowych koordynację rozwoju nowych produkt w markowych tworzonych i gospodarki 158 . w strategii przypisywano tej strukturze następuj ące zadania: by wszechnie w krajach Unii Europejskiej. koncentrowanie środkw rządowych. Do osiągnięcia cel w strategicznych turystyki polskiej niezbędne są Sprawne struktury organizacyjne. walory kulturowe i bogata historia. etniczna wiejską: agroturystyka. przygraniczną i tranzytową: wszelkie oferty adresowane do tury- i kulturalną: wybitne wydarzenia kulturalne. markowych. Trzeba dodać. wędr wki piesze. 6) go. l9_Ż3. Natomiast układ słabych s/ron produktu tworzą: 1) brak pozytyw. konferencje. wsp lna dla sektora publicznego i prywatnego o charakterze pararządowym' miała- Drugim gł wnym kierunkiem działaniaujętym w Strategiijest modernizacja struktur znządzania turystyką polską. kulturalne miast i miasteczek.że w Strategii kładzie się nacisk na zr wnoważony rozw j produktu tury_ stycznego przynoszący istotne korzyści natury ekonomicznej krajowi i regionom. 2) og lnie nisld standard zakwaterowania i gastronomii na tle norm międzynarodo. azwlaszcza promocji polskiego produktu turystycznego. trasy kulturowe.1) zły stan urządze sanitarnych. przyniesie wymierne korzyści gospodarce turystycznej i przyczyni się do rozwoju regionalnego Polski.z. badania polskich i zagranicznvch rynk w turystycznych. ze szczeg lnym uwzględnieniem autostrad. kulturą ludową i tradycjami. 6) zła organizacj a nielicznych przejśćgranicznych. promowanie dalszego rozwoju turystyki w Polsce wśr krajowych 'd instytucji rządowych oraz opinii publicznej. 5) ciekawe wybrzeże morskie. zr żnicowany krajobraz i obszary nieskazonej przyrody. miejską biznesową: kongresy. 4) słaba dostępnośćkomunikacyjna atrakcyjnych region w i niski poziom usług motoryzacyjnych. s.wymienia się: 1) korzystne położenie komunikacyjne Polski w Europie. tlr ll. Strategia obejmuje szeroki zakres działaf1 jakie powinny zostać podjęte w tej sferze do 2010 r. indywidualne pobyty służbowe. rekreacyjną i specjalistyczną: |iczne dyscypliny związane z wodą (żeglarstwo). W Strategii zaleca się powołanie do życia przede wszystkim narodowej organizacji turystycznej (NoT). seminaria. mozliwości dokonywania zakup w przez sąsiad w z zł 7) granicy. 3) niski poziom usług turyStycznych w innych sektorach. aktywną. turystycznej oraz środkw pomocowych z program w Unii Europejskiej na optymalizację form marketingu polskich produkt w zgodnie z zaleceniami dokumentu. organizacja ta.

Skarb Par stwa przekazal na rzecz Polskiej Organizacji Turystycznej l stycznia 2000 r. kt rego celem będzie wspieranie inwestor w zainteresowanych budową i modernizazapewnienie dostępu do korzystnych kredyt w i innych funduszy. Że według Strastizu tegii miała to być orgarizacja pararządowa. tworzone w obrębie obszaru wojew dztwa lub innego. ze PoT jest par stwową osobą prawną' nadzo_ rowaną przez właściwegoministra. organizacje te mają stanowić Swego rodzaju przymierze r znych instytucji i przedstawicieli biznesu zajmujących się rozwojem turystyki na określonym obszarze. polskimi przedstawicielami zagranicznymi w zakresie zada(twykonywanych za granicą. atrakcyjnego tu3 r r r s rządu polskiego. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz stowafzyszeniami działającymi w tej dziedzinie. że zalecenia Strategii zostały już podjęte ptzez władze pa stwowe. zachęcając ich do kapitałowego angażowania się w polską turystykę. jak np.r Należy stwierdzić. 13 i 14). Stąd w Strategii za|eca się powołanie Polskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych. zapewnianie funkcjonowania i rozwijania polskiego systemu informacji turystycznej w kraju i na świecie. samorządu terytorialnego i organizacji zrzeszających przedsiębiorc w z dziedziny turystyki.. ustawę o Polskiej organizacji Turystycznej (PoD3. o kt rych mowa w art. iż ta ważna struktura na rynku turystycznym ożywi się oraz przyjmie odpowiednie tempo aktywnościw kraju i za granicą. Istotną cechą tych organizacji jest r żnorodnośćformalna i organizacyjna. Wiadomo.U. mienie przedsiębiorstwa pa stwowego Polska Agencja Promocji Turystyki. Sejm RP uchwalił Ż5 czerwca 1999 r. Zadaniem Funduszu będzie Ustawa dopuszcza tworzenie regionalnych i lokalnych organizacji rozwoju turystyki o podobnym zakresie dzialania na obszarze np. Jak na razie sieć tych organizacji jest zbyt ograniczona w kraju. 1). Trzeci gł wny kierunek działa w ujęciu Strateqii sprowadza się do stworzenia funduszu inwestycyjnego. l. akcje Polskiej Agencji Rozwoju Turystyki s. a zwłaszcza widoczna poprawa jakości usług. okolicznośćta r r r r promocję Polski jako kraju atrakcyjnego turystycznie. na zasadach określonych w umowie zawieranej między tymi organami a jednostkami PoT. jako instytucji wspierającej roz_ w j inwestycji turystycznych w Polsce. Europejski Dz. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz Stowarzysze(t dzialającychw tej dziedzinie (art. 160 161 . Kapitał założycielskiPolskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych będzie pochodził od następujących akcjonariuszy: cją vrządzer infrastruktury turystycznej. Warto przypomnieć. Z perspektywy Ż002 r. nr 62. trzeba zauważyć. polskich inwestor w oraz polskich przedstawicielstw turystyczmiędzynarodowych instytucji finansowych. opiniowanie oraz wspomaganie plan w rozwoju i modernizacji infrastruktury turystycznej . nych. rzuĘe na skalę pretej struktury w środowisku. Będzie on także prowadzić działaŁnośćpromocyjną wśrd inwestor w zagranicznych. Zakłesy przestrzenny i rodzajowy jej działalnościpromocyjnej oraz kooperatywnej są jak dotąd jednostronne i mało dynamiczne. z 7999 r.A. PoT realizuje swe zadania we wsp łpracy z: r : r jednostkami samorządu terytorialnego. inicjowanie. wykonywanie innych zadar powierzonych przez organy ijednostki. zagranicznych bank w działających w Polsce. Ma ona wzmocnić promocję Polski w dziedzinie turystyki w kraju i za gtanicąoraz tworzyć warunki wsp łpracy organ w administracji rządowej. Regionalne i lokalne organizacje turystyczne (RoT i LoT) mają stanowić forum wsp Ęracy przede wszystkim samorządu terytorialnego i biznesu turystycznego. iż PoT nie notuje widocznych sukces w w realizacji swoich zada ustawowych. Trueba dodać. Nalezy mieć nadziej ę. że rczw j gospodarki turystycznej. wymaga stosownych kapitał w inwestycyjnych. Do zada PoT-u ustawa za|icza: rystycznie subregionu w formie stowarzyszeil |ub związk w stowarzyszeri. wojew dztwa czy gminy. i wyposażyłją ustawowo w inne środkidzialania (alt. Bank Inwestycyjny. co ma negatywny wpływ na poządane tempo przekształceri w turystyce polskiej. organiza cjarri zrzeszaj ącymi przedsiębior c w z dziedziny turystyki.

w Strategii zaleca się podjęcie oraz realizację konkretnych działan w celu r ozwiązania naj istotniej s zy ch problem w polskiej gospodarki turystycznej. inne zaśdotycząog lnych warunk w rozwoju turystyki zbliżonych do rozwiązar{ w krajach Unii Europejskiej. Problemy kultury ftzycznej są przedmiotem zainteresowania Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu. natomiast kształtowanie polityki turystycznej pa stwa. gromadzenie danych statystycznych na temat turystyki. zajma1ąc w niej nalezne miejsce. rozw j infrastruktury transportu. W sumie powinna ona wzmocnić silne strony polskiego produktu turystycznego i zminima|izow ać słabe.1. Ilustruje to zestawienie do- tyczące liczby podr zujących os r r r zwiększenie wpływu turystyki na gospodarkę narodową. uległ likwidacji cen- XXI w.2. kt re powinny objąć: r r r r r r r r r rozw j produkt w markowych. oczekiwania pozytywnych przekształce w polskiej turystyce od lat rozmijają się z rzeczywiI6Ż gu jednego roku wyjezdza do określonego kraju. Pracy i Polityki Społecznej. Realizacja tych problem w będzie prowadzona w ramach Program w Krajowych. 2) rea|izację Program w Krajowych i 3) powołanie do życia struktur organizacyjnych zdolnych do działa w wa_ runkach wolnorynkowych. Ta sama osoba bowiem może być |iczona wielokrotnie. organizowanieimprez. rozw j zasob w ludzkich. jej realizacj ę oraz tworzenie odpowiednich ram prawnych i ekonomicznych powierzono Ministerstwu Gospodarki. Na zako czenie trzeba zauuttŻyć. Nie oceniając wpływu przeprowadzonych zmian struktur zarządzania turystyką polską na dynamikę jej rozwoju i zahamowanie zjawisk niekorzystnych. stawione w tablicy 3. a strategia nie jest wdrazana.Aby stymulować stworzenie odpowiednich warunk w do rozwoju produktu turystycznego Polski. gwarantowanie jakości. t''renesans miejscowości wypoczynkowych''.jednostek turystycznych" w sensie Źr drern danych dotyczących turystyki na świecie są gł wnie liczne rozproszone informacje Światowej organizacji Turystyki (wTo) i Światowej Rady Podr ży i Turystyki (WT and TC). obecnie turystyka znajduje się w stanie stagnacji. ROZMIARY TURYSTYKI M!ĘDZYNARoDoWEJ NA śwleclr wie Turystyka międzynarodowa na wielką skalę rozpoczęła się w połoXX w. Strategia Rozwoju Krajowego Produktu Turystycznego nakazuje: 1) stworzenie silnych i konkurencyjnych produkt w markowych polskiej turystyki. udostępnianie informacji turystycznej.2. Reasumując. Trzebazau:ważyć. rozw j krajowego oraz zagranicznego marketingu i biznesu. Dane statystyczne obejmują więc w zasadzie liczbę . że wielkości podane w zestawieniu nie oznaczająliczby os b biorących udział w międzynarodowym ruchu turystycznym. zr wnoważony rozw j infrastruktury turyStycznej i pamturystycz_ nej. Niestety. i od tego czasu stale się rozwija. trzeba chociaż zasygnalizować koniecznośćzwiększenia udziału struktur paristwa w rozwoju turystyki. może nawet przeżywa kryzys. że Programy Krajowe obejmują istotne problemy rozwoju polskiej turystyki. a r63 . TuRYSTYKA MlĘDzYNARoDoWA 3. Należy przede wszystkim pamiętać. tralny organ administracji rządowej ds. Jedne są bezpośredniozwiązane z rozwojem produktu turystycznego. że w 2000 r. W wariancie optymistycznym realizacja Strategii zapewni: 3. rozw j przedsiębiorczości. Takie są rygory nowoczesnego paristwa u progu stością.7). W związku z podanymi liczbami trzebapoczynić kilka uwag. jeżeli się udaje kolejno do kilku kraj w lub też jeżeli kilkakrotnie w cią- bw wybranych latacha (przed- przyrost zatrudnienia w sektorze usług. kultury fizycznej i turystyki (UKFiT).

164 149 164 165 . jeżeli zaprzestały nadsyłania in- 950-1960 960-1970 970-1980 980-1990 990-2000 Ż70 Ż30 180 formacji (np.97o. że podczas gdy w indywidualnych wyjazdach turystycznych stale występują spadki i wzrosty. to w skali globalnej turystyka międzynarodowa okazuje się odporna na recesje. Sekretariat Światowej organizacji Turystyki dokonuje szacunk w danych.3vo i w latach 1970-1980 wynosiło już tylko 6vo. do 689 mln w 2001 r. jeślisię ogranicza do kr tkotrwałego zatrzymania bez opuszczania Nawiązując do zestawienia liczb charakteryzujących rozw j międzynarodowego ruchu turystycznego w latach 1950-2001.ZSRR w latach 1977_1984). trzeba zauważyć. że wzrost Liczby przyjazd w z Ż5 mln w 1950 r. r wnież odce rozwojowi turystyki światowej. W latach 1950-1960 wynosiło ono I0. Informacje o wzroście ruchu turyStycznego naleŻy więc w określonymstopniu tłumaczyć zwiększającą się zbiorowością danych Statystycznych. to średnieroczne tempo tego wzrostu w kolejnych dekadach malało. osoby przybywające do danego kraju na czas kr tszy niż Ż4 godziny. że w odniesieniu do niekt rych paristw. wARTośclNDElśowW LATACH l95o-20oo r. Trzeba też wziąć pod wiedzających jednodniowych.8. poza turystami. LlczBA PoDRożU.Tablica 3.). obecnie organizacja ta skupia 113 kraj w. oraz przedsięwzięciami paristw w zakresie znoszenia barier w dziedzinie przemieszczania się ludzi. uwagę nieregularne nadsyłanie danych przez poszczeg lne par{stwa członkowskie otaz zaniechanie nadsyłania informacji statystycznych przez niekt re pa stwa.b. Jak podają źr dła. że podawane liczby na og ł obejmują.7. że w przypadku turystyki międzynarodowej się w związku komplementarnym z wszelkimi zmianami politycznymi. że mimo iż turystyka światowawykazywała w tym okresie stały wzrost. Informacje takie są ujmowane w rocznikach następnych. układ typowych czynnik w rozwoju turystyki (zob. że statystyki międzynarodowego ruchu turyStycznego mają na og ł charakter szacunk w. Zdarzają się r wnież przypadki nadsyłania da_ nych po terminie oddania rocznika statystycznego do druku. tzn. W latach 1950-1995 rosła liczba kraj w członkowskich b. oraz niekiedy podr żnych ptzejeŻdżających przez dany kraj tranzytem' z wyjątkiem tranzytu lotnicze_ go. co dowodzi względnie wysokiego tempa jego wzrostu. Warto też pamiętać. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych i jego następczyni Światowej organizacji Turystyki (od 2 stycznia t915 r. og lnie można powiedzieć. tach 1950-2001 międzynarodowy ruch turystyczny zwiększył się 27-krotnie.8.'ĄcYcH w WYBMNYCH LATACH Przytoczone okoliczności sprawiaj ą. kt re sprzyjają wzrostowi ekonomicznemu. Jednak na ich podstawie można określićtendencję rozwoju tego zjawiska. Wreszcie warto pamiętać. w latach 1960_1970 spadło do 8. W la- Twierdzi się. jest wynikiem dynamicznego rozwoju światowego ruchu turystycznego oraz stosunkowo niskiej podstawy wyjściowej. rozdzialŻ) znajduje Warto przypomnieć. zaIeżrue od stosowanej przez dane paristwo definicji takiego turysty). portu lotniczego. Wartości indeks w w poszczeg lnych dekadach pokazano w tablicy 3. W sumie stanowią one czynniki w zasadniczy spos b pomagająkażdorazowego przekro czenia granicy par stwowej przez turyst ę zagranicznego (rozumianego mniej lub bardziej szeroko.liczba pa stw i terytori w zaleznych dostarczających informacji statystycznych wynosiła w 1950 Tablka 3. 51.

w 196Żr.

wskaźniki wzrostu wianego mln w 200t r. Wielkość liczby przyjazd w z 25 mln w 1950 r. do 689 ruchu mianowicie przekroczyla 100 mln jednostek turystycznych po po 11 latach upływie ŻO |at (1945_1964), kolejne 100 mln (1964-1975). następnejuż po 9 latach (1975_1984). osiągnięcie kolejnych 100 mbnprzyjazd w turystycznych nastąpiło po około 5 latach' Według Światowej organizacji Turystyki wielkość światowego ruchu turyStycznego wyniesie w 2005 r. l mld os b, a do Ż0Żo r' I,6 mld os b. - Miarą rozwoju turyStyki światowejsą przychody z turystyki międzynarodowej, określone jako wydatki os b odwiedzających dany kraj
(łącznie z opłatami za transport międzynarodowy na rzecz miejscowych przewoźnkw). w całym okresie 1950-2001 (wyjątek stanowią lata Ig8Ż_Ig83 i 2001) turystykę międzynarodową cechowała r wnież pod tym względem tendencja wzrostowa. Ilustruje to zestawienie zawarte w tablicy 3.9.
Tablica 3.9. PRzYcHoDY 1950-2001

85, w 1977 r. - 96,a -awiska charakteryzuj ą r zj

w 1988

wnież czasowe

r.

I07 -Dynamikę oma-

Tablica 3.l0. W^RToścllNDElśoww

Po'zcŻEGoLNYcH

DEł<ADACH

950- 1960
960- t970

305,8 187,8

970- 1980 980- 1990
99U" !000

797,4
242,3 192.0

Warto przypomnieć, ze turystyka jest bardzo skutecznym środkiem redysĘbucji dochod w między krajami i w ten spos b przyczynia się do bardziej r wnomiernego rozwoju gospodarki światowej. opracowaną przez
Tabrica 3.11.

Na zakoriczenie przedstawimy prognozę przyjazd w w 20Ż0 r., WTo (tablica 3.11).
PROGNOZA PRZYJAZDOW W
2O2O R. (W

MLN OSOB)

w LATACH
*

z

TURYSTYK| M|ĘDZYNARODOWEJ

ffi:i:i
1)

,'i''l*l:lffi ił;łliii,
Francja 70,0 47,7
47,1 34,8 25,5
1)

Chiny

137,1

Ż)

Hiszpania

Ż) 3)

USA
Francja

102,4 93,3
7

i
I I
i

3) 1950 1960

USA
Włochy
W. Brytania

2 100
6 867
12 900

4)

4)
5)
)

Hiszpania
Hongkong

t,o

s)
)

59,3

I
7

1970

Chiny

24,0
19,3 18,8

Włochy
W. Brytania

52,9
52,8 48,9 47,1 44,0

t

r980
1990 1995
199',1

to2 872
249 300 372 000 000 445 000 478 000 455 000

7) 8) e)
10)

Meksyk
Polska
Kanada

7)
8)

Meksyk
Rosja Czechy

t8,7 t7,3

e)

43

Austria

l0)

ffi

*

1998

2000
2001

3.2.2. REGIONY TURYSTYCZNE SWIATA
Turystyka międzynarodowa' powszechnie rozumiana jako suma zagranicznego ruchu turystycznego kilku, kilkunastu czy kilkudziesięciu 1la stw, po II wojnie światowej stała się zjawiskiem masowym. Na po-

Wartościindeks w w poszczeg lnych dekadach Zaprezentowano w tablicy 3.10. Jak widać, najwyższa dynamika wzrostu dotyczy dekar dy 197G-1980. r66

I6'I

z

Tablica 3.12. REG|oNY TURY5TYCZNE śwnrRWEDŁUG KLA5YF|I(ACJ| LAT 1949 t 1983

r r r r

zachodni, obejmujący: Austrię, Belgię, Francję, Holandię, RFN i Szwajcarię.

Region amerykar{ski podzielono na tzy subregiony:
Ameryka P łnocna (UsA i Kanada); Ameryka Środkowa i Południowa;
Karaiby.

razem ze względu na dużąpowierzchnię, była Afryka. Na kontynencie

Trzecim regionem turystycznym podzielonym na subregiony, tym

tym wydzielono pięć następujących subregion w:

trzeby badari statystycznych tego zjawiska, zar wno pod względem dy_ namiki, jak i struktury przestrzennej, podzielono światna pewne umowne obszary występowania międzynarodowego ruchu turysty cznego (regiony turystyczne). Warto dodać, że proces kształtowania regio_ n w trwał kilkadziesiąt lat, nie zmieniała się tylko ich liczbas, określo_ na w 1949 r. IlustĄe to tablica 3.IŻ. Ukształtowana ostatecznie i obowiązująca sieć sześciuregion w tu_ rystycznych światazostała pod koniec lat70. poddana przez Światową Organizację Turystyki podziałowi wewnętrznemu na subregiony. Przyy muje się, iz u podstaw tego podziału legły: wysoki adział niekt rych re_ gion w w globalnym ruchu turystycznym i ich powierzchnia. Region europejski podzielono na cztery subregiony:

r r r r r

wschodni, środkowy, p łnocny, południowy, zachodni.

Na zako czenie można powiedzieć, iż podział świata na regiony turystyczne, przy odpowiednio funkcjonujących systemach narodowych statystyk turystyki, daje podstawę do uzyskania r znorodnych korzyści poznawczo-praktycznych. Na przykład dobrze przetworzony materiał

Statystyczny dotyczący międzynarodowego ruchu turystycznego
w przekroju regionalnym

i subregionalnym jest z pożytkiem wykorzyStywany w analizach rynkowych. Moze on stanowić podstawę podejmowania decyzji co do wyboru strategii np. promocji produktu turyStycznego. Może też służyćdo wykrywania i wyjaśnianiaistniejących
rozwoju turystyki światowej.

r r r

wschodni, obejmujący: Bułgarię, Czechy i Słowację, b. NRD, Polskę, Rumunię, Węgry i b. ZSRR; p łnocny, obejmujący: Danię, Finlandię, Islandię, Irlandię, Norwe_ gię, Szwecję i Wielką Brytanię; południowy, obejmujący: Cypr, Gibraltar, Grecję, Hiszpanię, b. Ju_ gosławię, Portugalię, Turcję i Włochy;
5

na danych rynkach terytorialnych trwałych, og lnych prawidłowości

3.2.3. STRUKTUM REGIONALNA TURYSTYKI

śwnroweJ
i
w tablicy 3.13.

W opracowaniu sieci turystycznych region w świata wykorzystano opracowanie
W: Ekonomika i or8anizacja tury-

styłi' wSiĘ Warszawa 1987' s. l57_t'74.

S. Wodejski' organizacja turystyki międ7ynarodowej.

Dynamikę i strukturę regionalną turystyki światowej w latach 1982 1998 charakteryzują dane Światowej organizacji Turystyki, zawarte

168

r69

śwRrowrJw LATAcH 1982l1?98

Tablica 3.13. DYNAMIKA ORAZ STRUKTUM REGIONALNA TURySTyKt

cja ta ma cechy trwałości, wymienione regiony wywierają decydujący wpływ na przemiany w turystyce światowej. Wnioski te znajdują potwierdzenie w prognozie rozwoju i zmian w turystyce światowej do korca XX w., sporządzonej przez Światową organizację Turystyki (tablica 3. 14).
Tablica 3.14. lJDzlAŁ REGIoNÓW
.i.ll:.i;;'i;l:.,i

Przedstawione dane dowodzą, Że ptzeszło 90vo światowych podr ży tllrystycznych koncentruje się w trzech regionach. Poniewaz sytua-

\t PPZY)AZDAIH (w
il!ii!i;:i:;iffi$ffi

%)

li;i:llllli'ył$ffi ;;ilil:ll

.llli,',}i;i

Świat przyjazdy przychody Region europejski przyjazdy przychody Region amerykariski przyjazdy przychody Region azjatycki i Oceania przyjazdy przychody Region afrykar ski przyjazdy przychody

ffi Y,$ffi ,e,;ffi
r00,0
100,0

iri;:';lll

53,0 39,0 Ż0'1 27,8

Ż|'9
30,5

4,0
Ż.7

koncentracji przestrzennej turystyki światowej. Region europejski skupia około 60vo międzynarodowych przyjazd w turyStycznych i jego dominacja utrzymuje się od kilkudziesięciu lat (np. w 1963 r. 73,77o, 1975 r. 1980 r. 69,0Vo, I9B7 r. 66,17o). Region obu partycypuje Ameryk -7I,07o, w globalnym ruchu turystycznymr wnież prawie od trzech dziesięcioleci w granicach około ŻOvo. Należy tu przypomnieć, że oba regiony przyjęły w I98Ż r. 86,6vo i w 1998 r. 8O,5vo światowychprzyjazd w turyStycznych. Wyraźnie też widać, że ttzecim regionem turystycznym świata o istotnym i systematycznie wzrastają-

Zaprezentowane dane statystyczne dowodzą wysokiego stopnia

Ot ż, ttzeba dodać, iż prognozowane dane zostały przekroczone. Na przykład udzial Europy w przyjazdach wyni sł faktycznie 57,7va, a w przychodach 48,3Vo. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki turystyki światowej warto przypomnieć, że turyStyka wsp łczesna jest największym źr dłem produktu krajowego brutto i zatrudnienia. Stanowi ona l0vo każdej z tych dziedzin.Inwestycje związane z turystyką oraz związane z tym dochody z podatk w są odpowiednio wysokie. Przewiduje się, że zat wno te, jak i inne skutki ekonomiczne rozwoju turystyki będą nadal r wnomiernie wzrastać.

cym udziale w globalnym ruchu turystycznym jest Azja Wschodnia oraz Region Pacyfiku. r70

I
;& i=* It r

3.2.4. Tu RYsTYKA M lĘDzYNARoDoWA W POLSCE
3.2.4.1. TURYSTYKA PRa()AZDOWA DO pOLsKt kzyjazdy turyst w zagranicznych do Polski w poszczeg lnych latach charakteryzowaly następujące liczby (w tys. os b) : 1990 r. 17 850, I99I r. 36846, 49015, r. - r. 74645,- 1995 r. 1992 r. - 1998 r. 1993 5921, 60960, 1994 8ŻŻ44, 88 - 2000 r. 84 500' 2001 r. 61400. Jak widać,1999 r. 89 100' liczba - w do Polski w latach I99uŻ00I początkowo przyjazd w cudzoziemc systematycznie wzrastała, jednak 2000 r. to początek spadku; w roku 2001 odnotowano poziom z 1993 r. Nalezy zasygnalizować, iż najwyższy spadek przyjazd w w 2001 r. w por wnaniu z rokiem poprzednim (Ż7,37o) odnotowano z Niemiec (36,6vo), ze Słowacji (3Ż,57o), z Czech (Ż2,6vo) oraz z pozostałych kraj w niesąsiednich (o 9,lvo). Kwestia tego regresu wymaga blizszych studi w. Miarą rozwoju zjawiska może być, udział turyst w zagranicznych w og lnej liczbie ludnościPolski. WskaŹnik ten przyjmował następujące wartości: 1989 r. Ż1,6vo, I99I r. 96,2vo' 1994 r. I93,57o.

Obraz polskiej turystyki w ostatnim dziesięcioleciu warto przedsta_ wić na tle światowej turystyki, zwŁaszcza europejskiej. Lata 90. ubiegłego wieku były okresem wysokiej dynamiki rozwoju turyStyki europejskiej i światowej. Tablica 3.15 potwierdzatę uwagę. Jak widać, w 2001 r. nastą)ił regres zaledwie o lvo. Zarlach terrorystyczny z I1 września 200I r. i p źniejsze jego skutki spowodowały gwałtowne załamanie światowej turystyki. Jednak Europa w najmniejSZym stopniu odczuła ten spadek, co stanowi dow d, że turystyka broni się przed głębszym kryzysem. Naturalnie, powstałe bariery rozwoju turystyki światowej wywarły wpływ r wniez na stan polskiej turystyki, zĘmże tu załamanie nastąpiło wcześniej, co ilustrują dane dotyczące przyjazd w do Polski cudzoziemc w korzystających z co najmniej jednego noclegu (ablica 3.16).

Tablica 3.1 . PRZYI/\ZDY DO POLSKI CUDZOZIEMCOW KoRZY5TAJĄCYCH z co NĄMNIEJ JEDNEGo NoCLEGU

1994 1995 1996
1997 1998

18,8 19,Ż 19,4 19,5 18,8 17,9 17,4 15,6

-

-

-

Tablica 3.15. RoayÓJ

TURYsryKl EURopEJ5K|EJ l śWAToWEJ
Ptnwazdy oo b 1w.rnłn)

"
1990

1999 2000

457 550 627 698 689

283
323

Żo0l

1995
1998

I
ts
6 s 280.

374 403 401

2000 2001

Turystyka

polska 1995, UKFiT, Warszawa 1996, s. 2-12; Turystyka w 1998 r., jw.

7 Dane statystyczne dotyczące przyjazd w cudzoziemc w do Polski i wyjazd w Polak w za granicę obejmują zar wno gości jednodniowych, jak i tych, kt rzy spędzili w Polsce lub za granicą co najmniej jedną noc, lecz nie pozostawali dłużejniż 365 dni'

Jak widać, w 2001 r. nastąpił spadek o Ż07o w por wnaniu z najkorzystniejszym rokiem 1997. Problem ten wymaga pogłębionych stuzwiększyć wysiłki w działalnościprorzeczjasna di w. Nalezy mocyjnej polskiego rynku turystycznego za granicą oraz w kłaju- Za' gadnienie jest o tyle istotne, że spadek przyjazd w turyst w do Polski dotyczy w najwyższym stopniu Niemiec (Ż5,7vo), kt re są rynkiem strategicznym dla Polski. Interesuj ącym elementem charakterystyki ilościowego rozwoju zagranicznego ruchu przyjazdowego może być struktura rodzajowa przejśćgranicznych, kt rąprzedstawiono w tablicy 3. 17.
t'73

17Ż

WEDŁUG KWARTAŁÓW (w Do PoLsKl Można powiedzieć. że przewaŻająca część mieszkar{c w tych kraj w przybywa do Polski na jeden dzie(l. określone wartościpoznawcze ma charakterystyka sezonowości d w w układzie kwartalnym przyjazd w turystycznych do Polski. będzie to ważna wskaz wka w podejmowaniu inwestycji w dziedzinie infrastruktury drogowej i granicznej oraz rozwoju usług motoryzacyjnych.lilll.7 Razem wszystkie kraje Niemcy b.:. Na tle przedstawionej geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski mozna stwierdzić. t!:!'{B$!i'iti]!. to charakteryzowały ją wskaźniki Zaprezentowane w tablicy 3.4 16. że obraz tego zjawiska będą tworzyły przyjazdy turyst w niemieckich. UDzlAŁwYBMNYcH KMJÓW w oGÓLNEj LlCzBlE co NAjMNlEi JEDNĄ Noc (W %) :. UDzlAŁ PoszCJEGÓLNYcH W TURY5TYCE PRZ'AZDOWEJ DO POLSKI PMEjśc TURY5ToW NocUJĄcYcH w PoLscE Tablica 3. 9.: ".5 100. Tablica 3..Pozostałe'' Polskę odwiedzają najczęściej turyściz kraj w Beneluksu.. wśrd odwiedzających Polskę przeważają obywatele kraj w sąsiedzkich.0 37.5 3. Dominowanie tych kierunk w w strukturze geograficznej przyjazd w do Polski stanowi dobrą podstawę do rozwoju turystyki etnicznej.':m.l 7. jw. W og lnych liczbach tych turyst w wybrane kraje partycypowały. przy czym dominują Niemcy. Wiadomo też..ą.0 Dane te wskazują.że z grupy ."l.l9. l1. RozKŁAD czAsowY PPZY)^zDo\^t 7") # żr 6 dł o: Turystyl<łł polska 2000. Tabljca 3.18. słowackich. Uszczeg łowieniem obrazu geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski może być ocena liczby turyst w nocujących w Polsce przy174 .7 3. Francji i USA.Tablica 3.!:l.:!:er:.19. 100.8 46.!ll!ił .l!.4 2000. Jezeli tendencja ta nadal się utrzyma.llrll i{!i!$j!fi i$Eiii!iii!iĘes!$i1*iłiilsl'l!ii:!:iii. Rozkład czasowy tych przyjazdla wybranych lat charakteryzują wskaŹniki zaprezentowane w tablicy 3. najmniej jedną noc..20. ukrair skich. aichprzyjazdy sązwiązane z zakupami. Należy podkreślić. czeskich.ffi rytrtr..18. że podobnie jak w wielu innych krajach europejskich.O 34.0 zsRR 42.20.{1.. ze Skandynawii.0 t'7.i: iłll*!illifiiiili!ffiili!!!!iliiil..0 47.d'i. że w turystyce ptzyjazdowej do Polski jako środek transportu dominuje samoch d. z Austrii. białoruskich.. Jeślichodzi o strukturę geograficzną przyjazd w cudzoziemc w do Polski.0 34.1:il:ll:i!:!:.0 15. s.!li. STRUKTUM GEoGMFlczNA PRZ'AZDÓW cvDzoztEMcow Do PoLsKr (w %) Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa 200l.:r:::. i: 100. Czechy i Słowacja Pozostałe 2. rosyjskich i litewskich.i:. tak jak pokazano w tablicy 3.

2 Cele religijne. r76 177 ..6 -6.0Vo.1?98 r 2000 (W %) .. turyścizagraniczni korzystali w PolSce Z następujących obiekt w noclegowychlo: hotele. ramze. sprawy służbowo-zawodowe.8 nocleg w. Na przykład w 1995 r. istotna jest informacja dotycząca środk w transportu używanych przez turySt w zagranicznych.4vo. Źr dło TurysĘka 8 polska 2000.danych 19.4 25.8 18. zwiedzanie Interesy służbowe 35..' s.6 '7. Zaprezentowane cele pobytu w Polsce wskazują też na miejski charakter turystyki.Ż 10. 9 Mały Rocznik Statystyczny 1999. z innych usług pośrednictwa lŻvo gościzagranicznych przybyło do Polski nazaprosze157o. a I07o zaprosiły instytucje.: Lata {głsl.::. brak. Badania wykazały. Warto powiedzieć. CELE PPZV)AZDOW DO pOLSKI LATACH 1994.21. pielgrzymki 2. Warszawa 1999. Dane dotyczące struktury cel w podr ży cudzoziemc w do Polski wskazują na dominację turystyki wypoczynkowej. samolot 8Eo. Blisko nie os b prywatnych.)\ 3.. Trzeba też dodać. że w 1997 r. W roku 1995. a 38vo 5lub więcej nocy. Turystykę ptzyjazdow ądo Polski charakteryzuje r wniez preferowanie określonejbazy noclegowej.11$$r[. W roku 1995 zwracał uwagę wzrost (o I57o) liczby pierwszych wizyt. podobnie jak w roku poprzednim. przyjazdy cechuje znaczna liczba wizyt wielokrotnych. W roku 1995 strukturę tych środkw określałynastępujące wskaźnikig: samo57o. biznesowej oraz towarzyskiej.0?o. Charakteryzują je wskaŹniki8 zaprezentowane w tablicy 3.0 6. jedna trzecia turyst w spędziła w Polsce I_Ż noce. pociąg ch d 707o.9 12.1 ::l'.1 3Ż'l 34. 14. 188. Zesta'w tych cel w stanowi ważne informacje umozliwiające określenie wielkości popytu na turystykę w kluczowych segmentach rynku. wakacje. s. motele -3'l.7-4. Wiąze się to przypu szczalnie z podstawowymi celami podr ży do Polski (np.4 Ż9.:. GUs.i!j!łi Zakupy Wypoczynek. krajo_ znawstwo i zakupy). wysoki udział miały przyjazdy organizowane indywidualnie (877o).1 12. . podobnie jak w roku poprzednim.37o. -Ż7o.. zawodowe oraz komercyjne. inne I0..brak danych . Według Instytutu Turystyki wielkośćta jest ustabilizowana. że oferta polskiego rynku turystykj przyjazdowej spotyka się z duŻąprzychylnościącudzoziemc w Według Instytutu Turystyki. marketingu i reklamy. pensjonaty I0.21. handlowej.87o. Aby ocenić kształtowanie się wydatk w turystycznych i zaplanować krajowe Systemy komunikacji. s..1 1Ż.eW0..7 23. Informacje te mogą świadczyćo niedomaganiach polskjego rynku usług świadczonych przez pośrednik w i organizator w. Badania Instytutu Turystyki dostarczają interesujących danych na temat cel w przyjazd w do Polski.tvo. '- Tamże.l Daje to podstawę do wniosku. 13. jw.4 18.. -37o. prom 8Eo. Widoczne jest r wniez ożywienie turystyki etnicznej.ciężar wka -47o..47o. IŻ. wykorzystywane na potrzeby planowania. kwatery prywatne rodzina i znajomi . autokar . wakacyjnej i krajoznawczej.1 . Ponad 60vo badanych wytnienia pobyt w miastach jako gł wny spos b Spędzania wolnego czasu w Polsce. kempingi w Tablica 3.::.9 1. że 9Żvo badanych deklarowało chęć ponownego odwiedzenia Polski. 20.3 Odwiedziny u krewnych oraz znajomych Tranzyt Praca dorywcza 5. Jest to informacja istotna dla polskiego hotelarstwa.Zwycieczek organizowanychptzez biura podr ży korzystaokoło ło około l3vo przyjeŻdżających. ze w układzie motywacjiprzyjazd w do Polski dominują cele wypoczynkowo-rodzinne. Połowa badanych turyst w odwiedziła Polskę cztery lub więcej razy. Z punktu widzenia wpływ w dewizowych z turystyki przyjazdowej istotna jest informacja dotycząca średniej długościpobytu w Polsce turySt w korzystających z nocleg w. Elementem charakterystykt przyjazd w do Polski jest też spos b ich organizacji.8 24. wypoczynek. W latach 1992_1995 utrzymywała się na poziomie 4.4.

jw. że w Polce w 1997 r.3 mln). 3.2000 r.8 mln os b w 1998 r. KIERUNKI WYJAZDOW OBYVATELI POLSKICH 1995 l 1998 od lat dominują cztery kraje: Francja (70 mln turyst w). Wielka Brytania (25 mln os b) i Chiny (Ż4 m|n os b). .8vo w 1998 r. 188. ZAGMNTCZNE WYJAZDY MlEszKAŃcow PoLsKl Turystykę wyjazdową w Polsce charakteryzował w okresie I99I-200I znaczny wzrost liczby uczestnik w. Wyjazdy Polak w za granicę w poszczeg lnych latach charakteryzowały następujące |iczby (w tys. na światowych listach rankingowych zA GMNlcĘ W LA. że wskaźnik wzrostu wyjazd w w 2001 r.IĄCH Tabltca 3. l1 - Tamże. Nalezy dodać.4.Żvo w 1998 r. wakacje i krajoznawstwo stanowiły w 1998 r. 53 100. Wyraźnie spadło według I994r. 56700 i2001 r. CharakteryStyczne jest. I99Ż r.Uzupełniając zarysową ocenę turystykt przyjazdowej do Polski. tj. 31 395.Instytutu Turystyki pozwalają na szacunkowe okreWyniki badar ślenie gł wnych cel w zagranicznych wyjazd w Polak w.2. sprawiły. 1995 r. ze spadło zainteresowanie odwiedzinami u krewnych lub znajomych mieszkających za granicą. I99I r. w stosunku do 1991 r. Polska zanotowała spadek liczby turyst w o 3. z2IVo do 5. Kanada (18. Za tą grupą plasują się dwa kraje o duzej atrakcyjności dla turystyki objazdowej. s. Jest to zjawisko niekorzyst_ ne gospodarczo.5 mln). wyraźnie wzrosło turystyczne zainteresowanie Polak w innymi krajami (o lUvo). zĘm że w 1995 r. Odsetek wyjazd w w interesach wzr sł z Llvo w 1995 r. Austria (17. Dominacja tych cel w utrzymuje się od kilku |at..2. 49 328. trzeba za Instytutem Turystyki powt rzyć. Polska.8Vo.1998 r. obejmujące zakupy towar w w regionach przygranicznych. USA (47 mln turyst w) i Włochy (35 mln turyst w korzystających co najmniej z jednego noclegu).5%o w 1998 r. do 26. z|iczbą 18. z 22vo w 1995 r. wyni sł Ż5Żvo. Żr dło MaĘ Rocznik Statystyczny. 29 Ż68. przekrocze granicy)ll: 1990 r. Likwidacja barier uczestnictwa i powiększająca się lista kraj w kt re zniosły obowiązek wizowy dla Polak w. 1993 r. zainteresowanie podejmowaniem za granicą pracy dorywczej ciągu trzech poprzednich lat do l. tj. że w 1998 r.. Instytutu Turystyki 20 754. że łączne wydatki cudzoziemc w w Polsce wyniosły 8. Hiszpania (47.7 mln turyst w). był szybszy wzrost wpływ w dewizowych niż wzrost |iczby przyjazd w. nastąpiło zahamowanie wzrostu wydatk w cudzoziemc w. Rośnieudział podr Ży do Polski organizowanych indywidualnie.6vo więcej niz w roku poprzednim. znajduje się na listach światowych poza pierwszą dziesiątką. do I4. Ponad po_ łowę wpływ w dewizowych stanowiły wydatki odwiedzających na jeden dzie . oraz zakupami. 1999. spada liczba korzystających z usług biur podr zy.3 mln) oraz Niemcy (16. o 3. Jak wynika z danych WTo z 1998 r. (z llvo w 178 r79 . Korzystnym zjawiskiem zaobserwowanym w 1998 r.7 mln).22.. obok takich kraj w jak Meksyk (19. ŻŻI3I. Warto wskazać na pozycję Polski w rankingach turystycznych. podstawową gru_ pę cel w turystycznych 48vo.67o w por wnaniu z rokiem poprzednim.7 mld USD. Szacuj e się.). 36 387. ot z wypoczynek.-34 Ż96.

W efekcie okoŁo 65%o a długość wydatk w poniesionych przezPo|ak w za gtaticą(ponad 3'5 mld USD) 181 .. Drogowe 88.8 Kolejowe Lotnicze Morskie )) 1.3 .bezudziału pośrednik w odbyło się ich 56vo.':]ls'ł. Zniesienie zaś obowiązku wizowego dla obywateli polskich przez Norwegię i Szwecję miało wpływ na wzrost udziału przejśćmorskich. Szacuje się. Prawdopodobnie r wniez sytuacja na polskim rynku pracy (bezrobocie) wywiera pewien wpływ na sygnalizowaną skalę sezonowości wyjazd w zagranicznych. ::::r' lla. Ich miejsce określająwskź' WEDŁUG KWARTAŁoW (w Tablica 3. legitymujący się wykształceniem średnim (Slvo) lub wyższym (4IVo). typowym rozkładzie ruchu turystycznego wyjazdowego. Skalę sezonowości wyjazd w Polak w za granlcę według kwartał w obrazują wskaźniki ztab|icy 3. a mianowicie z I5vo w 1994 r. Szacunki Instytutu Turystyki dają obraz geograficznych kierunk w wyjazd w obywateli polskich za granicę.1 w 1995 r.24.) i kolei jako środkw transportu turystycznego. 8..Zdanem ekspert w.8 19. iz około '70%o Po|ak w wyjeżdżających za granicę to ludzie młodzi lub w wieku średnim. Warto jednak w tym miejscu podkreślić wzrostowy trend udziału biur.5vo w 1995 r. Duże znaczenie tych środk w.. do l9vo 0. iż turysta polski korzystający z noclegu za granicą w 1995 r. Zagraniczne wyjazdy mieszka c w Polski na og ł nie są organizowaneprzez biura podr zy. Świadczą też o wzrastającej stabilizacji polskiego rynku towarowego oraz ożywianiu się międzynarodowych stosunk w handlowych.Ż nocy. Pobyt w hotelu wybrało w 1995 r. prawdopodobnie nadal się utrzyma. a ostatnio coraz częściej na wycieczkach objazdowych (1'77o). przy rosnącej liczbie przejśćgranicznych (170 w 1995 r. wydali łącznie około . Brak wynik w badarl tego zjawiska uniemożliwia wyjaśnienie zachodzących zmian. dlaczego okres urlopowy przy' 180 Polski turySta przebywał za granicą średnio 7. NasĘlił zaśwzrost udziału kwartał w I i IV. korzystając przede wszystkim z samochod w (75.1fp. czas spędzał gł wnie w miastach (587o).) i poprawie organizacji odpraw granicznych. niki podane w tab|icy 3. sEzoNowośćwyjnzoow PoLAKow zA GMNlcĘ %) ilI Iv il I 20.::. orientację w tym względzie daje r wnież udzial rodzaj w przejść granicznych w og lnej liczbie wyjazd w. Na przykład w 1995 r. jego pobytu wynosiła około 8. UDzlAŁ PpzqŚc GMNlczNYcH oGoLNEJ L\CZBIE WYJAZDOW W LATACH 1991 t 1998 . ŻŻ7o turyst w.4.i:. GUS....8 2..9 93. Turyścipolscy korzystający z nocleg w za granicą zatrzymywali się najczęściejw wynajętym pokoju lub pensjonacie (297o) oraz prawie r wnie często u rodziny i znajomych (287o). polscy turyści i odwiedzający na jeden dzie(l.2 dnia.6 184. przebywając Za Branicą. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. Zjawisko to w 1995 r. Jak widać. Ciekawym elementem charakterystyki polskiej turystyki wyjazdowej za granicę mogą być wydatki Polak w za granicą.6 Ż9'4 30. co oznaczalo wzrost o 10. :' . wyglądało.9 mld UsD. i 1998 r. jak podano w tablicy 3.og lnie mozna powiedzieć.ŻŻ. Jeślisię jednak zwaŻy wysoki udział podr ży zagranicznych Polak w w celach zawodowych. wydawał średnio52 UsD na dzie .Ż4..23.6 2Ż.2 1998 Ż1'o Ż4.:l: : r::lllll::I:''. zma|ał udział kwarta' łu II.. że przemiarry w motywacj ach podr ży zagranicznych Polak w idą w poządanych cywilizacyjnie kierunkach. że Polacy uczestniczyli w wewnątrzeuropejskim ru' chu turystycznym' gł wnie do kraj w sąsiedzkich..67o w por wnaniu z 1997 r. to uzyska się wyjaśnienie. Warto też dodać.2 padający gł wnie w III kwartale roku nie decyduje o czasowym.l111Ai: . jw' Mozna sądzić. Warszawa 1999' s' Tablica 3.Ż3' w 7r dło: Turystyka w r..l.8 31.

2. gdyż zasilą go |iczbą około 163 mln podr żnych (107o rynku).5. Nowe tendencje w turystyce światowej w świetle analizy WTo'Instytut Turystyki. Azja Wschodnia i Pacyfik (6. pięciokrotnie więcej niż w 1995 r. skalska. iżkłajnasz staje się coraz bardziej interesujący pod względem generowania turystyki wyjazdowej na rynek europejski. Natomiast wyruźnie zwiększy sw j udział region Azji Wschodniej i Pacyfftu z l4. Ta deglomeracja ruchu podr żniczego przyniesie prawdopodobnie wiele korzyści nowym miejscom docelowym.Przyjęte w prognozie wskźniki rozwoju turystyki w regionach przyniosą zmiany na liścienajczęściej odwiedzanych kraj w świata.4vo w Ż0Ż0 r. co maoznaczać blisko trzykrotny wzrost w stosunku do roku bazowego. wpływy w okresie 1995-2020 będą rosły znacznie szybciej niż Liczba turyst w międzynarodowych. W prognozie podkreśla się zwiększenie aktywności rynku chir skiego.2. 3. Poza tym będzie to zgodne zrygonmi globalizacji w turystyce.pochodziło od turyst w korzystających z nocleg w. Natomiast wpływy dewizowe z turystyki wyniosą w Ż020 r.5. Region obu Ameryk utraci drugą lokatę z 1995 r. Ma ulec zmianie r wniez struktura narodowościowa turyst w.5vo) oraz Azja Południowa (6. KIERUNKI ROZWOJU TURYSTYKI śwnrowEJ Do 2o2o R. Uog lniając kr tką charakterystykę zagranicznych wyjazd w mieszka c w Polski. czasowej i rzeczowej światowego rynku turystycznego. 183 I8Ż . I tak. w por wnaniuz 1995 r.Ivo. i ponad czterokrotnie więcej niż w 2000 r.Liczne źr dładanych. pozwala na przyb|iżenie czytelnikowi kilku bardzo interesujących aspekt w rozwoju turystyki w skali światowej do 2O2O r. |iczbę przyjazd w turyst w do wszystkich kraj w światarzędu 1560 mln. ale zanoĘe spadek udziału z 607o do 467o w 2020 r. ZakJada się dekoncentrację w strukturze przestrzennej. poszerzona o dodatkowe analizy. Niemcy pozostaną nadal wiodącym rynkiem generującym ruch turyStyczny w Ż0Ż0 r. stanowiące podstawę tego opracowania.Ivo.3vo) i odnoĘe stopę udziału na poziomie I&. kt re przewidują nasilenie r znorodności kierunk w wyjazd w. Dla studiujących turystykę i prowadzących działalność Ę sferze w interesująca moŻe być długookresowa prognoza WTo dotycząca rozwoju turystyki światowej oraz jej uwarunkowa . do około 100 mln podr znych. tj. a pozostałe 35?o (około 2 mld UsD) wydali turyściprzyjeżdżającyna jeden dzieri. Średnioroczne tempo wzrostu w latach I995_2OŻO wyniesie . kt ry ma generować ponad 35 mln os b podr żujących za granicę. można stwierdzić. Prognoza przyjazd w turyst w do gł wnych region w świata daje podstawę do następujących wniosk w. (I9. dają nadzieję na dużątrafność prognozylz. co może potwierdzać proces globalizacji w turyStyce. blisko 2 bln USD. WTo przewiduje w Ż020 r. tor w prognozy. Ranking takich kraj w w latach 2000 i Ż020 zaprezentowano w tablicy 3. Układ tych zagadnie t:worzą: podstawowe trendy w rozwoju popytu i podaży.. Warszawa 2001. Z punktu widzenia skutk w rozwoju turystyki światowej naleŻy zwr cić uwagę na te elementy prognozy.4vo do Ż5. i przeszło dwukrotny wzrost w por wnanfu z Ż00o r.25. przewidywania zmian ilościowych i jakościowych na rynku og lnym i turystycznym' wpływ globalizacji na przemiany w gospodarce turystycznej oraz wnioski z analiz prognozowanych zagadnie ' użyteczne dla kształtowania stratąii i polityki rozwoju turystyki. Europa odnotuje tylko 3-procentowy wzrost rocznie..I7o). a więc nie korzystający z noclegu za graricą.27o). i rosyjskiego.4vo. Europa utrzyma pozycję lidera. do 1995 r. miejsc docelowych i motyw w podr zowania.1. 12 Dalekie podrÓŻe mają rosnąć średniorocznie o 5. tj. odciązy tradycyjne punkty docelowe i wzbogaci jakośćprzeżyć turyStycznych. NOWE TENDENCJE w TURY5TYCE śwlnrowej 3. Zdaniem auT. Wzyjęte w prognozie średnioroczne tempo wzrostu poszczeg lnych region w przyniesie w rezultacie pewne zmiarry ich udziału w światowym ruchu turystycznym. tj. Długookresowa prognoza WTo. najmniej ze wszystkich region w turystycznych świata. : I Najwyższe wskaźniki zanotują: Bliski Wsch d (7.

CZYNNTKT ROZWOJU TURysTyKt śwlnrowEJDo 2o2o R. referat..9 W Brytania Rosja Kanada Ż5'4 21.ot runku zdrowego trybu życia. warto przytoczyć układ podstawowych czyn- l o rozwoju turystyki t nik w. Dziedzictwo kulturowe a nowe trendy w popycie i podaży turysĘc7nej..:l li:..:.i'. *yko.:l. .i:.. np.:. W. pogłę_bienie się dysproporcji między krajami bogatymi a biednymi.:.. . roźw j środk w transportu oraz infrastruktury np.'. mniejsza liczebnojć gospodarstw domowych. szczeg lnie * k'aja"i' ..76-17 Y 2002r.:.:1:.: I sł'r{$'l I t::t::. tenory zm międzynarodowy). wzrost liczby pracujących kobiet.:i.rystanie nowoczesnych technologii w codziennym zyciu. i: t:. niestabilna sytuacja polityczna w wielu regionach świata. koncentracja kapitau l gto_ balizacja działalnościgospodarczej).:ri: l: t: r': l : .' !1 1.SP::' tl:.il:litrl l x(f$9l. czynniki ekonomiczfie (umiarkowany wzrost gospodarczy w skali światapomimo mniejszej dynamiki niz wcześniej. w kie_ "*. religijnych itp.7 48. postępująca integracja oraz spodziewane rozszerzenie Unii Euiopej- dłuzanie urlop w wypoczyŃowych i wcześniejsz" "'"rytury wzrost ilościczasu przeznaczanego na dodatkową pru.:. tendencje do za|<ładania rodziny w p źniejszym okresie.8 52.rl &...i..5 52.'t.:i ::.5 48.i].. k'ryzys rodziny. *". l.:: ::l':.6 53. .:i. Alejziak i J.1. a takŻe zr żnicowanie oraz dynamikę produktu tu_ rystycznego..25.:. dominujący model rodziny 2+I.0 3. artykuły z Południa na P łnoc).:.1 Francja Ż 3 74. czynniki technologiczne (automatyzacja i komputeryzacja. czynniki socjalne i społeczno-kulturowe (skracanie czasu pracy' wy- czynniki demograficzne (starzenie się społecze stw. ralizacja i rozw j światowego handlu. s) 6) 7) 8) g) 10) s6.". radykalizacj a żąda i wzrost znaczenia ruch w etnicznych.1.l.5. Tablica 3. kt re prawdopodobnie będą kształtować rozw cywilizacji w obecnym stuleciu.Ż l) 2) 3) 4) Chiny Francja USA Hiszpania Włochy Chiny USA Hiszpania Hongkong (Chiny) l0Ż'4 '13.: t:. Aby wzbogacić prezentac1ę czynnik w rozwoju turystyki światowej do 2020 r. liberalizacja migracji międzynarodowych.: t:. czynniki polityczne (zmiany w Europie Środkowo-Wschodriiej.l.1. wzrost liczby małżer stw bezdzietnych.ort liczby ..KMJOW W LATACH 11. lotnisk.5 41.: lt:::t i l. zmniejszanie się zasob w wody i las w. . przyniosą polaryzacj ę gust w i potrzeb turyst w. "ori. np.:.o"wijających się). konflikty między tożsamościąa dążeniem do nowoczesności.' l 130..: I.1f1:lj1:l:':.]i''.2. swoboda przepływu kapitału i siły roboczej.2. sprzęt sportowo-turystyczny. wzrost świadomości ekologicznej społecze stwa.l.. celne gospodarstwa domowego' wyposźLzenie wnętrz. rczw j tzw.l:lttt :.0 44. t::t' . np.a. rtt::!:a:. międzynarodowej w przyszłościbędą decydo_ wać czynniki uniwersalne i te bezpośrednio związane z rynkiem turystycznym.4 20. a działając komplement arnie.stabilna portowe.t tt t.0 106. rozw j telekomunikacji. autostrad....dwudochodowych" gospodarstw domowych. w ujęciu wTo. MNK|NG NĄczĘśclEJ oDwlEDzANYcH PRzEz TURY5ToW 2OOO J t 2O2O (PROCNOZA) ll.0 18.2 W Brytania Włochy Meksyk Rosja Czechy t 20. Bilirlskil3 prezentują układ tych czynnik w w podziale na sześćgrup: j skiej.'.. ..... wzrost|iczby os b samotnych.9 9 10 Meksyk Niemcy 48.... w tym kierunku turystyki...ę. nasilające się migracje siiy roboczej l 13 Gda sk-Krokowa. konflikty wywołane rozwojem wielkich aglomeracji zar w- na ropy naftowej..r':. troska rząd w poszczeg lnych par stw o stan-środowiska. .9 4 5 7 8. :l rr'r'.::.. technologii miękkich. rozw j system w informatycznyctr. . "ręrt"r" Ęzysy finansowe w wielu krajach i regionach świata.2 31.l:. ułatwienia paszi dewizowe. libe- ce- 184 185 . czynniki ekalogic7ne (kurczące się zasoby środowiska. franchising).

oczekuje się r wnież szerszego omawiania w środkachkomunikacji masowej gł wnych problem w środowiska naturalnego. Ma on pozwolić na wykorzystanie technologii elektronicznych w dw wadzi do koncentracji motyw w podr zowania wok ł takich cel w. przynoszące ograniczenie roli poszczeg lnych par{stw i instytucji o zasięgu lokalnym... rozrywka. Indii. iż przedstawione uwarunkowania zewnętrzne dalszego rozwoju turystyki światowej. takichjak ograniczenie zasob w wody na świecie. Skalską. wynikające z potrzeby przemieszczania zasob w siły roboczej .doświadczania" i . atakŻe wsp łpraca międzynarodowa w tym wzglę_ dzie). religijnej lub społecznej. rozszerzatie się procesu ujednolicenia i harmonizacji walut. Przewiduje się. jak i rozwijających się. pogłębianie się r znic między krajami najbogatszymi a najuboższymi. wreszcie ostatnim czynnikiem rozwoju turystyki jest marketing. Autorzy prognozy formułują podstawowe zadania dla instytucji odpowiedzialnych za marketing w turystyce. autorzy prognozy zakładają usu_ nięcie barier ograniczających podr że międzynarodowe i deregulacje w zakresie transportu międzynarodowego (chodzi o taryfy). flazwane przez autor w megatrendami rozwojowymi. i takze na zr wnoważony rozw j turystyki.pr7eżywania" to kolejny czynnik rozwoju turystyki w perspektywie dwudziestolecia. warto powt rzyć za T. Ro s nq c a świ adomo ś s p o t e c zna za ro że ś dow i s ka p r ro dnic ć ro 8 zy ze go i społeczno-kulturowego jest źr dłem nacisku na upowszechnianie świadomości ekologicznej oraz społeczno-kulturowej. Przejście od dziąłalnościnastawionej na proste świadczenieusług turyStycznych do działalnościskierowanej na dostarczenie możliwości . będą wyznaczać kierunki i tempo zmian w turystyce globalnej. co wyraŻa się rosnącym zagęszczeniem obszar w zurbanizowanych zar wno w krajach rozwinię- Czynniki wynikające z procesu re7ionalizacjj. wzrost znaczenianowych gospodarek: Btazylli. Pod wpływem spektywie 20 lat na pierwszym miejscu wymieniono czynniki ekonomic zne. autorstwa wTo. Ich znaczenie maj ą wyraża : Wśrd dziesięciu kategorii czynnik w rozwoju turystyki w per- r : I kontynuacja pozytywnego trendu wzrostu gospodarczego w skali światowej. Indone- zji i Rosji. że nowoczesnych technologii popyt na potrzeby turyStyczne będzie się nadal nasilał i pojawią się warunki jego zaspokojenia. jak hno lo g ic zny c h maj ą określać: I : rozw j techniki informacyjnej.WyruŻająoni cenną opinię. iż trend ien doprotych. postęp w technologiach dotyczących środk w transportu. Czynniki wynikajqce z procesu globalizacji to przede wszystkim ro_ snące znaczenie międzynarodowych korporacji gospodarczych oraz globalne oddziaływanie proces w rynkowych. kształt prognozy' to konflikt w krajach rozwijającycrr sĘ mięazy potrzebą utrwalenia tozsamości lokalnej a dązeniem do nowoczesności oraz domaganie się ptaw przez mniejszości. Wydaje się. Srodowisko życia i pracy jest corazbardziej obciążone skutkami urbanizacji demografic1nej i technicznej. chęć poznawania i doświadczania emocji.no w klajach rozwiniętych. iz właściwe zharmonizowanie podazy turystycznej z popytem oraz oapowiednie relacje między ceną a jakościąusług turyStycznych zadecydują r87 usprawnienia procesu komunikowania się z konsumentami. duje się też rozluźnienie tradycyjnych więzi rodzinnych w Wajach zachodnich. a nawet nisze rynkowe. wpływające na autorzy prognozy przewidują bardzo duży wpływ nowych roz:wiąza(t technologicznych na wszystkie sfery zycia ludzkiego. wyodrębnione na podstawie przynaleznościrasowej. Przechodząc do prezentacji podstawowych czynnik w rozwoju tu_ rystyki do Ż0Ż0 r. jak Jeślichodzi o czynniki polityczne. polegające na zastąpieniu marketingu ch celach: rozpoznania segment w i nisz rynkowych oraz . Chin. SiŁę c zy nnik w te c i rozwijających się. wzrost gospodarczy w krajach Azji Południowo-Wschodniej. poszukiwanie sposob w szybkiego przemieszczania się. Przewi186 nastawionego na turystykę masową marketingiem nastawionym na kon_ kretne segmenty. rozw j ruchu ekologicznego. W grupie crynnik w demograficznych podkreśla się proces starzenia się społecze stwa oraz natężenie migracji z Południa na P łnoc.

Pozytywna prognoza oraz oparcie jej na analizie licznych statystyk. kt re Termin. rejsy morskie. żeglarstwo i golf. Warunkiem powodzenia na rynku ma być dobra wsp łpraca sektor w publicznego i prywatnego w turyStyce' Na zakorizenie ptezentacji czynnik w rozwoju turystyki warto przytoczyć opinię wto dotyczącąprzewidywar do Ż0Ż0 r' w zakresie najistotniejszych segment w rynku turystycznego. Czy rosnąca globalizacja gospodarki światowej jest nieodwracalna i czy rośnie znaczenie szczeb|a lokalnego? odpowiedzi na postawione pytania sąszczeg lnie ważne dla sektor w gospodarki uzależnionych od turystyki.3. Analiza struktur rynku światowego moze tu dostarczyć najlepszych dowod w. np. Miejsce turystyki w tym piocesie jest zarysowane w następnym podrozdziate. kt ry daje początek jakiemuś trendowi. regionami oraz przedsiębiorstwami. GLOBALTZAC)A A TURYSTYKA Co właściwieoznacza globalizacja gospodarki światowej? Jakie si_ ły kryją się za tym kontrowersyjnym zjawiskiem? Tak jak kazdy proces. kulturalnych i politycznych.2. a będą to: r r kształtowanie i marketing produkt w turystycznych kierowanych do nowych segment w i nisz rynku. W tym kontekście pojawiają się też zdaniem specjalist w inne pytania. ucżestnik w rynku kształtowanie odpowiedniego Systemu edukacji turystyki. turystyka kulturalna. Zdanięm WTo na szczeg |nąuwagę zasługują: t t : I I I tworzenie baz danych statystycznych o rynku turystycznym przy wykorzystaniu najnowszych technik komputerowych.. z:wiedzanie miast i wypoczynek nad ar ze o morzem. kt ry zapewni osiągnięcie korzyści każdemu uczestnikowi rynku. turystyka wiejska. Tendencje te wsp łgrają Z procesem globali- Nakreślone nowe tendencje w turystyce światowejnarnlcajązadania stałej obserwacji przebiegu jej rozwoju ilościowo-jakościowego. kt re znajdująsię pod roSnącym wpływem globalizacji w ujęciu makroekonomicznym. po_ chodzących z kilku źr deł. globaliacja ma tei sw j przeciwprąd.5. czy internacjonalizacja popytu prowadzi do niszczenia dojrzałych struktur. Ęczonych podr że motywowane Sportem. czy|i z internacjonalizacją stosunk w gospodarczych. spotkania służbowe itp'). wymienia się zvłŁaszcza narciarstwo. stanowią tez podstawę programowaniarozwoju turystyki w Polsce. ukształtowanych w tradycyjnych miejscach docelowych podr ży turystycznej ? Czy male i średnieprzedsiębiorstwa poradzą sobie z dodatkową konkurencją i zmianami. opracowanie system w i procedur planowania w turystyce' umocnienie zr wnoważonego rozwoju sektora turystycznego' partnerstwo w zaruądzaniu turystyką. społecznych. Jest to raczej megatrend. kształtowanie takiego modelu turystyki. 3. w tym wsp łpraca sektor w prywatnego i publicznego. obejmują one dalekie podr że i pocelach. Gwałtownie rosnący popyt na oferty do coraz odleglejszych miejsc docelo_ wych w turyStyce pomaga wzmocnić i przyspieszyć proces powiąza gospodarczych między poszczeg lnymi krajami. podr że motywowane chęcią doświadczenia przyg d. kt ry prowadzi do internacjonalizacji zj awisko typowo ekonomicz_ sto189 188 .globalizacj a" wykracza poza 3. pozyskanie funduszy na rynku kapitałowym' wszystkich )apewnienie warunk w do rentownej działa1ności turystycznego w krajach docelowych.2.o konkurenryjności region w. zacji. STMTEG|A DztAŁANlA w sEKToRzE TURYsTYKl Zaprezentowanie podstawowych czynnik w kształĘących dynami_ kę i kierunki rozwoju turystyki globalnej oraz wskazanie najistotniejs'ych segment w rynku turyStycznego w perspektywie najbliższychŻ0 lai narzuca koniecznośćsformułowania zada strategiczny ch. r r r : r r r wyjazdy po sło ce i nad wodę.6. i szkolenia kadr dla ten proces niesie? ne. turystyka biznesowa (konferencje. wsp łpraca regionalna.

kład konkurencja tworzy warunki dla postępu techniczno-technologiczr nego' a ten z kolei pomaga przyspieszyć proces globalnej integracji. np. Dylizans pocztowy m gł przejechać 160 km dzienr nie. Nalezy też podkreślić lakt. że turystyka międzyregionalna jest tylko częściądochodu kraju pochodzącego z turystyki.sunk w społecznych. Światowy rynek turystyki jest por wnywany do zamkniętego skleptl. Jak podają źr dła. W drugiej połowie XX w. dokonanego dzięki 190 teclrnologii oraz obnizeniu koszt w transportu. wskaźnik ten ma osiągnąć wartośćŻ4vo. DysĘbucja geograficzna ruchu i wpływ w w turystyce nie jest jedlttlrodna. około 82vo tuĘstlki zagtanicznej odbywa się w ramach region w kontynentalnych. Dzięki rozszerzeniu rynku światowego w centrum zainteresowania turyst w znalazły się nowe miejsca. Postępujący proces globalizacji napędzają zasad zmiany ekonomiczne. Według WTo obecnie ten sektor obejmuje 187o światowejturystyki. w Naturalnie. dociera dziśz prędkościąświatła. kt rym towarzyszył odwr t darki planowej. kt ry otwiera się wyłącznie dla najbardziej rozwiniętych kraj w o. Alrleryki Łaci skiej otM w Chinach i Indiach.kt re z kolei mają duży wpływ na rynek turystyczny. wsp łczesna turystyka korzysta z przyspieszenia. kt ro jest częściąprocesu globalizacji. polepszenie poziomu życia. w Europie lub w regionie Azji Wschodniej oraz Pacyfiku. Gł wnym wskaźnikiem globalizacj i j est turystyka międzykontynen_ talna lub podr że do odległych miejsc docelowych. Jeszcze daleko do zako czenia procesu globalizac'ii. w 2000 r.y. Europy i Japonii r wnież rosnącą liczbę nowo powstaj gospodarek. mieszkarcy kra. Podczas gdy w 1950 r. kulturalnych i politycznych. bo taki jest warunek faktycznego rozwoju turystyki. Zainteresowanie wielonltt ltowymi celami turystycznymi jest bowiem całkowicie uzaleznione od tlos tępnościniedro gich połączeft lotniczych. ze nowe cele podr ży prześcigają tradycyjne kraje turystyczne. Praktyka ostatnich lat dowodzi. Warto też podkreślić.lazdowej. otworzyła nowe subregiony światadla turystyki. podczas gdy Australij czycy wolą wyjechać na sąsiednie Bali.W ujęciu geograficznym z największą częstotliwością mają być odwiedzane: szlak p łnocnoatlantycki między Ameryką P łnocną a Europą oraz między regionem Azji Wschodniej i Pacyfiku z Ameryką P łnocną i Europą.j(tw UE najczęściej spędzają urlopy nad Morzem Śr dziemnym lub w Alpach. Nastąpiło przyspieszenie procesu otwarcia gos światowej. region wschodnio-azjatycko-pacyficzny stał się obecnie jednym z czolowych obszar w turyStycznych globu. odł nosząc to do innowacji w dziedzinte transportu i komunikacji. Największy rozw j odnotowano w krajach Azji Wschodniej. Ten ogromny wzrost stał się mozliwy dzięki og lnemu postę1xlwi cywilizacyjnemu i wzrostowi poziomu życia ludności kraj w rozwiniętych. czerpią wyższe dochody z turystyki krajowej niż z zagranicznej przy. że rozw j turystyki przyspiesza zmiany. komunikacji i technik informacyjnych. że w istocie kraj musi osiągną pewien poziom rur. Globalizacjato ces wyraźny. Należy podkreślić w tym miejscu.woju. wielkośćta wzrosła do ()ll mln. Takie potęgi turyStyczne. warto przypomnie . takie jak: r I : zmiany w gospodarce rynkowej. polityczne i technologiczne występujące w samym czasie.że lizac1a obejmuje swym zasięgiem wszystkie zakątki świata: Ameryki. Na przy. a wsp łczesny odrzutowiec moze osiągnąć 1000 kmłr. dynamiczny i niejednorodny. a jego nowym aspektem jest intensyfikacja sieci. Og lna poprawa warunk w życia' kt ra dokonała się dzięki konkurencji. kt ry zmienia świat w balną wioskę. Mimo umiędzynarodowienia popytu turystycznego rynki wewnętrzne oraz rynki kraj w sąsiadujących na każdym kontynencie poz'rlstają najwazniejszymi regionami dla turystyki międzyregionalnej krrżdego kontynentu. jak UsA i Francja. kt ra jawiła się wraz Z postępem technologicznym w sferze transportu. np. Informacje zaś. Należy podkreślić'że wysoka dynamika wzrostu turystyki międzynarodowej ostatnich lat to efekt podboju czasu i przesffzeni. Przykładowo. turystyka międzynarodowa wykazała wyrrlką dynamikę wzrostu.xrclobnych preferencjach w zakresie popytu i podobnej strukturze podrri. liczbanocy spędzonych ltl'Zcz turyst w wyniosła 25 mln. Wynika to stąd.włączając to obraz. obniżenie koszt w transportu i komunikacji. nawet w turyStyce. oparcie światowej konkurencji na etyce wolnego handlu i normach globalnych. że szybkośćpodr zowania w epoce silnik w odrzutowych gwałtownie rośnie. zaśJaporczycy podr zują do Nowej Zeland1i. natomiast w Ż0Ż0 r. Warto 19I .

kt re mogą wykorzystać ciągle zwiększającą się globalizację gospodarki. kt ra się przyczynia do tworzenia pozytywnego wizerunku danego obszaru.47o. kt re cierpią z powodu niskiej produktywności oraz wysokich koszt w. że WTo prognozuje przyjazdy turyst w do gł wnych region w świataw ŻOŻO r. Po piąte. sieci hotelowe. należy rozwinąć międzydziałową politykę turystyczną na szczeblach rządu. firmy deweloperskie budujące obiek""". W interesie kompetentnych władz par stwowych leży stałe polepszanie infrastruktury niezbędnej dla turystyki. duży wzrost turystyki na świeciejest gł wnie zvłiązany ze zwiększającą się wymianą między rozwiniętymi regionami świata. obejmującą |saje z wiodących światowych region w turystycznych. Tradycyjne kraje turysty czne mają teŻ bardzo rozdrobnioną organizację podaŻy. Ż5. działająwedług strategii globalnej. o rozkJadzie geograficznym: Europa I8. takie jak linie lotnitu-p". kt re zmieniają się bardzo szybko wskutek postępu technicznego oraz towaftyszących mu zmian czynnik w ekonomicznych i społeczno_kulturalnych. Jednakże w por wnaniu z turystyką krajową oraz międzyregionalną.kt re daje rozw j międzykontynentalny. system w informacji i dysĘbucji. Podmioty gospodarki turyStycznej. że udzialEuropy w turyStyce globalnej wynosił w 1995 r.dodać. Po czwarte. co stawia małe i średniefirmy w niekorzystnej sytuacji.9%o. obie Amery|ł i Pacyfik W konsekwencji umiędzynarodowienia popytu tradycyjne kraje tu_ Jednak obszary te ryStyczne tracą Swe dotychczasowe udziały w rynku. Wielkości te według pro- nadwyżkę podaży usług hotelarskich i podr zy lotniczych. Internacjo na|izacjapopytu turyStycznego prowadzi teŻ do tworzenia Nalezy zwr cić uwagę na fakt. Pa stwo powinno wsp łtworzyć dobra publiczne. Po trzecie. powstawania nowych system w komunikacyjnych. W związku z nadmiernym rozwojem sieci firm wzrasta konkurencja cenowa. trendy globalne w gospodarce turystycznej powinny uwzględniać preferencje konsument w. obca jest im wsp łpraca w pionie oraz w poziomie. Kraje te częSto nie mają najnowszej infrastruktury turystycznej. takie jak bezpieczeristwo. tworzeniu wsp lnego produktu. Globalizacja doprowadziła do konkurencji pod względem ceny i jakości tych usług. gnozy naŻOŻO r.. Zmiany te prowadzą do r znicowania stylu życia. Azja Wschodnia os b.kt rymzr żnyctrpowod w nie udało się pozostać konkurencyjnymi. a Azji Wschodniej i Pacyfiku I4.I7o. Po drugie. wyposażenia i obiekt w aninie za' pewniają nowych atrakcji. w wystarczającym stopniu możliwo_ prawdopodobnie nie wykorzystują ści. W krajach tych powszechnym problemem jest znaczna|iczba małych i średnich firm. 60?o.utorzy. Tradycyjne kraje turystyczne tlacą swe udziały w rynku wraz z cotaz szybszym wzrostem nowych konkurent w. że proces globalizacji może być niepokojący dla tych przedsiębiorstw. W tym miejscu warto przypomnie ć. nie jest ona jeszcze uznawana za wiodącą. kt ra dotyczy gł wnie małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. czyli gł wnie dia tradycyjnych kraj w turystycznych. konsolidacj i konkurencyjnych strategii or az prezentowania zalet Przyszły rozw j turystyki w warunkach globalizacji pozwala na 19Ż 193 . firmy wynajmu samochod w itp. aby zapewnić jak najbardziĄ przyjazne warunki dla jej rozwoju. wykorzystując walory konkurencyjności na światowym rynku.97o iŻ5. Turystyka międzykontynentalna jest coraz wa:Źniejszym wskaźnikiem globalizacji. chociaz globalizacja w sferze turystyki nadal jest we wczesnym stadium. regionu i lokalnym.4vo' powszechnego wzrostu popytu turyStycznego obserwuje Mimo się korporacji. Po pierwsze. kt ry prawdopodobnie będzie miał w przyszłości coraz większy wpływ na gospodarkę i społecze stwo. ty turystyczne. Ponieważ turystyka jako sektor gospodarki ma wymiar strategiczny. gruntownego badania globalnych rynk w turystycznych. mają wynieśćodpowiednio: 45. organizacji i kraj w. Firmy usług turysty cznych niechętnie wsp łdziałająprzy turystyki koŃurencyjnej. w warunkach globalizacji jest niezbędna starannie zaplanowana polityka turystyczna. globalizacja jest nieodwracalnym megatrendem. unikają więc wsp łdziałaniaw ramach sp jnego systemu. środkitransportu i ochrona środowiska.. następująco: og lna liczba przyjazd w: 1. sformułowanie kilku og lnych wniosk w.47o.561 mln 45. rozwoju i dostosowania struktur fi rm. można już zauważyć pierwsze strukturalne konsekwencje.

.stowarzyszenia krajowe o charakterze publicznym lub prywatnymbądź osoby fizyczne..doświadczenia" podnoszące jakośćżycia. Nauki i Kultury oNEsco)' organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAo)' Międzynarodowy Bank odbudowy i Rozwoju. Warto dodać. Jest to wyspecjalizowana organizacja oNZ z siedzibą w Madrycie. obecnie turystyka jest strategicznączęścią gospodarki kraj w rozwiniętych. odbyła się konferencja w Nowym Jorku w sprawie konwencji celnych. 195 . W grupie organizacji turystycznych międzynarodowych w sferze tu_ Zagadnienia turystyki są tez podejmowane w takich wyspecjalizowanych organizacjach ONZ.Programu rozwoju'' oNZ. dzieli się na międzyrządowe i pozarządowe. Wspomniane organizacje. analiz ekonomicznych.).p łnoc-południe'' (BTBA. Międzynarodowa organizacja Pracy. Europejska Komisja Gospodarcza) oraz Konferencja Narod w Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju. Program dziabadavłczą (w dziedzinie statystyki tułania ŚoT obejmuje działalność rystyki międzynarodowej.Po sz ste. ochrony Środowiska i Ułatwier. R wnież turystyka.. podejmująca wiele inicjatyw w zakresie rozwoju tury_ styki międzynarodowej (np. MlĘDzYNARoDowE oRGAN lzAc)E TURYSTYCZNE Wsp łcześniewszystkie sfery zycia społeczno-gospodarczego i po_ litycznego są obszarem działania organizacji międzynarodowych. regionalne komisje gospodarcze (np. Problematyka turystyki jest przedmiotem szczeg lnego zainteresowania Światowej organizacji Turystyki (wTo-oMT). Wynika to z ce1 w tej organizacji. 3. Na zako czenie trzeba zauvłażyć. Zasadniczymi celami tej organizacji są: popieranie i rozw j turystyki na świecie. jak r wnież 146 człottk w afiliowanych z szela roko poj ętej branży turystycznej . dązące do stworzenia dogodnych warunk w do rozwoju międzynarodowej wsp łpracy w sferze turystyki.Progtamu rozwoju'' oNZ jest r wnież udzielana pomoc na doskonalenie zawodowe pracownik w zatrudnionych w gospodarce turystycznej.iż Zgromadzenie Generalne ŚoT przyjęło do programu działania m. Ponadto w jej strukturach działają organy pomocnicze Zgromadzenia Generalnego w postaci komisji regionalnych oraz Rady Wykonawczej w postaci komitet w: Programowania i Koordynacji. nr 38 (Szwajcaria). organizac1a Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego. rozw j park w narodowych itp. na_ tomiast drugich .. w miejsce działającego od 1925 r. Należy r wnież odnotować znaczenie dla turystyki . 194 rystyki na czoło wysuwa się organizacja Narod w Zjednoczonych (oNZ)' kt ra poświęca dużo uwagi Sprawom turystyki. informacyjno-publicystyczną i operacyjną (przygotowanie międzynarodowych konferencji i seminari w.in. organizacja ta zrzesza obecnie 107 par stw. powołana do życia w 1974 r. 2) Rada Wykonawcza i 3) Sekretariat. Członkami pierwszych są pa stwa. W obrębie oNZ zespołem zagadnier turystycznych łalnościkomisji regionalnych. Międzynarodowy Fundusz Walutowy.7. Budżetu i Finans w. w 1954 r.Hotel Revue" 1989. iz ŚoT stanowi przede wszystkim fachowo-techniczną pomoc dla kraj w członkowskich. tj. jak Organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw oświaty. Rada Gospodar_ cza i Społeczna. koordynacja dzia- stycznych.). sprawę udoskonalenia statyra . a dopiero na drugim miejscu jest jej działanie jako centrum pomocy rozwojowej. jest przedmiotem zainteresowania tych organizacji. a w 1963 r. w kolejnych fazach procesy globalizacji doprowadzą do światowej standaryzacji komfortu i jakości.ułatwier{ w zakresie formalności zajmująsię takie jej organy' jakZgromadzenie og lne. badania rynk w turygranicznych itp. przestrzenne i eko_ nomiczne. konferencja rzymska zako(tczyła się uchwaleniem Rzymskiej Karty Turystyki). organami ŚoT są: 1) Zgromadzenie Generalne. Z. Do zada ' te1 organizacji na|eży r wniez zwracanie szczeg lnej uwagi na wsp łpraca rozw j turystyki w krajach rozwijających się oraz ścisła zoNZ i jej agendami wyspecjalizowanymi. Po si dme. oparte na niepowtarzalnych i autentycznych r żnicach kulturalnych oraz atrakcjach będących wytworem człowieka. ochrony środowiska.. szkolenie kadr turystycznych itp. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych. a także służenie radą i pomocą w tym względzie ruądom parlstw członkowskich. jako zjawisko społeczne. kulturowe. w ramach kt rego jest realizowany pĄekt rozbudowy międzynarodo_ wej trasy turystycznej .2. oferowane przez nią usługi to . Bałtyk-Ta_ Ę-Balaton-Adriatyk). finansowanej wyłącznie ze środkw przyznawanych przez oNZ.

2) Międzynatodowe Stowarzyszenie Naukowych Ekspert w Turystyki. Można tu wymienić zalecenia ŚoT z 1993 r.in. Należy też wymienić sieć regionalnych organizacji międzynarodowych zajmujących się turystyką. Amsterdam). EwG. atakże publikuje m. r podr zy. w tym m. 7) Światowe Stowarzyszenie Agencji Podr ży (1949 r. w Luksemburgu. W grupie organizacji pozarządowych podejmujqcych vvybrane zagadnienia turysĘki znajdują się m. r organizacje regionalne.. załoŻone w 1898 r. 3) Zrzeszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego. Ż) Organiza' cję Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju z siedzibą w Paryżu. grupująca kluby samochodowe (PZMot). powołane do życiaw 1949 r.. 2) Konfederacja organizacji Turystycznych Ameryki Łaci skiej.in. organizacje zajmujące się wybranymi zagadnieniami turystyki.. o rłanizacj ąmi re gionalnymi są m. popularyzuje ona uprawianie turystyki kempingowej i wprowadza ułatwienia w tym zakresie.in. kt re bada problemy związane z turystyką międzyna' W grupie organizacji 6) Międzynarodową Federację Schronisk Młodzieżowych (I93Żr.. w Lugano.: Akademia Turystyki w Monte Carlo. 3) Międzynarodowe Stowarzyszenie Turystyki. założona 1) Międzynarodowa w 1951 r. w Paryżu. Chodzi o zblizenie do reali w gospodarczych wsp łczesnej turystyki koncepcji statystyki w tej dziedzinie. - .. zalożona w 1904 r. skupia_ jącą 28 wysoko rozwiniętych kraj w świata. Rzym). organizacje zajmujące się og lnymi sprawami turystyki: r organizacje uniwersalne.in.: 1) Unię Europejską. 3) Stowarzyszenie Turystyczne Rejonu Oceanu Spokojnego. zrzesza ono krajowe organizacje i kluby turystyczne.in. kt ra stymuluje m. a także zwołuje z1azdy i kongresy naukowe poświęcone Sprawom turystyki. Organizacje turystyczne pozarządowe dzieli się w literaturze na: rodową i stymuluje jej rozw j. 3) Międzynarodowa Federacja Kempingu i Karawaningu. obowiązująceJ zinicjatywy oNZ od 1963 r. a takŻe Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (SICTA). założona w I93Ż r.in. zrzeszającą 15 paristw zachodnioeuropejskich. kt re po' dejmuje problemy kontakt w osobistych ekspert w turystyki. zawodowe organizacje turystyczne: W grupie zawodowych organi7acji turysĘcznych mozna wymienić m. Biuro Turystyki Socjalnej. 4) Międzynarodowe Stowarzyszenie Hotelowe (1946 r. Restaurator w i WłaścicieliKawian (1949 r. z siedzibą w Waszyngtonie. uniwersalnych na uwagę zasługują m. dotyczące Statystyki w turyStyce. Zu- - organizacje pośredniozwiązane z turystyką. kulturalno-humanistycznymi aspek' tami turystyki międzynarodowej i prowadzi badania lingwistyczne z dziedziny turystyki. 3) Międzyamerykanskie Kongresy Turystyki. kt ra się zajmuje m.: 1) Międzynarodowy Związek Przewoźnik w Drogowych.in': 1) Międzynarodowa Federacja Samochodowa.: 1 ) Europej ska Komisja TuryStyczna. 4) Międzynarodowe w Brukseli.. monografie poświęcone wybranym problemom turystyki. 8) Powszechną Federację Stowarzyszeri Biur Podr ży w Brukseli (1966 r. w Lucernie. założonew 1939 r. powołana do Życia w Paryżu w 1904 r. ogłosiła rok 1990 Rokiem Turystyki Europejskiej. rych). 4) Arabski Związek Turystyczny. r hotelarskie.I transportowe.in. 5) Międzynarodowy Związek Krajowych organizacji Hotelarzy. Do grupy organizacji pośrednio podejmujqcych tematykę turystycznq naleŻą np. Londyn). załoŻonęw 1953 r. 2) Międzynarodową Federacj ę Drogową .styk turystycznych. 196 . jej poprzedniczka.. rozw j turystyki samochodowej Ż) Międzynarodowa Federacja Motocyklowa. Genewa). Zgromadzenie Gene_ ralne postanowiło też zwołać konferencję dyplomatyczną w celu zawax' cia konwencji dotyczącej ułatwier( podr żniczych. Międzynarodowa Izba Handlovła oraz Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Zasob w Naturalnych..

w szerokim sensie.1. niezbędne do ich zaspokojenia. nie kojarzy się raczej polskiemu Czytelnikowi z powszechnie rozumianym pojęciem -przelnysł''. obejmu. autor opĘe za określeniem .1. Warto w tym miejscu przypomnieć. Pojęcie .: r r r r r udostępnieniewalor w turystycznych.. zakwaterowanie.gospodarka turystyczna'' i . Poniewa'ż działalność obrębie gospodarki turystycznej.|ący og ł arządze i środkw służących zaspokojeniu potrzeb turyst w. transport osobowy... wyżywienie.. iż z punktu widzenia systematyki naukowej zesp ł czynności wykonywanych w ramach gospodarki I W piśmiennictwieanglosaskim terminy te są używane zamiennre' 199 . Na gruncie tych potrzeb rozwijają się czynności gospodarcze. PoJĘclE l zAKREs GosPoDARKl Pojęcia . załatwienieformalności granicznych.gospodarka turystyczna''l.r Rozoztat TURYSTYKA A GO5PODARKA NARODOWA GOs PO DARKA TU RY5TYCZNA TURYSTYCZNEJ 4.gospodarka turystyczna'' stanowi zbiorczy termin. Wydaje się. iż zapotrzebowanie na r żnorodne wartości użytkowe w turyStyce obejmuje np.przemysł turystyczny'' są trakw lowane w tej ksiązce jako synonimy.

są zalecenia Światowej organizacji Turystyki dotyczące międzynarodowej klasyfikacji turystycznej (SICTA). 3) hotele i restauracje. Wynika to m. opartej na strukturze podaży. turystycznej (np.Trzeba jednakprzyznać. zmierzając do wytworzenia pożądanej usługi lub dobra konsumpcyjnego innego rodzaju. Poszczeg lne czynności gospodarki turystycznej są zr Żnicowane. Istnieje natomiast wiele przesłanek społeczno_ -gospodarczych wskazujących na to.T. wynajem i działalttośćzwiązana z prowadzeniem interes w. 7) administracja publiczna. tly. galerie. rt w konsekwencji linię podziału między nimi a pozostałymi występują_ cymi na danym obszarue.. 9) pozostała działa|nośćusługowa: komunalna. ze warunki i wyniki przykładowo wymienionych czynności gospodarki turystycznej są przecież r żne. 6) obsługa nieruchomości. tworzą pewną ca_ gospodarczą. organizacji w miejscach odwiedzin (np. narodowe organizacje turystyczne. lecz także zakresu zada . że r żnorodne w swej istocie czynności. W świetle tych zalecer działalnośćgospodarcza 'twiązana Z turystyką występuje faktycznie w dziesięciu sektorach gospodarki narodowej. Gospodarka turystyczna twotząca podaż turyStyczną składa się z cfekt w działalnościkilku r żnych jej części. łl) edukacja. pr zy należnych do r żny ch dział w i galęzi go spo darki nat nrclowej. usług informacyjnych i pozostałych gałęzi usług turystycznych. komunikacyj nych. 4) transport. Middletona2 sektorami i mierzonych w statystykach większości kraj w. Aby bliżej poznać korzyści płynące z rozwoju gospodarki turystycznej.. Ruch turystyczny bowiem tworzy bezpośredttio oraz pośrednio podstawę określonychi koniecznych czynności gos p ld arczych. iż odrębne badania poszczeg lnych kompleks w gospodarki Posługiwanie się terminem . gwarantujące Sprawny rozw j turystyki. Przykładem szerokiego zakresu działalnościzwiązanej z gospodarką turystyczną. stąd. Wszystkie te czynności gospodarcze łączy bezpośredni lub pośredni związek z dynamicznie rozwijającym się ruchem turystycznym.r i rodowej.gospodarka turystyczna" można wyr żnić funkcje usfugowe.gospodarka turystyczna". dlatego tez nie jest uzasadnione uzywanie w stosunku do nich terminu . oświaty i rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. jest nieodzowne prowadzenie wszechstronnych jej badari.ekonomika gospodarki turystycznej". agencje turystyczne...C. Dlatego niezbędne jest także prowadzenie badar{ w od_ niesieniu do poszczeg lnych czynności związartych z funkcjami gospodarki turystycznej jako podstawy rozmaitych decyzji gospodarczych otaz społecznych. Nikt nie kwestionuje wsp łzależności hotelarstwa i usług gastronomicznych' handlu detalicznego i usług rzemieślniczych.in. Takie cząstkowe badania nie ułatwiają tez reklamy ekono_ miczno-społecznych efekt w rozwoju turystyki w makroskali. Wydaje się. Termin . turoperatorzy. organizacje turystyczne i stowarzyszenia turystyczne). socjalna 200 ŻoI . podejmowanych ptzez władze lokalne i og lnokrajowe. mimo jego wicloznaczności.c niejednoznaczność określer dotyczy nie tylko og lnego sensu tego 1lrljęcia. atrakcji (np. jest w praktyce użyteczne i celowe. po5) średnictwo finansowe.gospodarka turystyczna" jest uzyteczny do cel w społeczno-gospodarczych i politycznych. wypoczynkowych)' nie sprzyjają kształtowaniu świadomości jej ekonomicznej i spolecznej roli jako źr6dłazaspokojenia potrzeb turyst w oraz zarobkowania dla pracujących w tym sektorze gospodarki na- turystycznej nie tworzy zwartego Systemu pojęć.nazywanych przez V. spełniane w celu zaspokojenia popytu turyStycznego. Układ ten tworzą sektory: Zakres zadari gospodarki turystycznej ilustrują następujące przykJa- 1 r r t t biura rezerwacji). lokalne biura. takich jak 1) budownictwo. parki narodowe. transportowy (wszystkie środki transportu osobowego). Nalezy zauważyć.gospodarka turystyczna'' na określenie tego rodzaju całości wydaje się uzasadnione. miejsca historyczne i aktywnego spędzania czasu).. organizator w turystyki (np. W układzie czynności gospodarczych wykonywanych pod wsp l_ nym mianem . iż trudno jest ści śleustalić turystyczny charakter wielu urządzer infrastrukturalnych. Używanie terminu . przemysłowe i handlowe. o wyraźnie zarysowanych powiązaniach wewnętrzłość nych. 2) handel. jednak są one w jakiś spos b powiązane. baz! noclegowei (szeroko rozumiane hotelarstwo). gastronom iczny ch. gospodarka magazynowa i łączność. usług noclegowych. mtJzea. /.

lecz mimo to powinny być zaspokajane w warunkach kompleksowej obsługi ruchu turystycznego.in. Nalezy zauwuŻyć. system w rachun' kowościoraz sprawozdavłczości. Sprzęt turyStyczny i inne usługi. a więc do jakościowo lepszej obsługi ruchu turystycznego. okoliczność ta osłabia w świadomości społecznĄ de facto turyst yczny charakter ich działalności. będącym jcdnocześnie istotnym instrumentem wt rnego podziału dochodu narodowego. wymagaj ącym rozumnej koordynacj i. średniq i pośredniq. to można powiedzieć' iz gospodarka turystyczna ma charakter lokalny.icci przedsiębiorstw i innych podmiot w niższej klasy organizacyjnej rric obejmuje w większości całego zakresu działalnościgospodarczej.Trzeba tez podkreślić. noclegi. kt ry nie ttloże być negowany w tym sektorze gospodarki narodowej. r. w strukturze tej Badania wydatk w turyst w dowodzą. Wielokierunkowa w gospodarcza i r żnorodnośćform własności gospodarce działalność turystycznej są powodem występowania rozmaitych form organizacyjnych podmiot w działających w tym sektorze gospodarki narodowej. Inne są zg|aszane sporadycznie. Zachodzi tu r wnież zaleŻnośćodwrotna. komunikacyjne i informacyjne. dwie jej cechy: kompleksowość funkcji oraz navłiry'anie do społecznościturystycznej. w wczas jego interpretacja obejmuje funkcje codziennego i powszechnego zaspokajania potrzeb turystycznych. Natomiast posługiwanie się taką cechą urządze(l turystycz' ftzyczne. wraz z pozostałymi funkcjami w zakresie zaspokajania potrzeb masowych i regularnie zgłaszanych przez turyst w. Dzięki ternu może ona stanowić waŻny czynnik kształtowania polityki społecznej i gospodarczej pa stwa. Niekt re potrzeby muSZą być zaspokajane codziennie i powszechnie. spożywczych. nieregularnie. Jeślisię założy.gospodarka turystyczna" moŻe być pojmowa- W zaproponowanej definicji gospodarki turystycznej podkreśla się Terminologia turystyczna. ny w ścisłymznaczeniu. wypoczynkowe. 51-63. jak np. gastronomię. że zadaniem SICTA jest stworzenie szansy właściwegorozwoju system w klasyfikacji międzynarodowej i krajowej. Praktycznie gospodarka turystyczna jest więc układem wielosektorowym. a także rozszerzenie wiedzy na temat zakresu i skali działalnościgospodarczej związanej z turystyką. Warszawa 1995. hleceniaWTO. Jednostki gospodarc ze zaspokajające potrzeby turyStyczne wykazują duże rozdrobnienie organizacyjne i często sązr Żnicowane pod względem typu i form własności. warto dodać. iż sieć podmiot w działających w sektorze gospodarki turystycznej jest stosunkowo gęsta. Stycznego. s. Widać więc. Termin . Zakres tych funkcji wypełniają m. Usługi i produkcja gospodarki turystycznej są w pełni lub częściowo odpłatne. Gospodarka turystyczna jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych bezpośrednio lub pośrednio rozwij anych w celu zaspokoj enia wzrastaj ącego zapotrzebowania czlowieka na dobra i usługi turystyczne.. że obsługa ruchu turystycznego wymaga zaangaŻowania. Termin ten moze być r wnieŻ rozumiany w szerszym znaczeniu. miejscowy. W układzie obowipującej systematyki zada gospodarki 203 20Ż . tzn. wielu dziedzin gospodarki miej scowości turystycznych. Za kryterium podziału należy przyjąć stopier wy' korzystania infrastruktury turystycznej przez aczestnik w ruchu tury. rozrywki kulturalne' zakup artykuł w łączność. usługi noclegowe. a zakres przestrzenny ich działalnościznacznie zr ż' nicowany. Preferowanie rozwoju turyStyki we wsp łczesnej polityce społecznej i gospodarczej kraju prowadzi do r<>zszerzenia działalnościgospodarki turystycznej. og lnie biorąc. właściwości gospodarki. 3 lłl sezonie turystycznym Znaczna częśćtych jednostek opiera swoją tlziałalnośćna potrzebach zglaszanych gł wnie przez ludnośćmiejscową. ubi r. Na og ł są one związane z wydatkami na: komunikację.i indywidualna. że gospodarka turystyczna szeroko pojmowana obejmuje r żnorodne funkcje przynależne do wielu dzial w gospodarki narodowej. 10) organizacje i instytucje międzynarodowe3. prowadzi do zniekształce nych. Sezonowośćruchu turystycznego sprawia. że trystyczny charakter Gospodarka turyStyczna spełnia swoje funkcje narzecz konsumpcji indywidualnej i zbiorowej. Jest to konsekwencją rachunku ekonomicznego. Zr żnicowana struktura rodzajowa potrzeb zgłaszanych przez twyst w wywołuje określone implikacje w zakresie podmiotowym gospodarki turystycznej. gospodarkę turystyczną można podzielić na bezpo. że ich potrzeby sąznacznie zr żnicowane.UI<F|T. ze podstawowe potrzeby zgłaszane przez i)ry' st w są zaspokajane na miejscu. pamiątek. gastronomiczne. Na podstawie nakreślonych spostrzeze można dokonać następującej pr by zdefiniowania pojęcia gospodarki turystycznej. opr cz komunikacji.

podr Warszawa 1995.. D(I wieku.szęrsze. Aleiziak.1.-BIS.s/'ł ^ł -{ x m w Sport . John Wiley & Sons. skądinąd ciekawej. jego dostawc w oraz turyst w5. lemiośem lozrywka artystyc. kontynentalny i światowy. z4@\*tr'9)ś 2r\ \Ż\ f 9\ -tn = . ze . stwierdza. krajowy.& t"ł / / Podstawę stanowią bogactwa naturalne niowany przez odniesienie do produktu turystycznego. ot z W.> w1 rdarzenia Sklepy z r. PoJĘclE RYNKu TURY5TYCZNEGo Przez pojęcie rynku rozumie się zesp ł stosunk w między sprzeda. rnym Zjazdy Sklepy mir rjscowe :estiwale Sklepy prz ydrożne Studia Ciągi skle1 r z o . referując zagadnienie sektor w gospodarki turystycznej. Powszechnie bowiem wiadomo. Na podsta. 5 w. na kt ry składają się efekty działalności(produkty) wielu części składoRysunek wych nazywanych sektorami kt re obsługują określone segmenty rynku turystycznegoa.iącymi i kupującymi dany produkt.turystyka jest przemysłem.. Krak w 1999.1 pracy. niż wym zwr cenie uwagi Czytelnika na spotkane w literaturze na to zasługuje.R. regionalny. wyr żnia się rynek lokalny. Żo4 . Goeldner. transportowych itp. poświęconym strukturze przemysłu turyStycznego. TurysĘka s. jw. czyni celoPodręcznikowy charakter tej książki siłą rzeczy . Dlatego rynek turystyczny jest defi- Motocykl Noclegi dla zmotoryzowanYch Tramwaj Bary i restauracle lekreacja kemPingowa u vl E 4 ź Przyciąganie zwied zających Biznes r i handel Sklepy z u pominkami i pamiątl iami &* r - \o. to ckonomiczno-organizacyjny aspekt jej rozwoju ' Zresztą wspomniany autor daje temu niejednokrotnie wyraz w swojej. Tourlłm Ż Principles.wie kryterium rodzaju usług turysĘcznych wyodrębnia się rynki usług hotelarskich.1. kt rzy reprezenĘą popyt na ten produkt.. W szczeg lnościrynek jest określany przez odniesienie do produktu.2. gastronomicznych. wyodrębnia się rynki turystyki krajowej i zagranicznej..l. RYNEK TURY5TYCZNY -/"9^ąY^ /ę/. traktowanie pojęcia gospodarki turystycznej lub przemysłu turystycznego. Philosophies. Alejziak.. s. 1 1.2.r narodowej gospodarka turystyczna stanowi kategorię nieformalną. że przemysł turystyczny lub gospodarka turystyczna jest jednym ze zjawisk turystyki. 4. Można wreszcie zastosować kryterium celu a . 4. New York 1986' s' 1 ' - w obliczu wyzwali ży.W Mclntosch.l.0. Utozsamianie turystyki z przemyslem turystycznym jest po prostu nieporozumieniem. Przyjmuj ąc kryterium geograficzne. ch. można m wić o rynkach turystyki młodzieŹowej' rencist w i emeryt w. PMEMYSŁ TURYSTYCZNY MARKETIN6 Aby poszerzyć wiedzę o złozonościrzeczowej gospodarki turystycznej. Rynek turystyczny można rozpaĘwać z r żnych punkt w widzenia. o wytaźnie zarysowanej specyfi ce funkcj i gospodarczych i społecznych. Leksykon dł o: opracowanie własne na podstawie: R. warto się zapoznać z rysunkiem 4. jednak bardzo istotną. Biorąc pod uwagę kryterium grup wiekowych turyst w. Przyjmując zaśjako kryterium relacje: miejsce zamieszkania_miejsce docelowe. Practices. jego dostawc w i nabyw c w. AL."a= A FI uJI ^aY statek Rower samolot Kotej o z Samoch d Przyczepa Ltmuzyna Kemping Hotel Motel Kurort Pensjonat 4. Medlik.

Middleton.T.. kongresowej. r żny charakter. s. że turystyka przestaje być J. to rynek ten jest nazywany dochodowo elastycznym. s. charakteryzując przedmiot wymiany. Warszawa 1994.. w wczas popyt na dane dobro spada. v. kt re turyściskłonni są nabyć przy określonym poziomie cen''. Hunzikera i K. Tamże. Middleton. 23. s. warunki wejścia na rynek. 119. Natomiast C. rI 12 C. demograficzne. co wymaga stałej uwagi tych. jw.. Zdaniem C' Kasparal0' dochodowa elastyczność popytu turystycznego dla turystyki krajowej przyjmuje praktycznie zawsze wartości ponizej jedności' Oznacza to więc. 117.. 19. Altkom. jw.. Jest ona miarą zmian popytu pod wpływem zmian cen na dobra tu_ rystyczne. Według W. Praktycznie gdy cena rośnie. media oraz podaż' Wsp łcześniezmieniają się one bardzo szybko..c. znajomośćtych cech rynku turystycznego jest niezbędnym warunkiem racjonalności działania podmiot w gospodarki turystycznej. Należy wymienić czynniki ekonomiczne.T. s. Popyt turystyczny mą ze względu na wpływ wielu czynnik w.jako gotowośćturysty do nabycia określonych ilości d br turystycznych za określoną sumę pieniędzy''. wypoczynkowej itd. Cyt. Dlatego w tym miejscu Zostaną tylko w skr cie przypomniane podstawowe wiadomości z tego zakresu. Altkorna . 207 206 . jw... .r i i podr zy turyStycznej. kt re pozwalają na zakup wszystkich d br zaspokajających potrzeby wyższe. że przy dochodach względnie niskich oraz względnie wysokich dochodowa elastycznośćpopytu turystycznego jest mniej sza niż przy dochodach średnich.Dlatego rosnące dochody. wyższą dochodową elastyczność popytu turystycznego stwierdza się w zagranicznej turystyce wyjazdowej. Oznacza to. Kaspar. Altkorn. Wolno też przyjąć. Można go zilustrować następująco: jeśliw dowolnej badanej grupie ludnościma miejsce przeszło jed- turystyczny . kt rych zadaniem jest śledzenie tendencji Najważniejszym czynnikiem wpływającym na wielkość popytu są zmienne ekonomiczne w krajach lub regionach zamieszkiwanych przez potencjalnych turyst w. Krapfa7. W wczas wymienia się rynki turystyki bizneso- wej. występujące na tym rynku podmioty oraz cechy popytu i podaży. v. bowiem w wielu krajach wysoko rozwiniętych średni doch d do dyspozycji najednego mieszka ca wzr sł do poziomu umozliwiającego znacznej częściludnościudział w podr żach wypoczynkowych. 4. Natomiast jeślizmiany są mniej niż propor_ cjonalne do dochodu. to popyt na to dobro rośnie. Marketing w turysĘce. ZdaniemJ. POPY T TURYST YCZNY Problematyka popytu turystycznego jest obszernie omawiana w literaturze przedmiotu. to rynek taki jest nazywany nieelastycznym. Kaspar8 określapopyt noprocentowy wzrost wydatk w na turystykę w odpowiedzi na jednoprocentowy wzrost dochodu do dyspozycji. a staje się dobrem powszechnym. postawy społeczno-kulturowe i społeczne.regulacje rządowe. Marketing w turystyce. są najistotniejszym stymulatorem rozwoju turystyki.1. zdrowotnej. Ich wpływ jest widoczny w r znych rodzajach turystyki' a zwłaszcza w turystyce wypoczyŃowej. Wydawnictwo Naukowe PWN. Die Tburismuslehre im Grundriss.c.2. Na przykład w turystyce biznesowej czy leczniczej tury- wany powszechnie na Zachodzie fakt. usług i towar w. 118.38.iż prawidłowość na rynku turystycznym ujawnia się w specyta ftczny spos b. Związek ten jest znany jako cenowa elastycznośćpopytu. Jak wynika z literaturyl1. s.. Na wielkośćpopytu turystycznego wywiera też wpływ cena d br turystycznych. a tak:Że tzw. jest związany ze spadkiem dochodowej elastycznościpopytu. Die Tourismuslehre im Grundriss. r0 s. Kaspar. że względne zmiany dochodu powodu_ ją zmiany w popycie w stopniu mniej niż propoĘonalnym. że turystyka wyjazdowa jest bardziej wrażliwa na zjawiska recesji niż turystyka krajowa. s. Marketing w turystyce. mobilność. 1 8 9 C.2. 6 dobrem luksusowym. Na potrzeby poznavłczo-praktyczne każdy rodzaj rynku i jego cechy można opisać. na rynkue. obserwo- Związek między dochodem a wydatkami na turystykę jest nazywa_ ny dochodowq elastycznością popytu.popyt turystyczny jest sumą d br turystycznych.39.Trzeba podkreślić. jw. Wyraźny spadek turystyki międzynarodowej nakładający się na recesję gospodarczą w latach I99o-I993 wydaje się tę opinię potwierdzaćlz. za J. Marketing w turystyce. jw. ajeślicena spada.

do kt rych zali- C. W grupie czynnik w ekonomicznych należy także podkreślićrolę r r dochodowe. a także moda. podkreśla się zwlaszcza czynniki pogodowe w odniesieniu do turystyki wypoczynkowej oraz wielkośćspołeczności. takie jak doch d narodowy.7vo.wielkośćgospodarstw domowych. wyb r tarszej formy zakwaterowania itd. Zesp ł tych czynnik w tworząi wielkośćgospodarstwa domowego. mniejsza |iczba dzieci w gospodarstwie domowym. Że przy wzrościecen turysta ma możliwość zlagodzenia sobie tego wzrostu przez wyjazd do tar{szych miejscowości. zwiększenie się liczby os b w wieku ponad 55 lat. og lnie można powiedzieć. Zmiany popytu są odwrotnie propoĘonalne do siły nabywczej pieniądza poza granicami kraju. stopa spodarcza. Kaspar.4j. do kt rych zaliczono: czas wolny.4vo13. wzrastający poziom wykształcenia to cechy określające wzrost popytu turystycznego. Wzrost liczby gospodarstw. struktura konsumpcji. cenowe. osobistej oraz psycho- t bezrobocia. Warszawa 1997. czono: ra Wreszcie grupę trzecią tworzą czynniki podażowe. Wodelko. Aby wyczerpać temaq warto jeszcze przytoczyć klasyfikację czynnik w popytowych i cechy charakterystyczne popytu turystycznego w ujęciu S. czyli zmiany cen produkt w turystycznych oraz cen sub- stytut w. s. Trzeba też zauutużyć. ksztaltujących popyt turystyczny.w kt rej mieszka 13 wynosi około O. a zwŁaszcza telewizji jako gł wnego nośnika reklamy produkt w turystycznych. kształtujące popyt turystyczny. Czynniki demograficzne. .W grupie czynnik w geografic7nych. Jeślipanuje recesja.PWSH. ze cenowa elastyczność popytu turystycznego ulega zmniejszenia przy przechodzeniu turystyki z fazy d br o charakterze luksusowym do fazy d br powszechnego uzytku. tj. stopie uprzemysłowienia i wskaźniki urbanizacji. S. determinujących wzrost popytu turystycznego tw Jak wykazują badania niemieckie. motYwY podr ży. sta w mniejszym stopniu reaguje na zmiany cen niż w turystyce wypo- Warto dodać. jego rozmiary i rozkład w skali rccznej. Parytety walutowe mogą oddziaływać pozytywnie. Umożliwia to substytucyjnośćusług turystycz_ nych. kt re osiągają niskie dochody. Czynniki te podzielono na ekonomiczne. poza ekonomiczno-demograftcznymi i geograftcznymi. kursu wymiany walut w kształtowaniu popytu w turystyce międzynaro_ dowej. że elastycznośćcenowa popytu tury_ stycznego zależy od wysokości dochod w i od sytuacji gospodarczej. a wzrost popytu na tę turystykę ta sze elementy podaży. to następuje przesunięcie z turystyki krajowej na turystykę zagraniczną wyjazdową. wzrastające rozmiary wsp łczesnych miast oraz poga$zające się w nich warunki życia stanowią istotne przesłanki wzrostu popytu turystycznego. podwyżka cen krajowych usług turystycznych o Ivo powoduje wzrost popytu na turystykę zagraniczną wyjazdową o 0. aktywna polityka turyStyczna i skuteczna komunikacja środkw masowego przekazll. czynniki kulturalne. Układ pozostałych czynnik w. intensywnośćpodr żowania. efekt demonstracji oraz rozwinięta turystyka socjalna mogą Spowodować włączenie się do ruchu tych os b. 120 i nast. to turysta bardziej reaguje na wysokośćcen i następuje przeniesienie popytu na potencjalny turysta' Ciepły klimat i sło ce. czynniki demograficzne' takie jak liczba i struktura ludności. Wodejki'a. płace realne. jego struktura. logicznej. wśrd kt rych wyr żniono: orząi motywacje natury społeczno-kulturalnej. jw. s. Die Tourismuslehre im Grundriss. wiek członk w i poziom ich wykształcenia.czynkowej. Jeślinatomiast oferta urlopowa wewnątrz kraju sta_ je się droższa o lvo w stosunku do zagranicznej. obnizając poziom cen' lub negatywnie.60 Ż08 209 . w większości znacznie wolniej niż zmienne ekonomiczne. działają : r r r r Grupę drugą stanowią czynniki spotec7no-psychologic7ne. prowadząc do podwyższenia poziomu cen oraz spadku popytu na określonym rynku docelowym. Ekonomiczne Tagadnienia turystyki. międzynarodowa wymiana go- og lnogospodarcze. poziom dochod w umozliwiających powstanie funduszu swobodnej konsumpcji.

co wynika z rodzaju produktu turyStycznego oraz z faktu. Ekonomika i organizacja turysryłi' jw. 15 I.. politykę turystyczną obejmującą regulacje prawne w sferze gospodarki turystycznej. ze w miarę wzrostu ceny wytw rcy są skłonni zwiększać rozmiary swojej działalności. zakres Wreszcie należy zwr cić uwagę na pewne cechy charakterystyczne popytu turystycznego (według S' Wodejki): r r r r r r r r I r r l r jest heterogeniczny i niejednorodny. kategoryzację. 18 V.'gJF< cena spadals. Gaworecki. 138. jaką jest się skłonnym oddać przy danym stanie cen krajowych lub wartości pieniądza w stosunku do zagranicyJ. żĄslodaż turystyczna obejmuje dwa elementy: dobra i usługi turystycznel l ' Z marketingowego punktu widzenia treśćpodazy turystycznej wypełnia produkt turystyczny. Jeślichodzi Q nodaz turystyczną w znaczeniu gospodarczym. Middleton. infrastruktura i usługi miejsca docelowego.W.3. że inne czynniki ksztahujące rynek nie ulegną zmianGl Podaz.T. podobniejak popyt. . jw. ma charakter popytu restytucyjnego (odnawianego).r r r r organizator hotelarstwo. tw orzy układ następuj ących czynnik w 9: 1 PgdaŁ1e-St definiowana jako pewna ilośćd br i usfug oferowanych na sprzedaż po danej cenllOznac za ona relację między ilościąproduktu. konkurencję cenową. że zmiana uwarunkowa ekonomicznych konsumenta dopiero w dalszej kolejnościprowadzi do rezygnacji z uprawiania turystyki. cyt. ma charakter popytu substytucyjnego. występuje w grupie wydatk w na swobodną konsumpcję w budzecie jednostki. sprawnośćorganizacyjną i zakres pi"re'er'-"ii parłstwa w odniesieniu do rozwoju hotelarstwa. kt rą wytw rcy są sKłonni oferować w danym czasie.. skoro wiadomo. transport. o popycie turystycznym decyduje wiele czynnik zmiany w. jest elastyczny dochodowo. nato- - 2rt . sieć. jest popytem lącznym. międzynarodowych stosunk w turystycznych natury handlowej i prawnej (formalności graniczne). iz o wielkości popytu decydują zar wno czynniki wymierne. jest sezonowy. Hunziker i K.2.Jest to oczywiste. wystą)ienie popytu efektywnego na og ł wymaga wyższychdochod w niż w innych przypadkach konsumpcji. sieć i wydajność przejśŻgranicznych itp. promocję. w wyjątkowo dużym Stopniu zależy od społeczno-gospodarczej po- jako pakiet składnik w materialnych i niematerialnych.. Z kolei z punktu widzenia potencjalnego turysty . Krapf..89. Marketing w turysĘce. przy założeniu. reglamentację działa|nościturystycznej itp. jest zawsze popytem mobilnym.. jest wypadkową popytu na wszystkie składniki podaży. jego infrastrukturę. tzn. s. środki transportu pasażerskiego obsługujące turyst w.. Marketing w turystyce. PoD^Ż TURYsT YczNA usfug. W. dostępnośćmiejsca docelowego. s. jw. niejest ilością. rozw j turystyki socjalnej.produkt turystyczny może być zdefiniowany l r r atrakcje i środowisko miejsca docelowego. w podr ży..a postępo_ gdy wać odwrotnie. r lityki pa stwa. żnej natury..C. opartych na mozliwościach spędzania czasu w miejscu docelowym. 2r0 Charakterystyka d br turysĘcznych została przedstawiona miast usług w rozdziale 5 niniejszej książki.. to '' -lamze- |7 w rozdziale 2. a ceną.Stanowi to ilośćturystycznych d br i usfug. co wynika z komplementarności d br i usfug turystycznych. czyli og lny produkt turysty czny. jest elastyczny cenowo.leczre|acjąmiędzy ceną a ilością. wzbudzona po_ trzeba podr żowania jest na tyle silna. Można więc powiedzieć.. że@odużturystyczną. Pakiet jest postrzegany przez turystę jako przeĘcie dostępne za określoną cenę''l8. może mieć charakter popytu inflacjogennego.strukturę. Altkorn. 28.. jako czynnik kształto'fiiania rynku.' s. Wynika z tego. standard usług nocleiowych. organizację. konsument udaje się do miejsca występowania podaży. jak i niewymierne. .1 Reasumując. " Jest on kategorią rynkową wrażliwąna 4. tj. jego wielkość. za: W.

jak i międzynarodowej. leczenie) większe znaczenie ma podaż pierwotna. kt re s7. reklama. sąroz|iczne. wypoczynek. że w regulacji rynku rlużą rolę uzyskuje cena. iż przy motywacjach o charakterze ftzycznym (np.. Szerzej na temat podaży turystycznej pisze J.cena płacona przez konsumenta.żnicowanie daż{Źakres podaŻy pierwotnej i wt rnej w duzym stopniu za|eży od s k u t e ćzn o ś i dzi ą ła n i a p o dmi o t w g o s p o da rki t ury s ty c znvĄZa pomocą c dostępnych im środkw podmioty te decydują o tym. Kaspar. iż podaż turystyczna jest w znacznym stopniu 20 Lpanz z) furystyczna możebyć tez charakteryzowana jako zbi r poda. oraz jej duża kapitatochłonnołr\ z (szczeg lnie w odniesieniu np. w przypadku rynku nabywcy. i silnie zaznaczające się preferencje nabywc w w sumie zacierają rolę ceny jako regulatora rynku.że przedsiębiorstwa turyStyczne Są na og ł jednostkami świadczącymi usługi. W literaturze podkreśla siQ]_' Że cechy te sprawiają. W tym miejscu Zwraca się uwagę na 2| 22 c. s. Zagadnieniu temu są poświęcone rozdziały 4 i 6 niniejszej książki.r f r t wizerunki miejsca docelowego. ttitturalnych proces w wyr wnawczych i sprawia.28-31. udostępnienie podaży pierwotnej i rozbudowa podaŻy wt rnej).lywna. odgrywa popyt turyStycznyŻI. jak np. do hoteli). aby wyr wnać cykle popytu. ze względu na szeroką skalę potrzeb turyst w. ze względu na rriznorodne motywacje. tradycje. Popyt ten. stanowiące podstawę materialno-organizacyjną świadczer( turystycznyc ) og lnie można powiedzieć. Dla przedsiębiorstw turystycznych wazne jest wykorzystanie w mozliwie maksymalnym stopniu swojego potencjału usługowego. pośrednictwooraz organizację podr zy). popytu turystycznego powoduje zr żnicowanie po_ ' Zr . Posługując się takimi środkami. Die Tourismuslehre im Grundriss. Ta rozbieżność cech utrudnia zachowanie normalnych. zar wno krajowej. że ptzy odpowiednim zr żnicowaniu cen moŻna dowolnie spożytkować siłę nabywczą ludności i jej skłonność do zakup w usług turystycznych. urządzenia wypoczynkowe i sportowe. podczas gdy intensywność potrzeb jest bardzo r żna. co zostaje włączone do poduŻy turystycznej i jak podaż ta się zwiększa (np. co stoi wymagają ftzycznej obecności klienta. . jest bardzo zr Żnicowana.3 GOSPODARCZE KONSEKWENCJ E RozwoJU TURYsT YKt (u/Ęclr KERUNKoWE) . 4. Altkorn. brak możliwościmagazynowania usług. w Sprzeczności z podatnością (elastycznością) popytu ltlrystycznego. Uważa się. Do podaży pierwotnej zalicza się rzeczywistość przyrodniczą (naturalne walory turystyczne). jw.1 . zwysokich cen. gastronomię. Cechą charakterystyczną podaży turystycznej jest jej zwiqzek miejscem. komplementarność produktu turystycznego. osiągnięcia myślitechnicznej) i urządzenia infrastruktury og lnej (transport. s. kongresowa) większe znaczenie przypisuje się podaży wt rnej. ŻI2 ŻI3 . Produkcja usług zachodzi w tym sitlnym czasie i miejscu co ich konsumpcja. Konsekwencje rozwoju wsp łczesnej turystyki. turystyka biz_ nesowa. w jakiej mierze podaż turyStyczna jest wykorzystana przez popyt. przy sprzyjającej polityce turystycz_ nej. gościnność. co zapewnia wysokie wykorzystanie potencjału usługowego2z. I ży pierwotnej i podaży wt rnej (pochodnej). Na zakoriczenie og lnej charakterystyki podazy turystycznej warto' podkreślićniekt re jej cechy2o. Jednak w za_ leznościod motywacjir żne znaczente przypisuje się podazy pi rwotnej i wt rnej . w kt rym jest oferowana. gospodarkę komunalną itp.. hotelarstwo. Natomiast do podaży wt rneJ lub pochodnej włącza się instytucje i vządzenia infrastruktury turystycznej (np. Że podtż turystyczna. jw'. gdy zachodzi potrzeba. Trzeba tu jednak podkreślić. Jednakże brak przejrzystościrynku.). Wiadomo. Tałnże. z rezygnacją. na_ tomiast przy motywacjach związanych z prestiżem (np. język. silna za|eżność rxl p r roku. W takiej sytuacji doch d staje się właściwym regulatorem rynku turystycznego.jest względnie elastyczny. Na rynku tym oferty korzystne cenowo umozliwiają uczestnictwo w ruchu turystycznym także grupom ludności o małych dochodach. stosunki społeczno-kulturalne (zabytki. 121-1Ż2. podmioty te decydują (lub co najmniej wpływają na to). W kształtowaniu się rynku i cen dominującąrolę. Marketing w turystyce.

że udział regionami. Praktyka dowo. Gospodarcze znaczenie turystyki zagranicznej zależy od tego. jeślizostaną ratyfikowane przez rząd RP. będąc częściąbilansu płatniczego.Inaczej m wiąc.|'::Ń. Dtlży postęp w tym zakresie rokują zalecenia WTo dotyczące statystyki wydatk w na turystykę. 2a 23 konsekwencje gospodarcze.l. im Grundriss. 1ŻŻ_l3o.w przypadku turystyki krajowej.KaJowego brutto.'uy rozwoiu gosnorlarczvm --"ioflU 1ou :T::T. Hiszpania. Natomiast wydatki na turystykę zagraniczną wyjazdowąsą.I\.#J.i1{.j. czy też jest krajem turystyki wyjazdowej (np.ffi.." iy"*upracę. oraz między krajami. Dlatego turystyka jest uwazana Za tzw.n:ff:mBerner Studien zum Frem ŻI4 ŻI5 .:''-#i::f itrtrn*-ff#J''ffi ri:'jjil. Warto podkreślić. czyli og lnie biorąc. że wpływy z turystyki zagranicznej ptzyjazdowej są. Turystyka jest ważnym środkiemredystrybucji dochod w między kr1ju Jest tym rvtększy' turystyki. czy dany kraj jest krajem turystyki przyjazdowej (np.li' j1l. wpływy i wydatki na turystykę nie dają się łatwo rejestrować2a.:'1lil |l- ffi c. to tym Samym wzrasta znaczenie turystyki dla wpływ w i wydatk w dewizowych gospodarki narodowej.::'f. r wnowazne wpływom z eksportu w bilansie handlowym. Bilans turystyki. Należy przypomnieć. tworząc tło rozważart prowadzonych w dalszej części rozdziałuŻ3 .'.f^il:1":T"|ff'T'lTł ka ffi3#1!:nieisca pracy i oo"nojf z .l. Niemcy. W literaturze przedmiotu spotyka się stwierdzenie. jest por wnaniem wartościd br i usfug turystycznych sprzedanych w kraju obcokrajowcom oraz d br i usług zakupionych przez mieszkarc w danego kraju w czasie tury_ Stycznego pobytu za granicą.."Ę:I^li'ąt:rr'".165x^2?:ł... Japonia) i wykazuje deficyt bilansu turystycznego.y^ł."T..#:#:mTilyi:il"'i1"$pi'#*5"-'" *yyu"^. w turyStyce międzynarodowej danego kraju. Jezeli roczne wydatki na turystykę zagraniczną rosną szybciej niż produkt krajowy brutto. W przeciwieristwie do tra_ dycyjnego eksportu i importu. niewi_ dzialny eksport i import."#r'^""ilf::il wok li::::l$.i":. z punktu widzenia bilansu płatniczego pa stwa.'h. z punktu widzenia bilansu płatniczego.1 ł kt rej rozwijają się dzt. czy|ijest krajem turystyki aktywnej.: ąi[(.^ fl:iil"#:l1'"I:|] "*.:"j rj lił}. Kaspar.. w przypadku turystyki międzynarodowej. ze turystyka iest il jI". . s.*i#[""T1'-"il\Ł.i1arkisminturystycznych. Włochy) i wykazuje nadwyżkę w bilansie turyStycznym. 9-' JąJr r zaopatrzenra w tow/. r wnoważne wydatkom na import.iż gł wnym czynnikiem określającym regionalny i krajowy wzrost gospodarczy jest atrakcyjność turystyczna regionu lub kraju.#lł*'"'*ł 4'1'4' MARTenNG w TgfiYSTYcg poswlęclc kilka uwas właściwierozumianv marketino --.. Die Tourismuslehre . i**gr*'r:łm#jii''łffi l ::::-::'::Ń-*. W taki spos b może się ona przyczynić do zr Żnicowania rozwoju gospodarki narodowej i światowej. Turystyka ma sw j udział w bilansie płatniczym paristwa.ffi rcach yffi. jw.fi tu.re-.il..:łł.""ff ::ilttlipTąj-fl 1"stykizlł. bilans turystyki jest zestawieniem wartości konsumpcji turystycznej w zagranicznej turystyce przyjazdowej orazw zagranicznej turystyce wyjazdowej.nfiy sty ce :i:'T'^.

r

przy uzyskiwaniu umiarkowanego zysku. Natomiast zdaniem C. Kasparaz7 , marketing w turystyce jest określany jako ,,...polityka turyStyczna nakierowana na rynek i uzasadniana przez rynek, polityka zar wno przedsiębiorstw turystycznych, jak i organizacji turystycznych, bez względu nato, czy Są one podmiotami prawa publicznego, czy prywatnego''. Takie ujęcie marketingu oznacza akceptację zar wno marketingowego sposobu myślenia, jak i marketingowego sposobu praktycznego działania. Marketing w turystyce w szerszym znaczeniu tworzą:

nym, powinny być skonkretyzowane pod względem finansowym i osobowym. Cele polityki turystycznej osiąga się za pomocą instrumentarium marketingowego. Instrumentarium to tworzą:

r r

: : : r

produkt (asortyment, ilośćitd.), cena (warunki, zr żnicowanie cen), promocja (reklama, public relations oraz sprzedaz osobista), dystrybucja (kanały dysĘbucji, systemy dystrybucji).

określenie cel w i funkcji turystycznych, opracowanie wskaz wek postępowania za pomocą strategii cząstkowych.

Zagadnienia te w duzym stopniu zależą od właściwejinformacji, i określenie trend w wskazujących przyszły rozw j. Praktyka niestety dowodzi, że często nie docenia się w turystyce konieczności tworzenia banku informacji Statystycznych, co mścisię błędami przy podejmowaniu decyzji przez podmioty
pozwalaj ącej na analizę bieżącej sytuacji

Zastosowanie tych instrument w w praktyce w określonej kompozycji (marketing-mix) jest przedmiotem tzw. strategii marketingowej. Zadanie strategii sprowadza się do określenia środkw zapewniających osiąganie cel w polityki turystycznej lub zbyt w dłuższej perspektywie czasowej. Można też m wić o strategiach narzędziowych (cząstkowych), gdy np. w ramach koncepcji marketingowej planuje się politykę cen, dysĘbucji itd. Zdaniem C. Kaspara, przy stosowaniu instrumentarium marketingo-

polityki turystycznej. H. WeinholdŻ8 zwtaca uwagę, iż w określaniu cel w polityki turystycznej powinno się uwzględniać następujące elementy:

r r l r l

opis pozycji, jaką zajmuje przedsiębiorstwo lub organizacja turystycznazg w og lnogospodarczym procesie dysĘbucji d br i usług, opis potrzeb, kt re przedsiębiorstwo lub organizacja zamierza zaspokoić Za pomocą świadczonych usług, opis usług, kt re określone podmioty zamierzają świadczyć, opis rynk w, na kt rych podmioty te zamierzajądzialać, opis usług określonych podmiot w w wymiarze ilościowo-jakościowym.

wego nalezy zwr cić szczeg lną uwagę na stopie nasycenia rynku. Dlatego ważnajest koordynacja marketingu na poziomie przedsiębiorstwa z marketingiem w skali makro. Rola skoordynowanych poczyna jest szczeg lnie waŻna w warunkach występowania popytu turystycz-

jego większą przejrzystość.obserwowane poziome

nego na pakiet usług. Ponadto wzrastająca integracja rynku powoduje

Nalezy dodać, iz wymienione elementy, stanowiące podstawę określeniacel w polityki turystycznej na konkretnym szczeblu terytorialC. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 133. H. Weinhold, Marketing in 20 Lektionen, cyt. za: C. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 134-136. 2e Organtzacja turystyczna jako podmiot polityki turystycznej, np. gminy.
28

2i

sprawiają, Ze szanse na sukces małych, pojedynczych przedsiębiorstw turystycznych są w efekcie rozrastającego się rynku krajowego i międzynarodowego coraz mniejsze. C. Kaspar zauważa, że takj wniosek powinien wypływać zbada rynku i być podstawą marketingu. Względy praktyczne uzasadniająpoczynienie kilku uwag poświęconych poszczeg lnym elementom instrumentarium marketingowego. Jeżeli chodzi o politykę dotyczącą produktu turyStyczne7o, to powinno się w spos b jasny precyzować ofertę turystycznąijej kształt pod względem ilości,jakościoraz rodzaju infrastruktury og lnej i tury_ stycznej. Dużej roztropności wymaga polityka cen. Zalety zt żnicowania cen usług turystycznych r żne ceny za te Same usługi w zależnościod okresu (przed sezonem, w czasie sezonu czy po sezonie) lub od czasu
Ż17

i

pionowe fuzje

zr6

r
korzystania z usług (dłuższyczy kr tszy), oraz ceny ryczałtowe są na wsp łczesnym rynku (nabywcy) oczywistością' W turystyce podkreśla się znaczenie polityki ,,obr bki'' rynku' poWszystko to, co w promocji wypełnia zakres public relations, słuzy w oczach opinii pu_ lepszeniu wizerunku i zwiększeniu wiarygodności blicznej. Działania objęte public relations mają gł wnie charakter informacy3ny i powinny tworzyć dobry klimat dla udanych kampanii reklamowych. Jezeli chodz\ o reklamę w turyStyce, to powinna budzić zapotrzebowanie na oferowane usługi i ukierunkowywać istniejący popyt na określonąpodaż, a takŻe spełniać funkcję informacyjną. W literaturze p."" .iotu podkreśla się wym g Systematyczności przygotowywania jest akcji reklamowych. Punktem wyjściaw opracowaniu takiej akcji odpowiedź na następujące pytania.

r s r r

Czemu akcja ma służyć,jaki jest jej cel? Gdzie akcja powinna być przeprowadzola| czy wśrd ludności wiejskiej, czy w aglomeracjach miejskich? latie zastosować nośniki reklamy, np. telewizję, ogłoszenia, pro-

Kiedy akcja powinna być przeprowadzona' czy np' w listopadzie,
czy na wiosnę?

spektY?

sympozja i konferencje. Promowanie sprzedaży usług turystycznych w szerokim znaczenil tego terminu oznacza r wniez określeniekanał w dystrybucji (własne plac wki sprzedaży, pośrednicy detaliści,hurtownicy itd.) i kształcenie tych, kt rzy mają bezpośredni kontakt z klientami. og lny przegląd problematyki marketingu w turystyce potwierdza istnienie dodatkowej za|eżnościmiędzy rozwojem turystyki w kierunkach społecznie poŻądanych a szeroko rozumianym marketingiem.
*t<t<

imprez stałych, regularnie organizowanych w określonych miejscach i terminach. Imprezy targowe stwarzają wystawcom ofert i potencjalnym ich nabywcom duże możliwościprowadzenia działa marketingowych i kontakt w. Tereny targowe są także miejscem konfrontacji wystawianych ofert z opinią zutiedzających. Warto podkreślić,że są one r wnież miejscem kontakt w Z prasą, radiem i telewizją. Giełdy turystyczne natomiast są organizowane okresowo. Pozwalają one na dokładny przegląd ofert turystycznych i bezpośrednie kontakty organizacji turystycznych. Duże znaczenie reklamowe mają giełdy międzynarodowe. Na przykład w Europie są znane: Międzynarodowa Giełda Turystyczna w Berlinie, Europejska Giełda Turystyki Motywacyjnej i Kongresowej, Europejska Giełda Turystyczna Par stw Nadbałtyckich. Przy okazji giełd turystycznych organizuje się r żne wycieczki reklamujące atrakcyjnośćpromowanych miejscowości, a także seminaria,

Warunkiem skuteczności każdej akcji reklamowej jest oparcie odpowiedzi na te pytania na wnikliwej obserwacji rynku turystycznego' to na wynikach badar, rynku. Aby reklama w tuu.'"sti to możliwe - oczekiwania, musi przyciągać uwagę, informorystyce mogła spełnić praww ać, zachęcać,, być zrozumiała, lekka, rzeczow a, bliska nabywcy, dziwa, aktualna, wiarygodna,przyzutoita. planoiva itp. Wszystkie te cechy są komplementarne. 'Promocja

na rynku turyStycznym jest też prowadzona w formie sprzed.aży osobistej oferowanych usług. Decyzja o zakłtpie, spowodowana reklam4, powinna zostać urzeczywistniona' Istotne znaczenie dla reklamy w turyStyce mogą mieć targi oraz giełdy. Należą one do imprez, kt rych celem jest prezentacja ofert turystycznYch.

społecznego, kulturalnego dochodu narodowego.

Przypisywane turystyce wsp łczesnej, d. masowej, rozliczne uwarunkowania rozwoju i następnie jego skutki (funkcje) w - wymiarze ekonomicznym, społecznym, kulturowym, przestrzennym itp. wskazują na jej wsp łzależność licznymi elementami gospodarki- narodoz wej. Zjednej strony turystyka jest pochodną wysokiej aktywności gospodarki jako całości,z drugiej zaśstymuluj e rozw j r żnych sfer zycia

i ekonomicznego oruz oddziałuje na wzrost

Targi turyStyczne, ze wzg\ędłt na ich zasięg przestrzenny' mogą być międzynarodowe, og lnokrajowe lub regionalne' Na og łnateŻąone do

ŻI8

219

/

4.2.T URYSTYKA A TMN5PORT
Usługi transportowe integrują rozmaite dziedziny zycia społecznego i spajają gospodarkę danego YłĄu. Żaden dział gospodarki nie moze się bowiem obejśćbez usług przewozowych i w ostatecznym rachunku efekty pracy np. przemysłu, budownictwa, rolnictwa czy handlu zagranicznego w duzym Stopniu za|eŻąod sprawności i niezawodności transportu. Bez usług transportowych nie jest też możliwy rozw j turystyki, przy czym popyt na świadczenia transportu turystycznego pobudza wzrost ich podaży (zwiększenie liczby i jakościśrodkw transportu). R wnie oczywisty jest wpływ podazy usług transportu na popyt' Na przykład dzięki upowszechnieniu samochodu turystyka mogła się gwałtownie rozwinąć. Także korzyści z wynalezienia samolotu zrodziły nowe potrzeby turystyczne w zakresie usług transportowych. Wybierając środek transportu, turySta zwraca uwagę na wiele czynnik w. Jednym z nich jest bezpiecze stwo podr ży. Jednak w miarę postępu technicznego w transporcie, atakŻe m.in. rozwoju turystyki biznesowej czynnik ten nie zajmuje juz pierwszego miejsca na liście
wymagari.

wskazać na koszĘ, poniewaz kazda poprawa jakościusług transportu musi być związana z dodatkowymi wydatkami turystycznymi. Praktycznie biorąc, wymagania turyst w wobec cech jakościowychśrodk w transportu są ograniczone przez ekonomiczną relację koszt w i dochod w. Można Z tego wyciągnąć wniosek, że wydatki, jakość usług transportu i dochody przewoźn1k w muszą pozostawać w korzystnym stosunku z punktu widzenia interes w transportu. Historia transportu wskazuje, że jego rozvt j odbywał się zar wno dzięki poprawie jakościusług, jak i dzięki zmniejszaniu kosztu jednostkowego.
Spadek cen usług następuje na skutek postępu technicznego w transporcie, poprawy jego ekonomiki i w wyniku subwencji na rozw j infrastruktury transportowej. Rzecz jasna, stymuluje to rozw j turystyki.

Krajoznawcze ce|e podr zy turyStycznych, zamiłowanie do przyg d, nasilanie się podr zy w interesach uczyniły cechą dominującą szybkość.Praktyka wykazuje, że coraz większa szybkośćpodr żowania, przede wszystkim transportem lotniczym, pozwala na zwiedzanie kraj w, kt re dotychczas nie mogły być obiektem turystyki masowej. W ofercie usługowej dotyczącej wsp łczesnych środkw transportu turyStyczneg o dużąuwagę zwraca się na komfor'. warto w tym miejscu wskazać na powodzenie np. podr zy pociągiem z zabraniem samochodu, pociągami superekspresowymi, sypialnymi, luksusowymi autokarami czy podr ży coraz większymi i szybszymi samolotami. obserwuje się tez tendencję do indywidua|izacji oferowanych usług przewozowych. Jeżeli chodzi o inne cechy jakościowe środk w transportu, takie jak punktualność'regularność czy częstotliwość,to w odniesieniu do transportu turyStycznego nie mają one większego znaczenia. Za|ety te są bardziej doceniane ptzez podr żu1ących w celach nieturystycznych' Rozważając zagadnienie wzajemnego wpływu turystyki i transportu punktu widzenia jakościowych cech środk w transportu, trzeba teŻ z
Ż20

Trzeba przy tym zauważyć, ze co do niekt rych środkw transportu, np. nowoczesnych samolot w o dużych szybkościach'istnieje przymus ustanawiąnia stosunkowo wysokich cen wskutek wysokich koszt w eksploatacji. Cenowa elastyczność popytu prowadzi tu do pewnej selekcj i popytu, kt ry j ednocześni e wy znacza podział zada dla poszczeg lnych środkw transportu dzięki ich substytucji (np. kolej-samolot). M wiąc o wpływie poprawy jakościusług transportowych na rozw j turystyki, trzeba r wnież zutr cić uwagę na stymulacyjny charakter wzrastaj ącej zdolności przewozowej wsp łczesnych środk w transportu. Czynniki techniczno-ekonomiczne i organizacyjne kształtują bowiem zdolnośćprzewozową poszczeg lnych rodzaj w transportu: kolei jako środka ptzewoz w masowych, samochodu jako środkatransportu indywidualnego, autokaru i samolotu jako środkw przewoz w grupowych. Wypada tu powiedzieć, że turystyka oddziałuje też na wzrost poduŻy usług transportowych. Występuje tu zasada sprzężenia zwrotnego: do_ stępność transportowa walor w turystycznych ozywia ruch turystyczny, kt ry z kolei oddziałuje na rozw j transportu w pożądanych kierunkach. Zależnościturystyki i usług transportu Zostaną szerzej om wione w następnym rozdziale.

ŻŻI

r

4.3.T URYSTYKA A PRZEMY5Ł
Rozw j wsp łczesnej turystyki i jej roz|iczne uwarunkowania znajdują się w ścisłymzwiązku z rozwojem przemysłu. Turystyka jest produktem cywilizacji przemysłowej, przemysł kształtuje też kierunki i intensywnośćturyStycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. W niniejszy ch rozvłaŻaniach przemysł jest rozumiany jako dział gospodarki narodowej zajmujący się wytwarzaniem środkw produkcji i środkw spozycia oraz śvłiadczeniemusług produkcyjnych. Z trzech grup działalnościprzemysłowej (wedfug klasyfikacji oNZ): przemysłu wydobywczego, przemysłu przetw rczego oraz przemysłu produkcji energii elektrycznej i gazu przedmiotem rozważafl w tym podrozdziale jest przemysł przetwtrczy. Wpływ wsp łczesnej turystyki na przemysł jest znaczny. Turysta jako konsument zwiększa zakres swoich zainteresowa o r żne elementy i przez to modyfikuje strukturę popytu oraz podnosi jego poziom' W wyniku popytu turyStycznego powstaje wiele dziedzin wytw rczości przemysłowej, nastawionych na obsługę ruchu turystycznego. Dotyczy to gł wnie przemysfu przetw rczego i rzemiosła. Doświadczenie uczy, ze pod wpływem popytu turyStycznego znacząco się rozwija przemysł d br konsumpcyjnych powszechnego użytku. Można tu wymieni przemysł motoryzacyjny, stoczniowy, metalowy, drzewny, sk rzany, odzieżowy, poligraficzny, papierniczy itp. Produkcja wymienionych przykładowo gałęzi przemysłu przetw rczego ma charakter specjalistyczny bądźbywa dostosowywana do potrzeb oraz upodobar uczestnik w turystyki powszechnej i kwalifikowanej. Z ptzemysłem przetw rczym nakierowanym na potrzeby turystyki

T

I

względem ceny.

w swojej formie i treściodzwierciedlać specyfikę danego regionu; stanowić estetycznie wykonany, trwały nabytek godny przechowania i obdarowania nim osoby, dla kt rej ma być dowodem pamięci; stanowić przedmiot wygodny do przewiezienia i dostępny pod

i

wie;Że się przemy słow o'rzemie ślnicza produkcj a pamiqtek tury styc znych

swoje wspomnienia z podr ży, chętnie kupuje pamiątki. Kużda pamiątka powinna budzić w turyście i w jego środowisku zainteresowanie danym krajem. Aby spełnić funkcje społeczne, wytw rczośćpamiątkar_ ska powinna:

drobnych artykuł w. Na og ł bowiem każdy turysta, chcąc utrwalić

Pamiątkarstwo jest w wielu krajach o rozwiniętych funkcjach turystycznych społecznie i gospodarczo ważnądziedziną wytw rczości artystycznej. Jednak masowy popyt na pamiątki turystyczne często sprawia, że nie spełniają one wsponrnianych wymagar{. Rozw j turystyki wpływa r wnież na przemysł pr7etw rczy produkujący arĘkuły żywnościowe' Masowe podr że turystyczne, zr żnicowane np. ze wzg|ędu na środkitransportu' czas trwania, stopie zagospodarowania miejsc pobytu i standard konsumpcji turystycznej, są inspiracją masowej i r znorodnej produkcji tych d br spożycia. Specyfika popytu turystycznego na artykuły żywnościowesprawia, ze jest wymagana produkcja tych d br w określonych jednostkach wagowych i pojemnościowych, o przedfużonym okresie trwałości,w stosownych opakowaniach. W warunkach gospodarki rynkowej przemysł spożywczy wyprzedza popyt turystyczny i kształĘe jego kierunki. Warto w tym miejscu zau:ważyć, iż niedorozw j tego przemysłu może hamować aktywność turystyczną pewnych grup ludności, obniżając standard konsumpcji turystycznej. Moze też obniżyć społeczno-ekonomiczną efektywność aktywizacji region w turystycznych. Produkcja przemysłu przetuł rczego na potrzeby turystyki jest typową produkcją rynkową. Dlatego też wnastające potrzeby turystyczne stymulują przede wszystkim produkcję d br konsumpcyjnych. Zkolei, aby uruchomić dodatkową produkcję rynkową, niezbędne są środki produkcji' kt rych wytwarzanie ożywia dziedziny dostarczające d br inwestycyjnych.

Masowość produkcji przemysłu ptzet:w rczego na potrzeby Stale
nasilającego się ruchu turystycznego uzasadnia określenie tego przemysłu mianem przemysłu turystycznego. Jednak termin ,,przemysł turystyczny" niejestjeszcze w takim znaczeniu obecny w literaturze przedmiotu. W świetlekryteri w klasyfikacji polskiego przemysłu stanowi on kategorię nieformalną. Pojęcie to może być zbiorczym terminem na r>znaczenie zada r żnych gałęzi i branz przemysfu przetw rczego, wY-

r

ukazywać turyściecharakter kraju, regionu, miejscowości lub środowiska, panujące tam zwyczaje, kulturę, historię i rozw j warunk w społeczno-gospodarczych;

ŻŻŻ

choć jest ono bardzo kapitałochłonne i nie wszędzie reaIne. w por wnaniu z przemysłem śred_ nim i wielkim. obniżając znacząco społeczne korzyści płynące z turystycznych form spędzania czasu wolnego od pracy.Że między rozwojem turystyki a przemysłem ja_ ko działem gospodarki narodowej występuje wsp łcześniewytaźny konflikt. Należy podkreślić.kazujących określonezwiązkibezpośrednie lub pośrednie z obsługą ruchu turystycznego. mająca zw\ry'. Postulowana pełna samodzielnośćekonomiczna samorządu terytorialnego powinna stworzyć warunki umożliwiające kojarzenie interes w terenowych z rozwojem og turystyki. Mają one dwojaki charakter. Drugie natomiast.4. Warto podkreślić. przenika wsp łcześniedo jest on wywołyśzerokich warstw społecze stwa.staje się przedmiotem coraz większego zapotrzebowania w krajach wysoko rozwiniętych. wiska i rozbudowę lnie mozna postawić tezę. na 4. Istotne zwiryk'l' występują r wnież między turystyką a rolnictwem. Są też miejscami koncentracji tego ruchu. Powszechny jest pogląd. W efekcie. drobnych przedsiębiorstw w sektorze przemysłu turystycznego' tym realniejsze są szanse zaspokojenia potrzeb turystycznych i tym większy jest stopier wzrostu całej gospodarki' Turystyka może stanowić podstawę materialnego rozwoju region w oraz miejscowości turystycznych w kraju. drugie zaśto podejmowanie podr zy turystycznych do obszar w jeszcze nie ska:żonych. uprawianie turystyki kwalifikowanej. charakteryzują: r r r s s duża elastycznośćdziałania. zasoby pracy. duŻa innowacyjność. Jest to odzwierciedleniem upo_ wszechniania się tam turystyki jako stylu zycia. z:właszcza w dostosowywaniu produkcji do zmieniĄącego się popytu.aniejest nakazem chwili. że im więcej jest sprawnie działających. kwalifikacje kadr. iż są one gł wnymi miejscami emisji ruchu turyStycznego.in. negatywne skutki rozwoju cywilizacji przemysłowej stały się barierą rozwoju turystyki.T URY5TYKA A ROLNICTWO zacji. Popyt na te dobra' niegdyśdostępne tylko dla zamoŻnych. przy spełnieniu innych warun_ k w. Reklama turystyki kwalifikostanowi pośrednio bodziec do rozwoju przemysłu turys*an"i tycznego. Na zakoriczenie warto wspomnieć o pośrednim wpływie przemysłu rozw j turystyki przez urbanizację.ek ze specyftcznymi warunkami lolalnymi (surowce. zwłaszcza na obszarach położonych w poblizu miejscowości turystycznych. Niemała jest r wnież rola turystyki w kształtowaniu proces w urbanizacyjnych. jest realne i niezbędne społecznie. że industrializacja odegrała wybitną rolę w procesach urbanizacyjnych wsp łczesnego świata. |ecz także ma podłoże snobistyczne' ŻŻ4 łoautcia przemysłu turystycznego.Koncentracja ludności w coraz większych miastach i aglomeracjach sprawiła. Z drugiej strony przemysł jest źr dłem zanieczyszcze środowiska przytodniczego i wielu ujemnych zjawisk w środowisku społecznym. Z jednej strony. dając społecze stwom wyższe dochody. Przemysł ten umożliwia m. Z drugiej strony. Przemysł ten bowiem. wysoka efektywność. Postulat rozwoju przemysłu turyStycznego znajduje r wnież uzasadnienie społeczne. Dużą rolę w rozwoju przemysłu turyStycznego może odegrać przemysł drobny. kr tszy czas pracy i warunki materialne uprawiania turystyl<l'.że wany nie tylko nakazem mody. w miarę postęp w urbani- "us żywnościowych. warunki popy- tu miejscowego i popytu turystycznego). duża elastyczność organizacyjna. Powszechny jest pogląd. iż z taktej konfliktowej sytuacji są dwa wyjścia: jedno to zahamowanie degradacji środowiska przyrodniczego przez pruemysł i rekultywacja środowiska. w niższakapitałochłonność. tym niższe wydatki na ochronę środoinfrastruktury. wsp łcześnieszczeg |nie preferowanej ze wzgtędu na jej walory zdrowotne i profilaktyczne. szczeg |nie w grupie d br nie- . Z jednej strony rozw j przemysłu i jego przemiany jakościowe stały się podstawą og lnego rozwoju. Pierwsze rozwiry. przestszennej koncentracj i ludnościmiej skiej i zanieczy szcze(l środowiska przy r odniczego recepcyj na funkcj a przestrzeni wiej skiej nabiera coraz większego znaczenia. rozw j turystyki wywołuje zmiany w strukturze produkcji rolniczej.

Rozw j cywilizacji przyczyn1ł się do znacznego osłabienia więzi człowieka zprzyrodą. W celu podtrzymania tej więzi niezbędna jest taka organizacja społecze stwa, aby człowiek nie był pozbawiony widoku przyrody. egzystencji wsp łczesnego mieszka ca Antidotum na uciążliwości miast jest m.in. turystyka wiejska. Przestrzenie wiejskie bogate w walory turystyczne' pfzy odpowiedniej polityce promocyjnej, stają się obszarami rozwoju infrastruktury turystycznej i og lnej, dzięki kt rym turystyka wiejska powoli staje się zjawiskiem masowym. Atrakcyjność tych obszar w jest przyczyną, dla kt rej ludnośćpreferująca turystyczne formy spędzania czasu wolnego opuszcza miejsca turystycznej koncentracj

4.5. TURYSTYKA A SPORT
Związk't turystyki Ze sportem wynikają z cel w, często zbieżnych, ich uprawiania. Zar wno sport, jak i turystyka służącelom społecznie wartościowym, wychowawczym' są więc środkiem wielostronnego, humanistycznego wychowania człowieka. Rozsądnie uprawiany Sport, podobnie jak turystyka, np. kwalifikowana, jest środkiem ksztąłtowania społecznie wartościowych cech charąkteru' Wyrabianie w sobie choćby silnej woli wymaga ciągłego zmagania się z przeszkodami oraz przeciwnościami, co przecież występuje w działalnościsportowej i turystycznej. funkcji turystyki i sportu naprzykJadzie Przy omawianiu zbieżności zdrowia pojęcie ,'Zdrowie'' należy potraktować szeroko. Chodzi tu nie tylko o zdrowie w znaczeniu braku choroby,|ecz także o dobre samopoczucie ftzyczne, psychiczne i społeczne. Szeroko rozumiane zdrowie

i, coraz bardziej zurbanizowane i zaniec zy szczone, aby szukać wartościowych form aktywnego spędzania czasu. Turystyka na wsi staje się więc alternatywą w stosunku do powszechnie przyjętych modeli tej aktywności. Iednąz konsekwencji rozwoju turystyki wiejskiej moze być zmiana właścicieliteren w rolniczych. W Polsce np. opr cz tradycyjnych wła_ ścicieli ziemi, tj. parstwa i rolnik w indywidualnych, pojawiają się noi wi właścicie|e dzierżawcy, budujący na obszarach wiejskich ośrodki przyzakładowe dla pobytowej turystyki grupowej oraz prywatne domki letniskowe, stwarzające warunki do rozwoju przede wszystkim rodzinnej turystyki weekendowej. w taki spos b następuje zmiana organiza' cji przestrzeni wiejskiej i rozszerzenie jej funkcji. Funkcja rollnicza często schodzi na drugi plan, natomiast rozwija się funkcja turystyczna.
Zjawisko to jest szczeg lnie widoczne we wsiach letniskowych. Turystyka wiejska staje się więc istotnym czynnikiem rozwoju społeczno-gospodarczego, stwarzając pozytywne nastawienie do niej wśrd ludnościwiejskiej, atakŻe dając tej ludności zatrudnienie. Innym efektem związk w turystyki z rolnictwem są przemiany w produkcji roślinneji hodowlanej. W miarę rozwoju turystyki rolnictwo włącza się do obsługi ruchu turystycznego. W wyniku wzrostu popytu i cen na skutek rozwoju turystyki obserwuje się wzrost skupu drobiu, ryb, runa leśnegoitp. obsługa ruchu turystycznego na wsi oraz wmiejscowościach turyStycznych połozonych korzystnie względem miejsc produkcji rolnej może być stymulatorem rozwoju gospodarstw rolnych, ogrodniczych i hodowlanych oraz sp łdzielczościogrodniczej

źrdłem zdolnoścido pracy, satysfakcji społecznej itp. Wsp łcześnieczłowiek zdrowy to gł wnie człowiek zdoIny do własnego rozwoju i przekształcania otoczenia. Jak juz wspomniano w tej ksiązce, tempo przemian stwarza wiele zagroże(t dla zdrowia. Sport uprawiany z umiarem i rozsądkiem oraz aktywny wypoczynek urlopowy są najlepszym lekarstwem dla wsp Ł czesnego człowieka, zmęczonego ftzycznie i psychicznie. W medycypowinno być
nie mnożą się głosy, że ruch ciała stanowi nie tylko środekterapeutycz-

i mleczarskiej.
ŻŻ6

lecz przede wszystkim profilaktyczny. Związkl turystyki Ze sportem są r wnież widoczne w płas7czyźnie dostarcza szeroko ekonomicznej. PrzykJad w takiej wsp łzależności pojmowana gospodarka turystyczna. Iej rozw j i struktura są pod przemoznym wpływem zar wno potrzeb turyst w, jak i sportowc w. Przedmiotem konsumpcji w sferze turystyki oraz Sportu są prawie takie same usługi i dobra turystyczne, np. można wymienić usługi transportowe' noclegowe, gastronomiczne, kulturalno-rozrywkowe, wypoczynkowe. R wnież w sferze zagospodarowania na potrzeby turystyki i sportu występuje zbieżność rodzajowa vrządze infrastrukturalnych. Wyjątek stanowią urządzenia sportowe specjalnego przeznaczenia, zapewniające uzyskanie wynik w w sporcie wyczynowym. Poniewaz na og ł imprezy Sportowe odbywają się w miejscowościach i regionach turystyczny,

Ż27

r'

nych, przeto można lznać, że rozul j turystyki i rozw j sportu są komplementarne. Dlatego tez korzyści ekonomiczne wiĘące się z tym roztakŻe w zględy praktyczne.

wojem należy traktować łącznie. Za tak'tm podejściem przemawiają
rozwoju turystyki i sporPouczającym przykładem wsp łzależności tu może być Szwajcaria. W polityce turystycznej tego kraju konsekwentnie się zmierza do wykorzystania walor w sportu w rozwoju turystyki. Szwajcaria zawsze kładłanacisk na swoje atllty związane ze środowiskiem geograficznym. Najpierw przez alpinizm, następnie ptzez narciarstwo i sporty zimowe w ciągu dw ch wiek w rozwinęła turystyczną. Ewolucja sektora sportowo-turimponującą działalność ystycznego w gospodarce szwajcarskiej wskazuje na preferowanie jakościw działaniach inwestycyjnych. hoducenci artykuł w sportowych notują zwiększające się zainteresowanie swojej klienteli' gł wnie narciatzy, artykułami odpowiadającymi wymaganiom bezpieczeristwa i komfortu' Takie same życzenia stara się spełniać hotelarstwo szwajcarskie. Na poprawę jakości zwraca się r wnież uwagę w szwajcarskiej sieci wyciąg w mechanicznych (500 kolejek linowych oraz 1200 kole_ jek narciarskich). Wzajemne zależnościmiędzy rozwojem turystyki a rozwojem sportu widać też na przykładzie wielkich itnprez sportowych, gł wnie tych o zasięgu światowym,jak Ietnie i zimowe igrzyska olimpijskie, mi_ strzostwa świata w piłce nożnej itp. U podstaw organizacji takich imprez leżą przeważnie względy prestiżowo-polityczne i ekonomiczne. Dzięki nim można bowiem poprawić wizerunek miejscowości turystycznej, regionu, a nawet całego kraju oraz osiągnąć długofalowe efekty promocyjne.

bowiem, Że imprezy te Stwarzają wzmoŻony ruch, a tym samym trudnościkomunikacyjne, oraz zwiększoną emisję substancji toksycznych, są r wnież źr dłem hałasu. Z tych względ 'w uważa się za celowe organizowanie wielkich imprez sportowych przed sezonem turystycznym oraz po tym sezonie. w taki spos b mogą one być wykorzystywane jako czynnik przeciwdziałania sezonowości w turystyce. Turystyczne walory promocyjne wielkich imprez sportowych znajdują tez odbicie w sferze społeczno_kulturalnej. Imprezy te bowiem powinny przysparzać ich uczestnikom korzyściduchowych przez dobre zaplanowanie i przeprowadzenie programu turystycznego. Umiejętne kojarzenie cel w sportowych z turystycznymi zapewnia wielkim impreZom sportowym rolę stymulatora rozwoju turystyki. Należy też zauwuŻyć, ze wielkie imprezy sportowe nie przyspieszają rozwoju turystyki, jezeli ich przebieg stanowi zagtożenie dla środowiska przyrodniczego. Z tych względ w decyzja o organizacji takich imprez powinna być poprzedzona przeprowadzeniem testu Zgodności z wymaganiami ochrony środowiska. Reasumując, można powiedzieć, iż związek turystyki Ze sportem j est ścisły, wielopłaszczyznowy' bezpośredni i dwustronny. Znajomość

wzajemnych uwarunkowar rozwoju turystyki oraz sportu moze być

fu dlem wielorakich korzyścispołecznych, kulturalnych,

a

takŻe

ekonomicznych.

4.6.T URY5TYKA A KULTUM
W literaturze dotyczącej turystyki dużą częŚć stanowi tematyka ekonomiczna. Natomiast inne aspekty tego zjawiska w wymiarze wsp łczesnym, np. społeczne oraz kulturowe, nie zostały dostatecznie zbadane i opisane. Poza tym termin ,,kultura" ma wiele znacze . Sprawia to, że naszkicowane związki turystyki z kulturą są zbiorem dość luźnych uwag og lnych. Spotykane w literaturze definicje kultury mozna ująć w dwie grupy: definicje antropologiczne i definicje humanistyczne. W ujęciu antropologicznym kultura jest og lnym przejawem ludzkich zachowa , sposobu życia, umiejętności, zwyczaj w i obyczaj w, wierze języka, idei,
' ŻŻ9

Wielkie imprezy sportowe pomagają miejscowościom i regionom turyStycznym w pozyskiwaniu nowych utządze(t infrastruktury turystycznej, sportowej oraz og lnej. W konsekwencji wzrostu zdo|ności usługowych ty ch lxządzerl wielkie imprezy sportowe ptzynoszą znacz' ne korzyści ekonomiczne. Pełne ujęcie tych korzyścijestjednak trudne, często niemożliwe. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że organizacja i przebieg wiel_ kich imprez sportowych wywołują także skutki negatywne w sferze społeczno-kulturalnej i ekologicznej. Dlatego też mieszkarcy ośrodk w turystycznych są negatywnie nastawieni do wielkich imprez. Uwaza się
Ż28

7
norm, działalnościitd. Natomiast dlą humanisry kultura jest określonym dziedzictwem społecze stw i całej ludzkości, gł wnie aktywnościąprowadzącądo samookreślenia się jednostki, grupy Czy narodu, do afirmacji indywidualnej i społecznej. Jest też aktywnościązmierzającą do spotęgowania wrażliwościna piękno i dobro oraz do harmonii z otoczeniem przyrodniczym i ludzkim. Związlr<l turystyki z kulturą uwidaczniają się w humanistycznych podstawach turystyki3g. Turysta uczestniczy w tworzeniu i ochronie wartościkulturowych oraz jednocześnie ma dogodne warunki do poznawania tych wartości i przekazywania treścipoznawczych, estetycznych i moralnych.

-

Kultura ludowa (nie tylko działalnośćartystyczna, lecz takze budownictwo, rzemiosło itp.). Przyroda jako wartośćkulturowa (twory przyrody mające szczeg |ne znaczenie symboliczne). Zagospodarowanie turystyczne (tylko te elementy, kt re będą zad wierały założone właściwości br kultury' np. wyposażenie bazy turystycznej w urządzenia kulturalne).

kultury, będące przedmiotem duchowych potrzeb turystycznych. A. Kołodziej czyk3| pogrupowała je następująco.

W obrębie działa]nościturystycznej występują r żnorodne dobra

Łatwo zauutaŻyć, że wszystkie wymienione dobra kultury mogą być przedmiotem potrzeb turyStycznych. Zaspokajanie tych potrzeb oznacza popularyzację d br kultury i duchowe wzbogacanie uczestnik w ruchu turyStycznego. Jednocześnie występowanie tych d br stanowi ważny czynnik rozwoju turystyki w określonych układach przeW literaturze przedmiotu turystyka jest zaliczana do zjawisk kultury masowej. Turystyczne formy spędzania czasu wolnego są wykładnikiem kultury tworzonej w dużym stopniu przez środki masowego przekazu. Jednakże środkiprzekazu kultury masowej, choć zjednej strony zaspokajają ludzkie aspiracje poznawcze, to z drugiej oddalają jednostkę od natury. Człowiek wsp łczesny coraz częściej poznaje środowisko
strzennych.

- r

Przedmioty, miejsca i zjawiska związane z historią: zabytki architektoniczne, r zabytki historyczne, : miejsca pamięci narodowej.
Sztuka:

- s
r

dzieła sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego, instytucje gromadzące dobra kultury materialnej (np. muzea, bi-

-

blioteki). Zjawiska życiabędące wykładnikiem typu i poziomu wsp łczesnej
kultury: r osiągnięcia techniczne, gospodarcze i naukowe, : instytucje kulturalne (prowadzące działalność kulturalną i kulturalno-rozrywkową, np. kluby, teatry, kawiarnie), : zjawiska życia kulturalnego (np. imprezy, festiwale), r organizacja i spos b życia innych grup społecznych (np. wzory zachow art, style, moda).
Problem szeroko i interesująco analizuje K. Przecławski, Humanistyczne podstawy

30

tury styki, Instytut Turystyki, Warszawa 1986.

A. Kołodzieiczyk, RoIa element w kultury w turystyce,Instytut Turystyki, Warszawa 79'79, s. 9-10. Autorka ta szeroko omawia zagadnienie element w kultury w turystyce i miejsca turystyki w kulturze.

3l

przytodnicze i społeczne nie dzięki bezpośredniej obserwacji, |ecz dzięki przekazom kultury masowej. Poznaje zatem obraz świata,kt ry nie zawsze jest realny. Przed osłabieniem więzi z naturą chroni człowieka uczestnictwo w turyStyce, jest to bowiem doskonała okazja do zobaczenia na własne oczy d br kulturalnych i do przeżywania wydarzer kulturalnych. Funkcjonując w obszarze kultury masowej, turystyka moze więc stanowić doskonały środekprzeciwdziałający niekorzystnym skutkom percepcji przekaz w kultury masowej. W tym kontekście trzeba podkreślić,że ważnąrolę w synchronizowaniu korzyści z rozwoju turystyki i kultury masowej ma do odegrania powszechna edukacja społecze stwa. Efektywność uczestnictwa turyst w w kulturze może bowiem obnizać niebezpieczeristwo niesione przez kulturę masową. Na og ł w literaturze zainteresowa wymienia się m.in. pogor za ptzyjemnością,płytkość uczestnik w ruchu turystycznego, bierny, poyierzchowny kontakt z dobrami kultury i poznanym środowiskiem społecznym, bierne postawy konsumpcyjne, niechęć do refleksji. 23r

Ż30

/
Związkt turystyki z kulturą można też zilustrować naprzyhJadzie archeologii przemysłowej. Archeolo gia, przez odkrywanie i popularyzowanie zabytk w oraz przedmiot w, kt re miały udział w minionych przedsięwzięciach gospodarczych danego regionu czy krajuiw związ' częśćspuścizny naukowej, może być ku z tym stanowią wsp łcześnie ważnym nośnikiem wartości kulturalnych w sferze turystyki, zwłaszcza
kłajoznavłczej3Ż. zvtiązkj religii z kulturą, warto tu wspomnieć ZwaŻywszy na ścisłe o turystyce religijno-pielgrzymkowej' Przekazy historyczne dowodzą, iż pie|grzymki należałydo najstarszych form turystyki. Szersze om wienie tego zagadnienia znajduje się w podrozdziale I.3.L2. W skali międzynarodowej uznanie budzi rola turystyki jako czynnika wychowania w duchu humanizmu, przyczynia1ącego się do utrzymania pokoju oraz pogłębiania wzajemnego zrozumienia między narodami. Jednocześnie podnosi się problem koszt w w dziedzinie społeczno-kulturowej, ponoszonych w związku z rozwojem turystyki. Można tu wskazać na kilka turystycznych aspekt w w międzynarodowej wsp łpracy kulturalnej' Powszechnie się uważa, iż działa|ność kulturalna prowadzi do zbliżenia narod w. Towarzyszy temu wymiana turyStyczna. Zb|iżenie narod w z kolei toruje niejednokrotnie drogę de-

polskich oraz poprawa klimatu politycznego w stosunkach międzynarodowych. Na zakoriczenie uwag należy stwierdzić, że związki wsp łczesnej turystyki i kultury są coraz bardziej złoŻone, wymagają więc systematycznych studi w specjalistycznych. Zjawiska te znajdują się w związ-

kt rych nośnikiem jest turystyka. Mozna sądzić, iż działa|nośćta ma perspektywy rozwoju. określają je: wzrastająca samodzielnośćmiast

ku dialektycznym. Kultura inspiruje rozw j turystyki, turystyka zaś wzbogaca i chroni dobra kulturalne' Naturalnie nie należy zapominać o stratach, jakie ponoszą społecze stwa w wyniku tych dw ch zjawisk
masowych.

TURY5TYKA A GOSPODARKA MORSKA
w tym szczeg |nie morskim, stanowią punkt wyjściarozważa
Wzajemne zależnoŚci między rozwojem turystyki a transportem,

cyzjom politycznym, ułatwia nawiązywanie kontakt w w dziedzinie np. handlowej, naukowej czy technicznej, tworzy sprzyjające warunki do rozvłiązywania na zasadach partnerstwa wielu problem w nurtujących wsp łczesny świat. obserwując rozvł j turystyki międzynarodowej, można wskazać na rolę w tym względzie międzynarodowych imprez kulturalnych.Imptezy te przyjmują r żne formy, jak np. festiwale muzyki poważnej, muzyki filmowej, konkursy muzyczne' wystawy ksiązek czy sztuk plastycznych. Niezależnie od swoich funkcji kulturotw rczych wpływają
one jednocześnie na rozw j

,,Gospodarka morska jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych, bezpośrednio związanych z wykorzysta-

o związkach. jakie można zaobserwować między turystyką a gospodarką morską. W tym celu niezbędne jest określenie pojęcia ,,gospodarka morska'' i jej funkcji. W bogatej literaturze przedmiotu oraz w życiu gospodarczym pojęcie to nie jest jednoznacznie zdefiniowane. Stanowi ono zbiorczy termin dla r żnych zada(t gałęzi gospodarki, wykazujących określone zvłiązkj z morzem. Na potrzeby niniejszej ksiązki możnaptzyjąć następującą definicję:

żnych usług turystycznych. Warto zwr cić uwagę na wsp łpracę i wymianę kulturalną między miastami a jednostkami administracyjnymi polskimi i zagranicznymi,
32

r

Przykładowo można tu wymienić takie zabytki przemysłowe, jak młyny wodne,

wytapiania szkła i wypalania cegły, krosna tkackie, stare gorzelnie, warsztaty okrętowe'
mosty, porty, śluzy,kanały.

stare osady

g

wybrzeża morskiego jako określonegośrodowiska geograficznego''33.w definicji tej podkreśla się dwie cechy gospodarki morskiej: kompleksowośćfunkcji orazbezpośredni związek ze środowiskiem motza czy też wybrzeża morskiego. Poza tym umownym zakresem zadari gospodarki morskiej pozostawałyby więc wszelkie funkcje związane z niąjedynie pośrednio.

niem morza

i

micze, rybackie, piece hutnicze, piece do produkcji wyrob w garncarskich,

33

w.w. Gaworecki, Cąnniki ks4ałtujące rysp l portowo-miejski Gda sk_Gdynia,

Wydawnictwo UG, Gdarisk 1974,

s.3940.

Ż3Ż

Ż33

jako węZły transportowe i jednocześnie miejsca zmiany środka przewozl) spełniają ważne funkcje w obsłudze turystyki morskiej. promami pasażersko-samochodowymi i statkami towarowymi.Teoretyczna interpretacja pojęcia gospodarki morskiej upoważnia do stwierdzenia. W grupie/a nkcji bezpośrednich zna1dują się funkcje portowo-żeglugowe' przemysłu okrętowego. z większymi rlśrodkami miejskimi w kraju. Morskie porty handlo_ we. można tu wyrnienić takie funkcje pośrednie. Rozw j zwłaszcza produkcyjnych funkcji gospodarki morskiej wpływa na rozw j innych funkcji miast portowych. Jej rozw j ściśle wiąŻe z funkcjami portowo-żeglugowymi i przemysłu okrętowego gospodarki morskiej. handlu zagranicznego i wewnętrznego. czyli turystyki morskiej. administracyjne rlraz nauki i szkolnictwa. zatokowej i zalewowej' a także starlowią bazy dla żeglarstwa morskiego i przybrzeŻnego. Opr cz tych tradycyjnych motyw w występują nowe' 'twiązane ze zmianarrli w strukturze ruchu turystycznego. upodobania tlo wylegiwania się na piasku w słoricu. Ponadto og lny rozw i gospodarki morskiej wymaga odpowiedniej rozbudowy zaplecza usługowego w dziedzinie szkolnictwa zawodowego i wyższego oraz zap|ecza naukowo-badawczego' Miasta portowe stanowią ośrodkiadministracji gospodarczej o regionalnym.icst atrakcyjny. a takŻe atrakcyjnośćzagospodarowania miejscowości nadmorskich' na co wywarła wpływ gospodarka morska. Między turystyką a gospodarką morską zachodzązwiryl<t bezpośrednie i pośrednie' W układzie zvłiązk w bezpośrednich nalezy wskazać na turystykę się morską. stanowi ważny instrument obsługi turystyki morskiej. Na przykład rozw j transportu morskiego i przemysłu okrętowego pociąga za sobą odpowiedni rozw j transportu lądowego. W por wnaniu z turystyką lnorską ta forma spędzania czasu wolnego jest względnie tania i ma charakter masowy. Ztego punktu widzenia zadania usługowe morskich port w handlowych obejmują przemieszczenia pasażer w z jednego środkatransportu na drugi. Związkt pośrednie między gospodarką morską a turystyką można wskazać na przykładzie turystyki nadmorskiej. morskiego przemysłu rybnego i turyStyczne. iżjest ona zespołem funkcji. ciągle .og lnie biorąc. obejmującym nie tylko transport morski. Wszystkie one mają określony wpływ natozw j turystyki morskiej. w zespole funkcji gospodarki morskiej można wyr Żnić: cyjne warunki rozwoju morskich podr ży turyStycznych. przemysł okrętowy i morski przemysł rybny. chociaż te trzy funkcje można uważać za podstawowe człony gospodarki morskiej. Przykładowo. ośrodkahandlowego. szczeg lnie portowych. opr cz morskich port w handlowych. Utrzymują się także pewne stałe motywy uprawiania turystyki nadmorskiej: walory terapeutyczne klimatu i wody. Llczne miasta położone w pasie nadmorskim są wyposażone w przystanie zeglugi przybrzeżnej. holowanie. Natomiast w grupie funkcji pośrednich gospodarki morskiej wyr znia się funkcje: węzła komunikacyjnego. Na zako czenie należy zwr cić uwagę na pogarszające się warunki rrlzwoju turystyki nadmorskiej na skutek zanieczyszczer środowiska 235 . cumowanie i inne usługi portowe świadczonenarzecz statk w i ich pasażer w. p7lotaż. uprawianej statkami pasazerskimi. rozumianej jako wypoczynek urlopowy w pasie wybrzeża morskiego i miast tam położonych. r r funkcje bezpośrednie. Funkcje turystyczne polskiej gospodarki morskiej są widoczne w całym pasie wybrzeża morskiego. jak funkcje handlowe. atakŻe ponadregionalnym zasięgu działania.naczenia wypoczynek nad morzem zimą. wartościkrajoznawcze. Razem z portami żegluga Stwarza materialno-organizaŻ34 określone zvłiązk't występują takŻe między turystyką morską a pozostałymi funkcjami gospodarki morskiej. jakośćusług świadczonych turystom oraz zakres reglamentacji morskich podr zy turystycznych. Wypoczynek urlopowy nad morzem. Na terenie port w odby_ wają się r wnież odprawy graniczne i celne turyst w krajowych oraz zagtaniczny ch. lstotnym czynnikiem tego rozwoju są r wnież dogodne powiązania kolrrunikacyjne miast wybrzeża. Żeg|uga morska. szczeg lnie latem. Wśrd czynnik w rozwoju turystyki nadmorskiej można wskazać warunki środowiska geograficznego. Istniejące tu szk łki i ośrodkiżeglarskie stanowią z kolei podstawę rozwoju żeglars( wa pełnomorskiego. funkcje pośrednie. Natomiast przemysł okrętowy buduje statki i jachty wykorzystywane w turystyce lnorskiej oraz Zapewnia stałą gotowośćtechniczną i eksploatacyjną tych jednostek. atrakcyjność tego rodzaju wakacji dla dzieci. ośrodka nauki i oświaty oraz ośrodka administracyjnego. Nabiera też l.

Markowic słusznie zwracająuwagę. polegającej na przystosowywaniu go do eksploatacji całorocznej. Związki te mogą mieć charakter dwustronny. Kruczała3a za kryterium wyr żnienia miejscowości turystycznej przyjmuje. za M. w jej egzystencji i rozwoju". jak i J. Inną cechą charakterystycznąturystyki nadmorskiej jest jej przestrzenna nadmierna koncentracja. a szczeg1lnie przemysł portowy. jw. gdzie poprzednio nikt nie mieszkał. stanowiących atrakcję turyStycZną. Warto dodać. na" na|eŻy do dyskusyjnych. Wiadomo bowiem..8. bo trwający 2-3 miesiące' sezon letni. Są one widoczne gł wnie w licznych osiedlach i miastach wzdłużwybrzeŻa morskiego. gdyż rozw j turystyki może wpływać na rozw j i zakres niekt rych funkcji gospodarki morskiej' nadała specjalny charakter. że problematyki miejscowościturystycznej nie należy rozpatrywać w oderwaniu od regionu. urządzenia podstawowe i uzupełniające powiązane funkcjonalnie oraz przestrzennie. Cyt. Wydaje się. Nie wdając się w dyskusję na temat źr deł powstania zanieczyszcze(l. GKKFiT wyraziło pogląd. że miejscowość turystyczna to: . Peters. można powiedzieć. International Tourism. Trzeba r wnież odnotować. Kruczała. Że zasięg przestrzenny d br i usług turystycznych. ze gospodarka morska.miejscowośćturystycz- Prezydium b. iż w miarę rozwoju omawianej turystyki i malejących zasob w ryb morskich w Bałtyku turystyka nadmorska stanie się tu funkcją wiodącą. Wytworzony w miejscowości turystycznej bezpośredni doch d odgrywa bardzo waŻną rolę. 3a J. termin . Znacząca częśćludnościw niej zamieszkałej trudni się pracą w bezpośredniej lub pośredniej gospodarce turystycznej. obejmujący: walory. istnieją możliwościwydłużeniasezonu turystycznego. kt&e ptzyciągaliczne tzesze turyst w i kt remu turystyka 35 I. gł wnie w miastach portowychwybrzeża morskiego. 4. nawet decydującą.. J. urządzenia infrastruktury techniczno-ekonomicznej..przyrodniczego. iż jednostka osadnicza (miasto. omawiana miejscowość jest wyposażona w podstawowe walory turystyczne i infrastrukturę turystyczną.1.IkaczaŁa. Są wyłączane z eksploatacji przez służbysanitarne.. jeżeli posiada co najmniej jeden ze składnik w podstawowych d br turystycznych i w związku z tym jest punktem docelowym wypoczynkowego lub krajoznaw czego ruchu turystycznego. Po)ĘclE l TYPoLoGlA MlEJscowoścl ska czy miejska jednostka osadnicza lub jednostka nowa. Moze temu r wnież służyćotwarcie ku rynkowi |icznej sieci pensjonat w ptzyzakJadowych.. szczeg lnie morską i nadmorską. określonąw tym rolę należy r wnież przypisać turystyce nadmorskiej.miejsce. London 1969. fugospodarowanie turystyczne. wieś) jest zaliczana do miejscowości turystycznej. tzeba powiedzieć. kt re nie tylko nawybrzeżu nie są w pełni wykorzystane poza Sezonem letnim. TURY5TYKA W GOSPODARCE M l EJscowośo Tu RYsT YczN EJ TURYSTYCZNYCH 4.wykształcony nakład turystyczny''. iŻ może to być wiej- Jak wskazuje literatura przedmiotu. w dużym stopniu się przyczyniła do obniżenia walor w turystycznych obszar w przymorskich. W miarę modernizacji hotelarstwa. że gospodarka morska wykazuje rozliczne związkj z turystyką. Wolno ptzypuszczać. Ż36 237 . Plaże i woda morska wykazują wysoki stopieri zanieczyszczenia. iz turystykę nadmorską charakteryzuje stosunkowo kr tki. Warto teżwskazać na pewne związkt morskiego przemysfu rybnego i turystyki nadmorskiej. iż zar wno I. Sprawa ochrony plaż morskich i w d przybrzeżnych wymaga zresztąrozwiązanianie tylko w interesie turystyki nadmorskiej. lecz jako integralną jego część. co znacznie obniża atrakcyjnośćwypoczynku nad morzem. Markowic35 jest zdania. Natomiast Reasumując.. Miastotw rczą funkcję w tych jednostkach osadniczych pełnią ryboł wstwo przybrzeżne i turystyka morska.8.

Pierwotnie słowo to oznaczało zar wno leczenie się samemu. Warto zauwuŻyć w tym miejscu. że podział miejscowości turystycznych na te w węZszym i w szerszym znaczetiu tego terminu odpowiada rozr żnieniom pod względem motywacji uprawiania turystyki.obszary.cura'' względnie . W strukturze miejscowości turystycznych w wąskim tego słowa znaczeniu na czoło. region w. są wyposażone w odpowiednie urządzenia (infrastrukturę) do leczenia. np' przemysłowe czy handlowe. Jackowski3 . stolice par{stw. aby wziąć udział w konferencji czy kongresie). Niemi ecki Zw iązek Uzdrowi sk oraz Niemie cki Zw iązek Tury stycz_ ny definiują miejscowościwypoczynkowe jako . imprezy lub uroczystości o charakterze świeckim. centra gospodarcze. mozna wyr żnić miejscowości turystyczne w węZszym i szerszym znaczeniu tego słowa37. 37 Ż38 Ż39 . iż problem definicji miejscowościturystycznej jest kontrowersyjny. to wyjazd np. w Niemczech. kolejowe. np. miejscowości lub częścimiejscowo_ ści.. 1981.e. Die Tourismuslehre im Grundriss. formalno-fizjonomiczne i genetyczno-historyczne.kt re mają <środki |eczące>> związane z ziemią. mienia się: r r centra komunikacyjne. Zagadnienie definicji miejscowości turystycznej interesująco przedstawia A. miejscowości w poblizu miejsca zamieszkania będące celem wypoczynku sobotnio-niedzielnego. infrastrukturę turyStyczną i dostępnośćkomunikacyjną stanowi punkt docelowy migracji turystycznych. do miejscowościwypoczynkowej jest podejmowany z myśląo skorzystaniu z usfug turyStycznych oferowanychptzez tę miejscowość' Podział ten nie informuje jednak o znaczeniu usług turystycznych. l r centra administracji. Kaspar.zazwy czaj regionalny i ponadregionalny. inne ważne miasta. miejscowości uprzywilejowane pod względem krajobrazowym i klimatycznym. stosowanie tego określenia jest unonnowane prawnie i mozliwe tylko wtedy' kiedy miejscowośćspełnia określone warunki. miejscowości urlopowe.... Biorąc za punkt wyjścia r znorodność motywacji uprawiania tury- styki.curatio''.obszary. Jackowski . łagodzenia i zapobiegania chorobom''38. W grupie miejscowości turystycznych w szerszym znaczeniu wy' wym przede wszystkim występują kurorĘ.. '" lam7. Typotogia funkcjonowania miejscowości turystycznych. og lnie mozna powiedzieć' ze miejscowośćturystyczna zewzglę' du na walory turystyczne. zŁożony i wymaga badari naukowych. morskie. A. Że w wielu krajach niesŁusznie każdą miejscowość wypoczynkową określa się mianem kurortu. tj.kur'' pochodzi z łacir{skiego . narzuca konieczność koj arzenia funkcji miejscowości turystycznej z takimi samymi w skali regionu. Nalezy r wnież zauważyć. Na przykład według kryterium społeczno-gospodarczego miejscowościturystyczne są wyodrębniane na podstawie pełnionej funkcji. tj. Jeślikorzystanie z usług turyStycznych w miejscowości turystycznej w szerszym znaczeniu jest tylko środkiemwiodącym do celu (pobyt i nocleg w centrum oświatowym. morzem lub klimatem. miejscowości kultu religijnego. Wśrd miejscowości turystycznych w węższym znaczeniu są wymieniane: Nietrudno zauważyć. jak i leczenie przez lekarza.. miej scowościskupiaj ące szkolnictwo i instytucj e naukowe . Jak wynika z literatury rdzeri . lotnicze i autobusowe. poznaw czy ch lub religijno-poznawczych. z punktu widzenia turystyki.. kt re służąprzede wszystkim wypoczynkowi i mają własny charakter''. odwiedzane z pobudek religijnych. Autor ten wyodrębnia cztery podstawowe kryteria typologii miejscowości turystycznych: flzjologiczne.. obejmujące kurorty. 36 Niemiecki Związek Uzdrowisk i Niemiecki Związek Turystyczny określająkurorty jako . Obecnie oznacza leczenie przez lekarzy sanatoryjnych. takich jak np. miejscowości znane z atrakcji turystycznych. centra oświatowe. wysuwają się miejscowości wypoczynkowe. W niekt rych krajach natomiast. jw. społeczno- -gospodarcze. np. na kt re jest popyt. UJ' Krak w C. miejscowości kongresowo-konferencyjne.centra rozrywki. struktury społeczno-zawodowej ludnościoraz zasięgu przestrzennego funkcji tu- rystycznych i pozaturystycznYch. W grupie miejscowości turystycznych o charakterze wypoczynko- r miejscowości wypoczynkowe.

Lekarz ten powinien dysponować odpowiednią wiedzą na temat chor b. chodzi zwłaszcza o pogotowie ratunkowe. kt re można |eczyć w kurorcie oraz mieć odpowiednie zaplecze niezbędne do postawienia właściwej diagnozy i śledzenia postępu leczenia. dotyczące hałasu. iż w praktyce rozt żnia się kurorty (np. Na miejscu powinien być co najmniej jeden lekarz stale mieszkający w tej miejscowości. Urządzenia transportowe. są liczne i dośćrygorystyczne. kt rych poziom jest okresowo Sprawdzany. musi także mieć budynki lub pomieszczenia służące rozrywce kuracjuszy.miejscowość (lub jej część)mająca klimat oraz warunki środowiskowe o właściwościach Ieczniczy ch (klimatoterapia. to posłużyćsię r Naturalne czynniki |eczące muszą być uznane w sensie naukowym. tarne Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. trzeba podkreślić. pijalnie w d czy zaklady ftzykoterapii)"3e. Krajobraz musi być w spos b oczywisty właściwydla obszaru wypoczynkowego. jw. aby uzyskać status kurortu. i nie tylko dlatego. zasobna w naturalne tworzywa lecznicze (np. sfbrmułowane ptzez profesjonalną organizację międzynarodową. ich wyposazenie i aparatwa). ar C.Urządzenia te zawsze muszą się nadawać do uzytku i być do dyspozycji kuracjuszy. tzn' musi poprawnie funkcjonować zaopatzenie miejscowościw wodę i energię oraz wyw z nieczystości' muszą też być spełnione wymagania ochrony środowiska naturalnego i społecznego.. zaklady kąpielowe. t. Jak widać. przyrodolecznictwo). chemicznych.. jakie miejscowość musi spełniać. Ponadto trzeba takiże udowodnić wystarc zającą. tak aby mimo korzystania z nich przez turyst w zachowywały swoje właściwości przewidzianych ramach. Kaspar. należy przytoczyć pożądane przez FITEC cechy charakterysĘczne a| miej scowości turysĘcznej typu kurort . 6. Warszawa 199 . transport chorych izwalczanie chor b zakaźnych. a0 tcres zdrowotny kuracjuszy. Postulat zgłoszony podczas obrad I Kongresu T!rystyki Polskiej. W Chcąc precyzyjnie rozr żnić kurorty i miejscowości urlopowe. w Niemczech): r r s o charakterze kąpieliskowo-zdrojowym (kąpiele. Infrastruktura powinna być zabezpieczona w spos b możliwie najlepszy. wyposażona w budynkj i urządzenia umozliw iające działalność leczniczą i wypoczynkowo-turyStyczną (np. kt ry odbył się -8 listopada 1995 r. Chodzi tu o analizy i opinie oparte na kompleksowych badaniach fizy czny ch. że d|a czynnik w tych ustala się wartości graniczne. sanatoia.powinna stułarzać atmosferę przyjazną. Die Tourismuslehre im Grundriss. Zasady te określają niezbędne warunki. np. Warunki zakwaterowania w kurorcie powinny spełniać normy sani- Urządzenia niezbędne do wykorzystania typowych dla danego kurortu środk w leczących są zaleŻne od rodzaju kurortu (budynki. klimatyczne (działania ochronne lub bodźcowe klimatu). farmakodynamicznych oraz na obserwacjach klinicznych. borowiny). literaturze polskiej spotyka się definicję kurortu określonego mianem uzdrowisko' Mianowicie uzdrowisko to . Nie wdając się w dyskusję na temat ich Przestrzegania w praktyce. Warto dodać. Substancja budowlana musi być odpowiednio ukształtowana.r Warto wspomnieć. wody mineralne od do picia w zależności wskazar medycznych). przy pomocy odpo- r tych czynnik w. łączące w sobie cechy wymienionych dw ch grup. d. Wyzywienie normalne i dietetyczne musi odpowiadać zaleceniom lekarza. wyznacznikj miejscowości turystycznej typu kurort. typową dla miejscowości wypoczynkowej.wydajność'' wiednio przeszkolonego personelu. znajdujące się w poblizu kurortu.iż u ich podstaw leży in- 240 241 . biologicznych. powinny być dostępne bez trudności dla pieszych' Usługi medyczne powinny być świadczone na najwyzszym poziomie. Poniewaz w Polsce podnosi się problem prawnego uregulowania statusu gminy uzdrowiskowejao. w 3e i bezpiecze stwa. warzasadami sformułowanymi przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Balneologiczno-Klimatologiczne (FITEC).

jeślisię okażą konieczne' np. lotniskami. Ż42 zwolnienie od normalnych obowiązk w domowych i obowiązk w związanych Z pracą' zharmonizowanie rytmu dnia. zachowaniu i ochronie sił fizycznych oraz psychicznych wsp łczesnego człowieka. a świadomość ty niska. terawzmacniające pracę serca). szybkie połączenia kolejowe oraz budowa i rozbudowa autostrad umożliwiają szybki dojazd do ważnych centr w administracyjnych i gospodarczych. przyjmowanie lek w. opracował też podstawy wsp łczesnego leczenia uzdrowiskowegoaz. jeślichodzi o cykl: napięcie_odprę- tury społecznej i gospodarczej. Kurorty. Reforma opieki zdrowotnej w Polsce powinna stymulować rozut j leczenia w kurortach' co unowocześniłobyreceptury na zdrowie. iż FITEC. leczenie Za pomocą lekarstw oraz środkw leczących danego kurortu się uzupełniają'C. kąpiele. . decydują opr cz motyw w religijnych r wnież czynniki na- w kurortach spełnia terapia og lna. Leczenie w kurorcie jest natomiast rozsądnym uzupełnieniem |eczenia w szpitalu.i termoterapia. masaze i kształcenie zdrowotne. że medycyna kliniczna i farmakologiczna z jednej strony. istotne jest zrozumienie tego. bez przymusu itd. brak sło ca. leczenie uzdrowiskowe obejmuje terapię og lnq. w stosunku do siebie konkurencyjne. leczenie powietrzem. Miejscowości turystyczne o charakterze centr w komunikacyjnych. Chodzi zwłaszcza o takie ich przejawy. spożywanie posiłk w-Sen. gdyż stale wzrasta indywidualna ruchliwość człowieka. Zdaniem C. tzn. Kaspara3 podkreśla. nie są r r . Po prostu.in. iż |eczenie uzdrowiskowę w funkcji profilaktycznej. a balneologia i klimatologia z drugiej strony. miejscowości urlopowe i week- Tamże. obejmują miejscowościurlopowe oraz miejscowości wypoczynku sobotnio-niedzielnego. wykorzystanie słor{ca. r brak albo ograniczenie używek. inhalacje. lecz komplementarne. Jak wiadomo. zdaniem fachowc w. Obecnie znaczenie kurort w wzrasta dodatkowo z powodu nasilania się chor b cywilizacyjnych. Należy zauwaŻyć. 7y1|a37g7v Wolno wygłosić pogląd. z węzłami kolejowymi. bez konieczności noclegu w tych miejscowościach.: omawiane leczenie obejmuje r wnież terapię specjalnq. picie w d. drogowymi. ćwiczenia żenie. przejawiającą się w zmianie sposobu życia w czasie pobytu w kurorcie.lamze. opr cz kurort w. niewłaściwadieta. miejscowości wypoczynkowe. o rozwoju tych miejscowości' a więc i pielgrzymek. zakł cona r wnowaga biologiczna oraz stresy w zyciu zawodowym. warto na zako czenię przypomnieć metody dla charakteryStyczne. przy pomocy Niemieckiego Związku Uzdrowisk. Jak juz wspomniano. Aby podkreślićwalory |eczenia uzdrowiskowego. światła. r wniez zawodowe. np. czas wolny jako warunek wewnętrznego uporządkowania życia. Poniewaz leczenie w kurorcie zakłada aktywnośćturysty-pacjenta w okresie leczninadaje się ono czym naturalnie pod nadzorem lekarzy szczeg |nie jako środekprofilaktyczny i do cel w rehabilitacyjnych. że w |eczeniu uzdrowiskowym zdaniem fachowc w mozna także stosować inne środki terapeutyczne. Sport zdrowotny. Warunki panujące w kurorcie pozwalają jednak na ograniczenie ilościpodawanych lek w do niezbędnego minimum.'xworzą ją rozmaite zabiegilecznicze. kt rą pia ruchowa (gimnastyka dla chorych. natomiast nie oferują zabieg w leczniczych terapii specjalnej. Kaspara4. Na zmianę tę składa się m. brak ruchu. Wzrasta też znaczenie miejscowości turystycznych stanowiących centra kultu religijnego. Umożliwia r wnież ponowne włączenie ofiar wypadk w w normalne zycie. brak szkodliwych czynnik w klimatycznych. więcej ruchu lub więcej odpoczynku. rozw j swoich mozliwości w grze i sporcie. ot z warto przypomnieć. jak np. że oba rodzaje tych miejscowości słuzą odbudowie. W konsekwencji rozwoju transportu pasażeraa endowe zatem aktywnie wsp łdziałająw kształtowaniu zdrowotnej funkcji wsp łczesnej turystyki. hydro. że|eczenie uzdrowiskowe i medycyna kliniczna nie tworzą alternatywy. Spełniają one rolę. niezaLeżnie od źr deł jego finansowania jego walor w społecznych jest niestenie jest doceniane. Ż43 . tracą wsp łcześnie na znaczeliu turystycznym.Na zakoriczenie tego fragmentu warto Zauważyć. '' lamze.

np. Natomiast centra te nie są odwiedzane w czasie weekend w i świąt. kt re przedsta_ wiają sobą walory: widowiskowe. wartości. Mozna z nich uzyskać ważne wskaz wki w prowadzeniu lokalnej i regionalnej Konieczne jest maksymalne wykorzystanie naturalnych walor w turystycznych danej miejscowości oraz tradycji i zwyczĄ w miejscowej ludnościw celu zachowania jej indywidualnego charakteru.skiego wazne konferencje. że odbywające się w takich miejscowościach konferencje i zebrania. Petersaas. panoramiczne widoki. wodospady. społeczne. W grupie wąlor w społecznych Zwraca się uwagę na przyjazny Stosunek miejscowej ludności do turyst w. jak i biernej. kurorty). iż za wydane pieniądze otrzymali poządane ścinności. za: M. wyjadą w pełni usatysfakcjonowani i jeszcze tu powr cą. Zdaniem M. lnna miejscowość'o mniejszych walorach naturalnych. zjazdy oraz wystawy odbywają się w takich miejscowościach. określonym potencj ałem turystycznym charakteryzuj ą się r wnież centra administracyjne i gospodarcze. Niewskazane jest przy tym kopiowanie innych atrakcyjnych miejscowości turystycznych. kongresy. a także powinien być konkurencyjny wobec cen w innych miejscowościach. Na przykład pobyt na obszarach o klimacie ciepłym jest preferowany przez osoby zamieszkujące w klimacie zimnym. wybitnymi walorami naturalnymi. wsp łczesny turysta wysoko ceni miejscowości turystyczne. jeziora. Program zagospodarowania turysty cznego danej miej scowościpowinna charakteryzować pewna elastyczność. a więc na wzrost podaży usług. iż miejscowość obdarzona np. kiedy stanowią przyjemny kontrast z warunkami klimatycznymi okolic. Interesujące dla turysty są widoki miejscowe. W cenie są przy tym stosunkowo łatwy dostęp do ważniejszych ośrodkw miejskich. z drugiej zaśna zachowanie walor w turystycznych na odpowiednim poziomie. stycznych na uwagę zasługują wyniki badar M. Trzeba tu zauvłażyć. gościnność wzajemne kontaki Ż45 Cyt. kulturalne i ekonomiczne. Doświadczeniewskazuje. Petersa. Doświadczenie wskazuje. przysparzającej danej budowle historyczne lub miejsca ważne w historii. g ry. polityki turystycznej. wykopaliska. kt re dysponują bardzo sprawnymi połączeniami kontynentalnymi i międzykontynentalnymi. Ż44 . International Tburism. dochod w i gust w turYst w. mozliwościom turyst w. a5 Walorami widowiskowymi są rozległe. wieku. Z punktu widzenia źrdeł satysfakcji osiąganych przez turyStę można wskazać na optymalny układ walor w miejscowości turystycznej. możliwośćwypoczynku zar wno w formie czynnej. ale w wyniku tworzenia sztucznych atrakcji turystycznych (np. jw. Walory klimaĘczne Są prezentowane wtedy. W przypadku miejscowości turystycznej o charakterze międzynarodowym oferta gospodarki turystycznej w zakresie usług wypoczynkowo-rozrywkowych powinna być dostosowana do narodowości. ma już Z g ry zapewnione szanse rozwijania opłacalnej turystyki (np. w ażną ro1ę odgrywaj ą W turystyce kształcącej. gwarantującym utrzymanie swoistego uroku danej miejscowości. coroczne targi oraz wystawy przyciągĄą licznych turyst w i wspierają lokal_ ną gospodarkę turystyczną. kt re wymagająznacznych nakład w i kosztownych inicjatyw marketingowych. niekiedy o rysach specjalnych. dla kt rych miejscowośćta jest gł wnie przeznaczona.Że w por wnaniu z miejscowościami urlopowymi częstotliwośćodwiedzania takich cen_ tr w jest roz\oŻonabardziej r wnomiernie w skali roku. wąwozy. miej scowości dodatkowego ruchu turystyczneg o. klimatyczne.pozutalająca z jednej strony na rozbudowę w miarę potrzeby komplementarnych d br tu_ rystycznych. może r wnież rozwijać turystykę. Warunkiem pomyślnegorozwoju danej miejscowości turystycznej jest zapewnienie turystom przez cały czas ich pobytu atmosfery go_ Przekonani. plaże. park w rozrywki). okoliczność ta tłumaczy r wlież. Centra oświatowe są z reguły odwiedzane przed sezonem lub po se- zonie turystycznym. dostępna komunikacyjnie dla gości. skąd się bierze obserwowany na świecie boom w budownictwie hoteli i sal kongresowych w miastach z portami lotniczymi. w kt rych turysta stale mieszka. Peters. Z punktu widzenia ekonomicznego rozwoju miejscowości tury- Poziom cen na miejscowym rynku turystycznym powinien odpowiadać. natomiast osoby mieszkające w klimacie gorącym lubią spędzać urlop w strefach klimatu umiarkowanego. na wolnym powietrzu oraz w zamkniętych ur ządzeniach sportowych.

niełatwo wyodrębnić. jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej. ozywienie folkloru i rzemiosła lokalnego. spoleczne. Należy tu przypomnieć. Sens lokalnej polityki turystycznej można określićjako świadome. Wskazane są r wnież r żnorodna działalność kulturalna i rozrywkowa oraz spotkania z miejscową ludnościąi innymi grupami turyst w o podobnych zainteresowaniach. położeniu komunikacyjnym (og lne położenie geograficzne. Wyrażają się one m. stanowi pewien System naczy połączonych. w rozmaitości towar w. wpływające swoją działalnościąna wszystko to. Praktycznymi celami lokalnej polityki turystycznej są: n tr stała obserwacja społeczno-ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki. historyczne i społeczne. przekonania. że czynniki kształĘące miejscowość turystyczną. łatwym dostępie i niskich kosztach podt ży do innych miejscowości.2. tak aby turyścio niższych dochodach r wnież mogli odwiedzić tę miejscowość. arbanizacja. Doświadczenie wskazuje. a przynajmniej łagodzenie. że czynniki wywołujące popyt turystyczny są jednocześnie czynnikami kształtującymi miejscowośćturyStyczną.ty. tradycji i historii danej miejscowości. Mowa tu o czynnikach naturalnych (klimat.rozw j małej przedsiębiorczości. topografia itp. co potęguje korzyści dla lokalnej gospodarki i społeczności'W tym miejscu naleŻy podkreślić przede wszystkim korzystne zmiany. Udostępniając je turyStom. barier rozwoju tych miejscowości. liczba i jakośćpołączer{ komunikacyjnych) oraz turystycznej infrastrŃturze i suprastrukturze. sprawiająca. wanie to moze mieć pozytywny lub negatywny charakter. Sprowadza się to więc do etyki w obsłudze turyst w.). w konkurencyjnych cenach w stosunku do cen w sąsiednich miejscowościach. podobnie jak motywacje do uprawiania turystyki. zainteresowanie lokalną historią i pojawienie się nowej elity. organizacje i instytucje. że rozw j miejscowości oraz gmin turystycznych j ako wynik aktywnej polityki turystycznej oznacza j ednocześnie likwidację. kulturowe i przeStrzenne ma w swoim otoczeniu zar wno czynniki pobudzające jej rozw j oraz potęgujące korzystne w niej zmiany. Gospodarka miejscowości turystycznej. Dana miejscowość powinna r wniez oferować gościom walory ekonomiczne. oczywiście należy być świadomym niekorzystnych zj awisk tow arzy szących rozwoj owi miej scowości turystycznych. dywersyfikacja lokalnej gospodarki. GOSPODARCZE ZN ACZEN E TU RYSTYKI Walory kulturalne umozliwiają turystom poznanie miejscowych zwyczaj w. krajobraz. Składają się na nie takze wygodne hotele o niskich cenach zakwaterowania. podobnie jak kraju. zwlaszcza gdy rozw j ten jest niekontrolowany. jak i czynniki hamujące ten rozw j oraz powodujące zmiany niekorzystne. Mogą się one przejawiać jako: wzrost dochod w ludności i budżetu lokalnego. W każdym razie są one punktem wyjściaprzy ocenie przydatności danej miejscowości do cel w turystycznych. Chodzi tez o Stworzenie atmosfery zaufania. iż turysta za swoje pieniądze zostanie dobrze obsłużony. poprawa i rozw j lokalnej infrastruktury technicznej oraz usług. DLA MlEJscowośo TURY5TYCZNYCH I Przytoczone uwagi warto uwzględnić w praktycznej działalności polskiej gospodarki turystycznej oraz w programach rozwoju turystyki zar wno w skali miejscowości' jak i regionu.in. w kt rym oddziałuje na ptzy czym oddziały'.8. odwiedzin. Warto zauważyć. aktywne popieranie i kształtowanie turystyki oraz jej otoczenia przezr żnego rodzaju przedsiębiorstwa. Na og ł o turystycznym charakterze miejscowości decydują czynniki naturalne.wszystko'' '. iż dana miejscowość jest uznawana za miejscowośćturystyczną. taricem i folklorem. Podnosi się koniecznośćwytworzenia przez miejscowość przyjmującą np. W celu stymulacji kontrolowanego rozwoju tych miejscowości trzeba prowadzić rozsądną i aktywną lokalną politykę turystyczną.wszystko". warto tez mieć na uwadze zainteresowanie lokalnymi wyrobami sztuki ludowej i rzemiosła oraz muzyką. Praktycznie występuje tu kombinacja czynnik w. gminy turystycznej lub regionu. Jednym z czynnik w stymulujących rozw j gospodarki miejscowości czy gminy turystycznej jest lokalna polityka turystyczna. 247 Ż46 . Dlatego tez turystyka jako zjawisko gospodarcze. wzrost zatrudnienia' poprawa standardu życia miejscowej społeczności. gościzagranicznych atmosfery specjalnego prestiżu wok ł ich 4.

I t I I I I Systematyczna określanie docelowej poj emności turystycznej miej scowo ści. . podejmowanie wysiłk w zmierzających do wydłużenia sezonu turystycznego. uwzględniających ograniczelia ruchu turystycznego. Wśrd tyclr organizacji i instytucji należy wymienić np.3.2. Zaprezentowana lista-cel w lokalnej. poszerzanie obszar w wypoczynku wolnych od ruchu samochodowego. rozdziale 4. dostosowywanie budownictwa w miejscowości turystycznej do rozwoju krajobrazu tradycyjnego dla danej miejscowości. co jest ważne dla turystyki. ze pa stwo i władzesamorządowe stają się w coraz większym stopniu pod-iot"* polityki turystycznej. inspirowanie proturystycz ny ch rozwiązari prawnych. podnoszenie świadomości turystycznej wśrd społecznościlokalnej jako źr dła m. a praktycznie gminnej. unikanie ujemnego wpływu turystyki na dobra kulturalne i warunki zycia społecznościlokalnej. preferowanie turystyki jako źr dła zatrudnienia na lokalnym rynku pracy. ochrona środowiska przyrodniczego i społecznego. znaczenie turystyki jako źr dla dobrobytu materialnego wielu wsp łczesnych społecze stw sprawia.in. informowanie we właściwymczasie ludności miejscowej o zamiarach turystycznego zagospodarowania i umozliwianie jej wsp Ł dzialania. Z punktu widzenia kształtowania l Ż48 249 . Podmioty regionalĘ oraz lokalnej polityki turystycznej mogą się wykazywać aktywnością w układzie roilicznych funkcji i dysfJ*cji rozwoju turystyki na swoim obszarze działania statutow-ego."lo*utlych'z polityką turystyczną szczebla krajowego i regionalnego. Ńa"zy .jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej. jako najwy ższajednostka podziału administracyjne'Wojew go kraju. ui<łao tych cel w. jednak przy zachowaniu pewnych zasad.in' gościnności.L. r r l r r uprzywilejowanie społecznościlokalnej w czerpaniu korzyści zrozwoju turystyki. powinien być aktualizowany w miarę rozwojusytuacji. wzrost wpływ w budżetowych. Z tego tytułu dysponuje ono pewnym stopniem samot zielności. łączenie usługodawc w w struktury lokalne. ze polityka turystyczna to świadome popieranie orazkształtowanie turystyb't przez r znego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swą'aziałainościąna ltl wszystko. prowadzenie wsp lnego marketingu. turyświadome wspieranie odrębności kulturowej stycznej. M|EJSCE TURysTyKt w sTMTEGil ORAZ POLIT YCE ROZWOJU REGIONALNEJ wspieranie turystyki na obszarach wiejskich jako uzupełniającego źrdła dochod w. par{stwo i regionalne oraz lokalne wsp llloty samorządowe. następujące sprawy: r r r wzrost zatrudnienia. rozumianym przew ażniej ako niezale żność deiy zyjna władz l'cgionalnych od władz centralnych. l LoKALNEJ WsPoLNoTY 5AMoRZĄDoWEJ Rosnące 4.u 1'odkreślićprzede wszystkim korzystne zmiany. rozwijanie ochrony konsumenta-turysty. i pełna penetracja lokalnego rynku turystycznego' l l r wpływ na wydłużeniesezonu turystycznęgo.8. selektywne rozbudowywanie infrastruktury turystycznej. o kt rych była rriowa w pod- Władze samorządowe prowadzą politykę zachęcania sektora prywatnego do inwestowania w rozw j turystyki. Preferują one taką dzialalność inwestor w w dziedzinie turystyki. Warto więc w tym miejscu przypomnieć.8. podatkowych i finansowych. w kt rej są uwzględnione m. zajmuje istotne miejsce w układzie organizacyjno-strukiuraltlym paristwa. zwiększenie potencjału turystycznego miejscowości. dztwo. polity_ ki turystycznej ma charakter poglądowy. azwłaszcza promocji miejscowościturystycznej.

podziału. a także oddziaływanie turystyki na inne sektory gospodarki regionalnej i krajowej oraz sfery gospodarowania (produkcji d br i usług.wiązki między turystyką a kulturą. jak . a oto przykłady' kształtowania Po pierwsze. Warto tez 1lrzypomnieć.7 turystyki w regionie jest to okolicznośćkorzystna. Dotychczasowy rozw j turystyki krajowej i zagranicznej. ze turystyka edukuje kulturalnie. określając strategię rozwoju wojedztwa. mają szansę realizacji właśnie turyStycznej funkcji region w Polski. Mowa tu o walorach naturalnych. ustawa o samorządzie wojew dztwa wymienia cel strategii rozwoju polegający na zachowaniu wartościśrodowiska kulturalnego i przyrodniczego.Moze więc i wzmocnić postawy patriotyzmu. Trzeba dodać. języku. spotkania kultur oraz czynnik przemian kulturowych. np. tj.gtldnie z ekologią. obywatelskościoraz rozw j i ksztahowanie świadomości skiej i kulturowej mieszka c w". rolnictwa. Rozumna polityka przestrzenna władz samorządowych moze zapewnić odpowiednie d|a rczwoju turystyki środowisko naturalne oraz zapobiec ujemnym wpływom turystyki na środowisko. Historia turystyki polskiej oraz zagranicznej dowodzi istnienia licznych mozliwości wychowawczych i edukacyjnych. Można postawić tezę. zdefiniowane dzięki turystyce i na drodze ustawowo.in. W tym względzie dzialrtlnośćorgan w samorządu wojew rdztwa zmjerza do zachowania i utrzymania w nalezytym stanie element w dziedzictwa narodowego. roli turystyki w stabilizowaniu dynamiki gospodarczej wojew dztwa oraz jej znaczenia w kompen- r. musi być uwzględniona przy określaniucel w strategii ich rozwoju. chroni i popularyzuje wartościkulturalne. W sumie tak rozumiana polityka kulturalna organ w samorządu wojew dztuta staje się jednym z ważniejszych czynnik w polityki turystycznej regionu. wymiany oraz konsumpcji) sprawiają. duży potencjał tego sektora usług. Nietrudno zauvłaŻyć. Że w układzie warunk w rozwoju gospodarczego wielu wojew dztw ważne miejsce zajmuje turystyka.. Nalezy dodać.że warunkiem rozwoju turystyki w regionie jest m. Mtlwa tu o architekturze zabytkowej. Wpływa tez na wyr wnanie poziomu gospodarczego obszar w subregionalnych. kulturowych i społecznych. folklorze.in. sty- ki w regionie wyznaczają turystyce należne jej miejsce w polityce r'ozwoju tego obszaru. że wojew dztwa są nieźle wyposa'żone w podstawowe składniki produktu turystycznego. pojmowanego jako troska o wsp lnotę ttarodową. żę zależnościte i dotychczasowa dynamika rozwoju turySty- lnulacją rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz ze wzrostem zatrudnienia. Ekonomiczna funkcja turystyki z pewnością zachęci samorząd wojew dzki i lokalny do wykorzystania turystyki jako czynnika wzrostu aktywnościgospodarczej regionu. że zapomocą turystyki tworzy się. W realizacji tego celu strategii rozwoju wojew dz- oraz postępowania ekologicznego turyst w i ludności miejscowej styka jest powszechnie kojarzona Ze wzrostem dochod w ludności. bogactwo atrakcji i nieskażone środowisko. Ż5I . Tworzenie warunk w rozwoju gospodarczego. taki cel. Powinna też hamować jakościowy i ilościowy Ż50 lwa kluczowa jest też rola polityki kulturalnej. ttttlwania degradacji środowiska i podniesienia świadomościekologiczttc. regionalna wsp lnota samorządowaprzez swoje organy. Tak rozumiana polityka kulturalna ujawnia też wzajemne t. to podstawowy element polityki rozwoju sformułowany w ustawie o samorządzie wojew dztwa. Jako że turystyka będzie w coraz większym stopniu stymulować rozw j tych region w. że w rozwoju regionalnym tury- sowaniu osłabienia produkcji w sferze materialnej. religii. Miejsce turystyki w procesie wzrostu gospodarczego regionu jest funkcją skali aktywności polityki turystycznej pa stwa i ogniw samorządu terytorialnego. stymuluje więc populatyzację dorobku wsp łczesności dziedzictwa przeszłości. przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoler. Turystyka jest też uważana za funkcję i element kultury. kolejnym celem strategii rozwoju regionu jest pobudzanie aktywności gospodarczej. Istnieje zgoda co do tego. a turystyka tam rozwijana przyczynla się znacznie do dynamiki gospodarki regionalnej i podniesienia poziomu dobrobytu jego mieszkar c w. sejmik Zko|ei rozw j turyllyki w regionie przyjazny środowiskumoże się przyczynić do zahas1lirdek przestrzeni nadającej się do wypoczynku. ze turystyka będzie nadal odgrywać rolę czynnika aktywizacji gospodarczej region w i miejscowości turystycznych. w tym kreowanie t'ynku pracy.j w i zarząd wojew dztwa. tradycjach. Po drugie. Cele te.pielęgnowanie polnarodowej. sakralnej i wsp łczesnej' pomnikrrch piśmiennictwa i dzieł sztuki. a więc sektor ten tworzy nowe miejsca pracy. Po trzecie. sądach i przesądach oraz sposobach życia mieszka c w wojew dztwa 1xlmorskiego. powinna uwzględniać m. Wolno sądzić.

lecz także o polityce prowadzonej ptzez prywatne podmioty turystyczttc. uwzględ253 . ma ona być po 1lrostu inform acją o bieżącej sytuacji w turystyce regionalnej. polityce r wnoważenia rynku pracy. to wykorzysty_ wanie obszar w wypoczynkowych do innych cel w. hałas siedlenia izmiany krajobrazu' prowadzące do faktycznego 1ej zniszczenia. Regionalne i lokalne wsp lnoty Samorządowe wyodrębniają na ich szczeblach politykę turystyczną. nięcia turystyki w regionie. ochronie regionalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. turyStycznego rynku pracy w wojew dztwie dałoby waŻne informacje niezbędne do budowy programu ograniczenia bezrobocia. jest wzajemne dostosowanie roiwoju turystyki. rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. Po drugie. takich jak sejmik i zarząd wojew dztwa. Władze samorządowe powinny *ię. polityce regionalnej. postulowana koncepcja stawia przed ogniwami samorządu terytorialnego zadanie sformułowania ukierunkowanej i skoordynowanej polityki turystycznej. tj. jak i negatywnych skutk w. promowaniu regionalnej tożsamościitp. Nalezałoby zacząć od uwag og lnych wprowadzających. Uważam.przekroczenie turystyczĘ ihłonnościregionu lub miejscowości stanowi czynnik degradĘi środowiska przyrodniczego. Należy w tym miejscu przypomnieć. rozwoju gmin słabiej rozwiniętych. że obciązenie to nie jest wielkościąstałą t na\eży ciągle dostosowywać skutki działalnościludzkiej do potencjału przyrody oraz zapewnić jej odnawialność. w d i ziemi. 4. Przemawia za tym istotna rola turystyki w: osiąganiu ekonomicznej sp jnościgospodarki regionalnej. ważnego też d|a turystyki. Po trzecie. waga tego elementu polityki rozwoju regionu jest duża' gdy s\ę zvłaży. p'o-o*ać strategię i politykę rozwoju mające na celu zapewnienie r wnowagi między rozwojem turystyki a ochroną środowiska' Ż5Ż podjąć pr bę sformułowania założekoncepcji turystyki. gospodarki. a mianowicie w promocji walor w i możliwości rozwojowych wojew dztwa' Zvtiększający się ruch turystyczny cul]zoziemc w oraz turyst w krajowych wsp łdziaław wypełnieniu tego zadania.że zależnośćturystyki od środowiska przyrodniczego jest duzo większa niż innych sektor w gospodarki. a zwĘaszcza pogorszenie warunk w Życialudzi. obciążenie środowisk a oznacza zmianę warunk w natu_ ralnych. organizacje turystyczne itp. Z jednej strony walory przyrodnicze regionu są kluczowym czynnikiem rozwoju turystyki. samorząd wojew dztwa powinien być świadomy zar wno pozytywnych. zwierząt oraz roślin. zAŁoŻENn KoN cErcJ| TURYST YKl REGIONALNEJ I LOKALNEJ Na tle dotychczasowych rozważar i opinii o roli turystyki w gospodarce. a obniżenie ich jakościmoże za' hamować popyt turystyczny w regionie. przedsiębiorstwa. Mowa tu nie tylko o polityce podmiot w publiczltych.7 Uwagi te warto zako czyć wnioskiem o podjęcie badar ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki w regionie. i to pod względem ilościowym oraz jakościowym.4. Po pierwsze. turystyka może stanowić bardzo ważne tworzywo strategii i polityki rozwoju wojew dztwa. wykorzystu'jąc doświadczenia sprawdzone za granicą.8. że degradacja walor w przyrcdniczych musi prędzej czy p źniej prowadzić do zanik- Turystyka zajmuje ważne miejsce w realizacji kolejnego zadania polityki rozwoju.władze powiatu i gminy. zadaniem polityki rozwoju wojew dztwa zapisanym w ustawie jest racjonalne korzystanie z zasob w przyrody orazksztaŁtowanie środowiska naturalnego zgodnie z zasadą zr wnowazonego rozwoju. wpływające bezpośrednio na rozw j turystyki. nie powinna więc być instrumentem interwencji organ w samoruądu terytorialnego w sferze turystyki. koncepc'ja turystyki w regionie nie może być planem o charakterze nakazowym. Warto zau:ważyć. że pelne rozeznanie np. że środkiemrea|izacjitego zadania w ramach polityki rozwoju. Po czwarte. Dla turystyki przypomnijmy najważniejszymi obciążeniami jakościowymisą oraz przypadkowe zazanieczyszczenie powietrza. r r r r l r r Reasumując. Natomiast najwazniej sze obciążenia ilościowe środowiska przyrodniczego. z drugiej zaś. Wiadomo. a także w zyciu miejscowości turystycznych orazregionu można Realizując omawiane zadanie polĘki rozwoju turystyki. dobrobytu i czasu wolnego do dopuszczalnego obciązenia potencjafu środowiska przyrodniczego w regionie lub miejscowościturystycznej.

w tym agroturystykę. określićprzezornie docelową wielkośdanej miejscowości turystycznej. wzbogacać ochronę konsumenta-turysty i dbać w ten spos b o korzystny wizerunek podmiot w świadczących usfugi turystyczne. gmin i miejscowości turystycznych regionu.). świadomiewspierać odrębnośćkulturową obszar w. Strategie rozwojowe: zachować integralność programowania gospodarczego i planowania przestrzennego.omawiana koncepcja powinna nawiązywać do strategii rozwoju danego wojew dztwa' og lnej koncepcji komunikacji i opierać się na planie zagospodarowania przestrzennego. rozwojow e i odciĘające. ograniczono się do wskazania kilku strategii.że zaprezentowane dalej wybrane strategie powinny pełnić funkcję praktycz- r l r : r l r r r r r r r l s wspierać turystykę wiejską. M wiąc o załoŻeniach koncepcji turystyki w regionie. postulowana koncepcja powinna pełni funkcję instrumentu prowadzącego do ukierunkowanej i zorientowanej rynkowo oraz skoordynowanej polityki regionalnej w dziedzinie turystyki na drodze ustawodawstwa wojew dzkiego i lokalnego. Dotyczy to r wnież niepublicznych podmiot w gospodarki turystycznej regionu. Ż54 w miejscowościach turystycznych regionu z charakterem krajobrazu i typem zabudowy tradycyjnych dla danego obszaru. Warto podkreślić. do regionu kacw. usług parkingowych. miejscowości. inspirować oraz Systematycznie rozwijać skoordynowane badania rynku. popierać rozbudowę obszar w dla turystyki weekendowej miesz- doceniać ekologiczne otoczenie turystyki. Biorąc pod uwagę zr żnicowane możliwościposzczeg Lnych szcze' bli samorządowych w określaniu cel w polityki turystycznej. Wreszcie. umożliwić tej ludności aktywne wsp łdziałanie w ramach przewidziao zamiarach udostępnienia teren w dla i we właściwymczasie ludnośćmiejscową nych prawem. rozwijać oraz polepszać jakośćreklamy i informacji turystycznej regionu. rozbudowywać infrastrukturę turystyczną i skoncentrowany.niać wady i zalety istniejących rozwiąza(t oraz powinna wskazywać środki zapewniaj ące lepsze. r r r dostrzec wartośćpozaekonomicznych funkcji turystyki. wzbogacających osobowośćmieszkaric w i pożądanych społecznie. marketingowe. po czwarte. inspirować poszerzenie podaży usług dla turyst w. zakt rych pomocą mozna skonkretyzować podstawowe cele polityki turystycznej. w spos b selektywny Strategie ideowe: wspierać tworzenie optymalnych połącze(t komunikacyjnych z miejscowościami turystycznymi regionu. jako uzupełniające źr dło dochod w ludności i gminy oraz nowe możliwości zatrudnienia. Strategie marketingowe: dążyć do wsp lnej. polityki prowadzenia działalności(promocyjnej itp. nych wskaz wek dla sejmiku i zarządu wojew dztwa. omawiane strategie przedstawiono w podziale na: ideowe. lokalnej (Tr jmiasto). racj onalniej s ze rozw iązania ekonomiczne w przyszłości. turystyki wzmacniać podstawy kształtowania się etnicznej pomorskiego. instytucjonalne. rad i zarząd w powiat w oraz gminy. tworzyć tereny wypoczynkowe wolne od ruchu samochodowego. uprzywilej owywać ludnośćmiej scowości turystycznych w dostępie do korzyści z rozwoju turystyki. np. Strategie odciążające: Strategie instytucjonalne: informować skutecznie cel w turyStycznych.a także gmin turystycznych. np. zachować harmonię budownictwa 255 . zmierzać do zwiększenia udziału komunikacji publicznej w obsłu_ dze turyst w i ludności dużych ośrodkw turystycznych kosztem prywatnych środkw lokomocji.

.|iczących około 2. Nie jest ona pełna oraz wymaga aktualizacji wraz ze zmianami w otoczeniu turystyki.W. że sektor turystyczny należy do grupy największych pracodawc w świata..5 m7d os b. Norwegii i Wielkiej Brytanii do 5IVo w Australiia8. Pogląd ten. nagłe pojawienie się masowego bezrobocia. Dane MBP wykazują. Zanim zadanie to zostanie podjęte. Należy dodać. sezonowe kontrakty pracy. s. Posępne pro7nozy dla światowego rynku pracy. Warto podkreślić. Turystyka. odpowiedźbrzmi: turystyka odgrywa rolę kreatywną w tym procesie i daje podstawy do dobrych rokowari w tym wzgIędzie.żeptaca w niepełnym wymiarze jest szczeg lnierozpowszechniona w krajach wysoko uprzemysłowionych. wynoszący okolo 6_7vo og łu pracujących na świecie. chociażby na przykładzie polskich turyst w za granlcą' że pracujący w niepełnym wymiarze czasu lub okazjonalnie są a7 48 źrdeł statystycznych. a6 Jeden na dziewięciu zatrudnionych pracuje w sektorze turystykia7. Badania Międzynarodowego Biura Pracy (MBP) wykazały. iż ta siła robocza jest relatywnie młoda i duzy odsetek staPowszechnie wiadomo. lt (cyt. W wydanym w tym roku raporcie pod tytułem <<Za' trudnienie na świecie>>Międzynarodowa organizacjaPracy (MoP) t.turystycznego rynku pracy'' w zakresie globalnym.. Warszawa 1998.Hotels Travel Agents" 1993.P. turystyczna miejscowości jest nleinterweniować. Dodaje się. Ż56 Ż57 .ionalnym Zaprezentowana lista strategii konkretyzujących cele polityki turystycznej określonychwsp lnot samorządowych ma charakter poglądowy.9. PWE. .handlu i usługach'' łącznie. r r : l częste ujmowanie w statystykach paristwowych zatrudnienia w . 180. lecz także w wielu krajach rozwijających się. jaką ro1ę w procesie r wnoważenia rynku pracy moze odgrywać wsp łczesna turystyka. warto zwr cić uwagę na trudnościw oszacowaniu . Według literatury przedmiotu wsp łczesna turystyka generuje bezpośrednio oraz pośrednio zatrudnienie dla ŻIŻ m|n os b na świecie. i narodowym. No. co utrudnia wyznaczenie dokładnej średniejdla sektora turystycznego.Nowy raport o stanie zatrudnienia na świecieprzewidywał. sektor ten nadal regularnie powiększa stan zatrudnienia. za:. W.. niepełny wymiar czasu pracy Qlartłime-work). na podstawie dostępnych i wy- nowią w niej kobiety. że 30vo światowych zasob w pracy. coraz większe rozwarstwienie społecze stwa i biedę>. .. nienowy zresztą. G.MAT" No.. rywkowych Mimo podanych ogranicze można. znaczne zatrudnienie w szarej strefie.The Wall Street Journal Europe" 227 II1995 r. ze upadek dawnego reżimu spowodował <<ostry spadek produkcji. że praca sezonowa stanowi 44.35vo w Irlandii iŻ5vo w Hiszpanii. MoP szacuj e. co oznacza. Na tle zarysowanej prognozy nasuwa się pytanie.67o całościzatrudnienia turystycznego we Francji. z grubsza scharakteryzować pozycję turystyki na rynku pracy wybranych laaj w świata. TURYSTYKA NA śWAToWYM RYNKU PMCY .in. aby obszary |eżące w pobliżu miejsca zamieszkania lub miejsca pracy stawały się atrakcyjne pod względem spędzenia czasu wolnego.] stwierdza. prognozy dla kraj w byłego bloku komunistycznego są określone jako (<ponure>>. Co więcej.r' : dążyć do tego. w ujęciu dynamicznym i pełnowymiarowyIn. pozostajebez zatrudnienia lub pracuje w niepełnym wymiarze godzin"a6. można udokumentować. że zatrudnienie w sektorze turyStycznym ma wymiar ograniczony i doraźny. Mimo wysiłk w zmierzających do zwiększenia produkcyjności przez wprowadzenie nowych technik.. że stanowi ona od lŻvo całości zatrudnienia w tym sektorze w Szwajcarii oraz od przeszło 30vo w Danii. że do ko ca stulecia bezrobociebędzie rosło nie tylko w większości par stw uprzemysłowionych. 4.. 58). gdy chłonność b ezpiecznie przekroczona. zachary. Gaworecki.: rcg. Na liścietrudności z uchwyceniem pełnego zatrudnienia we wsp łczesnej turystyce wymienia się m. Za l0lat będzie to już 338 mln pracownik w.

będące drugą pod względem warto dodać. W omawianym sektorze znajduje pracę 40 mln Europejczyk w. iż jest to istotna wskaz wka doskonalenia prawa pracy i opieki socjalnej r wnież w warunkach polskich. bagazowych na dworcach korejowych i w portach lotniczych. W dalszej kolejności eksperci zwracająuwagę na wysoką wartość specyficznie turystycznych miejsc pracy w handlu hurtowym i detalicznym. Zjauznać za pochodną specyfiki działalności wisko to mozna ograniczać w wyniku np. ubezpieczenie na wypadek bezrobocia oraz emerytury. Problem bezrobocia nie ma więc szans na rychłe rozwiryatie. artyst w rozrywkowych w uzdrowiskach. Poniewa:Ź w działalnościturystycznej Unia utrzymuje wysoki wskaźnik dzięki wzrastającej zamożnościwielu warstw społecznych i wydłużaniu się czasu wolnego od pracy. W konsekwencji pracownicy ci. bardziej r wnomiernego rozłożeniadziałalnościw ciągu całego roku lub umożliwienia pracownikom łatwiejszego znajdowania zatrudnienia poza sezonem. z kt rych korzystali turyści. że sektor turystyczny w Problematykę obecnościturystyki na rynku pracy interesująco om wiono w literaturze ekonomiczne| nrN Na wstępie . Interesująco wygląda struktura gałęziowa tego zatrudnienia.u. os 'b.5 mln) zarejestrowanych w kraju os b utrzymujących się z pracy zarobkowej. w gospodarce turystycznej RFN pracowało og łem |'-5 mln os b. p.lecz takŻe często są wyłączeni z dobrodziejstw związa- wisk pracy pośredniozwiązanych z działalnościąturystyc zną. Z tej licżby ż:s iy'. w grupie organizator w turystyki. przy czym tworzy on dwukrotnie więcej miejsc pracy niż przeciętny sektor gospodarczy. Turystyka ma wysoką pozycję na rynku pracy Unii Europejskiej. os b. w ocenie związk w zawodowych.Hansa-Tourist'' z Hamburga Unia Europejska spodziewa się poprawy warunk w zatrudnienia wewnątrz swojej struktury. że w bankach i towarzystwach ubezpieczeniowych na potrzeby turyst w pracowało ponad 20 tys. płatne urlopy w wypadku choroby. Według przeprowadzonych przezlnstytut hadar{ już w 1989 r. pilot w wycieczek i kierownik w autokar w. a takŻe dziennikarzy turystycznych.uŻ59 lrlnii uwazają gospodarkę turystyczną'za jedno z najważniejszych źr tlcł zatrudnienia w tym kraju.. R 'wnież ponad 40 tys. teatru. między turystyką a przemysłem i rzemiosłem. wkład turystyki w tworzenie miejsc pracy może się okazać znaczący. 258 i rlryginalnie zatrudnienia. warto dodać. co stanowiło 6vo wszystkjch (Ż5. Powstanie jednolitego rynku wewnętrznego Stwarza szansę na dodatkowe 2-3 mln miejsc pracy. Eksperci Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Korlsćlb niż rolnictwo. W opinii MBP w Genewie większośćpracownik w sezonowych w niepełnym wymiarze czasu pracy lub okazjonalnych stanowiąbezrobotni. należy się liczyć z powstaniem około 12 mln miejsc pracy Z nową lokalizacją. gdyby nie istniała turystyka. omawiając ten temat. takich jak: ochrona zdrowia. student w lub nielegalnych imigrant w.kresie 653 tys. Nie tylko nie mają oni pewności nych z zatrudnieniem. przewodnik w turystycznych. ot ż w ocenie wspomnianego Instytutu około 260 tys. należąc na og ł do grupy bezrobotnych. Silne związki przez zatradnienie akcentu|e się np. Przypominając o sezonowości zatrudnienia w turystyce. W niemieckim hotelarstwie i gastronomii pracowało we wspomniuny. W ramach tego procesu. sztuki. pracownik w biur i agencji podr zy oraz w urzędach turystycznych pracowało 40 tys. Wolno sądzić. Największą podaz miejsc pracy zapewniają przedsiębiorstwa turystyczne.często środkiem znadczym w sytuacjach awaryjnych. młodych w poszukiwaniu pierwszego zatrudnienia.y * przemyślei rzemiośleNiemiec około 350 tys. pracownik w. zatrudnionych. wśrd kt rych wymienia się 110 tys. Występuje tu problem etyczny. Prawie 200 tys. ot ż turyści przysparzali p. w sferze organizacji technicznej ruchu turysryczllego było zatrudnionych dalszych 150 tys. os b. ale też zlutoiatączy likwidacją około 10 mln miejsc. W tej grupie wymienia się obsługę bankową.|ecz tŃ:Że przemieszczania siły roboczej do nowych okręg w i nowego sytuowania przedsiębiorstw. Prezentowanie wybranych informacji na temat wkładu turystyki w tworzenie miejsc pracy warto rozpocząć od Europy. W ocenie ekspert w . pracownik w reklamy. os b byłoby bez pracy w tym sektorze. Pracodawcy anguŻująich w szczycie sezonu oraz do zada(l wymagających niewielkich kwalifikacji. trzeba ją tego sektora gospodarki. obecnie na jej obszarze notuje się około 16 mln bezrobotnych. os b było zatrudnionych w przedsiębiorstwach usługowych. architektury i środkw masowego przekazu zawdzięcza swoje zatrudnienie pragnieniu podr zowania obywateli Niemiec. nie mogą mieć dużych wymagar'i pod względem zatrudnienia i pracy. należy rlwnież podkreślićznaczenie stano- RFN zatrudnia dwukrotnie więcej ważnościgałęzią gospodarki narodowej. Wymaga on nie tylko nowych miejsc pracy.

Brytania USA . Na uwagę zasługuje tu opinia ekspert w Instytutu w Kolonii' że za_ wody turystyczne mająduże szanse na rozw j. to w gospodarce włoskiej tylko sektor hotelarsko-gastronomiczny zatrudnia około miliona os b.'7. Belgia 4. Ż60 pełnym wymiarze czasu pracy i młodociani.17. o wysokiej pozycji amerykar{skiej gospodarki turystycznej mogą świadczyć następujące liczby: w 1991 r. - - - - Przytoczone liczby potwierdzają tezę o wysokiej pozycji turystyki w r wnoważeniu rynku pracy Niemiec. Na przykład w czasie rząd w R.cownik w zajmowało się budową hoteli i innych urządze infrastrukturalnych zwiry'anych z czasem wolnym.. Portu10.8 tys..A' w Warszawie. Holandia . i Kanada galia Ż. w duzym stopniu wsp łtworzy r wnież stanowiska pracy za granicą.2 tys.3vo pracowało we wła_ snych przedsiębiorstwach.. Dzięki temu potencjalni bezrobotni. Turcja 10. Według źr deł oznaczato.4 tys. sektor turystyki zatrudniał trzykrotnie więcej os b niż rolnictwo oraz przemysł teks^tylny i dziesięciokrotnie więcej niż przemysł samochodowy i stalowyae... os b. os b. mogli łatwiej znaleźć Zatrudnienie niż gdzie indziej.6 tys. W Andorze 3/4 mieszkaitc w utrzymuje się z pracy w turystyce. a więc mniejszościnarodowe.16. że wyniki badar Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Kolonii potwierdzają kreatywną rolę turystyki wyjazdo_ wej na rynkach pracy kraj w przyjmujących turyst w. os b pracowało przy produkcji wyrob w cukierniczych. Mają one r wnież walor promocyjny.. Jeślichodzi o inne kraje europejskie. os b. os b. Ponad 35 tys. Liczba zatrudnionych w tym sektorze jest dwukrotnie więkku sza niż zatrudnionych w rolnictwie. 6I. a9 go łącznie. z czego warto dodać.0 tys" Szwajcaria 8. R wnież w Kanadzie z pracy w turyStyce utrzymuje się więcej os b niŻ z rolnictwa' przemysłu elektronic znego' samochodowego i-stalowe- przedsiębiorcom gospodarki turystycznej oszczędza się wysokich koszodprawy pracownicze1 przysługującej w razie ustawowego zwolnienia albo r wnie kosztownego kontynuowania zatrudnienia w mar- z wymawianiem kontraktu z ko cem sezonu i wznawianiem go z po_ czątkiem następnego.. że w I99I r..7-tys. Dostępne statystyki informują. R wnież w Księstwie Licirtenstein Ilvo zatrudnienia og lnego stanowią pracownicy turystyki. Grecja .Przy zaopatrzeniu zaś turyst w w kamery filmy i artykuły Sportowe było zatrudnionych 40 tys.8 tys. W ten spos b tw 'zr Ż61 . że pracownik korzysta Z o.3 tys. Istotne znaczenie przypisuje się turystyce także na angielskim rynpracy. 45... b. Że 617o stanowią kobiety. IJnaoczniająbowiem krajom goszczącym turyst w niemieckich kotzy' ścitakże w sferze zatrudnienia. ptzy liczbie mieszkaric w Ż3 tys. Francja Hiszpania .0 tys. W poszczeg lnych paristwach na rzecz tych turyst w pracowała 55. Dania 6.5 tys..Ż5. Samochodowym' tekstylnym i stalowym razem wziętych.9 tys.. na og lną liczbę 976 tys. świadcząteŻ o aktywnej polityce turystycznej tego par stwa. zatrudnionych w gospodarce turystycznej Włoch 46. os b pracowało w obrocie pamiątkami turystycznymi. Jugosławia 16.9 tys. pracownicy w nie- twym sezonie.1 tys.Ż tys. W pa stwie tym funkcjonuje schemat sezonowego zatrudnienia w turystyce.Międzynaroaowyct AktualnościTurystycznych'' (MAT) wydawanych przezZesp ł ds' Bada .. 53. Blisko 30 tys.. Podkreśla się rolę tego biznesu w szybkim tempie tworzenia nowych miejsc pracy. Wreszcie 10 tys. W Księstwie Monako bezpośrednio w turystyce pracuje 3.7vo zaśstanowili pracownicy najemni. W ocenie wspomnianego Instytutu przy obsłudze tu- ryst w niemieckich za granicą było zaanguŻowanych około 700 tys. zwłaszcza wyjazdy za granicę. Względnie wysoki stosunek zatrudnienia w turystyce do og łu pracujących lub mieszkar{c w jest odnotowywany w miniparstwach europejskich. W ostatnich latach obserwuje się promocję turystyki na rynku pracy USA.3 tys. W San Marino I/6 zatrudnierua przypada na sektor turystyczny. produkcj ąprzyczep kempingowych i samochod w mieszkalnych. W.urlopu'' płatnego z rządowego funduszu bezrobocia. np. Powszechnie znana wysoka aktywnośćturystyczna obywateli Niemiec.orbis'' S. Wszystkie informacje statystyczne doĘczące zatrudnienia w turystyce pochodzą żnych źr deł zagranicznych.4-tys. os b było za_ trudnionych przy produkcji odzieży turystycznej . przemyśleelektronic znym.16. Dla polskiego Czytelnika może być interesujące to. Turystyka austriacka daje pracę w hotelarstwie otaz gastronomii 130 tys. Włochy następująca |iczba os b: Austria . cytowanych na podstawie . Reagana sektor turystyczny stworzył 13 mln nowych stanowisk pracy.

" ?*rśr.Skala zatrudnienia w polskiej gospodarce turystycznej nie jest jak dotychczas Problem ten wymaga zbadania. zwłaszcza region w i miejscowości bądź gmin turystycznych.'. og 1{.. że duŻe rezerwy Zatrudnienia turystycznego w Polsce tkwią np. przemysł przetw rczy.I77 mln w 1998 r. sprzęt turystyczny i Sportowy' artyku1i\ząiącym np.urowniczej.'nej pociągo za. Aktywizuje też zatrudnienie w seh)stvngrn.lie od.:'-r#.'ści w miejscowościach turyStycznych.99 wsp łdziałającychw tworzeniu produktu i]l gospoaarki fllod' ^.działajednocześniewyludnianiu się tych migi: siły roboczej.o*"" są podejmowane w celach służbowych. Wyj ątek stanowią. Ich zatrudnienie . Nie jest też rozpoznane przez ogniwa samorządu terytorialnego. sDożywcze i iflne. mimo braku możliwości ścisłegowydzielenia stanowisk pracy za|eżnych od turystyki.Dy ie zatrudnienie w bezpośredniej gospodarce tłu's można po.ioże być związaf|e z "r. . są terenem migracji l. i. i Ż. iż zatrudnieni" * gl': lokalnego rynkl ptao!' r'11[[lZ charakter . iż turystyka może przynieśćbard2. uczestnicząc w ten spos b w zwiększaniu liczby miejsc pracy związanych z obsfugą ruchu turystyczne9o. ot ż w st"'?" ltgwania się do kosztownego personelu wyso\..handel i naprawy''.. " runki wzrostu zatrudnienia w przemyśle wy1ffci. jw'. się więc.rl" więc istotna za|eżnośćmiędzy turystyką a zą..q\ul.ol. . że problem obecności turystyki na lokalnych rynkach pracy nabiera w Polsce szczeg Inego znaczenia.- W sferze tej jest zgłaszane nych dziedzin i zawod zapotrzebowu*. "s.iudzie robocizny. zajęć dla pracownik w niewykwalifikow{\si turyst w roxcl}Ę .*glkach turystyka. Powstają . w sektodorągh pośrednio'. rolnictwo oraz sektor usług. W txc\!!r. os b w 1995 r. np. obszary tęobilizacji liczby ' . transportu miej skiego' administracji. gospodarki turystycznej w ciągu całego rokq.pośrednią gospodarką turyStyczną.}stycznego.wio|||]urro1 konieczność zatrudnienia w innych dział{ty.siQ uznaje. "\sj sferze obsłd9l r| w. pośrednictwie finansowym. pracujących w sektorze . ttm1gznośćdziatnr 263 z rozwojem turystyki. nie odzwierciedlają skali zjawiska nawet w przyb|iżegospodarcza związana Z turystyką jest obecna np. handlem. gdyż sprzyja ona powstawaniu nowych miejsc zatrudnienia. w 1998 r.: * pracowniKow gar. Jest więc relatywnie korzystna. transport pasa'żerski. r Pod wpĘwem rozwoju turystyki występują korzystne warunki wnowazenia lokalnego rynku pracy.'^często pozbarłłione. Perspektywa rozszerzenia autonomii samorządu terytorialnego sprawia. banko.|1.\iejsza poffzebu "'Yiiu s tanowi sk pracy utwor zony ch na potrzeby ob( kr. '.?r::Yrł" turystycznego. znacząco wsp łdziałają w tworzeniu produktu turystycznego kraju i region w. Y pdło dochod w mieszkarc w i ich stabilizacjiJ\eowości.s anatoryj nych. że 186 tys.]okahej powszęc!fie'. oficjalne informacje dotyczące zatrudnienia w hotelach i restauracjach. Tu50 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.r. w dodatku wysoko kwalifiko]}Śle o niewielkJfl iToo sługi ruchu turystycznego istnieje znacznie th:ąnej... Warto tu przypomnieć. s. *"!'f. W zwiryku z tym warto poczynić kilka uwag w tej kwestii.. . np' z hote. w kt rym liczba pracujących była szacowana przez GUS na 1.*?.łł. ad- rystyczna aktywizacja gospodarki lokalnej wzrostu popytu na pracę w szeroko -". W zwipku z tym trudno przyjąć. stanorill4c RozwaŻając rolę turystyki w kształtową należyjednak pamiętać. łV/st9P-' Z punktu widzenia rozwoju gospodarki lldnieniem. W tej płaszczyźrlte omawiane zagadnienie w og le nie jest naukowo penetrowane.yu1161 ow aneło... ą oni "i. i dzięki temu utrzymui . podawane ptzez GUS.' lf.hotele i restauracje'' charakteryzuje opisaną rzeczywistośćw Polsce50. wyda3e się.źil w kwestii zatrudnienia niż inwestycje * pr"ejJ bezpośredni" Ko"|.9otelowe. Podkreślając wzrastające znaczenie turystyki na krajowym rynku pracy' na zako czenie należy zwr ci uwagę na rynki lokalne. _^. budownictwie. do kt rych Poo \io} l . szko1^"qki. East:oŃmlĄ'). absorbując miejscowe nadwyą|Qności.*'(r'!r. w sektorze .1n' ttsług rzemie śrLY. iż cechami charakterystycznymi zatrudnienia w turyStyce są: stosunkowo wysoki udział pracy żywej oraz niski stopier jej uzbrojenia technicznego. niu.Y pzwiniętych funkcji pracy. transporcie.ruce przedmiotem popytu turyStycznego..""ono*y. np.-rr3 nych Ż62 . Wysokie bezrobocie w kraju dodatkowo uzasadnia celowośćpodjęcia bada diagnostycznych roli turystyki na rynku pracy.er. Działalność w handlu. ''Vch do działalttosc| Warto też pamiętać o roli turystyki w Nt". i Ż07 tys. Podobnie jak handel wewnętrzny r wnież inne działy gospodarki narodowej.903 mln os b w 1995 t.-- Ż- ministracji publicznej i samorządowej czy w edukacji.

Hipoteza ta wydaje się przekonująca w świetle progtloz Swiatowej organizacji Turystyki. każdego roku ponad 5l Wszystkie informacje statystyczne przytoczone w tym podrozdziale zaczerpnięto z. Wtrto r wnież podkreślić. tj. TURYSTYKA A OBROT GOSPODARCZY MlĘDzYNARoDowY obserwacja rozwoju wsp łczesnej turystyki na świecieupoważnia do wniosku. że nktywna rola turystyki w przemianach społeczno-gospodarczych świata ltrrdal się utrzyma. o 7.Międzynarodowych Aktualności Turystycznych'' (MAT)' wydawanych przez Zesp ł Patrząc na te wielkościstatystyczne z perspektywy Ż002 r.itlą ży cia społeczno-gospodarczego. co się wiązało z wydatkami w wysokości478 mld USD.3vo więcej niż w roku po1lrzednim. Wpływ na tę skalę zjawiska miały megaimprezy światls. zwłaszcza studencką.Orbis" S. Inną istotną cechą zatrudnienia w gospodarce turystycznej jest mozliwość aktywizacji zawodowej emeryt w i rencist w. Wzrost zatrudnienia w bezpośredniej gospodarce turystycznej wywołuje zwiększony popyt na pracę w pośredniej gospodarce turystycznej. Warto dotlać. Reasumując.podejmuje podr ze tltiejsce stałego zamieszkania. cechowała wysoka dynamika wzrostu w por wnaniu z całym ostatnim dziesięcioleciem. że ro|a turystyki w kształtowaniu poziomu Życiai struktury zatrudnienia w gospodarce lokalnej jest znacząca i wieloaspektowa.tr miejscowości o wielofunkcyjnym charakterze ich gospodarki. że w sp lczesna turystyk a ma z:wiązek prawie z kaŻdą dzie1tr il. Szeroko obserwuje się r wnież zjawisko podejmowania pracy w obsłudze ruchu turystycznego przez rr odzież.10.. 9-I0vo udziału działalnościturystycznej w handlu światowym. og lnie mozna powiedzieć. klclr globalnych przemieszcze turystycznych wyrażają się w wydat_ lttt'h w kwocie przeszło 2 bln USD na zakup r żnych d br i usług tufy$lycznych. że raporty WTo wykazały przekroczenie już prognozowanych wielkości ruchu turystycznego. iż ostatni rok XX w. iż prognozy WTo okazały się znacznie zaniżone. Wydatki te stanowią około lŻvo produktu globalnego. trudnienia w turystyce jest znaczny udział kobiet. że zajmuje ona czołowe miejsce w strukturze działalności gospodarczej kraj w uprzemysłowionych i wzrastającej liczby kraj w rozwijających się.. W sumie powstaje zjawisko komplementarności zatrudnienia w sferze obsfugi ruchu turystycznego. okolicznośćta ma istotne znaczenie z punktu widzenia gospodarki./ Na przypomnienie zasługuje fakt. Szacuje się. Widoczna jest też wyruźnajej obecltrlśćw światowym handlu. Ż64 Ż65 . rystyczna samorządu terytorialnego daje szansę zr wnoważenia rynku pracy ze względu na płeć zatrudnionych. w Warszawie w latach 1987-1999 oraz z opracowaniaTurystyka yłlska 1995. jw. Według źr deł zachodnichs'. Jest ona także źr dłem do_ cllrxl w i wpływ w fiskalnych oraz dewiz dla |icznych kraj w rozwilliętych i rozwijających się świata. trzeba stwierdzić. jak i pozajego granice.A. łagodząc skalę bezrobocia i jego skutki społeczne..5 ttlld os b' czyli przeszło 307o ludności świata. Sprzyjają temu Sezono] świadczedla turyst w wośćdziałalnościturystycznej i r żnorodność na rynku lokalnym. Badarl . około 40 mln nowych miejsc pracy w działalnościturystycznej. iz w skali globalnej bli- I I 400-500 mln os b w międzynarodowym ruchu turystycznym' 300-400 mld UsD wydatk w związanychz międzynarodowym ruchem turystycznym. w 2000 r. liczba potlr ży na świeciewyniosła 698 mln.Że działaLnośćgospodarcza w turystyce jest hlrltną dziedziną aktywizacji zatrudnienia. należy stwierdzić. Zavłarte tu rozważania poświęcone powszechnie uznanym i docenianym związkom rozwoju turystyki i zatrudnienia w gospodarce lokalnej zasługują na uwagę władz samorządowych w warunkach tworzenia nowoczesnej gospodarki rynkowej kraju. co ma duże znaczenie dla rlrl ptlr. Że wsp łczesna turystyka wywiera Znaczący wpływ na bilans zatrudnienia wielu kraj w. zwłaszcza w handlu usługami. 4. że cechą charakterystyczną za. Aktywna polityka tu. w kt rych na koniec ubiegłego wicku przewidywano: I I 750 mln os b odbywa podr1Że turystyczne zar wno na obszarze wlrtsnego kraju. Warto dodać. Według tego źr dła. Wolno więc lwiedzieć. nie licząc koszt w usług transportowych. Finansowe konsekwencje ta- |. Teoretycznie można założyć.

Ż49. Z dużym prawdopodobieristwem można założyć. 1980 r. Tablica 4. 852. Wydatki na turystykę to całkowite wydatki konsumpcyjne poniesione przez odwiedzającego lub w jego imieniu na podr ż oraz pobyt w miejscu docelowym (według wTo). Igrzyska skie w Australii oraz Wystawa Światowa EXPO w Niemczech. a 2001 r. Punktem wyjścia w określaniu miejsca turystyki w międzynaro.Nato' 16 978. Turystyka ma Szansę stać się wkr tco ski utrzyma sw j wysoki udział r wnież w przyszłości. Jeślirok 1950 przyjmie się za bazowy. 487I. Wpływy z turystyki międzynarodowej charakteryzuje wysoki stopieri koncentracji. 19'70 r. Zniesieltic wszelkich barier w przepływie os b. Na przykład w 1995 r. Dla wybranych lat okresu 1950-2001 ich 2. W roku 2O2O liczbapodr ży zagranicznych.37o w stosunku do 1990 r. 1990 455 mld USD. wysokość oceniano następująco: 1950 r. a pierwsza dziesiątka 55vo wpływ w globalnych. 1960 r.l. Istnieją także płatniczych kraj w o rozwiniętych funkcjach turystycznych oraz go- spodarczych. tak jak podano w tablicy 4.. Udział Europy pod tym względem na tle pozostałych region w kształtowałsię w 1998 r. Łączne wydatki turystyczne osiągnęły poziom 8vo wartościrejestrowanego światowego eksportu. 480 mld USD.r.3 mld USD.7 towe. Że przytoczone informacje o wydatkach nie odzwierciedlają ich laktycznych rozmiar w. Wydatki te mogą być ponoszone zar wno przed podr żą. Konsekwencją regionalnego rtlzkładu światowego ruchu turystycznego jest regionalny rozkład tych wydatk w.87o. Nie obejmują bowiem np.1. I0Ż'3 mld USD' I7. Kierunki rozwoju turystyki światowej do Ż0Ż0 r. KMJow nie odwiedzanego kraju.Przema'wia za tyrn wiele okoliczności korzystnych dla rozwoju turystyki międzynarotkrwej. koszt w transportu (środki z tego tytułu wpĘwają do kasy przewoźnik w). 19'70 r.47o i 1990 r.6 mld os b. Według szacunk w Światowej organizacji Turystyki wydatki w skali światowej poniesione przez turySt w wykazują wysokie tempo wzrostu. . i Ze względu na złożoność wieloaspektowośćrozwoju turystyka międzynarodowa wymaga kompleksowych analiz o charakterze interdyscyplinarnym. ocenianych dziesięcioleci następujące wartości:1960 r. takie jak obchody rocznicowe chrześcijarstwa.Ż. d br i kapitał w w 15 krajach llnii Europejskiej w L993 r.4Vo. a wydatki na cele turystyczne wyniosą około 2 bln USD. Informacje Statystyczne świadczą o dominacji regionu euro1rcjskiego w og lnych wydatkach turyst w podr żujących do obcych kraj w. Rok 1995 potwierdził wzrost znaczenia turystyki w gospodarce światowej.że region europej- Jedną kraj w ttriejscu podkreślić. Trzeba jednak palniętać. Do jednej trzeciej wzr sł udział wydatk w turyStycznych w eksporcie usług.. to wskaźniki wzrostu wydat- liuropa Ameryka Azja Wschodnia i Pacyfik llliski Wsch d Afryka Azja Południowa k w na cele turystyki międzynarodowej osiągnęły w koricowych latach 3Ż3. zwłaszcza Europy Zachodniej. według Światowej organizacji Turystyki (wTo). om wiono w podrozdziaLe 3. dowym obrocie gospodarczym są wydatki związane z podr żami za' granicznymi w celach turystycznych. nastąpił wzrost o I8.9 mld UsD. oraz powstanie rynku liczącego około Ż67 Ż66 . miast w Ż00I r. pierwsza dwudziestka kraj w skupiała 72vo. 2000 r. .5. odnotowują one ponad 40-procentowy udział we wpływach z tu- z takich przesłanek jest integracja polityczno-gospodarcza europejskich. Należy r wnież zwr cić uwagę na lokalizację wydatk w ponoszoltych na turystykę w wymiarze globalnym. zwłaszcza w bilansach olimpij- c'zwartą lub piątą dziedziną gospodarki światowej. jak i na tere- r(lżnice w sposobach ujmowania danych w poszczeg lnych krajach. WYDATK!ruRYsToW PoDRozUJĄcYcH Do oBcYcH WEDŁUG REGloNow w 1988 R. 6. -1980 r. Należy w tym r'ystyki i w zagranicznych podr żach turystycznych w Europie. ma osiągnąć 1.3Vo. og lnie moŻnajednak określićstatystycznie uchwytne skutki jej rozwoju w sferze gospodarczej.8 mld UsD.I mld USD. że o skali koncentracji światowegoruchu turystyczlrcgo i wpływ w z tego tytułu w Europie decydują kraje Unii Europejrikiej.

jak i mię360 mln konsument to dane Światowej Rady Podr ży i Turystyki doĘczące 1995 r.2 30. 1998 I 2OOO lriej i Pacyfiku decydują kraje wysoko rozwinięte położone w tych regionach turystycznych.d. Ż69 . Wpływy z eksportu usług turystycz_ nych oceniono na 159 mld USD.3 Niemcy Chiny Austria Kanada 1.4 29. KMjE-NAJWĘK5I lNKAsENcl WPŁWÓW z ruRYsryKl ZAGMNICZNE) PPZY)MDOWEJ W LATACH 1980.w' przy spełnieniu innych warunk w.d.4 10. 54'8vo. Tablica 4'3.d.ze o koncentracji wydatk 'w w turystyce międzynarodowej na obszarze Europy. Brytania 29.5 12.8 6. a na podatki Ż39 mld UsD.Ivo wszystkich podatk w zainkasowanych przez rządy kraj w UE. natomiast z eksportu towar w turystycznych na 113 mld USD. Ciekawym polem obserwacji w kształtowaniu opinii o skutkach ckonomicznych rozwoju wsp łczesnej turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego jest też klasyfikacja kraj w-największych inkasent w wpĘw w z turystyki zagranicznej przyjazdowej.1 8. Według ocen Światowej Rady Podr ży i Turystyki w dekadzie 1996_2005 można się spodzie_ wać stałego rozwoju turystyki w krajach UE.2 6. b.9 4. stworzyło korzystną sytuację wzrostu zar wno dla turystyki krajowej.2 9.4 8.5 18.4 Ż9. Listę kraj w o największych wydatkach l980-1998 zaułiera tablica 4. ot z tu_ rystyka była źr dłem 13. Żl. co stanowiło około 3Żvo wartości w skali światowej.9 8.9 b.4vo dochodu narodowego 15 kraj w Unii Eu_ dzynarodowej w tym ugrupowaniu ekonomiczno-politycznym. stanowiła I5. udział wymienionych kraj w stanowił w 1980 r.d.6 31. Według danych OECD oraz WTo wyglądała ona tak jak w tablicy 4. zapewniła pracę co smemu zatrudnionemu.2 11.0 74.57o nakład w inwestycyjnych i przyniosła IS.2 Hiszpania W. b. b. 6Ż. Wartośćusług turystycznych sprzedanych na obszarze Unii Europejskiej w 1995 r.3.8 6. Potwierdza to prawidłowość silnej dodatniej korelacji między poziomem rozwoju gospodarczego kraj w a aktywnością turystyczną ich ludności.7 85.4).1 Australia Polska Z punktu widzenia rozważa(l o roli turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym interesujący może być bilans rachunku turyStycznego w czołowych krajach docelowych i kreujących ruch turystyczny w świeciew ujęciu dynamicznym (ablica 4.2. Ilustrują ropejskiej. Informacje te mają większą wymowę w bardziej szczeg łowym ujęciu.1 6. WYDATK| NA ruRYSTYKĘ MlĘDZYNARoDowĄ wsp łczesnych przemian cywilizacyjnych. a także Azji WschodTabllca 4. wafto też podkreślić.8 12.1 bln USD.d.0 19.57o rocznie. ze wzrostem średniookoło 5. a w 1998 r.0vo globalnych wydatk w turyStycznych. Kraje te rozstrzygają o sile światowejgospodarki i głębokości USA Włochy Francja 10. Na inwestycje sektor turyStyczny wydał 19Ż tl1ld USD.4 t6. oszacowano na 1. Jak można zauvłuŻyć.2 Ż'I. b. obu Ameryk.2.9 8.

kraje o rozwiniętej turyStyce przyjazdowei (gł wnie Zachodnioeuropejskie) odnotowały w tym okresie wysoĘ nadwyżkę w bilansie turystycznym. dotycząca relacji wurtości towar w zakupionych w Polsce przez cudzoziemc w do warltlścieksportu zarejestrowanego na podstawie dokument w odprawy cclnej SAD. Interesującym miernikiem miejsca turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczymjest stosunek wpływ w z tytutu zagranicznej turystyki Przyjazdowej do wartościświatowego eksportu' Dla wybranych lat okresu 1950-1995 oszacowano go następująco: 1950 r. 'jrrch. za:. w 198'7 r. Można więc powie..'Ir4AT'' No..9?o w 1998 r. 547o w Tajlandii. 21.4. i l].5 mld PLN.5. Ż70 Ż7l . 5. że jedne kraje o rozwiniętych funkcjach turystycznych dĘądo likwidacji. jw. i wynosił 357o w Argentynie. Znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym Jcst zwłaszczawidoczne. 647o w Portugalii i Tunezji.5. Niemcy i Japonia) deficyt. 72vo w Maroku oraz 82%a w Indonezji.rynku turystycznym wykazują dzieć.6Vo.5 mld PLN. inne zaś do maksymalizowania wpływ w z tego tytufu. ot z średniawartośćĘ relacji wyniosła t4.Ivo w 199'7 r. inne kraje wysoko rozwinięte gospodarczo zaś(np.Tablica 4. Według publikacji Międzynarodowego Jak można zavwilŻyć. 467o w Kanadzie. przedstawiała się tak jak w tablicy 4.la 'lirlcja I'ultugalia Mcksyk Źr dło:. raport WTO za 1998 1993. Z wyłączeniem opłat z tytufu lunduszu Walutowego wpływy te wyniosły np.7Vo. 2' wTo (cyt. -3. USA. Polacy zaśwydali za granicą -l. s2 - - - - Ruch graniczny i wydatki cudzoziemc w.IVo oraz 1995 r. STOSUNEK WPŁ\ĄVOW I I iszpania Atrstria ( ln c. Wspomniany udział oscylował między ŻŻ7o aŻlvo w takich krajak Francja. l{clacja omawianych wartościw wybranych krajach świata w 1980 r.1980 r.5Żvo w Meksyku..52. że kraje liczące się na światowym istotne r żnice pod względem nadwyżki lub deficytu w bilansach turystycznych.lącznie 10. czyli 25vo og Łu wpływ w ze światowego handlu usługirlni. 1970 r. Indie. 87o. Zagraniczna turystyka przyjazdowa stanowi bowiem dla wielu kraj w źr dło dochod w dewizowych i czynnik rozwoju. Fragmentaryczną inforlrlacją o Polsce może być ocena GUS-I za 1998 t'. 67Vo w Jamajce. Wielka Brytania.. BILANS KRAJACH DOCELOWYCH W LATACH I98O-I998 MCHUNKU TURYSryCZNEGO W WYBMNYCH w LATACH 1980 t 1992 z TYTUŁU ZAGMNI@NEJ TURYSTYK| Do WARToścl EIśPoRTU W wYKAzANYcH KMJACH PRZYJAZDoWEJ Tablica 4.EIU International Tourism Reports'' r. według tego samego źr dła cudzoziemcy wydali w Polsce w 1998 r. Saldo dodatnie wyniosło 6 mld PLN. 5. Korea Południowa. No. gdy się weźmie pod uwagę udział wpływ w r' turystyki w eksporcie usług.. a przynajmniej do minima|izacji deficytu w bilansie turyStycznym. l l99Ż r. uslug transportu międzynarodowego l59 mld USD. 5. 69Vo w Hisz1lanii. 1960 r.4vo. s. Pewne jest to. Cele te kształtują politykę turyStyczną tych paristw. 5l).

Pozytywne skutki rozwoju turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego akcentuje się w USA.. Tablica 4. Stworzyła ona znaczącąIiczbę nowych miejsc pracy. Brytyjczyk a Hiszpan Jak widać.57o produktu narodowego brutto. Trzeba też wspomnieć o transferze dewiz z kraj w bogatych do kraw mniej rozwiniętych. Włoch nicznej wzrosła siedmiokrotnie. UDzlAŁ DocHoDowzTURYSTYK| PpZY)^zDo\IlE) w oGÓLNYCH DocHoDAcH DEWlzoWYcH KMjU W 1990 R. kt rych wpływy pomnożyły się osiem Ż7Ż słuzbowe oraz I5vo stanowiły wizyty s3 u rodzin. Niemcy bowiem są najchętniej podr żującym narodem na świecie. w okresie 1970-1985 średniaeuropejska (EwG) wpływ w dewizowych z turystyki zagra- w przez nich odwiedzanychs3. to wysoka frekwencja turyst w niemieckich - 980. Mozna dodać' ze turystyka w Niemczech stała się waznym elementem gospodarki. Turystyka cieszy się tam ogronrnym zainteresowaniem. Francuz - 686. Według danych OECD lista kraj w osiągających znaczne dochody Z turystyki ptzyjazdowej w stosunku do og lnych dochod w dewizowych przedstawiała się w 1990 r. w kt rym znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym jest istotne. Dania i Holandia. Grecja i Portugalia. Ż73 . warto zaprezentować tempo zmian wpływ w z turystyki zagranicznej w niekt rych krajach europejskich. dochody z turystyki są mało istotne dla rozwoju gospodarczego. Największy wskaźnik wzrostu miały Hiszpania. oraz Wielka Brytania. turystyka należy tam do największych sektor w gospodarki i jest bardzo znaczącym źr dłem dopływu dewiz. Re|acje te.j międzynarodowej.Modernes Reisen" 1986. . dzięki dostępności informacji Statystycznych. W roku 1996 Deutscher Reisemonitor zarejestrował około 160 mln podr zujących z minimum jednym noclegiem. następuje wyr wnywanie poziomu rozwoju gospodarczego między zamoŻną P łnocą a ubogim Południem. 20vo przypadło na podr ze -3Ż2. siedem wymienionych kraj w w dużej mietze zavłdzięcza swoje dochody dewizowe zagranicznej turystyce przyjazdowej' Natomiast w takich krajach wysoko rozwiniętych. Jej obroty stanowią około 6. Turystyka we wspomnianym roku przyspotzyła USA 67o produktu krajowego brutto.9vo' W roku 1994 około 47 mln turyst w zagranicznych wydało na obszatze tego kraju 57 mld USD plus 16 mld USD na usługi transportowe. Zjednoczone Niemcy. W tym sensie na obszarze UE.. W roku 1993 udział USA w światowych wpływach z turystyki wyni sł l8. nr 41. że turysta z RFN wydawał np. . Według ekspertyz Amerykariskiego Stowarzyszenia Biur Podr ży (ASTA).omawiając ekonomiczn e znaczenie turystyki międzynarodowej. można zteferow a na przykładzie wybranych kraj w europejskich. jak Niemcy oraz Wielka Brytania. Dochody z obsługi ruchu turystycznego wzrastająprzy tym szybciej niz wydatki Niemc w za granicą. Jeżeli się doda. w 1985 r. nych wpływ w dewizowych.6. na_ leŻy zvłrlcić uwagę na oddziaływanie dewizovvych wpĘw w z turystyki na wielkośćdochod w dewizowych danego kraju. Na drugim ko cu tej klasyfikacji znajdowały się: Niemcy. w tym 65vo stanowiły podr że urlopowe. dzięki turystyce . obiecująca. Według wTo.2009 frank w francu- razy.dla kraj staje się 189. wykazująca siedmiokrotny wzrost omawia- skich w skali rocznej. są Niemcy. tak jak pokazano w tablicy 4. dzięki wielu atrakcjom turystycznym' są r wnież interesującym obszarem podr ży turystycznych dla obcokrajowc w. Aby mieć pełny obraz ekonomicznego znaczenia turystyki międzynarodowej. Innym przykładem kraju wysoko rozwiniętego. Ich wpływy kształtowały się poni żej średniejdla EWG i osiągnęły tylko pięciokrotny wzrost.

mimo istnienia wielu atrakcyjnych walor w turystycznych. przyczyŻ75 ach turystykl pr zy j azdowej.zna' dzynarodowym obrocie gospodarczym nie było ani polityczczące. że w turystyce europejskiej odnotowano w latach t999_ŻOO1 prawie j proudziale kapitału zachodniego. wyznaczała jedenaste miejsce' sce w świecie. okolicznośćta jest uznawana zawuŻną przesłankę wzrostu znaczenia turystyki w strukturze nowoczesnych czynnik w rozwoju społeczno-gospodarczego.j . Akceptując generalnie diagnozę przyczyn kryzysu turystyki polskiej Instytutu Turystyki opracowaną dla PoT warto zwr cić uwagę.0 mld USD w 1998 r.5.InstytutTurystykiwyjaśnia. ale trwałego wzrostu płatności dewizowych rejestrowanych przez NBP (o lŻvo). ' W Polsce. rynku turystycznym. Miejsce turystyki polskiej stabilne' ani. Wolno sądzić.jak i przychod . rozw j turystyki przyjazdowej nie nastąpił w minionym okresie' dłownymi przyczynami były m.II i 3. jest wynikiem rozwijania turystyki przyjazdowej do Nierniec i krajowego ruchu turystycznego' Niemcy lokują się w czo_ ł wce turystycznej świata i coraz bardziej utrwalają swoją pozycję na stopniowego. 2. Uwarunkowania no w podroz działach 2-I0. spadku przeciętnych wydatk w os b przyjeŻdŻających na jeden dzie .w. dużego spadku liczby przyjazd w cudzoziemc w do Polski w spowodowanego m. Jedynie radykalna zmiana stosunku władz par stwowych i samorządo*y"h do turystyki przyjazdowej może przywr cić korzystne tendencje w turystyce polskiej. że turystyka zagraniczna' podobnie jak krajowa. To samo źr dło podaje. ze względu na skutki ekonomiczne.1 mld w 1999 r. a wpĘwy z turystyki przyjazdowej Wlatach1998_2001wpływyztytułuprzyjazd wcudzoziemc wdo Polski spadły z 8. Wynika z tego. Analogia ta sprawia. załamaniem koniunktury i wpływem atak terroryStycznych w USA na światowy ruch turystyczny' łu wpływ w dewizowych z turystyki w og lnych dochodach dewizowych niekt rych kraj w europejskich (podrozdział 4. niski poziom świadczonych usług w mię_ torystyc"nych itrudnościpolityczne. Tendencja ta. korzystna z punktu widzenia bilansu płatniczego. Pozytywne tendencje w w zagtaspodarce turyĘcznej trwały do 1997 r..in.1d USD. 1. kiedy to liczba turyst jej sme. wynikającego gł wnie Ze wzrostu wartości rozlicze(t z tytufu kart płatniczych. spowodowanego gł wnie słabnącym zainteresowaniem Polską jako miejscem robienia zakup w. 78 mln Niemc w uczestniczyło w zagranicznych podr żach na turyStycznych. iz wainym zagadnieniem jest saldo obrot w turystycznych. kt re moze mieŻ duzy wpływ na og lny bilans płatniczy w wielu krajach o rozwiniętych funkcj r (oŻ']vo). np' w 1996 r' wynosiło 33. ptzy czyni się do polepszenia akości zaduktu turystycznego i wzrostu znaczenia turystyki w omawianym dalszego rozwoju polskiej turystyki naświetlokresie. ioszu_ kiwanie przyczyn głębokiego załamaniaw zagranicznej turystyce przyjazdowej do Polski tylko poza granicami kraju to zamało. Dane Statystyczne z lat 1996_2001 potwierdzająbardzo nier wny polskiej gotrend w rozwoju turystyki polskiej. miejni""nych.in. turystyka wyjazdowa zaśzmniejsza jego rozmiary. Turystyka przyjazdowa zwiększa doch d narodowy. przy znaczącym w sprzyjających aktywizacji tego sektora' Natomiast poprawa warunk w Polsce gospodarki rynkowej stworzą układ przesłanek l0-procentowy wzrost zar wno przyjazd w.10) wymownie potwierdzają tę wsp łzale żność. że w 1998 r' Niemcy wydali mld USD odnotowano po turystykę zagraniczną46.w 1996r. tidrzy w wczas odwiedzili Polskę.8mldUSDwŻOOIr.8 stronie i'"y"noao' z turystyki przyjazdowej' Warto dodać' że sa]do ujemne wymiany turystycznej Niemiec stale spada. oraz4.rynku generującego Znaczną częśćprzychod w dewizowych Polski z tytułu turystyki zagraricznej. iż usunięcie dotychczasowych barier nych. Turystykę zagraniczną przyjazdową.Ż mld USD. spadku |iczby przyjazd w turyst w z Niemiec (o Ż6vo) .żespadekprzychod w dewizowych w latach 2000_2001 nastąpił w wyniku: - W tym kontekście trzeba przypomnieć kilka prawidłowościog lnych. do . system atyczne ograniczanie formalności granicznych oraz two- rzenie recepcji cudzoziemc w przybywających do Polski. Nadwyżka w bilansie turystycznym moze być wykorzystanana częściowelub całkowite pokrycie deficytu bilansu handlowego. a 1 . natomiast wyjazdową do importu tych d br i usług. i 2000 r. stanowi narzędzie podziału dochodu narodowego. można przyr wnać do eksportu towar w i usług. lecz w skali międzynarodowej. Przytoc zone pr zykłady wy sokiego udzia- Ż74 .

3. odwiedzaj ący na jeden dzie wydawali np. Brytyjczycy 197 USD.lecz koncentrują się tam. a Litwini W latach I999_Ż00l uległa zmianie struktura łącznych wpływ w dewizowych Polski (tablica 4. łącznie z przychodarni wolnorynko- Jakjużwykazano.0 w 2000 r. 143 Ż76 Ż77 . Wynika Z tego.0. wydawali 41 USD. 250--300 mln USD. ze wysokośćog lnych wpływ w z tych kraj w wyniosła w 1989 r.0 noclegu w 2000 r. tak jak pokazano w tablicy 4. do 60.w USD i Ukrair cy . kt re są oceniane przeciętnie na 30vo og lnych wpływ w dewizowych z turyStyki. Niemcy gościliw Polsce w 2001 r. Wpływy dewizowe z turyStyki zagratltcznej nie obejmująz reguły wpływow z tytułu pasażerskich opłat transportowych kolejowych.4.niając się do zwiększenia importu koniecznego do zapewnienia rozwoju gospodarczego danego kraju. -3. JeŻe|i chodzi o wydatki według kraju pochodzenia. 290 USD w Hiszpanii i 540 USD w RFN. Ta koncentracjaptzestrzenna wpływ w ma charakter trwały.7Vo w 1999 r. i 4. Szacunki tych wielkości w Polsce w LATACH cuDzozlEMcÓw w pot-sce 1993-2001 1993 1994 1995 |6Ż 2lr 174 1996 199'I 1998 213 Żo3 200 159 13'l 140 1999 2000 200t USD. Włosi 7'3.6. inaczej w ruchu międzynarodowym i inaczej w ruchu międzykontynentalnym' turyst w wymi. 330 USD we Francji. W Polsce wpływy z turystyki zagranicznej nie odgrywają jeszcze znaczącej roli w tworzeniu dochodu narodowego. Francuzi . Udział łącznych wpływ w od turyst w. średnie wydatki turystyczne cudzoziemc w zZachodu odwiedzających Polskę w 1989 r.7.Ż.łoguch przewozowych mogą stanowić znacznie większy odsetek. Rosjanie 3. Trzeba wreszcie podkreślićdominację Niemiec w łącznych wpływach dewizowych Polski z turystyki przyjazdowej.9Ż USD.4Vo w 2001 r. Istotne znaczenie dla wysokości wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej ma Sprawa wysokości przeciętnych dziennych wydatk w wydatki turyst w zagranicznych są jednak znacznię większe. wpływy z turystyki. mogą być interesujące. rzeczjasna.kraj w.wpływydewizowezturystykimiędzynarodowej nie rozkładają się r wnomiernie między poszczeg lne kraje czy nawet regiony turysiyczne świata. W latach I999_Ż0u struktura wpływ w kształtowała się. Rzeczywiste Tablica 4.5 w Ż00I r. że średnie wpływy w przeliczeniu na jednego turystę zagranicznego wynosiły w 1987 r. wynosiły około 200 USD.kt rzy korzystali na terenie Polski z noclegu wydawali średnio na osobę 136 USD i blica 4.9.8). umożliwiają pokonywanie barier wzrostu. Ukraircy UsD' Węgrzy z noclegu turyści np. 44 USD. Jezeli .5vo ich udziału.to Instytut Turystyki odnotował. 5. Niemcy - Wielkościwydatk w zależałyod rodzaju oraz długościpobytu kraju pochodzenia. gdzie występuje najsilniejsze skupienie turystyki przyjazdowej' tj' w krajach Europy Zacnoaniej i w USA. Według danych Instytutu Turystyki. Francuzi 170 USD. lotniczyctr i morskich. a w 2001 r. Wyniki badar Instytutu Turystyki zawiera ta- i długościczasu pobytu.8 w 2000 r. w 2000 r.).-z kraj w zamorskich średnio na osobę 324 USD. Dla por wnania na|eży podać. Amerykanie 16. korzystający (UsA. Białorusini 76 USD. oficjalna ewidencja wpływ w wskazuje w przybIiŻeniu na O. Innymi słowy. poiotni" jak wpływy z eksportu towar w. jednak można je osiągnąć często niższym nakładem' Wzrost udziału usług turystycznych w bilansie obrot w zagranicznych może się więc przyczynić do zwiększenia opłacalności tych obrot w. 41 USD. Kanada) wydawali 203 w 2001 r. Skandynawowie 128 105 USD. po uwzględnieniu wpływ w rejestrowanych przez NBĘ wzr sł z 55. w krajach zaśo dobtze rozwinięty"t' u. Koszty transportu kształĘąsię. WYDATK| . Szwedzi 4.3 noclegu (5. to średnia chodzi o długość pobytu turyst w Polsce według |iczba deklarowanych nocleg w była następująca: og łem 4. ze turyściz Niemiec przyjeżdŻający na jeden dzie w 200I r.7. natomiast ci.

.9. Mile widziane są także inwestycje z udziałem kapitału zagr anicznego.1 15. Wypada przypomnieć.8-{. i.*!$*ffi 51. iż średniawydatk w zaleŻy nie tylko od wysokościkoszt w utrzymania oraz poziomu cen pamiątek' na og ł chętnie zornabywanych przez turyst w zagranicznych..5 '7. Dlatego wszystkie kraje doceniające ekonomiczne znaczenii turystyki przeznaczająwysokie sumy na rozw j infrastruktury turystycznej i paraturystycznej. sTRUKruM wPŁYVÓw DEWlzowYcH PoLsKl w LATAcH 1999. moteli itp. oraz zakład w gastronomicznych i urźądze zmotoryZowanego.iiilit Niemcy Pozostałe kraje sąsiedzkie Inne kraje europejskie Pozostałe kraje -' i. pensjonat w.1 9. gospodarka turystyczna daje mozliwośćzatrudnienia znaczne1liczby rąk do pracy przy stosunkowo niskim koszcie tworzenia stanowisk. Jako przykłady mozna podać region nowosądecki w Polsce czy Dalmację w Chorwacji.8 lnie uważa się. s'ttt l #! ffiffifi iiri#.sTRUKruMWPŁY1voWDEwlzowYcHPoLsKlwLATACH1999. wydatkowane przez paristwo bezpośredni.3 10.lecz także przez stwarzanie możliwościkorzystnych i atrakcyjnych warunk w. Że wsp łczesnego turystę np. Natomiast jeślichodzi o czas pobytu. od budowy i modernizacji dr g kołowych.0 25. Po drugie. są niezbędne do rozwoju całej gospodarki narodowej lub są społecznie użyteczne.. Relatywnie dłuzszy czas pobytu turySta wybiera pozaeuropejskich.3 25. zwlaszcza z punktu widzenia rozwoju turystyki krajowej i potrzeby zapewnienia waruŃ w niezbędnego wypoczynku..1 14.o lub w formie kredytowania inwestycji podejmowanych przez r zne sektory gospodarki turystycznej. Spotyka sii-opinie. Często są one r wnież gospodarczo opłacalne. ze stosunkowo niewielka |iczba os b udaje się za grinicę na dłuższypobyt w celach wypoczynkowych. Przyczyn tego można upaĘwać m'in' tuw duzl wyzszych kosztach przejazdu. motywujących turyst w do wydłużaniapobytu.6 5r. W rachunku korzyści należy jeszcze uwzględnić dwa elementy dośćdużej wadze. np.: . o są ana- Bierze do eks_ znacze- "r{k w krajach uiornu*czych. charakteryzuje duŻa ruchliwośćprzestrzenna rym i w związku z tym nie tylko zmienia miejsca pobytu w kraju' w kt kolejno kilka kraj w' Jednocześnie przebywa. az do stworzenia szerokiej sieci informacyjnej. rozbudowy lotnisk i parku samochodow ego' przez budowę hoteli. W krajach prowadzących aktywną politykę turystyczną powszechnie się obserwuje dqŻenie do zwiększania wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej nie tylko przez odpowiednią i intensywną promocję własnych walor w turystycznych.. |ecz takŻe od stopnia i moż1iwościzwiedzania kraju reganizo*unia ut ut"ii turyStycznych pacepcji turystycznej.8. rozw j turystyki międzynarodowej daje szansę aktywizacji region w i miejscowości turystycznych nie rnających korzystnych warunk w do rozwoju innych dziedzingospodarki narodowej. się pod uwagę bezpośrednią rentownośćobiekt w oddawanych ploatacji oraz fakt napływu dewiz. zdrowotnych Wszelkie nakłady inwestycyjne w gospodarce turystycznej lizowane pod kątem ich opłacalnościekonomiczno-społecznej. Po pierwsze. to warto na og ł miitae. |ecz często odwiedza ale szybkośćwsp łczesnych środkw transportu pozwala na częste' np' na obszarze t<rotkotrwałe-wyjazdy turystyczne do pardstw obcych. UE. czyli czynn\k mający istotne nie dla gospodarki narodowej danego kraju. 'q.2ooo l 2ool WEDŁUG Tablica4. transportu kolejowego.. budowa dr g czy rozbudowa środkw transportu. 2ooo l2oo1 WEDŁUG KM]ow .5 35. Źnoo*TYcH WPŁYlVow Tablica 4. że osiągnięcie tych cel w wymaga znacznych nakład w finansowych na inwestycje turyStyczne. Nie trzeba podkreślać. że inwestycje turystyczne.9 21.8 32. 279 Ż78 . niŻma to miejsce w obrocie ryStycznym międzyeuropej skim. z kraj w europejskich' og wypoczynkowo-rozrywkowych.

. Baretje. niezbędne j est przyjęcie konc epcj i rąchunku zewnętrzne 80 turyStyki. z kt rego pochodzą turyści. trzeba powiedzieć'. opłacalność jest szczeg Inie duża w przypadku konsumpcji turystycznych nego usług gastronomicznych. tworząc natychmiastowe Źr dło got wki. z drugiej zaś zagraniczni. w większościnie zostałyby wywiezione nielicząc pamiątek kt re za granicę' Eksport niewidzialny jest na og ł korzystniejszy od wywozu dokonywanego przez ptzedsiębiorstwa profesjonalne' Handel nie ponosi przy tym koszt w ubezpieczenia.. Turysta. że import turystyczny w normalnej gospodarce może stanowić w dłuższym okresie stuteczny stymulator wzrostu produkcji d br konsumpcyjnych zakupywanych masowo przez turyst w i kształtować politykę ich importu w tradycyjnym Ębie. podczas gdy w przypadku tradycyjnej transakcji zapłata odbywa się z odpowiednim op Źnieniem eksportu niewidziali na og ł na warunkach kredytowych. Na tle zarysowanej problematyki ekonomicznego znaczenia tury_ styki międzynarodowej wyłania się jeszcze zagadnienie obliczania wy- w niehandlowych. Turyści dewiz na krajowe środkipłatnicze. niesptzedaż r żnorodnych usług turyStycznych. mozna zatem powiedzieć. np.. Przycfujd netto z turysĘki międzynarodowej w bilansie płatniczym. występujących obligatoryjnie przy eksporcie tradycyjnym. Jeślichodzi np. może stanowić dla kraju recepcji interesujące źr dło informacji o istniejących za granicąusprawnieniach techniczno-o rganizacy jnych.łcznej turystyki przyjazdowejjest poświęcone opracowanie S ' Wodejki. jw. z pominięciem konieczności międzynarodowych roz|iczefi finansowych5a. Turyści zagraniczni mogą w określonym stopniu reklamować niekt re towary potencjalnie eksportowalne lub też własny kraj jako interesujący ce| przyszĘch podr - towarzyszy turystyce międzynarodowej. naukowo-technicznej.. z jednej strony. zabierającje ze sobą.'riun"go francuskiego eksperta. ze zjawisko to w tablicy jego strukturze. że aby oszacować wynik netto międzynarodowej wymiany turystycznej. to gdy się pominie przyczyny natężenia importu turystycznego oraz ocenę jego skutk w pozaekonomicznych. że zagraniczna turystyka przyjazdowa przez eksport niewidzialny efektywnie oddziałuje na bilans platniczy kraju recepcji Z turystycznej. iż Problematyce ekonomicznej zagran. nowych towarach czy usługactr.z kt rego pochodzą turyści55. że w międzynarodowym obrocie turyStycznym występuje. . Międzynarodowy ruch turystyczny moŻe też być kanałem przepływu informacji. s6-" lamze55 Ż80 .. dokonując wymiany widzialny eksport towąrowy. transportu itp.. Przedmiotem nabycia przez turySt w są r wnież towaly. skuteczna i niekiedy świadomie preferowana przez czynniki oficjalne. aby zvłiększyć swoje dochody i (lub) zmniejszyć wydatki. zakupują na rynku r żne towary i usługi. Zdaniem'rpo. pod warunkiem ze przebiega w granicach określonychprzez skalę atrakcyjności dokonywania zakup w podczas pobytu poza własnym krajem i *łuzy do cel zwykle z punktu widzenia tempa poprawy zaopatrzenialudności ta turyStyczna droga redukowania cząstkowej nier wnowagi rynkowej jest wymowna. powiększonych o marzę gastronomiczną. Barede'a56. może wywierać większy nacisk na tę czy inną pozycję rachunku Zewnętrznego turystyki.Problemy turystyki" 798'l . z rcguły o wiele wyŻsząod mozliwej do uzyskania ceny eksportowej. o Polskę. nr 4. korzystna ekonomicznie tzw. Kraj przyjmujący turyst w uzyskuje więc dewizy Za towary. Są one bowiem świadczone po cenach detalicznych. Ruch przyjazdowy z Zachodu do vłybranych pa stw socjalistycznych. Uog lniając. Turystyka biznesowa np. rachunek zewnętrzny turystyki jest przede Zob. Ponadto trzeba zauważyć. lepszych ro'wiąza(l w wielu dziedzinach życiahłaja. Pa stwo. 5a datk w i dochod w dewizowych związanych z turystyką. Nalezy się zgodzić z opiniąR.ekonomicznego punktu widzenia zagraniczna turystyka ptzyjazdowa jest uważana za jedną z najbardziej korzystnych form obrotu dewizowego.. opartego na przedstawionej Ży turystycznych. Na rolę turystyki międzynarodowej mozna też spojrzeć od strony jej wpływu na r wnoważenie i wzbogacanie wewnętrznego rynku d br konsumpcyjnych kraju. Powszechnie wiadomo. w polityce celnej. nr l. W tablicy 4'10 przedstawiono schemat zewnętrznego rachunku opiacalnościturystyki zagranicznej. R. płaci za nie detaliczną cenę rynkową krajow ą. kt re są eksportowane r wniez w ramach zagranicznych obrot w towarowych. NaleŹy jednocześnie przypomnieć. np. Zdobywane w ten spos b dewizy można na og ł wykorzystać natychmiast.problemy turysryki" 19gg. okolicznośćta moze ułatwić poszukiwanie nowych.

) r Wydatki turystyczne bezpośrednie obywateli danego kraju za granicą (noclegi. sTRU KTUM Źpoo* W TURYSTYCE ZAGMNICZNEJ DocHoDow l wYDATKow Rozoztnt r Wydatki bezpośrednie turyst w zagranicznych (noclegi. oznacza to. pamiąr ki. Usfugi turystyczne obejmują więc r zne czynności. transport lokalny itp.1. Należy r wnież zaznaczyć. kształcenie zawodowe pracownik w za granicą) wszystkim metodą obliczeniową. licencje. DEFlNlcJA usŁUG Dochody z inwestycji turystycznych za z dewiz wypłacanych krajowym pracownikom zatrudnionym w turystyce za graricą Reklama. iz w bogatej strukturze usług turystycznych występuje wiele rodzaj w działalnościusługowej. rozrywki. pamiątki' rozrywki. społeczne i ekologiczne. noclegowych) i niematerialnych. zaspokajające potrzeby materialne' i komplementarne. umożliwiające turyście m. czy|iurzą- 5. mających zwiryek z urządzeniami oraz z instytucjami infrastruktury nieturystycznej (np. Pozwoli to na ilościowe i jakościowe określenie wpływu zmiany jednej składowej tego Systemu na inne składowe. że usługi turystyczne są świadczone przede wszystkim przez komplementarne dobra turystyczne. iż kryterium 283 .in. licencje. usługi noclegowe w kwaterach prywatnych czy usługi komunalne). lecz do tego potrzeba dodatkowych badar{ nad wpływem turystyki na r żne mechanizmy gospodarcze. komunikacyjnych. kształcenie zawodowe) Usługi r żne (np. i że wytwarza je gł 'wnie bezpośrednia gospodarka turystyczna. Z punktu widzenia czywistnieniem potrzeb duchowych turysty. dzenia oraz instytucje infrastruktury turystycznej. zaspokajania potrzeb turystycznych omawiane usługi można og lnie podzielić na podstawowe. pomoc techniczna. promocja Usługi r żne (np.wyposażenie i vządzenia turystyczne) Transport międzynarodowy (koszty zagranicznych przelazd w turyst w kra- U5ŁUG| TURY5TYCZNE r I Eksport (towary. a następnie powr t do stałego miejsca zamieszkania. Jednak może on i powinien się stać narzędziem zarządzania. dojazd do miejsca występowania walor w turystycznych. promocja Spłata odsetek tkzyw I I l I l tytułu inwestycji zagranicznych i spłata kapitał w z Wyw z dewiz wypłacanych zagranicznym pracownikom zatrudnionym w turystyce Reklama. kulturalno-rozrywkowych) człowieka. związanej z eksploatacją walor w turystycznych. Chodzi tu o działalność pośredniej gospodarki turystycznej . wyżywienie. wyroby rzemieślnicze. pobyt w tym miejscu.Tablica 4'1 0. ur l t I r ządzeni a tury sty czne) I r Transport międzynarodowy (wpływy z przejazd międzynarodowych turyst w z zagranicy) w jowych) Inwestycje turystyczne danego kraju za granicą Inwestycje turystyczne inwestor granicznych granicą w za- TURYSTYCZNYCH (CeCnY I ZAKRES) Przez usługi turystyczne należy rozumieć wszystkie społecznie poŻyteczne czynności służącezaspokojeniu potrzeb turystycznych materialnych (np. wyżywienie. czyli duchowych (np.) Import towar w (gł wnie żywność. pomoc techniczna. transport lokalny itp. dobra konsumpcyjne trwałe i nietrwałe. Jednak trzeba przy znać. obĄrnujące czynności związane z Utzedecydującym o charakterze usługi (podstawowej lub komplementarnej) jest cel jej świadczenia na rzecz turysty.

. Zważywna bardzo ścisłe żnych oferent w. ob- ztego zaniaru.. Turysta. war. . cząstkowych. że zaspokajają one popyt turystyczny komplementarnie i substytucyjnie. Dlatego iuże znaczenie mają dob r personelu i zaruądzanie nim oraz tzw. Muszą więc ze sobą wsp łpracować. Turysta zamierzający wyjechać na urlop prawdopodobnie zrezygnuje r szy."o*u. tak rozumiany Zestaw usług jest produktem w sensie makroekonomicznym i składa się z dużej |iczby usług pojedynczych. Cechą charakterystyczną jest więc to. Wtnsekw"n. gdyby nie miał tam mozliwości jeżdżenia na nartach.. lam7.że turysta konsumuje cały zestaw usług odnoszących się do os b lub rzeczy' kt ry składa się z częściowopodobnych.o285 rozwagi i roztropności ekonomicznej.. Management imTourismus. sprzedaż pamiątek w kiosku hotelowym lub rezerwacja pojazdu w wypożyczalni samochod w. jeśliw planowanym miejscu pobytu nie będzie miał możliwości znalezienia zakwaterowania lub wyżywienia. usługi turystyczne mogą być pojedynczymi usługami odnoszącymi się do rueczy lub ludzi. rozwoj tych usług zaśiymaga 284 . 33-35. Po pierwsze. Po piąte.magazynowana''."ono'y. Przykładem tego może być zakwaterowanie w hotelu z częściowymlub pełnym wyŻywieniem czy komplet usług związanych z wyjazdem. Nie istnieje bowiem nic takiego jak pr bka oi"o. a częściowoistotnie się r zniących usług pojedynczych. Po sz ste. Produkcja usługi turystycznej odbywa się w ouecnosci klienta i w momencie wytwarzania usługa jest .e. To.ą związane z bezpośrednim kontaktem z turystą (hotelej restaurac. Podstawową przesłanką substytucyjności usług są kondycja ekonomiczna turysty i cechy usług zastępowalnych.konsumowana. Kaspar. usług turystycznych.u".iż oferenci ci są r wnieŻ zależni od siebie. biura podr zy). iż usługa turystyczna nie może być ." . cechą usług turystycznych jest ich substytucyjność. Kasparal.. Nawet popyt uczestnik w turystyki kongresowej oiar Liznesowel nie jest wolny od wpływu waha . kt ry kupuje. jw.. że cząstkowe. usfugi turystyczne charakteryzuj e wewnętrzna dysproporcja. Wynika Ztego' ze usfugi turystyczne determinują og lnie rozw j turystyki. aby narciarz wynajmował pok j w hotelu w Zakopanem.jukośe sługi ruchu turystycznego.je.h. Po si dme. usługi noclegowej w t'oietu czy na kempingu. z. kt re turysta konsumuje w czasie zmiany miejsca (podr ży) i w czasie pobytu w nowym miejscu (cel podr zy).Na podstawie literatury przedmiotu oraz obserwacji rueczywistości można podjąć pr bę wyr żnienia specyficznych cech usług turystycznych. Wynika stąd. Usługi turystyczne w sensie makroekonomicznym znajdują się w komplementarnym związku z walorami turystycznymi.. Przykłady te wskazują powiązania między usługami cząstkowymi. -kt .. Wątpliwe też jest. Mozna r wnież m wić o zestawie (pakiecie) usług. TurySta ma możliwości wyboru np. W konsewalor w turystycznych kwencji społeczno-ekonomiczna użyteczność jest uwarunkowana odpowiednią dynamiką i strukturą wewnętrzną Usługi komplementarne to taYje usługi. Sezonowość popytu może utrudnić funkcjonowanie niekt rych przedsiębiorstw. s. tzeba podkreślić. pobytem i powrotem do miejsca zamieszkania.kt rąmożna się spotkać w przypadku towar w. gdyz wpływa na ograniczenie śprzedazy i powoduje zamroŻenie zdolnościusługowej. cechą usług turystycznychjest ich abstrakcyjny charakter. kt re są wzajemnie zależne.'i uuaunia popytu w tym względzie są trudne. Po trzecie. cechą istotną usług turystycznych jest obecność konsumenta' Usługi turystycznej nie można przesłać. w istotny spos b wpływa na poziom o. np. Usługę turystyczną można wreszcie pojmować w sensie og lnoekonomicznym jako zestaw usług pojedynczych. może korzystać z usług transportu pasażerskiego itd. komplementarne usługi są oferowane na rynku przez 1 - C. Zdaniem C. podejmując decyzję. Zjawisko to ma istotn e znaczenie gospodarcze. produkcja usług turyStycznychjest w mniejszym stopniu niż przemysłowa podatna na postęp techniczny."k]u. kt re jednak Zawsze są komp1ementarne''2. cechą usług turystycznych jest zr żnicowany pod względem czasowym' przestrzennym i rodzajowym popyt na te usługi. W transporcie turystycznym zas bezpośredni kontaki konsumenta z producentem usługi nie jest cechą istotną. musi się w dużym stopniu opierać na materiała"h . Po drugie... tak jak przesyła się to- Po czwarte. komunikacja interpersonalna' Dotyczy to zwłaszcza tych usług turystycznych.' Potencjalny turysta nie ma mozliwości wypr bowania proaunu.

zwyczaje' sentyment. Po jedenaste. znaczenie dla wsp łczesnej turystyki. a niekiedy jedynym czynnikiem rozwoju miejscowości zasobnych w walory turyStyczne. Wiadomo zaś. większą swobodę ruchu w czasie podr ży. Należy w tym dostrzegać koniecznośćzastosowania nowoczesnych metod badan rynku. Rozw j i konsumpcja tych usług warunkują bowiem dostępnośćwalor w turystycznych dla turyst w. Warszawa 1970. wolny przebieg.wych. cechuje juŻ wyruźnie rynek nabywcy. jak wiadomo. iz są one rozwijane ze względu na inne warunki życia niż w stałym miejscu zamieszkania turysty i nowe potrzeby' jakie się rodzą podczas podr ży turystycznej. Z usfug transportu korzystają osoby podr Żujące zar wno w celach turyStycznych. Kaspar. jeżeli nie decydujące. Zap ew niaj ąc wypo czynek. cele podr ży turystycznej . względy ekonomiczne. a potem świadczy i konsumuje. np. większą niezależność. Ekonomiczny sens tych usług polega jednak na tym. Na pierwszym miejscu na|eży wymienić transport kolejowy. Ważne miejscowości i regiony turystyczne. szybkość. usługi turyStyczne. Po sme. przew z ładunk w iprzew z pasazer w. a takŻe motywy wyboru. większe bezpieczeristwo podr ży. usługi turystyczne. 3 c. Historia turystyki dobitnie wskazuje' iż kolej miała duże. podobnie jak inne usługi. Warto też podkreślić.kolej stała się najbardziej uniwersalnym środkiem podr ży. usługi turystyczne w Polsce. 287 . przyjemnośćpodr ży. umożliwiaj ą p ełną reprodukcję sił biologicznych i psychicznychzuŻytych w procesie pracy i nauki otaz podczas innych obowipkowych czynności wsp łczesnego człowieka. Ż86 Dlatego usługi transportowe są powszechnie uważane za dynamiczny czynnik kształtowania ruchu turystycznego i jego obsługi. UsŁucl TMN5PoRToWE Usługi transportowe naleŻą do podstawowych usług turystycznych. Niekt re z nich są świadczone bezpłatnie. że wrct'ra wyboru środkatransportu turystycznego mogą ze sobą konkurować. GKKFiT. Należy wyraźnie powiedzieć. gł wnie naturalne.2. 39 i nast.że turystyka należy wsp łcześnie do najdoskonalszych form zagospodarowania tej kategorii czasu. Ten aspekt rozwoju usług turystycznych wiąze się gł wnie ze społecznymi funkcjami czasu wolnego. jak np. Wsp łzależność między turysĘkŁ a środkami-transportu. spełniają w ażne funkcj e s p o łe c zn e. tworzą podstawę r żnorodnej działalnościgospodarczej. usługi celne czy informacyjne. Problemy eko' nomiczre turystyki. Po dziewiąte. wypada powt rzyć uwagę. szybkość. Dlatego bardzo wuŻnajest informacja turystyczna. podobnie zresząjak wszystkie usługi. Przedmiotem świadczer{ transportu jest. iżjako środek ptzewoza ruchu masowego' w tym turystycznego. Nazywa się ją nawet pionierem turystyki. Po dziesiąte. jakbezpieczeristwo. Alp francuskich. 5. Dzięki takim zaletom usług transportu kolejowego. zavtdzięczają sw j rozw j budowie linii kolejowych w XIX w.iż w strukturze konsumpcji turystycznej podr ż jest zawsze pierwszą i ostatnią jej fazą. jak i pozaturyStycznych. Tbansport osobowy w celach turyStycznych świadczy usługi zapomocąr żnych środk'w transportu. iż ro|a ta jest wynikiem wzajemnego oddziaływania turystyki i transportu. Poprawnie funkcjonujący rynek może r wnież tutorzyć warunki rozwoju osobowości człowieka wypoczywającego. Wśrd wielu motyw w wskazuje się m. W tym sensie są one ważnym. szwajcarskich i austriackich czy Zakoparle.zakłes usług. Trzebajednak powiedzieć. W Ę mierze są one w pełni lub częściowoodpłatne. znaczna częśćusług turystycznych w Polsce ma charakter rynkowy. komfort. szczeg lnie w zakresie noclegu i gastronomii.in. Wśrd kryteri w wyboru określonego środkatransportu turystycznego wymienia się' opr cz kryteri w ja_ kościowych i związanych z właściwościami technicznymi środk w transportu oraz z kosztami podr ży. Środek ten odznaczał się zawsze dużą zdolnością przewozową i taniością świadczonych usług. Przechodząc do og lnej charakterystyki roli poszczeg lnych środk w transportu w obsłudze ruchu turystycznego i obserwowanych tendencji w tym zakresie. Mozna powiedzieć. względy towarzyskie3. popularność i regularność. że usługi turystyczne najpierw się sprzedaje. większą wygodę. s. Jest to z pewnością okolicznośćkorzystna dla rozwoju wsp łczesnej turystyki.

całodziennego biletu na metro londyriskie. (np. opr cz uruchamiania pociąg 'w o bardzo duzych szybkościach. Statystyki międzynarodowe wskazują na zmniejszanie się długości eksploatowanych linii kolejowych i spadek względnie ustabilizowanego udziału kolei w przewozachpasazerskich w ciągu ostatnich kilkunastu lat. do 8. Ta istotna kategoria.Executive'' korzystają z następujących udogodnier{ i usfug: turystyce samochodowej weekendowej i urlopowej. Do roku 2000 Austria zarierzaładodatkowo zbudować 3 tys. jw. co Inaczej przedstawia się sytuacja na innych kontynentach.. Interesujące przemiany jakościowe są r wnież widoczne w transporcie kolejowym innych kraj w europejskich. Na przykład we francu- skiej sieci TGV (system szybkich i nowoczesnych kolei) od jesieni Ż88 Ż89 . W roku 1987 np. Można dodać. wyciąg w i tras narciarskich. gdzie rola kolei w obsłudze ruchu turyStycznego jest mała. Roczna ich zdolnośćptzewozowa osiąga liczbę kilkudziesięciu milion w statystycznych użytkownik w. by mogły wpłynąć na zwiększenie znaczenia kolei w obsłudze tego ruchu. km. Kolej. kt rej uzupełnieniem są wyciągi wagonikowe. w sząc w innych. n wzrościeszybkości. Mimo względnego spadku udziału kolei w obsłudze ruchu turyStycznego obserwuje się jednak prawie niezmieniony poziom liczby turyst w przybywających do turystycznie gł wnych kraj w europejskich. kolejowy transport pasazerski zarnierza odzyskać liczące się miejsce na rynku przewozowym.)a.4?o w 1989 r. charakteryzujące się ograniczoną substytucyjnością. 77 kolejek narciarskich). podejmuje wiele wysiłk w zmierzających do poprawy jakości swoich świadczer . wyciąg w i kolejek alpejskich a l : r r s r r r telefonu w pociągu. I zavt arty ch Wszystkie dane dotyczące usfug turystycznych za granicązaczerpnięto z informacji w. Rozmaite przedsięwzięcia prowadzące do tego celu są podejmowane zwłaszcza w Europie. warto wspomnieć o znaczeniu turystycznym kolei specjalnych. stabiIizując podaż usług przewoz w osobowych w jednych krajach i podno- " wadzony przez koleje brytyjskie. sw j pomyślny rozvt j zawdzięczają w dużej mierze . obiadu i kolacji podawanych do zajmowanego fotela. wprowadzają wiele usług przyciągających turyst w i osoby podr żujące zawodowo.Międzynarodowych Aktualnościach Turystycznych''. na rynku turyStycznych usług przewozowych w krajach zachodnich. Są to środki transportu do cel w czysto turystycznych i obejmują koleje zębate.Intercity Pullman''. pod naciskiem konkurencji innych środkw transportu. orczykowe itd. w Alpach szwajcarskich odnotowano 500 kolejek linowych i rz00 kolejek narciarskich (w 1950 r. w warunkach wzrastającej siły nabywczej ludności i preferencji indyi widualnych oraz masowego charakteru turystyki ma istotne znaczenie ''.. ma szczeg lne znaczenie dla turystyki g rskiej zimowej.. śniadania. Zanim zostaną zreferowane kierunki unowocześniania usług trans_ portu turystycznego kolei.w ostatnich kilkudziesięciu latach kolej utraciłapozycję podstawy przewozu na rzecz innych środk w transportu osobowego. Te zmiany jakościowe wyrażają się we ^. Charakterystycznym przykładem dynamicznego rozwoju tychurządzeri transportu turystycznego może być Szwajcaria. że koleje specjalne. bezpłatnego. kuponu upowazniającego do gratisowej konsumpcji i napoju w barze znajdującym się w składzie pociągu. Z4-godzinnego bezpłatnego miejsca na parkingu na stacji wyjazdowej. Na przykład w 1987 r. w Alpach austriackich było zarejestrowanych 15 tys. uprawianej w celach sportowych. rezerwacji miejsc siedzących. salonu pullmanowskiego z napojami i przekąskami oraz stanowiskami biurowymi na gł wnych dworcach. a także w obniżce oplat ptzez stosowanie r żnych zniżek i bonifikat dla turyst w. Jednym z takich przykład w jest system . W konsekwencji tych przemian ilościowych wystąpił teŻ wyraźny spadek udziału transportu kolejowego w przewozach turystycznych RFN z 4Żvo w 1960 r. l5-procentowej zniż]r't na samoch d .w uprzyjemnianiu podr ży.. wpro- ołącznej długości 120 tys. a odległościpokonywane przez turyStę zbyt znaczne. W pięciu połączeniach do Londynu i z Londynu otazw pięciu pociągach dziennie od poniedziałku do piątku podr żni z biletem ryczałtowym .. Jak już wspomniano. Koleje europejskie w walce konkurencyjnej z samolotami. kolejki linowe oraz wyciryi. krzesełkowe.Europacar'' wynajęty na dworcu. obecnie urządzenia te są zainstalowane we wszystkich ośrodkach turystycznych i ich rozw j wykazuje tendencję wzrostową.

przede wszystkim w celu unikania przesiadek.cderalne zar erzają uruchomić 40 skład w takiego superekspresu. m. tunel pod kanałem La Manche oraz trasy: Paryż-Londyn (3 godz. graftą. rych jest oferowany specjalny program rozrywkowy. zakłada się 60_procentowy wzrost rocznych przewoz w. Turystyka urlopowa pełniłaby.Ivo. Koleje l. to trzeba podać. a następnie autobusami do wybranych cel w ! turystycznych.Koleją dwarazy szybciej niż samochodem oraz dwarazy taniej niz samolotem". i to szybkimi pociągami. Do większych szybkości jest r wnież Experimental Intercity niemieckiej Kolei Federalnej. jakie w tym zakresie podejmuje się w skali Unii Europejskiej. W piętnastu krajach UE oraz w Szwajcarii przewiduje się utworzenie w trzech etapach. Koleje Europy Zachodniej zarnierzają wykorzystać powstanie jednolitego rynku europejskiego i ostro rywalizować z transportem samochodowym oraz |otniczym na tym kontynencie. transportu kolejowego Jeślichodzi o jednostkowe projekty modernizacji pasa:żerskiego w Europie. Wreszcie w następnych la_ tach nowe linie przecinające Alpy mają umożliwić zamknięcie wszystkich tras w skali kontynentu. Dyskutowana jest koncepcja połączenia kolejowego MalmÓ z wyspą Sjaelland. Należy podkreślić. obecnie udział transportu kolejowego w przewozach pasażerskich wynosi we Włoszech zaledwie 27vo. indywidualne sfuchawki. Istnieje też zaniar przyłączenia Szwecji do europejskiej sieci kolejowej. żcrskiego pociąg ekspresowy o średniejszybkości 250 km/h. Inną koncepcją dyskutowaną w Niemczech jest projekt zorganizowania turystyki kolejowo-autobusowej. w dodatku obciążonych bagażem. ale o istotnym znaczeniu dla wielkościwpływ w finansowych uzyskiwanych z eksploatacji kolei. Warto przy tym podkreślićwysoki komfort w nia 14 wagon w będących w składach tych pociąg w. do ŻOI5 r. dworc w rozdzielczych.. Przyjęcie takiej koncepcji wymaga duzych zmian programowych: koordynacji ruchu. iż począwszy od alizacja narodowych pĄekt w rozbudowy i tworzenia sieci z punktami: Londyn-Hamburg-Marsylia-Bordeaux. historią oraz kulturą region w znajdujących się na trasie przc" jazd w.1989 r. Ten gigantyczny projekt odrodzenia transportu kolejowego w Europie Zachodniej ma być realizowany pod hasłem: . km szybkich tras kolejowych. w Sewilli o Ż\vo liczącą 480 km linię do Madrytu i przystosowały ją do ści200 kmłr. Oferta obejmuje zar wno rozbudowany na pokładzie pociągu. jak i obsługę przed podr żą oraz po podr ży1 w spos b zbliżony do serwisu brytyjskiego. funkcje uzupełniające. szczeg lnie uciążliwych dla os b podr zujących w interesach.in. l Duzo miejsca oraz niekonwencjonalne urządzenie przedział w z* pewniają koleje francuskie (SNCF) w swoim luksusowym pociągu trasie Paryz-Strasburg. W Niemczech zwraca się duzą uwagę na możliwościobsługi tury. zaplanowania większej liczby bezpośrednich połącze(t między gł wnymi aglomeracjami. ana powietrzny .iż cechą charakteryStyczną rekonstrukcji kolei włoskich jest uruchamianie pociąg Ż50 km/h i 300 km/h 'w o duzych szybkościach spektywie do 2020 r. według wysuwanych koncepcji. w Niemczech został wprowadzony do normalnego ruchu pasa- Do kor ca stulecia jest przewidzianare- Ż90 . Podstawami tej sieci są od 1995 r.ł styki biznesowej.6 km oraz lł tŻ91 dam i Paryz-Bruksela-Kolonia. Natomiast koleje hiszpar{skie wprowadzają wagony sypialne wyposażone w indywidualne kabiny natryskowe. Koleje hiszparskie (RENFE) w okresie gotowa do Wystawy Światowej ExPo I99Ż r. Na zakoriczenie rozważa o narodowych zamierzeniach modernizacji transportu kolejowego w Europie warto zwr cić uwagę na wysiłki. tzw. Par_ stwo to przystąpiło do dokładnej rekonstrukcji swoich kolei. Przewiduje się dow z turyst w koleją do centralnych punkt w w regionach turystycznych.. aparaty telefoniczno oraz zestaw usług podobny do stosowanego na pokładach samolot w. osi Ż5uŻ80 kmłr. związany z geo. Aby zwiększyć rolę transportu kolejowego. sieci 30 tys. na transport drogowy przypada7Żvo. Podkreśla się przy tym duże znaczenie tych aspekt w dla przedsięwzięć biur podr ży i organizator w turystyki. Koleje francuskie poświę" cająr wnież wyjątkową uwagę podr żnym pociąg w Loisirail. Cel ten ma być osiągnięty dzięki budowie odpowiedniej konstrukcji długości17. na kt Ę leży Kopenhaga. podr zy). Paryż-Bruksela-Amster- 1991 r. w kt . W strumieniu informacji traktujących o narodowych projektach rnodernizacji kolei na uwagę zasługuje r wnież ptzyhJad Włoch. kursują w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim gi z szybkością 300 kmłr. salony towarzyskie. Wymienia sl.

. że PKP zułiększą sw j udział w obsłudze turystycznej na poziomie europejskim po przeprowadzeniu programu uzdrowienia gospodarki tej firmy. km uznanych zanaibardziej deficytowe. Zakfada się. jaką daje samoch d. po latach stagnacji w obsłudze ruchu pasażerskiego i turystycznego' rozwijają się. Nowo powstałe sp łki mają być sprywatyzovłane. do ŻŻ tys. czyli także turyst w. atakże użytkowanie mniej znanych dr g. i przewidują zako czenie eksploatacji 6 tys. w 2000 r. sprawia. jakąmożna z przedsięwziąć podr ż turystyczną. km w 1990 r. Na tle poczynionych uwag o transporcie kolejowym na|eŻy poświęcić parę sł w sytuacji Polskich Kolei Par stwowych. spadła liczba pasazer w przewiezionych og łem i we wszystkich rodzajach pociąg w.Kaspar. i koszĘe 190 UsD. 85. spośrd kt rych na uwagę zasługują: Polskie Linie Kolejowe (PŁK).. tras.67o i ekspresowych Ż. żełatwość. opr cz dużej ruchliwo_ wynosił w 2000 r. dzięki pociągom o duzych szybkościach. że jużw niedalekiej przyszłościkolej przejmie od linii lotniczych obsługę pasazer w na trasach kr tszych niż 800 km. kolej czyni dostępny_ mi dla turystyki miejscowości i regiony. i koszĘe 45 USD.5vo. przezkt reprzechodzi lub kt re znajdują się w pobliżu dr g Żelaznych. 40. R wnolegle spada liczba przewożonych pasazer w. Prasa przytacza następujący przykład: lot samolotem w klasie biznesowej na trasie Bruksela_Paryż trwa łącznie 3 godz. Upowszechnianie się w społecze stwie prywatnego samochodu następuje szybko.Business Travel World''.kiego tunelu po stronie dur skiej dla dwutorowej sieci kolejowej. Krąg użytkownik w samochodu prywatnego nie rozszerza się bowiem poza bliską rodzinę czy przyjaci ł. charakteryzuj ąc znaczenie samochodu dla rozwoju turystyki.za: C. ry?ada indywidualna. P. W wariancie optymistycznym moŻna przyjąć. że w stosunku do 1999 r. etap w i przerw w podr zy. iż samoch d prywatny jest 5Cyt. pospiesznych II. a także czteropasmowej autostrady. że pod wpływem rewolucji technologicznej w omawianym transporcie wzrośnie ruch turystyczny. nadając turystyce ostatecznie charakter indywidualny. Jak podaje brytyjskie czasopismo .IJdział pociąg w osobowych w og lnej liczbie 360 mln pasazer w przewiezionych normalnotorowym transportem kolejowym Ż9Ż ści. Jeślinp.W. że inwestycje kapitałowe w kolejnictwie zachodnioeuropejskim przez długi czas zaniedbywano. PKP-Przewozy Pasazerskie i PKP-Cargo. ossipows. Tunel pod kanałem La Manche oraz podobne połączenie między Szwecją a Danią stwarzają olbrzymie możliwościekonomiczne. już w pierwszej połowie bieżącego wieku dzięki swoim zaletom samoch d podbił rynek transportowy. jw. Trzeba tu przypomnieć.poszerzonej ofercie usługowej oraz inteligentnym systemom sygnał w i kontroli. okazały się istotnymi bodźcami do przemieszczania się os b. miejscowościpołozonych na uboczu. i Jak pokazuje historia transportu. że rola transportu kolejowego w obsłudze ruchu tury- stycznego wyraźnie wzrośnie. ruch pasażerski na tej linii przeŁłoczy 30 mln os b. Reforma zakłada utworzenie sp łek Skarbu Pa stwa. Istotne znaczenie dla rozwoju usług transportowych ma też moto- 293 . Kolej jest r wniez źr dłem osiągania korzy_ ściz system w informacji elektronicznej i kontrolnej. Gubał wkę' G rę Parkową w Krynicy oraz na Szrenicę w Szklarskiej Porębie. Wsp łzależnośćmiędzyturystykąaśrodkamitransportu. Eksperci oceniają. że w 2010 r. W świetlepodanych informacji można z dużym prawdopodobierstwem przyjąć.wyrużającej się w możliwościłatwego osiągania odległych miejsc. Przyczyni się do tego takze niedob r port w lotniczych w Europie i zatłoczona jllż przestrze powietrzna. Źr dłem finansowania reformy PKP ma być emisja kolejowych obligacji gwarantowany ch przez Skarb Parfu t w a i pożyczka Banku Światowego. Z punktu widzenia potrzeb turystyki g rskiej należy zwt cić uwagę na koleje linowe (PKL). W okresie 1990-2000 przew z zmniejszył się o 54vo. Warto dodać.57o. to samoch d umożliwia zwiedzanie obszar w interesujących turystycznie i mniej vczęszczanych.. samoch d cechuje inna ogromna zaleta. og lnie mozna powiedzieć' iż koleje żelazne. koleje mają bowiem wizerunek monopolu pa stwowego bez cel w dochodowych. s. wyraża słuszny pogląd. już obecnie obserwuje się w Europie Zachodniej interesujące dla kolei zjawisko: na kr tkich dystansach samolot zaczyna przegrywać z szybkim pociągiem nowej generacji. Chodzi tu o kolejki linowe na Kasprowy Wierch. PKP ograniczyły eksploatację linii kolejowych z 2 tys.Można też przewidywać. Duza swoboda wyboru cel w turystycznych.. natomiast przejazd tą samą trasą pierwszą klasą szybkiego pociągu Thaylas trwa tylko Ż godz..

trzeba zwr cić uwagę na wzrastające rozmiary parku samochodowego w Europie i w świecie.4 mln szt. 4) Włochy 3Ż mln.399. Jak informuje GUS7. i 9. w 2000 r. s. Na skutek tego następuje korzystniejsze tozmieszczenie ruchu turystycznego.:l. Rocznik Statystyczny 1988. Doświadczenie wykazuje. 30vo podr ży samochodami miało miejsce w kwietniu. Kaspar. do 316 mln szt. iż regiony stosunkowo mało odwiedzane przez turyst w korzystają na szybkim rozwoju turystyki samochodowej prawdopodobnie więcej niŹ ośrodki nastawione na dłuższy pobyt. jw. w 1980 r. w 1993 r. Brytania 8 Ż15 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. Zmotoryzowany turysta preferuje bowiem najlepsze warunki drogowe. Rozvłażając zagadnienie roli samochodu prywatnego w rozwoju wsp łczesnej turystyki.4. na liście kraj w o liczbie samochod w osobowych w użytkowaniu powyzej . w 1993 r. Można spotkać opinie. Warszawa 1995.w osobowych wzrosła W Polsce liczba zarejestrowanych samochod 't 479 tys.Wolno sądzić. 294 Ż95 . sierpieri). tak jak inne środki transportu w turystyce. szt. maju USA Włochy W. Pełniejszą ilustracją zmian liczebnych w parku samochodowym na świecie jest liczba samochod w na 1000 mieszkaric w.Polska Ż3 mln oraz 8 mln samochod -71.9 mln szt. 83.5 mln szt. szczeg lnie kierujący się motywami krajoznawczymi.9 mln szt. decydującym o atrakcyjności tego środkatransportu.:l'll l l'.l.) 548 407 Jak podaje C. do 2.1w'' s. GUS. czyli i czerwcu wobec 31'vo w pełnym sezonie (lipiec. że w 1996 r.l.:ll ]. s... Ta pełna autonomia jest być może podstawowym elementem psychologicznym.. Jednak w miarę postępu technicznego w przemyśle samochodowym turysta nie jest już nara:Żony na niebezpiecze stwo. chce jak najwięcej zobaczyć w jak najkr tszym czasie. Wynosiła ona w 1980 r. natomiast dla całego ruchu turystycznego wskaźniki te wynosiły odpowiednio: 22%o oraz 35vo (C. Turysta bowiem. i 456 mln szt. w 1998 r. 80. iż motoryzacja indywidualna.) 476 428 146 (1997 r.. .łffi lri.7 mln szt..6. Dzięki samochodowi turysta odwiedza wiele miejscowości i re_ gion w turystycznych. iż w pierwszym okresie rozwoju turystyki samochodowej natężenie ruchu turystycznego występowało gł wnie w miesiącach letnich. Warszawa 1988. s. Wsp łzależność między turystylrą a środkami transportu. Ż54 Ż6 456 408 390 459 508 70 200 310 Ż38 193 Niemcy Norwegia Polska Portugalia Szwajcaria Szwecja l5 64 224 285 433 190 259 430 (1997 r. 2) Japonia 45 mln. stałą pokusą do zmiany miejsca pobytu.5) Francja 25 mln.' 481 Austria 11 213 Belgia Czechy Dania Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Japonia 440 340 w Europie Zachodniej daje podstawę do wniosku.. Dla wybra- Brytania . w 1980 r. obserwacj a strumieni międzynarodowej turystyki samochodowej Wielka w8.że zwiększona mobilnośćturysty dzięki samochodowi wywołuje skutek w postaci skr cenia czasu pobytu.5. 6) Rozw j motoryzacji indywidualnej sprzyja korzystnemu rozkładowi czasowemu ruchu turystycznego..1) Niemcy 41 mln. 582 oraz Rocznik Statystyczny 1995..9 i w 1996 r. - - Tabljca 5. generuje r wnież mobilnośćwsp łczesnego tu_ rysty. LlCŻBAsAMocHoDow NA l0oo MlEszKAŃcow W WYBMNYCH KMJACH W LATACH 197011998 . 6. w 1970 r. . 50). stan liczebny samochod w osobowych wzr sł na świecie ze I94 mln szt. 1 ruch turystyczny6. jakie wywołuje zmienność pogody. w 1970 r. 640. znajdowały się: 1) UsA 136 mln. w 1990 r. Warto podać. iz turystyka samochodowa nie jest tak skoncentrowana w miesiącach letnich jak cały Żl8 155 iWarto też podkreślić. GUS. w ciągu 20 lat ich liczba się podwoiła. Kaspar. 8..

nych kraj w światawskaźnik ten ukształtował się, tak jak pokazano w tablicy 5.1. M wiąc o wpływie indywidualnego transportu samochodowego na rozw j turystyki, trzeba dodać, że jego rola wzrasta zar wno w miarę wzrostu dochod w, jak i koncenttacji przestrzennej ludności.Badania francuskie wykazały, iz ludnośćdorosła zarnieszkała w miastach liczących ponad 100 tys. mieszkar c w i posiadająca samoch d jest tury_

.iy""ni" aktywniejsza od tej, kt ra nie posiada tego środkatransportug.

Znaczenie usług samochodowych jest też określone przez połozenie geograficzne kraju. Na przykład udzial turyst w odwiedzających Austrię, Hiszpanię oraz Włochy i korzystających z samochodu jako środka transportu w latach 60. wynosił 70-807o og lnej liczby turyst w zagranicznych, natomiast w przypadku Grecji tylko około ŻO?o|0. Mozna z dużymprawdopodobieristwem załoŻyć,iz wartości te są obecnie wyż-

sze dzięki m.in. rozwojowi infrastruktury ułatwiającej podr żowanie
samochodem po Europie.

tendencji mogą być następujące informacje z 199'7 r.Ildział samochodu w podr zach turystycznych Niemc w ocena39vo, a Amerykan w na 8Żvo w seniano na 49vo, Szwajcar w - pozaletnim. zonie letnim i 80Vo w sezonie Aktywnej roli samochodu w rozwoju wsp łczesnej turystyki można też upatrywać w układzie motywacji wyboru środkatransportu. Wśrd motyw w dominują duża wygoda i znaczna niezależność. Na zakoriczenie tego fragmentu rozvłaża na\eŻy przypomnieć, że prywatny park samochod w osobowych jest uzupełniany przez sta|e rozvłijającąsię sieć wypożyczalni samochod w. Krajowe i międzynarodowe towarzystwa rent-a-car Systematycznie rozszerzają zak'res swoich usług, oferując turyStom liczne samochody od najdrozszych marek i typ w po klasę ekonomiczną, a takŻe przejrzystą taryfikację, rozszerzoną ochronę ubezpieczeniową i wiele usług dodatkowychll. Koszty wynajmu zależąod czasu najmu, marki i typu samochodu oraz Potwierdzeniem
|0 Tamże.

Ę

9 C. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką a środkami transportu..., jw.

okolice wielkich metropolii. Istotne znaczenie w rozwoju usług transportu samochodowego ma r wnież autokar. Turyści korzystający z tego środka transportu są na og ł motywowani takimi korzyściami' jak przyjemnośćpodr żowania i większy komfort. Autokar, jak każdy samoch d osobowy, zapewnia turystom możliwość penetracji, mobilnośći w pewnej mierze swobodę. Program wycieczki, w tym trasa podr ży i czas, zawsze moze być do_ stosowany do specyficznych życze turySty. Zalety og lne autokaru jako środka transportu turystycznego w zasadzie się pokrywająz tymi, kt re są przypisywane samochodowi osobowemu. Pod wieloma jednak względami zakres świadczonych usług przekracza mozliwości Samochodu. Na przykład nowa generacja autokar w zapewnia turyście nieograniczony widok panoramiczny, usługi kuchni pokładowej, wideo, Stereo oraz dostępnośćtoalety pokładowej. Można powiedzieć, że o wyborze autokaru w podr ży turystycznej za granicę decydują gł wnie status majątkowy turysty i cel, a takze charakter wyjazdu, np. wypoczynek, krajoznawstwo, uczestnictwo w imprezach szczeg lnego rodzaju, studia.

większe znaczenie mają w wielu krajach usługi taxi, świadczone i instytucjach, jak np. porty lotnicze, dworce kolejowe, sieć hotelowa, transport śrdmiejski oraz najbliższe
w newralgicznych ośrodkach

mochodowym. W transporcie samochodowym ściśle zwiryar:ym z funkcjonowaniem przewoz w pasażerskich, w tym r wniez turyStycznych, coraz

jego wieku, zakresu usług dodatkowych, pory roku itp. Ten rodzaj usług transportu turystycznego, dzięki doskonałej organizacji i pełnej podaży na rynku zachodnim, budzi duże zainteresowanie wśrd turyst w, szczeg lnie krajoznawc w i podr żujących w interesach. Lokalizacja park w samochodowych w sąsiedztwie hoteli i lotnisk daje gwarancję sukcesu. Warto zauwaŻyć, iż system rent-a-carjest obecny na polskim rynku turystycznym. Jednak na skutek niskiej podaży u słu g oferow any ch przez przedsiębiorstwa turystyczne funkcj onuj e on praktycznie gł wnie poza nimi, opierając się na prywatnym parku sa-

1l

rent-a-cari Autohansa, Avis, Hertz' Interrent, Six-Budget

Dla przykładu można wymienić znane w Europie Zachodniej

umowy z biurami podr ży i towarzystwami lotniczymi. Na przykład turysta zakupuje bilet lotniczy Łącnlie z wynajęciem samochodu w docelowym miejscu za cenę zryczałtowaną.

i

towarzystwa

inne. Firmy te zawierają

Krajowa statystyka nie odzwierciedla roli autokaru w przewozach turyStycznych. Pewną orientację w temacie zapewnia informacja o liczbie autokar w i ich pojemności otaz o liczbie przewiezionych pasazer w w transporcie niemiejskim, reprezentowanym przez firmy zatrudniające
Ż97

Ż96

więcej niż 5 os bl'. ot z w 1998 r. polski tabor autobusowy liczył 20378 jednostek o zdolności przewozowej l 186 356 os b. W tymże 1998 r. zarobkowe przewozy autobusowe pasazer w w komunikacji przewozu jednego pasażera międzynarodowej, na średniąodległość I,3Ż4 tys. km, GUs oceniał na I,7I4 mln os b. W Ę liczbie PKS partycypował udziałem 46vo. Uzupełnieniem tej informacji mogą być dane dotyczące ruchu autobus w przekraczających granicę Polski. Jak podaje GUS, liczba autobus w obywateli polskich wyjeżdżających z Polski w 1999 r. wyniosła 9I,7 tys., a w 2000 r. wyniosła IIŻ,Ż tys. Z ko|ei liczba autobus w zagranicznych wyjeżdŻających z Polski wynosiła 138,3 tys. w 1999 r. i 143,5 tys. w 2000 r.

Dzięki stałej poprawie jakościświadczonych usług turystyka autokarowa w krajach Europy Zachodniej jest dobrze rozwinięta i popular-

na. Tysiące przedsiębiorstw autokarowych wskutek rywalizacji na rynku turystycznym nieustannie wzbogaca swoje oferty usług pozatransportowych. Na przykład w 1987 r. we Francji liczba turyst w 90 mln os b. autokarowych wynosiła 23 mln, a w RFN j turystyki autokarowej w Europie Zachodniej znajduje też Rozw odzwierciedlenie we wsp łpracy w zakresie eksploatacji międzynarodowych połącze autokarowych. W roku 1986 powołano do życia międzynarodow ą or ganizację europej skich linii autokarowych, Eurolines organization, z siedzilbą w Genewie. Organizacja ta Zrzesza około 50 firm autokarowych z 9 kraj w Europy. Jej celem jest umocnienie wsp łpracy między zrzeszonymi przedsiębiorstwami, aby zharmonizować warunki techniczne, handlowe i prawne eksploatacji oraz doprowadzić w ten spos b do powstania zintegrowanej i skoordynowanej sieci europejskiej, obejmującej 1 5 regularnych linii międzynarodowych, eksploatowanych w formie poolu. Znaczenie Eurolines dla rozwoju usług autokarowych jest duże. Zrzeszone w tym poolu przedsiębiorstwa autokarowe przewiozły np. w 1985 r. 1,5 mln pasazer w, zapewniając poŁączenie około 200 miast europejskich, z mozliwością rozwoju sieci tych linii. Należy przypuszczać, iż dĘenie do ujednolicenia zasad komercjalizacji usług, czyli np. unifikacja bilet w, wsp lny rozkład jazdy, stworzenie specjalnego biletu umożliwiającego podr żowanie po Europie za opłatązryczałtowaną

jednolitą w stosunku do ustalonych tras autokarowych, ustanowienie specjalnej legitymacji zniżkowej, przystosowanej do potrzeb europejskich i umozliwiającej osiągnięcie zniżek do Ż\vo oraz rozszerzenie sieci linii, znacznie się przyczyni do dalszego ułatwiania turystom zwiedzanta Europy i do rozwoju turystyki autokarowej. Warto r wnież zauważyć,, Że turystyczny transport autokarowy podejmuje wysiłki zmierzające do zdobycia klienteli w segmencie tury_ styki biznesowej. Przykładem tego rodzaju przedsięwzięć we Francji może by ć przekazanie do eksploatacji salonki autokarowej przeznaczonej dla os b podr żujących w interesach. Spośr d przedsięwzięć zmierzających do umacniania transportu autokarowego na rynku turyStycznym można wymienić inicjatywę Międzynarodowej Unii Transportu Drogowego (IRU) w zakresie wprowadzania jednolitego systemu klasyfikacji autokar w turystycznych. W tym miejscu trzeba wyruźnie powiedzieć, że transport drogowy dominuje w obsłudze kontynentalnego ruchu turystycznego i ma mozliwościrozwoju. Duże znaczenie dla rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej mają przekształcenia w infrastrukturze transportu samochodowego i hotelarstwa . Z tego punktu widzenia trzeba zwrlcić uwagę na stan sieci polskich dr g. obecnie sieć drogowa liczy ponad 36 tys. km, z czego
i

Transport w 1998 r, GUS, Warszawa 1999, s. 37-38.

(tablica 5.Ż), zadowalający stan techniczny, spełniający unijne standardy, ma zaledwie 60 km polskich dr g. W świetlerosnącego wzrostu natężenia ruchu samochodowego na dobę (20 mln pojazd w w 2003 r.) może nastąpić kryzys drogowy w Polsce. Podkreślają to dane Generalnej Dyrekcji Dr g Krajowych i Autostrad. Obecnie stan 35?o dr g krajowych jest oceniany jako zły, zaś42vo jako niezadowalający. W sumie ponad 75vo dr g wymaga remontu. Warto dodać, że drogi krajowe to tylko 5Vo wszystkich dr g w Polsce. Reszta to drogi wojew dzkie, powiatowe i gminne. Ich stan techniczny orazbezpiecze stwo użytkowni_ k w, w tym turyst w, zależą więc od mozliwościbudżetowych i rozumnych rozstrzygnięć wsp lnot samorządowych r żnego szczebla władzy lokalnej. W wielu krajach europejskich o rozwiniętych funkcjach turyStycznych obserwuje się systematyczny i intensywny rozw j sieci autostrad, 299

do eksploatacji na przyzwoitych warunkach nadaje się około Ż5vo. opr cz autostrad, kt rych długośćw Polsce wynosi zaledwie 394 km

Ż98

Tablica 5.2. AUTOSTMDY W POLSCE

Rysunek 5.1. SIEC

AUTOSTMD W POLSCE

A-1

18"

542 604 365 4Ż2
18

L-2
A-3 A-4 A-6 A-18
Razem

48 305 6
17

394

r951

'
Ź

r

Plus 11 km (tylko lewa jezdnia). dł o:,,Wprost'' Ż0oŻ, marzec, llr 12.

doskonale ułatwiających podr ż samochodem. Na przykład sieć autostrad w kierunku południa Europy przez Szula1carię przechodzi przez tunel drogowy na Wielkiej Przełęczy św.Bernarda, eksploatowany od 1964 r. Tunel ten skraca podr ż na trasie Paryz-Rzym o 207o i codziennie przejeŻdża nim około 1600 pojazd w, w tym 907o sarrtochod w osobowych i autokar w. Czas przejazdu wynosi 7 minut. Dzięki temu podr ż samochodem w kierunku południowym stała się szybsza oraz

sieć funkcjonujących autostrad ożywia gospodarczo regiony, przez kt re przebiegają te drogi. R wnież w Polsce podjęto problem budowy autostrad, co z punktu

wygodniejsza. Uwagi te warto uzupełnić informacją o długościautostrad w następujących krajachl3: Niemcy 11515 km, Francja 11 000 km, Hiszpania 10 3I7 km, Włochy 6957 km, Czechy -km i Słowacj a Ż95 km. Należy podkreślić,-iż 499 km, Węgry 438

ĄtJ|65f16dy istniejące

Autostrady planowane

r dł o:,,Wprost''

ŻOo2, marzec, nr 12.

-

widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej samochodowej należy ocenić pozytywnie. W roku 1993 Rada Ministr w zatwierdziła nową sieć autostrad o długościŻ600 km. Jest ona dopasowana do Europejskiej Sieci Autostrad. W roku 1994 Sejm przyj{ ustawę o budowie autostrad płatnych, a w 1995 r. powstała paristwowa Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad. Program budowy autostrad miał być realizo13

,,Wprost'' 2OOŻ, marzec, rlr 12

scowości i region w turystycznych mają decydujące znaczenie, gdyż wsp łcześnieruch turystyczny ZmotoryZowany bywa utrudniony w miesiącach szczytu właśniez powodu niedostatecznej infrastruktury
301

wany w ciągu 15 lat i miał kosztować około 10 mld UsD (rysunek 5.l). 200Ż r. program budowy polskich autostrad można ocenić następująco. Po latach dyskusji, projekt budowy autostrad znajduje się w pierwszej fazie realizacji. Trzeba mieć nadzieję, iz budowa I95I km autostrad będzie stymulować rozw j turystyki oraz region w' Ztedukuje bezrobocie, a takŻe będzie waznym czynnikiem wzrostu gospodarczego kraju. og lnie trzeba powiedzieć' Że szlaki drogowe prowadzące do miej-

Z perspektywy

300

drogowej. Dlatego wszystkie koncepcje zmierzające do redukcji i łagodzenia prog w infrastrukturalnych w dziedzinie drogownictwa nalezy traktować jako czynniki rozwoju turystyki motorowej. Skalę zjawiska mogą sygnalizować następujące liczby: w 2000 r.liczba samochod w osobowych cudzoziemc w odprawianych na granicy par stwa w kierunku Polski wyniosła Ż4 tnln, natomiast autokar w 148 tys. Dane te cechują się Znaczną dynamikąla. Pod wpływem rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej następują teŻ przemiany w hotelarstwie oraz gastronomii. Na przykład w 1966 r' powstał we Francji system hotelowy Novotel, kt rego gł wnym celem jest obsługa zmotoryZowanego ruchu turystycznego. obiekty tego systemu są zlokalizowane poza ośrodkami miejskimi, na ich

obrzeżach bądź przy gł wnych trasach komunikacyjnych czy lotniskach. R wnież motele i zajazdy są budowane z myśląo turystach zmotoryzowanych, kt rym obiekty te zapewniają przede wszystkim mozliwośćparkowania pojazd w samochodowych i serwis samochodowy. Aktywizacji turystyki samochodowej sprzyjają także kemping i karawaning, kt re pozwalajądotrzeć do każdego miejsca ciekawego turystycznie. Wreszcie omawiana turystyka przyczyniła się do powstania i rozwoju nowych form zywienia turyst w, jak bary samoobsługowe,
snack-bary, kioski gastronomiczne itp. M wiąc o usfugach transportu, trzeba wskazać na wzrastającą rolę

lotnictwa cywilnego. Samolot jako środektransportu turystycznego, szczeg lnie trans_ portu zbiorowego, stanowi podstawę rozwoju turystyki' W rozwoju lotnictwa cywilnego wyr żnia się kilka faz: I) lotnictwo na kr tkich odległościach(I919_I9Ż7), 2) lotnictwo kontynentalne (1928-1939), 3) lotnictwo międzykontynentalne (od 1945 r.). C. Kasparls uwaŹa, Że dla turystyki decydująca była ostatnia faza, gdyż faktycznie umożliwiła turystykę światową. Rozw j lotnictwa na potrzeby wsp łczesnej turystyki opiera się z punktu widzenia technicznego na osiągnięciach lotnictwa wojskowe_ go, natomiast z punktu widzenia ekonomicznego na wsp łpracy towarzystw lotniczych w obrębie organizacji międzynarodowych i na akla
15

tywnej polityce towarzystw czarterowych. W efekcie postępu technicznego, organizacyjnego i przestrzegania zdrowych zasad ekonomiki, dzięki gł wnej zalecie samolotu szybkościi rosnącej jego pojemno_ ści,rola transportu lotniczego stale wzrasta oraz umacnia się on na ryn_ ku przewozowym. Statystyki wykazuj ą, iż pasażerski ruch lotniczy od 1945 r. podwajał się średnio co 10-15 lat. Do kor{ca XX w. zakładano wskaźnik wzrostu rzędu 5_7vo rocznie. Z rozwojem turystyki i usług transportu lotniczego wiąze się wiele problem w, np. brak dostatecznej infrastruktury. Zdolnośćusługowa instytucji i utządze infrastrukturalnych jest znacznie mniejsza od potrzeb dynamicznego ruchu lotniczego. Na przykład w Europie w ciągu ostatnich lat pasażerski transport lotniczy wzr sł w skali przetłaczającej wszelkie oczekiwania. W roku 1984 Eurocontrol, organizacja nadzorująca loty w Europie Zachodniej, szacowała, że w 1995 r. punktem startu lub lądowania około 3,6 mln lot w handlowych będą lotniska europejskie. T}mczasem poziom taki osiągnięto już w 1988 r. Uog lniając ten przykład, należy stwierdzi , iż niedorozw j infrastruktury jest źr dłem przecieyże(l transportu lotniczego. Przeciążenia te dotyczą port w i tras lotniczych, pas w startowych oraz autostrad dojazdowych. W ocenie zrzeszenia przew oźnik w Międzynarodowego Stowarzy_ szenia Transportu Lotniczego (IATA) i Światowej Rady Port w Lotniczych (ACJ) na europejskich drogach powietrznych pojawiają się pro-

Transport w 1998 r, jw., s. 199. c. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką

a środkami transportu..., jw.

blemy z wchłonięciem zwiększającego się o około sEo rocznie ruchl lotniczego. W ostatnich latach dochodziło często do niebezpiecznych sytuacji nazatJoczonym niebie. Ta niepokojąca sytuacja została rozwiązana w 1999 r. dzięki wyznaczeniu nowej mapy korytnzy lotniczych (Air Route Network). Drogi lotnicze nad Europą przypominają sieć autostrad. Korytarze Są proste, o średniej szerokości około 30 km i dwukierunkowe. Ruch na niebie jest prawostronny. Cywilne korytarze zoStały tez wyrztźnie oddzielone od stref ćwicze(l lotnictwa wojskowego. Zdaniem pilot w i kontroler w lotu, ruch w nowych powietrznych korytatzach jest bardziej bezpieczny, płynny i przewidywalny. Zaobserwowane trudności mogą Stanowić istotnej wagi hamulec dalszego rozwoju ruchu powietrznego i turystycznego. Warto podkreślić,iż podmioty transportu lotniczego podejmują wiele przedsięwzięć łagodzących skutki przytoczonych trudności (np' zmiany rozkład w lot w w celu uzyskaniaprzydziału godzin startu i lądowania, wydłuzanie
303

30Ż

Jednak wiele hałaśliwych samolot w nadal ląduje w licznych portach położonych niekiedy w rejonach gęsto zaludnionych. Borykają się z nim zvłłaszcza porty oraz towarzystwa lotnicze16 i ma być rozwiązany w średnim okresie. Duże mozliwości rozwoju turystyki międzynarodowej wiĘą się z oddaniem do eksploatacji w 1994 r. Przewiduje się nawet regularny ruch bardzo szybkich statk w od wybrzeża.). w miarę potrzeby. Że przeciętny wiek samolot w pasa:żerskich w USA pod koniec lat 80. w miejscu. sale konferencyj no-kongresowe.). widzenia rozwoju turystyki. zwalczany zar wno ptzez rządy. świadomepotrzeby ograniczenia hałasu w otoczeniu port w. 4) Niemcy Rozważając zagadnienie bezpiecze stwa podr zy samolotem w celach turystycznych. Informację tę można poszerzyć o kraje. JeSt on wybudowany na pełnym morzu (na sztucznej wyspie). świecie. Warszawa 2000. przekroczy- na świecie wolno powiedzieć. Nowy port lotniczy został zaprojektowany pod kątem zapewnienia szczeg lnie szybkich transfer w na lotniczych liniach wewnętrznych lub w naziemnych środkachtransportu. 5 km od brzegu.). w 1987 r. Wiadomo zaś. wojskowy ruch lotniczy).). 305 . 2) Japonia 15Ż mld (61 mld w 1990 r. t w Lotniczych (ICAA).że stopier bezpiecze(lstwa jest ważnym motywem wyboru środka transportu turystycznego. GUs. W związku z tyrnnależy dodać. miej sca na orga- Z punktu widzenia rozwoju turystyki na|eży wskazać na możliwości.Trzeba zaznaczyć. zwraca się uwagę na koniecznośćintensywnych konserwacji starszych wiekiem samolot w. 304 MaĘ Rocznik Statystyczny 2000.5 ha.). Na razie są podejmowane wysiłki. lejowego. zaśponad l mld os b. 5) Francj a 84 mld (43 mld 65 mld (46 mld w 1990 r. od kilkunastu lat jest to poważny problem lotnictwa cywilnego. wycofanie z lotnisk ruchu nierejsowego oraz. jako uzupełnienie ruchu drogowego oraz ko- Jest to tendencja korzystna 87 mld (62 mld w 1995 r. a floty szwajcarskiej (Swissair). łago- W świetle zarysowanej problematyki rozwoju transportu lotniczego w 1990 r. Na obszarze tego miasta znajdują się budynki adnizację wystaw oraz obszerna strefa handlowa. aby ruch powietrzny przestał być celem atak w ekolog w i licznych ruch w grupujących mieszkaric w z teren w sąsiadujących z portami lotniczymi.in. (4.4 mld w 1990 r. i ma przepustowość 27 mln pasazer w rocznie. Według Międzynarodowej organizacji Lotnictwa Cywilnego w 1985 r. Międzynarodowe Stowarzyszenie Cywilnych Por' Międzynarodowa Organtzacja Lotnictwa Cywilnego (oAC[) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego GAIA). Na problem ten wskazują m. ły w przewozach pasażerskich liczbę 25 mld pasazerokilometr wl7: l) UsA 1039 rnld (6Ż5 mld w 1990 r. odnowiły swoje floty. Dynamiczny rozw j ruchu lotniczego oraz związane z nim trudnościuwypukliły sprawę bezpiecze(tstwa podr ży samolotem. także w Polsce.godzin otwarcia port w nocą. Na przykład w ostatnich latach na świecie. dzonych zresztą r żnymi środkami.przeszłoŻ07o mialo więcej niŻ20lat. na|eży r wnież zaakcentować sprawę terroryZmu w powietrzu. wynosił 12 lat. gdzie most |ączący nowy port lotniczy Opuszcza wybrzeże. 7) Holandia 57 mld (28 mld w 1990 r.). l na spokojne dokonanie 11 zakup kt ra pozwala gościom w. Na przełomie wiek w przewozy te miały osiągnąć 2 mld os b. Stymulacyjny charakter rozwoju lotnictwa cywilnego dla rozwoju turystyki znajduje podstawy w postępie technicznym i organizacyjnym w tym transporcie. Średni wiek floty Lufthansy mieścił w granicach7 lat. kt re nie Zostaną szybko wycofane z eksploatacji ze względu na wysoki popyt. zwiryany zrozwojem wsp łczesnego lotnictwa cywilnego. ze z punktu widzenia technicznego stosowane są środkimające zapewni wysoki stopier bezpiecze stwa podr ży samolotem. 3) Wielka Brytania 149 mld (81 mld w 1990 r. towarzystwa lotnicze świata przewiozły 891 mln pasaŻer w. kt re w 1999 r.).jakie powstały dzięki budowie nowego miasta na morzu' o powierzchni 2. iz mimo zwiększających się barier. trzeba podnieśćproblem ochrony środowiska. ptzewozy pasażer w w tej gałęzi transportu mają możliwości wzrostu.jak i towarzystwa lotnicze na omawiając rozut j turystyki i egzystencję ludności aglomeracji miejskich.6 rnld.). 8) Polska 5.-6) Kanada - - - z punktu - rnini stracyj ne.35vo zaś-przeszło się 15 lat. Niekt re Z towarzystw lotniczych. wynosił niecałe 6lat. hotele. najmłodszej w Europie. największego lot_ niskowca świata portu lotniczego Kansai w Zatoce osaki w Japonii. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. zwlaszcza międzynarodowej.

natomiast w 1985 r. prognozuje wzrost ruchu lotniczego w tempie 5. Lol wykorzystanie istniejących lotnisk krajowych i zainstalowanie tam infrastruktury. Pozna (I3ŻŻ5)' Krak w (13 128).. Aby obsługiwać prognoZowane wielkości podr żne. 46 samolotami (35 w 1999 r. Że ldział polskich samolot w w og lnej liczbie start w i lądowar w 2000 r. liczą się w porządku malejącym następujące: Warszawa (75 979). Jak wskazują źr6dla.6 mld os b. r wniez pas pog rza. WTo prognozuje liczbę turyst w międzynarodowych doŻ0Ż0 r. ot ż. Biorąc pod uwagę porty lotnicze. W ostatnich latach obserwuje się powolną ekspansję PLL '. Samolot ten miał być gotowy do eksploatacji z korcem ubiegłego stulecia. tj. lotnictwa pasazerskiego wiąze się Należy podkreślić. wynosił 687o. R wnież Francja zalrierza zbudować samolot Concorde drugiej generacji. wydając na ten cel ponad bilion USD. to sytuacja nadal jest trudna.). Jest to wielkośćistotna. kt ry byłby w stanie |atać z szybkościąprzekraczającąŻŻ-kłotnie szybkośćdźwięku.in. projekt samolotu orbitalnego jest juz przedmiotem prac badawczych w USA od 1965 r. wzrosła -37o. Projektowany samolot orient-Express ma latać z szybkością przekaczającą 25-krotnie szybkośćdźwięku. Wrocław (11 858)' Gdarsk (II434) i Bydgoszcz (10 589). Natomiast na najbardziej ulczęszczanych trasach w Azji i rejonie Pacyfiku średnia liczba miejsc zwiększy się do 320 wobec 240 obecnie. Warto dodać. że pr o gnozy te s ą realne.LoT'' w skali międzynarodowej. rozbudowa port w i dworc w lotniczych pod kątem przystosowania ich do ruchu międzynarodowego. osiągnięcie tej wielkości przewoz w jest jednak uwarunkowane zwiększeniem przepustowości port w lotniczych w Europie Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej oraz rozwiązaniem problem w wynikających z przeładowania lotnisk. pozwalających odbyć podr żlotniczą dookoła świataw 120 minut. : powiększenie parku samolot w 306 eksploatując 58 linii zagranicznych i 10 krajowych. Europejski producent samolot w. jego zdolnośćprzewozowa zaśma wynieść200 pasażer w. fNu zako czenie tego fragmentu rozwaza warto zasygna|izować gł *n" problemy polskiego lotnictwa pasażerskiego. odznaczający się interesującymi walorami turystycznymi. dysponując w 2000 r. Z punktu widzenia rozwoju polskiej turystyki międzynarodowej warto poświęcićparę sł w portom lotniczym kraju.. W roku 2000 LoT docierał do 42 miast w Ż9 kłajach świata. że liczba cudzoziemclw w 2000 r. Katowice 3vo. Gdarsk Należy dodać.. w stosunku do roku poprzedniego aż o l|vo. zdolnych transportować ponad 600 pasazer w. W og lnej liczbie gł 'wne porty partycypowały następująco: Warszawa 8lvo. wiadomo. zakładając.) i 4656 miejscami pasazerskimi (3948 w 1999 r. w kt rych liczba start w i lądowar samolot w w ruchu krajowym i międzynarodowym przekloczyła 10 000 w 2000 r. polski przewoźnik musi podjąć następujące dzialania: o 20 jednostek typu Boeing 767 i 737 oraz o 8 samolot w produkcji francusko-włoskiej ATR-72. Ż razy więcej niż obecnie. firma ta planuje budowę maszyn nowej generacji. GUS. Pełniejszą rangę polskich port w lotniczych ilustrują liczby pasazer w zagranicznych przeze przyjętych. zwuŻywszy na szacunki z 1998 r. Jeżeli chodzi o linie krajowe. o pojemności 400 Boeing rywal . Aktywnośćtę wyruŻają m. Krak w 87o. optymalizacja sieci lotnisk.. na 1.w. Iiczba pasażer w transportu lotni- czego się podwoi.Innym ciekawym przykładem rewolucyjnych zamierze w transporcie lotniczym jest projektowana budowa samolot w orbitalnych. maszyn. uzyskał oficjalne poparcie Białego Domu.3vo rocznie w ciągu najbliższych 10 lat i 4. Airbus Industries. iż obszar p łnocno-wschodni kraju (stanowiący ll. praktycznie nie ma lotnisk. 18 Transport w 2000 r.9 mln os b. przewi zł 2. Aby zwiększyć zdolnośćprzewozową.że przyszłość bezpośrednio z rozwojem turystyki. Jej największy optuje za jednostkami typu 747 . Warto dodać' że obie firmy zamierzajązmodernizować park posiadanych flot i zakupić 16 tys. obaj -producenci zakładają wzrost wykorzystania miejsc pasażer w parku samolotowym ze I79 obecnie do ŻŻ7 za około 20 lat. przewidujące 625 mln turyst w. Jak podaje GUS18. Warszawa 2001 307 . w tym 8Żvo w komunikacji międzynarodowej. powierzchni) jest pozbawiony komunikacji lotniczej.8vo rocznie przez następną dekadę. oddanie do uzytku AIR Terminalu LoT wraz z nowoczesnym hotelem Marriott oraz zbudowanie nowego portu lotniczego okęcie II oraz rozbudowa port w lotniczych w Gdar{sku i Krakowie.

Chodzi tu o następujące fakty: polityka protekcji paristwa wobec LoT-u zanikanie. Terminal I zostanie wzbogacony o segment VIP oraz o dwa rękawy pasażerskie. w kt rym dany port jest zlokalizowany.. a od I wojny światowej r wniez dziękl turystyce. wielopoziomowe parkingi na około 9. obsługującłącznie od 10 mln do 12 mln pasaŻer w. W roku 2001 obsłużył prawie prognozami w 2010 r. oraz Niemcy ponad 400 tys. turyst w w 1997 r. wzrasta portfel zarn wie na statki turystyczne. Warto dodać. Jak wiadomo. Warto przypomnieć. Nowy.Ż tys. drugi juz terminal lotniczy w Warszawie ma być oddany do eksploatacji w drugiej połowie Ż005 r. czego dowodem może być największa od kilkudziesięciu lat |iczba zam wier{ na budowę statk w złożonych w stoczniach. terminal I miał planowaną przepustoon wość3. os b. rzekach i żegluga przybrzeŻna. o lŻvo więcej niz w roku poprzednim. W kontekście rozvłaża o zależnościachmiędzy turystyką a usługami transportu warto t wnieŻ om wić rolę żeglugi pasażerskiej. W sumie. Żebadania p łnocnoamerykar{skiego ruchu turystyki morskiej wskazują na mozliwości wzrostu jej uczestnik w do 40_50 mln os b w perspektywie kilkunastu lat' Zgodnie z tąpto1nozą. zeglu308 Z punktu widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej moze być poŻyteczna informacja o podejmowaniu dalszej rozbudowy i moderni_ obecnie w międzynarodowej żegludze pasażerskiej trwa boom. Według źr deł niemięckich. będzie się liczy położenie geograficzne portu.5 mln pasażer w rocznie. iz do ko ca II wojny światowej transatlantyki były jedynym środkiem tlansportu międzykontynentalnego w turyStyce. od 1840 r. z podr ży statkami wycieczkowymi skorzystało w 1997 r. ze oddany w I99Ż r. ograniczenia ruchu emigracyjnego zmusiły towarzystwa zeglugowe przejazdu. będzie zaleŻała w niedalekiej przy' szłościod członkostwa w Unii Europejskiej. Warto przypomnieć. w Polsce będzie obowiązywać polityka otwartego nieba w Europie.5 mln pasazer w rocznie. miejsc. cieszących się zresztą coraz większym popytem. w połączeniu z terminalem I zapobiegną paralizowi portu lotniczego. na okęciu ma być 8 mln 5 mln os b. kt ra się podjęła gł wnie rejs w turystycznych. ze sytuacja transportu lotniczelo w Polsce. 309 W ostatnich latach aktywni są pod tym względem Brytyjczycy 520 tys. a zwłaszcza rola port w lotniczych w rozwoju połącze transportowych w Europie. Razem z tym obiektem powstaną: sortownia bagażu. Nowo budowany termina| z II rękawami pasażerskimi będzie miał przepustowość6.r r J zr wnowuŻenie rynku przewoz w lotniczychprzez zwiększenie podazy usług tej galęzi transportu. Uzupełnią je nowe. podziemna stacja kolei i nowa płyta lotni_ ska z infrastrukturą. o Ż5vo więcej niz w roku poprzednim. kiedy angielskie towarzystwo Cunard wprowadziło pierwszą regularną linię podr zy transatlantyckich.. rozszetzenie zakresu bezpośredni ch poŁącze(l zagr aniczny ch. W tym segmencie turystyki morskiej np. że rozw j turystyki samochodowej i autokarowej sprzyjał jednocześnie rozwojowi transportu promami. stan techniczny i stopieri rozwoju gospodarczego regionu. co oznaczało wzrost o 9vo w por wnaniu z rokiem poprzednim. do zainteresowania się możliwościamipłynącymi z transportu turyst w. Na zakor{czenie trzeba przypomnieć. w 1990 r. modernizacja parku samolot w przez wprowadzenie na linie krajowe odpowiednich jednostek średniego zasięgu o optymalnej pojem- ga pasażerskarczwijała się intensywnie dzięki emigracji. a zgodnie Z pasazer w. d. . Zjawisko to r wnież się obserwuje z duŻym natężeniem w Europie Zachodniej. tj. Ponadto trzeba przypomnieć. Warto dodać. Szybki rozw j komunikacji lotniczej i wzrastająca atrakcyjnośćprzewoz w tym środkiem transportu wpłynęłyhamująco na rozw j zeglugi morskiej. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju turystyki morskiej. Zanika powoli stereotyp. że turystykę morską preferuje starsza. że port będzie miał nowoczesne połączenie z infrastrukturą miasta Warszawy. Terminal II. Wysiłki ukierunkowywano na zwiększenie komfortu obniżenie cen i zacji lotniska okęcie. łączącymi r żne obszary geograficzne. . Na pokładach statk w pojawiają się ostatnio ludzie młodzi i energiczni. przeszło 4 mln turyst w spędza sw j 2-tygodniowy urlop na pokładach statk w zeglugi światowej. Wazną przesłanką wzrostu znaczenia żeglugi pasażerskiej w obsłudze turystycznej jest zmiana profilu turySty morskiego. Pewną rolę w obsłudze ruchu turystycznego odgrywa tez zegluga najeziorach. przy noszące poprawę ekonomiki przewoz w i organizacji obsługi pasażer w. Wzrosła także liczba turyst w chętnych do podr żowania statkami Żeglugi rzecznej. a zatem bogata częśćspołecze stwa. około 5 mln obywateli USA. ności.

. Perspek- przedsiębiorstw żeglugi promowej Europy P łnocnej i Zachodniej. Dnieprze. Warszawa 2001. Klasyfikacja obiekt w noclegowych turystyki GUS jest następującalg: turysta korzysta we własnym mieszkaniu. usfuga noc_ szeroko rozumiany. w komunikacji morskiej z Irlandią i Wielką Brytanią 400 tras. Powstały także mozliwości zeglugi Łabą do Drezna. W opinii realizator w budowy tego przejścia podmorskiego między Francją i Anglią Eurotunnel prze1$' znaczną częśćruchu pasa- flotę'' tywy rozwoju usług turystycznych świadczonych przez '. 10 regionalnych od roku 2000 GUs prowadzi badania statystyczne dotyczące stanu i wykorzystania bazy noclegowej turystyki w Polsce. Światowe statystyki wskazują. Zależy on od rodzaju arządzenia noclegowego. Niemcy. odbywającego się dotąd drogą lotniczą i morską. w kt rych podają lokalizację. bez turystyki zaś nie byłoby wysokiej dynamiki przemian ilościowo-jakościowychwe l wsp łczesnym transporcie. Donie.białą kanałami wodwidzi się na Dunaju. między Wyspami Brytyjskimi a gł wnymi krajami na kontynencie Europy. Pewną miarą rozwoju usług turystycznych transportu morskiego są też przewozy na liniach promowych. najniższa l gwiazdka. s. nominalnej liczbie nocleg w lub pokoi. GUS. kt ry. klandia.odnotowano wzrost o IŻ7o w stosunku do roku poprzedniego. r wniez przystosowany do świadczenia usług motoryzacyjnych i dysponuje parkingiem. s 5. Wołdze. legowa obejmuje |iczne czynności związane z zarnieszkaniem turysty w określonym obiekcie noclegowym. Przykładowo. Na zako czenie można podkreślićistnienie ścisłychzwiązk w między turystyką jako zjawiskiem og lnym a usługami transportu. : W Europie działa blisko 100 przedsiębiorstw zeglugowych. rodzaj obiektu. U5ŁUG! HoTELARSK|E Usługi noclegowe należądo podstawowych usług turystycznych. z jakiego kt rych turysta został pozbawiony wskutek opuszczenia własnego mieszkania na okres podr ży turystycznej.i dwuosobowych. w tym większość miejsc w pokojach jedno. szczeg |nie na obszar Karaib w. Na przykład w regionie Skandynawii funkcjonuje około 120 tras komuni90. ze nadal utrzymuje się wysoki popyt na usługi floty pasażerskiej w odległe regiony. a w regionie zachodnim i wschodnim MorzaŚr dziemnego oddaniu do W obsfudze ruchu turyStycznego nastąpiły zmiany po eksploatacji w 1994 r. w tym większość miejsc w pokojach jedno. a dla niekt rych jednostek także kategorię. poza usługami hotelarskimi. |ecz także świadczyćwiele usług. w kazdym motelu mu_ le Turystyka w 2000 r.łączących sieć parstw (Belgia.obiekt hotelarski zlokalizowany gł wnie w zabudowie miejskiej. Szwecja i Wielka Brytania). Francja.obiekt hotelarski zlokalizowany przyjest drogowej. w każdym hotelu musząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna.i dwuosobowych. Bez usług transportu nie istniałaby wsp łczesna turystyka. Urządzenie to powinno zapewnić wynajmującemu nie tylko nocleg w potocznym znaczeniu tego słowa. lnnymi słowy. atakŻe nymi z Moskwy do Petersburga i w strefie jezior onega i Ładoga. tunelu (50 km) pod kanałem La Manche (Eurotunnel). świadczy szeroki zakres usług zwiry'anych z pobytem klient w.3. motel musi mieć co najmniej 10 pokoi. operujących na 55 trasach promowych. W optymalnych warunkach zakres usług noclegowych nie powinien być mniejszy od tego. Holandia. a takŻe o liczbie os b korzystających oraz ldzie|onych nocleg w i wynajętych pokoi (z wyodrębnieniem turyst w zagranicznych). w zależnościod wyposazenia i zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii hoteli: najwyższa 5 gwiazdek. kacyjnych. obiekty świadczące usługi noclegowe dla turyst w są zobowiązane do sporządzania sprawozda kwartalnych. Zahes usługi noclegowej może być 310 one związane z wynajmem turyście noclegu na określony czas poza sta- hotel . 1l-13 311 . Są łym miejscem jego zamieszkania. zerskiego. miejsc noclegowych i plac wek gastronomicznych oraz informacje o udogodnieniach dla os b niepełnosprawnych i wyposażeniu w urządzenia Sportowo-rekreacyjne. Hiszpania. dysponujący co najmniej 10 pokojami. Dania. Norwegia. motel trasach komunikacji . liczbę pokoi. Ponadto informują one o wykorzystaniu obiektu. 49 mln pasażer w. właściciela.gestora (użytkownika) obiektu. przewiozło w 1991 r. obsfur gujących około 600 odcink w przewozowych na trasach morskich.

może byćtakŻe przystosowany do świadczenia usług wczasowych. z materiał w nie-nie więcej niż 4 pokoje.. - wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. gastronomiczne.obiekt znaczony i przystosowany do świadczenia wyłącznie lub gł wnie usług związanych z koloniami.obiekt połozony poza obszarem zabudowanym.obiekt do świadczeniawyłącznie lub w) przegł wnie Znaczony i przystosowany usług związanych z wczasami. a także przyrządzanie posiłk w oraz parkowanie samochod w. nie i ogrodzone prowizory cznie. budynek niepodpiwniczony. schronisko młodzieżowe . ptzy szlakach turystycznych. 313 reny rekreacyjne. kt ry czenia usług typu hotelarskiego.kat. szkole . rekreacyj ne) umożliwiaj ące turyStom nocleg w namiotach lub mieszkalnych przyczepach samochodowych. w zaLeżnościod wyposażenia i zakresu świadczonych usług wy żnia się trzy kategorie schronisk młodzieżowych: najwyzsza.obiekt położony lub w poblizu zabudowy. internatu lub innej plac wki oświatowo-wychowawczej.od sp ł obiekt w iurządze zlokalizowanych w nieduzej odległości aglomeracji miejskiej. trwałych. umożliwiające turystom nocleg w namiotach.obiekt łącznie z całodziennym wyzywieniem i dysponuje co najmniej 7 pokojami. dom pracy tw rczej obiekt. nĄwyŻsza 5 gwiazdek. kt ry ma stałą obsługę recepcyjną i jest wyposazony w urządzenia (sanitarne. III. jest dostosowany do samoobsługi klient w oraz świadczy minimalny zakres usług związanych z pobytem klient w. I. noclegowy (lub zesp ł obiekt ośrodekwczasow . konferencji.teren zwykle zadrzewiony. oznakowane - ośrodekvvypoczynku sobotnio-niedzielnego i świątecznego ze. ośrodekjest wyposażony zgodnie Zpotrzebafii kr tkotrwałego wypoczynku i rekreacji. najnizsza. w obiekcie tym muSZą być stałe urządzenia gtzewcze. III. dostosowany do samoobsługi i klient w. w zależności wyposazenia i zakresu świadczood nych usług wyr żnia się pięć kategorii moteli: najwyższa s . sttzeżony. dostosowany do świadma s s ł nych z pobytem klient w.sząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna. zjazd w itp. najniższa pensjonar 5 gwiazdek. - ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy .może zapewnić obsługę jednocześnie znacznej liczbie os b o r żnych upodobaniach. domki mogą tworzyć zespoły og lnodostępnych domk w turyStycznych lub organi zacyjnie wchodzić w skład innych obiekt w noclegowych. świadczy minimalny zakres usług związac wkę gastronomiczną. kemping . zazwyczaj pomieszczenia szkoły. kat. kt ry świadczy usługi hotelarskie . w strefach z komunikacją środkamiptzewozu publicznego. na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej' podstawowe vządzenia sanitarne i testrzeżone. (lub zesp ł obiekt w) noclegowy przeośrodekkolonijny . I.kat. w kt rym są zapewnione właściwe warunki do wykonywania pracy tw rczej i wypoczynku tw - wykorzystywany r wnież (gł wnie ptzez ich rodziny) jako ośrodek wczasowy. w zależnościod wyposażeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się cztery kategorie kemping w: najwyższa 4 gwiazdki. w zależnościod wyposazeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii pensjonat w: l gwiazdka. najniższa hotelarski. l gwiazdka.schronisko'' nie obejmuje schronisk młodzieżowych. obiekty noclegowe wchodzące w skład ośrodkamogąby wykorzystywane na potrzeby wczas w. naj- pole biwakowe niŻsza 1 gwiazdka.obiekt noclegowy (lub zesp ł obiekt w) przeznaczony i przystosowany do przeprowadzania kurs w. s schronisło ..obiekt przeznaczony do indywidualnej grupowej turystyki młodzieżowej. najnizsza . domek turyStyczny rc w. 3IŻ .na obszarze zabudowanym dom wycieczkowy . musi mieć stałe urządzenia grzewcze oraz przynajmniej jedną plac wkę gastronomiczną. oświetlony. schronisko ma przynajmniej jedną plapojęcie . kt ry ma co najmniej 30 miejsc noclegowych. jest to obiekt samodzielny lub zajmuje częśćinnego obiektu. w bezpośrednim sąsiedztwie teren w o walorach przyrodniczych sprzyjających rekreacji. w kaz_ dym domu wycieczkowym muSZą być stałe wządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna' w za]ezności od wyposażenia i zakresu świadczonych usfug wyr żnia się trzy kate_ gorie dom w wycieczkowych: najwyższa kat.

jednak nie oznacza. Warto dodać. domy wycieczkowe. rodzaju i kategorii. ze usługa ta stanowi organiczną jedność. Ze ustawa o usługach turystycznych ponie tylko przywrucakategoryzację -r wniez hotelarzom wysokie wymagania niezbędne do ochrony praw gościhotelowych. Usługi noclegowe na|eżą do grupy podstawowych usług turystycznych i są usługami hotelarskimi sensu stricto. J.. kt rych liczba i poziom mogą się r żnić w poszczeg l- 1974. natomiast ewidencję p l biwakowych prowadzi w jt. Według J. dla kemping w cztery kategorie oznaczone r wnieŻ gwiazdkami. Ich rola w og lnym układzie potencjału usług noclegowych stale wzrasta' na co mają wpływ tendencje w rozwoju ruchu turystycznego.zakład opieki zdrowotnej położony na terenie uzdrowiska. aby zwiększyć liczbę obywateli kraj w unijnych przyjeżdżających do Polski. kt re można dzielrić według r żnych kryteri w.s s s huatera ąqroturyStyczna . natomiast dla dom w wycieczkowych i schronisk młodzieżowych trzy kategorie oznaczone cyframi rzymskimi. nych zakładach hotelarskich. Sierpir skiego2o . domy studenckie. i Zarządzanle"' TNoiK' Krak '"Ekonomika w 3r4 315 .obiekt. kt ry w czasie niepełnego wykorzystania zgodnie z jego przeznaczeniem pełni funkcję obiektu noclegowego dla turyst w. W ustawie wymienia się osiem rodzaj w obiekt w hotelarskich:hotele. W ten spos b tworzy się korzystne warunki. dodatkowe. pensjonaty. pr lnie można powiedzieć. gastronomiczne. turystyki weekendowej i podr ży służbowych. zakład uzdrowiskowy . kempingi. inny obiekt wykorzystywany w turystyce Wszystkie obiekty noclegowe odgrywają społecznie i gospodarczo pożytecznąrolę.pokoje mieszkaniowe i budynki gospodarcze (po adaptacji) należące do rolnik w.40. sanitarnych. lecz stawia usług: og ożarowych itp. że dla hoteli. hotele robotnicze itp. doty czące wielkości. Usługi te polegają na odpłat20 W każdej ztych grup można z kolei wydzielić świadczenia bardziej szczeg łowe. wykorzystywane na noclegi dla turyst w. Nadawazeciw p : I r noclegowe. motele. hkład hotelarski. Przytoczone sformułowanie odzwierciedla istotę pojęcia usługi hotelarskiej. R znorodnośćta wiąze się ze zr żnicowaniem popytu turystycznego oraz z odmiennością funkcji spełnianych przez r żne obiekty.usługa hotelarska stanowi zesp ł działail os b zatrudnionych w zakładzie hotelarskim. Usługa hotelarska składa się z wielu usług szczeg łowych. Ich świadczeniestanowi pierwotną funkcję obiekt w hotelarskich. Są to m. wyposażenia. kt re nie spełniaj ą wymo g w kategory zacyj nych d|a po szcze g lnych r o dzaj w obiekt w. kwalifikacji personelu oraz zakresu świadczonych usług. Sierpiriski. można tu wskazać na stały wzrost luksusowej turystyki międzynarodowej. usfugi noclegowe. a także obiekty.in. Ustawa ta jest zgodna z rozwiązartiami przyjętymi w wytycznych dotyczących hotelarstwa kraj w Unii Europejskiej. schroniska i pola biwakowe. Rozw j masowego ruchu turystycznego i zwiększająca się r znorodnośćcel w podr ży wywołują potrzebę zmiany zakresu usług hotelarskich. a także zalece(l. Zakes usług hotelarskich jest znacznie zr żnicowany.. Kryterium zakresu świadczenia pozwa|a wyodrębnić trzy grupy rządkuje rynek usług hotelarskich obiekt w hotelarskich. moteli i pensjonat w ustalono w ustawie pięć kategorii oznaczonych gwiazdkami. kt ry wykorzystuje przy udzielaniu świadczer zdrowotnych naturalne zasoby lecznicze uzdrowiska i świadczy . burmistrz lub prezydent miejscowości. s. schroniska młodzieżowe. Przykładowo. przy wykorzystaniu specjalnie do tego celu przystosowanych wządze(l". W świetle ustawy o usługach turystycznych usfugi hotelarskie mo_ eą być świadczonew obiektach spełniających określonewymagania. Należy zwr cić szczeg lną uwagę na hotele. internaty.niezmienną we wszystkich zakJadach. nie kategorii oraz prowadzenie ewidencji poszczeg lnych rodzaj w obiekt w hotelarskich na|eŻy do kompetencji wojewody.

radio. w domach wycieczkowych dokonywanie drobnych napraw Usługami powstającymi w nowym miejscu tymczasowego pobytu związane z tym miejscem lub celem podr ży' są świadczenia ściśle Można do nich za|iczyć: x r r r : usługi informacyjne' rezerwowanie miejsc i zakup bilet w nar żne środkitransportu. usługi hotelarskie mozna podzielić według kryterium obiektu oddziaływania na: r wnież 3r6 3r7 . od zakresu usług gastronomicznych i dodatkowych oraz od poziohotelarskiego. higieniczno- umożliwienie turystom przygotowywania posiłw we własnym zakresie.: I I dze . iz te same usługi w r żnych obiektach mogą by ć b ądźusługami podstawowy m| bądź dodatkowymi. Usługami na|eżącymi do tej grupy. odświeżanie ubrari. świetlicy. prowadzenie czytelni. gastronomiczne i handlowe. usługi dysĘbucyjne. sprzedaż gazet. usługi fryzj erskie. usługi renowacyjne. r : podstawowe. Grupę usług podstawowych stanowią świadczenia. bezpiecze(tstwa i higieny osobistej.: kowania pojazd w samochodowych oraz serwis samochodowy. czyszczenie obuwia. prowadzenie czytelni. oraz z obsługą gości w pokojach w zakresie podawania posiłk w. wsp lny_ mi dla wszystkich obiekt w hotelarskich. są usługi noclegowe i usługi gastronomiczne. w uzdrowiskach świadczenie usług leczniczych. maszyna do pisa- mu świadczenia wszystkich usług hotelarskich za|eży kategoria zakładu Zgodnie z kryterium stosunku usług hotelarskich do podstawo_ wej funkcji danego obiektu mozna wyr żnić usługi: I ! nia itp. r r : r usługi kulturalno-oświatowe. wypoŻyczanie przedmiot w.). Według kryterium wyniku pracy wśrd usług hotelarskich można I I wyr6żnić: usługi noclegowe. wypoczynkowe.. zamawianie pokoi w innych hotelach. np. Usługi dodatkowe w kazdym obiekcie są uwarunkowane jego rodzajem. świadczenie usług polegających na umozliwieniu wypełniania w podr ży obowiązk w zawodowych czy służbowych. Usługi gastronomiczne są zvłiązane z ptowadzeniem przez niekt re obiekty restauracji. stoł wek itp. Ponadto w r żnych rodzajach obiekt w do usług podstawowych mozna także za|iczyć inne świadczenia. przechowyw anie bagaŻy. a do kt rych był przyzwyczajony w domu (telewizor. kt rych gośćnie m gł lub z jakichś względ w nie przywi z| ze sobą. pamiątek oraz wypożyczanie r żnych vrzą- l r usługi zaspokajające codzienne potrzeby gości. Kryterium charakteru zaspokajanych potrzeb pozwala podzielić usługi hotelarskie na dwie grupy: - Podobnie jak wszystkie usfugi. dla kt rych powstał dany rodzaj obiektu. kawiarni. Iecznicze.jak np. Uzupełnieniem dw ch wspomnianych grup usług hotelarskich są żnego rodzaju usługi dodatkowe. bar w. klubu. naprawa sprzętu turystycznego czy obsługa samochod w. jak np.r nym udzielaniu gościom nocleg w oraz zagwaIantowaniu im bezpieczeristwa i higieny. zapewnienie noclegu. tj. usługi zaspokajające potrzeby powstające w nowym' tymczasowym miejscu pobytu. budzenie itp. pranie bielizny. Będą to np. usługi wypoczynkowe. -estetyczne. usługi informacyjne. dodatkowe. maszynka do golenia. W pierwszej grupie znajdĄą się wszystkie usługi mające na celu stworzenie gościom warunk w zbliżonych do warunk w domowych. a także k w schroniskach Sprzętu Sportowego i turystycznego. stworzenie warunk w do odbywania konferencji w motelu usługą podstawową będzie zapewnienie mozliwościpar- i zlazd w. Łatwo zauważyć. w pensjonatach zapewnienie całodziennego wyzywienia. czyszczenie odzieży i obuwia.

4 mln leg w. Przyjmując 1990 r. Nie ulega wątpliwości' ze na niekorzystnym obrazie statystyki udzielonych nocleg w zawużyła słaba kondycja ekonomiczna określonychgrup ludnościPolski. parasoli. MIEJSCA NOCLEGOWE W POLSCE W LATACH 1980. parkowanie wsp lnej łazienki itp.0 mln. Dotyczy to gł wnie hotelarstwa tradycyjnego.iiffi riiiiii: i. 78. 49.. sprzętu sportowego i turystycznego. 2. ga- r $t rażowanie. czyli hoteli.57o. usługi noclegowe i gastronomiczne. Wśrd odpłatnych usług dodatkowych wymienia się: wypoŻyczenie maszynki do golenia.:r. Dzięki nowym in318 wyjazd w kr tkookresowych. świadczenie wszystkich usług podstawowych jest odpłatne. Trzeba zauważyć. usługi w zakresie kultury i oświaty.!.4. nocW roku 1980 w obiektach noclegowych udzielono 100.0 mln. pranie i czyszczenie obsługę rzeczy już usługi naprawcze' prowadzenie odzieŻy. indeks dla og lnej |iczby rniejsc noclegowych całorocznych w 2000 r. Pełna klasyfikacja usług i ustalenie ich zakresu mają istotne znaczenie dla określenia kategorii poszczeg lnych obiekt w hotelarskich. Wyjątek od tej zasady stanowi nieodpłatne świadczenieustug noclegowych dzieciom do lat7 . 49. na strzeżonym parkingu. jak szczotki do ubra i do but w. 743. wynosił l33'5vo.3 49. 1990 I 2000 chowywanie bagaży.:r. suszarki do włos w.6vo. 1990 r.0 33. obsługę osoby usługi obsługę osobowości w dziedzinie potrzeb wyższego rzędu oraz rekreacyjne. prasowanie.4 mln.0 mln.3).l:il!i. 2000 r. jw. moteli i pensjonat w zanotowano spory przyrost miejsc. Uwypuklając znaczenie hoteli i moteli w strukturze obiekt w noclegowych dla rozwoju turystyki. w 1990 r. jeże|i nie korzystaj ąz oddzielnego miejsca noclegowego. przybor w do pracy.:illi!rl. r r usługi informacyjne. w 1985 r.. jest też Kryterium to dotyczy usług dodatkowych.0 68. usługi handlowe. Konkurencja na światowym rynku usług hotelarskich doprowadziła do zmian form działalnościhoteli... Przemiany ilościowo-jakościoweruchu turystycznego krajowego oraz międzynarodowego sprawiły. Przedstawiona charakterystyka usług hotelarskich daje podstawę do zaprezentowania ilościowego rozwoju tych usług w kraju. takich jak magnetofony. indeks dla poszczeg lnych lat wynosił: 1985 r.ił:i. co ilustrują informacje podane przez GUS (ta- blica 5. pranie bielizny osobistej. dyktafony.I66.5vo. wynajmowanie pojazd w. dostarczanie posiłk w do pokoi.n1r. papier listowy itp. s. za l00. sze. a w 2000 r. Konsekwencją omawianych zjawisk jest powstawanie sieci lub sysre_ i 67vo podczas Polak w podr żujących po kraju w celach i znajomych) z nocleg w korzystało w 2000 r' 44vo urlopowo-wakacyjnych 319 . że zakres usług hotelarskich staje się coraz szerszy i urozmaicony. pledy. dla hoteli . rozrywkowe ii. koce.wspomniane parking w.łrygii Miejsca noclegowe (w tys. oczywiściechodzi tu o usługi świadczone oficjalnie. 49.:air.r r r . a dla pensjonat w aż 34Ż. to 100. przybory do szycia. Pogląd na omawiane zagadnienie wzbogacają dane ujęte w tablicy 5.6 i. przenoszenie oraz prze- Tablica 5. a więc Ęestrowane. 78. usługi charakteryzowała stagnacjabądź regres. Szczupłość źr deł statystycznych pozwala jedynie na ukazanie og lnego obrazu zjawiska w makroskali. ponieważ odpłatność.Ż73. Jak widać.) w tym całoroczne (w vo) 907. maszyny ł Ż r dł o: Turystyka w t998 r.:.'!::ii. Jeśli1980 r. dostarczanie drobnych przedmiot w codziennego użytku.. usługi fryzjersko-kosmetyczne. że w okresie 1990-2000 nastąpiły og lnie korzystne zmiany w strukturze polskiego hotelarstwa. warto podkreślićduże zaległości Polski w budownictwie tych obiekt w..* . dla moteli .Ż mln. korzystanie ze westycjom w grupie hoteli.3.4 mln.i:r. 49. W bazie nie rejestrowanej (chodzi tu o mieszkania czy domy letni- Wrzeczywistości liczby udzielonych nocleg w są znacznie więk- skowe krewnych W ramach usług nieodpłatnych hotel świadczy: r s s s i. kt rych wyrazem jest specjalizacja i koncentracja we wsp łczesnym hotelarstwie światowym. 34' ł do pisania itp.0 Kryterium podziału usług' w tym r wniez turystycznych.3 33.

jw'.9 11 r) 2) 3) 4) 5) ) '7) 8) Holiday Inn Days Inn of America.7 t6t 705 149 286 149 200 128 332 -0..Rynek Turystyczny'' 2002.5 slEcl HoTELl NA śWlEclE W 20ol R.1 r4) 15) 16) Quality Inns Courtyard Męrcure 17) Hilton Wyndham Hotels Group Ibis FRA GB 73 900 68 810 65 572 561'. RANK|NG NAJWlĘKszYcH 2't. nie mają szans na wsp łczesnym rynku..0 1. teren ich działalnościoraz wpbw na kształtowanlc się wsp łczesnego hotelarstwa.0 8. i zjazd e) 10) tt 231 420 99 912 l1) 12) 13) Motel 6 Hilton Hotels Hyatt Hotels I 162 814 FRA USA USA USA USA 8 93 136 438 0. s' 24' USA USA USA USA USA USA USA USA GB 289 836 1. np.]l. usług... obsługa ruchu handlowego.::']ł].. zewnętrznych-Ż| .' :1ł'8s* j]:]:::.i.Ż 4.3 -2. organ izacji i innych cech Podstawą określonegosystemu hotelowego jest więc rodzaj jego specjalizacji.liczące od 50 do 100 hoteli.. Według Z.t 4. Błądka przez System hotelowy należy rozrrmieć .6 6.4 Ż'0 2. Jako ciekawostkę można tu przytoczyć ranking największych sieci hoteli na świeciew Ż0OI r. 228 200 766 520 640 226 197 538 85 243 83 323 81 277 -2.4 obserwacja międzynarodowego rynku usług hotelarskich wskazuje. iż sieci zbyt małe. Inc. Comfort Inns & Comfort Suites GB 1 541 1 909 Źr dł o: obliczenia własne na podstawie: Turystyka polska 2001. W celu sprostania gigantyćżn"j-m't*"n cii ćri-tosztom niezbędnego rozwoju musi się dokonywać stały rucłr w dziedzinie fuzji i wykup w poszczeg lnych sieci hoteli.Pozna l914' 3Ż0 Novotel 55 84 329 52 488 Źr dło:.0 0.1 Hotele Pensjonaty 14.3 14.$.8 10.9 Zespoły og lnodostępnych domk w tury_ stycznych Schroniska młodzieżowe l 5.0 14.0 4. Systemy hotelowe.7 Domy wycieczkowe ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe ŻakJady uzdrowiskowe 36.5 15. |JDzlAŁ GŁowNYcH oBlEKToW NocLEGowYcH PPZEZ TE OBIEKTY i'.w oGoLNEi LICZBIE NOCLEGOW UDZIELONYCH w PoLSCE W LATACH 1985. rljiiit$.2 '7.6 3.8 -8.3 Ż'4 1.7 z. Błądek.2 3. kt ra wypracowała indywidualne cechy charakteZakresu świadczonych rystyczne w odniesieniu do funkcji.'.::. IJwazisię bowiem. 19rO i 2OO1 (W %) Tablica 5. obsługa ruchu turystycznego wypoczynkowego' Ze szczeg lnym uatrakcyj nieniem PobYtu.5 44.i 16.t 7. I 2.5)' Tablica 5..6 6.4.2 obsługa ruchu turystycznego pobytowego.: Maniott Resorts & Suites Sheraton Hotels sorts tems 1 940 & 393 386 Re- Ramada Franchise SysSuper 8 Motels Hampton Inn Radisson SAS Express by Holiday Inn 984 1 964 1 073 t t2 999 118 850 l : r : r r r r obsługa kongres w w. standardu.5 6. obsługa ruchu turystycznego ZmotoryZowanego' obsługa turystyki rozrywkowej. nr 5' 321 .:. ze w grupie największych sieci hoteli następĘ ciągłe zmiany ilosciowo-jakościowe. obsługa turystyki wodnej.5 m w hotelowycż. 3.7 3.2 20.3 r5.6 1.Biuletyn Instytutu Turystyk'l" . (tabfica 5. obsługa turystyki krajoznawczej.5.1 i!:::|. 2.Zestaw obiekt w hotelowych zarządzanych lub nadzorowanych przez centralę.78 l8) le) USA FRA FRA -17.

Warto dodać. jest konfrontacja bazy krajowej z rozwiązaniami świecie.Pewne jest. jaką hotelarstwo polskie czerpie z tytułu tych k w. w latach 90. 32Ż l kraju. Eksperci s&zą. według typowych zaloże projektowych i wyposażonych w stanlrrdowe urządzetia.'iany zaobserwowane w psychice i zachowaniu klienteli hoteloj kt ra coraz batdziej się skłania ku międzynarodowemu modelowi ' bsługi. Koncesjonowane ych do wymagar międzynarodowych. że systemy hotelowe są na og ł zainteresowane reklamowaniem swoich hoteli w Polsce.Międzynarodowe Aktualności Turystyczne''. kt re zna|azły się poza szą dziesiątką rankingu.. pozwala na osiągnięcie wysokiego standardu ług. Przejawem tego rodzaju korzy:i może być r wnież adaptowanie w całej krajowej bazie hotelowej 'ogramu usług towarzyszących i urządze infrastruktury w ośrodkach światowych system w hotelowych w Polsce muszą się pod wać wymaganiom tych system w. a mają swoje obiekty w Polsce: Motel 6 pozycia 16. 22'. port jako kolejna faza powstawania ponadeuropejskiej sieci hotelowej "lgunowym kształcie. Związek hotelarstwa polskiego ze światowymi systemami wymi ma duŻe znaczenie dla krajowej gospodarki turystyczncj. na|eży zaznaczyć. Budowa obiekt w hotelowych zaśprzez wyspecjalizowane r'my.Warto wspomnieć o sieciach hoteli. W interesie polskiego hotelarstwa jest ścisławsp łpraca . jest reklama i akwizycja o zasięgu światowttll' nie z umową Systemy hotelowe są zobowiązane reklamować za polskie hotele. iż zjawisko koncentracji będzie się pogłębiać' usług zaśposzerzać. jakie Polska irya w wyniku tej wsp łpracy' Zwiększenie liczby przyjazd w tury- 3Ż3 . Jeślichodzi o obecną sytuację hotelarstwa zachodnioeuropejskiego. Związek polskiego hotelarstwa z Systemami światowymi do aktywizacji zagranicznej turystyki przyjazdowej r wnież w zapewnienia gościomwarunk w pobytowych zbliżonych do ielt zvłyczaje(t i wymagari oraz wskutek włączenia się do sieci rezerwacji miejsc. odstępstwo od tych wymagul spowodować wypowiedzenie umowy przez władze systemu. wiednie kom rki system w na bieząco kontrolują standard i usług świadczonych w koncesjonowanych obiektach. przykład Lufthansy i SAS-a. małe hotele były poddŃane ol'zymiemu naciskowi ekonomicznemu. hotele światowych system w w zobowiązane reklamować hotele swoich system w znajdujące nych krajach. gdyż kośćich prowizji zależy od frekwencji gości. Chodzi tu zar wno o rczvłiązania decydujące o poziomie świadczonych usług.in. ze ekspansja lewnątrz natzuca koniecznośćtworzenia własnych. Hilton Hotels pozycja Ż0. jw. przytłoczonerozmaem reklamy renomowanych organizacji. małe hotele. Dla analityk w rynku ekspansja zestrzenna sieci hoteli jest zaskoczeniem. i odwrotnie.ł Istotną korzyściądla polskiego hotelarstwa. obserwuje się tendencje do fuzji niczych i sieci hoteli oraz przedsiębiorstw samochodowych' twierdza m. wową korzyścią. pozycja 13. europejskich łari:tr w hotelowych i dostosowywania oferty usługowej. podobnym zaskoczeniem z'.dt bardziej 'znicowanych wymagar{ klienta. że umowy ze światowymi systemami hotcr mają charakter czasowy i nie naruszają prawa własnościPolskl. a na pozycji I00 znalazł się orbis. . Mercure zycja II. jak i o rozwi kresu ekonomiki inwestycji oraz eksploatacji obiekt w. opartej na wzorach światowych. W konsekwencji. (>w zagranicznych wpływa oczywiście na poprawę bilansu płatnicze- Należy r wnież podkreślićkorzyściekonomiczne. wynikającą z nej wsp łpracy. znajdują się w cieniu ich aku handlowego i są zmuszone do działania w znacznie mniej koystnych warunkach rynkowych.orbis'' z innymi systemami światowymi. ' zdaniem ekspert w22. Towarz y szyła mu postępująca wazja wielkich korporacji hotelowych na obszarze Europy.

od L974 r. Wsp łzależność rozwoju turystyki i hotelarstwa staje się coraz większa' co przynosi korzyści turystom jedna stanowi własność paristwa.in. Dla Hiszpanii hotelarstwo jest wyjątkowo ważne. Pod względem standardu świadczonych usług hotelarskich istnieje jeszcze znaczne zr żnicowanie między poszczeg lnymi krajami. os b. aby dor wnać do poziomu europejskiego pod względem promocji usług hotelarskich i poziomu obsługi. Sieć hotelarstwa hiszparskiego tworzą gł wnie przedsiębiorstwa i zakłady rodzinne stosunkowo wolno modernizowane. kt re wywierają istotny wpływ na rynek hotelarski. sieć rozbita na liczne przedsiębiorstwa oraz zakJady o zr żnicowanych wielkościach i funkcjach. Należy stwierdzić. Duży nacisk kładzie się tu na wzrost kwalifikacji zatrudnionych pracownik w.gł wnie w regionach o wybitnych funkcjach turystycznych (np. 3Ż4 3Ż5 . rysującej się w grupie małych i średnich przedsiębiorstw. Hotelarstwo w tym kraju. Modernizację i rozw j hotelarstwa obserwuje się r wnież w Portugalii. ponieważ turysty_ ka jest źr dłem 107o dochodu narodowego i daje zatrudnienie około 200 tys.Rynek Turystyczny") problemy dalszego rozwoju hotelarstwa w Polsce w najbliższym czasie. Jednocześnie wsp łczesne hotelarstwo zachodnioeuropej skie jest poddane ożywionej konkurencji. Costa Brava). obserwuje się znaczne wyzmierzające do łączenia się w ugrupowania na szczeblu siłki właścicieli regionalnym w celu zapewnienia promocji i organizowania wsp lnych system w rezerwacyjnych. natomiast strategię marketingową całego hotelarstwa prowadzi Niemiecki Związek Hoteli i Restauracji. Uznanie turystyki biznesowej za produkt markowy w polskiej turystyce stanowi ważną przesłankę og lną przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze usług hotelarskich. świadomych skutk w tej konfrontacji na rynku turystycznym. W tym względzie wyjątkowy wysiłek jest podejmowany w zakresie szkolenia kadr hotelarskich. liczące ponad 130 tys. Stworzenie w 1993 r. Z sieci hoteli i gospodarce narodowej. Pod względem rozmiar w przoduje hotelarstwo francuskie. Cechą charakterystyczną omawianego hotelarstwa jest r wniez to. pozwa|ającego na swobodny przepływ ludzi. iwsiach. ale ceny podlegają kontroli na szczeblu krajowym. W strukturze rodzajowej znaczące miejsca zajmują pokoje gościnne i kempingi. w wyniku kt Ę np. iż rozvł j hotelarstwa we wszystkich jego odmianach warunkuje aktywnośćwsp łczesnego społecze stwa. jest wzmacniane siecią pokoi gościnnych tworzonych w miasteczkach jąliczby:20 tys. ściowo udziałem poszczeg lnych land w. Jednocześnie rozut j ruchu turystycznego. towarzyszy nowe podejściedo sprzedazy usług hotelarskich. hoteli' W dziedzinie tej władze centralne pozostawiają określony margines manewru władzom regionalnym. Cechą charakterysty czną hiszpaitskiego hotelarstwa jest stosunkowo wysoka sezonowość. Na tle poczynionych uwag o rynku hotelarskim w świeciei w PolSce warto om wić Za ptasąbranzową (. W znacznie zadłużonym sektorze hotelarskim zmiany przejawiają się gł wnie w doskonaleniu strategii handlowej. narzaca konieczność przygotowania warunk w do konfrontacji wszystkich system w hotelowych. kt re udzielają temu sektorowi wsparcia finansowego. Cechą charakterystyczną hotelarstwa włoskiego jest przeprow adza' na od lat restrukturyzacja. gdyż 507o jednostek hotelarskich ma z reguły mniej niż 10 pokoi. ł żek. że tendencji Stowarzyszeniowej.. Wyraza Się to m. zamknięto 3 tys. że r żnorodny zachodnioeuropejski sektor hotelarski jest konfrontowany z jednakowymi czynnikami koniunkturalnymi' Gł wny wysiłek kieruje się na unowocześnianie metod pracy. ł Żek.Dla większości kraj w europejskich hotelarstwo jest ważnym sek_ torem gospodarki i cechują je pewne wsp lne prawidłowości:znaczne koszty stałe. gigantycznego rynku zachodnioeuropejskiego. Promocja wy znacza- hotelarstwa jest czę- og lnie mozna powiedzieć. Wielka Brytania dysponuje potencjałem usług hotelarskich rzędu 900 tys. hoteli i 800 tys. Potencj ał usługowy hotelarstwa zachodnioniemieckiego ł zek. pobudza popyt na coraz bardziej r żnorodne usługi hotelarskie. wywoływanego licznymi czynnikami społeczno-gospodarczymi i politycznymi. we wprowadzaniu informatyki do zanądzania przedsiębiorstwem hotelowym oraz system w rezerwacyjnych. kt ry jest bardzo rozdrobniony. oczywiście poza duzymi sieciami hoteli. Lepiej sprzedaje się ofertę regionu turystycznego lub pakiet usług Zaprogramowune przez kilku oferent w niż zwykły pok j hotelowy. w czym uczestniczą wła_ dze publiczne.

6. Warto zauvłuŻyć. Afryka Karaiby Ameryka Środkowa 10 769 .in' takie jak Hilton. we.i dwugwiazdkowe do 407o wykorzystania potencjału usługowego.7 tys. dysponująca kilkunastoma obiektami. Le Maridien. Novotel.. ZakJadając. Źr dło:. Hyatt. i Praga 3. a takŻe przy gł wnych szlakach komunikacyjnych...4 5. sytuację na rynku usług hotelowych pod względem popytu. że stolica nadal utrzyma tę pozycję ze względ w popytowo-prestiżowych.MAT'' 1995. . Budapeszt 4.i:. Jeżeli chodzi o lokalizację hoteli pięcio. ostatnie 326 lata wskazuże najlepsze wskaźniki (około 607o) osiągają hotele czterogwiazdko1ą..l 614 dzą atrakcyjności prowadzonych inwestycji. Monachium . hotele trzygwiazdkowe 347o sieci. s. Wymienia się m. że program orbisu zostanie w pełni zrealizowany.. HoTELAR5TWo śWATowE NA PoczĄTKU LAT 90.lllliil&_iłffi*i. obecne i aktywne na polskim rynku od ponad dziesięciu lat międzynarodowe Systemy hotelowe (Inter Continental.'! w latach następnych.i czterogwiazdkowych. Sheraton) dowo- .. pozycja sieci hoteli orbis umocni się na rynku i nadal będzie dominująca. Korzystne zmiany na krajowym rynku hotelarskim należy też wiąz działaLnościąi programem rozwoju sieci hoteli orbis. Wedfug WTo Warszawa dysponuje 3. zwłaszcza pod względem dostępności atrakcyjnych działek budowlanych i warun- lt 4 918 824 333 199 Ż 6'79 002 11 194 418 k zać w wsp łpracy z samorządem lokalnym. Hotele trzygwiazdkowe wykazywaŁy 55vo. o sukcesach polskiego hotelarstwa będzie decydować stopier zgodności jego struktury z popytem na usługi hotelowe pod względem kategorii i rozmieszczenia na obszarze kłaju.:. No. Kempir ski Ameryka Ameryka P rl0 łnocna 4t 221 232 180 2 268 256 I r20 339 I r20 339 66 943 3 738 977 487 787 '719 480 i Movenpick.. Zgodnośćtę odzwierciedlają wskźniki wykorzystania potencjału usługowego.. wiąc o atrakcyjności polskiego rynku turystycznego dla inwestycji hotelowych finansowanych przez kapitał zagraniczny' warto M Południowa t4 576 10 l 0o5 97Ż Azja P łnocno-Wschodnia zwr cić uwagę na następujące przesłanki leŻące u podstaw decyzji inoczekiwany rozw j gospodarczy w Polsce. Należy przyjąć. siłą rzeczy. wszystko wskazuje na to. gdzie noĘe się niezaspokojony popyt na usługi hoteli średniejklasy międzynarodowej. No. iż ten korzystny trend utrzyma się też odwiedzający Polskę turyścizagraniczni najczęściej(387o) miesz- Tablica 5. 1l.5 tys.Hotels'' 1995.:ii:]'sry*łił. podczas gdy Berlin tys. hotele dwugwiazdko 28?o ihotele jednogwiazdkowe 35Vo. za:.:liiltl::!ffi:li. Wieder 4 tys. Marriott.. do modernizacji obiekt w znacznie zużytych technicznie i ekonomicznie oraz do budowy nowych.. 9). jakości i struktury rodzajowej hotelarstwa oraz planowany rozw j turystyki.7 westycyjnych: Azja Południowo-Wschodnia 13 r r r r 2t1 453 657 159 417 Żl2 346 730 585 4'I2 09Ż 539 286 455 432 Azja Południowa Australia i Pacyfik Bliski Wsch d Europa Świat 3 663 Ż23 519 l0 082 4 735 2Ż9 3l9 162 1'78 326 181 9 530 248 21 540 267 r7r 123 30 683 politykę lokalizacyjną wladz samorządowych. Że w 1998 r. :::i: tl:':. W literaturze informuje się o projektach inwestycyjnych w Polsce nowych sieci międzynarodowych. dostępnośćkapitału i politykę kredytową oraz politykę podatkową. a jedno. Holiday Inn. pokoi. ze polskie hotelarstwo ma dobre perspektywy rozwoju.2 tys. Konkurencja sieci zagranicznych zmusza orbis. ::::. ':'' .725 390 l Ż59 0l9 5 290 Ż'1'. Jak widać. Średni czas spędzony w hotelach ocenia się na 5 dni. to dominuje Warszawa. Nalezy się spodziewać. 105-106 (cyt. Inwestorzy mają r wnież duże Szanse na korzystne inwestycje w stolicach wojew dztw. ]l. Liczącym się uczestnikiem rynku hotelarskiego w kraju jest też firma sp łdzielcza Gromada. 3Ż7 . zlokalizowanych na obrzeżach miast.1. 4 hotele czterogułiazdkowe.t:l :lira:i:i :.8 tys. Radisson SAS. r92 1 470 857 898 56'.3:l 343 747 155 253 657 960 300 097 83 862 6'.kają w hotelach i motelach. struktura hoteli (900 obiekt w) według kategorii była następująca: l hotel pięciogwiazdkowy.!ołcK . Accor.

mapy turystyczne. Sprawny system informacji tu- teriały informacyjne.4. takie jak broszury. Podstawowym zadaniem punktu jest udzielenie bezpłatnej informacji turystycznej zaintereSowanym osobom. prawidłowetozmieszczenie ruchu turyStycznego w stosunku do możliwości recepcyjnych poszczeg lnych region w oraz miej scowości.in. usługach hotelarskich oraz transportowych. ośrodki dyspozycyjno-koordynujące są wielostopniowe. co zależy od kategorii punktu. Inspirują także i organizują wystawy. Działania w tym zakresie polegają na organizowaniu biur i punkt w informacyjnych. cenach itp. WPROWADZENIE rodowym. telewizji oraz filmu rozpowszechniają informacje o zaletach i wadach poszczeg lnych miejscowości turystycznych. usługach przewodnicki ch oraz miejscach szczeg lnie interesujących. Na przykład za pomocą prasy.6). ośrodkiinformacji turyStycznej stosują r żne środki techniczne. Są one prowadzone przez instytucje. a także uzbrojeniem technicznym poszczeg lnych punkt w. jak Usfugi informacyjne odgrywają ważnąrolę zar wno na międzyna- i Usfugi te są świadczone przez instytucje pośredniczące w organizowaniu podr Ży oraz dostarczająspoŁecze stwu dokładnej i zwięzłej informacji o wszystkich sprawach zułiązanych z podr żą do danej miejscowości. Niezbędne są r wnież zmiany w strukturze rodzajowej i organizacyjnej tych punkt w. popularyzujące ma|o znanę wśrd społecze stwa miejscowości turystyczne. zr żnicowaną strukturą rodzajową oraz przestrzenną i nie rozkłada się r wnomiernie w czasie.l Na zako czenie warto przytoczyć zestawienie Światowej Rady Turystyki i Podr zy. ubiorze. konkursy. co się łączy z danym krajem: o zabytkach. ptzyzakŁadowe. Ruch turystyczny w Polsce cechuje się m. r r popularyzację mało znarrych region stycznych. zar wno społeczne. pełnym zakresem usług. dobrą znajomościąproblematyki przez |udzi wykonujących te zadania. prospekty. 3Ż8 3Ż9 . rystycznej zapewnia: I : usprawnienie obsługi turyst w. (tablica 5. Instytucje te udzielają r wniez praktycz- na krajowych rynkach turystycznych. W praktyce spotyka się punkty: r : n wzorcowe centra informacji turystycznej. moze być opr cz reklamy informacja turystyczna. Jednym ze środkw pozaekonomicznych ograniczających zjawisko żywiołowości rozwoju ruchu turystycznego. dysponujących wiadomościami o wszystkim. pokazy oraz stoiska o tematyce turystycznej. radia. w sensie unowocześnienia zbierania i ptzekazywania Żądanych informacji. Należyte spełnianie zada przez punkty informacji turystycznej jest uwarunkowane odpowiednio rozwiniętą siecią tych punkt w. Zatłes informacji obejmuje cały kraj lub określony region. ulotki. plakaty. organizacje i przedsiębiorstwa oraz inne jednostki gospodarki turystycznej. regionu czy kraju. System informacji turystycznej w Polsce tworząośrodki dyspozycyjno-koordynujące i wykonawcze. charakteryzujące po raz pierwszy rozmiary oraz zakres hotelarstwa światowego na początku lat 90. organizują one wystawy lub spotkania organizator w turystyki oraz pozosĘą w kontakcie z przedstawicielami gospodarki turystycznej. spełniając swoje funkcje.4. ponoszące koszty utrzymania tych punkt w. kształĘąc w taki spos b przeStrzenną strukturę ruchu turystycznego krajowego i zagranicznego wyjazdowego. jak nalezy organizować wyprawę' aby osiągnąć pełne zadowolenie z pobytu. Wywołuje to niekorzystne skutki. kategorii II i III. sieć tych jednostek dysponuje też informacjami o wycieczkach miej scowych. ośrodki te inicjują r wnież i wydają r żnego rodzaju ma- nych rad. natomiast ośrodki wykonawcze obejmują punkty informacyjne bezpośrednio świadczące usługi turystom. foldery. w oraz miejscowości tury- zwiększenie zainteresowania turyst w zagranicznych Polską. jak i ekonomiczne. klimacie. UsŁucl INFoRMACYJNE 5.1. a jednocześnie kształĘących ten ruch w społecznie pożądanych kierunkach. Ważną rolę w systemie informacji turystycznej mają do odegrania punkty informacji turysĘcznej. gastronomii. 5.

Bąk. Ponadto klient otrzymuje dokumenty redagowane przez przedstawicielstwa zagraniczne krajowych urzęd w turystycznych i upowszechnione w kraju będącym siedzibą tych przedstawicielstw. W tej grupie dokument w informacyjnych wymienia sięza: biuletyny. s. regionalne urzędy turyStyczne i przedsiębiorstwa gospodarki tu- r : r r r sieci lub konsoĘum hoteli. miejscowości turystycznej. Za pomocą komputera . Że zaopaĘwanie biur informacji turystycznej. że potrzeba informacji turystycznej występuje w kilku momentach: na etapie uściślania plan w wyjazdowych. Wykręcając odpowiedni numer' można otrzymać wyczerpujące odpowiedzi w czterechjęzykach na pytania dotyczące np.. Stworzyły go Węgierski Urząd Turystyki. że pożądany w warunkach gospodarki rynkowej system informacji turystycznej w Polsce jeszcze nie istnieje.w stylu zachodnim''. Przykładem troski o turyst w zagranicznych i interes narodowy mogą też być Węgry. Na obszarze tego kraju turystom słuzy kilkadziesiąt central telefonicznych systemu SINTRO. og lnie trzeba stwierdzić. znany pod nazwą . a niezbędnymnarzędziem pracy jest komputer. czasopisma ilustrowane. Warto przytoczyć kilka przykład w charakteryzujących rozwiązania problemu informacji turystycznej Stosowane za granicą. restauracji i kuracji uzdrowiskowych. czy potencjalny turySta. Umożliwiają one dostęp do serwisu obejmującego informacje o usługach hotelarskich i informacje og lne.Tourinform''. regionu i kraju. 102. hoteli. obojętnie czy rzeczywisty. Nie wdając się w ocenę kondycji usług informacyjnych w kraju. System ten. przygotowari do konkretnej podr ży i podczas samej podr ży. obszerny zestaw informacji turystycznej jest też dostępny telefonicznie i bezpłatnie w Szwajcarii. Bąk23 słusznie twierdzi. SGPiS. rystycznej. przestrzennej i czasowej ruchu turystycznego. połącze statkami dunajskimi. W Szwecji wprowadzono komputerowy informator turystyczny. Moze więc być ważnym czynnikiem realizowania funkcji turystyki i narzędziem kształtowania polityki turystycznej par{stwa. w materiały promocyjne należy do obowipk w miejscowo właściwychurzęd w turystycznych i jednostek gospodarki turystycznej chcących promować swoje usługi25. 26. 330 331 .Scan M-Turist'' mozna uzyska w sześciu językach informacje na temat interesującej turyStę trasy. centrumkongresowego. Doświadczenie uczy.. że zaspokojenie tej potrzeby częSto warunkuje podjęcie podr ży turystycznej lub modyfikację planowanej trasy czy nawet już kontynuowanej podr ży. zar wno w kraju. Promocja produktu turystycznego w obrocie Tamże. ośrodkw informacji turystycznej (TIC) w najważniejszych miastach Japonii. S. Na przykład materiały informacyjne hoteli o wysokim standardzie dotyczą: Pożyteczna może też być uwaga. je sw W Japonii aktywizacjaprzyjazd w turyst w zagranicznych znajduj wyraz r wnież w sferze informacji' Japorska Narodowa organizacja Turystyczna (JNTO) opracowała w tym celu kilka broszur o ak_ tualizowanej treści. walor w turystycznych kraju. regionuturystycznego.A.że są one wyposźone w bezpłatny system informacji telefonicznej. formalności granicznych. zwlaszcza zagr anicznej. Klient biura informacji turystycznej.Dobra informacja turystyczna wywiera wpływ na kształtowanie się wielkości oraz strŃtury rodzajowej.e . Ponieważ większośćturyst w przybywających do Japonii stanowią Amerykanie. od lat funkcjonuje w Budapeszcie telefoniczny system informacji turystycznej. otrzymuje bezpłatne broszury lub foldery.. W jej walorach społeczno-gospodarczych należy upaĘwać sensu rozwoju tej grupy usług w gospodarce turyStycznej miejscowości.A. kowej. wskaz wki doty-' I Arn7.. obejmuje bank danych. opisy tras turystycznych itp.w kt rych można znaleźćZestaw obszernych informacji na temat usług turystycznych świadczonych w tym lrraju. JNTO rozpowszechnia broszurę informacyjn ą zawierującą listę pensjonat w .Monografie 2a - z kĘami o gospodarce rynRuch Turystyczny" z. Dla indywidualnego ruchu turystycznego preferowanego pruez turyst w z Zachodu Japor ska Narodowa organizacja Turystyczna rozwinęła System informacji w języku angielskim i zorganizowała sieć tzw. że ich stan i skuteczność promocyjna są wynikiem braku rozwiniętych stosunk w rynkowych i strategii rozwoju turystyki. Warszawa 1990. 23 s. . foldery tematyczne. jaki za granicą. warto w tym miejscu powiedzieć. Warto podkreśIić.

4. obnizenie koszt w pracy. Buhalisa) zastosowanie techniki inlbrmacyjnej w turystyce jest rozległe. prognozę pogody. intranet w i ekstranet w polepsza komunikację między pracownikami. Znacząco promuje turystykę.Zarządzanie wewnętrzne i r specjalnie opracowane wnętrznego' związki ad hoc z partnerami z zewnątrzi zastosowanie metod zarządzania we- 332 333 . Il jako kręgosłup informacyjny. Wy_ znaczyla r wnież pewne ramy kierunk w rozwoju. że prze-. Informacja. ciekawostki turyStyczne. informacje o mozliwościach zakwaterowania. Rosnące wykorzystanie Internetu. Warto przypomnieć. dostarczana wę właściwymczasie i odpowiadająca potrzebom klient w. Wynika stąd. Że IT w coraz większym stopniu wyznacza w skali globalnej obszar wzajemnego oddziaływaniamiędzy turystami a dostawcami d br i usług turystycznych. D. że technika informacyjna umozliwiła w ostatnich paru latach ubiegłego wieku znaczne poszerzenie zakresu ofert turystycznych oraz rczbudowanie mechanizm w ich dostarczania w znacznie większym Stopniu niż w poprzednich trzech dekadach. Nalezy przypomnieć. z sieci wszechświatowej używanej . W konsekwencji zwiększa się wydajnośćoraz Skutecznośćsieci.iako multimedialna technika dysĘbucji. Należy podkreślić. że informacja to krwiobieg gospodarki turystycznej . Przy wykorzystaniu sieci lokalnych oraz szerszych. aby zwiększyć interaktywność między poszczeg lnymi organi_ zacjami a ich zaufanymi partnerami. Przed om wieniem korzyści z zastosowania techniki informacyjnej że najważniejszym elementem wsp łczesnej rewolucji technicznej są sieci.in. Po objaśnieniach werbalnych turysta otrzymuje. umożliwiając wydajną komunikację i integrację na wielu poziomach. Łączenie danych i proces w oraz wsp lne korzystanie z nich umożliwia im opracowanie tanich oraz łatwych w obsłudze schemat w sprzedaży elektronicznej.acz$ się na początku lat 90. W kon_ sekwencji. IT) jest dzisiaj podstawą jej konkurencyjności i rozkwitu. z użyciem standardowych metod do zabezpieczenia potrzeb wewnętrznych uzytkownik w firmy. jest kluczem do pełnego zaspokojenia ich żąda oraz umożliwia przedsiębiorstwom turystycznym kształtowanie ofert. Doniosły etap rozwoju IT. Dostarcza ona też usługodawcom niepowtarzalnych rnozliwości prowadzenia marketingu interaktywnego. Zdaniem specjalist w (np. 5. stawienie. kt ry l.2. Ze następne generacje tego vządzenia będą wyznaczały kieru-' nek postępu technicznego w omawianych usługach turystycznych. natomiast ich dostawcom rozwijanie oraz dysĘbucję ofert. że w ramach Internetu można korzystać ze stron WW'W (World Wide Web). Synergia i mozliwośćwsp łodtlziaływania proces w. co odzwierciedla następujące zew turystyce warto wspomnieć. jednostkami a otganizacjaIni oraz rniędzy partnerami zewnętrznymi a konsumentami. programl rozrywek i spektakli. umożliwiającej natychmiastowe rozpowszechnianie dokument w zawierających obrazy. dział w oraz funkcji umożliwiaj ą przedsiębiorstwom m. obejmu. stanowi praca w sieci (the net work era). kształcenia gospodarki spowodowane rewolucją techniczną mają przemożny wpływ na rozw j wsp łczesnej turyStyki. intranet w i ekstranet w zrewolucjonizował ten etap ttraz spos b funkcjonowania biznesu. a także zarządzanle nimi na skalę globalną.czące mijanych po drodze obiekt w. technika informacyjna ułatwia globalizację popytu orM podaży d br i usług turystycznych. Rozw j Internetu.i interorganizacyjne.iących znaczny obszar. Wolno sądzić. pisemne potwierdzenie informacji. Intrane ty działają w podobny spos b. a zatem efektywne wykorzystanie techniki informacyjnej (information technology. jako zamknięte lub zabezpieczone sieci wewnątrz poszczeg lnych organizacji. mnożyłysię sieci intra. wideo. a jednocześnie stymuluje rozw j tury_ styki. XX w. W przypadku ekstranet w natomiast wykorzysĘe się te same zasady i sieci kompu_ terowe. Ponieważ stawiane pytania oraz uzyskiwane odpowiedzi są rejestrowane i mogą być opracowywanerl biuro turystyczne uzyskuje jednocześnie analizę marketingową. zwiększenie wydajności i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem większej liczby informacji. . dostarczaj ąc skutec zny ch nnzędzi umożliwiaj ących konsumen_ tom-turyStom identyfikację i zakup właściwegoproduktu. dźwięk i tekst. KTERUNK| ROZWOJU TECHN|K! TNFORMACYJNEJ W TURYST YCE Praktycy gospodarczy powszechnie aważają. w śladza literaturą przedmiotu. Gospodarka turystyczna jest więc przesiąknięta techniką informacyjną.

334 tlti. Światowa Organizacja Turystyki.).com). że wielką rolę w zakresie odegrały lotnicze Systemy Rezerwacji Komputerowej. Narzędzia techniczne wymagają wprowadzenia ulepnzeri zwiększających ich wydajność. rozrywka oraz inne świadczenia tury_ styczne. Natomiast s zarządzania wiedzą umożliwiają organizacjom zdobycie informacji temat ich funkcji oraz gromadzenie wiedzy w zakresie sposob w wiązywania problem w i spornych kwestii. wymaganych zar wno przez turyst w. dostęp do informacji i dokonywanie zakup w usług turyStyczttych. przekształcenie na początku lat 80. systemy zarządzania wiedzą. ubiegłego wieku Komputerowych System w Zarządzania w Globalne Systemy Dystrybucji skutecznie pozwoliło im się przeobrazić w elektroniczne supermarkety t urystyczne. Między_ ttarodowa Federacja ds. Preview Travel. polegającą na włączeniu wielu usług turystycznych. W coraz większym s intranety i ekstranety są wykorzystywane przez ptacownik w danej ganizacji oraz upoważnionych partner w przy dostępie do danych my w celu wykonania zada(t. wymuszające nową falę ewolucji technicznej w turyStyce.zdolnośćdo wsp łdziałania oraz przystosowanie do potrzeb IT i turysty. Computer Reserva. nowe. W związku z tym warto przypomnieć. kioski. WAĘ GPRS itp. Zdaniem specjalist w.Sieci i otwarta dystrybucja: r r r r bazy danych.ytkownik w ko cowych i zmniejszy liczbę wymaganych szkoler rlraz niechęć nowych użytkownik w.że stopniow o rozszerzano geografi czny i operacyjny zasięg działania Globalnych System w DysĘbucji przez integrację horyzontalną z innymi systemami lotniczymi oraz przez intcgrację pionową. automatyzacja biura. Powstają szybkie i niezawodne sieci. Internet Travel N Priceline. ] I Systemy Dystrybucji Globalnej (GDS Systems). Warto podkreślić. r r r r specjalne Systemy zarządzania wewnętrznego i dystrybucji. Zdaniem l). pewne S opracowane aplikacje zarządzania wewnętrznego ułatwiają organizacją turyStyczną i prowadzenie marketingu. kt rych celem jest dostarczanie zintegrowanych rozwiąza dla punkt w docelowych oraz małych i średnichprzedsiębiorstw turystyczttych wyłączonych z gł wnych system w. przyrządy przenośne (PDA. przyznaje. dystrybucji 1lrodukt w. THISCO i WIZCOM). umozliwi to mobilnym uzytkownikom. że np. Techniki Informacyjnej i Turystyki przedstawiła ten problem następująco. Rozw j interfejs w typu klient-serwer zwiększy możliwości uż. intranety/ekstranety. takich jak zakwaterowanie. kt rych celemjest udostępnianie rozbudowanych aplikacji oraz internetowych prezentacji wideo. Ponadto powstały Systemy Zarządzania Punktami Docelowy- . Przenośne komputery i koltlćlrki wspierają struktury oraz metody sieciowe.niezawodność. t Tradycyjne technologie dystrybucji wspierające systemy zautomaf tyzowane: r r r centra telefoniczne. jak i dostawc w. CD-ROM-y. switchowe) dla organizacji branżl turystycznej (np. 335 rzystywano je do zarządzania potencjałem przewozowym. podkreślaj ąc rosnące nie techniki informacyjnej w turystyce. D e l l systemy Zarządzania Punktem Docelowym w Turystyce stination Management Sy stems). Travelocity. wynajem samochod w. Buhalisa. niezaleznie od ich lokalizircji. Dla studiujących zagadnienia dotyczące rozwoju wsp łczesnej tu_ tystyki interesujące mogą być kierunki rozwoju techniki informacyjtlcj. Systemy Rezerwacji Komputerowej (CRS tion Systems). Zaaułansowana technika szyfrowa podniesie poziom bezpiecze stwa w Internecie oraz dostarczy pewttych system w finansowych na potrzeby sprzedaży elektronicznej. rozprowadzanie bilet w kolejowych i protllowych. Wyko. a następnie do ekspansji w turystyce globalnej. lnie. - Global Distributioi aplikacje przełączające (tzw. internetowe programy pomocnicze/narzędziowe (np. a także scalenie wszystkich system w lokalnych i usługodawc w pod jedną nazwą firmową. ( rInternet og dia. Podstawą omawianych zmian jest integracja sprzętu i oprogramowania komputerowego oraz inteligentttych aplikacji przez sieci i zaawansowane technicznie interfejsy dla użytkownik w.

kt re mogą zaspokoić ich specyficzne potrzeby i Życzenia. ze stały się one dostępne dla większości pracow_ nik w w organizacjach turystycznych oraz konsument w. Warto przypomnieć' ze satysfakcja klienta zależy w dużej mierze od dokładnościi og lnej klarowności określonych informacji na temat dostępności danego miejsca. zaplecza turystycznego oraz mozliwych działart oczekują nie tylko korzystnej ceny usług. W przyszłościczas wolny 336 bardziej efektywne zarządzanie informacjami oraz umożliw ią otganizacjom i konsumentom-turystom wykorzystanie zdobytych informacji. szczeg lnie dzięki wprowadzeniu telewizji cyfrowej. oszczędzają ich czas i zwiększają skuteczność. wymusi przeobrażenia w gospodarce turystycznej oraz wprowadzi nowe metody działarua. kt re stały się możliwe dzięki technice informacyjnej. a kt re zwiększają satysfakcję turysty-klienta. Po prostu podnosi ona jakośćusług turystycznych oruz ptzyczynia się do zwiększenia satysfakcji turysty. D. ze korzystanie z techniki informacyjnej w turystyce jest napędzane ptzez wztost i złożoność popytu turyStycznego oraz silną ekspansję i wymyślność produkt w turystycznych. intranety i ekstranety (w celu połączenia wszystkich uzytkownik w i dostawc w). Konsumenci-turyści . Wykorzystanie techniki informacyjnej w turystyce powinno zdaniem specjalist w stworzyć organizacjom turystycznym i obszarom docelowym możliwościzrewolucjonizowania sprzedaży elektronicznej oraz ułatwić odniesienie korzyścii uniknięcie negatywnych zjawisk zwiryanych z istniejącą konkurencją. to: 337 i wymagających środowiskach zagranicznych. że rozut j nowej techniki informacyjnej. zindywidualizowanej i uaktualnionej informacji. często całkowicie traci cierpliwość. dysponują umiejętnościamilingiwistycznymi i technologicznymi resowa oraz dla potrzeb rozwoju osobistego i zawodowego. Kluczową rolę ma odgrywać zapewnienie elastyczności przy wyborze dokonywanym przez turystę oraz w procesie świadczenia usług. Technika informacyjna w coraz większym stopniu umożliwia dostęp do niezawodnej i dokładnej informacji oraz dokonywanie rezerwacji ptzy minimalnym nakładzie czasu' pieniędzy i wyeliminowaniu innych niedogodności spotykanych w układzie tradycyjnym.niach o specjalistycznym ukierunkowaniu. podkreślasię' że dostęp do sieci umożliwiają: kioski internetowe. że te kierunki ewolucji technicznej będą wspierać spektywy ma turystyka kulturalna. ze kluczem do sukcesu jest szybka identyfikacja potrzeb konsumenta oraz pozyskanie potencjalnych klient w Za pomocą całościowej. Duze per- będzie wykorzystywany coraz bardziej na rozwijanie własnych zainte- Nalezy zauważyć. stosowanie symulacji i przetwarzania danych statystycznych polepszy jakośćinformacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji oraz umożliwi organizacjom turystycznym przyjęcie bardziej proaktywnego podejścia do problem w zaruądzania i marketingu. kt re umożliwiły niespecjalistom korzystanie z komputerubez żmudnego szkolenia na temat każdego programu lub interfejsu. a takŻe finansowo ofert oraz przejawiającego chęć uczestnictwa w doświadcze_ Rozw j transakcji elektronicznych. Każdy turysta bowiem jest inny. Przykładowo. Automatyzacja biura i pełna integracja biur obsługi bezpośredniej turysty oraz obsługi pośredniej(zaplecza) podniosą wydajnośći skutecznośćich działania. Dodatkowo. podr zują dużo. turyścipochodzący z kraj w świata. Nowi. Kierunki rozwoju. Wreszcie. Z litentury przedmiotu wynika. Ewolucja techniczna w turystyce jest źr dłem nowych możliwości w sferze popytu i podazy na rynku turystycznym. oraz potrafią funkcjonować w wielokulturowych w turystycznym punkcie docelowym. planując podr Że. oraz pragną autentycznych doświadcze . doświadczeni i wyrafinowani turyści w coraz większym stopniu poszukują informacji o bardziej egzotycznych punktach docelowych. mającego coraz więk_ szą wiedzę i poszukującego wyjątkowo korzystnych czasowo. czyli podaz skierowaną do segment w minirynkowych.kt re są gł wnymi generatorami turystyki. Chcą oni kupić produkty. ma niepowtarzalne doświadczenia. Stąd WTo słusznie utrzymuje. Buhalis podkreśla. telewizja cyfrowa oraz Internet. Warto podkreślić. takie jak zakup bilet w online czy obniżka prowizji. motywacje i pragnienia. ułatwił ukształtowanie nowego turysty. Rozw j interfejs w oraz systemu Windows spowodował. a zwłaszczalnternetu.że najbardziej znaczącym kierunkiem rozwoju techniki informacyjnej w turystyce w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku był rozw j interfejs w przyjaznych dla użytkownika. Wsp łczesny turySta coraz mniej jest skłonny czekać lub tolerować jakiekolwi ek op źnienia. lecz takŻe efektywnego wykorzystania swego czasu w trakcie wszelkich kontakt w z organizacjami turystycznymi. przenośnekomputery. systemy dostarczania rozrywki na po_ kładzie samolotu lub w pokoju hotelowym.

Penetracja Internetu w USA jest znacznie wyższa niz w innych krajach. dostosowanie produktu do potrzeb klienta indywidualnego i stosowanie marketingu zindywidualizowanego skierowanego do konkretnego klienta. ze na rynku informacji turystycznej opr czjednostek gospodarki turystycznej pojawiaj ą się coraz częściejfirmy pośredniczące. usługi o nowych. Wiąże się to nie tylko z wysokim standardem Życiaw tym kraju i stosunkowo niską ceną Sprzętu elektronicznego. indywidualne podejście do klienta w świadczeniu usług (np. Dostępne informacje statystyczne wskazują na gwałtowny wzrost liczby konsument w internetowych na świecie (ablica 5. służących wszystkim rynkom docelowym. coraz powszechniejsza redukcja barier językowych dzięki rozwijaniu interfejs w. Wyni338 ternetu. preferencje w zakresie produktu). polepszenie obsfu gi konsumenta dzięki zmniej szeniu biurokracji. kanały rozrywkowe lub informacyjne na pokładzie samolotu lub w pokoju). co potwierdza tablica 5. przekonanie konsument w' ze mogą uzyskać informacje na temat produkt w i usług. po produktach komputerowych.r I I I łatwe w obsłudze odpowiednie interfejsy. integracja wydział w W literaturze przedmiotu podkreśla się. kt rzy często podr zują. dokładne i znacznie bogatsze badania marketingowe. kt re sięgają po korzyściz rewolucji na rynku turyStycznym. operator telefonii wita gościapo nazwisku. wiążąca się ze skłonnością cji turystycznych do proponowania ogromnych opust w cenowych na wybranych kierunkach.7). Wykorzystują one Komputerowe Systemy Rezerwacji oraz Globalne Systemy Dystrybucji i dostarczaj ą odpowiednich interfej s w klientom zaintereSowanym rezerwacją produkt w turyStycznych za pośrednictwem InZmienia Się tez gwałtownie struktura wydatk w internetowych na świeciew sensie poszerzenia r znorodności produkt w turystycznych. rozwlj telewizji cyfrowej skutecznie wprowadzi Internet do większościdom w. dodanych wartościach (np.7. organizaelastyczność w ustalaniu cen. Interfejsy przyjazne dla użytkownika. Zdaniem D. automatyzacja nużących zada operacyjnych (np. więcej informacji i większy wyb r dla klient w. że w przeciwier stwie do wielu kraj w europejskich lokalne rozmowy telefoniczne w USA są bardzo tanie. na podstawie wiedzy zebranej dzięki tzw. Na rynku amerykar{skim kreślisię'kilka kierunk w rozwoju turystyki internetowej. programom lojalności (np. co potwierdza rosnącaliczba subskrybent w. i specjalne promocje last minute (z ostat- I I niej chwili). Że Internet wciąż się rozwlja. by inwestować w swoją obecnośćelektroniczną i zutiększać jej zakres. Wypływa stąd wskaz wka dla podmiot w gospodarki turystycznej. i może znajdować informacje adekwatne do swoich zainteresowar tury- . Warto dodać. Specjaliściuważają. okoliczność ta zrewolucjonizuje handel internetowy i umożliwi rozw j masowego rynku cyfrowego. 339 stycznych. dzięki gromadzeniu danych z wszystkich transakcji i kontakt w o charakterze informacyjnym. oparte na interakcjach badawczych oraz ka to z faktu. ze nastąpi dalszy rozw j handlu elektronicznego na potrzeby turystyki i przewidują zmiany w jego strukturze. służąca lepszej obsłudze. że duzy odsetek konsument w ma dostęp do Internetu wydobywaniu danych. a nie oparte na segmentacji społeczno-demograficznej. zgodne z osobistymi preferencjami i postawami. działające z wykorzystaniem odbiornika telewizyjnego i łatwe w obsłudze dzięki uproszczonej klawiaturze. wymeldowanie gościa z hotelu odbywające się w pokoju dzięki systemowi TV). a takze wzrost Sprzedazy internetowej usług hotelarskich i rezerwacji przezInternet. umożliwią szerokim rzeszom ludnościbezpośredni dostęp do pożądanych organizacji turystycznych. kt rymi są zainteresowani. i funkcji organizacji turystycznych. Większośćużytkownik w Internetu to wykształceni profesjonaliści. lepsze rozumienie potrzeb. oraz dzięki automatycznym tłumaczeniom. a kelner zna jego upodobania kulinarne). zr żnicowanie usługi. obroty ze sprzedaży produkt w turystycznych przez Intemet zajmljąw USA drugie miejsce. lecz także z faktem. wymagania odnośnie do diety. Buhalisa. Warunkiem zaspokojenia tego rosnącego popytu i utrzymania się na rynku turystycznym jest wykorzystanie przez gospodarkę turystyczną nowej techniki informacyjnej oraz rozszerzenie wsp łdziałaniaz rynkiem.

autolnatyczne tłumaczenia czy regionalne Strony w języku lokalnym. W ostatnich latach zwiększył się udział w obrotach interne. Brytania 5ą 7.07 Bilety lotnicze stanowiły 90vo wszystYjch sprzedanych przez In produkt w w 1996 r. Powinno to umozliwić większe zaangużowanie się w planowanie własnych podr ży. że więcej informacji i ostrzejsza konkurencja łają obnizenie cen oraz umozliwią dokonywanie zakup w in wych. Doświadczenie uczy. chyba Że wykorzystają one tlttt"zędzia oraz unowoc ześniąmetody działania. Trzeba dodać.0 62. Gł wnym powodem wprowadze niŻenia prowizji płaconych pośrednikom turystycznym dzięki średnimpowiązaniom z konsumentami. Zaawansowane techniki szyfrowania.2 1. następnie ich udział w obrotach zmalal do 737o w 2002 r. Jakościowe przemiany w technice informacyjnej są źr dłem kich korzyścidla turyst w.3 4.l 0.8 2.0 4. ze Internet umożliwia konsumentom tworzenie i zahtlp opracowanych we własnym zakresie program w podr ży.0 0.Tablica 5. lc biura turystyczne są największymi maklerami usług turystycznych.l' towych usług hotelarskich. Doświadczenie uczy.4 15. Że z czasem zmniejszą się obawy o bezpiecze stwo transakcji internetowych. d. jeślizdołają nych i punkt w docelowych. ze Internet zmieni też ich rolę. Będzie to oczywista korzyśćdla przyszłego konsumenta na rynku turystycznym' Postęp techniki informacynej w turyStyce niesie duze mozliwości oraz wyzwania dla małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych rlraz punkt w docelowych.5 Afryka 0. Zdaniem specjalist w. wynajmu samochod w i reklamy internetoJ wej. d. Ułatwi to dostawcom sprzedaż zagrożonych niewy produkt w i maksymalizację zysk w. kt re mogą llrieć duże trudnościmarketingowe w promowaniu swoich produkt w ltlwym. że choć w Internecie i turystyce międzynarodowej dominuje język angielski.1 Australia Norwegia Hiszpania 6. doceniający siłę nowych medi w rlraz kreujący i wspomagający swoją obecność na rynku elektronicz1lr'zedstawić turystom niepowtarzalne ttym. co ułatwią im nowe narzędzia oraz popruednie doś nia. ChociaŻ konsumenci nadal obawiają się podania szczeg lowych danych dotyczących karty kredytowej przez Internet. zwiększają systematycznie zaufanie konsulllenta-turysty.2 5. wiedzy na temat produkt w t bezpośredni ej sprzedaży internetowej usług turysty czny ch est chęć j w skali globalnej i konkurowaniu z większymi rywalami rynkowymi.4 1. to coraz częściej pojawiają się nowe natzędzia adresowane do turyst w. że na og ł większość tlostawc w usług i d br turystycznych to drobne firmy. a także umozliwia polączenie sieciowe. Zdaniem specjalist w 341 i autentyczne produkty niszowe.) USA Japonia 164. przedsiębiorcy pełni nowatorskich pomysł w.0 1.7 1.2 20. Korzyści zrozwoju techniki informacyjnej w turystyce będą teżwidoczne w sferze bezpiecze stwa transakcji oraz gwaruncji jakościusług i informacji. W tym okresie wzrosły też obroty bezpośrednie przy sprzedazy inj ternetowej usług turystycznych.9 0. oczekuje się. menci będą poszukiwać zindywidualizowanych doświadczer{ i tyczności.7. przy oferowanej j 340 Wreszcie należy zwr cić uwagę na konsekwencje rozwoju techniki irrltlrmacyjnej dla pośrednik w podr ży. ()t ż rozw j Internetu daje szanse zaistnienia na rynku elektronicznym rr'lwnież tym drobnym organizacjom turystycznym oraz punktom doce_ tatni.2 4. wprowadzane pioniersko przez firmy obsługujące karty kredytowe. W związku z tym.8 0.. atrakcyjności cen dla turyst w dysponujących wolnym czasem. LICZBA UZYTKOWNIKOW INTERNE|U W WYBMNYCH KMJACH/KONTYNENTACH (1998 R. biur podr ży i turoperatoltiw. zat wno z konsumenjak i z partnerami handlowymi. kt rzy nie posługują się tym językiem.1 Ameryka Łacirlska Szwecja Francja 2. Przede wszystkim konsument-turysta skuje coraz więcej informacji. . np. og lnie mozna więc powiedzieć. Warto tez nadmienić. przylzltlśćbiur podr ży staje się dyskusyjna.1 Niemcy W. Będą oni tez konkurencyjni. będą mogli wsp łzawodniczyć na r wnych prawach nawet z większymi konkurentami.

od kształtowania produkt w turystycznych.przygotowując i realizując plan podr ży. dukt w spożywczych do konsumpcji. Stąd pośrednik' chcąc utrzymać się na rynku. Rudeckiego . Buhalis lwaŻa.j turystyki bowiem wywiera wpływ na wielkośćruchu turyStycznego ijatose W definicji tej kładzie się nacisk na kompleksowość funkcji zakład w gastronomicznych. polegających na sprzedaży produkt w kulinarnych. tradycyjne biura turystyczne będą musiały ponownie ocenić sytuację na rynku i zdecydować. Za novum w tym sformułowaniu naleiy uznać konsumpcji na miejscu"27. wykorzystu- jego obsługi. Naturalnie. m. szkolenie kadry i usługi będą miĄ duże znaczenie w utrzymaniu konkurencyjności na rynku na dluższą metę. dostarczać klientowi tar szych produkt w niż ich konkurenci. 5. pobierając raczej honorarium niż prowizję od dokonanej rezerwacji. Leisure and H. kierując się poziomem koszt w. jako że coruz więcej konsument w kupuje produkty turystyczne bezpośrednio u dostawc w tychŻe d br.4741. Natomiast podr żujący w Sprawach zawodowych lub z dużączęstotliwością.Przegląd Gastronomiczny" 1974. Pr ba usystematyzowania niekt rych pojęć w gastronomii. W świetle trend w stosowania techniki informacyjnej w turystyce. Waga usług gastronomicznych świadczonych turystom wymaganie zapewnienia warunk w konsumpcji na miejscu. Gastronomia jest ważnym czynnikiem stymulującym rozw . jw. będą prawdopodobnie korzyśtać ż usługodawc w internetowych. Reasumując' najnowsze nnzędzia techniki informacyjnej wymagają w turystyce ciągłych zmiart.Buhalisa. tworząc wysokiej jakości zindywidualizowane plany podr ży. dostarczając wiedzy specjalistycznej i oszczędzając czas turyst w. io"'oju wizji strategicznej i pełnego zaanguŻowartia kadry zarządzającej.. kt rzy niezbyt częSto' podr zują. w: Trends in outdoor Recreation. Trends in Information Technology and rourism. Ważną rolę w osiągnięciu sukcesu przez przedsiębiorstwa turystyczne i punkty docelowe otaz zapewnieniu konkurencyjności przy wykorzystaniu narzędzi techniki informacyjnej w bieżącym wieku będzie odgrywał intelekt26. przy zapewnieniu warunk w 2 Przy opracowaniu tego punktu obszernie korzystano z pracy D. za kt jąc standaryzację usług i wysoki wolumen obrot w oraz czynniki konsolidujące. . ludzie starszej generacji oraz ci wszyscy. D. właściwewyposażenie. Zdaniem H. zwiększa więc wydajność.in. Podkreśla się też konieczność użycia wysoce specjalistycznych narzędzi techniki informacyjnej w celu zwiększenia wartości produktu turystycznego i redukcji koszt w ponoszonych przez turyst w-klient w. 27 Tburism.5. s. gdzie większośćpośrednik w oferuje swoje usługi doradcze. inwestowania w zasoby ludzkie. jakie daje wsp łcześnietechnika informacyjna w turyStyce. że poszczeg lne segmenty rynku będą wykorzystywać r żne kanały dysĘbucji przy wyborze i zakupie swoich produkt w turyStycznych. na kt rym segmencie powinny się skoncentrować. korzystając z usług pośrednik w... Nadto pośrednicy powinni rozvtinąć swoje interfejsy internetowe i zułiększyć w ten spos b obecnośćna rynku elektronicznym. biura turystyczne powinny się kierować dwiema strategiami: mogą oferować wartościproduktu zr żnicowanego.usługę gastronomiczną stanowi zesp ł czynności: produkcyjnych. Przykładowo. Rudecki. TUI. 34Ż re klienci chętnie zapłacą. oraz handlowych. r wnież dodające wartośćdo doświadczeniaturystycznego podr żnego. U5ŁUG! GAsTRoNoMlczNE Pojęcie usfug gastronomicznych jest w literaturze przedmiotu r ż_ nie określane. jeżeli pośrednicy nie dodadzą wartoścido produktu turyStycznego. ty turyStyczne. nadal będą kupować produk- 343 . Buhalisa. Trendy te są od lat widoczne w turystyce biznesowej. wzbogacając go tym Samym' będą oni stopniowo tracić udziały w rynku turystycznym. Te dwie strategie mają szanse dominować w ofertach biur turystycznych. mających na celu uzdatnienie pro- nych z biur rezerwacji w jednostki menedzer w i doradc w podr ży. Literaturaza|ecapośrednikom podr ży zwiększenie podstawowych kompetencji oraz skoncentrowanie się na roli doradc w podr zy. Firma ta Przykładem takiego rozwiązania jest działalność przekształca skutecznie swoje interfejsy. nr 5. utrzymuje klient w i rozszerza rynki na skalę międzynarodową. Zdaniem D. Wyjściemz tej sytuacji jest przekształcenie się biur turystycz- powinien przeprowadzić dokładną analizę swoich mocnych i słabych stron działania w celu zbudowania oferty uwzględniającej możliwości. albo.

Ruch turystyczny cechuje nie tylko pewna koncentracja czasowa. iŻ przeszkoda tajest nie do pokonania. W tym celu należy zbierać wiarygodne dane o liczbio turyst w przybywających do danej miejscowości według dobranych z punktu widzenia potrzeb badar rynkowych kryteri w klasyfikacyj- w Polsce wynosi 6 miesięcy. Jest to szczeg lnie widoczne w zakresie usług gastronomicznych.r gł wnie na tym. W efekcie tych badar mozna więc poznać og lne rozmiary rynku usług gastronomicznych oraz przedsięwziąć środki w celu jego rozszerzenia w miejscowościach turystyczpolega nych. Zjawisko sezonowości turystyki występuje prawie na całym świecie. Za pomocą kt rych tnożna by tę sezonowośćzłagodzić i spowodować prawidłowe fuŃcjonowanie obsługi ruchu turystycznego. Skala koncentracji czasowej ruchu turysty. Powoduje ono rliewątpliwie. Przykładowo.znego kształtuje się r żnio w poszczeg lnych dziedzinach turystyki.ic' z jednej Strony. teria. pociągając za sobą ujemne skutki gospodarcze. wzmiankowanych badar celowa wydaje się okresowa analiza staty. puszcza|na |iczba turyst w korzystających z tych usług. kt re są często świadczone razęm z usługami gastronomicznymi we wsp lnych obiektach turystycznych. wych. jak i jakościowym rozwoju usług turystycznych. tura wydatk w oraz formy zorganizowania ruchu. Styczna danych o liczbie turyst w przybywających do innych miejscowości turystycznych. W praktyce jest ona przeszkodą zar wno w ilo- rrraz warunk w klimatycznych. 344 r wnież usług noclegowych. Uwaga ta dotyczy Wydaje się. Kon centracja w czasie tego ruchu wywołuje określone skutki ekonomiczno l i organizacyjne. nie m wiąc 345 . iz nieporozumieniem jest nadmierny rozw j sieci gastronomicznej przystosowanej gł wnie do obsługi turyst w w okresie szczytu sezonowego. Problem sprowadza się do doboru odpowiedniego układu środk w ekonomicznych i organizacyjnych. można wskazać na takie kry. zb|iżonych pod względem warunk w naturalnych. w tym i gastronomicznych. Ciągłość nia badar{ popytu turyStycznego pozwala na odpowiedni dob r usług' oferowanych w określonej miejscowości turystycznej. jak czas pobytu i podr zy. zaspokajanie stale wzrastających potrzeb społeczllych w zakresie usług turystycznych. Ba. zmienność rynku i czynniki ją powodujące. gwarantu. regionu nadmorskiego zakłady te nie są przystosowane do świadczenia usług w okresach wczesnowiosennych i jesiennych. iŻ Sezonowe zakłady gastronomiczne występujące w wadliwej propoĘi do reszty sieci nie gwaranĘą odpowiedniej jakości i rozwoju świadczonych usług. Nier wnomierne rozmieszczenie czasowe oraz przestrzenne ruchu turystycznego nie może więc być pomijane przy programowaniu rozwoju usług turyStycznych. rl zimie. Znajomośćrynku usług gastronomicznych może więc stanowić punkt wyjścia do oceny rozwoju gastronomii nastawionej na obsługę ruchu turystycznego. co nie ozna_ cza. wy do realizacji stosownej polityki turystycznej jest prowadzenie bada cząstkowych. że stanowią one substytut usług żywieniowych wykonywanych w gospodarstwie domowym turysty. lccz takŻe koncentracja przestrzenna' Na przykład w wojew dztwie potttorskim dominuje w tym wzg|ędzie Tr jmiasto i P łwysep Helski. Tak ukształtowana struktura zakład w gastrono_ tnicznych utrudnia przedłużenie Sezonu turyStycznego. miejscowości nadmorskich czy g rskich. maksymalnego wysiłku wy badania popytu. rodzĄ i cel podr ży. W warunkach np. Poniewa:ż podaŻ tych usług możc być stosunkowo łatwo mierzalna. prZ!. Warunkiem stworzenia j ednostkom gospodarki turystycznej podsta. dania rynkowe w omawianym zakresie powinny dostarczyć podstawor wych informacji' Niezbędna jest znajomośćtakich zagadnie(l rynko. nie ty|ko zresztą w sektorze usług gastronomicznych. Tworzą one bank informacji o rynku turystycznym' w tym o usługach gastronomicznych. okolicznośćta nakazuje dob r stosownej struktury obiekt w gastronomicznych. im wyzsze są koszty stałe usług. jak naturalna wielkośćpopytu na usługi gastronomiczne. iż zdolnośćusługowa zakład 'w gastronomicznych nie pełni wykorzystywana. Rzutuje to na ekonomikę gastronolnoże być w lnii tym silniej. z drugiej zaś stwarzających podstawy racj onalnej gospodarki w gastronomii. W uzupełnieniu ściowym. Sezonowość ruchu turystycznego wywiera pewien ujemny wpływ na obsługę turyst w. wysokość i strukt prowadze. np. Spośrd r żnorodnych problem w rozwoju turystycznych usług gastronomii należy wymienić sezonowość ruchu turystycznego. optymalny okres uprawiania turystyki Z punktu widzenia ekonomiki i organizacji usług gastronomicznych nych ruchu turyStycznego. PodaŻ usług gastronomicznych w miejscowościach turystycznych powinna być zbilansowana Z popytem na te usługi. Nie trzeba chyba podkreślać.

Igg5 w i 2000 zjawisko to przedstawiało się. fikacja będzie wyglądała następująco: zakłady zywieniowe (restauracje i bary uniwersalne. uwzględniając rangę funkcji turystycznych danej wości. ich strukturę rodzajową i własnościową. i zagraniczna przyjazdowa). cukiernie i cukiernicze. moze stanowić istotne narzędzie kształtowania kierunk w ruchu turystycznego. rozrywkowe i aperitif). jak kładowe ośrodki wypoczynkowe. STRU KTU RA RoDzA. Na podstawie Rocznika Statystyczpego 200] i Małego Rocznil<a Statystycz- statystycznej uniemożliwiają przedstawie- budzania popytu konsumpcyjnego. wycieczkowa. Musi on uwzględniać gł wne cechy turystyczneg o. oWA ZAKŁADOW GASTRoNoM lcŻNYcH W LATACH 1992. piwiarnie i bary piwne. Źr MaĘ Rocznik Staty- Strukturę rodzajow ą zakJad w gastronomic zny ch ujętąprocentowo przedstawiono w tablicy 5.natężenie i podstawowe występowania (tj.1995 t 2000 ZakJady og łem w tym: restauracje bary stoł wki punkty gastronomiczne dło: Rocznik Statystyczny 1995. Krakowie. latach tggŻ. rozwijana we właściwych porcjach. 142. rozwiązania tego zagadnienia mogłyby się znacznie przyczynić do tywizacji m.in. Stosowanie cowanej skali cen usług gastronomicznych stanowi wuŻny czynnik 1999 można Zaprezentować og lny stan sieci zakład w guit onottticznych.jak i we- Ubogie źłdła informacji ttt:go Czynnikiem istotnej wagi.Inaczej ona wygląda np. a i czej w Zakopanem.Niekorzystnym zjawiskiem w gastronomicznej obsłudze ruchu stycznego jest zamknięty dla rynku charakter znacznej części żywienia zbiorowego. a z:wŁaszcza Sezonowo ść. Tab l ica 5 -9. Wspomniany model na|eży odpowi zr żnicować.i posezonowym. w Tr jmieście lub na Mazurach. 8. pijalnie i lodziarnie). zakłady uzupełniające (kawiarnie i herbaciarnie. Tab ica 5. s.. zar wno między poszczeg lnymi typami zakład w.. 1?95I 2OOO UJ$A PROCENTOWO r Restauracje Bary Zr żnicowarta sieć tych zakład w.jw. Masowe zapotrzebowanie na usługi gastronomiczne. pod 346 stoł wki Punkty gastronomiczne 347 . s. iż ten jest zamrożony w okresie ptzed. turystyka pobytowa. łagodzącym ostrośćspraw zwipanych szczytem sezonu' może być. Jeślijako kryterium podzi zakład w gastronomic zny ch przy jmie się zakres ich działalności. smażalnie. Warszawa 1995. Należy przy tym wziąć. Sprawę tę zaostrza fakt. STRU KTU RA RoDzAJoWA zAKŁADow GASTRONoM lczNYcH w LATACH 1992.9. 445: ltvczny 1999. Podobne efekty może przyni rozwinięta i społecznie uzasadniona funkcja kulturalno-rozrywkowa kład w gastronomicznych. winiarnie i bary winne. GUs. elastyczna polityka cen. i bary szybkiej obsługi oraz bistra i bary przekąskowe). turystyki weekendowej. Krynicy Zdroju czy w Bieszczadach. ukształt ow aŁo zr1żnicowaną strukturę jową sieci zakład w gastronomicznych. 1troporcje w ną1rrz danej zbiorowości. w gł wnie przez turySt w. Z punktu widzenia potrzeb ruchu turystycznego istotne ma trafnie ukształtowany model zagospodarowania miejscowości turystycznych. tak jak pokazano w tablicy 5'8. Dotyczy to gł wnie takich obiekt w. punkty gastronomiczne (bufety. l nie dokładnego obrazu sieci zakład w gastronomi"rry"i w Polsce.

730 Sieć zakład w i punkt w gastronomicznych obsługujących ruch rystyczny uzupełniają plac wki gastronomiczne w bazie nocleg Dane GUS-Iz9 pozvtalają na ilustrację Statystyczną tego w 2000 r. dolnoś i wielkopolskim)tt.w Tablica 5. 83. warunki 348 . śląskim. Jej mozliwości rozwojowe. Praktyka kraj w zachodnich dowioriła. Warszawa 2007' s. GUS. czyli do pełnego zaspokojenia potrzeb ruchu turystycznego w kraju.7vo sieci og l około 6Ovo og lnej sieci w tej grupie wielkości zakład w było zlokali zowanych w pięciu wojew dztwach o rozwiniętych funkcjach stycznych (mazowieckim. Podkreślającznaczenie usług gastronomicznych dla wsp łczesnego ruchu turystycznego. Wykazuje ona dynamikę rozwoju i korzystne zmiany w strukturze. Z punktu widzenia wzrastających potrzeb ruchu turystycznego istotne znaczenie ma sieć zakład w gastronomicznych. Komputeryzacja tego sektora usług (urystycznych przynosi znaczne oszczędnościpracy. Warszawa 1999' s.295' ekonomiczno-społeczne. Wynika z tego wniosek.10. Przede wszystkim trzeba podkreślić coraz powszechniejsze stosowanie informatyki w gastronomii.11). Wpływ ruchu tury' Stycznego na dynamikę i strukturę rodzajowo-własnościową sieci ga' stronomicznej mogą odzwierciedlać wielkośćzakład w według liczby zatrudnionych oraz struktura przestrzenna sieci. może się przyczynić przyjęcie koncepcji marketingu. GAsTRoNoMlczNE w BAzlE NocLEGowEj Liczba zakJad w gastronomicznych og łem w tym: w hotelach w motelach w pensjonatach I 675 520 160 605 sieci polskiej Interesująco przedstawia Się Struktura własnościowa gastronomii (tablica 5. ZakJadając pogłębienie się tych tendencji. Dane GUS z 1998 r. że do rozwoju usług gastronomicznych. mozna przyjąć. (tablica 5. stwarza Szansę na stworzenie zdrowego rynku usług gastro' nomicznych w kraju. GUS. w 28 2e Rynek wewnętrzny w 1998 i:. PLACÓWK! R.10). sTRUKTUM wŁAsNośooWA PoL5K|EJ GAsTRoNoMll LATACH 1990.małopolskim.1l.1995 12000 w 2000 Tablica 5. iż w kr tkim czasie problem rozwoju usług turystycznych w domach wycieczkowych w schroniskach w schroniskach młodzieżowych na kempingach na polach biwakowych Ż83 103 3Ż2 266 198 w ośrodkach wczasowych w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych w zespołach og lnodstępnych domk w turystycznych tt'l 676 508 189 w kwaterach agroturystycznych w pozostałych obiektach noclegowych w tym segmencie rynku doczeka się rozwiązania. Rocznik Statystyczny RP 2001. warto przedstawić kilka uwag charakteryzujących lendencje na świeciew tym zakresie. Stagnacja sektora pa stwowego i sp łdzielczego' przy wysokiej dynamice prywatnej ga_ stronomii. 349 kiej się znajduje cała gastronomia. ułatwia zarządzanie firmami i stwarza duze możliwościbadar{ rynkowych. dostarczaj ą następuj ących informacji : zakJady gastronomiczne niające więcej niż 5 pracownik w stanowiły ty|ko l5. że rozvł j usług gastronomicznych znaczonych dla turyst w pozostaje w ścisłymzwiryku z sytuacją. formy własnościoraz formy organizacyjne determinują w ostatecznym rachunku zakres i tempo świadczenia usług dla społeczności turystycznej. że tylko całościowei kompleksowe rozwiązanie podstawowych problem w krajowej gastronomii na gruncie wolnego rynku moze stworzyć warunki dy_ namicznego rozwoju gastronomicznych usług turystycznych. og lnie na|eży przyjąć.

. UsŁUGl BANKoWE W warunkach stale rozwijającego się ruchu turystycznego.jak i dla klienta. właściwy stosunek jakości do ceny. np. umeblowanie. rzlca potIzebę zwr cenia uwagi na kwestie podejmowania goścl w świetlewymagar marketingowych. wo. Następnie Daily Queen (mrożone desery). Te 5. 350 lunkcjonują rozmaite dokumenty podr żnicze' IJważa się przy tym. Domino's Pizza Inc. gastronomia regionalna orźrz nowa kuchnia niezależnie od oferty i stylu. nio zbadane. Problematyka usług bankowych świadczonych wsp łczesnej turystyce jest zbyt złożona. ograniczeri religijnych itp. dekoracj a wnętrza. odpowied. restauracja tradycyjna. Zwraca się dużą uwagę na zaspokajanie zr trzeby turystyczne wywołują z kolei powstawanie nowych instrument w i nych powinna zadośćuczynićwszystkim gustom tej klienteli. lei karskich. jako pracochłonne i kosztowne. podaż usług gastronomicz. Trzeba tu zwr cić uwagę na koniecznoś myślności kontakt uwzględniania tzw' psychologii recepcji w restauracji. o duzej r znorodności motywacji. wyspecjalizowanych pod względem szybkiego żywienia. opr cz zwykłogo aktu ledzenia ma znaczenie wiele waznych element w. obecnie podkreśla się wzrastające znaczenie w tych operacjach fi_ nansowych Światowego Voucherą Podr żniczego World Travel Voucher (wTV). j adłospis. Tworzenie w Polsce rynku konsumenta usług gastronomicznych na.obsługa masowego turysty stworzyła podstawy do dynamicznego w gastronomicznych. moze wzrosnąć liczba przyjazd w turyst w zagranicznych do Polski. Chcąc uwzględnić potrzeby żywieniowe uczestnik w kongres w. Roboty i komputery mają zapewnić. og lnie można powiedzieć. szyld ro. ujmujący i dyspozycyjny personel.. Stworzenie atmosfery ułatwiaj i wsp łbiesiadowanie r wniez decyduje o ekonomicznej pogastronomii. Ponieważ wspomniany segment rynku turystycznego charakteryzuje duże zr żnicowartie siły nabywczej. Dokument ten powstał w efekcie universal Federation of rravel Agents Associations) i porozumi enia za351 Na światowym rynku turystycznym w obrocie bezgot wkowym inicjatywy Światowej Federacji Stowarzyszer Biur Podr ży (UFTAA. stymuluje popyt na usługi turystyczne i dynamizuje obroty gospodarki turystycznej. że wszystkie formy usług gastronomicznych szybkie żywienie. W większości kraj w świata jest on traktowany jako najlepszy instrument płatniczy na rynku turystycznym zat wno dla biura podr zy. kt re w porozumieniu z biurami turystycznymi podejmują to wyzwanie ruchu turystycznego. macyjnej. że w sieciach gastronomii szybkiego żywienia dokona się rewolucja techniczna. aby ją w tym miejscu podjąć komplekso- doskonalenie ich. Ich stały rozw j ułatwia podr żowanie. Nalezy dodać. . Uważa się. stauracji. Jest to tym bardziej istotne. W związku ze wztastającym znaczeniem turystyki kongresowej rozwoju koncern elementy recepcji są uzupełniane o czynniki ludzkie: wzorowy i sympatyczny gospodarz. oraz Wendy's (hamburgery). W grupie znanych koncern w gastronomicznych wymienia się przedc wszystkim McDonald'sa. posiadaj ąc ego przeszło dziesięciotysięczną sieć restauracji na całym świecie. demograficzne itp. usfugi bankowe nabierają wielkiego znaczenia. żo tzw. kulturowe. należą do przeszłości. hotelarza. Przedsiębiorstwa te tworzą sieci zakład w gastronomicznych o zasięgu narodowym i międzynarodowym. przygotowywanie posiłk w oraz obsługę w o połowę kr tszym czasie i redukcję dotychczasowych koszt w o połowę. Poza wspomnianymi organizacjami amerykar skimi wysoko notowane Są koncerny europejskie: francusko-holenderski Multi-Atsa] Food i włoski New Food Trend Corporation.. Rośnie więc sieć instytucji bankowych. gastronomia kongresowa jest dziśprzedmiotem szczeg lnego za. toalety. W dalszej kolejności Są notowanc KentucĘ Fried Chicken (pieczone kurczę) dwie filie Pepsi-Coli wymienia się sieci: Burger King (hamburgery). Rozmaite polinansowych ] żnicowanego popytu uczestnik w kongres w na usługi gastronomiczne. należy się dostosować do wymagar diet szczeg lnych. przystosowanie oferty do typ w klienteli. w tym o wyrafinowanych gustach. oparte na nowoczesnej technice infor- interesowania przedsiębiorstw hotelarskich i gastronomicznych. W takiej sytuacji pożyteczne może być przytoczenie informacji dotyczących r żnych form bezgot wkowej zapłaty za usługi turystyczne. muszą być na usługach gości i zapewniać im dobre samopoczucie. że czeki podr żnicze oraz przekazy zagraniczne. iPizza Hut.

s. TPZYczFsoowY sYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Rachunek świecie(CITICORP). System ten funkcjonuje w USA i Japo- nii na zasadzie wyłączności. zar wno jeślidotyczy to systemu elektronicznego. w związku z czym zbędna się staje potrzeba ne- zapłata gocjowania indywidualnych porozumier kredytowych. jw 353 . 8.2. Nalezy dodać. że w systemie dwuczęściowym emitent tarty. Rozr żnia się dwa systemy płatnościspotykane przy zapłasie za pomocą karty: trzyczęściowy system płatności (rysunek 5'2) i dwuczęściowy system płatności(rysunek 5. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. czasu zapłaty i funkcji. letą tego nowoczesnego środkapłatniczego jest to. Na czoo wymiarach 54 mm na znajdują się następujące dane: łowej stronie karty Zr dło: S.3). System voucherowy zapewnia też klientowi utrzymanie w mocy rezerwacji miejsc w hotelu do godziny 12.Światowego Stowarzyszenia Jest on preferowany Podr zy (world Association of Travel Agents). Sch<ichle. jak i mechanicznego. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. akceptantem a emitentem karty iłutniczej. Schłjchle. Należy dodać. w niekt rych trajach europejskich. Jej posiadacz jest sta' 35Ż zapłata Żr dło: S. System kart płatniczych w założeniu ma ułatwiać turystom podr żowanie po kraju i po świecie. Natomiast na odwrotnej stronie zawsze widnieje podpis właścicielaoraz często jest umieszczony pasek magnetyczny' Spos b posługiwania się kartą jest bardzo prosty. Oferuje on np' hotelarzowi uregulowanie rachunku natychmiast po udzieleniu usługi turyStycznej. Rylunek 5. W obrocie płatniczym na rynku turyStycznym obserwuje się coraz większą popularnośćkart (Iegitymacji) płatniczyc . nie musi mieć przy sobie znacznej ilościgot wki. jego konto zostaje obciązone dopiero po pewnym czasie. okres ważności jednocześnie jej akceptantem. Karty płatności można klasyfikować według trzech kryteri w: obszar w akceptacji. DwuczĘśoowYsYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Usługa Przedłozenie karĘ Rachunek Na karcie może być r wnież umieszczona llazwa banku. choć nio jest to regułą.jest a le zdolny do zapłaĘ. karty. ze na rynku turystycznym funkcjonuje też konkurenBiur cyjny sysiem voucherowy WATA . tęchnicznego punktu widzeniakarta płatnicza to kawałek plastiku mm.00 następnego dnia po planowanej dacie przyjazdu. nazwisko i imię właścicielakarty. emblemat instytucji emiĘącej kartę' symbole typu karty. Zasady dokony' wania płatnościsą jednakowe na caĘm świecie. Hamburg Z 8 r l r r r numer karty. Światowy Voucher Podr żniczy jest rekomendowany jako optymal_ ny środekregulowania należnościza usługi hotelowe' transportowe' wynajmu samochod w oraz podobnych świadcze na rzecz tury sty' Za.3. 1992. że jest gwarantowany w skali światowej. w katżdym z tych system w odbywają się transakcje między właścicielem.wartego przez nią z jedną z największych instytucji kredytowych Rysunek 5. zrobiona z polichlorku winylu. lecz w por wnaniu z WTV ma mniej zalet.

Jest to jednak określenie niewłaściwe. śnuoują" sw j podpis na rachunku. w przypadku charge .atrchmiastbądź po paru dniach pobiana z konta właściciela !e karty. gastronomiczne lub za wynajem samochod w. wobec kt rych nie przewiduje się opcji kredy_ towych. Według kryterium czasu zaptaty karty płatnicze dzieli się na kredy_ towe i debetowe. Do najsłynniejszych kart kredytowych należą: VISA i tzw. Funkcj a ta przejawia się najsilniej w przypadku kart kredytowych. W grupie funkcji podstawowych występuje runtc.je zapłatę wymalanei kwoty przez organizację kredytowąbądźbark. linie lotnicze.ato-. W Polsce sieć bankomat w np. albo spłaca daną kwotę w ratach wraz z odsetkami. Czas zapłity ialezy'od. tzn. klient gwarant. o funkcji tej nie moznr m wić . Eurocard. American Express. Użytkownikowi karty kredytowej zostaje udzielony w określonym zakresie pewien kredyt' W ramach tego może on doko_ nywać zakup w bezgot wkowych. R żnica między charge card a kartą kredytową polega na tym. lokalny bądź obejmujący jedynie emitujące je sieci hoteli i dom w towarowych). Natomiast w przypadku kart pośrednich autoryzacja następuje od razu przy przedłozeniu karty. Jest ona ściśie uzal*ezniona od rodzaju karty. Pobranie got wki jest " moziiw e bądź 355 . w USA i początkowo miały zastosowanie jako środekplatn\czy w gastronomii. usługi hotelarskie. Istnieje także funkcja serwisu got wkowego. debetowa czy charg" cord.Według kryterium obszar w akceptacji karty płatnicze dzieli się na uniwersalne i specjalne. a do obciązenia konta dochodzi z reguły kitka oni poźniej. karty kredytowej może wybierać: albo wyr wnuje rachunek Właściciel natychmiast. gdri"k edytowa_ nie trwa maksymalnie. Według liter. z kt mu poo|i*aną umorym wę na okolicznośćkorzystania z jego karty.ia płatnicza. 14 dni. aąaź poźa tymi godzinami w tzw. Najbardziej znane karty uniwersalne to: VISA. w podr zach prywatnych oraz służbowych. W odr żnieniu od kart uniwersalnych karty specjalne mają ograniczony obszar akceptacji (np. Pozwalają one na uniwer_ salne zastosowanie na całym świecie przy płaceniu za towar lub usłu_ gę. w pionie PKo BP obejmuje ponad I50O urządze (2002 r. Umozliwia ona posiadaczowi karty zakup towar w i usłu!. Karty te często w języku potocznym są nazywane kartami kredytowymi. Innym przykładem kart płatniczych według tego kryterium jest charge card. bankomatach (minibaŃach). Karty uniwersalne' nazywane też międzynarodowymi. odgrywając rolę instrumentu marke_ tingowego.rrd.rodzaj'karty. Kolejną funkcją jest funkcja kredytowa. Natomiast karty płatnicze specjalne są wydawane przez przedsiębiorstwa handlowe i usługowe' np. przez sieci hoteli' domy towarowe. Funkcja taprzeczy samej idei powstania karty płatniczej jako środka mającego got wkę.Laią 'u*ąpie pofr*ow banku w godzinach jego urzędowania. Właścicieltakiej karty w zależnościod swojej wiarygodnościpłatniczej moŻe nieograniczenie bądź w określonych granicach płacićbezgot wkowo. jak i podczas codziennych zakup w towar w pierwszej potrzeby. gdyż po ich zastosowaniu do zaplaty bezgot wkowej dana kwota zostan. Karty płatnicze moŻna r wniez klasyfikować według pełnionych funkcji. Klient ma tu mozliwość wsp łustalania z_banliem pewnej opcji kredytowej w ilu ratach chce lłacić zaległąkwotę oraz jak wysokie mają być te raty. bankomat w na świecie.) gę w ratach w dłuższym okresie. że w przypadku charge card właśc\cielkarty jest zobowiry'any do wyr wnania rachunku maksymalnie w ciągu 14 dni od jego otrzymania. Istnieją dwa rodzaje kart debetowych: bezpośrednie pośrednie. Z reguły raz w miesiącu właściciel takiej karty otrzymuje rachunek z wykazem wszystkich transakcji. Karty te noszą nazwę wydającego je przedsiębiorstwa. za bilet lotniczy. są wydawane przez wielkie' międzynarodowe organizacje kart płatniczych. Funkcja kredytowa przeiawia się także.ponieważ w przy_ padku charge card niemożliwa jest zapłata za określony towar lub usłu354 można zaliczyć American Express i Diners Club. regionalny. Karty płatnicze debetowe nie są oczywiście kartami kredytowymi. optima wyda_ w ana przez American Express.tury poriocą t urty VISA można pobrać got wkę w kilkuset tysiącach oli"n"t bankowych "u i w ponad 100 tys. lecz w ograniczonym zakresie. Karty uniwersalne powstały w 1950 r. obecnie trakĘe się jednak tę funkcję. czy jest to karta kredytowa.A. Najbardziej znanąw Polsce kartą debetową jeśt VISA wydawana przez Pekao S. norpadku kart debetowych. Diners Club i inne. i Przy bezpośrednich kartach_ debetowych autoryżacja oru" ptbr-ie pieniędzy zkonta właścicielanastępują w tym sźrmym czasie. Do klasycznych kart typu charge card wych funkcji kart płatniczych. często we wsp łpracy z r żnymi bankami' Mogą być stosowane zar wno przy płaceniu np.

obowiązkowe ubezpiepojazdu samochodowego pochodzącego z wypożyczalni ię' """ni" w przypaJtu niekt rych ubezpiecze można się domagać wypłaty odsztoaowania jedynie wtedy. Karta ta jest wydawana w ftzech wersjach: classic card (kredytowa. a takŻe w wypożyczaniu samochodu (np' rezygnacja z pobra' nia kaucji) itp. MasterCard działa od 1967 r. że na zasadzie franchisingu karty JCB są też wydawane ptzez banki komercyjne. Mozna to osiągnąć m. nazywana przez turyst w . Socjologowie dowodzą. karta firmowa dla pracownik w zatrudnionych wprzedsiębior- card.Samuraj''. Stosowanie bonifikat w nieki rych krajach ograniczone za sprawą istniejącego w nich tzw. kt re Są akceptowane w ponad 130 krajach.). Karty tych firm są wydawane VISA. Sławę pizyniosła ie. VISA International jest międzynarodowym systemem płatniczym' do kt rego należy około ŻŻ tys. ubezpieczeniowe. np. obecnie dysponuje ona siecią biur podr zy i bank w inwestycyjnych na całym świecie. Honda Motors. Emitowana przez nią karta (charge nese Credit Bureau (JCB). akceptanci i właściciele kan płatniczych. restauracji. opr cz tradycyjnych charge cards (koloru zielonego. Spośrd tysięcy r żnorodnych instytucji wydających karty płatnicze do największych na świecie sązaLiczane: VISA' tzw. agencji turystycznych) oraz linii lotniczych na świecieakceptuje karty płatnicze VISA. będąc tw rcą czeku podr żniczego. American Express pozostaje jedyną w skali świataorganizacją.W Euro_ pie jest reprezentowana przez Eurocard. kt 'ra świadczy usługi na iynku kart płatniczych. kt re mają uprzyjemniać podr ż' Można tu wspomnieć o specjalnych lożach na dworcach lotniczych. 357 caĄ. prawa rabatowego. Firma JCB ma swoich . debetowa lub charge caĄ. w Japonii przez Japa- Firma American Express zwt ciłana siebie uwagę w 1891 r. przedsiębiorstwa przemysłowe. obecnie obserwuje się tendencję do umiędzynarodowienia tego Systemu kart płatniczych.. instytucji emiĘących karty płatnicze 356 płatnicze. wydana po tazpierwszy w 195g r. Warto dodać. Hitachi. IBM-Japan. Jest on widoczny na rynkach USA i w krajach Azji Południowo-Wschodniej.American Express (Amexco) i JCB' MasterCard (Eurocard). atakŻe system w gromadzenia określonej liczby punkt w potrzebnych jest jednak do otrzymania skromnego upominku. Sony.| inwestycyjne. a także wielkie sieci dom w towarowych. Organizacja JCB została założonaw 1961 r. rypowe tego rodzaju ubezpieczenia to: ubezpieczenie na okoliczność wypadku iamochodowego bądź1otniczego. Do roku Ż0o2 wydano ponad miliard kart. Największy udział w rynku spośr om wionych organizacji kart 'd płatniczych mają VISA International (ponad 5O7o) oraź MasterCard (około 307o). złote i platynowe American Express' a takŻe w mniejszym stopniu wszystkie inne karty Na rynku kart płatniczych występują emitenci. niczych. W ten spos b karty płatnicze spełniają funkcję bo_ nifikaty. Mozna wreszcie m wić o funkcji prestiżu. jest zwłaszcza rozpowszechniona wśrd turyst w biznesowych. to trzebawymienić przede wszystkim funkcję ubezpieczeniową. Ponad Ż4 mln plac wek handlowych i usługowych (np. bezpłatnych biletach do teatru i kina. bez konieczności wpłacania za|iczkl). . kiedy usługa została opłacona z uŻyciem karty. występując tylko pod własną nazwąi korzystając tylko z własnej infrastruktury. drobnych upominkach. Klasycznym przykładem są karty stałe VISA.T- Jeślichodzi o funkcje dodatkowe kart płatniczych. w trzech następujących wersjach: kredytowej. Jej właścicielemają mozliwość otrzymania określonego kredytu pieniężnego. opcja ubezpieczeniowa w przypadku kart płatniczych na\eży do świadczer dodatkowych. o ułatwieniach w reierwacjimiejsc hotelowych (np. złotego i platynowego) wydaje ona także kartę optima. przez korzystanie zkarty płat' niczej. usługowych itp. z kt rą dane ubezpieczenie jest związane' wu'to wspomnieć. w sześciu regionach świata. do jednak . Praklyka-wielu kraj w dowodzi' Że rlwnież Za pomocą pewnych stwach handlowych. debetowej oraz charge bonifikat pr buje się zvłiększać atrakcyjnośći częstośćuŻyciakart płat-osiąga się to przez stosowanie pewnych zniŻek (rabat w). że dążenie człowieka do osiągnięcia określonego prestiżu w oczach innych wzrasta.. kt rej przylączyło się wkr rce pięć innych wiodących bank w japorskich. że posiadacze kart płatniczych sąuprawnieni do korzystania ż usług dodatkowych."pi"r"ntant w w przeszło 80 krajach. Premium Card (charge caĄ oraz Business Card (pomyślana jako tzw.in. emitent w . hoteli..Green Card" (zielona karta).

to mozna powiedzieć. zegaręj. to wśr d'posiadaczy kart dominowali mężczyźni(2l3 spośr d dorosłych męzciyzn w por wnaniu z 1/3 doroslych kobiet miało międzynarodowe karty płatnicze). Kąrten*ebundene ?ahlungssysteme in Deutschland. jest bezpieczeristwo prowadzonych operacji (brak duzej ilościgot wki w kasie.3 mln kart). 'i'e rozvłija się on bardzo dynamicznie. t1'7-94.. ze u podstaw wzrostu liczby akceptant w kart niczych leŻątrzy korzyści. na koniec 1996 r.' Jeślichodzi o polski rynek kart płatniczych. gdyż w momencie ny**iu transakcji nie muszą sięgać do portfela' Druga korzyść 1 Kolejnym uczestnikiem rynku kart płatniczych są ich włąściciele.vo napaou). - Warto teŻ dodać. Po pierwsze. wskutek niedbałej autoryzacji). co następuje. Na przykład w Niemczech największe obioty notują akceptanci w dużych miastach i na obszarach wzmozone' go ruchu turystycznego. przy czym największą popularnoscią "ievyi. kt re podpisują umowy z emitentami do|y"rą"". czy nie. Liczba hoteli. jest coraz większa. badania wykazlją.uL got 'wki w kasie). odzież sk6rzaną.akceptacji kart płatniczych.że decyzję o tym. Pod koniec 1991 r. R wnież taks wkarze w miastach przejawiĄąwiększą chęć do akcep tacji kart niż ich koledzy świadczący usługi poza miastami' Cechą charakterystyczną struktury rodzajowej akceptant w ka płatniczych jest to.t*ji benzynowych itp. Wreszcie trzecim powodem. schrichle.o u.Hamburg 1992. plac wek handlu detalicznego. wynikając a ze złego stanu teleko- zbyt wyg rowane prowizje pobierane od punkt w akcepĘących ną rolę. mniejsze prawdopodouie'nst. Jeślichodzi o kryterium płci. Szczeg lnie wysokie obroty plastikowym pie' iiąd"". Dominowały osoby w średnimwieku (30-49lat). marŻa odgrywa ici' - Badani a podrobioną kartą (np. w Niemczech34vo wartości transakcji). mozna stwierdzić. gdyby nie możliwość zapłaty kartą. Krąg użytkownik w tych łart stale się powiększa..liczba kart wyemitowanych przez polskie banki była szac()wana na około 500 tys. dziel ła sziut<i itp. 358 359 . że płacący kartami sąznacznie bardziej rozrzltni. kt re akceptują mę zapłaty tartą piatni czą. . czych jest dośćzr żnicowana. r" ni-eaogojności to: wia się w przyciągartlu nowych klient w. Funkś x. kt re byĘ włac ic ielami prawie połowy międzynarodowych kart płatntczYch:"o.notuj ą punkty zlokalizowa ne przy centrach kongresowych' tat' gowych itp. już na około t2 mln. nie należyjednak zapominić o pewnych niedogodnościachwynikających z fakt w ujawniających się szczeg lnie jaskrawo w Polsce' atakże w mniejszym stopniu na świecie. kt re akceptują tę formę płatności' w Europie około 6 mln. zbyt wolny obieg pieniądzamiędzy bankami lpo'oau3" . ze względu na bliskie sąsiedztwo oiaz-stały wzrost liczby kart. restauracji. że istnieje na świecie ponad zi mln punkt w. okazicieli kart płatniczych. munikacji. często czasochłonna autoryzacja. restauracje itp. dla ktiąo warto akcepto- s s r r Strukturarodzajowo-przestłzennasieciakceptant wkartpłatni. kt re punkty akceptujące płacą emitentom kart (wyn cych np. biur podr ży.ocard (3. odpowiedzialnośćw przypadku przyjęcia zapłaty skradzioną bądź karty w stosunku do zysku akceptant w osĘanego . Że ptzydatnośćkart zyciu jest wprost proporcjonalna do liczby płatniczych * "od"i"nnym jeonost"t akcepĘących plastikowy pieniądz' Szacuje się. Według danych Polcardu.) oraz sklepy ot!ru3ące artykuły luksusowe: bizuterię.ię^nu. jak i w Polsce. Natbszarach wiejskich akceptacja kart należy do rzadko- wykazują. _30 s. linii lotniczych.posiadaczami co najmniej jednej uniwersahej karty płatniczej było ponaa 6 mln Niemc w. zar wno na s*i""i". *ypriy"iutni samochod w. że na rynku kart w pierwszej kolejnościaktywizujł się przedsiębiorstwa turystyczne (hotele. determinują w Znacznym stopniu marże zarobkowe' prowizjach. W następnej kolejności przyłączająsię do Ę sieci akcepr tant w stacje paliw znanych koncern w paliwowych' Trzeba podkreślić. Jest oczywiste. czy akceptować kartę czą." "pirłdnzy. kt rzy nigdy nie skorzystaliby z określonej oferty.Następnym uczestnikiem rynku są akceptanci knrt płatniczych' Ich for_ sieć twoizą przedsiębiorstwa handlowe i usługowe.). Że mieszkarcy miast mogą dokonywać bezgot wkowych zakup w w 75va sieci sklep w odzieżowych wobeo 38io siecisklip w Ę branży zloka1izowanych na obszarach wiejskich. w Europie. Wspominając o korzyściach płynących z pizyjmowania zapiaty kartami płatniczymi. a w Polsce ponad 52 tys' (1998 r')' wać tę formę zapłaty. a w 2OOI r. Karty kredytowe są emitowane przez osiem bank w (czerwiec 2002 r. Na przykład zie rynku niemieckiego.

a jej akcjonariuszami są duże cja ta należy do największych banki polskie. i aby został wydrukowany tylko jeden egzemplarz obciążenia. Stymulującą rolę odgrywają usfugi pośrednickiei organizatorskie. 22. Po zako(tczeniu procedury płatności kartę (identyfikacyjnQ' trzeba sprawdzić. jakich udzielają organizacje ochrony konsument w w Niemczech. Należy zwracać szczeg lną uwagę na to.7.Kwota całkowita/Total''. gdzie jest osoba obsługująca transakcję (np.że z miesięcznym wyciągiem roz|icze(t. W przypadku sporu w procedurę wyjaśniającąnależy włączyćadwokata lub przedstawiciela (doradcę) zrzeszenia ochrony konsuw. ze konto nie zostało niewłaściwieobciązone. Trzeba starannie notować fakt podejmowania pieniędzy got wką zbankomat w.5 mln.W razie powstania podejrzeni a należy sprawdzić. Prowizje te są uważane przez akceptant w za zbyt wysokie w stosunku do marz detalicznych. PoniewaŻ w większościprzypadk w poszkodowanym jest posiadacz karty (przykład niemiecki). raz przechodzlła przez urządzenia .5?o. Usługi pośrednictwa i organirucji w rozwoju rynku tury- 36r . Polacy wyjeżdŻający za granicę mo_ gli płacić kartami VISA w ponad Ż4 m|n punkt w handlowo-usługowych oraz wypłacać zaich pomocą got wkę w sieci ponad 762 tys' bankomat w na całym świecie. UsŁUGl I ORGANIZAC)I PośREDNlcTwA kich Na rynku usług turystycznych wa-żną. Wolną przestrze między liczbami należy przekreślaćlinią ciągłą (oł wkiem. s. Należy sprawdzać zgodność obcią. SGH. Nie należy zapisywać numeru kodowego ari zdradzać go nikomu. trzeba powiedzieć. warto. a w krajach Ameryki Łacirskiej blisko 1. Nalezy żądać wydarlia dokument w błędnie wypełnionych (w przypadku omyłki popełnionej w trakcie ich wystawiania). Karty kredytowej nie należy oddawać w obce ręce na dłużej.. Drugą organizacją roz|iczającą transakcje dokonywane przy użyciu kart płatniczych jest Centrum Kart i Czek w Pekao S'A' Ponad 7o7o obrotuprzypada na PolCard. i zniszczyć je. Konieczna-Domariska.{ n spełnia PolCard. organizaw Polsce. Dochodzenie ewentualnych odszkodowa będzie mozliwe tylko w razie pewności. a także od_ bitki kalkowej (pokwitowania)..Ż m|n. Należy strzec karty tak jak got wki. aby karta tylko 360 r r ment o ewentualnej utracie karty należy bezzwłocznie zawiadomić instytucję wystawiającą i policję. bo prawie 12 mln. Warszawa 1994. W roku 2001 polskimi kartami zawatto cj ę centrum rozliczeniowo-autoryZacyjnego w o wartości prawie 305 mln USD' Liczba punkt w akcepĘących karty VISA wzrosła w stosunku do ubiegłego roku o I8. Poniewaz obie organizac1e podzieliły rynek. Karty VISA ak_ cepĘe na świecieponad Ż4'3 m7n punkt w handlowo-usługowych.8 tys. nie p źniej niż w sześćtygodni po upływie terminu rozliczenia. pole manewru dla punkt w akcepĘących takie transakcje nie istnieje.czytn7Vwydruk'' Reasumując. w USA prawie 5 mln. ak_ ceptujących karty VISA można zna|eźćw regionie Azji i Pacyfiku' W krajach Unii Europejskiej jest ich około 5. kt re nie wystawiajążadnych pokwitowar . pi rem). kelner). obie frrmy pobierają prowizję w wysokości 4.54. stycznego. warto na zako czenie zulr cić uwagę na wzrastającą skalę popełnianych nadużyć na rynku obrot w tym środkiempłatniczym.9 mln transakcji Najwięcej punkt w handlowo-usługowych. aby posiadacz taktej karty skorzystał z kilku praktycznych rad. aliczba bankomat w prawie o I57o. W razie podejrzenia o powstaniu nadużycia ttzeba zgłosić reklamację. 5 . Trzeba dokładnie sprawdzić sumę wymienioną w wierszu . Biorąc pod uwagę rosnące |iczby uczestnik w rynku kart płatni_ czych w Polsce. Niezgodnoś ci trzeba reklamować natychmiast. 154 krajach 3. że przeksztahcenia polskiego systemu bankowego tworzą warunki wzrostu obrot w kartami płatniczymi. czy zwr cono właściwą czynności personelu w trakcie wyko_ Trzebadokładnie obserwować nywania fakturowania i wystawiania dokumentu obciążenia finanSowego. W sezonie urlopowym 2001 r.87o. Przedmiotem usług pośrednicsą3l: 3I A. punkt w. zczego w Polsce ponad 113.

politycznych. Karstadt w Niemczech). Z tej liczby 7 5Vo biur podr - Światową sieć biur (agencji) podr ży charakteryzują następujące dane. kt re tworzą powiązania między podmiotem turystyki a jej przedmiotem. 3a Tamże. Rynek europejski składa się z 40 tys. pobyty wypoczynkowe. PLL . d. lu podr zy.. wymuszającej specjalizację tych przedsiębiorstw. zajmujące się pośrednictwem i sprzedażą usług turystycznych. wynajem samochod w itp. Megabiur podr ży jest około Ż57o. Zakses usług organizatorskich obejmuje . sptzedaż usług wypoczynkowych (kulturalnych. udostępniające walory turystyczne itp. Usługi pośrednicko_organizatorskie odgryw Ąą w ażnąrolę na rynku turystycznym.. organizację podr ży. Większośćto pojedyncze biura. skup i sprzedaż walut obcych oraz dokument w płatniczych. W ostatnich latach na skutek konkurencji na rynku turyStycznym. rywkowych). obsługę kongres w. kiedy turysta jest zainteresowany pakietem usług. żywieniowe. s. obniżenie ryzyka trafienia w niewłaściwypakiet usług. załatutiarlie formalnościpaszportowo-wizowych. Zarabiają łączrue 10. noclegowe.. W USA jest zarejestrowanych 32 tys. Rolę przedsiębiorstw łą- wycieczki poznawcze' wiążące się z zestawem usług obejmującym r żne świadczenia na całej trasie. sprzedaż nocleg w i dokonywanie ich rezerwacji. rezerwacja miejsc w tych środkach. oszczędność czasu niezbędnego do zorganizowania podr ży turystycznej. roz- r r s mozliwośćwyboru odpowiedniego zestawu usług. biur podr ży. sprzeduŻ zestaw w (pakiet w) usług turystycznych. kt re dokonują około Żl3 wszystkich booking w (rezerwacji) podr znych. regionalne i paristwowe organizacje turystyczne (np.łŻ usług instytucji ubezpieczeniowych. a ponadto zapewniająturyście3a: wygodę związanąz nabyciem usług warunkujących osiągnięcie ce- czących podmiot i przedmiot turystyki przejmują coraz częściej lokalne.LoT''). ze tylko około Ż0_Ż5vo podr ży jest sprzedawanych za po_ średnictwem biur podr ży. Kaufhof. sprzed. ży_ wieniowe. komfort 32 p sychic zny zw iązany z gw ar ancj ą usłu g. sportowych.. Połowa tych transakcji jest zawierana w sieci CRS.r : s s s s s l informacja o możliwościachosiągnięcia cel w podr ży turystycz_ nej. a więc skupowanie pojedynczych usług i zestawianie ich w pakiety zautierujące r wnież usługi zwiry'ane z pobytem w określonym miejscu. sprzedaż bilet 'w na środkitransportu. Konieczna-Domariska33 wyr żnia następujące trzy grupy pakiet w turystycznych: Organizacją podr ży i pośrednictwem zajmują się biura podr Ży. Zalety takiego pośrednictwa i organizacji są widoczne szczeg lnie wtedy.5 mld USD na bookingach hotelowych. mających 9 mld USD obrot w na bookingach hotelowych. w UsA 96va bilr podr ży 362 363 .. w Kanadzie zaś 3 tys. inne imprezy. gdyŻ kreują nowe potrzeby i kształtują je w pożądanym kierunku. przewodnicko-pilotowe. wypełniające np. " lamze. jest zautomatyzowanych. coraz wyruźniej widać rozdzielanie organizowania podr zy od pośrednictwa. transportowe. zlokalizowane rtteza|eżrlte od siebie. Trzeba w tym miejscu r wnież zauwużyć. obejmujące usługi noclegowe. sptzeduŻ usług gastronomicznych.pakiet usług cząstkowych w spos b kompleksowy obsługujących r Żne potrzeby turysty zvłiązane z jego podr zą''3:. PTTK) oraz towarzystwa lotnicze (np. biur podr ży. hur_ townicy). Przed kr tkim om wieniem zagadnienia sieci biur podr ży oraz jej struktury na świecie i w Polsce na|eży poczynić następujące spostrzeżenie og lne. misj i gospodar czy ch. 143. przejęły duze biura podr zy (turoperatorzy. religij nych.Ż3-Ż4' Tamże' s. oferty tych dużych przedsiębiorstw są sprzedawane klientom przez własne filie oraz przez pośredniczące biura podr ży' ZaIety wykorzystania istniejącej sieci sprzedazy skłoniłyr wniez domy wysyłkowe do organizowania sprzedaży korespondencyjnej imprez tarystycznych (np. A. konferencji. rekreacyjne itp..

W płaszczyźnie ekonomicznej należy podkreślićdobrą sytuację finansową i poziom koszt w świadczeri. ceny Cechą działalnościpolskich biur podr zy jest r wnież niski por ziom specjalizacji. następne po nim w kolejnoścl to: Kintetsu. Firmy te wykazują dużą aktywność. Wzyszłośći struktura działalnościpolskich biur podr zy znajdują się pod coraz silniejszym wpływem konkurencji biur zagranicznych obecnych na polskim rynku turystycznym. Na rynkach Azji i Pacyfiku funkcjonuje 13 tys. podr żach wypoczynkowo-urlopowych z progra' mem Zryczałtowanym. firm transportowych i innych świadczących r żne usługi turyStyczne.dzajach działalności:obsłudze ruchu biznesowego albo tzw. Podkreślenia wymaga duże rozdtobnienie biun około 8O%o biut zatrudnia 1. Rynek japor ski jest zdominowany przez megabiura podr ży. Mimo że977o japorskich biur podr ży należy do system W CRs. łalności 364 W konfrontacji z siecią turoperator w zagranicznych polskie biura podr ży mogą zostać zdominowane. Warto temu zagadnieniu poświęcić kilka uwag. przejściowe. To wszystko razem sprawia. Ving i Scandinavian Leisure Group. tylko 3M0?o ma dostęp do sieci CRS poza obszarem Japonii. na hurtową (turoperatorską) i deta|iczną. W ten spos b fundamentalna zasada r wności podmiot w gospodarczych na rynku turystycznym została rzekomo podwazona. Że spośrd zagranicznych turoperator w na polskim rynku turyStycznym są obecne: TUI. Włoszech. Hongkong. obsłu' gują one 8Ovo całej działalnościw zakresie podr ży i turystyki.jest mało klarown$ Mozna więc powiedzieć. Wreszcie należy podkreślićsprawną i często globalną działalnośćmarketingową jako czynnik wzmacniający pozycję turoperator w na rynku. zapewnlając w sumie kompleksowość obsfugi turysty. Niem' czech. tj. skie biura podr ży charakteryzuje niski stopier komputeryzacji usfugowego. 36s . kt rą prowadzą mniejsze biura. Przepisy prawne regulujące ten problem Są uznawane przez niekt rych za mniej korzystne dla biur polskich. zara' biających 20 mld USD na sprzedaży usług hotelowych. natomiast dają pewne przywileje firmom zagranicznym. biur podr Ży. Automatyzacjl znajduje się w pełnym rozwoju. Dominują megabiura podr ży. odsprzedających pakiety usfug biurom. Nippon Travel Agency i ToĘo Travel. usług atrakcyjne i zapewniające powodzenie rynkowe' Warto zauważyć. w tym r wnież polskie. Australia i Korea Południowa. że ich konkurencyjność jest wysoka. nastawione gł wnie na specjalizowanie się w dw ch ro- matyzowanych. Blisko połowa polskich biur podr ży prowadzi działalę nośćpozaturyStyczną. np. duża skala działalnościtych hurtownik w sprawia. W układzie zagroże(t dla przyszłościpolskich biur podr zy w prasie branzowej zwraca się uwagę na brak r wności partner w na rynku turyStycznym. Należy też dodać. we Francji. na og ł słaba kondycja ekonomiczna i wadliwa specjalizacja stanowią przesłankę odgrywania drugoplanowej roli na rynku turystycznym. drobny charakIer tych przedsiębiorstw. Że mogąolurzymywać specjalne opusty cenowe od wszystkich uczestnik w rynku usług hotelarskich.Podział ich działalnościna pośrednicką i organizł torską.pracownik w. Cztery centralr ne rynki to Japonia. iż pol. w Hiszpanii i Szwecji. leisure package travels. brak związkupolskich biur jako struktury samorządu gospodarczego. W Polsce zagranicznąturystyką wyjazdową zajmuje się około 66* badanych biur. zrodłem obniżki koszt w działalnościturoperator w jest tez aktywna akwizycja. Doświadczenie wskazuje. Problem ten nadal pozostaje otwarty. tj. W Wielkiej Brytanii ŻŻvo biur podr ży jest Zauto' zy jest zlokalizowanych w sześciu krajach: w Wielkiej Brytanii. Polska Izba Turystyki spełnia funkcję samorządu gospodarczego i zrzesza okolo 30vo polskich biur podr ży. TyLko 407o europejskich biur podr ży jest Zautomatyzowanych. Neckennann' Scan Holiday. Japan Travel Bureau jes| największym biurem podr Ży na świecie. CZtery z nich opanowały połowę całego biznesu podr ży. Wzrastająca konkurencjl i ukształtowanie się rynku turystycznego wymuszą specjalizację dzia' biur podr ży. że niekt rzy turoperatorzy rnają rozbudowane sieci własnych hoteli. Niski stopier zagospodarowania. Że zajmowanie się przez nie jednocześnie średnictwem i organizacją podr ży turystycznych jest. Chodzi gł wnie o turoperator w spełniających na rynku rolę hurtownik w produkt w turystycznych. Ęlko I37o booking w hotelowych żonych wykonuje się w systemie CRS. w świetle narir stających rygor w rynku. ale tylko niewiele booking w hotelor wych przeprowadza się za pośrednictwem centralnej sieci rezerwacyj' nej CRS. Najbardziej pod tym względem technologicznie za' 70%o biur podr ży jest wyposar awansowane są w Europie Niemcy w Amadeus Star System. Chodzi o problem płacenia podatku YNI przez firmy turystyczne.Mianowicie.

o warunkach wykonywania działalnościw dziedzinie organizacji i sprzedaży podr ży turyStycznych37. kt ra polega na stałym pośrednictwie w zawieraniu um w o świadczenieusług turystycznych dla koncesjonowanych organizator w turystyki lub innych krajowych usługodawc w. chcąc uzyskać tę licencję. Trzeba zauutażyć.. na wz r takich rozwiąza za granicą..szkoły itp. organiucji i sprzedaiy podr ży. filii i ekspozytlr przez osoby z odpowiednią praktyką i wykształceniem oraz nie karane za przestępstwa przeciwko zyciu. prowadzonym w Departamencie Turystyki Ministerstwa Gospodarki. zdrowiu i dokumentom.Struktura zakresu działalnościtych podmiot w była następująca: Ż36Ż biaru podr ży miały zezwolenie na prowadzenie organizacji imprez turystycznych (6Ż7o).ze w wielu krajach Unii Europejskiej usługi turystyczne są koncesjonowane. kt re uzy_ 35 skały zezwolenie na prowadzenie działalności. Ustawa ta. nr 14. Nie wymaga jej także niezarobkowe organizowanie wycieczek i imprez turystycznych przez organizacje. osoba ftzyczna. Przedsiębiorstwa zagraniczne mogą świadczyćusługi turyStyczne r wnież na terytorium polskim. prowadząca działalność imieniu organizatora imprez.in. 5) posiadać odpowiedni lokal. . W świetle krytycznych uwag niekt rych środowisk co do celowościreglamentowania w Polsce działalności w turyStyce.Zabezpieczenie to będzie wykorzystane do zwrotu turyStom wpłaconych pieniędzy lub wypłacenia należnych odszkodowari w razie niewykonania lub nienaleŻytego wykonania umowy o podr z i pokrycia koszt w powrotu tury36 być karana za wymienione w ustawie czyny. Brytyjska ustawa z ŻŻ grudnia I99Ż r. Koncesję na wykonywanie usług turyStycznych może o1rzymać podmiot. M. Warto wspomnieć w tym miejscu. zwolenia koncesji3 37 38 Turystyka polska 2001. Koncesja nie jest wymagana w przypadku działalnościagent w turyStycznych. powinna spełnić następujące warunki: I) wykazać się przygotowaniem zawodowym. Nestorowicz. dla kt rego organizowanie imprez turyStycznych lub wykonywanie pośrednictwa turystycznego stanowi podstawowy przedmiot jego działalnościlub działalność jest ta wyodrębniona organizacyjnie. M. firma zaśniewypła_ calna lub nie wywiązuje się z przyjętych zobowiy. Ż) nie . jw Turystyczny" 1995. ot z osoba prowadząca biuro podr ży musi mieć licencję.a .Ocena działalnościpolskich biur podr zy pod kątem ich profesjonalizmu i jakości świadczonych usług budzi pewne zastrzeżenia. Problemy te generalnie porządkuje ustawa o usługach turystycznych35. Biuro podr zy może pro_ wadzić działalność pod warunkiem posiadania odpowiedniego zabezpieczenia fi nansowego w przypadku niewypłacal ności.27. Licencja jest wydawana r wniez osobom prawnym. Pracy i Polityki Społecznej. w dziedzinie Ustawa z Ż9 sierpnia 7997 r.. IJstąwa o podr żach turysĘcrych w Wielkiej Brytanii. łatwość podejmowania dzialalnościw sektorze usług turystycznych oraz związanąz tym przypadkowośćpodmiot w na rynku. nr 27. s. określa ona warunki świadczenia w usług turystycznych na terytorium Polski. Francuska ustawa o warunkach wykonywania działalności 366 367 . 1412 jednostek (37vo) miało uprawnienia do prowadzenia organizacji imprez i pośrednictwa' a na samo pośrednictwow sprzedaży imprez mialy zezwolenie 33 biura podr ży (0. Ponadto wnioskodawca musi przedstawić dow d wiarygodności finansowej i posiadania lokalu odpowiedniego do prowadzonej działalności.jeśliumo_ wa w tej sprawie została zawaIta w kraju. że w Polsce działa także blizej nieokreślona liczba jednostek.4) zawrzeć umowę ubezpieczenia oC. było zarejestrowanych 3807 biur podr ży. jw. kt re nie muszą mieć zew nansowe swojej działalności. ale tylko na zasadach określonych w ustawie iwyłącznie za pośrednictwem utworzonego tu przedstawicielstwa.Ruch Nestorowicz. napoczątku lutego Ż002r. o podr zach turystycznych38 zmierza gł wnie do ochrony konsument w. kościoły. o usługach turystycznych.9vo). a także brak gwarancji finansowych. gwarantującą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone na skutek swojej działalnościzawodowej. 3) mieć odpowiednie gwarancje fi- Należy podkreślić.Ruch Turystyczny'' 1996.IJ źr deł tych negatyw w wymienia się m. Ze ustawa o usługach turyStycznych po trzech latach funkcjonowania przyniosła następujące rezultaty. Stowarzyszenia. warto przytoczyć chociaz Zarysowo przykłady z niekt rych kraj w zachodnich. W Centralnym Rejestrze Zezwole (koncesji). w sytuacjach gdy roszczenie turysty jest zasadne. naruszające prawo handlowe i za przestępstwa gospodarcze. We Francji przyjęto Ustawę z 13 lipca 1992 r. atakŻe za granicą. . wprowadza reglamentację działalności turystyce. a ponadto jest w stanie zapewnić kierowanie działalnościąoddział w.

kt ra stworzy fundusz gwarancyjny (trwają prace nad powołaniem funduszu gwarancyjnego na podobier{stwo istniejącego Travel Fund'').2 iiitłiłi. ternetu na zawieranie transakcji kupna-sprzedazy. Podobna sytuacja dotyczy organizatora okazjonalnego wycieczki omawiając problemy rozwoju usług pośrednictwa i organizacji na rynku turystycznym' na|eży wspomnieć o Internecie.U. kt ra ma odpowiednie uprawnienia.3 itllili ze znajomościąjęzykw obcych (w ?o) Źr d. '9 Ustawa z 29 sierpnia 199'1 r. Biura podr ży coraz bardziej odczuwają wpływ Inlub pobytu. jw. w przypadku niewypłacalnościbiura podr ży kwoty ulokowane na rachunku powierniczym będą sfuzyć do zaspokojenia roszczer klient w. że ubezpieczenie to moze być trudne do uzyskaniaprzez organizatora lub agenta podr ży.STAN I gion w.łitliii 10 013 19. jakie stosuje się przy ubezpieczeniach odpowie- I PILOTAZWCIECZEK U5ŁUG! PRzEwoDNlcKlE Jedną z form obsługi ruchu turyStycznego jest przewodnictwo turystyczne. zwłaszcza turoperatorami. gdyz nie może zavtierać tradycyj_ nych wyłączeri.I' i stwz w niej: innych kraj w.4. fachowe udzielanie ich uczestnikom informacji o kraju. dzialności cywilnej (oC).ii::::. Powszechnie się Llwa-Ża. jedną z gł wnych szans na przetrwanie i rozw j są poprawa jakości usług' zr żnicowanie oferty i rozszerzenie zakresu proponowanych usług turystycznych. określone w ustawie39.. składanie wpłat klient w na rachunku w instytucji powierniczej.. nr 31). W zwipku z intencją ustawy zablokowanie rachunku bankowego z kwotą stanowiącą Ż5vo przewidywanego rocznego obrotu. kt ry pozostaje zablokowany. '. Nalezy ono do bezpośrednichform obsługi turysty.Zwalniane'' do dyspozycji biura podr zy w razie należytego wykonania przeze umo_ wy o podr z' zwrotu wpłaconej kwoty w razie anulowania podr ży albo zapłacenia klientom należnego odszkodowania. Przewodnikiem turystycznym moze być osoba. Strukturę przewodnik w według uprawnie charakteryzuj ądane zawarte w tablicy 5. odwiedzanych miejscowościach. że rozw j turystyki jest już obecnie silnie determinowany wykorzystaniem nowoczesnej techniki informacyjnej.. 2) przewodnicy miejscy dla poszczeg lnych miast i 3) przewodnicy terenowi dla poszczeg lnych wojew dztw lub re_ Ustawa o usługach turystycznych przewiduje następujące uprawnie- - w PoLSCE W LATACH 1?951 2000 STRUKTUM PMEWODNTCTWA TURYSTYCZNEGO iffi Przewodnicy og łem w tym: lit!. Tabtica 5. na rynku usług pośrednictwa i organizacji nasila się konkurencja między agencjami wirtualnymi a biurami podr ży. reprezentujących określony kształt organizacyjny i poziom ekonomiczny. z 1999 r. o usfugach turystycznych.ł o: TurysĘka 2000 r. jiill**iruffi i.13. Na podstawie danych GUS można zaprezentować og lny stan przewodnictwa turyStycznego i jego strukturę w latach 1995 i 2000 (tablica 5. Do zada przewodnikalury. wpłaty te będą .jw. Zagadnienie to zostało szczeg łowo om wione w podrozdziale 5..12). w sprawie przewodnik w turystycznych i pilot w wycieczek (Dz..Ż. nia dla przewodnik w: 1) przewodnicy g rscy na określonych obszarach g rskich. 197.lul.lł}i łiri 18 10.12. W świetlenowych warunk w działaria polskich biur podr ży. uvłaża się jednak. s.Air ubezpieczenie na wypadek niewypłacalnościbiura podr ży. Reasumując. lokatę kwoty stanowiącej I0%o obrotu w instytucji. obszarach i obiektach oraz sprawowanie opieki nad uczestnikami wycieczki.ty""nego należy prowadzenie wycieczek. 13 ł. 368 369 . Rozporządzenie Prezesa Rady Mini str w z 26 rnarca 1999 r.

Można przyjąć. mediatora. aby p źniej Sźrmemu przyjąć dostrzeżone wartości i u:waŻać je za element własnej osobowości. czyli osoba zatrudnionaprzez organizatora imprezy turystycznej. jego klientami usługami oraz urządzeniami oferowanymi w danym ośrodku.Istotną funkcję ekonomiczną. zatrudniaj ą w miejscu docelowym pilota-rezydenta. iż autentyczny przewodnik spełnia funkcję wzorca do naśladowania. postawa i poglądy są poddawane bacznej obserwacji przez vczestnik w wycieczek orazbywają przedmiotem ich ocen. Ich wygląd. że przewodnictwo spełnia funkcję społeczną i ekonomiczną. W praktyce spotyka się też funkcję pilota-rezydenta. Jak wykazuje praktyka. zkt rym się styka. kt ra towarzyszy podr żującej grupie i czasem odgrywa r wniez rolę przewodnika turystycznego. Ustawa o usługach turystycznych formułuje je następująco: a sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy tarystycznej w niezbędnym zakresie. Ze wzg|ęd w praktycznych warto przytoczyć ustawowe ujęcie zadari pilota wycieczek turystycznych. zagr anicznej częSto. Najważniejszą funkcją przewodnictwa turyStycznego jest jego funk cja społeczna' Przewodnicy. biura turystyki a turystycznej może stracić na znaczeniu. Funkcję tę spełnia pilot. nawiązują kontakty gospodarcze. mają największe możliwościoddziaływania na turyst w. Jest to pracownik biura turystycznego. spośrd wszystkich os b biorących udzial w ruchu turystycznym Ze Strony organizator w. a takŻe zwiększenie popytu na dobra i usługi turyStyczne. z osiągnięciami myślitechnicznej i naukowej. 371 . naukowe i kulturalne z odwiedzanym krajem. kt ry przebywa w określonymośrodku turyStycznym za granicą i sta- Do bezpośrednich form obsługi turysty naleŻy r wniez pilotaż. Stwarza możliwości 370 stopniu zwiększa dochody os b wykonujących to zajęcie. choć trudno wymierną spełnia przewodnictwo turystyczne w zakresie wsp łpracy gospodarczej z innymi krajami. Waznym aspektem społecznym przewodnictwa turystycz_ nego jest to. Ułatwia poznanie kraju. Budzi do w ten spos b miłość stron ojczystych oraz zanteresowanie u obcokrajowc w. zaznajamia turyst w z pięknem krajobraz w i zabytk w przyrody. Mimo że nię może ono Stanowić jedynego źr dła dodatkowych zarobk w' co w duzym utrzymania. korzystać z jego wiedzy i mądrości życiowej. Zdarza się. zamiast wysyłać pllota z kuŻdą grupą. Podczas wycieczki turySta obserwuje go i pragnie naśladować. jego zasob w naturalnych i infrastruktury. STRUKTUM PoLsKlcH PRzEWoDNlKow WEDŁUG UPMWN|EŃ W LATACH 1995l 2oo} (w %) Przewodnictwo turystyczne Spełnia bardzo ważnąfunkcję w bezpoł średniej realizacji imprez turyStycznych. Przewodnicy w ramach swojej działalnościmogą nakłaniać turyst w do korzystaniaztych d br. pośrednika i doradcy grupy nowi formalny punkt kontaktowy między biurem. Przewodnicy w trakcie oprowadzania wycieczek zagranicznych zapoznają tlbcokrajowc w z dorobkiem gospodarczym i kulturalnym kraju. wynikającym z charakteru imprezy. co w efekcie może przynieśćkorzyściekonomiczne obu stronom. zachęcani przez przewodnik w. Wskutek tego funkcja pilota jako kierownika. Każdy uczestnik wycieczki jest konsumentem wielu d br i usług. Kształtuje stosunek turySty do materialnych składnik w otoczenia i do społecze stwa. iż turyści ci. polegaj ąc ą na przekazywaniu ich uczestnikom wiedzy o wartościach krajoznawczych.Tablica 5.13. Ma ono określony wpływ na kształtowanie społecznie pożądanych zachowa i społecznie korzystnych zainteresowa .Przewodnictwo turyStyczne stwarza dodatkowe miejsca pracy na tych terenach. organizatota. Przewodnictwo turystyczne może więc być waznym instrumentem oddziaływania wychowawczego na Znaczną częśćspołeczeristwa polskiego oraz na turyst w zagraricznych.Pilot-rezydent zajmuje się r wnież organizacją rozrywek dla turyst w i sprawami orgafizacyjnymi. obszary recepcji turystycznej są na og ł słabiej rozwinięte gospodarczo od obszar w. Przewodnik turystyczny pomaga uczestnikom wycieczek właściwierozumieć historię odwiedzanego kraju. zkt rych pochodzą turyści. W konsekwencji powoduje to napływ środkw płatniczych do tego regionu.opr cz treści społecznych przewodnictwo turystyczne zawiera treściekonomiczne.

czących usługi w trakcie trwania imprezy turystycznej. negatywne zjawiska roz. Brak gazu. 37Ż Seny' Sauny' plaże' przystanie. energii elektrycznej i ciepła znacznie obniża wartości wypoczynkowe miejscowości turystycznych. Ważne funkcje obsługi turyst w spełnia techniczna infrastruktura lokalna.9. Służbazdrowia powinna więc być organizacyjnie i technicznie przygotowana do Zaspokajania zgłaszanych potrzeb turyStycznych w omawianym zakresie. J/J jest uwarunkowane m. estrady i biblioteki publiczne. reprezentowanie organizatora turystyki wobec kontrahent w świad. teaĘ. ich rozw j wymaga wysokich nakład w finansowych. U5ŁUG! wYPoczYNKoWE l usŁucl . woju industri alizacji i urbanizacj i kraju.in. Do tego należy dodać rozw j sieci wypozycza|ni sprzętu tu_ rystycznego i sportowego. Z punktu widzenia jakościusług przewodnickich i pilotazu. muzea. UsŁucl w zAKREslE też rzutu1e na całość świadczeri turystycznych. kluby. Zmiana warunk w klimatycznych i trybu życia oraz czynne formy wypoczynku turyst w częSto potęgują popyt na te usługi. boiska. tereny łowieckie i rybackie oraz stadniny koni (urlop w siodle). urzeczywistnienie określonych cel w podr ży turystycznej bez istnienia zakład w i og lnie dostępnych urządzeri techniczno-sanitarnych. stadiony. Spełnianie społecznej funkcji turystyki . cią. transport lokalny. Mowa tu o kanalizacji i oczyszczaniu miast i osiedli oraz Zaopattzeniu w wodę.I czuwanie nad sposobem świadczeniausług na rzecz uczestnik w podczas imprezy. nej obejmuje działalnośćpolegającą na stwarzaniu turystom warunk w do czynnego wypoczynku i uprawiania sportu masowego. kt ra -". nauki i kultury itp. Mogą je świadczyć przystosowane do potrzeb turyst w czytelnie. takichjak ba_ we. Do podstawowych usług należy teŻ energetyka lokalna. R wnież rozwinięte usługi drogownictwa. oświaty. Masowy i przestrzenny oraz czasowo skoncentrowany ruch tury_ Styczny wymaga tez rozwoju usług świadczonych przez służbęzdrowia. pocztowe i telekomunikacyjne eliminują wiele dolegliwości życia spo_ lecznościturystycznej. og lnie mozna powiedzieć.10. drogownictwo. rozw j usług wypoczynkowych i usług w zakresie kul_ tlry fizy cznej wymaga rozbudowan ej bazy materialno-technicznej. tory saneczkowe. skocznie narciarskie.#r5. a takze okolicznościzawieszenia upraw. należy podkreślićfakt' że ustawa określawarunki uzyskania uprawnie przewodnika turyStycznego i pilota wycieczek. Trudno sobie wyobr azić. ze istotne znaczenie dla podniesienia sprawności i jakościświadczenia usług turystycznych ma rozw j sieci szkolnictwa przygotowującego do pracy w gospodarce turystycznej. miejscowe urządzenia pocztowo-telekomunikacyjne. Powinnością miejscowości i ośrodk w turyStycznych jest też rozw j infrastruktury społecznej. rozwoj em usług oświątowo-kulturalnych. Urzeczywistnienie zamierzonego celu omawianych usług jest uwarunkowane rozbudową i budową siecirozlicznych obiekt w orazarządze technicznych. Usługi te są bardzo istotnym czynnikiem wzmacniania potencjału biologicznego i zdrowia społecze stwa. W grupie tych urządze moŻna wymienić: wodociąg wraz z sie- 5. sieć zakład w słuzby zdrowia. Ich rozw j warunkuje też poprawę Sprawnościftzycznej młodszych i starszych turyst w oraz zwiększa odporność uczestnik w ruchu turystycznego na uboczne. nie na okres do roku lub ich cofnięcia. INFMSTRU KTU RY LOKALNEJ W strukturze przestrzennej arządze infrastrukturalnych występuje infrastruktura o zasięgu lokalnym miejskim. Poniewaz poziom ilościowo-jakościowytych usług w Polsce jest daleki od potrzeb. ujeżdżalnie. kina. że warunki wsp Ł czesnej cywilizacji i rozwoju ruchu turystycznego czynią koniecznym odpowiedni rozw j usług infrastruktury technicznej. służącychkształtowaniu i ochronie środowiska przyrodniczego. Jak widać. to jednak społecznie batdzo odczuwalna. korty teniso_ Warto przy tym wspomnieć. zbiorowej komunikacji miejskiej. łyżwiarskie i regatowe. osiedlowym lub wiejskim. rozdzielczą sieć elektryczną.:# W ZAKRESIE KULTURY FITrcZNE) Grupa usfug wypoczynkowych i usfug w zakresie kultury frzycz. Chociaż efektywność świadczenia omawianych usług turystom nie jest liczbowo wymierna. sale koncertowe itp. kręgielnie.

Warto podkreślićwzrastające w Polsce mozliwościrozwoju usług handlu detalicznego świadczonych turystom przez sieć handlową. w tym w gł wnej mierue detalicznego. W strukturze ustug handlowych istotne miejsce zajmuje Sprzedaż turyStom aĘkuł w żywnościowych. W Polsce siła nabywcza ludności w odniesieniu do sprzedaży usfug gastronomicznych jest og lnie słaba. Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie i Poznaniu. pamiątek. Zapotrzebowanie turyst w na usługi handlowe nie jest r wnomiernie rozłożone w czasie' co wynika z sezonowości ruchu turyStycznego. Dowodzą tego przykłady Sopotu.11. Usfugi handlowe w znaczeniu turystycznym obejmują sprzedaż artykuł w żywnościowych. Rozw j turystyki masowej szczeg lnie zwiększa zapotrzebowanie na ten rodzaj usfug handlowych. rozvł j w zakresie infrastruktury lokalnej stanowi istotnej wagi czynnik kształtowania społecznie pożądanego modelu ru_ chu turystycznego oraz rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. Powstawanie w kraju ośrodkw naukowo-dydaktycznych świadczyo rozumieniu potrzeby ich rozwoju. że o ile sieć og lna wzrosła w tych latach zaledvtie o 6vo. Sieć ta w 3l4 byla prywatną. Wymienione okoliczności sprawiają. kt rym należy ptzeciw działać. Grupa tych nietypowych turyst w wywołuje określone zjawiska patologii społecznej. atakŻe kilkunastu już wyższych. Liczba tych sklep w wzrosła z425 tys. do 451 tys. Można tu wskazać na Instytut Turystyki w Warszanaukowo-dydaktyczną Akademii Ekonomiczwie oraz na działalność nych we Wrocławiu. że wzrasta społeczne zapotzebo' wanie na usługi infrastruktury społecznej w zakresie porządku i bezpie' cze stwa publicznego w szerokim tego słowa znaczeniu. Nalezy 1eszcze dodać rosnącąliczbę tury' st w zmotoryzowanych i w związku z tym zwiększającą się przestrzen_ ną mobilność ruchu turystycznego. Zakopanego i innych miejscowości. Dobra organi_ zacja świadczeri w tym zakresie zapewnia turyStom oraz ludności miej_ scowej warunki uprawiania turystyki i pracy zawodowej. wydawnictw turystycznych. l4l. Jeśliweźmiemy pod uwagę rosnące znaczenie sawłasnością mochod w osobowych i autokar w dla ruchu turystycznego. Występuje r wnież zjawisko sezonowości w działalnościhandlu artykułami żywnościowya0 rozwoju omawianych usług handlowych świadczy też niski wskaźnik udziału obrot w gastronomii w obrocie towarowym żywnością. Są to przecież usługi o podstawowym znaczeniu społeczno-gospodarczym. Ich znaczenie w obsłudze ruchu turyStycznego należy r wnież dostrzegać w słabo rozwiniętej sieci zakład w gastronomicznych. jw. 375 374 . Poznawanie coraz bardziej skomplikowanego mechanizmu ruchu turystycznego oraz rozwoju obsługujących go gałęzi gospodarki narodowej wymaga pro_ wadzenia odpowiednich badar naukowych oraz ksztaŁcenia kadry specjalist w dla gospodarki turystycznej. U5ŁUG| HANDLoWE W konsekwencji rozwoju ruchu turystycznego występuje też zapotrzebowanie na usługi handlu wewnętrznego.sprzętu turystyczneg o i odzieży. s. fotograftcznych i innych towar w o praktycznym znaczeniu dla turysty. do 7Ż53 w 1998 r. jest to tendencja korzystnaao. MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. og lnie biorąc. materiał w reklamowych. Istotna jest w tym miejscu informacja o sieci stacji benzynowych. Warto dodać.. w 1998 r. że w okresie Sezonu liczba turyst w często kilkakrotnie przekłacza liczbę stałych mieszkarc w. w Poznaniu i Krakowie. okolicznośćta wskazuje na konieczność poznania sezonowej zmiennościpopytu turystycznego na artykuły zywnościowe.niezbędnym rozw usług w zakresie nauki i dydaktyki. w 1995 r. Wśrd turyst w indywidualnych można teŻ wskazać na pokaźną liczbę os b wyznaczających sobie spo_ lecznie szkodliwy cel podr ży do szczeg lnie renomowanych miejsco_ j Praktyczne urzeczywistnianie polityki turystycznej pa stwa czyni 5. SGH w Warszawie. o niedostatku wości turystycznych. Sieć sklep w stanowi w 99vo własność prywatną. Z tego punktu widzenia ważny jest wzrost sieci sklep w sprzedazy detalicznej. o ty|e sieć sklep w o powierzchni sprzedazowej ponad 400 m2 o blisko 407o. Uniwersytetu Gdariskiego. niepar stwowych szk ł tury styczno-hotelarskich. Ich liczba wzrosła z 5344 w 1995 r.zaspokajających potrzeby pierwszego rzędu. Jedną z cech charakterystycznych miejscowości turystycznych jest to.

Prak_ tycznie oznacza to. wywołanych ruchem turystycznym. Istotne znaczenie dla obsługi ruchu turystycznego ma r wnież rozw j usług handlowych w zakresie sprzedaży arĘkuł w nieżywnościowych. plecak w. Wśrd usług osobistych można wymienić m. Brak szerszych badar rzeczywistej struktury wydatk w tury- P łwyspie Helskim.skutki wahar sezonowych w działalnościusługo_ łagodzących ujemne wej handlu lub każdego innego sektora gospodarki turystycznej. og lnie wolno powiedzieć. odpowiednia polityka zatrudnienia i płac oraz dokonywania zakup w w przedsiębiorstwach obsługujących ruch turystyczny. Istotne jest prawidłowe dostosowarrie się handlu detalicznego do czasowej. Widoczny postęp w produkcji pamią_ tek. W celu prawidłowego rozwoju usług handlowych w omawianym w tym zakresie jest uwarunkowana rozwiązaniem licznych problem w. pralnicze. obejmują one usługi osobiste oraz naprawę Sprzętu turystycznego. że popyt turyStyczny na usługi handlu detalicznego 5. usługi: fryzjerskie i kosmetyczne. Cechą charakterystycznąwaha(l popytu i obrotu towarowego. Wychodząc z założenia.in. 148. że poznanie wzmiankowanych wsp Ł za|eŻnościwarunkuje z jednej Strony zaspokojenie popytu turystycznedob r środkw ekonomicznych i organizacyjnych go. Jak dotąd brak jest jakiegokolwiek rozeznaniaw tymwzględzie. a nie w całym wojew dztwie lub kraju. a2 376 377 . Warszawa 1987. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstwach domowych. w 1985 r. z drugiej zaś . uwzględniająca turyStyczny charakter warunk w ich działaniaaz. lecz w Tr jmieście. analiza popytu na usługi handlowe w miejscowościach tu_ rystycznych. W 'zakresie naprąwy sprzętu turyStyczne7o turyści korzystają gł wnie z usług naprawy i konserwacji środkw transportu (rower w. Wisłą czy na zakresie niezbędna zatem jest znajomość mechanizmu zmiennościpo_ pytu wywołanego rozwojem ruchu turyStycznego. mate- al S. dokonywanych przez turyst w zagranicznych. racy gumowych. takich jak np. napełniania butli gazem oraz podobnego typu sprzętu.mi oraz niekt rymi innymi. motocykli i samochod w). rozw j sieci handlowej. Znając kraricowe wartości wahar rozwoju ruchu turystycznego' można z grabsza określićwielkośćczasowego popytu na określone usługi turystyczne. U5ŁUG! RzEMlEśnlczr stycznych nie pozwala na określenie skali tego zjawiska. Kazimierzu n. Bosiackiar. przestrzennej i asortymentowej struktury potrzeb turystycznych. obuwia i sprzętu turystycznego stanowiły I0. Jak podaje S. szewskie. że likwidacja sezonowości ruchu turystycznego nie jest realna' należy poznać skalę jej wahar w określonejmiejscowości turystycznej. ubioru i sprzętu turyStycznego oraz import określonychtowar w zaspokajających potrzeby turystyczne mogą wskazywać na wzrostową tendencję w tej grupie wydatk w turystycznych. motoryzacyjne. namiot w. I odwrotnie. zaspokajającymi popyt turystyczny. Nie występuje np. fotograficzne. Bosiacki. co zmniejsza znaczenie dochod w z turystyki. analiza działalnościgospodarczej przedsiębiorstw.jest ich zmienność cząstkowa.Ż7o wydatk w gospodarstw domowych na turystykę. aparat w fotograficznych. a więc określićrolrę i znaczenie woju ruchu turystycznego. krawieckie. Za pomocą wskaŹnik w sezonowości mozna handlu depoznać sezonowy rozkład gł wnych przejaw w działalności danej miejscowościw roz_ talicznego. r n n r r r W strukturze r żnorodnych usług poszukiwanych przez turyst w w okresie sezonu na obszarze miejscowości turystycznych znajdują się też usfugi rzemieślnicze.12. w Garwolinie. s. Strategia działana handlu detalicznego Nalezy przyjąć. Instytut Turystylci. kuchenek. a nie og lna. Należy podkreślić konieczność i celowośćbada zakup w w sieci detalicznej. wydatki turystyczne w Polsce na zakup odziezy. ma charakter dynamiczny. ze występuje ona jedynie w określonychmiejsco_ wościachturyStycznych.

to można powiedzieć. s ubezpieczenia r żnych form ryzyka finansowego. w Bieszczadach czy nad jeziorami mazurskimi. w razie gdy organizator turystyki wbrew obowiązkowi nie zapewnia powrotu do kraju lub w razie niewykonania zo- 3'. w Sopocie. Punktem wyjścia ich rozwoju jest. w podmiotach gospodarczych działających na rynku turystycznym. Natężenie zapotrzebowania na określone usługi rzemieślnicze jest też zależne od charakteru miejscowości turystycznych. s ubezpieczenia od koszt w rezygnacji. Materialną podstawę ich rozwoju stanowią komplementarne dobra turystyczne'użytkowane w gospodarce turystycznej. stosunk w umownych występujących na tymze rynku. Jezeli np. tbezpieczenia na zycie. Specjaliści dzie|ą ubezpieczenia towarzyszące turyStyce na: . w. : ubezpieczenia ochrony prawnej.. s ubezpieczenia wypadku. z p źniejszymi zmianami. Inaczej wygląda ono np. Przedstawiona kr tka charakterystyka wybranych rodzaj w usług turystycznych upoważnia do wniosku. jako oferta dla os b zatrudnionych 5. ubezpieczenia majątku: kt re popa- r r ubezpieczenia szk szkody rzeczowe. iż zakres poszukiwanych przez tych turyst w usług rzemieślniczych jest Znaczny. - ubezpieczenia przedmiot w w transporcie (cargo). UsŁucl UBEzPlEczENloWE Warto przypomnieć. Krynicy Zdroju czy w Zakopanem' inaczej zaś kształtuje się np. .Wymienione przykładowo rodzaje usług rzemieślniczych są w r żnym stopniu przedmiotem popytu turyStycznego. możliwie pełne rozeznanie w skali potrzeb turystycznych. ruch uzdrowiskowo-sanatoryjny i letniskowy. że Ustawa o usługach turystycznych z 29 sierpnia 1991 r. Ma to zapewnlć pokrycie koszt w powrotu klienta do kraju. inne są poszukiwane sporadycznie. r znorodne ubezpieczenia chroniące majątek uczestnik w rynku turystycznego oraz ubezpieczenia usług turystycznych i wszelkich 378 wiedzialnościcywilnej na rzecz klient w.r - ubezpieczenia finansowe: gwarancje ubezpieczeniowe. wziąć pod uwagę turystykę pobytową. wczasy pracownicze. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i casco środkw transportu. R wnież rodzaj turystyki ma istotny wpływ na wielkośći częstotliwość występowania potrzeb w tym zakresie.: ubezpieczenia podr żne ubezpieczenia choroby (koszt w leczenia). kradziez). podobnie jak w przypadku pozostałych usług turystycznych. na Helu.79 . że są one podstawowym narzędziem i środkiem zaspokajania potrzeb turystycznych. charakteryzuje występowanie popytu na usługi np.13. d spowodowanych żywiołami obejmujące ubezpieczenia pozostałych szk d rzeczowych (np. Miejscowości turystyczne będące celem masowych wycieczek krajoznawczych' na og ł kilkudniowych. W celu zaspokojenia popytu turystycznego w omawianym zakresie niezbędne jest istnienie sieci zakład w i punkt w usfugowych. r ubezpieczenia świadczenia pomocy nakorzyśćos b. s ubezpieczenia rzeczy zabieranych w podr z. tj.: . nakłada na organizatora turystyki i pośrednika turystycznego obowiązek posiadania umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia odpo- Usługi ubezpieczeniowe w turystyce obejmują ubezpieczenia podr żne. Dlatego miejscowości turystyczne przyjmujące tego rodzaju turyst w muSZą się liczyć ze wzrostem popytu prawie na wszystkie usługi rzemieślnicze. a tak:Że pokrycie Zwrotu wpłat wniesionych przez klient w. dły w trudności w czasie podr ży (assistance). s ubezpieczenia kredytu. fotograficzne i motoryzacyjne. Na jedne występuje zapotrzebowanie masowe. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej: r ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej : s ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na rzecz klient r inne ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej og lnej.

assistance nie k 'w realizacją zapisu ustawy o usługach turystycznych . w kt rym działalność ta jest prowadzona. Najbardziej rozwinięty pakiet ubezpiecze podr żnych towarzyszy turystyce zagranicznej wyjazdowej. hospitalizacją i repatriacją os b dotkniętych nagłą chorobą lub nieszczęśliwym wypadkiem. kiedy klient sam planuje i organizuje sobie podr ż. częstotliwościwyjazd w (tzw. aby był mozliwy powr miejsca zamieszkania lub do najblizszej plac 'wki służby zdrowia. pakiety dla student w centralą alarmową działającąw języku polskim. Istotą tego ubezpieczenia jest bowiem udzielenie pierwszej pomocy' lącznie z niezbędnąhospitalizacją. kt rą częSto zawiera nie tylko w biurze podt ży. aby przybliŻyć istotę i zakres funkcji usług ubezpieczeniowych. ukształtował taki model wsp łistnienia usługi ubezpieczeniowej i turystycznej. w celu t do 381 . ubezpieczenia lub posiadania gwarancji bankowej pozostałe ubezpieczenia i gwarancje są dobrowolne. Oferowany na rynku pakiet ubezpieczeniowy obejmuje w podstawowym układzie ubezpieczenie koszt w |eczenia. W zasadzie nie proponuje się sum ubezpieczenianiższych od 10 tys.ane z uprawianiem narciarstwa). kt ry nie zawsze chce być mozliwie najszybciej przewieziony do miejsca zamieszkania w celu skorzystania z wysokostandardowych usług medycznych zagwarantowanych mu przez obowiązkowe lub prywatne ubezpieczenie zdrowotne.bowiązar umownych. USD przy wyjazdach do wszystkich kraj w świata. wieku uczestnik w (np. Rozw j rynku turystycznego. zwi:q. że oferowane zakresy odpowiedzialności mogą w pełni pokryć niezbędne koszty związane z udzieleniem pierwszej pomocy. W realiach polskiego rynku decyduje o tym organizator turystyki. w jakich jest realizowana usługa turystyczna. Ubezpieczenia podr żne są integralnym elementem kaŻdej oferty turystycznej. obowią_ zek zawarcia um w lbezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadk w i koszt w leczenianarzecz os b uczestniczących w tych im_ prezach. Minimalne Sumy ubezpieczenia oferowane przez zakłady ubezpiecze r żniąsię w zależnościod kraju wyjazdu.ach do kraj w europejskich oraz I5_Ż0 tys. pakiety business). szczeg lnie w okresie ostatniego dziesięciolecia. kt ry organizuje imprezy turystyczne za granicą. kiedy suma ubezpieczenia nie pokrywa niezbędnych koszt w.rodzaju programu wyjazdu zagranicznego czy wieku uczestnik w. szczeg lnie w odniesieniu do ubezpieczenia koszt w leczenia. lecz takze bezpośrednio u ubezpieczyciela. Występujące incydentalnie sytuacje. Analizując zakres i sumy ubezpieczenia.ane z pielgrzymkami do miej sc kultu religijnego).'Ęlko w przypadku tbezpiecze(t podr znych. ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypad380 opr cz ubezpieczenia oC posiadaczy pojazd w oraz obowiązk w podr żujących za granicę). Przejdźmy teraz do charakterystyki oferty ubezpieczeniowej na rynku turystycznym. Problemem samym w sobie jest niejednokrotnie postawa polskiego klienta. Firmy ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenia podr żne dla turystyki wyjazdowej dostosowane do rodzaju wypoczynku (np. specjalizacji programu (np. samodzielnie decyduje także o kształcie umowy ubezpieczenia. . mozna stwierdzić. USD przy wyjazd. w sprawie określenia minimalnej sumy gwarancji bankowej i ubezpieczenio_ wej oraz minimalnej wysokości Sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta Z tytułu umowy ubezpieczenia na rzecz klient w w związku z działalnością prowadzoną przez organizator w turystyki i pośredni_ k w turystycznych zr żnicowano minimalne sumy odpowiedzialności banku iubezpieczyćiela w za|eżnościod kraju. oraz od wielkościprzychod w z tytułu prowadzonej działalności. ubezpieczenie ochrony prawnej i ubezpieczenie od koszt w rezygnacjiuzupełniają ten podstawowy pakiet.ubezpieczenie bagazu podr znego. USD są na dziśwystarczające. Rozbudowane a także co jest z opcjonal- takiego ustabilizowania stanu zdrowia. W Rozporządzeniu ministra finans w z Ż4 |istopada 1999 r. organizator turystyki lub pośrednik turystyczny decydują o zakresie i sumach ubezpieczenia lub sumach gwarancyjnych ubezpiecze . Przepisy tej ustawy nakładają jednocześnie na organizatora. są konsekwencją niedostosowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela do warunk w. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej określajako obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazd w mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazd w. oferowane w tym produkcie sumy ubezpieczenia sięgające 50_60 tys. zvłiry. kt ry dobiera ofertę ubezpieczeniową w zależnościod regionu świata. w kt rym profesjonalny uczestnik tego rynku.

W prezentacji ofert ubezpiecze ' podr 'znych specjalizuje się kilka .W przypadku gdy organizator turystyki dołączy do pakietu ubezpicl czeniowego assistance wykonywane przez firmy o światowym działania. koszt w akcji ratowniczych w turystysumy ubezpieczenia. Ubezpieczenia samochod w i autokar w to obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności posiadaczy pojazd w za szkody związane z ruchem tych pojazd w oraz ubezpieczenie autocasco. jak w przypadku wprowadzania jednostronnymi decyzjami innych par stw koniecznoścl wykupywania przez polskich obywateli ubezpiecze koszt w leczenia przy wjeździe do tych kraj w. Zakres ochrony obejmuje ubezpieczenia od ognia i innych zdarze losowych. Problemem są trudności z egzekwowa. |ecz takze organizacji pierwszej cy. oferta ubezpiecze podr znych dla cudzoziemc w odwiedzających Polskę jest w pełni dostępna na rynku turystycznym. o ile organizator turystyki lub pośrednik turystyczny nie ma gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej zgodnie z zapisami ustawy o usługach turyStycznych i odpowiedniego rozporządzenia mi383 rodzaju ubezpiecze(l występujących poza rynkiem turyStycznym. Większośćpozostałych zakład w sprzedających ubezpieczenia majątkowe ma w swojej ofercie ptzynajmniej podstawowe pakiety ubezpiecze podr 'znych. tzw. są kształtowane przez poziom tego Samego Zahes i i specjalistycznej. jest także. nych kraj w zar wno zorganizowanych. egzotycz. nych z podr żą zagraliczną. niem wzajemnych świadczeriusług medycznych w bilateralnych sto' sunkach Polski z innymi krajami tego regionu lub stosowanie praktyk de facto dyskryminujących polskiego obywatela. Natomiast w odniesieniu do przyjazd w z kraj w Europy WschodnioJ koszty pomocy medycznej i hospitalizacji obywateli tych kraj w pono si w zasadzie polski podatnik. Ubezpieczo nie to powinno być szczeg lnie polecane osobom planującym zagr aniczną własnym s amochodem. a także przedmiotem ostrej walki konkurencyjnej. Cena jest pochodną wielu. nadzorowania hospitalizacji. Tego rodzaju oferta ubezpieczeniowa służy podmiotom gospodarczym i osobom prowadzącym działalność gospodarczą na rynku turystycznym. logowym ofertom turystycznym. Z kolei ubezpieczenia majątku dotyczą gł wnie hoteli. 38Ż ce kwalifikowanej szczęśliwych wypadk 'w. jak i indywidualnych. ubezpieczenia sprzętu elektronicznego itp. Wezpieczenia podr zne w turystyce krajowej sprowadzają się do powszechnego stosowaniar żnego rodzaju ubezpiecze następstw nie. Pozostałe ubezpieczenia majątkowe i komunikacyjne są oferowane według identycznych standard w jak dla innych podmiot w gospodarczych. niejednokrotne obiektywnych czynnik w ekonomicznych. Jeżeli chodzi o ubezpieczenia podr zne w turystyce zagranicznct przyjazdowej. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej są zvłiązane gł wnie zwykonaniem obowiązku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na tzecz klient w. najczęściejtowarzyszące kata. Warto podkreślić. bywanych bez pośrednictwa profesjonalnego organizatoru. Dotychczasowe regulacje prawne nie nakładają obowiązku pokrywania np. podobnie jak w wypadku turystyki zagranicznej wyjazdowej. Firmy ubezpieczeniowe proponują ubezpieczenia specjalistyczne dla hoteli i innej bazy noclegowej. Wysokośćsumy ubezpieczenia i zakrcl (np. Ubezpieczenie pomocy prawnej jest znacznie mniej popularnol choć powinno być standardem przy wyjazdach do dalekich. opieki nad pozostałymi członkami ro1 dziny oraz przewiezienia poszkodowanego do miejsca specjalistycznym środkiem transportu. budynk w oraz r żnotodnych środkw transportu. jest mozliwe całkowite przeniesienie na ubezpieczyciela tylko wypłaty odszkodowania. Ubezpieczenie podr zne następstw nieszczęśliwych wypadk w odbiega standardem od podobnych tego typu produkt w nie zwiry. jeślidotyczy przyjazd w z kraj w Europy Zachodniej. oferując praktycznie nieograniczone wielkości sum ubezpie czenia dzięki możliwościreasekuracji. obiekt w bazy noclegowej i rekreacyjnej.a.że czynnikiem w największym stopniu determinującym standard ubezpiecze podr znych są możliwości sfinansowania szerokiej ochrony ubezpieczeniowej w cenie usługi turystycznej. to Są one Stosowane niezwykle rzadko. ubezpieczenia od kradzieży i dewastacji. biur. anglosaski) podązają za rozwojem tych ubezpiecze(t na polskim. Ubezpieczenie koszt w rezygnacji. Można stwierdzić' ze po stronie zakład w ubezpiecze(t nie istnieją żadne ograniczenia dotyczące zakresu ani sum ubezpieczenia. polskich firm ubezpieczeniowych. co może nie buł dzić zastrzeŻer{. choć w mniejszym stopnit1 sprzedawane na indywidu alne zapotrzebowanie klienta.

Stosunkowo nową usługą na rynku turyStycznym są ubezpieczenia finansowe. Jest to szczeg lnie istotne dla małych i średnich. natomiast należałoby podjąć dyskusję na te. ZakJa384 spowodowały zainteresowanie nowymi instrumentami finansowymi usprawniającymi obr t gospodarczy. jakkażdy młody. Większośćpolskich zakład w ubezpiecze(l ma juŻ zagranicznego inwestora strategicznego. jest potencjalnym odbiorcą wielu i standardy sprawdzone na europejskim i światowym rynkua3. Nie ma obec. Po kilku latach od ustanowienia tego niezwykle potrzebne. Zdaniem Polskiej Izby Ubezpieczeir. Polski rynek turystyczny.nistra finans w. w wypadku turystyki kwalifikowanej i rekreacji). oferowane na polskim rynku cze dla właścicielibiur turystycznych. Wreszcie ubezpieczenia na życie dla rynku turystycznego obejmują ofertę r znorodnych ubezpieczer dla pracownik w podmiot w gospodarczych dzialających na tym rynku oraz indywidualnych ubezpiedzialających na tym rynku. ubezpieczenia kredytu kupieckiego czy określone gwarancje ubezpieczeniowe już dziścieszą się sporym zainteresowaniem . Na polskim rynku ubezpieczeniowym obecne są juz prawie wszystkie największe europejskie i wiele światowych koncern w ubezpieczeniowych. go instrumentu. aby gwarancje i umowy ubezpieczenia były zawieranc na znacznie większe sumy. odpowiedzialności cywilnej. Coraz częściej jest także stosowane ubezpieczenie odpowiedzialno. nie przeszk d. było wprowadzanych na polski rynek jako odpowiednik zagranicznych ubezpieczer. Za- turystycznym ubezpieczenia podr żne. a3 . Ttzeba j ednak stwierdzić. ścicywilnej og lnej. rytoryczny zabezpieczenia. można stwierdzić. rozwijający się rynek. atakŻe z tytułu prowadzenia określonego rodzaju działalności(np. wprowadzając informację o wysokościgwarancji lub sumy ubezpieczenia do program w reklamy ofert turystycznych. Wezpieczenia kredytu. częSto rodzinnych przedsiębiorstw. ze sprawdzono zakres me. Zagadnienie to opracowano na podstawie Raportu o Stanie usług ubeąieczeniowych w turystyce. żo dy ubezpiecze bez trudu są w stanie sprostać wzrastająceml zapotrzebowaniu na te produkty. Z obserwacji rynku wynika. ubezpieczenia majątku. Kontakty handlowe rozwijające się na krajowym i zagranicznych rynkach turystycznych widzenia podmiot w turystycznych. Najczęściej występuje opisana przy ubezpieczeniach odpo_ wiedzialności cywilnej gwarancja ubezpieczeniowa jako skutek wykonywania za|eceil ustawy o usługach turystycznych. mat ewentualnego podniesienia minimalnej sumy gwarancji ubezpie. hoteli i innych podmiot w Ubezpieczenia te rozwijają się w konsekwencji rozwoju rynku tury_ Stycznego i wzrostu świadomości ubezpieczeniowej społecze stwa. wprowadzającego elementy bezpieczeristwa i zaufanie do rynku turystycznego. oferta ubezpieczeniowa w tym zakresie jest bogata i dostosowana do indywidualnych potrzeb. Wiele znich. Czyni tak wiele duzych biur podr ży. sporządzonym przez Polską lzbęWezpiecze . że rygorysty czne przestzeganie procedur stosowanych przez zakJady ubezpieczeri sprawia niekiedy spore trudności podmiotom działającym na rynku turystycznym. W Polsce można kupić kazdy rodzaj ubezpieczeni a tow arzy szącego usłudze turystycznej lub rynkowi turystycznemu w Europie lub na świecie. tak jak ubezpieczenia podr żne. kres ubezpiecze(t i odpowiednie sumy ubezpieczenia są takie same jak w wypadku innych dziedzin gospodarki. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej i gwarancjr ubezpieczeniowa dają w praktyce takie samo zabezpieczenie z punkht częściejjest stosowan e ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej niż gwarancja. Przenoszą one automatycznie na polski rynek doświadczenia ubezpiecze z grup finansowych. W efekcie rozwoju kontakt w handlowych coraz częściejstandardem przy zawieraniu r żnorodnych um w z osobami będącymi właścicielamilub zarządzającymi majątkiem jest takze koniecznośćposiadania polisy życiowej jako zabezpieczenia wykonania określonych kontrakt w gospodarczych. fi nansowe oraz ubezpieczenia na ży cie są zgodne ze standardami europejskimi i światowymi w tym zakresie. czeniowej i bankowej oraz minimalnej wysokości sumy gwarancyjncj na tzecz jednego klienta z tytułu umowy ubezpieczenia.

Dzięki temu spełnia ona określone funkcje. w kt 'rej trwa jej rozw j. Prze- cławskiego. znajduje odzwierciedlenie w r żnych sferach życia: społecznej.1. warto wskazać na niekt re źr dła ich kreacji. Innymi słowy. skalę ich występowania oraz zakres i intensywność przejawiania się mozna rozpaĘwać pod kątem efektywności prowadzonej przez par stwo polityki społeczno_ekonomicznej' 1 Koncepcję funkcji turystyki jako skutk w jej rozwoju przyjęto od K. pojmowane jako skutki jej rozwoju dla tych licznych sfer wsp łczesnego życia. 38'. Naturalnie skutki te wzajemnie się przenikają. psychologicznej. kulturowej.oa ffi FUNKC)E IDY5FUNKC)E wsPo ŁczEsN EJ TU RYsT YKI 6. Na funkcje turystyki można spojrzeć jako na wynik obiektywnych powiąza z otaczającą. przestrzennej i ekonomicznej. Można też się przyjrzeć skutkom tego rozwoju z punktu widzenia postulat w polityki par stwowej lub środowiskowej jako wyrazu woli i intencji określonych ośrodk w decyzyjnych oraz wiodących podmiot w w gospodarce. M wiąc zatem o funkcjach turystyki. Humanistyczne podstawy turystyki. programowaniu i organizacji turystyki.35. jako wielowymiarowe i dynamiczne zjawisko wsp łczesnej kultury bytowania społeczeristw. funkcje turystyki. wielowymiźrrową rzeczywistością. jw.1 . należy mieć na uwadze całokształtskutk w jej rozwojul. PotĘclE FUNKCJ! TuRYsTYKl Turystyka.noror. Rozważając zagadnienie określaniai klasyfikacji funkcji turystyki w przyjętym rozumieniu.' s.

że funkcja rueczywista jest mniejsza od oczekiwanej.2. Funkcje wsp łczesnej turystyki zasługują na systematyczną ocenę. FU N Kc)E wsPoŁczEsN EJ TU RY5TYK| 6. to jednak corazbardziej angazuje ona człowieka i wyczerpuje jego siły psychiczne. lecz także poszerzyć jego stan wiedzy o kraju lub regionie. Zaprezentowany dalej układ funkcji i dysfunkcji wsp łczesnej turystyki moze być dyskusyjny. Jej rozw j jest r wnież konieczny do odnowy otv utrzymania sił z ekonomicznego punktu widzenia fizycznych i psychicznych człowieka wydatkowanych w czasie pracy. kultury.Nalezy też przypomnieć. Twierdzenie. Dlatego funkcja rzeczywista turystyki zdrowotnej irzeczywiste skutki jej rozwoju przerastają funkcję oczekiwaną' Praktyka dowodzi. Na przykład rozw j tu. Ze spolecznego punktu widzenia istnieje konieczność pogłębiania wiedzy o wszystkich skutkach foZWo.2. Ten wzajemny związek obydwu zjawisk znajduje potwierdzenie praktyczne. Trzeba też powiedzieć. np. gospodarka zaśmoże wtedy ponieśćZnaczne straty. realizowana w pełni funkcja wypoczynkowa turyStyki stymuluje rozw j społeczny i gospodarczy. że obiektywny rozw j funkcji wypoczynkowej turystyki wymaga wzrastających wysiłk w ekonomicznych. Dlatego lepiej jest og lnie przyjąć. jak 388 . wzmacniania siły i poszerzania zakresu występowania skutk w pozytywnych oraz redukcji skutk w negatywnych. postulowane . zmniejszając odporność Życiową' Niepełny wypoczynek prowadzi często do kumulowania się zmęczenia i przechodzi w Stan wyczerpania. a także rzeczywiste. Temu właśnie dzić uprawianie turystyki.przeto nietrudno zauważyć. . Innymi słowy. Bez wypoczynku ludzie nie mogą dziaŁać efektywnie. Zagadnienie funkcji turystyki stanowi istotny problem naukowy o wyraźnie Zarysowanych aspektach praktycznych. iż koszty wypoczynku stale się zwiększają. Turystyka wypoczynkowa sama w sobie może sprawiać przyjemnośći być źr dłem radości życia. r wno funkcje. iz skutki rozwoju turystyki mogą być oceniane negatywnie. W takim przypadku mozna m wić o dysfunkcjach turystyki. 389 rystyki zdrowotnej może przynosić nie tylko poprawę szeroko rozumianego zdrowia społeczeristwa. Za' i dysfunkcje turystyki można rozpatrywać w odniesieniu do przyrody. że turystyka jest dziśpowszechną formą wypoczynku i samoobrony przed ujemnymi dla człowieka skutkami wsp łczesnej cywilizacji ma uzasadnienie empiryczne. jest więc funkcją turystyki. W tych sferach życiarozw j ta' rystyki może być źr dłem licznych satysfakcji. żebywa r wniez odwrotnie. Że skutki rozwoju turystyki mogą być oczekiwane. Wypoczynek w czasie wolnym od pracy i nauki. a takŻe ma uzasadnienie naukowe w teoriach wzrostu gospodarczego i czasu wolnego. Mimo że postęp techniczno-organlzacyjny sprawia. Postulowana skala funkcji zdrowotnej turystyki może zostać znacząco zmniejszona na skutek wa' dliwej organizacji usług zdrowotnych. jednak stanowi pr bę klasyfikacji skutk w ekspansji turystyki i jej wszechobecności w życiu. ju wsp łczesnej turystyki. iż nieza|eżnie od sposobu określania mają one charakter funkcji oczekiwanych lub postulowanych. oznacza to. FUNKCJA WYPOCZYNKOWA Funkcja wypoczynkowa turystyki jest szeroko opisywana w literaturze Z zakresu wielu dyscyplin naukowych. kulturowego. Ponieważ przyczyny wywołujące rozw j tej formy turystyki stają się coraz głębsze. Warto też parriętać. a okresy odzyskiwaniasiłflzycznych i psychicznych są obiektywną koniecznością. co z kolei tworzy materialno-organi zacyjne warunki do urzeczywistniania omawianej funkcji turystyki.1. grożącego niebezpiecznymi powikłaniami w orgamoże zatanizmie oraz niesprawnością w pracy i nauce. dewasta' cj a środowiska przyrodniczego. wypoczynkowych itp. gdy towarzyszą im pewne zjawiska patologiczne. a więc nie sp ełnia w s zy stkich zw iązany ch z nią o czelrjw a . odbywający się poza stałym miejscem zamieszkania. lęcz takŻe przedmiotem uzasadnionych i wielorakich trosk. że przypisywany często funkcjom wsp łczesnej turystyki charakter rzeczywisty nie jest całkowicie jasny. a także poza nią. człowieka jako jednostki i jako gru' py oraz w odniesieniu do gospodarki. Trzebazauważyć. nielegalny handel' infl a' cja. iż praca staje się flzycznie cotazłatwiejsza.

zakłady przemysłowe. uczelnie.L. praca zbiorowa pod red. Joga. Traci poczucie panowania nad strukturą organizacyjną i procesami. Styl życia w epoce przemian determinanty i układy odniesienia. Jest to r wniez zdolność do harmonijnego wsp łzycia i wsp łdzia. skierowanej przeciwko czynnikom szkodliwym. Punktem wyjściarozważa(l poświęconych zdrowotnej funkcji turlr styki jest definicja szeroko rozumianego zdrowia. Styl życia w epoce przemian determinanty i uklady odniesienia. 149 i nast. anonimowy i bezradny. od kt rej zależy Szansa realizacji zada . sklepach czy miejscach kultury i rozrywki. Uważa się. wanie turystyki w sferze ochrony zdrowia jest widoczne zwŁaszczawtedy. Spośrd wielu określer{pojęcia zdrowia spotykanych w literaturzc.] osiąganiem cel 'w. jw. Funkcjono_ S. 6. przy jednoczesnej ograniczoności przestrzeni. we wszystkich rodzajach środkw transportu. odbijających się na stanie zdrowia człowieka. gdy człowiek nie jest leniwy ani ociężały?. za: A. Systematyczne uprawianie turystyki. W tym sensie przct pełnię zdrowia rozumie się nie tylko brak choroby. lecz także energię. Podr ż turystyczna może tu być środkiem wzmacniającym poczucie wewnętrznej kontroli i osobistego wpływu na własne życie. nikiem ogromnych korzyści społecznych o określonych implikacjach ekonomicznych. zwłaszcza kwalifikowanej. w kom r- W układzie działan zmierzających do podniesienia poziomu tak ro_ zumianego zdrowia obecnośćturystyki jest bardzo waŻna. czyr{ską: . A.co wpływa na jego psychikę. Koncepcje i propozycje. Paweł. S.2. zak|adzie pracy. szczeg lnie szkodliwe przy jednoczesnym zmniejszaniu się odpornościpsychicznej w wyniku ptzemęczenia. podstawowe lasady Pawełczy ska. kiedy się patrzy na jej rolę w zmniejszaniu negatywnych skutk w wsp łczesnej cywilizacji. Pawełczyli ska.. do kt rych człowiek dąży. 148). 3 A. nie tylko więc zdolnośćdo podjęcia pracy. Turystyka może umożliwić zacieśnianie kontakt w z przyrodą i być czynnikiem prewencyjnym w zakresie zdrowia psychicznego.jakie sobie stawia społecze stwo..] satysfakcjizwiązanych z [. odporność og lną oraz zdolnośćdo łatwego wy. Podobne skutki może przynosić ingerencja wsp łczesnego paristwa w sprawy jednostki' ograniczająca zindywidualizowany spos b zycia - człowieka' Wszystko to powoduje często długotrwałe stresy dnia codziennego.. ale jednocześnie oddala człowieka od przyrody. iż w tej skomplikowanej maszynerii człowiek często czuje się zagubiony. Nie spos b tez nie wspomnieć o zagrożeniu zdrowia psychicznego niesionym przez zwiększanie się liczby ludnościświatai jej koncentracji przestrzennej. w Na poziom zdrowia psychicznego niekorzystny wpływ mają r wstruktury i spos b funkcjonowania podstawowych instynież złożoność tucji. w niniejszych rozwaŻaniach przyjęto definicję podaną przez A. warun kującą istnienie i działanie każdego człowieka zgodnie z jego celami. Warszawa 1976. Kuvalayanda. PWN. s. stanowi niekwestionowany spos b poprawy zdrowia psychicznego. Warszawa 1971 (cyt. Jest to trwała dyspozy cja psychofizyc zna do względnie systematycznego wydatkowania energii i do stałej regeneracji sił dla odzyskania dobrego samopoczucia psychicznego oraz [. dobre samopoczucie. kt rych uczestniczy... korzystnych zjawisk występujących wskutek rozwoju środkw masowego przekazu' Rozw j tych środkw zaspokaja ludzkie aspiracje. i satysfakcji wynikających z akceptacji przez grupę społeczną (bądź jednostkę). funkcje te w optymalnych warunkach są nql. Zdrowotna funkcja turystyki może się przyczynić do redukcji nie- banki czy organizacje międzynarodowe. Yineker.Pełna efektywność społeczna wypoczynkowej funkcji turystyki dą| się urzeczywistnić zwłaszcza w połączeniu z jej funkcją zdrowotĘ Mając wsp lny rodow d. s. Indyjski system leclnicTy. FUNKCJA ZDROWOTNA "i l" twarzania odporności swoistej. a jednocześnie podstawową wartośćspołeczną. urzędy publiczne. U podstaw zagroże dla zdrowia człowieka należy teŻ widzieć otaczające go środowisło'Wywofuje ono u człowieka stany agresji i po391 390 .Zdrowie stanowi podstawową wartośćindywidualną.2. W: S|/ życia. Masowośćr żnorodnych zbiorowości ludzkich występuje np. szkoły. źr dła przeżyć estetycznych. nadwerężonego wspomniany- - mi zjawiskami. konflikty ze sobą i otoczeniem. harmonii i porządku' Człowiek poznaje więc często uproszczony obraz świata. stanowiących układ odniesienia. jak np.. Naraża go to na frustracje. i metody. 2 kach zycia rodzinnego. w szkole. lecz stan. łania''3. Siciriskiego.

turysta odkrywa też nowe wartości moralne. Źr deł możliwościwychowawczych turystytj. natężenia hałasu). W rozumieniu A. Podczas imprez turyStycznych człowiek wchodzi w nowe grupy społeczne i musi opanowywać nowe role społeczne (przewodnika.e Ekonomiczny i Socjologiczny" 1974. Warszawa l9'l5. Turystyka w swoim założeniu wychowawczymmoże przynosić pozytywne skutki w toku całego ludzkiego życia. Z pojęciem środowiska społecznego pozostaje w bezpośrednim związku środowisko wychowawcze. Kamir ski. młodzież.in.3 . Wychowawczy walor turystyki należy szczeg lnie odnieśćdo jej dw ch rodzaj w turystyki krajoznawczej i kwalifikowanej. a A. Właśniew dążeniu do poprawy zdro. jest widoczna zdrowotna funkcja turystyki. Rozw j kulturalny zaśpolega na wrastaniu w wartości kultury w drodze przyswajania poŻądanych modeli kultury (np. można sądzić. że te trzy sfery ludzkiej osobowości stanowią jedność. kt rych jednostka staje się członkiem.rtr 4. członka organizacji turystycznych itp. Może też być środkiem wychowania zdrowotnego. Jest ono bowiem częściąobiektywnego środowiskaspołecznego (wraz z jego podłożem przyrodniczym i kontekstem kulturowym).in. wartościowego spędzania czasu wolnego.r sje nerwowe (w wyniku m.2. starość)organizm ludzki wymaga kompensacji dorosłość. Najczęściejwymienia się agresje biologiczne (wyi nikające np.. - kłopoty definicyjne. Kamirlskiegoa środowisko wychowawcze twotząosoby. nej cywilizacji tworzą układ czynnik w agresywnych.. Skłania to do wniosku. ze konsekwencje środowiskowetow arzy szące wsp łcze8. odpowiadających ideałowi wychowawczemu społecze stwa. spo. iż w tym złoŻonym procesie turystyka jest r wniez obecna. młodzieży oraz dorosłych do przyswajania wartości moralnych i zgodnych z nimi zachowa społecznych.55. wyr wnyWłaściwy wania ewentualnych brak w organizmu oraz pobudzaniaprzez korzystne warunki środowiska. studenta. wdrazającego człowieka do ochrony oraz doskonalenia zdrowia ftzycznego i psychicznego. jak i dorosłych oraz spełniając warunki ruchliwości przestrzennej. wypoczynku. wia przez redukcję stanu napięcia. Funkcje pedagogiki społecznej.34_36. kt ra jest źr dłem spokoju. Przyjmując. Kamir ski5 twierdzi. piękna i harmonii. pilota turystycznego. Przed podjęciem pr by określenia funkcji wychowawczej wsp ł. potrzebę ucieczki kompensacyj" nej. Środowisko wychowawcz. KształĘe się w nim r wnież właściwy stosunek do środowiska przyrodniczego i następuje uświadomienie aspekt w degradacji środowiska. kt re wywołując zmiany cielesno-fizyczne i psychomotoryczne. grupy społeczne i instytucje pełniące zadania wychowawcze. - rozw j biologiczny człowieka wymaga m. wywołujących zagrożenia warunk w zdrowotnych życia. m. łecznych i kulturowych.in.). może stanowić znaczący element wychowania ftzycznego. ruchu). moŻe stanowić istotne naruędzie realizacji prawa człowieka do zdrowego środowiska przyrodniczego. Kamir ski. z zalieczyszczenia żywności. zachęcające jednostki i grupy dzieci.wody i powietrza) oraz agto. PWN. Zagadnienie wychowawczej funkcji turystyki mozna rozważyć na tle koncepcji człowieka jako istoty biosocjokulturalnej. wejścio człowieka w bezpośredni kontakt Z nowym środowiskiemspołecznym. Wyzwala to w człowieku1 pragnącym utrzymać dobre zdrowie. wiek.in.leczce- 6. przez uprawianie turystyki o motywacj ach poznawczych. A. oraz na przyswajaniu sobie w tych grupach odpowiednich r l społecznych (np. W kontakcie z przyrodą. realizowanej przez turystykę. że zadanie środowiska wychowawczego obejmuje ca_ łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka oraz ł trojakich składnik w: przyrodniczych. ułatwia i przyspiesza socjalizację. zabieg w profilaktycznych itp. Sprzyja temu upowszechnianie kultury i samokształcenie. FU N KCJA WYCHOWAWCZA rozumianym jako zesp czesnej turystyki należy powt rzyć. s. A. a jej rola aktywna. W kaŻdej jego fazie (młodość. można tez upatrywać w budzeniu przez nią takich 5 chują się odrębnością sytuacji wychowawczej. pracownika). czrrcia szkodliwości. W sumie możil powiedzieć. Rozw j społeczny polega na kolejnym wrastaniu w grupy społeczne. przygotowujących go do życia w społecze stwie. 39Ż 393 .Ruch Prawniczy. szczeg lnie jej form specjalistycznych. Turystyka. że turystyka. zwłaszcza kwalifikowala. obejmując zar wno dzieci. iz turystyka oznacza m. (np. w kt rym zyje wsp łczesny czło. miłości ojczyzny).

Literatura przedw .l"sri sie w. wysoki udział w niej młodzieży.tyt i uzasadnienie jako element jej funkcji wychowawc zej. że zdo|nośćrozumowania' przyswajania wiadomości. Warszawa 7 8 K' Przecławski. dzę turysty o kraju i o świecie. W turystyce.""j tury. W:. FuNKCJA tśzTAŁcENlowA Przy założeniu. ność'odwaga' Kształtują on" po'tu*y i osobowości społecznie najba1. 394 395 .samodzielnę miotu poświęcona społecznym funkcjom turystyki głosi. 6.ryr'u. tzn. dze(l zgodnie politechnicznego.y.' ^Yoi:n. przy jednoczesnym Znawcza" można wyjaśnić. gospodar. kształceniowu runł"iu.z kulturą. w"ałog i kierowane czynności człowieka podejmowane dla osiągnięcia określonego zasobu wiedzy o otaczającym go świecie.Że kształceniowa funkcja turystyki.i *y"t o**-. jw.. To rygory uprawiania turystyki mają duże znaczenie * p'o"". a takżL urzą- nia turyst w. przyswaja sobie r wniez pewne umiejętności oraz na- ^_ 19'74. ze turystyki to nil tyko obcowanie _uprawianie zprzyrodą' Jest to kontakt.howa- z ich konstrukcją ru*. przede wszystkim kwalifikowanej. Warto powt rzyć.u" *oże wspierać rozw j biologiczny. kt re moze spożytkować praktycznie. to nasuwa się wniosek.. Poznawanie r żnych składnik w środowiskadzięki turystyce. iz poznawanie świataprzez _turystykę jest gł wnym elementem iei ru*c. daje też dobre mozliwości konfrontacji wiedzy og lnej oraz specjalistycznej z konkretnym obrazem rzeczywistości.e1mi_e. Przecław ski' rozszerza wie. poznania siebie samego.funkcja po- łowej''8. atakżepono. jak i praktycznym. Trzeba przypomnieć.opr cz wiedzy przez tlrystykę powinno się r wniez zdobywać umiejętności potrzebne do celowego siozytkowania tej wiedzy. HumanisĘc1ne podstawy turystyki. 56T..ęt-s"i wspodziałania z innymi.pWN. Umozliwia ono p. zyciem społecznym i ludnością odwiedzanych miejscowości. doskonalenia intelektu i d.j . szczeg lnie kwalifikowana' wy. mają szansę poznania świataoraz Swego w nim miejsci..stopnia olaz opanowaniazmęczenia. mieścisię w koncepcji kształcenia ustawicznego. zainteresowa i og lnej sprawności umysT. W: pedagogikn. społecznej i kulturowej.pod uwagę masowy charaktei ""ło*i"tu. Wujka przez ksztalcenie należy rozumjeć.oryr. wsp łczesnej . wać elementu wYchowania dziej pożądane. na drodze bezpośredniej obserwacji. że kvtałcenie jest częścią składową wychowania -"*iaui" jego szerokim znaczeniu6. Turysta bowiem. aby zintensyfikować badania efektywności wychowaw.'"iiu za innych odpowiedzialności. *y.2.ją.tyti i otra<tie iei rzeczywistąrolę w środowisku wychowawczym.u.yki oru. iż jedn ąz podstawowych funkcji turystyki w odniesieniu do turysty jest funkcja poznawcza.funkcja kształceniow a" zarniast. janie przez turyst w kultury technicznej. przejav a się w tym. że tvystyka. wsp lnota przeżyć. szczeg lnie o motywacjach poznawczych. s. społeczny i t<uituratny -u" przesffzeganiu zasad bezpiecze stwa własnego i innych.. kulturowym i przyrodniczym. "=dobycia umiejętności potrzebnych mu do przeobrazania światai do rozwoju jego określonych uzdolnie . s. zdobywa_ jąc orientację w otaczającej go rzeczywistości przyrodniczej.J cech' jak aktywność.Ęnośćdo wiedźy irwają przez całe życie człowieka. Zakłada się w niej. Warto też podkreślić. Na zakoriczenie wypada stwierdźiŻ. Funkcja kształceniowa turystyki. pedagogika. Miejsce pedagogiki w systemie nauk. należy tez upatry. Uwaza' sii. .podając definicję kształcenia. Wymaga ona r wniez u-i". ze jej uczestnicy.y"t i""n. jw. Wulek. Kształceniowa funkcja turystyki moze więc być spełniana zar wno w sensie poznawczym. więzy koleŻe stwa. wyki. c)yli umiejętności ko'mpetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystyczneg o. iz postulowana funkcja wychowawcza turystyki mieścisię w rygorach definicji wychowania o.. doświadczenia i samotsziałcenia. Przy jęcie określenia. zwłaszczamłoaycn. zwlaszcza jej form krajoznawczych.4. Turystyka bowiem.. maga wysiłku' pewnego odporności ftzycznej i |. jak pisze K.i. t Miejsce pedagogiki w systemie nauk. wchodząc w bez|ośredni kontakt ze środowiskiem społecznym.3540.

Wśrd tych czynnik w można wymienić przede wszystkim przemysł. rozumiane. ne. ne przeżycie turystyczne sprawia.Konfrontacja wiedzy o świecie. Jak to się starano wykazać w rozdziale 2. naZywanym urbanizacją. warto nich wiele cech wsp lnych. w swoim wymiarze ekonomicznym. że 6. Wiadomo bowiem. z uwzględnieniem wszystkich aspekt w przejawiania się tego procesu' iod wpływem rozwoju turystyki zwiększa się 1iczba ludnościstałej oraz sezonowo i tymczasowo zamieszkałej w danej miejscowości turystycznej. np. w turystyÓc krajoznavłczej człowiek odkrywa nowe wartości moralne i intelektuali. szczeg |nie zagranicznej. szkolnictwo średnie i wyższe. turystyka jest pochodną jednych czynnik w. czyli funkcja miastotwr rcza turystyki. arczw j innych generuje' iurystyka jako czynnik miastotw rczy tie ma charakteru uniwersaln"go. politycznych i gospodarczych w Polsce. Pozostaje do oceny oddziaływanie turystyki na proces urbanizacji. Proces ten jest uwarunkowany rozwojern określonychczynnik w miastotw rczych. kt rzy odkrywają. Kształceniowa funkcja turystyki znajduje takze odbicie w formułow& niu prawidłowego obrazu odwiedzanych miejscowościi kraj w. Kształceniowa funkcja turystyki zasługuje na popularyzację zwłaslł cza w turyStyce młodziezowej zorganizowanej. czyli ruchu turystycznego -kulturowe podstawy i gospodarki turystycznej. port. społecznym i przestrzennym. naukę. Po tych uwagach wstępnych można przejśćdo zaprezentowanla Zakresu oddziaływania turystyki na proces urbanizacji. Na skutek tego zwiękżycia obu grup ludności oraz zmniejsza satysfakcja sza się uciążliwość turyst w. że stosunek liczby ludności stałej do stanu ludności og łem Na zakoriczenie tego fragmentu rozwuża wolno powiedzieć. stanowiące rozwoju turystyki. atakŻe handel hurtowy. przebywającej w szczycie turystycznym jest wysoki i zwiększa się w miarę wzrostu atrakcyjności turystycznej danej miejscowości' Fakt ten nie zawsze jest uświadamiany przez planist w oruz organizator w podaży usług turystycznych i og lnomiejskich. Ń omawianej roli występuje gł wnie na obszarach wyposazonych przyrodniczojak wiadomo w walory turystyczne.2. r wnież zwr cić uwagę na jej znaczenie dla samokształcenia uczestnik w podr ży turystycznych. Że poznawane fakty są szczeg lnlc odczuwane. w określonych warunkach kształceniowa funkcja turystyki. może też oblldzić w sobie nowe zainteresowania intelektualne oral kulturalne. 396 397 . żc turystyka krajowa i zagraliczna. Jego podstawowym miernikiem ludności zamieszkałej w miastach w stosunku do og lnego zaludnienia na danym obszarze geograficznym. zorganizowana w formie wycieczeĘ moze być interesującym źr dłem wiedzy i instrumentem wychowania. między wsp łczesną turystyką a procesem urbanizacji występuje dwustronna za|eŻność. garnizon wojskowy i turystykę' Turystyka. Doświadczenie renomowanych miejscowości turystycznych wikazuje. FUNKCJA MlAsToT wÓnczn Jak juz stwierdzono w rozdziale 2.Turystyka daje okazję do praktycznego wykorzy_ stania umiejętności językowych.Wpływ urbanizacji na tempo i kierunki rozwoju turystyki Został już dokładnie scharakteryzowany. Sil. ekonomicznej. ze mimo zewnętrznych r żnic istnieje w się oraz wsp łdziałanie. z praktycznym doświadczeniem turyst w jest formą weryfikacji tej wiedzy i niejednokrotnie powoduje szok. administrację publiczną. wykazuje określone związkj z podstawowymi czynnikami miastotw rczymi. może odegrać znaczną rolę w postępowych przeobruŻeniach społeczno-kulturowych. węzeł komunikacyjny. Turystyka ułatwia też porozumienie między ludźmi. Miastotw rcza funkcja turystyki zawiera teŻ wiele element w pochodnych od innych jej funkcji. opanowana wcześniej wiedza o życiu Rozvłażajączagadnienie kształceniowej funkcji turystyki. zapamiętywane i uświadamiane. interesującą z punktu widzenia nowoczesnych czynnik w przemian społeczno-gospodarczych i przestrzennych. Ponadto w strukturze czynnik w miastotw rczych turystyka pełni funkcję modernizacyjną. okolicznośćtawzmacniapozyqę turystyki w procesie kulturowym.5. zdobytej dzięki czytaniu książoĘ prasy i oglądaniu telewizji. pozwalających na zrozumienie społeczno-kulturalnym innych kraj w moze stymulować aktywnośćintelektualną turyst w na rozwoju jak już stwierdzono Proces urbanizacji polega jest wzrost liczby ośrodk w miejskich.

Dana jednostka osadnicza urbanizuje się i rozszerza terytorialnie. zaś |iczbaturyst w odwiedzających Florydę zŻ3 mLn do 36 mln. j kempingi. warunkującej funkcj onowanio wządzeft oraz instytucji turystycznych danej miejscow-ości. pamiątkarskiego itp. wycieczkowa i weekendowa. zagęszcza się sieć zaklad w gastronomic znych. to nietrudno zauważyć..Miastotw rczą funkcję turystyki można też rozpatrywać z punktu widzenia cel w podr iy turysĘcznej.podarowanie. Wydaje się. motele. wzrost zatrudnienia w sektorze usfug turystycznych. iz turyściw istotny spos b się przyczyniają do rozwoju miejscowości gwarantującej im zaspokojenie iej potrzeĘ. Floryda)' Park ten zajmuje 111 km2 powierzchni i odwiedza go kilkadziesiąt milion w os b rocznie. powstaje i rozwija się skupisko miejskie. p''y korzystnych warunkach naturalnych danej miejscowości. skuteczność kuracji wymaga zorganizowania zespołu usług zapewniających osiągnięcie celu. Z biegiem czasu powstają odpowiednie sanatoria.1 "ugo. niezależnie od długościtrwania Sezonu wypoczynku. 398 Rzeczowym wyrazem rozwoju szeroko rozumianej infrastruktury turystycznej i miejskich urządze komunalnych jest odpowiedni przy_ rost zabudowy określonej miejscowości. Prawie dwukrotnie wzrosła liczba mieszkarc w.u oraz wzrasta liczba zatrudnionych w gospodarce. hotell. '"""p"ii Jeżeli np. Krynica Zdr j. lstltnym cz nikiem rozwoju urządze infrastruktury turystycznej i paraturySt' są nakłady inwestycyjne. Tury styka w parkach rozrywki. rorrr"rzają ekonomiczne podstawy rozwoju danego miasta. czyIi og lnie turysĘka rekreacyjna' Inieresującym przykładem miastotw rczej roli turystyki mogą być parki rozrywek. Liczba pasażer w komunikacji lotniczej wzrosła siedmiokrotnie. Powstają bowiem nowe obiekty noclegowe. przesrrz"nni" -"hłonniejszą i przez to atrakcyjniejszą dla turyst w. rozwija się r żnorodna sieć usług towarzyszących. W taki . iż miastotw rcza funkcja turystyki działa według zasa_ dy sprzężenia zwrotnego. stanowiącej stały element zabudowy miejskiej.Problemy Turystyki" 1'98'1. Połczyn Zdr j. osiągnięcia wspomnianego celu podr ży turystycznej jest. Nałęcz w. Dowodem tego mogą być liczne miasta w pasie wybrzeża Bałtyku oraz sieć g rskich ośrodk w turystyki wypoczynkowej. Michna. powoduje wzrost liczby ludnościw kąpieliskach nadmorskich i ośrodkach turystyki g rskiej. domy źd'oio*". Busko Zdr j. pola namiotowe. W dążeniu do coraz lepszego zaspokajania roilicznych choć stanowią istotną przesłankę podjęcia takiej podr ży. do 35 Ęs. Dobrze rozwinięta sieć szeroko rozumianych usług turystyczny. potrzeb turyStycznych powstaje bogata sieć zakład w usługowych b pośrednio i pośrednio świadczących usługi dla turyst w. dostosowanej do potrzeu t"ł_ l stycznych. produkcj a przemysłu spożywczego. Dla przykładu można wymienić Krynicę More R. Walt Disney World (Orlando. isiotne zmiany. W zakresie urbanizacji ekonomicznej turystyka ma duże pole od-. Przykładami tego rodzaju miast w Polsce mogą być: Zakopane. .oś-ni" |iczba turyst q aby z kolei z jeszcze większą siłą oddziaływać nagospodarczy i przestrzenny rozw j ośrodka turyStycznego. juk np. Podobny mechanizm rozwoju pod wpływem turystyki można wskazać la przyŁJadzieparku Disneyiand wKalifornii i innych w Europie Zachodniejg. działywania.1". rozrywkowych i kulturalnych. nt I' 399 .in. Ruch turystyczny pobudza do rozwojulospodarkę danego ośrodka. rzemieślniczych. morze czy powietrze g rskie nie wystarcz4-ą uo'i"m. wykazujących stosunkowo szybki wzrost liczby ludności. rozwija się budownictwo'mieszkaniowe.po'ou turystyka oddzialuje na przestrzenną stronę proces w urbanistycznych. zapewniające atrakcyjne spędzenie wolnego czasu' Takim miejscem jest m. Gtspodarka turystyczna i wsp łdziałaj ące z nią gałęzie gospodarki miejskiej zwiększają więc źr dła zarobkowania w sektorze nierolniczy^-orui. a za gralicąVichy we Francji' W procesach urbanizacyjnych duzą ro1ę odgrywa turystyka pobytowa. wu-nki".. czyniąc ją sprawniej szą. gł wnie obcokrajowc w. Sło ce.h. Potrzeba wypoczynku nad morzem czy w g tach prowadzi do rozbudowy infrasruktury turystycznej. Dążenie do więtszości z nich prowadzi do rozwoju miasta. Rośnieliczba ludności stałej zatrudnionej w obsłudze ruchu turystycznego. mającego warunki turystycznej. hotele. Następuj e iez rozw j gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. opr cz walor w turystycznych danej miejscowości. Pod Znacznym wpływem turystyki w omawianym kompleksie w regionie orlando zaszły od 1970 r. komunikacyjnych. w eretcie tego rozszerzają się możliwościrecepcji turystycznej całego miasta. W latach 1glo-tgtz liczba pokoi hotelowych wzrosla z 6 tys. Powstają nowe utice i drogi. W ich wyniku powstają ''o*" -l"1ś. odpowiedni" . Rośniewięc majątek trwały miasta. Sopot. gwaranĘe przekształcenie jej w prawdziwe miasto. jako cel podr ży turystycznej weźmie się leczenie.

Atlantic City. R wnież zestaw referat w na międzynarodową konferencję nt. Jastrzęb ią G Wybrzeża czy Riwiery. a dzięk't temu umożliwiające szeroko rozumianą społeczną lokalizację innych ludzi''ll. kt re rozwijają się dzięki określonym potrzebom turyst w. Wersal. 155. Po pierwsze. gdy tylko występuje w układzie licznych czynnik w miastotw rczych. będących zasadniczą przesłanką rozwoju turystyki. Nie jest to rzadkością w historii miast i ośrodkw turystycznych. W wyniku tego rozwijają się i stabilizują gospodarczo. Z potrzebą wypoczynku często się łączą potrzeby emocji estetycznych. W celu ich zaspokojenia |iczne rzesze turyst w odwiedzają miejscowości słynące z zabytk w kultury materialnej. Juratę. Sicir ski przez styl życia proponuje . to oczywiście oddziałuje pobudzająco na rozw j miasta. jej wpływ przejawia się w tym. - i teoretyc7ne. r| A. Niekt re miejscowości zaspokajają religijne potrzeby turyst w. Nie powinna też degradować pierwotnych walor w naturalnych.sty| życia". Dijon.. 40r . Jeżeli dominuje w niej. Wszelka żywiołowość prowadzi do sytuacji. jak i zagranicznej. Należą do nich przede wszystkim: Florencja.. A.. Punktem wyjściabędzie zdefiniowanie pojęcia . Siła miastotw1tczego oddziaływania tury_ stykijest szczeg lnie duża. iz wiejskie elementy stylu zycia. Miami. Jerozolimę. że urbanizacja nie nalezy do podstawowych czynnik w determinujących treśćstylu życia. wrzesieri 1988. Ponadto istnieją miaSta.. Siła miastotw rczej funkcji turystyki 1est zależna od wagi.. Turystyka a pr7emiany sĘlu życia. jw.. poddawane żywiołowym proce400 Należy zaaważyć.. Zakopane. Spośrd miast wypoczynku za granicą można wskaza Brighton. Świnouj ście.. urbanizacja w płaszczyźniespołecznej wnosi jego miejski charakter. kt rych gł wną siłąprzyciągającą są skarby sztuki. Zakopane. w kt rej miejscowość turystyczna przestaje spełniać swoje funkcje i przechodzi do tzędu jednostek osadniczych. utraciło wiele na wartości jako miejscowośćwypoczynkowa. i ekonomiczna. te. to rolę turystyki w tych przemianach mozna traktować w sensie modyfikacji zmian. Wisłę czy Szczyrk. gdy poszczeg |ne cele nakładają się na siebie. gdy większa częśćludności zawodowo czynnej jest zatrudniona w obsłudze ruchu turystycznego. zar wno krajowej. Rozw j zatem tego rodzaju jednostek musi być oparty na planie zagospodarowania przestrzennego. kt re były kojarzone z pracąrolnika i mieszkaniem na wsi.. W literaturze termin ten jest r żnie określanylO. Jastarnię. jaką turystyka ma w strukturze funkcjonalnej danego skupiska ludności. miasta Krymu. Ma to miejsce w wczas. wysyłających swoich mieszka c w na wypoczynek do innych obszar w. Turystyka przyczynia się także do rozrostu miast. Ateny (Akropol) itp. Wydaje się. Wzrost liczby mieszkar c w miast i rozpowszechnienie się miejskiego stylu życia r wnież na wsi mogą wyjaśniaćmechanizmy tych przekształceri także pod wpływem turyStyki. nie pozbawionych walor w turystycznych. że urbanizacja turyStyczna oddziałuje na proces ujednolicania stylu ży cia przez o gr aniczanie r żnic lokalnych i zmniej zob.Ustkę. Wenecja. Zapewnia to jej istota społeczna czy Mekkę. Reims. Po drugie.in.. Częstochowę Każdy cel podr ży turystycznej prowadzi pośrednio do rozwoju skupisk ludności miejskiej. że np. Wiadomo. są powoli i systematycznie zastępowane elementami związanymi z pracą oraz życiem w mieście. Lourdes. że proces urbanizacyjny na obszarach turystycz_ som urbanizacji przez turystykę. jvł. iż warunkiem miastotw rczego działania turystyki na obszarze wSpor mnianych miast jest ponadregionalny i międzynarodowy zasięg oddzia_ ływania ośrodk w religijnych. specyficzne dla ich usytuowania społecznego.. Styl życia problemy pojęciowe s.. masowy charakter wsp łczesnej turystyki.kształĘąc zastanowić nad udziałem turystyki w przemianach stylu zycia w kontekście funkcji miastotw rczej.rozumieć zakres i formy codziennych zachowa jednostek lub grup. daje podstawę do twierdzenia. Styl życia. tzn. Jeślisię przyjmie. W: Sry. Jako przykłady powstania i rozwoju takich miast można wskazać m.Instytut Turystyki.rę. Jezeli chodzi o miejscowości typowo turystyczne. manifestujące połozenie społeczne otaz postrzegane jako charakterystyczne dla tego połozenia. Mozna się tu zmiany do stylu życia. Są to więc skupiska ludności. Przy takim załoŻeniu urbanizacja społeczna przezturystykę może oddziaływać na styl życia dwukierunkowo. tzn. Warszawa. nych powinien być optymalizowany. daje |0 obszerny przegląd interpretacji tego terminu. to urbanizacja demograftczna oraz przestrzenno-techniczna swoimi rozmiarami i strukturą nie może obntżać wartości recepcji ruchu turystycznego. siciriski./ życia. Lazurowego ską. Jakjuz wspomniano.

Po tych uwagach og lnych można podjąć pr bę wskazania na rolę turystyki w modyfikowaniu niekt rych składnik w stylu życia. stąd się biorą pewne uproszczenia wywod w.szanie ich między miastem a wsią. 144.in. większa kultura spożycia i rozmaitość posiłk w oraz konsumpcja przetwor w. w degradacji środowiska przyrodniczego. W ośrodkach turystycznych.in. pod wpływem popytu na usługi noclegowe. język w obcych. R wnież w dziedzinie ubioru można wskazać na zmiany pod wpływem turystyki. 30l-302. Ten proces ujednolicania moze się odbywać dośrodkowo. odzywianie uzna się za segment konsumpcji. Miastotw rcza funkcja turystyki może oddziaływać dwojako w odniesieniu do rodziny. Istotnym składnikiem stylu życia jest zdrowie definiowane pozytywnie. - determinanty i układy odniesie- 403 . szczeg lnie wśrd ludnościzamieszkującej duze miasta. czyli rozumiane jako dobre samopoczucie fizyczne. to trudno nie zauwuŻyć wpływu turystyki na kształtowanie jego modyfikacji. tzn. rozw j gastronomii). że turystyka kształtuje patriotyczne postawy jednostki lub grupy. iż stwierdzenia dotyczące stopnia oraz kierunk w tego od_ działywania mają charakter hipotez. s. obejmować elementy stylu miejskiego i tra_ dycyjnego w postaci pewnych wartości środowiska wiejskiego. Jezeli np. że proces urbanizacji jako wynik cywilizacji przemysło- życia.. obserwuje się wzrost standardu mieszkar . iż rodzina stwarza także własne środowisko kulturowe. w zwiększonym obciązeniu organizmu nadmierną |iczbą bodźc w i we wzrościeprzeciĘenia komunikacj ą. Ma ona sw j udział w zwiększaniu nacisku na ochronę zdrowia w obszarach zurbanizowanych. Należy Zastrzec. kul_ tury regionalnej czy stosunku do przyrody. Pod wpływem urbanizacji. Sry'l życia w epoce przemian nia. przy powrocie rodziny lub jej członka z podr ży turyStycznej. Wiadomo. s. jw. geografii. pochodzącym od turyst w. pod wpływem turystyki biorącaudział w ruchu turyStycznym. Przejawia się ono m. Składnikiem stylu zycia moze być życie w rodzinie. np. turystyczne formy zagospodarowania tej kategorii czasu mają tendencję do utrwalania się i szerokie perspektywy. Ludnośćobszar w zurbanizowanych. sw j styl wej jest r wmęż nośnikiemwielu zjawisk stanowiących niezamierzony produkt uboczny tego procesu. Przejawami tego mogą być: wzrost konsumpcji zywnościpoza domem (m. dzięki wychowawczo-kształceniowej funkcji turystyki. Jednak może r wnież wnosić elementy niekorzystne do obraZu tego środowiska. Skutki pozytywne to możliwość wzmocnieniawięzi emocjonalnych rodziny. konsumpcji. np. własnego narodu. zaciera się teŻ r żnica w sposobie ubierania się poszczeg lnych warstw i społeczne. Szczepariski. satysfakcji społecznych i tw rczości|3. odzież staje się wyr znikiem subkultur. a także bodźcem do nauki np. W zespole codziennych zachowa formujących styl zycia znajduje się także czas wolny i sposoby jego wykorzystania. bądźteŻobejmujące takie cechyjednostki.jak zdolnośćdo pracy. Zjawisko to wzrasta w miarę rozwoju miast i pogarszania się środowiska zdrowia ich mieszkar c w. Jak juz wcześniej wykazano. Jednocześnie turystykę jako stymulator środowiska zdrowia należy umieścićw układzie pozytywnych skutk w procesu urbanizacji. Aktywną obecnośćturystyki można też odnotować w kształtowaniu się kolejnego składnika stylu życia. Wyraża się to m. w postaci obcych zwyczaj w czy słownictwal2. Należy tu takze upaĘwać możliwościnatężenia funkcji socjaliza- cyjnych. jw. a pośrednio i turystyki. etnografii czy pogłębiania wiedzy o kulturze. następuje pogorszenie się szeroko pojętego środowiska zdrowia. Turystyka może też nasilać tendencje do umacniania lub osłabiania partnerskich stosunk w w rodzinie. np. Nie można wykluczyć osłabiania sp jności rodziny w wyniku niedostatecznego przeciwdziałania naciskom zewnętrznym.. jej rola w formowaniu tego środowiska może być poZytywna. wzrasta jej udział w zagospodarowaniu czasu wolnego od pracy itp. Elementame pojęcia socjologii' PWN. 13 |2 J. wykazuje relatywnie większe motywacje do podnoszenia swoich kwalifikacji i poziomu wykształcenia og lnego. Przedmiotem oddziaływania turystyki w omawianym zakresie jest r wnież mieszkalnictwo. Tlv rcza obserwacja turyst w krajowych i zagranicznych oraz kształceniowa funkcja turystyki mogą być źr dłem kształtowania osobowości otwartych na innowacj e. A. czyli przekazywania dzieciom dziedzictwa kulturowego. Jest to widoczne np. Pawełczyriska. w tendencji do posiadania domk w letniskowych. Przy założeniu. w większym docenianiu mody i jej urozmaicaniu. tj.in. np. psychiczne ludności i grup wiekowych. Warto wreszcie zalważyć.

poprawiają warunki zycia ludności wiejskiej i podtrzymują funkcjonowanie niekt rych gospodarstw wiejskich. Zwiększająca się Zwartość tej zabudowy i wymiar przestrzenny (np. iż uprawianie turystyki. np. Mogą tez być przyczyną wielu zjawisk patologicznych. Można zatemWzyjąć. Skutki wzrastającej roli turystyki są szczeg lnie widoczne w zakresie urbanizacji ekonomicznej i technicznej. kształĘąc w określonym zakresie styl życia ludnościmiejskiej. większą dostępność d br kultury. w tym z turystyki. W su404 . co wzmacnia rolę turystyki w omawianym zakresie. kempingi. Dowodem na to moze być zwłaszcza sieć wsi turystycznych. Mozna postawić tezę. że miastotw rcza funkcja turyStyki. Praca taka daje młodym ludziom więcej swobody. lepsze warunki rozwoju osobowości. iz nieracjonalna urbanizacj a techniczna wiej skiej sieci osadni czej może by ć przy czy ną degradacji środowiska przyrodniczego' Urbanizowane wsie turyStyczne stają się r wnież obiektem przekształcer w sferze społecznej. W tym sensie ma charakter pozytywny. jakości i stylu życia ludnościwiejskiej. Miastotw rcza funkcja tury_ styki przejawia się tu z r żnym natężeniem we wszystkich czterech płaszczyznach przebiegu procesu urbanizacji. warto r wnież zwr cić uwagę na stosunki spo_ łeczne. parkingi) nie- rzadko są wyobcowane ze środowiska wiejskiego i obniżają walory krajobrazu wiejskiego.. w sferze obrotu ziemiączy obyczaj w. iż turystyka wywiera także wpływ na przebieg urbanizacji wiejskich jednostek osadniczych. Trzeba też og lnie zauvłażyć. Warunkiem funkcjonowania wsi letniskowych jest też wyposażenie ich w podstawowe utządzenia infrastrukturalne o charakterze turystycznym i miejskim. jest lub moze być podważoflaprzez pojawienie się lepszej pracy dla obu płci w sferze obsługi ruchu turystycznego. Zapr ezentow ane r o zw ażania o mi as to tw r czej funkcj i w sp łc ze snej turystyki upoważniają do wniosku. domki letniskowe. wykazująca wzrost w miarę rozwoju turystyki. kwalifikowanej czy wycieczkowej. ściśl'e związana z dawną strukturą ekonomiczną gospodarstw chłopskich i decydowaniem o dziedziczeniu. Turystyka. takie jak koleże stwo iprzyjaź '. społecznego i kulturalnego. Skutki nie kontrolowanego rozwoju turystyki na tych obszarach mogą jednak r wnież być niekorzystne i wyrażać się np. Że aczestnictwo w kulturze ma relatywnie korzystniejsze warunki rozwoju w wyniku procesu urbanizacji. Podstawy urbanizacj i ekonomicznej w si rozsze rza także rozbudowa sieci usług bytowych świadczonychturystom i ludności wiejskiej. że turystyka może w tym procesie zĄąć znaczące miejsce. jako częśćskładowa szeroko rozumianej kultury. $ 405 $ :{ tl $ . w degradacji środowiska przyrodniczego. Badania dowodzą. kt ry pod wpływem turystyki jest poddany przekształceniom na wz r miejski. Jej pozycja wynika r wnież z te9o. iz tworzenie nowych miejsc pracy oraz osiąganie dodatkowych dochod w. Widoczne są pożądane przemiany pod tym względem.. w sensie skutk w jej rozwoju. Wyrazem tych przemian moze być zatem poprawa warunk w. Dotychczasowe rozwuŻania o roli miastotw rczej funkcji turystyki w modyfikowaniu miejskiego stylu życia skłaniają do og lnego wniosku. że rośnie odsetek ludności wiejskiej uffzymującej się z nierolniczych źr deł zarobkowania. mie te przemiany ekonomiczne pochodzenia turystycznego mogą zahamować odpływ ludnościwiejskiej do miast. Można je zwłaszcza odnieśćdo stylu życia. pensjonaty. Turystyka ułatwia też swobodne i intymne kontakty międzyludzkie. przyczyrtla się d9 wzmocnienia i poszerzenia tego uczestnictwa. Przejawem urbanizacji technicznej wsi jest r wnież rozszerzająca się zabudowa typu miejskiego. tworzy korzystne warunki do powstawania tego rodzaju stosunk w społecznych i do wzrostu znaczenia elementu komplementarności w charakterze więzi między turystami oraz między turystami a ludnością goszczącą. obserwuje się. np.Doświadczenie wykazuj e. Na przykład tradycyjna władza ojcowska. artykuł w żywnościowychitp. Rozważając kierunki oddziaływania turystyki na kształtowanie miejskiego stylu zycia. Rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej oraz kontakty ludności wiejskiej z uczestnikami ruchu turystycznego tworzą podstawy tych postępowych przemian. częSto zagrożonych ekonomicznie. wyposażonych w określone walory turystyczne. og lnie można więc powiedzieć. jest istotna dla wielokierunkowych przekształcer wiejskiej sieci osadniczej. r wniez z tytułu sprzedaŻy turyStom i organizacjom zajmującym się obsługą ruchu turyStycznego usług noclegowych. iż jest ona jednocześnie jednym z cel w zyciowych wyznaczarLych wsp łcześnieprzezmiejski styl życia' Wsp łczesna wieśznajduje się r wniez w polu oddziaływania procesu urbanizacji. że vrbanizacja wywołuje zjawisko turystyki. kt re z kolei potęguje działanie czynnika wywoławczego.

nie miastotw rczego działania turystyki powinny być regulowane w cQ}i lu zachowania szeroko rozumianych społecznych wartościwsp łcze&:' nej turystyki. rodzaje i sposoby uprawiania rozrywki oraz zabawy były wartośc iąi rntały zna- 406 . cześniestała ewolucja form wsp łczesnej turystyki zwiększa formułowania wzaj emnych powiązar{ tych zj awisk. W edukacji kulturowej głosi się też postulat. FUNKCJA EDUKACJI KULTUROWEJ Związl<t turystyki z kulturą pozwalają na sformułowanie wniosku. Funkcja edukacji kulturowej turystyki odnosi się nie tylko do samych turyst w. jest w tym procesie powszechna i może przynieśćwiele wartościowych efekt w. Edukacja kulturowa może mieć postać samokształcenia. turystyka zaśwzbogaca. kulturowy. zasługującej na upowszechnienie w warunkach maso.o_lę * kształtowaniu świadomości kulturowej jej uczestnik w. wości wsp łczesnej turystyki. |a i K. szczeg lnie o podłożupoznawczym. Przyjmując. w wyni' ku edukacji kulturowej.np. Termin ten odnosi się do r Żnych dzie' dzin życia.2.war to podnieśćzagadnienie stanu zdrowia społeczeristwa. dzeri kulturalnych. do korzystnych przemian kulturowych. Przecławski. Turystyczna edukacja kulturowa przejawia się takze w ekonomicz_ nych aspektach rozwoju turystyki. W tym sensie odzwierciedla ją wzrost poziomu życiaw wyniku ekonomicznego i społecznego rozwoju miej scowości turystycznych. wzbogaca ona uczestnictwo w tradycji kulturalnej kraju i świata.k_ tualnej oraz kultury życia codziennego.po. Humanisryczne podstawy urystyki. spotkanie kultur i czynnik przemian kulturowychla. w sferach etyki (ochrona środowiska'. ze kultura oznacza spos b. W ten. Przecławski wyraża pogląd. plażowej. nych czynnikiem edukacji kulturowej jest tez turystyka pielgrzymkowa.niesie przy tym wiele wartości moral_ i społecznych. Korzyściekonomiczn e rwiry. K. Upowszechnienie wymienionych form turystyki oraz tworzeł nie odpowiednich warunk w ich rozwoju mogą się przyczynić do po' lepszenia stanu zdrowotnego społecze stwa i w konsekwencji. zumianej kultury są obecne prawie we wszystkich rodzajach wsp li czesnej turystyki. Wywiera ona r wniez określony wpływ na iozw j kul_ turalny miejscowości odwiedzanych przez turyst w. atakże coraz częściej zabytkami przemysłowymi. chroni i dobra kulturalne. Turystyka archeolo giczna pogłębia świadomość kulturową społecze stwa pod względem tradycji wytw rczościprzemysłowej. w Polsce jest zły. element kultury. że elementy szeroko ro. Edukacja kulturowa jest terminem dającym wyruz nowej potrzo' bie turystycznej.. iuł"i" interesują się wielkimi osiągnięciami naukowymi i technicznymi. aĘ poziom. w parkach rozrywki oraz w odni"sieniu do wielkich miast i metropolii gospodarczych.6. jw. Podjęta w tym rczdziale pr ba określenia postulowanych funkcji httr rystyki w sferze pozaekonomicznej dowiodła. Postulat ten ma szansę realizacjiw turystyce Turystyka krajoznawcza otaz kwalifikowana. gł wnte młodzieży. Przyswajają oni zaobserwo_ wane u turyst w z reguły wyższe potrzeby kulturalne oraz ucząsię ko_ rzystać z przygotowanych dla turyst w i wymaganychptzez nich urzą- miona dobra kulturalnego. W sumie te rodzaje iurystyki mogą spełniać oczekjwania edukacji kulturowej społeczer{śtwa. ra inspiruje rozw j turystyki. uprawiana rozumnie i dobrze zorganizowana. że dziedziny te znajdują się w związku dialektycznym. może odegrać doniosłą . a także spos b i poziom życia ich stałych mieszkarc w. jakośći poziom życia. int. Promując liczne wartościreligijne.t. iż ryzuje moze być traktowana jako funkcja kultury. przeto trzeba zwr ci uwagę na rolę turystyki wypoczynkowej i zdrowotnej w poprawie Ę sytuacji. Wymiar edukacji kulturowej ma r wnież turystyka polegająca na zwiedzaliu zakład w przemysłow ych. Ponieważ stan kultury pod tym względem np.ou mogą oni odnieśćwiele korzyści. obecność turystyki. 6. Turystyka zaśma bardzo dogodne warunki do przal kazywania tych wartości kulturowych swoim uczestnikom i otoczeniu' w kt rym są osiągane jej rozmaite cele. czyli archeologicznu.ałe z tozw o- festiwalowej.Jednocześnie skłaniają one do następnego wniosku. iż zakres i natęż!r1l.

Jeżeli popytowi temu przeciwstawi się odpowiednio zorganizowaną poda:ż poszukiwanych usfug i d br materialnych. Jak wiadomo. a więc nośnikami popytu na r żnorodne świadczeniaturystyczne. iż konstatacja wyższego poziomu Życia w czasie uprawiania turystyki. dotyczącego wpływu turystyki na procesy rozwojowe w r żnej skali prze_ Turystyka. wpływa za408 kulturalnego i gospodarczego. opr cz warunk w natuU podstaw dochodowości turystyki leŻy wymaganie stworzenia pewnego miniralnych danej miejscowości - 409 . ryzuje go rozwinięty poziom funkcji turystycznej. Punktem wyjściarozwaŻail jest twierdzenie. jak i sfery podziału. Ta obecnośćtu_ rystyki jest widoczna w kształtowaniu modelu konsumpcji. komunikacyjnych. Wolno sądzić. FUNKCJA EKONOMICZNA Zgodnie zprzyjętąkonwencją podrozdział ten. Przeprowadzona w rozdziale 4 ocena miejsca turystyki w strukturze gospodarki narodowej daje podstawy do twierdzenia. rzemieślniczych. Turystyka zaśo motywacjach poznawczych moŻe przynieśćefekty w formie nowych tozułirya w wielu dziedzinachżycia. Wzrasta liczba nowych stanowisk pracy. przez efekt naślazwłaszcza zagranicznej. swojej dyspozycji środkipłatticze. W polskiej rzeczywistości ekonomiczna funkcja turystyki nie była należycie doceniana.g o s p o darc ze g o ro zw oj u ob s zar w re c ep cj i tury s Ę c zn ej. Wiadomo. informacyjnych. powstawanie nowych źr deł dochod w w miejscach restrzennej. jest dokładnie opisana zwlaszczaw zagranicznej literaturze przedmiotu. iż do sfery wymiany można przypisać efekty dewizowe turystyki międzynarodowej.Moze więc wzbogacić postawy patriotyzmu. wyższego poziomu życia stanowi istotnej wagi bodziec do postępu społecznego' downictwa cepcji turystycznej. Ekonomiczne' dodatnie skutki turystyki przejawiają się w skali kraj owej i zagr anicznej.moŻe też się przyczynić do intelektualnego rozwoju społecznościturyStycznej. stwarzając możliwości odnowy sił człowieka. prowadzi do wzrostu wydajności pracy. zaspokaja potzeby w zamając do kresie usług. jako zjawisko o bogatej i r znorodnej treściekonomicz_ nej. dokonuje zakupu Sprzętu turystycznego. że turystyka ze swej natury jest formą konsumpcji. wyrażające się gł wnie w ich wpływie na bilans płatniczy kraju o rozwiniętych funkcjach turystycznych. poprzedzony w rozdziale 2 obszerną analizą uwarunkowa rozwoju turystyki jako zjawi_ ska ekonomicznego. Należy też dodać.jem turystyki odnoszą się też do całego kraju. gastronomicznych. pamiątek itp'.atakże na strukturę popytu i w efekcie oddziafuje na rozmiary oraz strukturę wydatk w ludności. Wolno też przypomnieć. powoduje liczne konsekwencje we wszystkich sferach gospodarowania. stając się uczestnikiem rynku turystycznego. Warto więc jeszcze raz podkreślić jej walory w procesie gospodarowania. stanowi pr bę wnioskowania uog lniającego. to strumie pieniądza w formie wydatku turystycznego może stanowić istotne źr dło dochod w budżetowych i dochod w gospodarstw domowych w miej scowościach turystycznych. wpływając dodatnio na innowacyjnośćgospodarki. RedysĘbucyjny efekt turystyki ma np. podzia_ łu. Tirrystyka zdrowotna i wypoczynkowa. Turyścisą konsumentami wielu usfug i d br. Że wiele zjawisk 6. zmniejszanie rozpiętości w poziomie życia miejscowości. zwłaszcza gdy charakte. wymiany oraz konsumpcji. W tym sensie turystyka należy zar wno do sfery wymiany. łe c zno . noclegowych. handlowych. np. że funkcja edukacji kulturowej turystyki może być stymulatorem popularyzacji dorobku wsp łczesnościi kultywowaniB dziedzictwa przeszłości. Pod wpływem popytu turystycznego powstają nowe pola aktywności człowieka w r żnych dziedzinach wytw rczościi usfug. ze wysoki prestiż tury_ styki w strukturze czynnik w rozwoju jest określony ptzez jej obecność we wszystkich sferach gospodarowania: produkcji d br i usług. Dlatego. jak zmiany w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego.2.region w i kraj w turystycznych. tem na wielkość. turystycznych oddziałuje też na kształtowanie sfery produkcji d br i usług. jak kłżdyrodzaj konsumpcji. wzrost wpływ w do bu_ dzet w lokalnych i centralnych. bodźce ze sf'ery konsumpcji docierają do sfery produkcji za pośrednictwem wymiany i podziału. rozrywkowych. pojmowanego jako troska o narodową wsp lnotę.7. kulturalnych. Turystyka krajowa stanowi przede wszystkim ważn! czynnik spoTurysta. ścisłepowiązaniaz procesem podziału i pociąga za sobą takie konsekwencje.

W takim kontekście należy oceniać ekonomiczną funkcję turystyki zaZagraniczna turystyka przyjazdowa daje efekty analogiczne do efekt w. Na przykład w poszczeg lnych uzdrowiskach francuskich doch d z turystyki przewyższa607o budżetu miejskiego. w kt rej handel zagraniczny sam się przekształca w najdotkliwsze ograniczenie jego rozwoju. Mieszkar{cy miej scowości turystycznych uzyskuj r wnież okre_ ą do budżetu podwyższone podatki w zutiry. mum podaży ekonomicznych d br turystycznych. niekompetentna polityka w dziedzinie stosunk w gospodarczych z zagranicą może szybko do_ prowadzić do sytuacji. Przejawem ekonomicznej funkcji turystyki krajowej jest także to. Dziękt turystyce następuje więc przemieszczanie się środkw pieniężnych z obszar w rozwiniętych do miejsca wy_ branego przez turystę jako cel podr ży turystycznej. 4ro 4II . jak'te przynosi eksport towar w i usług.ślonekorzyści. Jak to już podkreślano przy opisie turystyki międzynarodowej' w międzynarodowym obrocie turystycznym występuje. Wiadomo. w wielu przypadkach wpływy dewizowe z tytułu mrystyki zagranicznej nie tylko pozwalają na pokrycie defi cytu bilans u płatniczego. gwaran. Wykładnikiem znaczenia tego rodza_ ju turystyki może być r wnież udział wp'ływ wdowizowych Z turyStyki w og 'lnych wPływach dewizowych danego kraju..ka z obsługą ruchu turystycznego.w pod. jak np. niewidzialny eksport towarowy. Przede wszystkim zwiększa dochody budżetowe z tytułu podwyższonych obrot . Zmniejszają się też rozpiętościstandardu życiowego mieszkarc w poszczeg l_ nych region w kraju. w tym 1$wnież Polska. z jednej strony.udzielając turystom nocleg ą sprzedając produkty zywnościowelub posiłki. w wyniku inspiracji rynku powstaje i rozwija sigr infrastruktura turystyczn a oraz sieć jednostek gospodarczych. iż turystyka stanowi narzędzie zmian w przestrzennej struktur7e podziału dochodu narodowego. Ten zaśjest sferą gospodarki ściśle związaląz całym systemem gospodarczym. szczeg lnie korzystna sprzedaż szerokiego zakresu usług. gdzie nie przekracza30vo. kt re nie wystąpiłyby w warunkach gospodarki zamkniętej. skąd przybywają turyści. że dta wielu kraj w jest ona bardzo istotnym dzialem ich międzynarodowego obrotu gospodarczego. że łącząc gospodarkę Wajową ze światową. iz ogromne zadłuzenie tych kraj w stało się jednym z najwuŻniejszych problem w gospodarczych wsp łczesnego świata. W takiej sytuacji znaLazło się wiele kraj w rozwijających się i kraj w byłego realnego socjalizmu. rystycznego wywiera nacisk na poszczeg lne elementy kształtującej się gospodarki turystycznej. Na pewnyrn etapie rozwoju staje się czynnikiem pokonywania barier i ogranię7ę(l wzrostu. Wymiana zagraniczna wywiera wielokierunkowy wpływ na gospodarkę narodową i jej dynamikę wzrostu. z wyjątkiem ośrodk w wielofunkcyjnych. wskłźnlkten w wybranych krajach europejskich miał nastęgranicznej. Przy takim załozeniu turysta ponosi wydatki z dochod w. Połączenie dynamiki ruchu turystycznego z podażą r żnorodnych' ' najest elementeln handlu zagranicznego. Na og ł obszary turystyczne mająniŻszy poziom rozwoju w por wnaniu z tymi. lecz także umozliwiają zwiększenie importu koniecznego do zaPewruenia społeczno-gospodarczego rozwoju kraju. Ludnośćwpłaca d br turystycznych przynosi wielorakie korzyści. Dynamika popytu tu. Miarą gospodarczego znaczenia zagranicznej turystyki przyjazdowej jest stosunek dochod w z turystyki do og lnych dochod w pa stwa z Ętułu eksportu towar w i usług. l ne i tanie miejsca __^^-. tujących warunki bytowania turyStycznego. Pod względem omawianej funkcji stanowi jedną z najbardziej korzystnych form obrotu.ł +^_i_ *:^:^^^ pracy. Jednocześnie powstają liczn.handel zagraniczny umożliwia osiąganie korzy3gi z wyrnlany międzynarodowej. Ekonomiczna funkcja turystyki jest wysoko notowana zwłaszcza w skali międzynarodowej. Należy przypomnieć. iŻ turysĘka zagranicz- dochody w zamian za świadczone turyStom usfugi i sprzedawane inne dobra. kt re uzyskuje w stałym miejscu zamieszkania. Wszystkie jednostki gospodarki turystycznej osiągają zwiększone miot w gospodarki turystycznej. JednakŻe wadliwa. Uważa się. Moze on nawet wynosić 10Ovo w małych uzdrowiskach o skromnych funkcjach miejskich.Dlatego aktywizacja wszelkich źr deł dochod w dewizowych nabiera w tych krajach szczeg lnego znaczenia. w wyniku tego poprawiają się warunki aktywizacji Ęon w turystycznych. Na przykład w 1990 r. Vichy czy Dax. Powstają nowe i rozwijają się istniejące ele-' menty tej gospodarki. Wagę ekononicznej funkcji turystyki zagranicznej podkreślafakt. z drugiej zaśtzw. R 'wniez podejmujący pracę w sektorze usług turystycznych znajdują źr dło zarobkowania' Wszystko to razem pro_ wadzi do ożywienia i rozwoju miejscowościturystycznych oraz do aktywizacji ruchu turystyczne1o w okresach następnych.

mniej zasobnych. . .5vo. można powiedzieć' iż w pewnym zakresie.. Turcja I5. i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. turystyki dzieci. gdzie turystyka stanowi odczuwalne źr dło finansowania rozwoju k kt ra ryst w pozwala na aktywizację gospodarki lokaInej i regionalnej. Nie rozwijając tego tematu.Żvo. a takŻe wsp lne dziedzictwo historyczne i kul413 4r2 . rolnictwo itp. może spełniać funkcję etfiiczną. rozumnie zaplanowane.SzwajcariaAustria I7. Nalezy w tym miejscu zwr cić uwagę' że realizacja przedsięwzięć. ich dzieci i wnuki. najczęściejbogatych. jw.że turystyka. 6.gospodarczego. Struktura tej populacji według wieku jest więc zr Żnicowana. Grecja I9. należy też zutr cić uwagę na sprawę inwestycji. handel detaliczny.to wpływy z turystyki zagraniczne1 są odczuwalne dla gospodarki narodowej. że inwestycje takie.A. Innym miernikiem znaczenia turystyki zagranicznej w gospodarce narodowej jest Stosunek wpływ w z tej działalnoścido dochodu narodowego' W badaniach międzynarodowych przyjęto zasadę. urządzenia wy- ]5 Przy opracowywaniu tego podrozdziału wykorzystano publikacje Instytufu Turystyki oraz Zespofu ds. Wśrd rozlicznych cel w podr ży tego rodzaju turyst w są wizyty u rodzin. np. 2. siłą rzeczy. dzięki roz|icznym skutkom swego rozwoju. gospodarczo-orgaruzacyjnych w szeroko pojmowanej sferze obsługi tu- Rozbudowa zdolności usługowej bezpośredniej gospodarki turystycznej (hotelarstwo. gastronomia. nie miałaby warunk w do rozwoju sektor w pozaturystycznych' Trzeba r wnież podkreślić.Międzynarodowych AktualnościachTurystycznych''. znajomych. Par stwa doceniające ekonomiczną funkcję turystyki stwarzająinwestorom daleko idące preferencje. jest ona kategorią podziału dochodu narodowego' w innym zaś tworzy doch d narodowy przy stosunkowo nistich nakładach kapitałowych.8.I4. Portugalia 9. Wsp łczesna turystyka etniczna występuje w skali międzynarodowej i dzięki niej osiąga się r wnież inne. że turystyka etniczna obejmuje podr że zagraniczne związane gł wnie z miejscem pochodzenia.4%o.orbis'' S. urodzenia poczynkowe. W krajach Włochy RFN -7. zwłaszcza tam. W warunkach tworzenia w Polsce jakościowo nowej ekonomiki omawiana funkcja turystyki zasługuje na poważne potraktowanie' społeczno.2.. Badar . przemysł turystyczny. ogłoszone w . są gospodarczo opłacalne. iż ekonomiczna funkcja turystyki zagranicznej jest przedmiotem obszernych badar naukowych. Powszechnie się przyjmuje. w taki spos b stanowi instrument wyr wnywania poziom w rozwoju tychjednostek przestrzennych. że gdy stosunek ten jest większy od jedności. widząc w tym r wnież znaczne korzyści pośrednie' Rozważając zagadnienie ekonomicznej funkcji turystyki. do innych.I?o.Wielka Brytania . czyli funkcję wyraŻającą tendencję do szukania przez turyst w swoich korzeni. Dążenie do maksymalizacji do_ chod w z turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej narzuca bowiem. w miejscowościach rodzinnych oraz w ośrodkach historycznych i kulturalnYch. sportowe itp. transport publiczny.). młodzieży i uzdrowiskowej. Wzrastająca dynamika zagranicznego ruchu turyStycznego i wydatw turystycznych powoduje. Doświadczenie wykazuje. że ten rodzaj turystyki.9?o.) pociąga za sobą konieczność powiększania zdolności usługowej i produkcyjnej w działach gospodarki narodowej pośrednio włączanych do obsługi ruchu turystycznego (drogownictwo. U podstaw kształtowania się etnicznej funkcji turystyki leżąliczne zwiqzii kraj w emisji i kĄ w przyjmujqcych turyst w w płaszczyźnle historyczno-kulturowej.pujące wartości: Hiszpania _ Zl. FUNKCJA ETNICZNA Treśćzarysowanej w rozdziale l charakterystyki turystyki etnicznej daje podstawę do wniosku. -3.9Vo. Wruchu tym biorą udział emigranci. oddziałuje w określonyspos b na doch d narodowy. towarzyszące cele turystyczne. Funkcja etniczna wsp łczesnej turystyki jest widoczna w wielu płaszczyznach.7Vo. Jest też narzędziem transferu dochodu zjednych obszar w i kraj w.Żvo.Ovo|5. o rozwiniętych funkcjach turystycznych dochody-z turystyki stanowią więc ważne źr dło fi nansowania rozwoju społeczno-gospodarczego. konieczność stałej troski o wzrost produktu turystycznego na gruncie nowych inwestycji w szeroko rozumianej gospodarce turystycznej. zaspokajając r żnorodne potrzeby i aktywizując gospodarczo wiele sfer życia..

że funkcja etniczna turystyki ogniskuje w sobie prawie wszystkie funkcje będące skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki i sąd jej znaczelie. Litwy. włączane często do programu nauczania o kraju przodk w. poŻe winni mieć świadomość. Wilna czy Grodna. Dlatego teŻ setki milion w turyst w. musi prędzej czy p źniej prowadzić do zniszczeria turystyki. Warto zauwuŻyć. Pierwiastek poznaw czo-kulturowy skiej. międzynarodowych. Rosjan i Żyd w. powstawanie r żnych towaŹystw uczestnik w. Można też przewidywać. Znaczenie etnicznej funkcji turystyki wzrasta więc dzięki temu. Ostatecznie bowiem narody muszą szukać tego. a także osoby pracujące w turystyce bezpośrednio i pośrednio. kt ra pozostaj ąc poza granicarrli kraju. Ilustracją występowania tych zutiązk w moŻebyć turystyka niczna do Polski np. przyjaci ł Lwowa. woda. Na zakoriczenie wolno powiedzieć. jak ziemia. ludności niemieckojęzycznej. Jest to widoczne w kierunkach podr żowania do Polski Jak wykazano już w rozdziaLe 2 książki. Jest to istotna przesłanka urzeczywistniania etnicznej funkcji turystyki. że zależność ki od środowiska jest dużo większa niż innych gałęzi gospodarki. społeczne czy naukowe.9 ...gospodarczego. Można jej przypisać koniecznośćuświadomienia tzech og lnych spraw: 1) problem środowiska przyrodniczego i społecznego należy do najważniejszych zagadnieri wsp łczesnego życia. Zwiry. co jeŁączyło lub nadal łączy.starą ojczyzn{. niemieckiej czy chod w z turystyki przyjazdowej i procesowi inwestowania kapitał w zagranicznych w Polsce.ku Radzieckiego. że rozw j turystyki etnicznej do Polski i z Polski wzmocni budowę wsp lnego domu europejskiego.Łotuty. tości. w tym w sektorze turystycznym. zbiorowe wycieczki szkolne.2. Nie_ miec. lIkrair{c w. 2) turyści. tzn. Niezależnie od kształtu organizacji tej turyStyki zwiększa ona świadomość narodową w Ę formie ruchu turystycznego może wzbogacać wi wiedzę o dumę narodową turyst w ne żyjących w Polsce mniejszości narodowych: Niemc w. Ukrainy itp. Etniczna funkcja wsp łczesnej turystyki ma teŻ sw j wymiar ekonomiczny. Na przykład w Izraelu działa około 200 organizacji zrzeszających ludzi mających swoje korzenie w r żnych miastach polskich. Układ struktur organizacyjnych sprzyjają_ cych wzbogacaniu omawianej funkcji poszerzajątowarzystwa kultural414 gicznej wsp łczesnej turystyki nabiera coraz większego znaczeria. zutłaszcza zaśorganizatorzy turystyki. Turystyczny ruch etniczny przyjmuje r żne formy organizacyjnc. Powinno to sprzyjać intensyfikacji donej. De_ gradacja krajobrazu. Polski z tą częściąnarodu. Pełnej realizacji omawianej funkcji w Polsce sprzyja tworzenie nowego. FU N KCJA lśzTAŁTowANlA zacyjnych. poczuwa się do zvłiązk w Ze . Mogą to być np. demokratycznego ładu polityczno. i chce nawiązać do swoich korzeni. W warunkach sprzyjających pokojowej wsp łpracy narod w rozwoju turystyki etnicznej' zvtłaszcza polonijwzrastają możliwości żydowskiej. Ruch ten może r wnież przyjme wać formę podr Ży grup specjalistycznych. EKoLoGlczNEJ śwnooMośo 6. iż turystyka etniczna często się wiqle z religijnymi i w tym sensie wspiera proces kreowania określonych war. np. Warto tu przypomnieć. turystyka polonijna czy turystyka mieszkaric w Polski do krai turowe. W Polsce obserwuje się obecnie działalność nowych zasadach na stowarzyszenia . powietrze. organizowanych przez stowarzyszenia kulturalne. światroślinny i zwierzęcy oraz r Żnego rodzaju dzieła człowieka. takich jego element w. służyoświacie i kulturze turyst w. żl w sprzyjających warunkach ten ruch turystyczny może się stać istotnej wagi czynnikiem ułatwiającym tworzenie modelu szerokich kontakt 'w narodowej oraz zwiększać satysfakcję i nicznych. Białorusin w. dobrze zachowane środowiskoprzyrodnicze otM dziedzictwo kulturowe są dla turystyki bezcenne. narodowości żydow. ekoloW świetle tych uwag funkcja ksztahowania świadomości mających na celu ochronę polskiej kultury kresowej.Wsp lnota Polska''. np. rozw j turystyki zależy od turystyatrakcyjności środowiska.b. Podobne możliwościorganizacyjne występują na obszarze USA. organizatorzy i świadczący usługi turystyczne powinni mieć właściwystosunek 415 .Polonijna turystyka pielgrzymkowa do Polski pozwala teŻ napił lęgnowarrie języka polskiego. Kształtowanie się oraz umacnianie etnicznej funkcji turystyki znajduje podatny grunt w postaci istniejących i tworzonych struktur organi_ i z Polski.

dlatego teŻtetrzy elementy naleŻy traktować jednakowo poważniel8. może np. na og ł masowa powinna być zastępowana turystyką ... Na zako czenie można wskazać pewne kierunki działania proekologicznego w turystyce. Stat8 C. rozumianej jako spos b myślenia. gotowośćdziałania i zrozumienie problemu do mnieć. . celne itp. Zmiana świadomościekologicznej?. ozywienie tej funkcji jest wprost proporcjonalne do stanu odprężenia orazzacieśniania wsp łpracy gospodarczej i kulturalnej poszczeg lnych pa stw. 43. 6.. D.. Należy przypomnieć. dewizowe. Problem ten można teżrozwiązywać przezrozw j tzw. jw. turystyki inteligentnej. 37-38. jw.2 rnln cudzoziemc w. co oznacza' że wsp łzależność tajest bardzo mała17. s.in.stanie wartościowym zar wno dla ludnościmiejscowej.. takich jakt : do dopuszczalnego obciążenia potencjału przyrody. Kaspar.35.nie wpływa ujemnie na specy- l |7 cjalne. praktyce w miejscowościach turystycznych. jakie obserwuje się w Europie i poza nią. Kaspar. apelowanie do moralnościludzkiej.2.twarda''. uzyskany na podstawie badar niemieckich. alternatywną. Punktem wyjścia jest w niej założenie. zwiększenie roli wychowania ekologicznego i stosowanie mechanizm w ekonomiczno-rynkowych. Die Tourismuslehre im Grundriss. że turystyka opiera się na trzech nośnikach:społecze stwie..budzą pewne wątpliwości.miękką''. zwłaszcza turyst w. łagodną. prow adzące do jego faktycznego zriszczenia.). poziomu zamozności i czasu wolnego narastających wsp łcześnieproblem w środowiska. ponad 36 mln Polak w wyjechało za granicę w celach turystycznych. Dorner. wydanie spe- Polskę odwiedziło 8Ż. rozwijania kontakt w między krajami. Turystyka łagodna stwarza bowiem moŹliwość porozumienia między ludnością tubylczą i gośćmi. świadczyć og lny wsp ł_ czynnik korelacji między świadomościąekologiczną a postępowaniem ekologicznym. FUNKCJA POLIT YCZNA łczesnej turystyki nie wyczerpują wszystjej rozwoju. gospodarki. s. om wione funkcje wsp wykorzystanie na inne cele obszar czynek. Realizacja tej koncepcji odbywa się przez rozsądne. Trzeba przypo- rzecz jasna fikę kulturową odwiedzanego obszaru i nie powoduj e . 416 4r7 .poszatkowanie'' krajobrazu. r r r t przypadkowe zasiedlenie i. gdy się dokładnieprzyjrzeć. Daje więc szansę na zachowanie . że dopuszczalne obciążenie środowiska nie jest wielkościąstałą itrzeba ciągle się starać dostosowywać skutki ludzkiej działalnoścido potencjału natury kt ry zapewnia jej odnawialność. Deklarowane często świadomość ekologiczna. w ptzeznaczonych na wypo- o niewłaściwymstosunku do ochrony środowiska wśrd podmiow turystyki . Wynosi on 0. gospodarce i środowisku. m. Die Tburismuslehre im Grundriss. np. respekĘ ącą w pełni wymagania ochrony środowiska. odnotowano na świecie567 mln zagranicznych podr ży.Wszystkie podmioty turystyki muszę być świadome ujemnych skutk w obcizyżenia środo_ wiska. W skali międzynarodowej polityczne aspekty turystyki pogłębiają się wraz z postępami proces w integracyjnych. proekologiczne planowanie przestrzenne' rozumną promocję turystyki łagodnej. zakresu formalności granicznych (prawo paszportowe.środowiska degradacji krajobrazu. Dlatego można śmiało m wić o politycznej funkcji turystyki. jak i dla tuw ryst w.10. Turystyka międzynarodowa może stanowić istotny instrument osiągania innych cel w politycznych. polonijnej. gdyż na skutek tych migracji międzynarodowych pa stwa są automatycznie włączane w tę sferę ptzez kształtowanie np. iż wsp łczesną turystykich skutk w kę cechuje masowość' Skalę zjawiska charakteryzują następujące liczby: w 1995 r. Dotychczas rozwijana turystyka nadycyjna. budowania wizerunku kraju za granicą czy aktywizacji turystyki etnicznej. C.Deutschland'' 1995. Chodzi tu o brak wzajemnego dostosowania rozwoju techniki. Pozycja danego par stwa w świecie jest także mierzona obecnością w sferze podr Ży międzynarodowych. Waga omawianej funkcji nabiera ostrościzwlaszcza w świetle wy_ nik w badar zależnościmiędzy świadomością ekologiczną podmiot w turystyki a ich postępowaniem ekologicznym. hałas. 3) trzeba zmniejszyć r żnice między świadomością ekologiczną a postępowa_ niem ekologicznym podmiot w turystyki.

32-33. przyjętej w Hadze w 1989 r. Przepływa na og ł z region w t0 ściąwolnego czasu. Kaspar. w pa stwach totalitarnych turystyka leży w kompetencjach parstwa. efekt w jej transformacji. ki.. ka daje możliwość rozpowszechniania osiągnięć np. zl Polska podejmuje energiczne starania o to. ze turystyka spełnia funkcje polityczne pośrednio lub bezpośrednio oraz sama daje impulsy do formułowania polityki. w pa stwach opiekur{czych turystyka jest popierana pośrednio lub bezpośrednio (np. Jednak mechanizm działania otoczenia politycznego turystyki jest zr żnicowany w zależnościod ustroju pa stwa: r r r w pa stwach liberalnych prawa obywatela mogą się swobodnie rozwijać.. aby się stać pełnopraw. jest wynikiem rozwoju społeczno-gospodarczego..będąc przejest w znacznym stopniu determinowanaprzez jawem wsp 'łżycialudzi. xx w. kt rych podstawą jest rozw j oraz modernizacja infrastruktury turystycznej z udziałem inwestor w zagranicznych. Wynika ztego. j est reglamentowany. czyli masowa' jako zjawisko obejmujące przemieszczanie się w przestzeni. Stosunki te mogą być konfliktogenne' więc anga.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. zwłaszcza zagr anicznej. . westycji za granicą.a mianowicie tę. [.nowi to dobrą przesłankę rozwoju turystyki. Kaspafo uvłuŻa. nienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeflstwa. Turysty. 1 . czynniki polityczne. zimnej wojny oraz zmiany w krajach Europy Środkowej i W stworzyły możliwość łatwych kontakt w w czasie podr ży i pobytu granicą. Mozna wyrazić opinię. a także wykorzystywanie pewnej ilościczasu wolnego od pracy. . kształĘąp ich charaktery zainteresowania oraz postawy. a podsycana pokojem. objęła ty|ko część ludności świata. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. Jej początki sięgają. nym członkiem Unii Europejskiej. ze turystyka. Skutki polityczne towarzyszą r wnież turyStyce krajowej. połowy XIX w. polskiej gospodar. Dotyczy to r wnież polskich in. Iecz jako zjawisko masowe wykształciłasię w latach 50. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej turystyki''. iż turystyka wsp łczesna.. Należy zauważyć. wykaĄe charakterystyczną strukturę. lega sens politycznego angażowania się par stwa w sferę turystyki jako ruchu masowego. Jest to dobry prognostyk dla rozwo. rozwijając się. jako zjawisko ruchliwości przestrzennej. a tym samym pokoju i odprężenia. iż walory poznawcze turystyki wywieĘą duży wpływ na życie jednostek i całych grup społecznych. og lnie biorąc. kt ra należy do społeczeristw ekonomicznie rozwiniętych i dysponuje znacznymi dochodami oraz sporą ilo- deklaracji Światowej organizacji Turystyki i Światowej organizacji Parlament w. jw.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania na rzecz zapew- Wsp łczesna furystyka. DYSFUNKCJE wsPoŁczEsNEJ TURYSTYKI Turystyka wsp łczesna.iżpo ny aspekt rozwoju turystyki międzynarodowej stanowi istotny czy polityki zagranicznej poszczeg lnych par stw. C. Wydaje się. Znaczny udzid m|odzieży i dzieci w turystyce krajowej daje okazję do wychowywania turyst w w duchu patriotyzmu i zwiększania wiedzy o zachodzących przemianach cywilizacyjnych. turystyka socjalna). turystyka międzynarodowa odgrywa ważną rolę wsp łpracy i porozumieniu między krajami oraz narodami. Przedstawione obserwacje można zakoitczyć cytatem ze wsp 'lnej żują agendy rządowe. jak wiadomo. iż na tym po. jest ona podporządkowana celom politycznym. W sferze politycznej natomiast powstają w związku z tym na przykład stosunki handlowe. Die Tourismuslehre im Grundriss. Na zako czenie warto więc przypomnieć. ju polskiej turystyki międzynarodowej. te The Hague Declaration on Tburism. 418 $ s 419 1.3. dlatego występują tu Z natury rzeczy przesłanki polityczne do swobodnego rozwoju turystyki wraz zjego korzyściami i kosztami. jw.. a jej rozul j jest sterowany centralnie.i C.' a poświęconej turystycelg: . rozwoju i modernizacji. ponadto rozw j turystyki. s.

UwaŻając turystykę za środeksłuzący pogłębianiu przyjaźni między zagroże . Wiadomo' ze pod wpływem rozwoju turystyki następuje majątkowe zr6żnicowanie miejscowej społeczności. gdyż turysta nie reprezentuje wszystkich mieszka c w swego kraju ani środowiska. Na przykład w miarę rozwoju turystyki masowej małe miejscowości turystyczne oferują swoim gościom bardziej wyrafinowaną. Gospodarze zaśnie Są przygotowani. Zachowania turyst w są odbierane przez ludnośćodwiedza. Inny przykład niekorzystnych konsekwencji turystyki można wskazać w obrębie efekt w ekonomicznych dla ludności miejscowej. że turyścizagraniczni w dużych ośrodkachnadmorskich nie odczuwają zadnych po- niekt re niekorzystne zj awiska tow arzy szące rozwojowi wsp łczesnoJ' turystyki. że pod wpływem turystyki masowej następują stałe i szybkie zmiany w zyciu miejscowej ludności. gdyz dotychczas na og ł m wiono tylko o korzyściach. naleŻy także mieć świadomość wić w kształtowaniu przyjaznych stosunk w międzyludzkich. Do niekorzystnych zjawisk środowiskowych zvłiązanych z turystyką wsp łczesną zalicza się także zjawiska patologii społecznej' Najczęściej wymienia się tu narkomanię. Ma ona jednak r wniez ujemny wpływ na omawiane środowisko. Jednocześnie jej rozw j może być źr dłem niekorzystnych zjawisk dla kultury.} dziennego życia w swoim kraju. jak uprzedzenia i stereotypy występujące wśrd turySt w oraz odwiedzanych społeczności. nieje. prostytucję.W efekcie obserwuje się zmiany w jej stylu życiai pewne zakl cenia w stosunkach społecznych środowiska przyjmującego turyst w. UwaŻa się. czy|i jej dysfunkcje.czemu towarzyszy nacisk na naśladownictwo wzor w zachowania się turyst w. dla kt rych np. kt re u ludnościmiejscowej mogą wywołać uczucie rezygnacji lub agresywnego niezadowolenia. czarny rynek dewizowy ilp.jakie może ona stano-' ludźmi. kt ra się staje corazbardziej wzajemnie za7eżna. Po-l twierdzają to prowadzone na świeciebadania naukowe. Sprzyja temu tendencja do upowszechniania postaw konsumpcyjnych. Ich znajo mośćjednak może być w pełni wykorzystana w kształtowaniu polskieJ polityki turystycznej. a7e fałszywą wersję swego folkloru i obyczaj w. Jak już wykazano. choroby weneryczne. Wsp łczesna turystyka. Zanikajątradycyjne wartości. szczeg lnie w dużych ośrodkachturystycznych. że efekt wzrastającego zrozumienia między narodami' jeślisię temu batdzo dokładnie przyjrzeć. Turystyka wsp łczesna jest częściąkultury i nośnikiemwielu wartościkulturalnych. rzy badacze uułażająnawet. w turyStyce uczestniczy obecnie kilkaset mil n w os b. zmieniają się obyczaje. dostosowaną do Stereotypowych wyobrażer o odwiedzanym kraju.bogatszych do biedniejszych. iż ttyści z bogatych kraj w demonstrują 4Ż0 Turystyka o ddzi ałuj e znac zqc o na ś dow ro is ko s p o łe c zno - kult urow c. poglądy moralne i religijne. iż stanowi to jedną z charak terystycznych cech obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej ściświatowej. ZaprezentowanQ uwagi odnoszą się do kraj w o rynkowym systemie gospodarki. Niekt . Turystyka może więc powodować r wnieżuczucie frustracji wśrd tych. jest jednocześnie obciążona r żnymi kosztami.i to wyłącznie ekonomicznych. Często też turyści prezenĘą wobec ludności miejscowej postawę wyższości. z kt rego się wywodzi. Demonstrowana kultura turyStycznB jest więc niesłusznie uog lniana w odwiedzanym środowisku. Mają one rozmaity charakter. włamania do samochod w.i nych miejscowości jako typowe dla kraju ich pochodzenia. z kraj w zaawansowanych przem do mniej rozwiniętych. pijar stw o. Nierzadko stosunki te zastąpiło podejście komercyjne. W stosunkach międzyludzkich zwraca się też uwagę na zanikanie tradycyjnej gościnności. ze społecze stw zurbanizowanych do czych. aby pom c gościompozbyć się tych wyobra:żeri. Wywofuje to silne reakcje obronne i wzmaga wzajemną nieufność. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na takie niekorzystne zjawiska. Pojawiają się opinie. z P łnocy na Pofudnie . 4ŻI . słabną więzirodzinne. Na podstawie literatury przedmiotu można wskazać przynajmniej' zachowania i postawy. jak i dla środowiska przyrodniczego' Jest to ważne.pr bując narzucić swoje wzory i swoją pseudokulturę. podobnio zresztąjak korzyści związane z rozwojem turystyki. będąca źr dłem rozmaitych korzyści. Nie jest td prawdą. Nietrudno zau:wużyć.. prawie nie ist. Do kor{ca stulecia liczba ta przekroczy 500 mln. Nie odzwierciedla też co. wysoko rozwiniętych gospodarczo i do kraj w rozwijających się. niedostępne są dobra uzywane powszechnie przez turyst w. Turystyka nic jest bowiem pełnowartościowymnatzędziem przekazywania prawdl o świecie. Wadzieże. Można więc powiedzieć. od kilkunastu lat na świecio jest prowadzona dyskusja na temat korzyści i koszt w turystyki za: r wno dla gospodarki oraz społecze stwa.

trzeb kulturalnych. Naturalnie przeciEżenie szlak w komunikacyjnych nie jest jedynym problemem związanym z motoryzacją. zakł cając harmonię środowiska przyrodniczego i naturalną r wnowagę. Zmotoryzowani turyści nie tylko w duzym stopniu ograniczają wolnośćpieszych. może być czynnikiem zwiększającym samodzielnośćmieszkar{c w odwiedzanych obszar w. plź. zwłaszcza turyst w. tyfus. a także w d śrdlądowych' W zwipku Z tym wprowadza się r żneprzepisy ochronne. motor wek.in' do architek- wadza się np. Warto w tym miejscu powiedzieć. piowadzące m. Dynamiczny rozw j turystyki masowej oraz koncentracja ruchu turystycznego wpływają na bezpieczetistwo. tranzystor . Przykład w z tego zakresu dostarcza szeroko rozumiany sektor usług bytowych. Zakopane. Jak juz podkreślano.. że nadmierna koncentracja ruchu turystycznego w określo_ nych miejscowościachwprowadza na og ł wiele ogranicze oraz niedogodności w zyciu codziennym i zawodowym. ograniczenia szybkości. W wyniku rozwoju i koncentracji turystyki masowej następuje coraz większe zaśmiecanie ulic. Turystyce przypisuje się nawet niszczenie kultury lokalnej i wartościreligijnych. teren w parkingowych. będące w konsekwencji ograniczeniem swob d. czyniącje bardziej W czasie pobytu na og ł w jednym miejscu nic zdradzajązainteresowania okolicami ani krajem. działywanie turystyki na miejscowe zwyczaje nosi zaśczęsto charakter . rozw j wsp łczesnej turystyki jest ściśle związany z transportem. zakazy parkowania. z jednej strony. cia. W sumie jednostronnie traktowana polityka turystyczna przynosi wiele skutk w negatywnych. wowym warunkiem zdrowia psychicznego. Degradoprzyrodniczym. rozw j turystyki pielgrzymkowej i w dużych miastach przyczyniają się do zwiększania |iczby źx deł hałasu oraz r wnomiernego rozprzestrzeniania się hałasu prawie na całej powierzchni globu ziemskiego. Pod tym względem złą sławą ciesząsię regiony i miejscowościturystyczne. zkt rych korzysta- tw rczy wpływ turystyki jest widoczny także w środowisku męczącym. Wpro4ŻŻ tonicznego niszczenia krajobrazu.lecztakŻe turyst w. Spotyka się też opinie. Turystyka. ogranicza ona dostępność do przyrody jako źr dła har_ monii oraz porządku. kt ry odwie dzają. Ucieczka od tłoku w miastach w paradoksalny spos b doprowadza do tłoku w miejscowościach turystycznych. a więc w konsekwencji ograrricza prawo do ciszy i spokoju. uzdrowisk położonychna obszarach g rskich. z drugiej zaś może tę sferę ograrriczać. Ujemne skutki są powodowane przez wzrastające zagęszczenie sieci dr g czy tor w kolejowych. jednokierunkowe l|ice. że wraz z rozwojem wsp łczesnej turystyki występują zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. Wsp łczesna turystyka obniza jakośćżycia nle tylko odwiedzanych społeczności. w Hiszpanii powołano do zycia policję turystyczną. samolot w. Wśrd niekorzystnych zjawisk będących skutkiem nieprzemyślanej polityki turystycznej można wymienić urba_ nzację obszar w turystycznychprzez wznoszenie budowli w stylu spotykanym powszechnie w miastach (np. niwelację terenu itp. źr dła hałasu. Z masowymi podr żami jest r wnież zwią_ zana choroba AIDS. nart motorowych. zakazy wjazdu. ospa czy grypa. ją zmotory zowani turyści. Preferowanie w polityce turysĘcznej gł wnie cel w ekonomicznych prowadzi często do zubożenia środowiska architektonicznego miejscowości turystycznych. że np. Wynikiem podejmowanych przez społecze stwo pr b chronienia się przed skutkami motoryzacji są niekt re pomniejsze ograniczenia wolności osobistej. Doświadczenie wykazuje. z:właszcza w okresie letnim. od. dyfteryt.odkulturalniania'' i przystosowania do skomercjalizowanego Stylu ży.vrządze stereofonicznych itp' jest zaśpodsta_ w. wzdłuż wybrzeży m rz i jezior. Wolnośćod niechcianego hałasu samochod w. obnizające jakośćwypoczynku. Powiększa np. lecz takŻe stanowią zagrożerue życia na drogach. Rozmiary r znorodnych uciążliwościpowodowanych przez zmotoryZowanych turyst w umykają kalkulacji. Na przykład ktaje zachodnie notują nasilenie tradycyjnych epidemii. PrzeciE/lenie międzynarodowej komunika423 w . P łwysep Helski) czy przypadkowe i bezplanowe osadnictwo. czyli sferę ich wolności. takichjak cholera. Potwierdzeniem tego jest wzrastaj ąca |iczba wypadk w drogowych. kt ra w szczycie sezonu dodatkowo chroni turyst Problem bezpiecze stwa turyst w szczeg lnie ostro występuje w komunikacji lotniczej w wyniku eksplozji ruchu pasażerskiego. Inną ujemną konsekwencją turystyki jest przekraczanie chłonnościobszar w. Systematyczny wzrost turystyki krajowej i międzynarodowej oraz zwiryarty z ruą rozw j np. wyręby w lasach. zakł ca ten porządek i wprowadza chaos do zycia codziennego mieszka c w obszar w turystycznych.

że turystyka masowa stwarza paradoks: turystyka niszczy turystykę. należy do przeszłości. na pasach startowych i autostradach dojazdowych. W Ęrolu co czwarta trasa narciarska prowadzi przez zagrożone lasy g rskie. co prowadzi do przepełnienia port w lotniczych. Stale rosnąca liczba uczestnik w ruchu tu4Ż5 ' 424 . czyli do niszczenia sen. ptzeto wszelkie zagrożenia płynące dla środowiska ze strony turystyki budzą uzasadniony niepo. Walcowanie śniegu na trasach narciarskich ciężkimi pojazdami powoduje.Powszechnie już wiadomo.in.cji lotniczej jest widoczne w portach lotniczych. np. powodzi orazzwiększonych erozji. że już tylko 10-15vo ziemijest pokryte trawą.iż traktowanie niekt rych zasob w środo. ocenia się. Negatywne skutki turystyki masowej odczuwalne dla środowiska przyrodruczego Są szczeg lnie widoczne w wielkich regionach turystycznych. Zagrożony jest r wnież inny składnik środowiskaprzyrodniczego. Na cele turystyki narciarskiej poświęca się tam każdego roku 500 ha ażytk w rolnych. Austria zamierza do kor{ca tego stulecia zbudować 3 tys. W Bawarii 70Vo las w g rskich jest skazanych na obumarcie. Wskutek koncentracji ruchu turystycznego kozice żyjące na szczytach g rskich zostają Zmuszone do szukania pokarmu na niższych poziomach. su istnienia samej turystyki. Systematycznie też wzrasta stosunek liczby turyst w do liczby stałych mieszkardc w miejscowości g rskich (np. w budownictwie. że wsp łdziałaniewszystkich tych czynnik w może w ciągu najbliższych lat aczynić cały region wysokog rski niezamieszkanym. jest środowisla pr7yrodnicze. dowiska jest uznanie ich za dobra ekonomiczne. m.Zaosttza go okoliczność. Coraz częściej się m wi. Konsekwencją przyjmowanej w ekonomiitezy o istnieniu d br wol. W wyniku tego wystąpiło wiele niekorzystnych zjawisk. Stwierdza się też obumieranie roślini kwiat w alpejskich. gdzie masowo pożerająpędy młodej roślinności. Dodatkowo można powiedzieć. Biologowie obawiają się. wiska. Stwarza to liczne niebezpieczerfutwa dla człowieka. turyst w). w Davos na 6 tys. k j. niebezpiecznych obsunięć ziemi. Zwraca się uwagę na słabą pojemnośćtas lotniczych. iż 60Vo drzew jest uszkodzonych. Drugą dziedziną' do kt Ę są odnoszone negatywne skutki rozwoju wsp łczesnej turystyki. Utrata drzew przyczynia się do zwiększania występowania lawin. mieszka c w przypada 50 tys. kt rym nio zagrtŻa wyczerpywanie się. od roku 1950 liczba turyst w w Alpach podwaja się co siedem lat. Wśrd wielu sprawc w degradacji środowiska przyrodniczego wymienia się turystykę masową. wynosząca około sławia choćby długość 120 tys. W wyniku rozwoju turystyki g rskiej pojawia się tez zagrożenie ze strony zwieruąt' Na skutek dokarmiania przez turyst w liczba jeleni wzrosła S-krotnie w stosunku do stanu z początk w tego stulecia. Skalę problemu uzmywyciąg w i kolejek alpejskich. Duże szkody powoduje turystyka narciarska. czyli tyle co trzykrotny obwÓd kuli ziemskiej. Wiąże się to nie tylko z ich ograniczonością fizy czną i narastaj ącą konkurencyjnością między funkcjami środowiska przyrodniczego. km. ziemia. rych d br naturalnych i szkodliwego oddziaływania na nie. Na przykład wybrzeża morskie Włoch oraz Hiszpanii wykazują znaczne zalieczyszczenia spowodowane zbyt intensywnym zagospodarowaniem turystycznym linii brzegowej. W obliczu grożącej światukatastrofy ekologicznej ludzie zaczęli dostrzegać' że mĄądo czynienia z procesami być może nieodwracalnymi i że wzrost turystyki prowadzi do rujna. jako tzw. ha. Ponieważ jest ono istotnym czynnikiem rozwoju turystyki. Znaczenie składnik w środowiska przyrodniczego dla turystyki oraz dla człowieka podkreślają takie jego cechy. Innym przykładem zagrożerua środowiska przyrodniczego są Alpy. Przy takiej koncentracji przestrzennej ruchu turystycznego powstają r żne lciąż|iwe problemy. Rozw j wsp łczesnej turystyki prowadzi też do zmiany charakteru środowiska przyrodniczego. tj. gł wnie wody i powietrza. przy niedostatecznym uwzględnieniu ochrony tych obszar w. że np. jak ograniczona substytucyjność oraz wysoka kapitałochłonnośćodzyskiwania utraconego krajobrazu. d br wolnych. cji teren w bogato wyposazonychprzez naturę. masowe zaśmiecanie Alp. W Polsco (chociaż nie tylko) często jeszcze trakĘe się ziemię jako niemalże dobro wolne. Następnym problemem jest stan las w w Alpach. w tym także turystycznej. fakt w korzystania z niekt . że warunkiem korzystaniaprzez człowieka z element w śro. nych było nieuwzględnianie w rachunku ekonomicznym działalności gospodarczej. wyciąg w i tras narciarskich ołącznej powierzchni ponad 20 tys.lecz także z relatywnym zwięk szaniem się w środowisku składnik w antropogennych.

że spekulacja terenami budowlanymi osiąga szczeg tnie d:uże rozŻ'. Z eko' nomicznego punktu widzenia negatywnym skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki moŻe być inflacja. zar wno dla społecze stwa przyjmującego. tereny sportowe itp. Na uwagę zasługują teŻ ne?atywne skutki rozwoju turysĘki masowej w sferze życia gospodarczeTo. wymianę usług oraz tworzenie organizacji gospodarczych. inwesto_ wanie. powinny być przedmiotem edukacji mieszkaric w oraz turyst w.] . Ponadto wchodzenie danego kraju na rynek turystyczny i chęć ufizymania się na nim nie są wymuszane. Można więc powiedzieć. doznają uszczerbku przez eksploatację turyst y czną (P ł- tych. Umożliwia ona przepływ kapitał w. Rynek reaguje na to wzrostem podazy. drogi. Z omawianego punktu widzenia prowadzi to do coraz większego zagęszczenia vrządzeniami infrastruktury turystycznej i og lnej (hotele. Jak wysep Helski itp. mające swoje siedziby w krajach wysoko rozwiniętych. Niekiedy niszczy środowisko przyrodnicze. turystyka masowa konsumuje cji natury gospodarczej. Efekty tego splecionego życia międzynarodowego. Dla porządku należy też zaprezentować opinie.Wahania sezonowe działalnościgospodarczej w turyStyce powodują wiele konsekwenŻycia. zwłaszcza kraj w przyjmujących go_ ści. W sumie turystyka masowa przyczynia się do zmian w strukturze przestrzennej i funkcjonalnej obszar w wiejskich.obniza więc jakośćżycia tej ludności. Należy tu zauważyć. np. Wiedza. Fakt ten jest wyjątkowo dokuczliwy dla ludności miejscowej i obniża jej standard Jednąz istotnych cech turyStyki jest sezonowość. chociaz w pewnym zakresie są odwrotnością funkcji ekonomicznej. a odnosi się do struktury podaży i popytu. w wyniku ekspancoraz ściślej sji masowej turystyki. Poniewaz turystyka jest istotnym źr dłem dochod w dla wszystkich kraj w. kt re nie mogą powaznie myślećo konkurowaniu w dziedzlnte produkcji przemysłowej. przeto każdy ktaj o rozwiniętych funkcjach turystycznych dryy do poprawy swojej pozycii na rynku. Jednym z niekorzystnych przejaw w rozwoju turystyki może być powstawanie i umacnianie zależnościkraj w przyjmujących od kraj w ta wysyłających turyst w.). według kt rych turystyka wykazuje wysoką podatnośćna kryzysy i niewielki społeczny prestiż zawodowego zatrudnienia w niej. mająteż sw j wymiar negatywny. Powinna ona zapewnić ochronę środowiska przyrodniczego w taki spos b. m2 teren w budowlanych. a także z konieczności ochrony i odnowy tego środowiska. Środkiem zaradczym w tym względzie może być wydłużaniesezon w. W roku 1983 za 10 tys.ra ptzez władzę polityczną. Polega ona na zdawaniu sobie sprawy ze znaczenia środowiska przyrodniczego dla wsp łczesnego człowieka oraz gospodarki. Jej stopa w regionach turystycznych bywa znacznie wyższa niz średnia w danym kraju. Gł wnym narzędziem ochrony region w i miejscowości turystycz_ nych przed szkodliwymi skutkami rozwoju turystyki powinna być kon_ sekwentna polityka turystyczna pa stwa. Ryzyko zvłiązane z sezonowością odnosi się najczęściej do bezrobocia w okresach poza sezonami turystycznymi. zwłaszcza zaś 426 juz niejednokrotnie podkreślano. Lista dysfunkcji wsp łczesnej turystyki obejmuje też zjawisko spekulacji gruntami budowlanymi.Dysfunkcje te są dośćtrudne do sklasyfikowania. aby przesłanki poprawy jakościżyciai standardu ekonomicznego nie były zagrożone. odnosi się to zwłaszcza do międzynarodo_ wych sieci hotelowych. Jest tez gł wnym powodem. kempingi.że istotne składniki środowiska. Na przykład na Wyspach Karaibskich i na Hawajach ceny ziemi osiągają Zawrotne sumy. USD. wyobraźnia i etyka sozoekologiczna. dla kt rego r żne kraje i miejscowości rywalizują między sobą o przyciąganie turyst w. zaśpotrzeba było na ten cel 90 tys. rystycznego oznaczajednocześnie wzrost popytu nar żne usługi i do_ bra turystyczne. jak i wysyłającego turyst w. W krajach o wysokiej atrakcyjności tuinwestycyjną prowadzoną przez rystycznej obserwuje się działalność ponadnarodowe organizacje turystyczne. Zasadniczo nie jest ona regulowal. jako podstawowe elementy tej świadomości. Zależność ma charakter ekonomiczny. olbrzymią ilośćusług i d br. plaze czy naturalny krajobraz wiej ski.U podstaw działania szeroko rozumianej gospodarki turystycznej musi r wniez lec pełna świadomość sozoekologiczna. USD można było nabyć 4 tys. stanowiących podstawę gospodarki turystycznej. w kt rym stale żyje miejscowa ludność.Nietrudno bowiem za_ uvłażyć. w 1988 r. szczeg lnie atrakcyjnych turystycznie. społecznej i organizacyjnej. Ta działalnośćkonsumpcyjna jest bardzo ważna z punktu widzenia całej gospodarki.) wielu obszar w wiejskich. iż ta oczywista zależnośćekonomiczna jest akceptowana przez pailst:wa przyjmujące gościzagranicznych.

tkwią r żne wątpliwości. w kt rych brakuje odpowiednich własnych środkw kontroli ziemi. atakże coraz większymi wpływami os b prywatnych. Przecławski' K. gdyŻ dotyczą one gł wnie pozaekonomicznych funkcji turystyki. Jeśliwziąć pod uwagę turystykę międzynarodową. W praktyce tych kraj w czę_ sto się stwierdza nieuzasadniony import poszukiwanychprzez turyst w d br konsumpcyjnych. zaledwie 30vo wpływ w dewizowych pozostaje w kraju. przekształcając dynamicznie oblicze odwiedzanych miejscowości. notuje się coraz liczniejsze głosy krytyczne pod jej adresem. zwłaszcza międzynarodowej . Można spotkać opinie. Literatura przedmiotu noĘe w tym względzie przede wszystkim odpływ dewiz za granicę. W krajach. Tietz. jaką są rezerwaty dzikich zwierząl Przyjmując. wpływy z niej wyniosły 445 mld USD. Krippendorf. U podstaw dylematu. Mimo pomocy zagranicznej rząd Kenii mu_ si nawet dofinansowywać swoją gł wną atrakcję turystyczną. to fascynuje ona cotaz większą liczbąprzy' jazdlw i wyjazd w (np. np.). 6. Prawie wszystkie stanowiska pracownik w wysoko kwalifikowanych zajmują mieszkarcy metropolii i obcokrajowcy' Przytoczone przykłady dysfunkcji turystyki w życiu gospodarczym kraj w przyjmujących mają.lecz na razie z mĄmi efektami. 6Ż5 mln zagranicznych podr zy w 1998 r.--l miary w tych krajach i regionach turystycznych. W Kenii np. Turystyka stała się w mijającym stuleciu nieodłącznym elementem wsp łczesnej kultury bytowania społecze stw. Pruecławskim22 ująć w formie kilku pytar . Inwestycje zagraniczne w krajach i regionach turyStycznych takŻe mogą być źr dlem niekorzystnych zjawisk ekonomicznych. w 1998 r. Naturalnie są podejmowane pr by blokady zakup w ziemi przezkapitał zagraniczny (gł wnie japo ski na Hawajach). C' Kaspar i K. Przeprowadzona w tej książce wieloaspektowa prezentacja rozwoju turystyki wskazuje na liczne implikacje rozmaitej natury. samorząd w lokalnych i budżet w par(stwowych' TUrystyka międzynarodowa stała się duzym biznesem. na kt re brak jednoznacznych odpowiedzi. zgłaszają wiele pytar{. kt re dla przykładu mozna zaK. nadmierny odpływ dewiz obniża efekt mnożnikowy dochod w turystycznych par stwa. kt re osiągają dochody w bilansie płatniczym' opierając się na turystyce rozwijanej przezkapitałzagraniczny. import nowych technologii (know-how). tym niekorzystniej wypada rachunek koszt w i zysk w. przedsiębiorstw ' s Czy zawsze jest tak. charakter sygnał w. Kwota ta nie uwzględnia wydatk w na usługi transportowe. rzecz jasna. iż dla niekt rych kraj w rozwijających się turystyka może być interesem niekorzystnym. Samo zjawisko odpływu dewiz należy uznać za nieuniknione. kt re warto sobie uświadomići w miarę mozliwości uwzględniać w rachunku ekonomicznej efektywności przedsięwzięć w dziedzinie turystyki. Przecławskj' Turystyka a światwsp łczeslcy. R wnież turystyka krajowa. Jednocześnie. co stanowiło 97o wartościĘestrowanego światowegoeksportu. ze im kraj turystyki docelowej jest biedniej_ szy. nie przemyślane transfery zysk w itp. obejmuje swoim zasięgiem liczne rzesze społeczelistwa. Specjaliści2' rozwa' żając funkcje i dysfunkcje turystyki. w miarę rozwoju wsp łczesnej turystyki. Wskazuje się też w tych krajach na stosunkowo niski udział zatrudnienia pracownik w miejscowych w zatrudnieniu og lnym w gospodarce turystycznej. B. W konsekwencji powoduje to znaczny odpływ dewiz do kraj w wysoko uprzemysłowionych. 4Ż8 429 . region w i kraju. czy przekIe Stwem. Wydawnictwo UW Warszawa 1994. problem zaśsprowadza się do jego skali. przede wszystkim ugrupowar międzynarodowych. Większośćdochod w idzie natomiast do właścicieli hoteli. BILANS GOSPODARCZO. że ptzykład Kenii nie jest od_ osobniony' można powiedzieć.4. czy też może w wielu przypadkach temu zdrowiu szkodzić? 2l 22 Na przykład J. -sPoŁEczNYcH KoRzYśol RozWoJU wsPÓŁczEsNEJ TURYST YKl KoszTow ]] i organizacji turystycznych. czy wsp łczesna turystyka jest błogosławierStwem. iż uprawianie turystyki sprzyja zdrowiu ftzycznemu i psychicznemu. rozwijająca się coraz szybciej w krajach atrakcyjnych turystycznie.

zabtrzenia ustalonej r wnowagi kulturowej i religijnej' ksenofobia. a tym samym utrata tozsamości. żnorodność działalności gospodarczej. : nieodwracalność funkcj i obiekt w infrastrukturalnych. kulturowe. 430 korzystanie z istniejącej infrastruktury turystycznej przez ludność inwestycje. Faktem jest. polepszenie infrastruktury komunalnej przez budowę infrastruktury turystycznej.poniewaz sązbyt|iczne. społecznych. pracy np. regionach. I zaniechanie alternatywnego wykorzystania zasob w miejscowych i ich niszczenie.brak zrozumienia i działalnośćna pokaz. efekt mnożnikowy. zachowanie i wspieranie d br kultury odbudowa dzieł architektury. wykorzystanie istniejącej infrastruktury. językowych. pijar{stwo.ksenofobia. dla młodzieży. religijnych i rasowych.Czy w miejscowościach turystycznych stosunki międzylu-clzkie stają się lepsze. Korzyścigospodarczo-społeczne r r r r r r to: napływ dewiz. konflikty. spiesza niekt re procesy patologii społecznej? nie przynosi w tych sferach życia pozytywnych a towa'yn1io*. docenianie własnych i obcych wartości społeczno-kulturalnych. wsparcie gospodarki dzięki produkcji towar w i usług dla turyst w. I niewykorzystanie infrastruktury turystycznej przez ludnośćmiejscową ze względu na brak środkw lub fizyczną niedostępnośćtej I I infrastruktury (getto turysty czne). przestępczość. iż oczekiwany obraz bywa spłycony lub wprost fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przyrodnicze i społeczn e. sztuki i rzemiosła wskutek dopasowania komercjalizacja ich do gust w turyst w. a niekt re nie są dotąd rozpoznane. klasowych. większa r t I I a miejscową. . nie wszystkie dają. co po_ twierdziły nauka i praktyka: rozwoju wsp łczesnej turyStyki nie możta zatrzymać. czy może zdarza się. a sezonowośći bezrobocie. rzy szy jej przestępczość. Koszty gospodarczo-społeczne to: I inflacja. zapoznanie się ludnościdanego kraju (regionu. to można zaprezentować bilans korzyścl oraz koszt w wsptłczesnej turystyki w sferze gospodarczej ispołecznej. os b niestworzenie możliwości wykwalifikowanych i dodatkowej w miejscowościach rolniczych. mieszanie się cy- I n wilizacji. jest zawsze pogłę. jaką zdobywają turyściw czasie poar ty i pobytu w innych miejscowościach. bieniem dotychczasowej. Są to tylko ptzyklady. niszczenie krajobrazu jako skutek błędnego oszacowania chłonnościturystycznej obszaru. w gruncie rzeczy ma charakter poglądowy.kobiet. świadomości ekologicznej i kształĘ" po"yiy*n" posta. przełamywanie barier. duże obciążenie ekologiczne wskutek działalności kultury. czy też może przyczyniają się niekiedy do jego dalszej degradacji? zavłsze jest tak. międzynarodowy pok j i zrozumienie. Może do tworzenia optymalnego modelu Przytoczony bilans zalet i wad rozwoju wsp łczesnej turystykl vki. Jedno jest dziśpewn-e. Przytoczone pytania można mnożyć. np. że jĄ uprawianio Czy : : : : : polepszenie poziomu zaopatrzenia ludności. miejscowości)z innymi wzorcami socjologicznymi i kulturowymi. turystycznej. I wahania ekonomiczne i niezr wnowa'żony rozw j. wzbogacanie treścioświatowych. gdyż wszystkich za7et i wad turystyki nie można określić. ziłaszcza z wykorzystaniem miejscowych zasob w i produkt w. narkotyki? Czy wiedza. prostytucja.ię it **tyfikować. ze turystyka spełnia funkcje wychowawczc. A skoro tak jest. krajach. zeszpecenie krajobrazu przez obiekty turystyczne. czy możejest zupełnie inaczej? A może turystyka przy. I wycieki dewiz. wy turyst w wobec innych ladzi? A może jest tak. iż wątpliwości narastają w miarę studi w nad skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki dla r Źnych sfer wsp łczesnego życia.

rynek. Krak w 1992. Podstawy marketingu turystycznego. Altkorn J.. Warszawa 1996.. Miinchen-Wien 2000. SGPiS.A.. Cowell D. Kulturtourismus. Warszawa 1996. 26. Warszawa 1994. Cząs wolny . PART. Warszauła 1999Baum T. Instytut Turystyki. organizacja turysĘki w Polsce.. Bosiacki S. The Marketing of Services. markerlng. Nowakowska A. Warszawa 1992. Promocja produktu turystyczne7o w obrocie ą krajami o gospodarce rynkow ej.... Turystyka. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstw ach domowy ch. Daszkowska M. Warszawa 1 987...BIBL!OGRAFIA Altkorn J. Warszawa 1990. APT MART. Oxford 1990. Heinemann Professional Publishing. AE. Cieloch G. Kuczytiski J. produkcja.czasem lconsumpcji?. R. Rogozir ski K. Marketing w turystyce. Davidson K.. 433 . Oldenburg Verlag. Bąk S...Monografie-Ruch Turystyczny" z. Dreyer A. Usługi.. Wydawnic_ two Naukowe PWN. Butowski L. Strategia marki.. Seasonality in Tourism. Wydawnictwo Naukowe PWN. PWE. Lundtorp 5.Pergamon 2001. Warszawa 1998. Altkorn J. PWE...

Y.. Konieczna-Domariska A. Rapacz A. praca zbiorowa pod red. Pielgrzymki i turysĘka religijna w Polsce. Warszavła 1999.. Ekonomiką turyStyki. Hanis P'.. Usługi pośrednictwa i orTąnizacji w rozwoju rynku turystycznego... Gda sk 1993.. Pozna(t 1997 ..Drzewicki M. K-PS-Ed. SGH. Warszawa 1995. praca zbiorowa pod red. Wrocław 1991. War- Holloway LCh. AgroturysĘka. Bern und Stuttgart 1991. WSE. Kr l A. PWN. hrzqdzanie. Bydgoszcz Dziedzic E. Geografia hotelarstwa' Wydawnictuło IJŁ. Giezgała J'' Turystyka w gospodarce narodowej. Kaspar C. Marketing for Tourism. Management im Tourismus. AE.. Kornak S. Wprowadzenie do zarzqdzania w turystyce. Kaspar C.... turystyki i hotelarstwa. Plant R.Śląsk''. 19'77. J. Warszawa 1991. Elementy infrastruktury turysĘcznej i paraturysĘcznej.w... London-New York 2000. o człowieku wielowymiarowym. Planowanie 7ysku w hotelarstwią Wydawnictwo Naukowe PWN. AE. Lane B. Gdą ska aglomeracja. Ż002. Gaworecki W. Kompendium wiedzy o turystyce. Katowice l995. Gaworecki w.Ch. Warszauła 1999. ODK . Pozna 200I. 1999.. Wydawnictwo Naukowe PwN. SGH. Zarzqdzanie hotelarstwem i gastronomiq. praca zbiorowa pod red. Instytut Turystyki. Ł dź 200r. Warszawa 1998... ce. Warszavła200I.. Warszawa 1995.goszcz 1999..W. Warszawa 1992.. Kornak A. AwĘ Pozna 2000. Przedsiębiorstwo turystyczne w gospodarce wolnorynkowej. Eseje psychologiczne... Robinson Ch. Kozielecki I.A. London 1986. Kornak 4. Kotler Ph. Wydawnictwo AE. Medlik S. Wosia. Kornak A.. The Business of Tburism. 434 szavta 1997. Ekonomika turystyki. Verlag Paul Haupt. Funkcja turystyczna Augustowa. Gospodarla turystyczna u progu XXI wieku. Bern-stuttgart-Wien 1 995. hr7qdzanie turysĘką i jej podmiotami w miejscowości i regionie.Świadectwo''. Obszar recepcji turystycznej jako przedmiot zarzqdzania strategicznego..Fundusz Wp łpracy''.A. ŁazarekR'... Wydawnictwo Naukowe PWN. Wrocław 1992.. Biura podr ży na rynku turyStycznym. Kowalczyk A..Monografie i Opracowania" nt 442.Innowacja". New Jersey. . St. Encyklopedia agrobiznesu. Kaspar C. AE. GTN. TurysĘka wiejska i rozw j lokalny. AE. Ekologiczne uwarunkowąnią i funkcje turystyki.Orbis" S. Knowles T...w. Warszawa*Poznail Konieczna-Doma ska A. Bowen J. G. London 1989. Libera K. Jafariego. Warszawa 19'18. I. Pitman. Instytut Turystyki.. Pitman. PWE. PWE. Warszawa 1998. 1995. Warszawa Gołembski G. Pręntice Hall. wydawnictwo. Jackowski A. Verlag Paul Haupt. Warszawa 1989....Instytut Turystyki. Jędrzejczyk J. Nowy system kierowania (management) w turystyce.. Fundacja.. Kornak A. Leksykon podr ży. Makens J. Holloway J.. Fundacja . Bosiackiego. Marketing usług turystycznych. praca zbiorowa pod red. Warszawa 1969. Biura podr ży na rynku. Gdar sk 1976. Marketing for Hospitality and Tourism.. Droga do europejskiego rynku wewnętrzne7o w turysty- . marketing i pro- Holloway J. Wrocław 2001. K-PS-Ed. Warszawa 1994. Kornak A. Majewski J. Międzynarodowy ruch osobowy. PWE.... Byd. Die Tourismuslehre im Grundriss. PWE. A. Routledge.. Bydgoszcz 1991. mocje. Wydawnictwo Naukowe Pv/N. S. Wydawnictwo UG.. Eleme nĘ tury s tyki mię dzynaro dowe7... Gołembskiego. Geneza i funkcje. Marketing w turystyce. Warszawa 1988. Upper Saddle River.. Liszewskiego. Encyclopedia of Tburism. praca zbiorowa pod red. Wrocław 1991.Ch.

Gda sk Mishan 8J. AE. praca zbiorowa pod red. hrądzanie i marketing w kulturze i rekreacji. Gartnera. Wydawnictwo Naukowe PWN. B. Gołembskiego.. Pilotąż wycieczek zagranicznyc . AL.. Wodejko 5.W.Prace Naukowe Politechniki Szczecir skiej" nr 338. PAPT.. Nowakowsk a A'. Usługi pośrednictwaw polskiej gospodarce turysĘcznej. Przed trzecim przyspieszeniem. Czy kultura jest do zbawienia koniecznie potrzebnaŻ. Rozw j usług turysĘcznych u proqu XXI wieku. Warszawa 1986. Kufla. D.. . A. PWE. Tulibacki T. Management in Hotellerie und Gastronomie. K. Turystyka a światwsp łczesny. Leisure and Tourism. Marketing usług.. PWN. Warszauła 1973.. praca zbiorowa pod red. Przecławski K. Człowiek a turystyka. CABI Publishing. Deutscher Fachverlag. Krak w 1988. Warszawa 1996. Przedsiębiorstvvo turystyczne.PWE Warszawa 1994. praca zbiorowa pod red. 436 437 . Wydawnictwo Prawnicze. Sierpi ski J. AE... Szczecin 1987. PWE. Wodejko S'. Witulska 1. Turystyka jako sfera zaspokajania potrzeb osobistych. . Warszawa Turkowski M. Humanistyczne podstawy turysĘki. FranKurt am Main 1992. Gołembskiego. Warszawa 1995. Krak w 1996. J. Sp r o wzrost gospodarczy.. Organizacja i zarzqdzanie hotelem..Szansq rozwoju kraju. Przecławski K'.C. Ruch prTyjazdovry z Zachodu do v. siciriskiego. wsiĘ Warszawa 1999. Wydawnictwo Naukowe .. SGPiS. 2002. AE. SfW . Warszawa 1994. Turystyka morska. 1989. cjalistycznych . UKFiT Warszawa 1996.. G. Warszawa TurysĘka a człowiek i społeczeltstwo. Poznalt Ż002. ... Ekonomiczne zagadnienia turysĘłi wsH' Warszawa TurysĘka . Gda sk 1995. Wydawnictwo AE. Ż003. Naumowicz K..T. Ząrys socjologii turyStyki. PotrTeby konsumpcyjne. Marketing w turystyce. z' Ż63. Gda sk 1993. Pluta-olearnik M. Pozna 1999.. Turystyka a wychowanje. Lime'a. Nestorowicz M.Semper".rt Metody sĘmulowania rozwoju turysĘki w ujęciu przestrzennym' praca zbiorowa pod red.-BIS.Iil\brane zagadnienia.. . Woźniakowski J.e Żoo0. Przecławski ego. PIW. praca zbiorowa pod red. nych. Wydawnictwo UG. Krako no mi c zne uw 1993.. Warszawa 197 .Znak". Warszawa 1968.. Przecławski K. Krak w 1996. Wydawnictwo UG. S p ołe c zno . Warszawa Sikora J. Nasza Księgarnia.Wię- WZZ. Zarys marketingu usług.Monografie i Opracowania" nt 288. Senyszyn L. FBC.. ptaca zbiorowa pod red.. PUS.. Wydawnictwo (JW. Marketing usług hotelarskich. I99Ż. Wydawnictwo UG. Ochrona prawna konsumenta w uregulowaniach publicznopraw- Turkowski M. kw arunkow ania ruc hu turystyczne?o w układach przestrzennych.Mentor''.Monografie i opracowania'' nr 262' scPis. W. Hotelarstwo. Warszawa 1994. Trends in Outdoor Recreation. Junga. praca zbiorowa pod red.. Podstawy i zasady działania.. Warszawa 1986. Zarys ekonomiki i organizacji hotelarstwa. Biblioteka . Warszawa 1997. pa stw sojako vvyraz luki na europejskim rynku turystycznym.. M. Wielowieyski A. Poznar{ 1998. Gda sk 1992. Prawo turystyczne. Rapacz A. ElemenĘ marketingll. Warszawa 1989. Przecławski K. Daszkowskiej. Middleton V. Warszawa 1984.. Payne A. PwE.E.C.. G. Warszawa Warszawa 1993. Schaetzing E. Marketing usług. mateiały podstawowe Kongresu Turystyki Polskiej.. Miotke-Dzięgiel J.Monografie'' nr 88. Styl życia' Koncepcje i propozycje' praca zbiorowa pod red. zi".ybranych 1997. Instytut Turystyki. New York 1988. Wydawnictwo UG. organizacja ruchu turyStyczneqo na wsi.

SGH. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rozwoju turystyki w Polsce. . Warszauta 1994.. Podstawy i mechaniruy ksztąłtowąnia konsumpcji usług turystycznych. praca zbiorowa pod red. Żabi ska T....il Zarzqdzanie turysĘką.Prace Naukowe AE w Katowicach''. .. Kornaka. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa 1999. Zawistowska H. Katowice 1990.Monografie i Opracowania" nr 448. A.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful