7

-!

Wadyslaw W. Gaworecki

Wydanie IV zmienione

Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003

I

Projekt okładki

MARIUSZ W. KUCHARCZUK
Redaktor

ANNA KOBYLSKA
Redaktor techniczny

KRYSTYNA DAWIDCZYK
Korekta

HALINA WIECZOREK
{'ł

4

SPIS TRESCI
Wstęp
11

@ Copyright by Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A.

Warszawa 2003

Rozoztar@ TURYSTYKA I JEJ RODZAJE
1.1.

I3 I3
ŻŻ Ż6 Ż6 3Ż 37 39

I.Ż.

r.3.
1.3.1.

Pojęcia podstawowe Kryteria podziału turystyki Wybrane rodzaje turystyki

I.3.Ż. r.3.3.

I.3.4.
1.3.5.

Turystyka krajoznawcza Turystyka kwalifikowana Turystyka zdrowotna Turystyka motywacyjna

.

L3.6.
I.3.7.

Turystykabiznesowa Turystykakongresowa
Turystyka morska

4I
43
4',7

1.3.8.

'-

Turystykaetniczna I.3.9. Turystyka polonijna 1.3.10. Turystyka socjalna 1.3.11. Turystyka alternatywna L3.IŻ. Turystyka religijno-pielgrzymkowa

57 65 68

7I
75 79 87
5

1.3.13. Turystyka kulturalna

ISBN 83-208-1471-5

I.3.I4.

Turystyka lokalna

I
1.3.15; Turystyka wiejska 1.3. 15. 1. Charakterystyka turystyki wiejskiej I.3.I 5.Ż. Agroturystyka 1.3.16. - Turystyka weekendowa
9I 9I
98
101

Rozozm Eil KRAJOWY I MIĘDZYNARoDoWY RUCH TURYSTYCZNY
3.f

r49

Rozozruffi
CZYNNIKI RoZwoJU WSPÓŁCZESNEJ TURYSTYKI
2.r.
Ż.2.
105

3.1.1. 3.I.2. 3.1.3.

.

Krajowy ruch turystyczny
Charakterystyka bazy noclegowej turystyki Turystyka krajowa Charakterystyka przestrzenna turystyki wewnątrzkrajowej . Rozkład czasowy turystyki wewnątrzkrajowej Podstawowe zagadnienia rozwoju turystyki

t49
,,49

r52

Og lna charakterystyka czynnik w rozwoju
turystyki

3.I.4.
105

Ż.Ż.I'
Ż.2.Ż. 2.Ż.3. Ż.Ż.4. 2.Ż.5. 2.3.

Ż.3.I.
2.3.Ż.

Ż.3.3. 2.3.4. Ż.3'5. 2.3.6.

Czynniki społeczne Czynniki polityczne. Czynniki techniczne Czynniki ekologiczne Czynniki popytowo-podażowe i uniwersalne Czas wolny od pracy Siła nabywcza ludności Urbanizacja Srodowisko przyrodnicze . Społeczne konsekwencje rozwoju cywilizacji
Dobra turystyczne.

Megaczynniki rozwoju turystyki Czynniki ekonomiczne .

r07
r07
109 110
111 111

3.1.5.

.

I54
155 156

3.2'

w Polsce
Turystyka międzynarodowa
.

3.Ż.I.

II2

3.2.Ż. 3.Ż.3. 3.Ż.4.

IN
115 116

LŻ|


r23 r23

Ż.3.6.l. Charakterystyka d br turystycznych

Ż.3.6.Ż. Podstawowe dobra turystyczne (walory

..

.

Rozmiary turystyki międzynarodowej na świecie Regiony turystyczne świata Struktura regionalna turystyki światowej Turystyka międzynarodowa w Polsce 3'Ż.4.L Turystyka przyjazdowa do Polski 3.2.4.Ż. Zagraniczne wyjazdy mieszkarc w Polski 3.Ż.5. Nowe tendencje w turyStyce światowej 3.2.5J. Kierunki rozwoju turystyki światowej do 20Ż0 r. 3.Ż.5.Ż. Czynniki rozwoju turystyki światowej do Ż0Żo r. 3.Ż.5.3. Strategia działania w sektorze turystyki 3.Ż.6. Globalizacja a turystyka 3.Ż.7. Międzynarodowe organizacje turystyczne .

r63 r63
r67

r69 I7Ż I7Ż
178

r82

18Ż
184 188

189

194

turystyczne) Ż.3.6.3. Komplementarne dobra turystyczne (infrastruktura turystyczna) 2.3.7. Polityka paristwa w dziedzinie turystyki 2.3.7.r. Pojęcie i cele polityki turystycznej. . . 2.3.7.Ż. Podmioty polityki turystycznej Ż.3.8. Motywacje podr ży turystycznych Ż.3.9. Ochrona prawna konsument w produkt w

p5
126

IŻ8 r28
137 138

Rozoznt ffi 4.1.1.

TURYSTYKA A GOSPODARKA NARODOWA 4.I. Gospodarkaturystyczna
Pojęcie i zakres gospodarki turystycznej 4.1.2. *Rynek turystyczny 4.I.Ż.t. -Pojęcie rynku turystycznego 4.I.Ż.2. Popyt turystyczny .

199 199 199 205 Ż05

2.3.10. Bezpiecze stwo turyst w

turystycznych

..

.

I4T
146

Ż06

,)

4. I

4.l.3.
4.r.4.
4.Ż.

r. .2.3. LŁqdaż tu.ry9ty*c_z19)

4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. 4.8. 4.8.1. 4.8.Ż. 4.8.3. 4.8.4. 4.9.

4.I0.

turystycznych . . . Miejsce turystyki w strategii oraz polityce rozwoju regionalnej i lokalnej wsp lnoty samorządowej . . Założenia koncepcji turystyki regionalnej i lokalnej Turystyka na światowym rynku pracy . Turystyka a międzynatodowy obr t gospodarczy

(ujęcie kierunkowe) Marketing w turystyce Turystyka a transport Turystyka a przemysł Turystyka a rolnictwo Turystyka a sport Turystyka a kultura Turystyka a gospodarka morska Turystyka w gospodarce miejscowości turystycznej Pojęcie i typologia miejscowości turystycznych . Gospodarcze znaczenie turystyki dla miej scowości

Gospodarcze"6riiś kwencje rozwoju turystyki

Ż1I

5.10. 5.11.

2r3 Żl5
2Ż0
2ŻŻ ŻŻ5 Ż27

5.n.

Usługi w zakresie infrastruktury lokalnej Usługi handlowe.

5.13.

Usługi rzemieś|nicze. Usługi ubezpieczeniowe

373 375 377

378

2Ż9
Ż33 237

Rozoznt ffi FUNKCJE I DY SFUNKCJE WSPoŁCZESNEJ TURYSTYKI

38"1

237 247
.

6.I. Pojęcie funkcji turystyki. 6.Ż' Funkcjewsp łczesnejturystyki 6'Ż.I. Funkcja wypoczynkowa.
6.2.Ż. ' Funkcja zdrowotna. 6'Ż.3. l'Funkcja wychowawcza .''. 6.Ż.4. 'Funkcja kształceniowa. '

387 389 389

390

249
253 Ż56

6.Ż.5.

264

Funkcja miastotw rcza . YFunkcja edukacji kulturowej 6.Ż.6.

39Ż 394 396
.
:

6'Ż.7' Funkcjaekonomiczna' ..

Rozozruffi
USŁUGI TURYSTYCZNE
5.1. 5.2. 5.3.
5.4.

6.2.8. Funkcjaetniczna. ekologicznej 6.2'9. Funkcja kształtowania świadomości Funkcja polityczna. 6.ŻJ0.

406 408 413
415

Ż83 Ż83

Definicja usług turystycznych (cechy i zakres) Usługi transportowe Usługi hotelarskie. Usługi informacyjne
Wprowadzenie

6.3. 6.4.

4r7
419 4Ż9 433

Dysfunkcje wsp łczesnej turyStyki

286
310 3Ż8

Bilans gospodarczo-społecznychkorzyści i koszt w rozwoju wsp łczesnej turystyki

Bibliografia

5.4.I.
5.4.2.
5.5.

Kierunki rozwoju techniki informacyjnej w turystyce

3Ż8
33Ż

Usługigastronomiczne

.

5.6.
5.7. 5.8. 5.9.

Usługi bankowe Usługi pośrednictwa i organizacji . . . Usługi przewodnickie i pilotaż wycieczek Usługi wypoczynkowe i usługi w zakresie kultury ftzycznej.

343
351

36r
369 372

Charakterystyka turystyki uhcj ric zakres przestrzenny prezentowanych uog lnier turystyki obejmuje rkule: światową. Przynosi jednak takŹe negatywne skutki społeczrtc i kulturowe. Dokonując uog lnier . Na tle og lnych ocen dokonanrl klasyfikacji rodzajowej wsp łczesnej turystyki.j rozwoju. Należy dodać' iż ten zakses rozwrrża determinowała gł wnie dostępnośćdanych Statystycznych' Książka składa się z sześciu rozdział w.W rozdziale pierwszym za|u'ezentowano przegląd definicji elementarnych pojęć z zakresu turystyhi rlraz scharakteryzowano wybrane rodzaje turystyki. W rozdziale 11 muje rozmaite jednostki geografi czno-administracyjne. 't'urystyka bowiem stymuluje rozw j gospodarek kraj w. W tym sen- jako zjawiska wielopłaszczyznowego . jej rodz. uwarunkowania cywilizacyjne. Rozdział drugi . kształtowanych przez wprowadzaną reformę gospodarki oraz pulistwa. rozumiane wniosk w naruucających się z cząstkowych rozwaŻa o r żnych aspekhtch rozwoju turystyki na świecie.regionalną i krajową.wsTĘ P Przedmiotem rozwuŻa .ic społeczno-ekonomiczne dla r żnych dziedzln wsp łczesne go ży cia.|c. dostarczając rlzlicznych korzyści. podkreślając skutki jako funkcje i dysfunkcje. tendencje rozwoju i konsekwenc. zawartych w książce jest turystyka. W pracy om wiono gł wnie turystykę międzynarodową' a w miarę tlrlstępności źr deł.turystykę krajową.llświęcono czynnikom rozwoju wsp łczesnej turystyki.odnoszono je do warunk w krajowych.aje.

Dzięki temu będzie przydatna dla studiujących turystykę oraz os b kształtujących polską politykę turystyczną w r żnej skali. pomoze Czytelnikowi zrozumieć turystykę. administracyjnych.Monografie i Opracowania" nr 288' SGPiS. W rozdziale tym zutr cono uwagę na rolę międzynarodowych organizacji turystycznych.26. Autor ma nadzieję. Ruch przyjazdow z hchodu do wybranych parisnv socjalistycznych jako wyraz luki na europejskim rynku turystycznym.Dla uzyskania większej por wnywalności statystyk turystyki międzynarodowej.1. Wzbogacił on charakterystykę czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki o megaczynnikj ibezpiecze stwo turyst w oraz przedstawił nowe tendencje i uwarunkowania rozwoju turyStyki światowej. uwagi Czytelnik w. Rozdział piąty zawiera opis rozwoju wybranych usług turystycznych oraz ich przemian jakościowych w świecie i w Polsce. Wodeiko. Warszawa 1989. trzecim dokonano analizy statystycznej krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego na tle bazy noclegowej. sportowych itp'. Może teżbyć użyteczna dla praktyk w prowadzących własną działalnośćw dziedzinie turystyki. wykorzystując własne doświadczenia dydaktyczne. uczestnik w rejs w morskich.woju wsp łczesnej turystyki. lub więcej. mających na celu zamieszkanie na stałe w danym kraju. że niniejsza ksiązka o zmodyfikowanej treści. darki. zdrowotnych i innych. nawet gdy czas ich pobytu nie przelaaczałby Ż4 godzin. W rozdziale czwartym ukazano miejsce turystyki w strukturze element w gospodarki narodowej. s. czyli negatywnych skutk w jej rozwoju. Wedfug tej definicji za turyst w uważano osoby: r I I podr żujące dla przyjemności. w kraju nie będącym krajem W stałego zamieszkania''l. 13 . poprawiającą jakośćżycia wsp łczesnego człowieka. zaktualizował opisy turystyki kulturalnej oraz zaprezentował problemy turystyki lokalnej i wiejskiej.. podkreślając strukturę przestzenną tego ruchu. Autor naświetliłwsp łzależność globalizacji i turystyk| atakże zwr cił uwagę na celowość wykorzystania turystyki w kształtowaniu Strategii i polityki rozwoju regionalnego oraz zaktualizował dane statystyczne dotyczące turystyki światowej i krajowej. ilustrując wywody danymi statystycznymi dotyczącymi kraj w rozwiniętych gospodarczo. Natomiast nie uważano za turyst w os b: I I przebywaj ących w celach bezpośrednio zarobkowych. prezenĘąc prognozę rozwoju turystyki do Ż0Ż0 r. dyplomaty czny ch.turysta'" Pierwszą oficjalną definicję turysty zagranicznego przyjęła w 1937 r' Rada Ligi Narod w: . PoJĘclA PoDsTAWowE literaturze można spotkać wiele definicji pojęcia . Rozdział sz sty zaśpoświęcono ocenie funkcji wsp łczesnej turystyki oraz dysfunkcji. w celach rodzinnych.. określenie (<turysta>> powinno w Zasadzie być rozumiane jako oznaczające kaŻdą osobę podr Żującąprzez jej czas trwający 24 godziny. W wydaniu czwartym podręcznika autor. atakże przeglądowi gospodarczo-społecznych korzyści i koszt w roz- Rozoztnt TURYSTYKA t )E) RODZA)E 1. fascynującą oraz stale zmieniającąsię dziedzinę życiai gospooczekuje także. Autor udające się na zebrania lub jako reprezentanci w sprawach naukowych. przed kt rymi gospodarka ta stoi u progu XXI w. co się dzieje w turystyce światowej i polskiej.' opracowanąprzez WTo.. że praca ta da odpowiedź na pytanie o naturę światowej i krajowej gospodarki turystycznej oraz wskaze problemy. podr żujące w celach handlowych. I S. na pewno nadal nie wolna od wad.. atakże to.

Z ekonomicznego punktu widzenia gośćczasowY czY odwiedzający Jcst konsumentem rozmaitych usług turystycznych. że ewidencja tttl'yst w na podstawie kart meldunkowych w sieci hotelowej nie speł15 . zdrowie. kt ry wprowadził do niej w latach 1950 i 1957 dwie poprawki. to pod wzglę_ tlcln skutk w ekonomicznych podział odwiedzającYch na furyst w iwycieczkowicz w moŻe nasuwać pewne wątpliwości. leczn iczy ch. rozrywki.. motywy religijne. aby wszystkie kraje prowadziły Statystykę ruchu turystycznego na podstawie jednakowego systemu. zjazdy.. Wynika z tego. Wprowadzone zmiany nie usunęły jednak zasadniczych jej brak w..ek Oficjalnych Organizacji Turystycznych (MZOOT). kt rzy przebywali w pensjonatach i internatach szkolnych za granicą. z wyjątkiem doty- Podział odwiedzających na turyst w i wycieczkowicz w w ujęciu delinicji rzymskiej moze jednak budzić kontrowersje. Zachęca też wszystkich do wydłuzania czasu pobytu. Przyimuiąg kry1gtiuln konsumpcji turystycznej. kiedy zatrzymywali się w kraju przejazdem nawet kr cej niż Ż4 godziny. Ta uzupełniona definicja została przyjęta ptzez wiele kraj w. r r podr żują w inne miejsca lub do innych kraj w w celach wypoczynku. Ponadto trzeba przypomnieć. krajoznaw czych.kt rzy korzystają z nocleg w lttt statku lub w pociągu i przebywają w danym kraju na'9yg1 ki1ka dni. politycznych itp. Problem ten został podjęty na konferencji oNZ w Rzymie w 1963 r. rą zaliczani do kategorii wycieczkowicz w. Pierwsza dotyczyła objęcia mianem turysty młodzieżystudiującej poza granicami własnego kraju. Według tej definicji wszystkich odwiedzających podzielono na dwie kategorie: turyst w i wycieczko_ w. podczas kt rej omawiano zagadnienia turystyki i podr ży międzynarodowych. Dzięki lcttlu można statystycznie uchwycić liczbę turyst w zag1ą66znych na prxlstawie rejestracji gościw sieci hotelowej.odwiedzający'. kt rzy: 'tiłryścisą to ci goście.oferta turyllyczna nie wprowadzaprzecież takich podział w. Intencją Rady' Ligi Narod w było to. kt rzy w kraju czasowego pobytu spędzili prrynajmniej jedną noc w jego bazie hotelowej w celach wypoczynkowyc h. wizyty u rodziny lub zną1grnych.. Każdy turysta jest podr żnym. ale w celach turystycznych. lttlcresy. służbowych. sporto'łyych. studia. lrie praktyczną stronę ewidencji turyst w zagraniczrtych w bazie lrrltclowej i rolę hotelarstwa w gospodarce turystycznej. jadących tranzytem bez zatrzymania się. a także Ęch. Druga poprawka zaśdotyczyła podt żnych tranzytowych. zdrowotnych itp. chocią2 uwzględnia ldlżne potrzeby turyst w zgłaszane na rynku. turyStami mozna nazwać Wszystkich goci.$ość''. kt rych obejmuje kategoria . k6rzy w nim lpędzili mniej niż Ż4 godziny i nie korzystali z bazy hote1owej tego krrrju' Trzeba dodać. dlątego powinien być przedmiotem dalszych analiz. to zgodnie z definicją rzymską odwiedzającym jest kazda osoba. Problem sprowadzał się do uwzględnienia w definicji motyw w podr zowania jako podstawy określenia kategorii turysty. rodzinnych.odwiedzający''' niezależqie od ich stocttnku do bazy hotelowej kraju czasowo odwiedzanego. Wycieczkowiczami zaśsą odwiedzający dany kraj. Jeżeli się pomi- wicz 14 czących zatrudnienia w tym kraju. a obejmują wypoczynek. Podstawą rozr żnienia jest motyw podr zy.. społecznych. Wymienioną definicję przyj{ po II wojnie światowej Międzynarodowy Zwiry. podr zują służbowo lub też w celu stałego zatrudnienia. że termin . natomiast za podstawowe krylelium wyr żniające turyst w spośrd innych odwiedza3ągych przyjltru. religijnych. że ci odwiedzający..turySta'' powinno się zamieni na słowo . kt rych obejmowano mianem turysty wtedy. Są one wspł1lne dla turyst w oraz wycieczkowicz w. Zdecydowano tam. ale nie kazdy podr żny jest turystą. student w i młodzieży przebywającej w pensjonatach i szkołach. Jeślichodzi o kategorię odwiedzających.jc się korzystanie zbazy hotelowej kraju czasoweBo Fobytu.l r r przebywających w strefie przygranicznej i tam zatrudnionych. i że statystycznie powinien on obejmować r wnież wycieczkowicz w. Dlatego nurt dyskusji naukowej koncentrował się na motywie podr zowania tych. Definicja rzymska określa też motywy podr zową1ia. Szacunek tego ruchu nie |cst oczywiście pełny i może być korygowany przez notowanie turyrtilw w punktach granicznych oraz na lotniskach. że w omawianej definicji preferuje się szeroki zakrcs motywacji podr ży turystycznych. sport i inne. kt ra przebywa w odwiedzanym kraju niezależnie od powod w odwiedzin..

tlsoby. 1963 r. 16 i Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (sIcTA). Jednakże podział odwiedzających na turyst w oraz wycieczkowicz w według kryterium korzystania z nocleg w wydaje się dyskusyjny i praktycznie prowadzi do sztucznego obniżenia udziau rodziny. wakacje (np. Wie- W turystyce krajowej i |x)pytu dzu ta może teżbyć spożytkowana na potrzeby planowania Bu w turystyce. kt6re zatrzymują się co najmniej na jedną noc) oraz odwiedzających jednodniowych. Z punktu widzenia interes w gospodarki turystycznej zaśjest bardzo mało istotny. pt.. kt rzy nie korzystaj ą z zakw aterowania w odwiedzanej miej scowości. W dokumencie tym ŚoT rozr znia dwie kategorie podr znych: .innych podr żnych''. Międzynarodowych Podr ży i Turystyki (Rzym. rozrywki kulturalne. '/. tj. ujmowanie podr ży służbowych w grupie cel w turystycznych można uznać za uzasadnione. rekreacja. d. Zagadnienie rozdziała.. obejmujących turyst w. dotyczą statystyki w turystyce zagranicznej duze znaczenie poznawczo-1lruktyczne ma znajomość cel w podr ży turyStycznych. znajomych. wzbogacane podczas licznych dyskusji na forum r znych organizacji międzynarodowych i regionalnych. zna|azły rozwinięcie w publikacji Świato- święconej turystyce. Do cel w statystyki w turystyce wej organizacji Turystykl z hlecenia WTo. relcreacja. terminem . tj.interesy''. Biorąc pod uwagę ekonomiczne skutki podr ży turystycznych.odwiedzający'' określa się kazdą osobę podr zującą do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otoczeniem na czas nie dłuzszy niŻ IŻ miesięcy. Umożliwia tez oszacowanie wielkości na usługi turystyczne w podstawowych segmentach rynku. c't'ać 72 gł<1wnym celem wizyty nie może być dziaŁalność zarobkowa wyna_ gradzana w odwiedzanej miejscowości.odwiedzających'' i . w ten spos b wyklucza się cmigrację ludności zwiryaną z ptacą' ru Definicja rzymska wśrd r 'żnych cel w podr ży wymienia .Że zalecenia Konferencji oNZ ds. Wmto zauważyć. że rzymska definicja turysty z 1963 r. pozwala to wyłączyć mniej luh bardziej regularne podr że między miejscem nauki lub pracy domem rodzinnym.. osoby nie korzystające z zakvłaterowania w odwiedzanym miejscu.rozumianych turyst w w og lnej liczbie odwiedzających. uczestnictwo w imprezach sportowych i kulturalnych. kt rzy zattzymują się co najmniej na jedną noc' oraz odwiełJzających jednodniowych.e wzg|ędu na potrzeby statystyki w turystyce Światowa Organizar'J rr' l'urystyki zaleca podział odwiedzaj ących na: to będzie przedmiotem rozważa w dalszej częścitego r r szetzenia podstaw motywacji podr ży turystycznych o wyjazdy służbowe nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w literaturze krajowej po- Nowoczesne stanowisko konferencji rzymskiej ONZ w sprawie roz- rdwiedzających międzynarodowych.). Nalezy w tym miejscu podkreślić. odwiedzających. Można więc powiedzieć. łu tak nia warunku kompletności. w namiotach ustawionych poza Ęestrującymi pobyty kempingami itp. uprawianie sportu amatorskiego' wędr wki piesze L7 . pobytu w odwiedzanej miejscowości nie powinna przekra' tlługość kolejnych miesięcy. rldwiedzających krajowych. jeżeli podstawowym celem podr ży nie jest podjęcie działalnościzarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miejscowości. Coraz liczniejsze bowiem są pobyty gości przyjaci ł. obejmujących turyst w.. Pozwala ona tlkrcślićwzorce zachowari konsumpcyjnych i rodzaje wydatk w ponołztlnych ptzez odwiedzających. że odwiedzający tftctrtu kryteriami: r żniąsię od innych podr żnych l r r prlclr z powinna się odbywać do miejscowości znajdującej się poza crxlziennym otoczeniem danej osoby. zwiedzanie' zakupy. jest pr bą stworzenia pewnego jednolitego systemu Ęestracji turyst w zagtanicznych. Zalecenia żnymi zjawiskami turystycznymi na og ł nadal wykluczają podr że służbowe z ce\ w wyjazd w turystycznych. krminologia turyStyczną. i marketin- Światowa Organizac1a Turystyki proponuje swoim członkom przyjęcie do badar statystycznych następujących gł wnych grup cel w tu- rystycznych: t wypoczynek. Jest to istotne novum w definicjach turysty. Specjaliścizajmujący się r te 1'993 r.

wych. W literaturze rozmaicie się określa zakres cel w podr żowania turyltycznego. Do ich zakresu nie należą więc podr że w celach zarobkowych ani w celach zmiany miejsca stałego zamieszkania (osiedlania się)''2. opieka nad niepełnosprawnymi). odwiedziny u krewnych i znajomych (np. Definicja ta podkreśla dwie cechy wsp łczesnego ruchu turystycznego: społeczny i ekonomiczny charakter oraz rozszetzony układ motywrrcji podr ży. poznaw czy ch. wyjazdy na urlop do domu. Zaproponowana definicja ruchu turyśtycznego nie jest pełna.d w służbowych. W pracach polskich autor w określeniaruchu turystycznego nie odbiegają zbytnio od sformułowa spotykanych w literaturze zagranicznej. Spośr d tych cel w bezpośrednio lub pośrednio są wyklucrrtrle podr że służbowe. obozy letnie. osiedlania się w miejscu czasowego pobytu. że hlltsckwencje ekonomiczne ruchu turystycznego uzewnętrzniają się w 1lrlstaci zasob w d br oraz usług turystycznych. Z opinii o istocie ruchu turystyczne1o wynika. cele religijne. za' slugujące na uwagę Czytelnika. Ponadto definicje turysty i ruchu turystycznego wy_ raźnie wskazują na rozległe ekonomiczne skutki tego ruchu. Francuski badacz M. pielgrzymki.podr ż turystyczna'' wyosobistych |rrz. cele zdrowotne (np. s. żywieniowych t 2 i innych usług bytowych. Wydaje się tez celowe objęcie terminem . . warto przytoczyć trzy definicje turystyki.20-2l. Krak w 1989. zgłaszapotrzebę przemieszczania się w przestrzeni. lut'ystycznych determinuj ą też potrzeby duchowe (poznawcze. wymaga zaspokojeni a potrzeb noclego- R wnież pojęcie ruchu turystycznego jest rozmaicie interpretowane w literaturze przedmiotu. pobyt w uzdrowiskach i sanatoriach. określaten ruch jako podr ze w celach rekreacyjnych. podr że zał statk w i samolot w pasazerskich. 19 18 . chcąc urzeczywistnić cele podjętej podr ży.) związane z osiąganiem społeczno=ltlllurowych cel w ruchu turyStycznego. podr że poślubne). uczestnictwo w pogrzebach. Na układ tych skutk w wpływają materialne i duchowe potrzeby turyst w. 't. kontem- Jęcia ruchu turystycznego. Efektywnośćpodr ży AE.. uczestnictwo w kongresach. kt te zalnierzają oni osiągnąć po czat(lwym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego zamieszkania w kraju lub za granicą.. występy na koncertach. a takŻe iz pojęcie ruchu turystycznego w warttnkach wsp łczesnych znacznie się rozszerza. odwiedzanie krewnych lub znajomych. terapia morska i inne kuracje).. Społecruo-ekonomiczne uwąrunkowania ruchu turystycz- Społeczno-ekonomiczne zjawisko ruchu turystycznego jest tworzone przez zbi t podr żnych motywowanych r żnymi celami natury Spolcczno-kulturowej i zawodowej. wczasy odchudzające. Zresztąkryterium niezarobkowania w czasie podr ży turystycznej w praktyce uległo juŻ wyraźnie osłabieniu i nie przystaje do rzeczywirlrlścigospodarczej. wypoczynek na plazy. = nego w układach przestrzennych. konferencjach. Włączenie do cel w podr ży turyStycznych wyjazd w l'nrobkowych nie podwaza teoretycznej wartości zaproponowanej definicji. Można więc zauwuŻyć. Mimo to warto ją potritktować jako wstęp do pewnych uog lnier tendencji już trwale wyslępujących we wsp łczesnym zyciu społeczno-gospodarczym. Na podstawie zaprezentowanych definicji turysty i ruchu turystyczl|cg'() oraz poczynionych uwag można dokonać pr by zdefiniowania poplacyj no-estety czne. sprawy zawodowe. 'g religijne itp. obce są mu motywy zarobkowania otaz. udo_ rtę1llrianych i rozwijanych z myśląo zaspokajaniu potrzeb tego ruchu. Biorąc pod uwagę względy dydaktyczno-praktyczne. wizytacje.tłanzyt). rejsy wycieczkowe. co jest oczywiste.właszcza w podr żach międzynarodowych. misje rządowe. Nowakowska. targach. że ma on charakter społeczno-kulturalny. Boyer. podr ze handlowe do innych przedsiębiorstw. hazard. interesy (np.r r r r r w Monte Carlo określiłaruch turystyczny jako .podr że podejmowane dla przyjemności. Międzynarodowa Akademia Turystyki i wspinaczki.. Turysta. inne (np. ponieważ przeplatarrie się motyw w lsłużbowychmozna wsp łcześnieuznać za zjawisko normalne. Dlatego przytaczane definicje nie w pełni obJa rriają wsp łczesne zjawisko ruchu turystycznego.Monografie'' nr 88. wystawach. kt re są myślą 1lr'zewodnią tej książki. kulturalnych i wychowawczych. że Trzeba mieć świadomość.. wypoczynek i relaeacja dlażołrllerzy. akcentując społeczny charakter ruchu turystycznego. tworzonych.. za: A. kursy językowe). podr że związane z zawodowym uprawianiem sportu. Jest to ruch dobrowolny i czasowy. wypoczynku lub leczenia pieszo lub jakimkolwiek środkiemkomunikacji. Cyt.

w r żnym zakresie. le ztltianami w środowiskui rytmie życia. jednak nie kazda podt żjest turystyką. 8-9. kt re są związane W definicjach formułowanych na gruncie nąuk humanisĘcznych ttlrystykę traktuje się jako proces społeczny i wskazuje na konieczność lyczltych akcentuje się r zne jego cechy. że turystyka jest zjawillicnl znacznie szerszym niz ruch turystyczny.C. Ż7. 5 V. a Terminologia turystyczna. Turystyka wypełnia znaczną częśćczasu wolnego i zajęć rekreacyjnych człowieka. UKFiT. Wiadomo jednak. następujące pojmowanie wsp łczesnej turystyki: . Dutlrry charakter tego zjawiska stanowi punkt wyjściaw formułowaniu trirrtcgrowanej teorii turystyki. Definicje te sugerują. można odnaleźć gł wnie w jej wymiarze społecznyttt. aby Wrzystkie zjawiska czasowej i dobrowolnej podr ży. filezllym. Dlatego w jej definieJrrch jednocześnie podkreśla się sferę obsługi ruchu turystycznego.. Marketing w turystyce. służbowychlub innych nie dłużej niż rok bez ptzetwy poza swoim codziennym otoczeniem''a. W podanych definicjach występują wsp lne elementy. sportowych i innych pod warunkiem jednak. Bern-Stuttgart-Wicn 1995' s. Światowa organizacjaTurystyki (wTo) przy oNZ natomiast zale- ohlerwacji skutk w tego procesu. filhkrlwania oraz. kt re powinny być istotnym nl()lywem turystyki. gdzie normalnie mieszkają i pracują. Podejście takie nakazuje. Kaspar. kt re się pojawiają wskutek zmiany miejsca i w związkll z wynikającym z tego pobytem os b..5. Management im Tburismus. Warszawa 1995. oraz pobytem w tych miejscach"s.Turystyka obejmuje og ł czynnościos b. ponieważ większość czynnościrelreacyjnych odbywa się w domu i wok ł niego. ze . W definicjach formułowanych w r : r r Nie ogranicza się ruchu turystycznego jedynie do pobyt w z noclegiem. naukowych. Middleton. religijnych. C. obejmuje on r wnież odwiedziny jednodniowe. alycZną. dwa jej rlę sprawy przemieszczania. odnosiły się do osobistych lrrtttlrkttiw z naturalnymi. Kaspar twierdzi. Brytyjskie Towarzystwo Tirrystyczne zaśprzyjęło następującą definicję: . oparta na środkach materialnych może być rozpatrywane 3 Uog lniając rozwużania. l{ozpatĄąc kategorię turystyki w plaszczyźnie rynku. że wizje humalrlyczne i rozw j osobowości człowieka. do szk ł czy sklep w. warto powiedzieć.T. W konsekwencji takiego podejścia w rozmaitych definicjach oplucowywanych na potrzeby konkretnych analiz naukowych i prak- cą do cel w statystycznych. ze turystyka spełnia już warunki pewRrg() Systemu teoretycznego' mozna to zjawisko traktować jako układ prxlsystemu społeczno-kulturowego i podsystemu ekonomicznego. ani miejscer ' pracy"3. specyficzne cele turystyki.turystyka obejmuje całość powiąza i zjawisk. przy czym dla os b tych nowe miejsce pobytu nie jest ani stałym miejscem zamieszkania. Frrllkcję popytu spełnia tu ruch turystyczny.C. towarzyskich. kt re podr żują i przebywają w celach wypoczynkowych. Verlag Paul Haupt. Definicje te wyłączająptzemieszczanie się w celach dojazdu do pracy i czysto lokalne. Warszawa 1996. czasowości zmiany miejsca pobytu. psychologicznym i kulturowym.. kulturowymi i społecznymi walorami odwiedłtltcgo obszaru. ONZ-WTO. tworzących szeroko rozumianą gospodarkę tury- sl'cra obsługi ruchu turystycznego. Turystyka jest rodzajem podr ży. ekono- s. Ż0 ŻI .Turystyka obejmuje wszystkie czynności związane z czasowym kr tkotrwałym przemieszczaniem się os b do miejsc docelowych poza miejscami. s. że miejsce docelowe znajduje się poza miejscem zamieszkania lub pracy. Nie ogranicza się ruchu turyStycznego tylko do podr ży w celach wypoczynkowych. że zjawisko turystyki w aspekcie społeczno-kulturowym i l'rzyjmując z kolei hipotezę. np. natomiast funkcję podaży = I rlrganizacyjnych. PAPT. Pod wlględem wymienionych kryteri w definicje te wyczerpują tradycyjne Fłęcie ruchu turystycznego. nieza- pracach ekonomicznycŁ akcenĘe lklrrdniki można por wnać do podstawowych zjawisk rynkowych. hlecenia WfO. obejmuje on także podr że w celach służbo_ wych. ale nie jest ich synonimem.

według cechy zasadniczej. r uczestnictwo w targach i wystawach. r turystyka związana z uroczystościamipolitycznymi. turystyka oświatowa. lurystyka towarryska: r turystyka rodzinna. lurysĘka kulturalna: r turystyka poznawczą r turystyka alternatywna. r turystyka pielgrzymkowa (religijna). przyjaci ł i znajomch - turystyka rodzinna. turystyka kempingowa turalnych (woda. z punktu widzenia podmiotu turystyki. turysĘka sportowa r turystyka związana z aktywnym lub pasywnym sportem. I rozrywka pęd do przeżyć interpersonalne klubowa odwiedziny krewnych. wypoczynek leczenie - turystykaleczricza. Kazdej pnyjętej cesze odpowiada okre- 23 . turystyka zwiqzana z politykq: r turystyka dyplomat w i uczestnik w konferencji.I 1.u'y.w j osobowości (kształcenie Przedstawiona dotąd an1lizapojęć: turysta. turystyka nastawiona na przeżycia l lz.2. turystyka wypoczynkowa.. Dlatego podział turystyki jest trudny zar wno z iaukowego. wypoczynek w uzdrowiskach z wykorzystaniem czynnik w na- r zanteresowanie sztuką podr że motywowane religią 22 poznanie innych kraj gion w itp. wypoczynkowa. kontakty (ucieczka wanie się od rzeczywistości) kulturalne do natury.i. t turystyka klubowa. w krajowej i zagranicznej riteiaturze -' przedmiotu spotyka się r żnątypologię wspołczeJnej .ytl.łnowanym ortlh kreujących popyt. ale z punktu widzenia ry sty ka wyp r u o c zynkow a: moĘwacje fizY"zr" sport rodzaje turystyki wypoczynek w poblizu miejsca zamieszkania oraz wypoczynek w czasie urlopu w celu regeneracji sił fizycznych i psychicznych. wi re_ - ca turystyka oświatowa. klimat itp. ruch turystyczny i tur1rstyka upowaznia do stwierdzenia. poszczeg lnym grupom można jedno znacznie przypisać oapowiaaa. I psychiczne ucieczka od codziennej izolacji turystyka sportowa (rozumiana r wnież pasywnie) turystyka nastawiona na wraŻenia. przeżycia. jak i praktycznego punktu widzenia. że zjawisko turystyki jest bardzo złożone. turystyka motywacyjna (wyjazd jako premia otrzymana od llona forma turystyki: 'furystykę mozna teŻ dzięlić. I uczestnictwo w kongresach. KRYTERIA PoDzlAŁU TURYSTYKI pn'sliżowe rrlr. turyStyką zwiqzana z gospodarkq: r podr ze w interesach. społeczne eskapizm ży cie tow arzvskie.kształcą- przedsiębiorstwa). np. oder_ turystyka klubowa lub turystyka nastawiona na przeżycia. Biorąc za podstawę kryterium motywacji lub-grup motywac. np.ące im rodzaje turystyki: l drlskonalenie się) r:lręć bycia uznanym - turystyka kongresowa.). biznesowa. wyr żnia się następujące rodzaje turystyki: I Przy zastosowaniu kryterium motywacji.

turystyka . Należałoby bowiem uwzględnić liczne warianty mielitttne. senior w. turystyka senior w turystyka kr tkopobytowa (np. zimowa. firlŹna otrzymać następujące jej kategorie: oddziaływanie na bilans płatniczy wna). tury_ styka tradycyjna. i i zagraniczna przyjazzagraniczna wyjazdo- turystyka krajowa Wo' rodzaj finansowania oddziaływania urzędowego aspekt socjologiczny sywna) turystyka zagraniczna wyjazdowa (pa- turystyka międzynarodowa turystyka zagraniczna przyjazdowa i wyjazdowa. jachtem. ekskluzywna. uzdrowiskowa) laellrlwanie się w podr zy - usług związanych z podr żą i pobytem za zryczałtowaną cenę) turystyka'rozulmrra". drugie mieszkanie. hg tlnlsze trzy formy: Kryterium pochodzenia turysty daje możliwość podziału turystyki krajowa turystyka turystyka przyjazdowa turystyka wyjazdowa lub regionalna - kraj w. aparta- turystyka parahotelowa (wykorzystująca np. wiek uczestnik w czas pobytu rodzinna) \ pora roku rodzaj zakwaterowania turystyka młodziezowa. kempingi. w szczycie zonu lub międzysezonowa turystyka hotelowa.N [łro*ttj Ż5 . wyjazdy mieszkaric w danego Waju za granicę. turystyka kredytowa_ na lub finansowana przedpłatami turystyka swobodna lub reglamentowana turystyka luksusowa. podr że mieszkaric w po własnym kraju lub jego regionie albo podr że po grupie przyjazdy do danego kraju os b mieszka- - turystyka letnia. se_ jących stale gdzie indziej. urlopowa. samochodem.. obserwowane wsp łcześniesilne zmiany W tllotywach uprawiania turystyki oraz zmiarty uwarunkowa ' zewnętrznych turystyki prowadzą. turystyka piesza turystyka zagraniczna przy jazdow a (akty _ turystyka koleją. autokarem. siłąrzeczy. środek fransportu menty) czepy samochodowo_mieszkalne. masowa. turystyka weekendowa). zakres turystyka socjalna. sprzyjających zastępowaniu oferty typowej ofertą specyficzną dla rlkr'cślonej grupy.liczba uczestnik w cecha - turystyka indywidualna. statkiem. turystyka długoterminowa (np. kluborya. do powstawania nowych warianlt1w. turystyka młodzieżowa. forma turysĘki turystyka zbiorowa (grupowa.syczałtow a" (organizator oferuje pai<iet H fl:3 BIBLIOTEKA Ż4 ? /[. socjalna spos b zorganizowania podr ży Zaprezentowany podział turystyki na rodzaje. kr tkoter_ minowe podt że w interesach.Ił:p. samolotem oraz turystyka wewnątrzkrajowa turystyka narodowa - turystyka krajowa dowa. jednodniowe wycieczki. formy i kategorie nie Jesl kompletny. pizy- ł-ącząc ze sobą w r żny spos b te tzy podstawowe formy turystyki.. turystyka indywidualna (zorganiowana lub nie przez biuro podr zy).oświecona''. kt re trudno byłoby jednoznacznie przyporządkować określonefrttl rodzajowi turystyki.

w.'krajoznawstwo'' na og ł jest definiowane dwojako.fiiemia'' 19 nr l. przekazywania i wdrazania ich wynik w do praktyki społecznej. określających to Jawisko szeroko. Nałkowsk. Lipniacki.) o kraju lub !!3lrlnie. na uwagę zasfuguje oryginalna interpretacja podana i}ne. Warszawa 1965. regionie i własnej miejscowości mo- |i l)cfinicja krajoznawstwa ujmowanego jako ruch społeczny jest po*nrr w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej z 1965 r. lVłtszawa 1979. w. najoj czystej .Krajoznawstwo.in. gdyżnie wyczerpuje ono cech ruchu społecznego. Warszawa 1970. obejt rtrrnowić pewną odmianę quasi-ruchu społecznego. Sawicki. J. szeroko pJ$lc krajoznawstwo wykracza jednak wyraźnie poza jej ramy. s. " Wielka Encyklopedia Powszechna. WYBMNE RODZAJE TURYSTYKT 1.. Komisja Krajoznawcza.. Jedni traktują krajoznawstwo jako ruch społeczny (ujęcie szerokie). statystyka. jak zbieranie materiał w bez deylenia stworzenia jakiejś naukowej syntezy"1. s. etnografia. Podane przykłady świ o wąskim pojmowaniu krajoznawstwa' z akcentowaniem faktu zbi nia wiadomości o kraju lub regionie. W rzeczywistości turystyka jest drogą do krajoznawstwa. m. W. W. Wypada w tym miejscu powt rzyć za J. Wśrd wsp łczesnych definicji krajoznawstwa.. fuclt społeczny dązy do zbierania i popularyzowania wszelkich wiadono ci (geograficznych.zbi r wszelkich wiadomości o pewnym' większym lub mniejszym obszarze. a oznacza raczej działalność praktyczną. wydanej w okresie międzywojennym' krajoznawstwo jest określane jako . Szczepar ski. inni określająje jako zbi r wiadomościo kraju ojczystym (ujęcie wąskie). historycznych. gł wnie w ruchu turystycznym.. ekonomia itp. Nie jest towicrn ani ruchem reformatorskim. Krajogawstwo i jego stosunek do geografii. Lipniackiegolo. 6 *lllr*. O krajoznawstwie jako o wypracowanym przez poszczeg lne dyscypliny naukowe zbiorue wiadomości o kraju wypowiadali się m.1 Ż6 . przez urządzanie wycieczek. w Encyklopedii Powszechnej z 1974 r. L. I 1ll-524. ? rzcch l płaszczy znach: l'unkcjonalnej w jako ruch społeczny. tl krajoznawstwie jako o ruchu społecznym nie mozna jednak m _ łld wprost. natomiast krajoznawstwo jest środ_ kiem realizacji pozaekonomicznej funkcji wsp łczesnej turystyki. a także jako określony system organizacji prac krajo_ lnavłczych oraz gromadzenia. . akcenĘe się społeczny chaJ*tcr tego zjawiska i jego zwiryki z turystyką. Krajoznawstwo zbliza się ilO u rystyki o wybitnie poznawczo-dydaktycznym charakterze.: . a nierzadko także w litetaturze. pojęcia te są niesłusznie utożsamiane.krajoznawstwo''.r 1.. regionalne obserwacje czy nawet badania naukowe"e. że ruch społeczny jest to zbiorowe dąŻenie ludzi do wsp lnego trlu. Wydawnictwo Gutenberga. Elementarne pojęcia socjologii. Poniewaz chodzi tu o wiadomości znajtozmaitszych dziedzin (archeologia. Pojęcie .co się rozumie przez termin . historia. PWN. 1 Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna. Autor ten rozpatruje pojęcie krajoznawstwa Sufrlc np. biologia. 2'. W okresie powojennym można zaobserwować szersze traktow omawianego pojęcia i upaĘwanie w krajoznawstwie pewnych cech ruchu społecznego. Sawicki6. nie jest też ruchem ekspresywnym.pozna'w czejdziedzinę kulturywyniki llruj ącą: całokształt działalności oraz utrwalone N szechstronniej szego poznania ziemi - jako dzyŻenie do możliwie najpełniejszego.Idea i organi4acja kĄogawstwaw Polsce.3.ZG PTTK. Szczepa zob. 6.1. orłowicz. przeto krajoznawstwo nie tworzy osobnej nauki. PWN. t. Nałkowski i L. Kra. jako pewną historyczno-socjologicznej obej_ . geografia. skupiający działaczy-krajoinstytucjonalnej znawc w i ukierunkowujący ich na osiąganie ważnych cel w spolccznych.in. 8. materiaĘ na III Morski Sejmik Krajoznawczy. Zob. W życiu codziennym. W Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powszechnej. k w 1930.. Trzeba więc określić. 140. Krak w 1928. etnograficznych itp. Jednakże jako masowe dĘelle drl pogłębienia wiedzy o kraju. 139. M. R wfut. t.3. Co to jest kĄo1nawstwo morskie i dlac1ego się nim interesuirlllli'. |" Zob. TURYSTYKA KMJOZNAWCZA \ Teoretyczno-praktyczne cele badawcze wyznaczone w niniejszej książce narzucają konieczność tozpatrzenia zwiryk w między krajo_ znawstwem a turystyką. ani nie oznacza ruchu rewolucyjipjrl.). Podobnie pojmował ten termi ojciec turystyki polskiej.

uzyskiwanie orientacji w otaczającej rzeczywistości xlniczej i społecznej. w akcentowaniu związk w krajoznawstwa z turystyką i z jej . Kształceniowa funkcja krajoznawstwa może być spełniana zar wno I lcnsie poznawczym. iż spełnia ono rozliczne społeczne. przykład poznawanie własnego miejsca zamieszkania czy regionu jest moŹliwe na lekcjach szkolnych. powr xlnika turyStycznego czy członka stowarzyszenia turystyc znego.*rwiunia krajoznawstwa turystycznego.). m. kraju lub poza jego granicami.*h kru. wyr w ewentualnych brak w organizmu i pobudzania przezkorzystne waru Rozw środowiska. zdjęci a. że kłĄoznavłstwo jest to znajomośćkraju ojczy' Stego czy wiedza o regionie. społecznymi. m.nawczej po regionie. to warto zallważyć. spełniaj ące w Ż8 j wia też przyswajanie pewnych umiejętności i nawyk w niezbędFh np. literatura oraz wszelkie pomoce dydaktyczne mogą ułatwić tępną w ażną funkcj ą wsp łczesnego kraj oznaw stw a jest funkcj a 'eniowa. poznając miejscowe nazwy i obya także ślady dawnego rzemiosła.in. Krajoznawca bowiem. obrazy. oglądając gmachy. regionu 'jsca zamieszkania. drlwict. wchodząc w nowe kręgi i grupy społeczne (np. Refleksja nad tymi funkcjami może się okazać poż. ą doty chczas owych Mtlżna uzyskać wiedzę o kraju ojczystym czy regionie. lttny zas biologiczny człowieka wymaga m. Lipniackiego. publikacj e. Sprzyja temu -|pwłzcchnianie kultury kształcenie i samokształcenie. mapy. na wyciecz. kluby czy koła turystyczne mogą być włą1 Wrto tez zwr cić uwagę na rolę krajoznawstwa w nasilaniu aktywsumokształceniowej. izby :i narodowej. ny charakter krajoznawstwa. musi opanowywać nowe role społeczne. 29 b wiedzy.ioznawczych). a także instytucje i organizacje prowadzące dział krajoznaw czą. folklorem. Dlatego nasuwają się pewne uwagi uzupełniające. N rn Spośrd wielu funkcji społecznych krajoznawstwa przede kim warto zwr cić uwagę nafunkcję wychowawczq. Kons ekwencj krajoznawstwa może być wniosek. W treścifunkcjonalnego ujęcia kraj stwa powinna też być akcentowana koniecznośćpoznania rozwoju ziemi ojczystej. np. wartościowegospędzania czasu wolnego). niekoniecznie w czasie wolnym od pracy tprzez turystykę.in. ?lplłcic rozw j kulturalny polega na przyswajaniu pożądanych modeli i}ltr'ry (np. Wychowawc ze zadania krajoznawstwa wykracz ają poza tradycyjne isko wychowawcze. |ecz takŻe uczestnicy imprez krajoznawczych. może zaspokajać też biologiczne potrzeby. Dotyczy to gł wnie własnego kraju. Na przykład schroniska turyStyczne.rozumianąjako łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka przygotowujących go do życia w społecze stwie. m|Izea. wypracowane metody i techniki działalności joznawczej. wycieczek lokalnych lub w drodze samokształcenia. gdy rozpatruj e człowieka j ako istotę biosocjokulturalną. decydują bowiem nie tylko jego animatorzy. Rozw j środkw masowego . .in.(rękopisy. kt ra w istotny spos b stymuĘe wychowa- w proces wychowawczy. wartościintelektu(truz moze obudzić w sobie nowe zainteresowania. Lipniackiego na og ł oddają wsp łczes- Ę nlclrliwościprzestrzennej. R wniez instytucjonalny sens krajoznawstwa jest szerszy od ślonego przez W. np. konieczność środowiska ptzyrodniczego i społec znego. zdo}wrriąc wiedzę o kraju ojczystym. o zakresie masowości krajoznaw Definicje podane przezW. Wprowadzają jednak pewne ograniczenia zakresu tego pojęcia w szerokim znaczeniu. ułatwianego środki masowego przekazu.i społeczny polega na wrastaniu w kolejne grupy społeczne oraz } przyswajaniu sobie odpowiednich r l społecznych w tych grupach. może jątez spozytkować praktyczpE ()rnawiana społeczna funkcja krajoznawstwa mieścisię tez w konftpc|i kształcenia ustawicznego. ptzeźrocza. umiejętności i sprawności. wykładach w szkole wyższej. tradycje ruchu turystycznego. ftltej działalności kramy. Nie musi to być r wnież ruch tylko amatorski. pomniki. Krajoznawstwo . Uczestnicy ruchu krajoznawczego zdobywają r ozw uŻa(l po święconych lsdanie. Jeślisię przyjmie. tj. w drodze . nagrania itp. Zalożenia wy wawcze i kontekst turystyczny krajoznawstwa łatwo zalwaŻyć. iż może ona być uzyskiwana w r żny spos b. Podczas imprez krajoznawf}clt człowiek odkrywa też nowe wartościmoralne. larw . Kraj oznawstw o. jak i praktycznym. zwłaszcza turyStyczne. w czasie uprawiania turystyki kwalifikowanej czy wycieczki fuoz.

że zdobycze krajoznawstwa powinny slużyć gł wnie rozwojowi turystyki. W. iż ruch krajoznawczy na og ł ma charakter amatorski wnież uszczeg łowione i rrktualne materiały krajoznawcze mogą stanowić punkt wyjściado platttlwania przestrzenne1o oruz wskazywać obszary szczeg lrlte cenne dla trllnictwa lub wypoczynku. wytyczania atrakcyjnych szlak w znakowanych. Między pojęciami . aktywnośćspołeczna. iż zarejestrowane przez krajoznawc w zabytki kultury ttruterialnej i pomnikowe obiekty przyrody mają szansę być uratowane 1lt'z. Społeczne cele krajoznawstwa w dziedzinie kultury są urzeczywistniane w kolejnej' technicznej (instrumentalnej) funkcji wsp łczesne_ go krajoznawstwa. wsp łczesne krajoznawstwo jest pojęciem wielowarstwowym. PTTK)' jak i przez upowszechnianie kultury dzięki wysiłkom kadry krajoznawc w otaz organizacji turystyczno-oświatowych..tluwtŻy nych przez W. w Polsce zar wno w drodze udostęp_ niania wartości. że praktyczna aŻyteczność krajoznawstwa jest duża. że to wprowadzanie ruchu krajoznawczego do kultury odbywa się np. wzor w i wzorc w.krajoznawstwo'' i . a takŻe dynamicznego nrz.ttuwużyć. Lipniacki łrlusznie twierdzi. Przeprowadzone rozważania na temat definicji i funkcji wsp łczesgo w sferze kultury. kt re ten ruch społeczny chce propagować i do kt rych zamierza wprowadzić turystyczny ruch krajoznawczy przez pobudzanie odpowiednich zainteresowar{ i potrzeb indywidualnych oraz społecznych. Konsekwencją przyjętych na początku hipotez roboczych jest rozważenie związku krajoznawstwa z kategorią czasu wolnego. Należy 'l. |lTamże. sterowania ruchem turystycznym i rozproszenia tego ruchu oraz kształcenia wysoko kwalifikowanych działaczy turystycznych. nonn oraz wzorc w kultury przez funkcjonującą infraStrukturę turystyczną (m. Lipniackill uważa. Problem ten jest wart prowadzenia ntudi w naukowych. rozbudowy znanych. wymagające ochrony czy rekultywacji. społeczne koszty tego ruchu znajdują uzasadnienie. Można powiedzieć. Efektywność lrnkład w w omawianym Segmencie jest wprost proporcjonalna do ltopnia wykorzystania rzeczywistej funkcji technicznej (instrumentallrcj) wsp łczesnego krajoznawstwa. Podobne zastrzeżenia budzi opinia dc.in. Funkcje te cechuje zasada dobrowolności. można wskazać na związek wychowania z kulturą. Lepsze.woju gospodarczego i kulturalnego laaju. aby krajoznawca-turysta działałzgodnie zwzorcarlj kultury. iż pełnienie społecznej funkcji krajoznawstwa w dziedzinie kultury jest uwarunkowane jednoczesnym udostępnianiem i upowszechnianiem wartości kulturalnych. Funkcja kształceniowa krajoznawstwa może być uważana za częśćskładową szeroko rozumianej jego funkcji wychowawczej.. Ze wzg|ędu na to.imowaniu lcg() autora. iż obie om wione funkcje krajoznawstwa Stanowią pewną całość imieszczą się w procesie szeroko rozumianego wychowania. krajoznawstwie chodzi nie tylko o pobudzanie aktywności przez W tworzenie nowych wartościpoznawczych. dokładniejsze poznanie kraju stwarza podstawę do racjonalizacji zagospodarowania turystycznego. Dzięki pracy turysty nad sobą oraz nad swoim rozwojem szeroko rozumiana kultura jest upowszechniana i wzbogacana. iż zdobycze krajoznawstwa powinny być wykorzystywane drl ochrony przyrody i d br kultury materialnej. artystyczna itd. '/'ałoŻone cele krajoznawstwa mogą być osiągane przez turystykę lub inne rodzaje aktywności. rozrywzniszczeniem oraz wzięte pod opiekę. społecznie istotne funkcje. Lipniackiego dziedzinach aktywizacji turystyki. natomiast krajoZnawstwo turystyczne aktywizuje gł wnie funkcję rozwojową. Podsumowując. wolno Nie umniejszając znaczenia zdobyczy krajoznawstwa we wskaza- . Należy zauwuŻyć.Wymienione funkcje społeczne krajoznawstwa znajdują się w ści-t słym związku i są wzajemnie uwarunkowane. Natomiast W. W obręhie tej funkcji jest podejmowana z własnej potrzeby i dla własnego roz- rczvł j. Można mu przypisać liczne. kę oraz R lurystyka spełnia wszystkie funkcje czasu wolnego. Z punktu widzenia krajoznawstwa kultura obejmuje zesp ł wartości.ed 't. Można więc sądzić.tury31 30 . Wsp 'łczesna wtlju praca umysłowa. norm. że krajoznawstwo turystyczne jest środkiempodnoszenia 1xlziomu kultury i rozwoju osobowości. uznanych i całkowicie nowych ośrodk w. Wychowanie jest przecież przekazywanlem właściwychdanej kulturze poznawczych. selekcyjnych i wzor w wartościujących. Przyjmując. nego krajoznawstwa pozuta|ająna określenie roli tego ruchu społeczne- dłem argument w przy poi w związku z tym nie zavlsze możebyć źł decyzji gospodarczych. że w ocenie wpływu czasu wolnego na rozw j turystyki prldkreśla się trzy gł wne funkcje czasu wolnego: odpoczynek. Iecz także o spowodowanie.

Skutki te są groźne zat wno dla poszczeg lnych jednostek. a takŻe potrzeby informacyjno-poznawcze. Nie całe krajoznawstwo można zaliczyć do turystyki. jak i całej jącym światem. na|eży zwiększyć wysiłki zmierzające do rozszerzania krajoznawczych form wsp łczesnego ruchu turystycznego oraz preferowania turystyki o możliwie pełnym programie krajo- lecz tak:Że spos b jego wykorzystania. 32 Turystyka jako forma aktywności zaspokaja poza miejscem stałego zamieszkania potrzeby rozwoju oraz odnowy sił fizycznych i psychicznych. co jąodr żnia od innych form turyStyki. Natomiast w tym miejscu warto ponownie zaakcentować. Słuszny jest r wnież pogląd' iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wypoczynku.3 .2. kuracyjnej. opanowanych umiejętności itd. nadających kierunek jego aktywności. Polskie nolmy higieniczne określająto minimum aktywności ruchowej na 4. Dlatego m wi się obecnie o biologicznym minimum aktywnościruchowej jako elementarnym r}akazie dla kazdej jednostki i obowiązku społecznym. czyli intensywność wysiłku zalcżnie od płci' wieku. konieczne jest zapewnienie mu właściwejinformacji. Doceniając walory kultury i rozwoju osobowości turyst w. lecz obejmuj ą r żne dziedziny życia. sprzyja temu tlkresowa zmiana środowiska społecznego i trybu życia. Ponadto trzeba przypomnieć. Turystykę kwalifikowaną uważa się za kwintesencję wsp łczesnej turystyki. Aby m gł on dziaŁać podstawowych.in. Cechy te Są typowe zar wno dla turystyki kwalifikowanej. Sprzyja temu m. Zj awisko to. 1 . regeneracji sił fizycznych i psychicznych. poz. Potrzeby informacyjne nie ograniczająsię obecnie do wiadomości niezbędnych do doraźnego wykonywania określonych czynności praktycznych. kulturowym oraz informacyjno-poznawczym. że turystyka.iomu wydolności organizmu. przyrodniczym. Powszechna jest opinia. wzrastający prestiż społeczny wiedzy. podczas gdy ruch krajoznaw- czy kojarzy się tylko z funkcją rozwoju. lepszego poznania bliższego i dalszego otoczenia' zycia innych ludzi' w tym ich postaw. potęgowane przez wzrastające skazenie środowiska przyrodniczego.5 godziny dziennie dla mĄch dzieci.. Nieprzypadkowo uwaza się ją często za matkę turystyki w og le. Mozna więc powt rzyć opinię. a takŻe poprawa pożywienia oraz jego nadmiar w stosunku do potrzeb fizjologicznych wywołują r zne ujemne skutki w organizmie ludzkim. 33 . co ją z nimiłączy.turystyka kwalifikowana'' oraz uwypuklenie tego.2. oraz dqŻenie do konfrontowania informacji otrzymywanych z r żnych źr deł z własną obserwacją są istotnymi pr:Ly czynami dynamicznego rozwoju wsp łczesnej turystyki. TURYSTYKA KWALIFIKOWANA jak dotychczas sposob w ludzkości. turystyka wypełnia wszystkie gł wne funkcje czasu wolnego.5 godziny dla młodzieży w wieku maturalnym oraz około l godziny dziennie dla os b w wieku emerytalnym. co r wnież się zalicza do potrzeb znawczym. iż chęć pozyskania informacji.Swoje stosunki z otoczeniem człowiek reguluje przez dzialanie. Znawcy przedmiotu tvłierdzą. kt ry wsp łdecyduje o jego potrzebach. środowiska bytowania. że turystyka kwalifikowana umożliwia za_ tlośćuczynienie temu minimum aktywności ruchowej znacznie pełniej iwszechstronniej niz jakakolwiek inna forma turystyki. rodzaju zatrudnienia. Do cech wsp lnych można za|iczyć czasową oraz dobrowolną zmianę miejsca pobytu i codziennego Ębu Życia w celu zaspokojenia po_ trzeby osobistego kontaktu z innym środowiskiem społecznym. aktywności intelektualnej oraz emocjonalnej itp. pogląd w i dziala .kt ry przez wieki towarzyszył człowiekowi w jego rozwoju. Wzez uczestnictwo w tym Systemie wchodzi on w określony typ zależnościz otacza- świadomie.. gdyż ftzyczne oraz psychiczne zdrowie poszczeg lnych os b nie jest obojętne dla społecze stwa. Jej rola w tym wzg]lędzie została szerzej nakreślona przy omawianiu turystyki krajoznawczej. tj. a uprawiających ją określa się jako prawdziwych turyst w. że aktywnośćzastępuje wysiłek ftzyczny.styka'' nie ma sytuacji podporządkowania jednego z nich drugiemu. Poczynione uwagi pozwalają na podjęcie pr by roboczego zdefiniowania pojęcia . Jednym z nie|icznych akwydolności psychofizycznej organizmu jest właściwa wzmacniania tywnośćruchowa. Istotny przy tym jest nie tylko wymiar czasu. jak i wczasowej. Przemiany cywilizacyjne powodują wzrastające obcipenie układu nerwowego i sprzyj aj ą zmniej szaniu aktywnośc i fizy cznej. pomaga człowiekowi zaspokoić potrzeby poznawcze. zwłaszcza kwalifikowana. że człowiek żyje w określonym Systetnie społecznym.

umożliwiającego przyswojenie kultury technicznej. jak lkształtowania postaw pożądanych społecznie. zaspokajanie potrzeb biologicznego minimum aktywno_ ściruchowej oraz posiadanie pewnego zasobu wiedzy og lnej.Mozna oczywiście się .. społecznym. Warto w tym miejscu przypomnieć. Turystyka kwalifikowana ma więc wiele cech zblizonych do sportu. powodując zmiany cielesno-fizyczne i psycholrlotoryczne. Jednak bliższe określenie. co jest właściwedla sportu.lecz także hłajoznawczy"h. lnozna na razie powiedzieć. autokarowej oraz innej. ale dzięki osobistej aktywności osoby wychowywanej utrwala poządane cechy ptzez samowychowanie. czyli zapobiegającego ujemnym wpływom wychowawczym lub korygującego je. Warszawa 1982. czylipodr ż. ułatwia i przyspiesza socjalizację.. czyli tego. czyli umiejętności kompetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystycznego i urządze zgodnie z ich konstrukcjąoraz tunkcją. [ołączoną ze zmianą codziennego Ębu życia. dzieli się na: 34 35 . osobistego kontaktu z innym środowiskiem llttltrlwić element wychowania: zar wno pod względem doskonalenia osobowości jednostek. co wsp łcześniemożna zaliczyć do tego rodzaju turystyki.w. 63. zaspokajaniem potrzeb ruchu i wysiłku ftzycznego. W li_ teraturze zalicza się do nich konieczność frzycznego i psychicznego przygotowania kondycyjnego. Ponieważ turystyka kwalifikowanamoże stymulować poŻądany kształt potencjału biologicznego społecze stwa. kongresowej. Dlatego wszystkich r. kt re. jak i dorosłych. ale r żni się od niego na og ł znaczną ruchliwością przestrzenną. zwłaszcza opisującymi r zne skutki turystyki kwalifikowanej i szczeg łowe jej funkcje. stanowiąc wźLzny środek osiągania cel w wychowania fizycznego. na estetycznego. i to w obu podstawowych składnikach konsumpcji turystycznej . Jedną z jej istotnych cech są wielorakie możliwościwychowaw12 w.. klub w i organizacji turystycznych -zawodowych. stwarza znaczne trudności. Gaworeckj. Turysta występuje przy tymjako konsument r żnorodnych d br i usług turystycznych. do kt rycl sport nie dąży. ekonomiczne. Turystyka kwalifikowana nie sprowadza się wyłącznie do mozliwości oddziaływania na wychowywanego. ) t r r r r t'izycznego. Może ona mianowicie .'e. Ekonomika i organizacja turysĘki. zdrowotnego. kt remu ono służy. Wiadomo. prawne ię.wajoznawczej. W świetle podanych uwag definicj ę robocząturystyki kwalifikowanej można sformułować następująco: . że turystyka kwalifikowana obejmuje zar wno dzieci. że turystyka kwalifikowana łączy pokonywanie ptzestrzeni z wysiłkiem ftzycznym w r znych dziedzinach aktywności człowieka w czasie wolnym od pracy i nauki.. Jednak turystyka kwalifikowana ma pewne cechy szczeg lne. przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad bezpieczer{stwa własnego i innych. Sprzyja przy tym nie tylko osiąganiu cel w perfekcjonistyczno-sprawnościowych. Turystyka kwalifikowana jest nośnikiem pewnych wartości społecznych. np. moralnego. politechnicznego. przyrodniczym macyj no -p o znaut czy ch" | i 2 kulturowym otaz potrzeb infor- posługiwać innymi defi nicjami.dynamicznym. częstą zmianą miej sca w przestrzen i.Nie podejmując się ana|izy tego zagadnienia. wymagającąprzygotowania kondycyjn ego i zawodowo-turystycznego. Kazda forma turystyki powoduje też określone konsekwencje ekonomiczne.. wdrażającego człowieka do ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego orazjego doskonalenia. resocjalizującego.y' i statycznym.turystyka kwalifikowana jest czasową' dobrowolną. kształtującego wrażliwość piękno przyrody i dzie| ludzkich. Zagadnienia te są przedmiotem bada(t r żnych dyscyplin naukowych. wchodzi w zakres kultury ftzycznej.asługuje na trwałe miejsce w programach działalności oraz społecznotlgniw edukacji. prawne' przestrzenne czy fizjologiczne. czylipobycie. umiejętność posługiwania się sprzętem turystycznym. młodzieŻ. kt re pomaga w przyswojeniu umiejętności podporządkowania własnego postępowania dobru zbiorowemu i zaspokajania potrzeb własnych w harmonii z interesem og lnym.PWN. W definicji tej pr buje się wyjaśnićzjawisko gł wnie z punktu widzenia człowieka. że w praktyce turystykę kwalifikowaną s.

.świadome i dobrowolne udanie się na pewien okrcs poza miejsce zamieszkania. la |3 nr I (208). ]5 J. M. można powiedzieć. 16 Z. W przylnczanych definicjach podkreśla się zwykle następujące motyw upraw tnia turystyki zdrowotnej : i r l r odnowa sił jako ży cia gł wny cel. w czasie wolnym od pracy w celu re- (wyciągi. Jest to jednak uwarunkowane rozwojem infrastruktury i dynamicznym składnikiem stylu zycia wsp łczesnych społecze stw.r r r r r : r pieszą (nizinną i g rską). że w każdym sezonie narciarskim (grudzier-marzec) ponad 4 mln Pola_ k w spędza urlop w Tatrach i Beskidach. s. motywy podejmowania podr zy w celach zdrowotnych lllogą być obecne prawie w każdej formie turystyki. . o usługach turystycznych na perspektywy rozwoju turystyki kwalifikowanej w Polsce. mogą stworzyć duże możliwościrozwoju turystyki narciarskiej nie tylko dla Polak w. Turystyka narciarska g rska możebyć źł dłem znacznych korzyści ekonomicznych. natomiast około 6 mln os b odwiedza te rejony turystyczne w weekendy. motorowodną. nr 8. zwłaszcza g rskie. 1.zeszyty Naukowe IT'' l978' nr . lecz takŻe dla cudzoziemc w. Szacunki Instytutu Turystyki informują. poczynku oraz skutecznymnarzędziem pedagogiki i andragogiki (pedagogiki dorosłych). Stan zdrowia uczestnika turystyki zdrowotnej.3. narciarską. Przy takim założeW literaturze można spotkać opinie o niekorzystnym wpływie Ustawy z29 sierpnia |997 r. kt remu jest podporządkowany tryb w miejscowości turystycznej . Szamborskil6 określa turystykę zdrowrl(ną jako jednąz podstawowych form odnowy sił człowieka. Pewną ilustracją skali popytu Polak w na turystykę w g rach mogą być wydatki ponoszone przez obywateli polskich w. trasy narciarskie) oraz usług hotelarskich i wypoczynkowych' Przedsięwzięcia inwestycyjne planowane w Szklarskiej Porębie i w Karpaczu. francuskich i włoskich. wolski.Boss - Gospodarka'' 1998. Narciarstwo..3. powodujący potrzebę spędzania urlopu we wskazany przez lekarza spos b. Zła kondycja biologiczna społecze stwa polskiego powinna wpłynąć na zaostrzenie świadomości społecznej..jest ona r wnież mało uciążliwa dla środowiska naturalne3tr i społecznegola. edukacyjne i wyehtlwawcze... Doświadczenie zagranicy uczy. że duże mozliwości rozwoju ma w Polsce turystyka kwalifikowana narciarska i piesza g rska. Czy narciarze ucieknq z polskich g r. według definicji sformułowanej 3crreracji ustroju dzięk't aktywnemu wypoczynkowi fizycznemu l1lsychicznemu''l5. w miejscu i porze roku najbardziej odpowiednich. 38-39.Rynek Turystyczny" 7997. ze turystyka kwalifikowana ma duże znacze[ie społeczne ze względu na jej funkcje zdrowotne. kt rego formy powinny być dostosowane do indywidualnych możliwościturysty. TurysĘka zdrowotna a uzdrowiska europejskich kĄ w socjalisąlc7nych. w tym przezkapitał francuski i austriacki.Problemy Uzdrowiskowe" 197 0.. określany jako stan wyczerpania lub przemęczenia. Kozłowska. Jak widać. . Wedfug szacunk w Banku Światowego popyt ten wynosi około 130 mln USD ioczniel3. Tezę taką postawił P.Alpach austriackich. s.2'7-28. kolarską. TURY5TYKA ZDROWOTNA ptvcz J. Turystyka zdrowotna uzdrowiskowa jako istotny element odnowy sił rł'kmieka.. cieszy się coraz większym zainteresowaniem Polak w. R wnież Z. wodn4 ftajakową. Szamborski . motorową. że staje się ona trwałym 'furystyka zdrowotna jest to. 'lizeba też powt rzyć. a także świadomości władz paristwowych... iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wy- Reasumując og lne uwagi poświęcone wybranym zagadnieniom turystyki kwalifikowanej. Wolskiego.. 36 37 . nr 5. Popularny jest r wniez region Karkonoszy. zeglarską i podwodną). speleologiczną. aktywny wypoczynek.. Dąbrowski w artykule: Rozw j turystyki l<walifikowanej tt nowe regulacje ustawowe.

. i Europy Zachodniej. weekendowej. aparatury i personelu. piło 6. Ze względu na znaczenie Stanu zdrowia społecze stwa właśniepar stwo powinno stymulować rozvt j turystyki zdrowotnej. Ztych względ w w skład turystyki zdrowotnej mogą być wliczone tylko te rodzaje turystyki.GUS. stosowany w celu uzyskania nadzwyczajnych efekt w. Możliwościosiągania cel w zdrowotnych w wymienionych formach turystyki są zr żnicowane pod względem efektywności. wzorem kraj w zachodnich. Z drugiej strony.. Że cudzoziemcy stanowili 67o og lnej liczby korzystających i zakupili ponad 4vo udzielonych nocleg w og łeml7. innej. W turystyce zdrowotnej bowiem odnowa sił to cel gł wny. kwalifikowanej. W literaturze socjologicznej przewuŻa pogląd. że niespodziewana ekspansja turystyki motywacyjnej nastąpiła w latach 70. będące rękojmią polityki rozwoju społecznego. 1 . Przy takim założeniu można np. s. oszczędnościowy kurs publicznych struktur opieki zdrowotnej stawia uzdrowiska wobec konieczności poszukiwania nowych. Natomiast udana podr ż motywacyjna sprawia rzeczywistą przyjemność zainteresowanemu pracownikowi. Aktywizacjatychpodr ży miała oczywiście podstawy ekonomiczne. Biorąc pod uwagę fakt.turystyka zdrowotna" jest terminem zbiorczym. Warto dodać. 159-1 5. czyli w okresie kryzysu ekonomicznego. kt ra jest konsekwencją osiągnięcia przez nich założonych cel w. Mtlżna przyjąć' że rczwiązanie lub złagodzenie tego problemu stanowi. pobytowej (wczasy). motywacyjnych systematycznie wzrastał. 5) samorealizacji. a takŻe dowartościo_ wuje go w środowisku zawodowym i w oczach rodziny. Jak podaje GUS. ze o efektywnościturystyki zdrowotnej decyduje r wnięż paristwo. Podr ż motywacyjną utożsamia się z podr żą_nagrodą. iż cele zdrowotne są osiągane gł wnie w turystyce uzdrowiskowej. w kt rych cele poprawy szeroko rozumianego zdrowia dominują wśrd pozostałych lub są im r wnorzędne. kt rzy Zaspokajali cele zdrowotne w zakładach uzdrowiskowych. własnych źr deł uzupełnienia brakujących środkw na utrzymanie obiekt w. Interesujące jest to.4) autonomii i niezależności. że charakter motywacyjny mają tylko potrzeby ujęte w czwartej i piątej grupie. Ż) bezpieczeristwa.8 mln nocleg w. 394'5 tys.4. że realizacja reformy sfużby zdrowia stworzyła nową Sytuację ekonomiczną dla sieci polskich uzdrowisk.3 . os b skorzystało z usług noclegowych oferowanych przez zaklady uzdrowiskowe i zaku- lccznym leży możliwie pełne wykorzystanie środkw leczniczych polckich uzdrowisk. TU RYSTYKA MOTnMACYJNA Ttrrystyka motywacyjna' nazywana też stymulacyjną' jest zjawi_ skiem charakterystycznym na wsp łczesnym rynku turystycznym USA Trzeba wyraźnie powiedzieć. Statystyka turystyki uzdrowiskowej w Polsce jest fragmentaryczna. W amerykar Turystykaw 1998 r. od puździernika 1997 r.. Warszawa 1999. kt rej funkcja w omawianym procesie jest uznana naukowo i społecznie. do września1998 r. wyrazić wątpliwościco do siły motywacyjnej funkcji płac. kiedy chodziło o zwiększenie produktywności przedsiębiorstw i podniesienie morale pracownik w. począwszy od lat 50. Sens turystyki motywacyjnej można rozpatrywać w kontekście hierarchii potrzeb ludzkich. Cele zdrowotne mogą być zatem osiągane w turystyce: r r r r r uzdrowiskowej (z wyłączeniem form wyraźnie leczniczych). Mozna przedstawić tylko dane dotyczące liczby turyst w. skich przedsiębiorstwach handlowych krąg uczestnik w podr ży 38 39 . 3) przynależności. trzeba podkreślić. odejścieod przestarzałych struktur organiiurcyjno-programowych i starej receptury na zdrowie oraz stworzenie nowych pakiet w ofertowych adresowanych do tych grup turyst w-pacjent w. Wynika to z miejsca podr Ży o motywacjach zdrowotnych w strukturze cel w turystycznych. przez nagradzanie uczestnik w podr żą. w interesie spot1 ' Podr ż motywacyjną definiuje się najczęściej jako środeknowoczesnego zarządzania. Jest to więc problem ważny i złoŻony zarazem. na kt rą składają się potrzeby: 1) fizjologicz_ ne. kt rzy wyzlaczająsobie zupełnie nowe cele uprawiania tutystyki zdrowotnej. Zjednej Strony.niu .

warunkiem intensyfikacji prittyti "r"i. zwłaszcza gdy nie odnoszą się już one do pracownik w sprzedaży lub innych dział w produkcyjnych przedsiębiorstwa. Podr ż motywacyjna powinna się przede wszystkim samofinansować (np.5. że u podstaw rozwoju turystyki biznesowej lezą inne niż w pozostałych formach podr ży turystycznej uwarunkowania socjoekonomiczne. Turystyka motywacyjna jest czynnikiem polep szającym jakośćstosunk w międzyludzkich w danym przedsiębiorstwie. mimo że koszty takich podr ży obciążają delegującego. Ponieważ tendencje w tym zakresie są pochodną rtlzwoju ekonomicznego.Bodr ży w nagrodę'' programem tworzenia i promocji pndukt w markowych w obszarze turystyki biznesowej w Polsce.jednym z największych wyzvła(t. 1. kt re w zasadzie wyłączają osoby wyjeżdżające w celach zarobkowych. Niezależnie od dodatkowych motyw w inspirującycir podr ze turystyka motywacyjna staje się Znaczącym z. Na zako czenie nalezy zwr cić uwagę na pewne cechy tlrystyki motywacyjnej. czały się do sprzedawc w. picj zaspokoić wymagania klient w takich podr ży oraz omawia się nspekt sezonowości. zagadnienie roli podr ży motywacyjnej w zel1xlle form gratyfikacji dla pracownik w warto podjąć na etapie wstęp- Wsp łcześniena seminariach towarzyszących giełdom i salonom lurystyki motywacyjnej dyskutuje się m. Udana podi z motywacyjna powinna się składać z element w. ceny' sezonowośći czas wolny. w jaki spos b gospodarka turystyczna może najle- |ącc nakłady na badania finansowych podstaw rozszerzania podr ży Inotywacyjnych.-wsp łcześniedąży się do rozszerzenia jej zastosowa.opi" Zachodniej zaśtenrodzaj podr ży jest niekiedy finansowany zbudżćt w marketingowych).i a. podr że te stanowią n*o.|esi. Zr - llyln w warunkach polskich. ze łagodzi ona sezonowość w turystyce. Jest to takze trrrystyka grupowa' jednak o specyficznych wymaganiach klient w. Jednak z punktu widzenia skutk w ekonomicznych w sferze obsługi ruchu turystycznego tego rodzaju podr żnych można zaliczyć do grona turyst w.in. Intensywnośćpodr Ży w interesach podlega o wiele mniejszym wahaniom pod wpływem klimatu niz inne podr że turystyczne.' nu. kt rych nie mozna zakupić w ramach zwykłej wycieczki. jakie przynosi turystyka motywacyjna. Podczas gdy w turyStyce pozabiznesowej istotne są takie czynniki. Wydaje się. ze wynika to z definicji turystyki. Potrviirdzają to wzrasta40 y99rdzv motywacyjnej jest opracowanie metody mierzenia tu- Dodatkowym walorem ekonomicznym turystyki motywacyjnej jest to. kt rych osiągnięcia były obecnie.jawist<iem na międzynarodowym rynku turystycznym. TURYSTYKA BIZNESOWA W spotykanych w literaturze klasyfikacjach turysty i turystyki na rlg ł nie uwzględnia się podr zujących w celach handlowych. jak np. Początkowo podr ze motywacyjne ograni_łatwo-wymierne. Warto zau:ważyć. o tym. _ Dalszy rozw j turystyki motywacyjnej znajduje pełne uzasadnienie ekonomiczne w krajach wysoko rozwiniętych. Nalezy się odnieśćz Uwagą i troską do każdego uczestnika.ny insirument zar wno marketingowy. Żorganlzowanie podr ży motywacyjnej wywołuje bowiem uczucie wdzięcznościi lojalności w stosunku do przedsiębiorstwa. Pracownik delegowany sfużbowo w sprawach handlowych w kraju |ub za granicę moze r wnież wypeł- niać funkcje czasu wolnego. Na przykłaj w Szwajcarii ta forma ruchu turystyczne}o dominuje w październiku i w maju.. a organizacja techniczna tego rodzaju podr ży powinna być tw rcza. Turystyka biznesowa ma obecnie coraz większe znaczenie ekonomiczne.dła stałego wzrostu turystyki motywacyjn ej nateży takze upatrywać w systemach podatkowych w niekt rych krajach (np. 4I . Ze względu naliczne korzyści. ale regularnej ekspansji. doch d.3. czym jest turystyka lttrltywacyjna.r. bardziej zaśzależąone od og lnych warunk w ekonomicznych i koniunktury gospodarczej.to* kich podr zy. w USA źr dłem ich finansowania są zysi<i z wynik w otrzymanychprzez beneficjant w podr ży. to w podrÓŻach w interesach mniej liczy się czynnik koszt w. kiedy sprawa produktywności priedsiębiorstw . w USA iraktyku_ je się z tej racji ulgi w naleznych podatkach od przedsiębiorsiw). Wyrazem inicjatywy władz w tym kierunku jest objęcie . jak komercjalizować i rozwijać podrr1że motywacyjne. jak i menedzerski. Stanowi ona tez w turyStyce międzynarodowej sektor niezwykle trwały i o dyskretnej. szcźeg |nie w krajach zachodnioeuropejskich. W całej sferze obsfugi ruchu turystycznego podejmuje się liczne przedsięwzięcia organizacyjne i ekonomiczne promujące ten rodzaj turystyki. jaki jest jej potencjał.

TURYSTYKA KONGRESOWA - sach) w celu uczestnictwa w kongresach. W hotelach warszawt}lelr tt najwyższym standardzie 90vo gościto obcokrajowcy. Sieć tych organizacji 43 W strukturze krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego występuje kategoria os b podejmujących podr ze (służbowei w intere- 42 . konferencjach. iż turystyka biznesowa jest postrzegana jako nowa polska specjalność marka turystyczna a więc produkt o wysokiej jakości. dysponują limitem 100 USD na wzrastającym znaczeniu gospodarczym turystyki biznesowej 3 lłllscc mogą świadczyćnastępujące przykłady. 1 . iz wydatki hotelowe ludzi interesu nie wyczerpują wszystkich wydatk w ponoszonych w turystyce biznesowej. Przede wszystkim trudno jest ocenić jej rozmiary w skali międzynarodowej. Na przykład wymagania hotelowe turySty biznesowego obejmują: wygodne ł zko.klienteli biznesowej w drodze kontakt w osobistych w wielkich organizacjach gospodarczych. politycy oraz członkowie r żnorodnych organizacji zawodowych. () o. Nie można bowiem tej formy turystyki promować tak. zestaw usług hotelarskich poszukiwanych przez furystę biznesowego narzuca odpowiedni standard hotelu oraz zakres usług podstawowych i dodatkowych. Liberalizm w stosunkach międzynarodowych orv rozszerzanie kontakt w handlowych polskich organizacji gospodarczychzzagranicą stanowią przesłankę rozwoju turystyki biznesowej przyjazdowej do Polski. jak np' IBM. Sprawny system przekazywania wiadomości.yici. Pewnym źr dłem informacji mogą tu by towarzystwa lotnicze. wydają na nocleg do 150 USD. źk dłem wielu korzyścispołeczno-gospodarczych mogłoby być objęcie omawianej grupy turyst w ludzi intereSu np. całodobowy i nienaganny room-service oraz program telewizyjny w języku angielskim. Z punktu widzenia dziennego lihllu wydatk w hotelowych biznesmen w tych można uszeregować * ll'zcch grupach: 1) prezesi i członkowie zarząd w bogatych firm. społecznych. 3) przedstawieicle handlowi i kadra techniczna.6. wydają codziennie na usługi noclegowe rninimum 200 USD. Kwoty te polskie hotele zaspokoją wysokie wy_ tttrtgą być znacznie wyższe. inwesĘące i robiące interesy w Polrcc. Nalezy też dodać. Duze usługi we wspomnianej akwizycji oddaje technika mikrokomputerowa' pozwa|ająca na błyskawiczną rezerwację miejsc w hotelach i na pokładach samolot w. że udział turystyki biznesowej w całokształcie obrot w tych biur sięga 40_65vo.lllcenie doby hotelowej. Segment podr żujących tlo Polski w celach służbowychi interesach jest szacowany na około 20vo badanych. sportowych. Statystyki biur turystycznych obejmują sprzedane usługi bez uwzględniania typologii odbiorc w.iż ten rodzaj turyStyki cechuje dochodowośći specjalizacja. dyrektorzy regionalni. rrrlgania tego segmentu rynku turystycznego. Jak widać. wydają miesięcznie na podr że słuzbowe ogronme sumy. 2) negocjatorzy. kt rzy fft. iż turystyka biznesowa zajmuje bardzo ważne miejsce na światowym rynku turystycznym. seminariach i zgromadzeniach. Na przykład badania przeprowadzone w niekt rych biurach turystycznych w Szwajcarii wykazały. jak się to robi w od_ niesieniu do innych form. Twierdzenie to znajduje odzwiercierllcnie w zaobserwowanej ostatnio tendencji wzrostowej przyjazd w do lłllski cudzoziemc w w celach biznesowych. Trzeba r wnież dodać. Biura turyStyczne poszukują.możliwośćuzyskania informacji ekonomicznych z ostatniej chwili.lrzedstawicieli przedsiębiorstw krajowych. IKEA. Wielkie międzynarodowe organizacje gospodarcze. Wzrastające znaczenie turystyki biznesowej powinno być przedmiotem dogłębnych analiz r wnież na polskim rynku turystycznym. Mimo to powszechna jest opinia. Warto też podkreślić. klasę bizne_ sową' a także hotele. Sietnens.łJŻająna kilka dni w interesach. progrźrmem krajoznawczym. kt re wprowadziły tzw. W promocji i obsłudze konieczna jest sprawna organizacja oraz specjalistyczny potencjał usługowy. 1rrrr"ii zajmowanych stanowisk. kulturalnych i gospodarczych. Są to przede wszystkim naukowcy. Inną cechą podr ży biznesowych jest ich nietypowa akwizycja. sympozjach.Można wskazać kilka charakterystycznych cech turystyki biznesowej.jeśli Trzeba wreszcie podkreślićwzrastające wydatki na usługi hotelowe . praHtwtticy dzial w rozwoju.3. General Motors. Warunkiem podstawowym byłby rozw j sieci polskich hoteli o standardzie międzynarodowym. Motyw handlowy podejmowania podr zy w celach biznesowych narzuca określony model usługi.

Prasa szwajcarska podaje.IVo i Australia I. Thrystyka Jak wynika _ .. Na przykład w latach I989_t993 liczba kongres w międzynarodowych wzrosła z 8165 w 1989 r. uwzględnił tendencje nn światowym rynku turystyki kongresowej. Jest ona pochodną wielu czynnik w.Rynek Turystyczny" 1997.5. Francja. zagraniczny turysta zostawiu w goszczącym go mieście do 800 UsD. i 59.i Japonia Sportowych i Wielofunkcyjnych. stanowi wsp łcześniepraktycznie samodzielną jednostkę w strukturze rodzajowej turystyki. wydatki uczestnik w-turyst w w kraju i w miastach goszczących. Trzeba tu oczywiście podkreślić. Swiatowy rynek kongresowy wykazuje tendencje wzrostowe. Holandia (380). Azja I2. Można tu dodać. Grupowy. Wielka Brytania i Niemcy zajmują "B*ow Warto teŻ zwr cić uwagę na wydatki organizator w kongres w. lista rankingowa 10 par stw świata według liczby kongres w międzynarodo*y"h była następującal8: USA (962). W miarę wzbogacania f rm wsp iczesnego życia wykazuje ona dużą dynamikę rozwoju. struktura omawianych wytltrtk w. Międzynarodowe Stowarzyszenie Profesjonalnych organizator w Kongres w oraz Unia Stowar zysze Międzynarodowych ONZ. płacone przez turystę-uczestnika kongresu' Należy teŻ zaznaczyć. zakupy 30_50vo. w 1993 r.gVo. iż średniawartośćtych wydatk w w badanych latach 1986-1987 była Szacowana na 130-200 USD dziennic na osobę. listopad. Ukształtowała się już rozbudowana sieć narodowych i międzynaro- - kongresowa. Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych. r Żne rtlzrywka wydatk w wywierają wpływ konfiguracja żc na faktyczną strukturę rll'erty turystycznej goszczącego miasta oraz struktura jego cen.Francja (789). decydującą rolę - od lat trwałą pozycję w organizowaniu turystyki kongresowej. a zakres ich przestrzennego oddziaływania obejmuje cały świat. iosz .8vo.. z kt rych korzysta społeczność lokalna. Ponieważ średni czas trwania kongreltl międzynarodowego wynosi od 3 do 4 dni.ane Z pobytem. 5_l07o. miast oraz.wiązanego z kongresem kształtują się na poziomie 45-65 USD dzienrtie. Włochy (359). Chodzi zwłaszcza o: tych istotne są kategoria społeczno-zawodowa uczestnika i rodzaj kongrcsu.. i Wschodniej turystyka kongresowa zyskuje w ostatnich lallch na znaczeliu na Węgrzech. wśrd kt ple Środkowej j r r . Funkc]onuje Międzynarodowy Instytut Kongresowy. og lnie mozna więc powiedzieć. ŻŻ_35vo. o jej organizację i obsługę zabiega wiete t<raj w. szwai. według tych samych źt deł. kr^tkoterminowy oraz elitarny charakter tego rodzaju turystyki n*ir"u model jej organizacji i obsługi. Ńemcy 1i+i1'. Belgia (323). kt rego członkami i wspołpra- rynku turystyki kongresowej odgrywa Europa (6Ovo adziału w 1989 r. definicyjnie podporządkowana biznesowej. obciążające swymi kosztami władze publiczne. podejmując wysiłki zmierltrr ące do rozbudowy infrastruktury turyStycznej. wyżywienia l inne koszty z:wiry. że rynek kongres w międzynarodowych i narodowych jest źr dłem wielu operacji ekonomicznych. Mięizynarodowe Stowarzyszenie Kongres w i Konwencji. Badania naukowe przeprowadzone na Zachodzie dająobraz korzyści Qkonomicznych płynących z organizowania turystyki kongresowej. nr 2l-22. cownikami są: Europejskie Zrzeszenie Miast Kongresowyctr. Związek Niernieckich Hat lowych organizacji związanych z turystyką kongresową. Afryka jest wsp łcześniebardzo bogata. 45 44 . rB Warto dodać.9Vo. Ameryka 20. Hiszpania (4I7). Kraj ten. tj.otganizator w ruchu turyst y cznego. Średnie wydatki uczestnik w kongres w międzynarodowych i narodowych charakteryzuje rozpiętośćw granicach 75_I30vo. że koszty organizacyjne zgromadzenia l. Ponieważ jest ona źr dłe m znaczny chkorzyści ekonomicznych. Niekt re badania wskazują.na z tych danych. tvtięazynarodowe Stowarzyszenie Pałac w Kongresowych. wyżywienie kwaterowanie 5_I0vo. Wielka Brytania (577).. ze gł wnym źr dlempokrycia ich jest tzw wpisowe. a pokrywały one koszty zakwaterowania. tształtował się następująco: Europa 59. IJdzlał kontynent w w og lnej liczbie kongres w jest zr żnicowany' np.8vo. Elenlcntem wyjściowym rachunku omawianych korzyścijest wysokość lrcdnich dziennych wydatk w uczestnik w kongres w narodowych ltrriędzynarodowych. ze USA. do 8817 w 1993 r. Zgodnie z danymi z 1992 r.cartaizlt7 (244). że skalę dochod 'w z organizacji kongres w kształtuje ich kategoria. inwestycje w dziedzinie infrastruktury kongresowej. stanowią około 1/3 lokalnych wydatk w uczestnik w omawianych imprez turystycznych. przedstawiała się następuj ącoi za8_IŻ7o.4vo.

Hołdernę_Mielcarek w artykule: TurysĘka kongresowa ważny seqment gospodarki turystycznej.pojęciem <turystyki morskiej> określa się wszelkie przejawy ruchliwości turystycznej znajdującej sw j wyraz w wycieczkach Potwierdzeniem tej tendencji może być wybudowanie w 1988 r. a więc o turystyce biznesowej i kongresowej. nr 2l-22 (wydanie specjalne z okazji 5Jecia wydawania publikacji).3. Według J. utrzymanie zatrudnienia i tworzenie nowych miejsc pracy.r r dowych). gościł kongres w międzynarodowych' Na dru358 gim miejscu znajdował się Londyn (258 kongres w).iż dobrze wyposażone pływające centra kongresowe na statkach skandynawskich armator w promowych mogą pomieścićod 300 do 600 uczestnik w. w 1986 r. zwłaszcza pod względem tworzenia i promocji markowych produkt w turystycznych w obrębie szeroko rozumianej turystyki biznesowej. 20 Problematyka turysĘki kongresowej jest w interesujący spos b naświetlona przez B. niewidzialny wkład. Przykładowo.stosowaną w odniesieniu do operacji ekonomicznych kongres w. że zjawisko to jest dynamicznel9' Należy przyjąć. d. Warto podlrreślić.7. umożliwiająca tvt rcze dzialania i przyczyniająca się do osiągnięcia pozytywnych wynik w obrad.turystyka morska'' jest coraz powszechniej używane.Można więc powiedzieć. stymulacja działalnościgospodarki turystycznej (np. efekt mnożnikowy wpływ w dewizowych.. gastronomia. Są tu też wykotzystywane środkitransportu: kongres na szynach. oszczędności czasu. na trzecim Genewa (180 kongres w) i na czwartym Bruksela (157 kongres w). wydatki organizator w kongres w. a także rozszerzać ekonomiczne podstawy jej rozwoju.. Na przykład w krajach skandynawskich. os b. Zaleskiego . dochody władz publicznych przez fiskalizację bezpośrednią i pośrednią. że atrakcyjność środowiska morskiego i lądowe warunki do odbywania kongres w na pokładach nowoczesnych prom w mogą się przyczyniać do rozwoju turystynych kraj w 46 rozbudowie odpowiedniej infrastruktury turystycznej turystyka kongreSowa może wystąpić na polskim rynku w widocznej skali2o. można zaobserwować rozw j turystyki kongresowej na morzu. w strefie portowej i najnowocześniejszego centrum kongresowego. wkład do zr wnoważenia bilansu płatniczego. M wiąc o podr żach motywowanych interesami i sprawami służbo_ wymi. kt ry można sklasyfikować w następujących kategoriach: r r r r r telarstwo. Mimo że uczestnicy kongresu są w każdej chwili osiągalni. 19 Hongkongu największego - 47 . nie spos b znaleźć w literaturze pełną jego definicję. ho- kt ry np. Nowoczesne Systemy wideokonferencyjne są. seminaria w portach lotniczych itp. warto zwt cić uwagę na wideokonferencje jako konkurencję dla tradycyjnych spotkari. Przegląd tendencji rozwojowych turystyki kongresowej daje podstawę do poczynienia uwagi. źr dłem Kongresy i konferencje odbywają się nie tylko w miastach stołeczi region w' wyspecjalizowanych w organizacji i obsłudze turystyki kongresowej. oferującego miejsca dla imprez z udziałem do 20 tys. dzięki dewizowym wydatkom zagranicznych uczestnik w kongres w. subsydia wladz publicznych (w przypadku kongres w międzynaro- Trzeba też wskazać pośrednie korzyści gospodarcze z organizowania kongres w dla gospodarki narodowej i lokalnej. Rozkład przestrzenny miejsc przyjmowania i organizowania kongres w międzynarodowych jest dośćzr żnicowany' Jeślichodzi o miasta kongresowe. Innązaletą jest niezakł cona atmosfera. TURYSTYKA MORSKA Mimo że pojęcie . uczestnicy kongres w na statku będącym na pełnym morzu nie mogą się odłączać od grupy. transport. co prawda. jednak nie jest to metoda tania. handel lokalny).Rynek Turystyczny" 1997. to stolicą światowej turystyki kongresowej jest Paryż. listopad. Będzie temu sprzyjać realizacja strategii rozwoju produktu turystycznego Polski. iż w miarę powstawania warunk w ekonomicznych do wzrostu aktywności Polski w pozapolitycznym życiu międzynarodowym i po 1. ki kongresowej oraz wzbogacać funkcjonalnośćwsp łczesnej żeglugi promowej. co dyscyplinuje i aktywizuje obrady. mających dobrze rozwiniętą zeglugę promową. gdyż nowoczesne promy zapewniają wiele wolnej przestrzeni do realizacji osobistych zainteresowa . nie czują się ograniczeni w swojej swobodzie.. Odbywanie kongres w i posiedzer na promach ma wiele zalet istotnych dla przebiegu oraz ostatecznych wynik w obrad.

są to częste rejsy pasazerskich statk w liniowych. specjalnie do tego celu przeznaczonych. rejsy żeglarskie morskie i przybrzeżne turyst w krajowych''. zastosowanie tej formuły może przynieśćkorzystne wyniki dziękl wykorzystaniu w rejsie. Podr że tymi statkami zapewniają turystom.. Zaprezentowana typologia rejs w morskich jest uproszczona.ŻI. a czę' sto nawet kilkudniowy pobyt na lądzie1' promowe przewozy turyst w. jw. gdy prom odwiedzapo drodze kilka port w.morskich na statkach wycieczkowych. są one popularną i tanią formą wych wycieczek morskich. rejsy inclusive. w uprawianiu turystycznego żeglarstwa morskiego. Tarski' Kryteria wyboru środk w transportu w turystyce.. nr 3. w portach leżących na szlaku podr ży statku. zaleski. rejsy takie są więc dopełnieniem programu szkolnego lub studi w. Można je uszeregować następująco: r r wych. Nie uwzględnia np. z drugiej zaś podaż d br i usług turystycznych. oferujących wycieczki w sezonach martwych. mogą być realizowane zar wno na liniach promowych.. cieczek morskich. rejs w turystycznych na towarowych statkach liniowych. J. -22 T. Tarskiego23 Pojęcie . wiele atrakcji turyStycznych. Z ko|ei T. minirejsy międzyportowe.. podr Że w rejsach kombinowanych. oraz w korzystaniu z wycieczek statkami żeglugi przybrzeżnej. T. TurysĘka i rekreacja nadmorproblemy teorii i praktyki. traktowanego nie jako wyczyn sportowy. opr cz kwalifikowanej opieki lekarskiej. 29. Kowalewski zwraca uwagę.. w portach pośrednich są oferowane wycieczki Wajoznawcze. wywołuje określony popyt na dobra i usługi turystyczne. dysponującym odpowiednim czasem wolnym oraz dobrze sytuowanym. obejmuje zdaniem I. czystego morskiego powietrza. kąpieli słonecznych i wodnych oraz gimnastyki. dającej mozli_ 2l rejsy lecznicze jest to stosunkowo nowy rodzaj rejs w wycieczko- turysta korzysta ze wszystkich usług świadczonychna statku.. lub na statkach liniowych. stanowią także reklamę turystyki morskiej. Turystyka morska turystykę przybrzeżną oraz turystykę może być realizowana r żnymi środkami transportu: 23 I. statek-prom umożliwia turyście przerwanie podr ży morskiej i odbycie wycieczki na lądzie własnym samochodem lub grupowo autokarem. s. a także zvł iększają efektywno śćdydaktyki . Kowalewski pisze: . ska ocena wlkorzystania walor w rekreacyjnych |ł\lbrzeżaGda skiego na podstawie działalnościpr7edsiębiorstw organizujqcych wypoczynek nad morzem. rejsy szkolne. przewozy turystyczne żeglugi przybrzeŻnej. Kowalewskj. Problemy ro1woju turystyki morskiej i nadmorskiej w świetle wsp łczesnych tendencji badawczych. odbywane na podstawie jednego biletu. kt ry ekonomicznie biorąc. promami i jachtami. podr że te pozwalająnałączenie Systemu zdobywania wiedzy z interesującą formą wycieczki morskiej. jak i za pomocą nieregularnych rejs w promami. r wnież leczniczych właściwości klimatu. np. lecz forma spędzania czasl. łączenie podr ży morskiej z pobytem turyst w w jednym miejscu na lądzie.. Z przytoczonych definicji turystyki morskiej wynika.turystyka morska'' pełnomorską. drogowego morskiego z innymi rodzajami transportu }4-dnio- r r podr ze oraz wypoczynek turyst w krajowych i zagranicznych statkami. 48 49 . rejsy kombinowane. są przyszłościowąformą turystyki morskiej (obserwuje się np. mający znaczne mozliwości rozwoju jako forma łącząca dwa cele podr Ży turystycznych: wypoczynek i leczenie na morzu. że u jej podos b odbywający się r żnymi środkami transportu morskiego.Turystyka morska jako trwałe zjawisko społeczno-gospodarcze obejmuj e22 : wościobejrzenia tego.W: I Seminarium Naukowe nt. wycieczki morskie na promach pasażersko-samochodowych są dzisiaj popularną formą podr ży turystycznych. co było przedmiotem wykładu w szkole.Ruch TurysĘczny'' 1966. najczęściej w atrakcyjnej miejscowości nadmorskiej. możliwościkomunikowania się są tu znaczne i zwiększają się. Na korzyścispołeczno-ekonomiczne ze wsp łczesnej turystyki morskiej wskazuje charakterystyka rejs w wystaw leży ruch i kolejowego. polegają one na łączeniu środkw transportu lotniczego.W: I Seminarium Naukowe nt. niejednokrotnie z wykorzystaniem własnej bazy lądowej armatora). TurysĘka i rekreacja nadmorska.. Gdar sk 1980. iz jest to zjawisko społeczno-ekonomiczne' obejmuje bowiem z jednej strony zjawisko społeczne nazywane ruchem turystycznym.

pływające hotele'' i .. Na trasach morskich rywalizowały ze sobą właśnieżaglowce turystyczne Literatura przedmiotu pozwala wyodrębnić kttka kryteri turystyki morskiej: podziału l r r r r czas trwania (turystyka morska kr tkookresowa i długookresowa). w krążownicze wycieczki morskie. Inne spojrzenie na zjawisko turystyki morskiej ma według kt rego zjawisko to obejmuje: A. staje się atrakcyjnym czynnikiem w obsłudze rozwijającego się ruchu turystycznego.. jest zaliczana dopiero do turystyki kwalifikowanej.pływające plaże". Wła_ ściwe ukierunkowanie i opracowanie koncepcji rozwoju turystyki morskiej jest istotne r wnież w Polsce. turystykę podwodną. inni zaśwskazują na jej czysto komunikacyjny charakter. zorganizowana i niezorganizowana). 50 51 .. Należy zauważyć. Walicki2a. statkach pasa:żerskich i towarowych są w niej sprawą i Jeślichodzi o turystykę morską.. żeglarstwo morskie. statkiem pasazersko-towarowym. z czasem. Wyr żnia się przy tym następuj t r l l r r ące formy turystyki morskiej: wycieczki pełnomorskie. kryterium ilościowe (turystyka morska indywidualna' grupowa i masowa). Jedni autorzy zaliczają jądo szczeg lnego rodzaju turystyki morskiej. podr żąi regatami. iz pasazerska żegluga przybrzeżna ma w części charakter komunikacyjny.trzeba zauutaży . miejsce pochodzenia turysty (turystyka morska krajowa i zagraniczna). koszty.maszyny cześnieturystyką i sportem. zmieniając swe funkcje z . toteż nie przez wszystkich autor w jest 24 A. że ta forma turystyki morskiej. Sportowym wyczynem oraz masową rekreacją. traktowana jako forma turystyki morskiej. natomiast jest kontrowersyjne zagadnienie żeglugi promowej. żeglarstwo morskie chlubi się wieloletnią tradycją. na ryŃu tym nastąpiła ekspansja wrz z pojawieniem się statk w nowej generacji.r r r jachtem. Przechodząc do zarysowania tendencji rozwojowych turystyki morskiej w świecie. opr cz krajoznawstwa i turystyki podwodnej. to wycieczki pełnomorskie odby- spos b uprawiania (turystyka morska kwalifikowana i niekwalifikowana. . utraciwszy sw j komunikacyjny charakter. walicki. Zeglarstwo morskie może i powinno być jedno'. odległość cel w podr zy (podr że morskie bliskie i dalekie). zagospodarowania dra funkcji turystyki oczywistą. Perspektywiczny roaw j i wypoczynku w Makrore gionie Nadmorskim. że światowy rynek wycieczek morskich jest szacowany mniej więcej na 3 mln os b rocznie. W wielu regionach świata rozvł j turystyki morskiej jest dowodem potrzeby kontaktu człowieka z morzem oraz jego |eczniczym oddziaływaniem na organizm ludzki w sensie ftzycznym i psychicznym. Jak wiadomo. lepiej przystosowanych do kr tkich wycieczek morskich. r : r r rencji innych gałęzi transportu (eżeli się weźmie pod uwagę czas podr ży. Gdarisk I 972. Po okresie stagnacji na początku lat "70. w drugiej połowie XIX w. pewnośćoraz punktualnośćpołącze(t) nie stanowi ona tachęty do korzystania z niej jako alternatywy transportowej. Jednak przy silnej konku- pasażerskie przewozy promowe' pasażerskie przewozy przybrzeżne. z czego około Ż. pasażerską żeglugę przybrzeżną.pływających most w'' na . Należy przypomnieć. jachting morski. statkiem pasażerskim.biała flota''. żeglugę promową' kajakarstwo. Dlatego też . wane na jachtach..lachting morski miał początkowo charakter zdecydowanie turystyczny.Ż m7n Stanowią Amerykanie. Wiadomo jednak' że niekt re połączenia promowe odgrywają jednocześnie rolę komunikacyjną i wycieczkową. zaczęto budować regatowe''.

szczeg lnie dla obszaru Karaib w. Statek ten. oferuje on ekskluzywne rejsy morskie na statku Hanseatic Renaissance. Jeszcze innym przykładem atrakcji dla bogatych turyst w jest lukSusowy hotel na rafie koralowej. kt ry ma wyporność 5 tys. ton wyporności. Z dłem interesujących wiadomościo tendencjach w rozwoju turystyki morskiej moze być Katalog 91. Karaiby to doskonały obszar do uprawiaIiia turystyki morskiej. zaprezentowany przez hamburskiego organizatora turystyki Hanseatic Tourist. Ich celem turystycznym jest nie ką1lielisko morskie czy wyspa' lecz sam statek: sło ce i przyjemności na . biorący na pokład 450 turyst w. Przedstawiona tendencja do budowy i eksploatacji coraz etonomiczny od dw ch jednostek po 1300 pasazer w.jące do port w morskich. Wspornniany wycieczkowiec odbywa rejsy turystyczne w relacji: Amstertlam-Kadyks-Madera_Wyspy Kanaryj skie_Amsterdam. Pod względem walor w turyStycznych wymienia się tu wielką liczbę wysp. funkcjonować na rynku dfugofalowo pod warunkiem dysponowania stycznej. wybrzeża o malowniczych plaŻach. że statek ten jest wyposażony w pokładowy basen kąpielowy i restaurację d la cąrte' Na uwagę zasługuje r wnież informacja o oddaniu do eksploatacji we Francji pierwszej na świecie pływającej wioski urlopowej o nazwie Przykładem wzrastającej atrakcyjności środowiska morskiego dla luryst w europejskich możebyć wycieczkowy statek-plaża. a także tylko dzieri lub dwa Łe$Utgi oa uiumi. wyspy greckie itp. Należy dodać. w tym młodzieżowego. Pod wpływem wzrastającej konkurencji wiele towarzystw żeglugowych nabrało przekonania ie moznu . dośćblisko połozone porty. Ponadto na terenie całego obiektu pływającego znajdlją się liczne urządzenia umozliwiające uprawianie sport w wodnych oraz pływalnie. Podstawę wsiomnianej tendencji stanowią więc niższe koszty jednostkowe duiychlednostek.rynkowe w turystyce morskiej są motorem dalszego wzrostu pasazerskiej floty wycieczkowej.xlkładzie. Najbardziej spektakularnie zjawisko to objawiło się na rynku morskiej turystyki wycieczkowej na wodach Ameryki P łnocnej. Ten odmienny od europejskiego motyw udziału w morskich oo'i"- a usługi gastronomiczne świadczy kilka restauracji.większych statk w pasazerskich do cel w turystycznych jest charaktery_ stycznazwłaszcza dla silnie'rozwĘającego się rynku UśA. wyraźnie polepszony komfort pobytu na pokładzie oriz aiatcyina oferta rozrywkowa. o łi" Ameryka52 o zapewnienie mozliwościuprawiania Sportu' rozrywki i wesołej atmosfery. wymagający uzupełnienia pojemności floty tury- tric preferują wycieczki morskie.. piękne.. największego obecnie rynku turystyki_morskiej. Warunkiem zaspokojenia popytu segmentu młodziezowego jest więc wyposażenie statk w pasazerskich w infrastrukturę typoią itu ąaowych wiosek turystycznych. wygodnymi statkami. w kt rych dominuje trend podr zy morskich małymi.Dwucyfrowe wskaźniki"i wzrostu i optymistyczne prognozy. dziono. Rządy lrraj w wYĘiarskich chętnie więc witają statli lawi.sovereign trr" seas. eksploatowany przez towarzystwo zeglugowe Fred Olson Line. że aby dotrzeć do nowych segment w rynku. że ten 20O-pokojowy pałac hotelowy. lider 53 . Club-Med 1. BRT i może pomieścićII4 pasażer w. że w USA powstał masowy rynek turystyki morskiej. Został on zakotwiczony w odległości 70 km od p łnocno-wschodniego wybrzeŻa Australii.Chodzi zwłaszcza Statkami o możliwie ograniczonych kosztach eksploatacyjny. Na rynku tym żeglugę wyciecztową oferuje m. Analizy rynku turystyki morskiej wykazują. a także w rejonie Morza Śr dziemnego (Włochy. Tendencja do budowania coraz większych statk w pasażerskich znĄduje uzasadnienie ekonomiczne.). na rafie koralowej Great Barrier. został zbudowany w stoczni w Singapurze w ciągu 15 miesięcy. Turcja. superstatek pasazerski I\{/s . konieczne jest wprowadzenie odpowiednich atrakcji pokładowych. wycieczkach turystycznych sprawił.turyścieuropejscy masowo udają się samolotami czarterowymi na Majorkę i Wyspy Kanaryjskie. Na marginesie mozna dodać.liczący 100 m dfugościiważący 1200 ton. ri_ czący 74 tys. wprowadził nową lbrmę wycieczek morskich na pontonie spuszczanym za rufę. o ile. Katalog ten przedstawia atrakcyjne nowości i programy juz sprawdzone.in. Turyścimogą się dostać do hotelu helikopterem z wybrzeża w ciągu 17 minut oraz statkiem w czasie 90 minut.a. Właścicielemtej jednostki jest Club Mediterrance.t . o nazwie Black-Prince.. obecnie wycieczki morskie na raraiuy stjy się turystyką masową. Że jeden statek dla 2600 pasażer w jest bardzief Iedną z najbardziej charakterystycznych cech rozwoju turystyki morskiej jest w ostatnim okresie gwałtowny wzrost wielkości statk w. Hotel jest wyposażony w korty tenisowe.

turystycznej niast bałtyckich z niedost atecznąbazą hoteiową. 55 cmigrant w). porty basenu Morza Śr dziemnego). jest zaliczany do podr zy turystycznych. iż przewozy pasażer w żeglugą śrdlądową wyniosły )ooo r' L'. 10 regionalnych przedsięuio'st* z"g_l-usi nromowej Europy P łnocnej i Zachodniej kt re o'bsfugują 55 określonych obszarach turystykę morską tształtują iyruźnie ||"':-y:h. zkutoiy tej 60. -Htlanl1ę:-I'-oĘ''|:emcy' Norwegię. że w ŻOOO przyjechało r. zwłaszcza walorami klimatycznymi. Hiszpanię.ju*:'rozwoju turystyki morskie. Moze on przyjąć na pokład 416 pasażer w. 6żs tys.2?o obejmowło pozostałe wydatki.ŻO mln oroa. Ponadto . interesującymi turystycznie ośrodkami miej skimi w danym kraju.przewrozlo ponad 50 rnln pasazer w w 1995 i. zalewowej i żeglarstwa Wolno wyrazić pogląd. turystyka morska przeżywa bowiem wsp łcześnierenesans dzięki rosnącej atrakcyjności spędzania czasu wolnego na prlkładach statk w morskich. Na przykład w warunkach polskich ruch pasażer w w portach morskich przynosi istotne korzyści ludności miast portowych. morskiego (np. Dzięki tym szlakom miasta portowe stanowią punkt wypadowy dla pełnomorskiej żeglugi turystycznej. *:.'-*. Funkcja turystyczna port w morskich zasługuje na uwagę r wnież dlatego. Warszawa l SS. a8. Należy podkreślić. . że wzmiankowany stan tzeczy moze świadcr. podr że 54 .^')^^ur!.3Vo przeznaczono na usfugi noclegowe. a wyjechało przez polski" po'ty Ż. zwiryartymi przede wszystkim z warunkami środowiska geograficzneg o. Szwecję i Wielką Brytanię-.icst ona skutecznym sposobem wykorzystania zdolnościprzewozowych statk w pasa:żerskich. Port jest szerokim .8% prr"źnu"rono na zakup towar ą natomiast 39. Jest on T'1' ptzewozy promowe.stich portach handlowych. przybrzeżnej. natomiast nieproporcjonalnie małe samym miastom.. 15. z nielicznymi wyjątkami (np. Dane GUS-u wskazĘ.Żśmh pasażer w. Wspomniany statek jest httltnym wyznacznikiem ich roli społeczno-gospodarczej. na powierzchni ozaglowania. ź"gt gu morska przewiozła w 2000 r. Ma on I87 mdfugości szerokości. Rozmiary tych pr r zy stale wzrastają.5Vo nazakup bilet w podr znych w polskich biurach podr zy. Czynnikiem stymuluj ącym kształtowanie turystycznej funkcji port w morskich jest zwiry.portach handlowych może Wzrost. .26 mln os b.anie tej funkcji z ekonomiką miast portowych. Źr dła zainteresowania furystyką morską tkwią także w atrakcyjności miejscowości nadmorskich. Jednostka ta jest przeznaczona do obsługi wycieczeft morskich dla zamoŻnych turyst w. Wżną rolę odgrywateż położenie miast portowych w układzie międzynarodowych szlak w turystycznych' w kt rych porty jako stacje transportu morskiego mają duże znaczenie. guie na uwagę. I IO_l I I. jak dotąd Gminy miast portowych nie wykazują większego zainteresowania rozwojem i rozbudową urządze infrastruktury portowej.8vo na gastroiomicinęłs. Po pierwsze są one eksploatowane na obszarze wocześniejuych statk w obecnie istniejących. kt ra zasłu- Morza Bałtyckiego do o_bsługi Po dru- Na łączących Belgię. iż ruch pasużerski w portach morskich. że jej zasięg przestrzenny może być rozległy. pasuzero*.czny i wydatki cudzoziemc w w Polsce oraz Poląk w za granicq w 1998 r. dysponuje tez silnikami 1equlację zdolnYmi do utrzymania szybkościrzędu tO_Iż węzł w. iz cudzoziem cy fnet<racłaiący polską granicę morską w 1998 r. Funkcja turyStyczną port w morskich jest uwarunkowana wieloma czynnikami. może być r wniez budowa .. Warto w tym miejscu zauwużyć. zatokowej.ruchu pasazerskiego w morskich .8To w stosunku do poprzedniego roku.eKsproatacJa statk l ' w-hoteli.gie funkcją tych jednostek jest obsługa turystyki konferencyjnej. Danię. Korzyścipowinny być obop lne. co stanowiło ' wzrost o t2. JT|Y. np. . Przypisuje się im dwie funkcje. a także krajoznawczymi miast portowych i obszar w dor przyległych. Warto podać. do kraju 2. Tragmentaryczną informacją statystyczną o turystyce morskiej w Polsce może być ruch pasazer * w mo. Do rozwoju turyStyki przyczynia się r wnież pogarszający się stan środowiska naturalnego na lądzie. w tym dominowały przewozy promowe. Przykładowo.jest zaopatzony w nowoczesny komputer pozwala:?: ^ największym statkiem zaglowym świata ilednocześnie jednym z najno- światowyw dziedzinie wiosek urlopowych. wskazywać na ożywienie turystycznej funkcji port w polskich. wydali og łem 156 n'il zł. GUS. II.yć o niedocenianiu roli wsp łczesnych port w morskich w obsłudze przewoz w pasażerskich.iż istotnym czynnikiem rozwoju omawianej funkcji są r wnież dogodne powipania komunikacyjne miast portowych z większymi. a także kraju. Francję. Warto tez podkreślić.oknem na świat''jego miasta.

59 . 58 czanie |udzi z kraj w mniej rozwiniętych do kraj w wyżej rozwiniętych. W układzie r żnorodnych przesłanek inicjowania i rozwoju turystyki etnicznej na uwagę zasługuje r wnież element organizacyjny. Że emigracja obejmuje ludzi młodych. że podr że o motywacjach etnicznych są możliwe. jeże|i zostaly stworzone warunki przestrzegania prawa obywatela do swobodnego łączenia się z rodziną. atakże silne powiązanie z krajem pochodzenia. Tego rodzaju grupy są bardzo podatne na procesy asymilacji. w toku kt rych są przenoszone idee. zawotlrlwymi czy kościelnymi. czyli także rozwoju odwiedzanego kraju. Cechą charakterystyczną tych pierwszych grup jest to. rozumianych jako grupa społec zna. iz diasporę o podłozu emigracyjnym charakteryzuje przemiesz- Warto tu zwr cić uwagę na możliwościpozyskiwania nowych źr deł korzyści ekonomicznych dla macierzystych kraj w diaspory. obyczaje. że nieza|eżnie od stopnia asymilacji określonej diaspory etnicznej ważne . Można przypuszczać. og lnie można powiedzieć. kongresowa. W tym kontekścienależy przede wszystkim zwr cić uwagę na koniecznośćhonorowania przysługujących człowiekowi praw politycznych. znajdujących stosunkowo łatwo swe miejsce w nowych społecze stw ach oraz z powodzeniem rozwijających działalnośćgospodarczą na r Żny ch polach. Wolno przypuszczać. są: ziemia j ako terytorium stanowiące kraj urodzenia. prądy filozoflczne i artystyczne oraz inne. Kwestię tę można uog lnić i powiedzieć. Dzięki turystyce etnicznej następuje dyfuzja r Żnych element w kulturowych. polska. Jeżeli się przyjmie. książki. Turystyka może r wniez kształtować stan świadomości narodowej. kt ry żyje w diasporze.zdolnymi do przetrwania w odmiennych warunkach narodowo-paristwowych. iż grupy etniczne znajdujące się na obczyźnie w wyniku zmiany granic są mniej podatne na procesy asymilacyjne niż grupy powstałe w wyniku emigracji. że świadomość narodowa diaspory jest pogłębiarra dzięki specj alistycznej turystyce etnicznej (turystyka Yłajoznaw cza. hiznesowa. przyjaci łmi i znajomymi żyjącymi w diasperze orazprawa człowieka.dla rozwoju turystykiintegracja. Turystyka wsp łczesna stwarza realną szansę nie tylko umocnienia tożsamościgrup etnicznych. Urzeczywistnienie wspomniarrych cel w następuje m'in. np. niemiecka czy włoska grupa etniczna w USA). to jednak od początku stanowi_ ła ona układ pod wieloma względami odmienny. lecz także naturalnej jednościwsp lnot narodowych. na og ł odczuwających potrzebę importu innowacji i zasob w kapitałowych. działalnościspołecznej i wydawniczej w kręgu danej grupy etnicznej. Doświadczenie historyczne daje podstawę. nie tylko integn{ących dane grupy etniczne otaz utrwalających więzi diaspory z krajem ojczystym. Natomiast jeżeli chodzi o grupy etniczne ukształtowane w wyniku procesu emigracyjnego. kt rącharakteryzuje poczucie wsp lnego pochodzenia i kultury orazwięź grupowa' najczęściej oparta na wsp lnocie językowej i wsp lnej. że siła motywacji turystycznej grup etnicznych zależy od źr dla tych grup.Zjawisku diaspory towarzyszy proces ksztąłtowąnią qrup etnicznych. Chodzi tu mianowicie o tworzenie i funkcjonowanie r Żnych struktur organizacyjnych. religijna itp. prężnych i wy_ kształconych. że przynajmniej w fazie początkowej zachowują swoją strukturę społeczną i kulturę oraz bezpośredni związek z zamieszkiwanym terytorium we względnie niezmienionej postaci. Tak więc turystyka etniczna. by sądzić. to ich struktura społeczna rozwinęła się wt rnie w kraju osiedlenia. Chodzi są dyna_ mika życia grupy etnicznej i jej wewnętrzna tu prakprowadzenie ożywionej ty cznie o kultywowanie odrębności kulturowej. Subiektywna identyfikacja narodowa ma zreguły dośćtrwały charakter. to dostrzeze się możliwo ścirozszerzenia tej działalnościna obszary kraj w macierzystych. dzieła sztuki' nowe pomysły naukowe. historycznie utrwalonej nazwie (np. ziemia ojc w i poczucie wsp lnego dziedzictuta. ptzez utrzymywanie kontakt w i wsp łpracę diaspory z krajowymi organizacjami społeczno-kulturalnymi. W rozwoju turystyki etnicznej mozna też upaĘwać czynnika przernian cywilizacyjnych. Spotyka się opinię. kongresowa' może się stać waznym czynnikiem przyspieszenia procesu przenikania wsp łczesnej kultury. hoces ten jest uwarunkowany wieloma czynnikami. Chodzi o to. do swobodnego kontaktu osobistego z bliskimi w kraju macierzystym lub kraju urodzenia swych przodk w.). ktr1rej istotnymi wartościami. że przenikanie element w kultury dokonuje się gł wnie przez kontakty między ludźmi. Chociaż jej wz r został wyniesiony z kraju pochodzenia. lecz takŻe inspirujących i or_ ganizujących podr że turystyczne o podłożu etnicznym.

Poznaniu czy Szczecinie). urodzenia i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. os b mających poczucie przynależności do narodowościniemieckiej. Atrakcyjność turystyczna Polski dla ludności nie mi e c koj ę zy c znej' Instytut Turystyki. nowosądeckim i tarnowskim. ze w ich powstawaniu dużą rolę odegrała ludnośćnapływająca z przeludnionych miast niemieckich. zerkładanych na czynszowym prawie niemieckim. Mają one związek z przemiennościami politycznymi i terytorialnymi oraz z zaszłościamietnicznymi. Według nieoficjalnych szacunk w obecnie mniejszość niemiecka w Polsce liczy około 800 tys. wolno przypuszczać. dla ludności niemieckoję zy cznej. w Gdarisku. wrocławskim. w myślkt rego turystyka etniczna obejmuje turystykę (gł wnie międzynarodow$ związaną z miejscem pochodzenia. W prezentowaniu walor w turystycznych Polski dla ludnościniemieckojęzycznej wykorzystano opracowanie A' Jagusiewicza. Większość Mazur w wyemigrowałap źniej do Niemiec i obecnie stan tej ludności jest szacowany na 5-8 tys. twierdze i fortyfikacje. Reszta nadal mieszka na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. wznoszone w Radzie Naczelnej Stowarzyszer Ludności Niemieckiej RP z siedzibą w Katowicach. Że na fali osadnictwa w wiekach XVIII i XIX powstawaly liczne osady przemysłowe. Biorąc więc pod uwagę wszystkie zaszłościpolityczno-historyczne i dawne stosunki etniczne. Źroała oficjalne podają liczbę 300 tys. Natomiast w olsztynie zawiązało się Stowarzyszenie Mazurskie Związek Polsko-Niemiecki. d. Toruniu. 26 kr Na zako czenie tego fragmentu rozwaŻa można przyjąć robocze określenie. bo 250 tys. Polska jest uwazana przez niekt rych zna'wc w przedmiotu za swoisty skansen fortyfikacji z r żnych okres w historycznych: od średniowiecza do II wojny światowej. Polska finalizuje obecnie energiczne starania o to.tkim czasie stać się pełnoprawnym członkiem UE. olsztyr skim. że większe enklawy ludnościniemieckiej w niekt rych miastach i wsiach znajdują się w byłych wojew dztwach: bielskim. Jest to dobry prognostyk r wnież dla rozwoju turystyki etnicznej. określającymi zwłaszcza losy ziem p łnocnych i zachodnich obecnej Rzeczypospolitej. Kilka takich gmin jest r w_ nież w byłym wojew dztwie częstochowskim. aby w mozliwie przez bogate mieszcza stwo. że najwięcej. istnieją bowiem duze mozliwościw tym wzg|ędzie. Stymulatorami rozwoju turystyki etnicznej w Polsce są powstające towarzystwa społeczno-kulturalne mniejszości niemieckiej w Polsce. Historia miast polskich dowodzi. polskich Niemc w mieszka na Śląsku opolskim. Do reprezentacyjnych obiekt w tego rodzaju. w czym znaczący udział mieli osadnicy niemieccy. kt re się składają na spuściznę historyczno_kulturową. Warto talcże przypomnieć.. 'Lrzeszone w r Przedmiotem zainteresowari wspomnianych turyst w mogą być 60 6I . gda skim. przeznaczone gł wnie dla tkaczy przybyłych z Niemiec (Aleksandr w. Katalog walor w turyStycznych Polski interesujących dlą ludności niemieckojęzycznej jest bogaty. os b26. gdzie w 25 gminach przeważa narodowośćniemiecka. kt re stawia stlbie za cel kultywowanie wsp lnego dziedzictwa kulturowego wśrd Mazur w zamieszkalych w Polsce i w Niemczech. zamki. Warszawa 1 990 (maszynopis). Nie spos b też nie wymienić tych element w atrakcyjności turystycznej Polski dla ludności niemieckojęzycznej. wnież zabytki sztuki militarnej. budowanych w r żnym czasie i stylu na ziemiach zachodnich oraz p łnocnych. Na uwagę zasługuje też informacja dotycząca ludnościmazrskiej. Ł dź. os b. kt re najdłużej się znajdowały pod hegemonią polityczną Niemiec oraz najdłużej ulegały płynącej stamtąd presji kulturalnej i gospodarczej. katowickim. Dla niniejszychrozwtŻa istotna jest też informacja. a także zvłiry'anym z nim uzdrowiskom. Miasta polskie przechodziły na nową organizację. Dzięki niej powstało wiele nowych osad. takich os b. Na podkreślenie zasługuje przede wszystkim osadnictwo historyczne. Po roku 1945 jej liczbę szacowano na 100 tys. Należy też dodać. należy sygnalizować pewne elementy atrakcyjności turystycznej Polski np. jeleniog rskim. kt re mają bardzo długą tradycję na Pomorzu orv na Śląsku. W rozwijających się miastach średniowiecznych oraz p źniej budowanych powstawały liczne obiekty sakralne i świeckie. Tomasz w Mazowiecki i Zgierz). że promocja turystyki clo Polski znajduje pełne uzasadnienie zwłaszcza na tych obszarach kra. Wrocławiu.iu. za|icza się zwłaszcza ratusze (np. Po II wojnie światowej pozostała w Polsce częśćludności niemieckiej w większościwyemigrowała w ramach łączenia rodzin. żydowskiej czy dla turystyki polonijnej. Interesująca dla turyst w niemieckojęzycznych może być r wnież informacja poświęconaprzytodolecznictwu. Aby je wykorzystać.

Dużą atrakcją dla turyst w niemieckojęzycznych mogą być także powstałe w r znych okresach historycznych cenne budowle sakralne. Na skutek licznych migracji w czasach dawnych oraz powo. Dziesięciowiekowe osadnictwo żydowskie w Polsce przechodziło rćlżne losy. archiwa. kulturze i męczeristwu Żyd w. Ła cucie. Toruniu. Liczne związki ludności niemieckojęzycznej z historią i kulturą polskąw znacznym stopniu przesądzająo dużej atrakcyjności turystycznej Polski. że do czas w wsp łczesnych przetrwało około 240 murowanych budynk w dawnych synagog. w b. Wrocławiu. w Wielkiej Brytanii i Kanadzie po 300-500 tys. - Zagadnienie turystyki etnicznej naprzykladzieludności żydowskiej opracowano na A. Turyst w niemieckich mogą r wnież zunteresować niekt re nekropolie ewangelickie w Polsce. Istotnym składnikiem omawianego dziedzictwa kulturowego są liczne. Znajdują się one m. mająca wielowiekowe tradycje kraju wielokulturowego. Źt dła podają. oraz w Lublinie.pomorskiej oraz niemieckiej). zwłaszcza na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. Spoczywające na nich prochy znanych i zasłużonych osobistościświatanauki. w Europie Środkowej i Wschodniej najwięcej na Węgrzech około z0 ty'. Instytut Turystyki.icnnych w blisko 80 krajach światażyją obecnie Żydzi wywodzący się z Polski lub mający w niej swoje korzenie przez ojc w i dziad w. cmentarze wojenne. kultury przyw dc w politycznych. atrakcyjne budowle pałacowe. w Izraelu 3. Rogoźnica. podczas wojny zniszczonych. W wielu innych miastach znajdują się w takich budynkach muzea regionalne lub sale wystawowe. uporządkowane i udostępnione do zwiedzania. kultura i sztuka zydowska wzbudzająznaczące zunteresowanie w całej Europie. kt rzy stworzyli własną. w Gdarisku. że staranne wytypowanie obszar w kraju interesujących dla omawianej grupy ludności. odpowiednie ich zagospodarowanie turystyczne oraz rozumne promowanie mogą być źr dłem wielorakich korzyści. historyczne i artyStyczne. Warto wreszcie wymienić pamiątki historyczne pozostałe po licznych zmaganiach wojennych. w tym i ekonomicznych. kt re w większości mają przynajmniej częściową tradycję niemiecką. Szczecinie. była przez wieki prawdziwą ojczyzną kultury żyWedług dostępnych źr deł na świecie żyje około 15 mln Żyd w USA mieszka ich około 6 mln. ZSRR ponad I mln. historii i kultury śląskiej. Wysoka jest r wniez atrakcyjnośćturystyczna ziem polskich dla ludności żydowskiejŻ1. Majdanek czy Sztutowo). działaczy społeczno-gospodarczych oraz zgromadzone tam liczne zabytki sepulkralne przedstawiają wysokie wartości emocjonalne. artystyczną. biblioteki itp. opolu i olsztynie. Włodawie i Ękocinie. W tym sensie stanowią one znaczną atrakcję turystyczną.że jest to okoliczność sprzyjająca z punktu widzenia rozwoju iB 62 . rozsiane na ziemi polskiej synagogi (b żnice).. W grupie składnik w kultury materialnej polskich Żyd w na uwagę zasługują zbiory judaistyczne i zabytki świeckie. Wolno zauwuŻyć. we Francji.in. Wolno przypomnieć. gdzie mieści się muzeum poświęcone dziejom. i najmniej w Polsce około 5-7 tys. nie tylko zresztądla ludnościżydowskiej. Turyścio motywacjach poznawczych mogą odwiedzać w Polsce. liczne plac wki i zbiory muzealne (dotyczące np. Mozna sądzić. iż Polska.W grupie walor w turystycznych pochodzenia antropologicznego na uwagę zasługują wielkie rezydencje. że historia.). Ż1 podstawie pracy mogą stanowić dużą atrakcję turystyczną. Atrakcyjność turystyczna Polski dta narodowości ży dow s kiej. Przykłady zaśmuzealnego wykorzystania budowli pożydowskich można spotkać w Krakowie.5 mln. Jagusiewicza. wielowyznaniowego iwieloetnicznego. Nie trzeba więc pod_ kreślać. Ziemie p łnocne i zachodnie Polski obfitują w liczne. Duże zasługi w tym wzg|ędzie nają zwłaszcza Ży dzi polscy. Warszawa l 990 (maszynopis). zabytkową ikulturalną. a także swoiste nekropolie ofiar ludob jczej działalnościhitleryzmu (oświęcim. (w dowskiej. m.p źniej w r żnym stopniu odbudowanych i przystosowanych do rozmaitych cel w. że obecnie około 50 dawnych b żnic przedstawia dużą wartośćpoznawczą. w innych krajach Europy Zachodniej po kilkadziesiąt tysięcy. Walorem dla turystyki etnicznej jest dziedzictwo kulturoweŻyd w. Nekropolie te. reprezenĘące r Żne style architektoniczne. Wetlług niekt rych źr deł przynajmniej połowa og lnej liczby Żyd w na świecie jest w r Żnym stopniu zwiryana z Polską. W kolejności należy wymienić walory jakie przedstawiają żydow_ skie cmentarze. ocenia się.in. specyficzną kulturę świeckąi sakralną. R żne świadectwa Ę 63 Pierwotną funkcję dom w modlitwy pełnią synagogi krakowskie żnica Nożyka w Warszawie. turystyki etnicznej.

zwłaszcza socjologicznej. pojęcie . Stwarza ona widoki na nową jakośćkulturalną i umysłową. laureat literackiej Nagrody Nobla.kultury są przechowywane w zbiorach muzealnych i prywatnych. Działalność tych struktur organizacyjnych może umacniać związlrj cmocjonalne ich członk w z Polską i stymulować podr ze turystyczne do kraju ich przodk w. Rubinsteina. Dotychczas pozostawała ona w literaturze ekonomicznej poza gł wnym nurtem rozważa(l. rzystwo Kulturalne Żyd w w Polsce. W literaturze przedmiotu. Funkcją tych warunk w ma być stworzenie takiej sytuacji. Natomiast w grupie Żyd w asymilowanych i Polak w zydowskiego pochodzenia.Łodzi i Krakowie) oraz obozach masowej zagłady (m. Jastrun.. Do cel w tej pracy przyjęto definicję sformułowarrą 65 . TURYSTYKA POLONUNA służonych dla polskiej muzyki poważnej i rozrywkowej warto wymienić przede wszystkim: H. Natomiast do zabytk w świeckich kwalifikują się m. zwłaszcza gettach (największe w Warszawie. tworzoną w innych warunkach. M.in. w kt rej Polonia będzie dążyłado niezrywania kontaktu z krajem i utrzymywania ciągłości kulturowej. Istotnym elementem przesłanek stymulujących podr że turystyczne os b narodowości żydowskiej do Polski jest też aspekt organizacyjny. zamieszkującyobszarze b. Można do nich zaliczyć np. A. wyroby medalierstwa i złotnictwa. płyt. są taoraz Pałacu Poznar{skiego. innych systemach myślenia i innym otoczeniu. Związku Rapardstw na skutek zwłaszcza na dzieckiego. naleŻy przypomnieć. że szczeg lny rozkwit osiągnęły one na ziemiach polskich. W grupie za- kie nazwiska.rzeźby i grafiki oraz okazy piśmiennictwareligijnego i historycznego. A. Wśrd klasyk w literatury żydowskiej znajduje się I. A. Te znaki tragicznych czas w znajdują się mniej więcej w 180 miejscowościach. W związku z tym na|eŻy wymienić dziaLające w naszym kraju Towa64 nież wskazać na dziedzinę muzyki. Ważyk. Trzeba wreszcie wspomnieć o . SĘjkowski. Singer. Petersburskiego kompozytora piosenek. przejawiających działalność społeczno-kulturalną na świecie. Wiele miejsc kaźni i męcze stwa 'r narodu żydowskiego w latach 1939_1945 zostało upamiętnionych w okresie powojennym w postaci pomnik w. Z punktu widzenia promocji turystyki polonijnej jakośćta sprawia. Słonimski. Rudnicki. stanowi nową jakośćnie tylko w strukturze polskiej diaspory na Zachodzie. P. kt rzy wnieślibezsporny wkład do literatury polskiej. obelisk w. M wiąc o dziedzictwie kulturowym Żyd w polskich. urodzony w Leoncinie. należy rozpocząć od definicji Polonii. TWorzony obecnie nowy model stosunk w Polonii z krajem nakazuje zwr cić uwagę na miejsce turystyki w tym procesie. należy r w- Tirrystyka polonijna jest odmianą turystyki etnicznej. Treblinka. atakże 400 stowarzysze Żyd w polskich. Ten Segment rynku turystycznego wymaga bowiem 1. Chełmno. Gł wnej Biblioteki Judaistycznej w Warszawie Przechodząc do walor w ucieleśnianych przez literaturę i sztukę. kt ry reprezentuje już inne motywacje i zainteresowania. Leśmian.in.3.9 . B. W polskich orkiestrach symfonicznych grało wielu słynnych instrumentalist w żydowskich. Trzeba też podkreślić jako okolicznośćkorzystną ze Polacy na terytoriach obcych -zmiany granic. Bełżec. atakŻe światowej sławy wirtuoz w A.Polonia'' jest określanew spos b niejednoznaczny. wytwory rzemiosła artystycznego. Kosirski i inni. Znautcy przedmiotu wyrazają opinie. K.miejscach tragicznych wydarzer i męcze stwa narodu żydowskiego 'z czas w okupacji hitlerowskiej. systematycznie zdobywają prawa obywatelskie. na dawnych cmentarzach żydowskich. tablic oraz głaz w. J. Tuwim. Warto tu poczynić dwie uwagi. J. H. J. Fitelberga dyrygenta. ze konieczne jest nowe spojrzenie na turystę polonijnego. Rozvł ztŻając niekt zagadnienia doty czące rozwoju turystyki polo're nijnej. Należy r wnież wspomnieć o korzystnych przemianach zachodzących w kraju pod względem warunk w rozwoju turystyki polonijnej. specjalnej oferty. m. Auschwitz_Birkenau. dziełamalarstwa. Brandys. Kochar{skiego. jak J.in. Wieniawskiego słynnego skrzypka i kompozytora. że Europa Środkowa i Wschodnia była kolebką wielu nurt w klasycznej literatury i sztuki żydowskiej. Emigracja lat 80. Sobib i Majdanek). G. Szerynga i innych. Zarysowany układ wazniejszych motyw w podr zy turystycznych ludnościżydowskiej do Polski może się stać rzeczywistościąpod warunkiem stworzenia odpowiedniego systemu obsługi turystyki społecznościżydowskiej. dawne budynki: Teatru Zydowskiego w Krakowie i Lublinie.

Polak w i ludnościpolskiego pochodzenia. os b os b .5 mln Polak w. Kolejne. od XIX w.70 tys. warto zwr cić uwagę na przestrzenne rozmieszczenie Polonii' Na podstawie danych statystycznych dotyczących tego zjawiska można powiedzieć.1955-1979. zdolnych do określania swego pochodzenia w przeszłościjako polskiego''28. Rozmiary emigracji polskiej w latach 1939_1988 były następujące29: r r : r r 500-600 tys. Najwię_ cej Polak w znajduje się bowiem na terenach graniczących z Polską. W aktywizacji turystycznego ruchu polonijnego ważnąrolę do odegrania ma zwłaszcza emigracja lat 80. os b Ż0 tys. migracje ludności stają się. kt ry określa Polonię szeroko . naukowe. Wolno więc sądzić. s.. na początku I99I r.. 27.6 mln os b. 800 tys. Włochy. socjalne. -..ać z Niemcami' Jak podają źrdła niemieckie33. motywy zawodowe. Z widzenia interesująca jest Francja. Według GUS mieszka tam 2.orchard Lake 1985. na 500 tys. Kanada i Szwecja. czyli ostatnia fala wychodźstwa polskiego. . gdzie według GUS mieszka l mln Polak w i ludności polskiego pochodzenia32. Znaczne możliwościrozwoju turystyki polonijnej trzeba też wiry. w RFN było zarejestrowanych ŻŻ0 400 Polak w. Polska grupa etniczna . l53. Peszkowski. zjawiskiem normalnym.UwaŻa się. cojest istotne dla rozwoju omawianej turystyki. s. siłą rzeczy. kt rzy stanowili piątą po Turkach. rozproszonych po r żnych krajach i osiedlach poza Polską w spos b trwały. nr 6. Warto przy tym podać. runk w materialnych otaz mieszkaniowych własnych i rodziny.. ze po Chi czykach. że krajami docelowymi tej emigracji były gł wnie: USA. Związku Radzieckiego. na Łotwie b31. Trzeba nad30 W sytuacji gdy odchodzi w przeszłość ostry ideologiczny i poli- '' 2e Polacy w świecie. 28 Przewidywano. iż Polacy zajmowali w tej grupie ostatnie miejsce pod względem długości okresu zamieszkania.. Ten punkt widzenia znajduje tez wsparcie w układzie motyw w omawianej fali emigracji. nr 3 (Hamburg). Jugosłowianach. a więc kraje wysoko rozwinięte gospodarczo. na Li. GUS. ze do ko ca ubiegłego stulecia opuściPolskę dalszych 300 tys. os b . Niemcach i Włochach Polonia stanowi czwartą co do wielkościgrupę etniczną zamieszkalą poza granicami kraju macierzystego.1980-1988. Peszkowskiego... 1945-1950. zaktywizować tamtejsze struk_ tury polskich grup etnicznych i w efekcie stymulować podr ze tury_ styczne do Polski.Profil" 1991. Obecnie polska diaspora jest szacowana na 13-15 mln os b. Dużą rolę moze odegrać Stowarzyszenie . Z puŃtu widzenia perspektyw rozwoju turystyki polonijnej istotny jest liczbowo-przestrzenny obraz polskiej diaspory inaczej nazywanej Polonią. iz Polonia na kontynencie p łnocnoamerykariskim jest w r żnym stopniu zintegrowana z nowym środowiskiem. ABC Polonii świata. Po drugie to.Panorama Polska" 1989.jest tam szacowana (według stanu z 1990 r..przezZ. Warszawa 1992. łączenia rodzin i polityczne.) na 5. obywateli. 66 67 . os Ukrainieomawianego punktu twie 300 tys. Włochach i Grekach grupę obcokrajowc w. Zwiększająsię r wniez mozliwościwsp łpracy z Polonią. RFN' Francja. Drugie co do wielkości skupisko Polak w za granicą znajduje się na terenach b. Rolę turystyki polonijnej w umacnianiu kontakt w z Polonią można upatrywać przede wszystkim w kontaktach rodzinnych..lamze33 ..jako zbioro_ wośćludzi o polskim rodowodzie. Iamze. że ten młody potencjał intelektualny może wzbogacić środowiska polonijne. zdrowotne. Z punktu widzenia intensywności podr ży turystycznych do Polski ko_ rzystne jest rozmieszczenie Polonii na omawianych obszarach. Powstało ono w wyniku zmiany granicy par{stwowej. 1951-1955. os b emigracja wojenna. obejmowała na og ł ludzi młodych i wy_ kształconych. tyczny podział świata. Po pierwsze fakt. kt rymi były: poprawa wa- - Podkreślając celowość rozwoju turystyki polonijnej. mimo że jednocześnie wzrasta dążenie do umacniania suwerenności i tozsamości narodowej. fale emigracji polskiej sprawiły. Na obszarze Kanady zaśzamieszkuje 400 tys. że nĄwiększe skupisko Polonii występuje w USA30.Wsp lnota Polska". Z. niepodległościowa. 800 tys. ze emigracja lat 80.. a mianowicie: na Białorusi 700 tys. 750 tys. Przemawiają za tym co najmniej dwie okoliczności.

kt rym sytuacja materialna nie pozwala na korzystanie z dobroczynnych skutk w wypoczynku na warunkach rynkowych. ministerstwo pracy i spraw socjalnych. dw ch cel w. związki zawodowe. Dla przykładu można wymienić inwestycje kapitału etnicznego. chodzi o stworzenie i rozwinięcie pozadochodowego sektora gospodarki turystycznej. Ważna jest też rola turystyki polonijnej w procesie dyfuzji ęlement w kultury w zakresie turystyki profesjonalnej. organizowanej zwłaszcza przez jednostki administracyjne i wielkie przedsiębiorstwa prywatne lub pa stwowe. płatnych urlop w i wakacji. Należy r wnież podkreślićrolę towarzystw regionalnych. młodziezy. się ttarodziło się to. Działania administracji centralnej sąw Znacznym stopniu uzupełniane lub nawet zastęRozw 69 j . obejmującej kwestie wypoczynku. społeczne służbypracownicze. Warto w tym miejscu przytoczyć. czasu wolnego. od sektora handlowego i aby cZaS ten nie stał się dodatkowym czynnikiem nier wnościspołecznej. odchodzącej od koncepcji turystyki merkantylnej. oferowaniem specyficznych usług i zachęcaniem do pożądanej aktywności niezależnie od tego' kto tymi obiektami administruje. wafro więc przytoczyć niekt re formy działania w tym względzie gł wnych par{stw zachod' nioeuropejskich oraz Japonii i Kanady. Po drugie. że rola turystyki polonijnej jako czynnika wzbogacania kultury i gospodarki narodowej. gdzie koszty całkowicie lub częściowosą pokrywane nie przez Ftrystę. Po pierwsze. np. kasy Zapomogowe. Wreszcie w trzecim ujęciu turystyka socjalna reprezentuje dązenie turystyki socjalnej za\eży od polityki społecznej danego pa stwa. TURY5TYKA SOCJALNA cje rolnicze i wiejskie.1 O. powinna ona umożliwiać wyjazdy urlopowe tym. Wolno sądzić. udostępnianie na rynku krajowym dzieł kultury tworzonych na emigracji. studi w w kraju Polak w z zagranicy itp. na og lną Iiczbę l66. opracowanie modelu turystyki socjalnej w Polsce jest sprawą otwartą. rodzinnych. nawet jeślipodlegają prawom wolnego W pierwszym ujęciu ten rodzaj turystyki kojarzy się z prowadze- bezpośrednich i pośrednich korzyści ekonomicznych. nie kulturalnej (np. 68 Turystyka socjalna jest zjawiskiem nowszym niz turystyka w og le. Duże możliwościrozwoju turystyki polonijnej istnieją w płaszczyź- W literaturze przedmiotu ideę turystyki socjalnej rozpatruje z kilku punkt w widzenia. lecz przez organizacje lub instytucje. zdrowia i rodziny. Pierwsze przejawy turystyki socjalnej dały się zauvłuŻyć w kilka lat po I wojnie światowej. Jednak dopiero po II wojnie światowej świado_ mośćpotrzeb masowych w dziedzinie czasu wolnego spowodowała powstanie licznych organizator w tej turystyki. zwiry. że turystyka polonijna może stanowić ważne źr dło W drugim ujęciu. co przyjęto nazywać turystyką socjalną. og lnie ujmując. dotychczas nie doceniana. opartym na ekonomicznym punkcie widzenia. młodzieżowych i innych do tego. kasy emerytalne.jest mowa o prawie do wypoczynku. c]ziałaLności tej. dającego stałe mozliwości urzeczywistniania celu pierwszego. dziennikarzy czy nauczycieli. Zależnie od kraju zagadnieniem tym są zunteresowane także inne ministerstwa (np. zasługuje na dogłębne studia i powaŹne potraktowanie.ki wyznaniowe.mienić. rynku. W sumie można powiedzieć. 1. rozrywek. W ich grupie wymienia się: komitety pracownicze. mlodzieży i sportu). W wielu krajach noĘe się r wnież rczw j turystyki korporacyjnej. w rozwoju omawianej turystyki. emeryt w itp. na_ ukowc w. niem taniej bazy turystycznej bez zysku. W strukturze administracji centralnej wspomnianych par stw miniSterstwo turystyki jest na og ł gł wną instytucją oddziałującą na rozw j turystyki socjalnej. ze około 5 mln dorosłych obywateli Polski ma krewnych za granicą. kt re te wydatki finansują. iż obecnie w 65 konstytucjach narodowych. a od niedawna organiza- organizacji zvłiązkowych. inżynier w. refinansują bądźrefundują. stowarzyszenia sp łdzielcze. obecność tw rc w emigracyjnych w kraju). |ekarzy. aby nie dopuścićdo całkowitego uzależnienia czasu wolnego pracownik w. władze miej_ skie.3. '/. związanyrn z upowszechnieniem prawa do urlop w. rencist w. turystykę socjalną traktuje się jako sferę potrzeb ludzi najuboższych. co się jednak wiąże z istnieniem dogodnych warunk w do zorganizowania działalnościgospodarczej w Polsce. U podstaw rozwoju wsp łczesnej turystyki socjalnej upatruje się.

Warto też odnotować. podatki lokalne itp. W świetle takiej opinii turystyka socjalna jest celem.rodzin. ich działanią na rzecz turystyki socjalnej można po_ dzielić na trzy grupy: r r tworzenie sieci publicznych obiekt w turystycznych otwartych dla wszystkich i bezpośrednie zarządzanie tymi obiektami. kt re na sicbie wzięły. r dopłaty indywidualne. iz ta pomoc finansowa jest przeznaczana na rczw j schronisk młodziezowych. regionalne. ii często aparat paristwowy finansuje turystykę socjalną za pośrednictwem inśtytucji na poły publicznych lub quasi-par{stwowych. rodzinnych wiosek wakacyjnych oraz urządzeri sportowych i rozrywkowych. Niezależnie od tego. dom w wczas w rodzinnych. turystyka nabrała nowych wytltiar w. dochodowośćturystyki. do kt rego społecze stwo powinno dążyć ze względu na potrzeby ludności najbardziej upośledzonej pod względem mozliwości korzystania z prawa do wypoczynku. czy są to władze krajowe. toteż grozijej marginalizacja. nie moze Stanowić jedynego kryterium oceny zachęt. Chodzi o to. trchrony zdrowia itp. należy dodać.Nie podejmując w tym miejscu problemu bilansu turystyki. Innymi słowy. kt re zmniejszają koszty wakacji dzieci. choć jest ważfia. charakteryzujące wątpliwości zwiryane z rozwojem turystyki masowej. jakie poszczeg lne paristwa powinny wprowadzać dla tego typu działalności.muSZą ją traktować na r wni z innymi zobowiązaniami zaciągniętytlli ptzez wsp lnotę narodową w dziedzinie obrony' oświaty. regionalnych lub gminnych. może zniknąć w miarę zanikania rażących r znic pod względem szans życiowych i dochod w ludności oraz likwidacji stref nędzy i ub stwa. czy teŻ organizacje quasi-paristwowe. pomoc finansowa obejmująca: subwencje. trzeba zwr cić uwagę na zjawisko nasilania się krytycznych głos w pod jej adresem. TURYSTYKA ALTERNATYWNA Według źr6dełMiędzynarodowego Biura Turystyki Socjalnej w Genewie ewolucja polityki rząd w w dziedzinie turystyki jest mało znana. emeryt w itp. 70 wsp łczesnej turystyki. nauki. opłata klimatyczna. z drugiej zaś . analizować turystykę jakrl czynnik odgrywający istotną rolę w rea|izacji zobowiąza(l. W konsekwencji występowania niekorzystnych zjawisk w gospodarce wielu kraj w turystyka socjalna nie stanowi już prioryteto'"go celu w polityce socjalnej par stw. Warto dodać. że turystyka socjalna. kształtuje wrażliwość na piękno i pozytywne postawy wobec innych. W tym kontekście turystyka nie może być jedynie źr dłem dochod w.). 1 . czy koszty społeczne jej rozwoju nie bywają większe niz korzyści. ze w krajach rozwiniętych zmierza się do stopniowego ograniczania pomocy pa stwa. prowadząjednocześnie do pytania. W literaturze można spotkać następujące pytania. zwalnianie od podatku lub ulgi podatkowe (podatek od wartości dodanej.T powane działaniami zbiorowości terytorialnych: prowincjonalnych. r r r instytucjonalizacja oszczędzania na urlop przez tworzenie formuły czek w urlopowych lub ułatwianie jej tworzenia. Wśrd tych par stw moze się r wniez znateźć Polska. tozszerza poznanie otaczającej rzeczywistości? Moze jest i tak. Na uwagę zasługują takŻe trzy inne formy oddziaływania sprzyjającego rozwojowi turystyki socjalnej : Na zako czenie wypada przywołać spotkane w literaturze przedlltiotu opinie dotyczące odpowiedzialności parstwa za konsumpcję turystyczną. Paristwa muszą więc. młodzieżylub rodzin. że z jej uprawianiem łączą się zjawiska wychowawczo negatywne. s Czy Zawszejest tak. preferencyjne poŻyczhj dla organizacji turystyki socjalnej młodzieży i rodzin. lokalne. że w krajach UE turystyka socjalna ma korzystne warunki rozwoju. subsydia. będącej źr dłem Masowośći żywiołowość wielorakich korzyści. ulgi w środkach transportu publicznego dla niekt rych kategorii ludności:młodzieży. zjednej Strony. ze turystyka wychowuje.11. kt re uczestniczą w tym procesie proporcjonalnie do swojej autonomii finansowej.3. że towarzyszy jej 7I . aby sprostać postępowi społecznemu. Trzeba wreszcie powiedzieć. Wyrazana jest jednak opinia. jako kategoria historyczna. Że od kiedy paristwa podjęły społecznie ważną tlccyzję o przyznaniu płatnego urlopu.

choć moze z niąkoegzystować w sferze wartościi moralności. wymagająca gruntownego przygotowania. nielegalny handel.. Można sądzić.tw rczych form podr żY. wysiłku umysłowego i nierzadko fizycznego. Inną charakterystyczną cechą turystyki alternatywnej jest stosunkowo wysoki stopieri trudności jej uprawiania. czy też moze się zdatza. Turystyka alternatywna jest to pr ba znalezienia i upowszechniania innych możliwości. turystyka trudna. iz te cele turystyki alternatywnej moŻna osiągnąć. ptzeważa1ących dotychczas szablonowych form turystyki masowej. wskazuje się tez na postulat zaspokajania pottzeb r żnych grup ludności i troskę o interesy lltieszka c sposob w osiągnięcia tego celu jest właśnieturystyka alternatywna. solidarności i r wności między zaangażowanymi stronami Gł wną ideą turystyki alternatywnej jest poszukiwanie kontaktu z ludnością autochtoniczną. iż skalę dysfunkcji wsp łczesnej. uprawiana w małych. o tyle turystyka alternatywna l. to pozostanie do rozwiązania trudny problem humanizacji wsp łczesnej turystyki.odmiennych od. W świetlefakt w trzeba jednocześnie stwierdzić. jest procesem sprzyjającym rozwojowi sprawiedliwych. także indywidualttę wartości rodzimej uważyć. masowej turystyki moŻe znaczy co złagodzić koncepcj a turystyki alternatywnej. Uog lniając przedstawione cechy turystyki alternatywnej . Jako podstawę tej motywacji wymienia się dEżenie turyst w do poznania kultury odwiedzanego kraju czy regionu. ze turyStyka Zaprogramowana i zorganizowana w takim Ębie okaże się społecznie efektywna i gospodarczo aktywizująca lokalną infrastrukturę hotelarską.tnlsza ich do wysiłku ftzycznego i umysłowego. w odr znieniu od masowej. preferuje się samoorganizację i programowanie cel w turystycznych przy niskim udziale lrieduzych biur turystycznych. krajach. gospodarki i sposobu życia mieszkarc w. uprzejmość chamstwu. w środkach transportu lub niedbale eksploatowanych hotelach? Czy praca wielu turyst w ra czarno nie jest przejawem lamania zasady sprawiedliwości. d. w teren w odwiedzanychprzez turyst w. jego historii. Jeślisię podzieli hipotezę. Pozostaje sprawa ograniczania źr deł tych wątpliwości. Czy turystyka służyporozumieniu między narodami? Może umasowienie podr ży. braku ochrony godnościczłowieka? ffi ffi I wrls ffi . $dzie się dąży do znalezienia rozwiąza ptowadzących do wzajemnego zrozumienia. moŻna ją rlkreślićnastępująco. Wolno sądzić.T s s J w nadmiarze alkohol. zawierającej wiele clysfunkcji. np. iŻtenrodzaj turystyki nie zastąpi turyStyki masowej. że spolecze stwo czasu wolnego zastąpi społecze stwo konsumpcyjne. rlie wymaga trudu i wysiłku od turyst w. odpor- .Uwaza się. że uczestnik alternatywnego ruchu turystycznego powinien mieć odpowiednie przygotowanie i uczyć się podr zowania. prostytucja? Czy zdobywana ptzez turyst w wiedza o innych regionach. schematyczny lub fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przytodnicze i społeczne oraz zabytki. 73 nościpsychicznej. czy może jest zupełnie inaczej? A może turystyka brutalizuje: poczucie własnej godnościustępuje dejrzliwości? degradacji? służalczości. narkotyki. Mozna więc powiedzieć. czy też może niejednokrotnie przyczyniają się do ich dalszej Czy w miejscowościach odwiedzanych przez turyst w stosunki międzyludzkie stają się lepsze. zaspokajająca gł wnie potrzeby relaksu i wypoczynku przy wykorzystaniu wysokostandardowego hotelarstwa i urząd zert tow arzyszących. częSto nieformalnych grupach. ksenofobia. aby można było łatwo się uwolnić od nich. r wnoprawnych dla członk w r żnych społeczności. uprawiając k rajoznawstwo turystyczne. Nietrudno za"12 Podobne wątpliwościdługo jeszcze będą towarzyszyły zjawisku turystyki. Jest to turystyka oparta na motywach krajoznaw czych. iż jednym ze na. atakże na ochrokultury odwiedzanych zbiorowości. co upodabnia ją do lurystyki kwalifikowanej. Wymieniając idee turystyki alternatywnej. ffi Thrystyka alternatywna. o ile turystyka masowa. przecieki dewiz. ludziach czy narodach zawsze jest poszerzeniem i pogłębieniem do_ tychczasowej. Wzory kultury masowej przyjmowane w turystyce są bowiem zbyt silne. ich zracjonalizowana otganizacja i standaryzowany przebieg uniemozliwiają serdeczne stosunki oraz wymianę intelektualną? Czy turystyka masowa nie sprzyja naruszaniu prawa do życia przez narażanie turySty na niebezpiecze stwo utraty życia lub zdrowia. Ze turysta uzyskuje obraz spłycony. w przeciwierfutwie do wysokiego stopttia organizacji wsp łczesnej turystyki masowej. W turystyce alternatywnej. gościnność pazerności oraz po- J s .

. tym bardziej ze ilsztaitowanie polskiej polityki turystycznej znajduje się dopiero na początkowym warunkiem ukształtowania aktywnego ruchu społecznegb. Jackowski3s Uważa. a także w turystyce krajowej wśrd r żnych cel w pobytu lub podr zy. Że używanie terminu .Instytut Turystyki.rto przytoczyć postula-. Tak określona w szwajcarst<iej koncepcji turystyti rola paristwa może być wzorem dla Polski. Gł wnym motywem turystyki religijnej jest uczestnictwo w wydarzeniach religijnych.12..turystyka religijna'' i . w niekt rych ośrodkach kultu uczestnicy podr ży o wymienionych mo- ffi etapie. zgłaszane-prź"rna. nier wnościwymiany turystycznej.turystyka religijna"..e i regio_ ny przyjmujące turyst w: tywne skutki turystyki masowej są udziałem W turystyce zagranicznej przyjazdowej i wyjazdowej.. Zdaniem tego autora. stymulowanie aktywności zachowa postturystycznych zar wno likwidacja wszelkich oznak kolonializmu.wypacza stronę motywacyjną. występują cele religijne i pielgrzymkowe. wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub wyłącznie poznawcze.. Uczestnictwo turyst w w obrzędach religijnych i odwiedzanie sanktuarium nie podwaza gł wnego celu podr zy i pobytu. TU RYSTYKA RELIGUNO-PI ELGRZYMKOWA jednak. region w oraz ludnościgoszczącej. W życiu codzien- r r r r r r miejscowej. że i tarn z czasem nie uwzględni się postulat w przekształce{t w turystyce alternatywnej. tworzenie wzajemnie wzbogacających kontakt w między turystami a odwiedzaną ludnością. święte miejsce nie stanowi na og ł celu pobytu lub podr ży turystycznej . ustępując miejsca eleA. Nie wyklucza to jednak celu drugoplanowego. kt re są oistrutcy. od- W świetle podanych uwag nalezy podzielić opinię A. czym przemawiają m.3. w kt rej motyw religijny schodzi na dalszy plan. A.in.y 1 . wych. Ze w procesie tym niemałą rolę ma do odegrania pa stwo- Można sądzić.gł wnym molywem są przede wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub poznawc'ze". 3a 74 '75 . że nega- dowych struktur dzisiejszej gospodarki turystycznej. Pielgrzymki i turystyka religijna w Polsce.. iz . zagwarantowanie uczciwego udziału gospodarzy w zyskach z turystyki. Pa stwo powinno w tym przypadku pełnić funkcję animatora. celu religijno-po'Lnawczego lub wyłącznie poznavłczego. jak i gości. Można r wnież sądzić.turystyka pielgrzymkowa'' są używane zamiennie. przenosząc akcent z podr ży wynikającej z potrzeb wyłącznie religijnych na podr z turystyczną. kultury i mentalności społecznościmiejsco- u gospodarzy. Jak wykazano w literaturze.i i prawa obu stronom. wa.. 8-9.ne i sprzyjają szacunek dla religii. 1.'.. Jackowski. czyli wyzyskiwaniu ludności przedstawienie rozsądnych i realnych kontrpropozycji w stosunku do tych form turystyki masowej.. to można m wić o turystyce pielgrzymko_ wej. jak "* 'no i kraj w. '/'nawca problemu. A. tj. gwarantujących poczuci" gołnos. Wydaje się to nieścisłe. Znajdaje się ono na trasie lub w punkcie docelowym podr ży odbywanej w celach innych niż religijne. wa polityka turystyczna. Termin ten występuje w literaturze. Na zakoriczenie. Warszawa 1991. sklasyfikowanych w 1993 r.turystyka pielgrzymkowa'' . 1lrzy oNZ. za llodane dalej argumenty. przypominając. świadJmego konieczności zachowania kulturowej tozsamości narodJw.T transformacji wsp łczesnej turystyki w postulowanym kierunku występuj ąr wnież silnie po stronie scentralizowanych i ponadnaro_ P*i".lecz ma charakter dyskusyjny. s. Jackowski3a.turystyki masowej.. s. tywacj ach stanowią znaczny odsetek odwiedzaj ących sanktuarium. że przytoczone postulaty mają szansę realizacji pod go. 35 Tamże. Ę ruchu na rzecz turystyki alternatywnej. Nie oznacza to turyst w. Jackowskiekt rych gł wnym celem są przede Jezeli natomiast chodzi o podr że lub pobyt podejmowane wyłącznie z pobudek religijnych. ze charakter podr zy lub pobytu' daje termin. wyruŻapogląd. i zalecanych przez Światową organizację Turystyki tlym terminy .

ry'.d.. Że w takich przypadkach należałoby używać terminu ccch właściwych dla praktyki pielgrzymowania pieszo na całość ruchu.rrPodobnie rozumie :':T:*"".ę. Dlatego tez korzysta się w tym celu z r żnych środk w transportu osobowego.J#i_ gtjny i motyw drugoplanowy. drugoplanowy motyw ruchu pielgrzymkowego zwłaszcza międzynaro' tlowego. opr cz podstawowego. . kt re się wiążą z przeświadczeniem o cudownycłl "źny^. stuno'i. nie znajdują się w konflikcie. T:]i1". Skoro motywy migracji pielgrzymkowych.ącej w czasie wolnym do osiągnięcia przyjętych cel w poza swoim codziennym otoczeniem. pielgrzymki i turyrtyko A.pi"fg. oni.'"'k' Uczestnicy nie wykazują zainteresowania dla świe"ti"ł.. 1990.ego około 130 mln os b na świecie. . nWŚpomniany uuio'.iach . . grzymkowych jako iV*"' . "ał.. cele religijno-poznawcze lub 77 w czasie podr ży i w miejscu pobytu..i samodoskonaleniJ Przytoczone uwagi odzwierciedlają w |ełni pi. .IasnaG ra. W strukturze rodzajowej wsp łczesnej turystyki jednostką wyr żniającąjest cel lub gł wna grupa cel w podr Ży i pobytu' Ponieważ uczestnictwo w wydarzeniach religijnych. pielgrzyma do Ziemi Świętej lub Watykanu. ro!1inv i'przyjaci' "i"*vglov. krajl i w skari -ifJryn*ooowej..irtanowili tylko 5. Trudno sobie wyobrazić np.Jeżeli się przyjmie. leżą wyłącznie motywy religijne.turystyka pielgrzymkowa.ęs"i": a sami uczestnicy o.. Wsp łczesny pielgrzym. ale gł wnie pi eszychlNie ry "łraraLt. w ro_ ku następnym zaś Z. Uog lnienie słaue pozareligijnych wartościach history cznychi kulturowych mijany:h.i. oszacowan" i11... J w'zabyt- . w okresie nie dłuższymniż 365 dni. Huerga. iż pielgrzymki piesze 3 A. aprzedewszystkim Zmęczenia i trudu długiej drogi. jw. kultu religijnego jest bardzo zr znilowana.. liczry. gł wnie międzynarodowego. troska o ochronę środowiska przyrodniczego. P:I:u: r"u sanktuari w. wydatki finansowe związane z podr żą i pobytem.to to iur'ł. termin ... łq charakterystyczne dla tego ruchu gł wnie w Polsce. że pielgrzymki piesze nie wyczerpują w pełni pojęcia migracji pielgrzymkowych. wydaje się dyskusyjne.turystyka pielgrzymkowa'' zasługuj e na przyjęcie i uznanie w literaturze przedmiotu. Możnam wić o pielgrzymkach w skali diecezji. w hinduizmie. Jackowski przyświeca tez pielgrzymkom specjahJty - pojęcie l renomowane ośrodki turystyczne." nu przedyskutowanie. W tym świetle budzi zastrzeżenia opinia.. Układ tych cech tworzą..pisze A. buddyzmie i w islamie.'irtrce. W sumie. gł wny motyw reli- T I I I I *i*in"..ymkowych motyw religijny dominuje w niekt rych : kra. Hu".. żestruktura ośrodk w "hłos. religijnego celu wizyty w ośrodku kultu religijnego. to trudno podzielić pogląd cytowanych autor w dotyczący sylwetki pielgrzytna. pisze) t: *r. tj.świata. sezonowośćpodr ży. ieć. Jackowski. korzystanie z usług infrasruktury turystycznej i og lnej.y. . Tak więc pozareligijny.t ir"s"i.dry.Połję ii" a""yrii wyczerpującej wędr wce jest aktem wiary i pouoznosci "tak oru."'i"p'e termin .iju. Strzec wartości pokutnej pielgrzymki. Naturalnie w przypadku migracji R żni je natomiast stopier dyscypliny osiągnięcia celu gł wnego 76 . pi. -og w 1987 r. nr 8.okolic.pielgrzymku1]../ mentom wybitnie świeckim''. własciłosciach miejsc turtul pi.Nalezy iutJ" aooue..g"i- . r7 A."uk.f. Nie dominują r wnież w całościruchu pielgrzy-ti pi". Czas 'ięt'"os"i wypełni4ą modlitwy medytacje.. zaśoznacza wyrueczenie się przez jakiśokres pewnych wartości. można się zastanowić nad wsp lnymi cechami migracji pielgrzymkowych i czysto turyStycznych.L."". A. dobrowolność przemieszczania się ludności.rrosrenie dalenia od ojczyzny.'r. może w czasie pobytu i podr ży rlsiągać cele drugoplanowe. Motyw wyłącznie .elg|nf_.::1'ywająsię''":]:"uao'n"goora.'łrkiego. charałteryzują" p*tryt? pi"r_ grzymowania. Na przykład. są to w poaroz! jo i l'iiłr trasy tych wędr wek omijają większe miasta maią często -1'#Hf Z takim.{l o.tu. Jackowski . _ poza gł wnym celem sze' że pielgrzymka zawiera w sobie aspekty społeczne i moralne. kt ry nie byłby świadomy wysokich wartościpoznawczych lerozolimy czy Rzymu.I'iur.OU. Autor ten kwestionuje więc trafnośćter_ minu . a*gi". iz u podstaw ruchu pielgrzymkowego..*j lrnpLlg. jak podaje A. awazaiąc. korzystne przekształcenia funkcjonalno-przestrzenne miejscowości docelowych.Oqo". s. jest ważny przy podejmowaniu decyzji o podr ży. pielgrzymkowych stopier dyscypliny jest wysoki. na lną ri""uę ii"rg rzym w na Jasną G rę. 9g. jednej strony jest wyrazem podąŻaniacziowieka za impulsem natury do prowadzenia życiako"zo'ni"""go. zjawiska migracji piel_ "r"rpu1ąiu.4Vo.

seminaria. G ra" 1995. Dotyczy to funkcji społeczno_kulturowej i miastotw rczej. Charakterystyczna dla tych kra. og lnie można powiedzieć. mogą stanowić podstawę do przyjęcia zbiorczego terminu . były organizowane r wniez poza Rzymem.. Kultura sta.3.5 Lujach (Argentyna) Ż mln. Poza miejscami historycznymi i zabytkami architcktury dużą atrakcją są wszelkie aspekty zar wno wysokiej. TURYSTYKA KULTUMLNA turystyki. Dzięki temu nastąpiła pewna dekoncentracja przestrzenna ruchu turystycznego we Włoszech. w Asyżu.. Miejscowości turystyczne mają dodatkowe szanw a0 Związk':' turystyki z kulturą są ścisłei wzajemneao. większośćpielgrzymek miała zawsze charakter lokalny lub regionalny' Dynamizm turystyki religijno-pielgrzymkowej mogą ilu. tystyczne. krajowy oraz międzynarodowy.. wystawy itp. Dzięki tym tendencjom turystyka kulturalna jest jednym z najszybciej rozwijających się segment w globalnego rynku turystycznego. studyjnej i językowej. Turystyka chroni.5 mln os b. no-pielgrzymkowa".13. Częstochowa mln. jak i polrularnej kultury. kultura zaśinspiruje roz- j 3e. że imprezy turyStycz_ ne. 78 79 . W roku 2000 miasto to zamierzalo odwiedzić na okres Ż_6 dnl 38 1. w tym 76. Opr cz element w tradycyjnych oferta turystyki kulturalnej obejmuje wsp łcześnie takŻe poznawanie atmosfery miejsc i wtapianie się w tłum ludnościautochtonicznej. takie jak spotkania. Jackowski38. Jak podaje wTo. wzbogaca i popularyzuje dobra kulturalne. Rok 2000 był dla turystyki religijno-pielgrzymkowej w krajach chrześcijar{skich rokiem szczeg lnym. tj. Nalezy dodać. 18-19. Według wspomnianego autora. Wenecji.{ poznawcze oruz pielgrzymki tworzą razem pewną zwartą całość. Jak podaje A. W Polsce gł wnym punktem docelowym omawianych podr ży jest Częstochowa. Monte Cassino.o tys. Jackowskiego.turystyka religijokoło 9 mln os b dodatkowo.Skalę problem w związanych z prze) wozem i zakwaterowaniem turyst w o motywacjach religijnych oraz realizację program w pobytowych charakteryzują następujące dane sta. klasztor i miasto odwiedziło 4 mln turyst w-pielgrzym w. Zdantem A. nr 1. cja) mln. a tematyka kulturalna w programach turystycznych jest motywacją nr 1 Amerykan w i nr 4 Europejczyk w. Turynie i we Florencji. że turystyka kulturalna zyskuje wsp Ł cześniena znaczeniu.4vo)39. Turystyka religijno-pielgrzymkowa powoduje istotne zmiany w strukturze funkcji odwiedzanych miejscowości. Lourdes (Fran. miejskiej. W og lnej liczbie uczestnik w około 150 mln stanowią chrześcijanie. Na zakoriczenie warto przypomnieć. z kulturą ma związek około 38vo wycieczek zagranicznych. Montserra (Hiszpania) 1. Neapolu.je się istotnym elementem program w turystycznych' Występuje ona trwale m.Jasna Tamże' s. że turystyka kulturalna nie jest już udziałem wąskiej elity. liczbę uczestnik w tej turystyki sza- cuje się w ptzybliżeniu na Ż20 mln os b rocznie. kt rzy wydali 30 mld USD. Problem ten zostanie om wiony szerzej w rozdziale 4. blisko 5vo clrześcijan pielgrzymujących na świecie. Ż0_30 mln hinduiści'około 40 mln wyznawcy buddyzmu. islamu i innych religii.i w była r wniez wysoka dynamika krajowego ruchu pielgrzymkowego. Według źr deł włoskich ilźr Uroczystości milenijne wybrało się około 26 mln pielgrzym w reprezentujących ponad 170 kraj w świata.(Meksyk) 2 mln. Na przykład w t994 t. w tym około milion pielgrzym w miały stanowić osoby niepełnosprawne. Wsp łcześnieturystyka religijno-pielgrzymkowa wykazuje dużą dy_ namikę. pielgrzymko_ wej. alternatywnej. regionalny. W roku 1998 Włochy odwiedziło około 35 mln gościzagra1 nicznych. Tury_ styka religijno-pielgrzymkowa ma zr żrucowany zakres przestrzen_ ny:lokalny.8 tys' zagranicznych (Żvo) i I75. pielgrzym w pieszych (4. Ten rosnący rynek wskal'uje. strować liczby dotyczące ruchu do największych wybranych sanktuari w chrześcijarskich w latach 1979-1980: Watykan 8 mln.in. Z obserwacji rynk w turystycznych wynika. Rzym gościłokoło 8 mln turyst w. w turyStyce religijno-pielgrzymkowej w Polsce uczesticzy około 6-7 mln os b rocztie. że rck 2000 w historii chrześcijastwa to druga milenijna rocznica.5 . Guadelupe . Wraz z jej rozwojem zmienia się r wnież zakres zainteresowa turyst w motywowanych kulturą. w turystyce kłajoznawczej. iz szeroko rozumiana kultura zajmuje wsp łcześnie cotaz znaczniejsząpozycję na liściemotywacji do podejmowania podr Ży turystycznych.

Eseje psychologic7ne. praca zbiorowa pod red. z kt rego pochodzą turyści. 42. że turystyka kulturalna obejmuje zar wno wytwory kultury zprzeszłości'jak i wytwory kultury wsp łczesnej oraz sposoby życia danych grup ludzi lub region w. a także w nauce. co ludzie wytwarzają. Z definicji tej wynika. atmosfery" itp. r r poznawanie się ze sposobami życia na zwiedzanych obszarach.lecz także świadectwem historycznym. jej celem jest poznawanie przeszłości. War_ G. politycznym. organizacyjnych. stosunek do czegoś' wierzenia... w kt rej Są zawarte oferty kulturalne.. oraz to. można przyjąć następującą definicję: turystyka kulturalna to przemieszczanie się os b z miejsc ich stałego zamieszkania 80 . budynk w. że kultura oznacza dtogę człowieka do poznania samego siebie. jest ona turyStyką refleksji i komunikacji.c. Littrell trakĘe kulturę jako całość obejmującą to. normatywne wzorce zachowa lub sposoby życia). Patrząc na kulturę w świetleprzytoczonych definicji. R. technicznych.i kraju. a A. kim. zuty czaj w.. kt ra jako wsp lne dziedzictwo bywa przekazywana następnym po_ koleniom w procesie wychowania i socjalizacji. Kultura jest nie tylko produktem czy też efektem samorealizacji. i obejmuje ona nie tylko zwiedzanie interesujących miejsc i zabytk w. zamk w. co ludzie czynią(d. J.lecz takŻe za- ar a2 T. kt ry nalezy do wieloznacznych oraz najczęściejuzywanych w języku literac- i społecznej właśniena drodze rozwoju turystyki kulturalnej. W najszerszym rozumieniu pojęcie turystyki kulturalnej utożsamia się z kulturą podr zowania. atakże między nimi a środowiskiem i kulturą odwiedzanego kraju. o og tnej.r na". a3 człowieku wielowymiarowym. oraz zaspokojenia własnych potrzeb. przedmiotem rozważa oraz środkiemdo samopoznania i upewnienia się co do własnej tozsamości.kultura''. można wskazać dwie cechy turystyki kulturalnej: r t r r Ślipkoal określa kulturę jako . między podr żującymi a mieszkar{cami danego kraju. Przezpojęcie turystyki kulturalnej rozumie się kazdą formę turystyki. s' 19l. że turystyka sama w sobie jest kulturą oraz pośredniczy (powinna pośredniczyć) między kulturami kraju. s.). PWN. w. Miinchen-Wien 2000.W. s. New york 2000. idee i wartości). dotyczące podnoszenia jakościwarunk w istotnych dla komunikacji między po_ dr zującymi. Leisure and rburism. W tym ujęciu podkreślasię.W tym najszerszym rozumieniu turystykę traktuje się jako formę kultury światowej.. Przykładowo. Oldenbourg Verlag. Kozieleckiaz proponuje definiować pojęcie kultury . jak i wytwory o charakterze duchowym (np. kt re zyskały uznanie społecznościi kt re kształĘą osobowość człowieka oraz wpływają na jego losy". D. Richards' Culturąl Tourism: Challenges for Management and Marketing. naukowych. W: Trends in outdoor Recreation. Zdeftniowanie go okazuje się bardzo trudne' a to gł 'wnie z powodu kłopot w definicyjnych związanych z terminem . W efekcie' w zasadzie wszelkie rodzaje turystyki majązwiązek z kulturą.. Warto poświęcićkilka uwag samemu pojęciu .turystyka kulturalse aktywizacji gospodarczej r W literaturze niemieckiej4 zwraca się uwagę nato. Gartnera. Krak w 1974. 81 Reasumując. artystycznych i moralnych.terźniejszości odkrywanie przyszłości.WAM. kultura materialna). kt ry ich gości. Takie ujęcie pojęcia turystyki kulturalnej zwiększa wymagania w stosunku do wszystkich rodzaj w turystyki. obejmuje turystykę zorientowaną na dziedzictwo kultury oraz turystykę zorientowaną na sztukę.. przekonar i sposob w życia ludzi) oraz z produkt w tych proces w (tj. Kuhurtourismus. do miejsc atrakcji kulturalnych w celu zdobycia nowych informacji i doświadczeil. Warto przytoczyć kilka przykład w definicji kultury. szawa 1988. Składają się na nią zar wno wytwory przynależne do zewnętznej sfery życia człowieka (np. czyli przedmiot w będących dziełem pracy ludzkiej. 187-195. artefakt w. co ludzie uważają (tj. 7lłrys elity J.całość wytwor w tut rczej działalności człowieka na wszystkich polach jego zbiorowego życia. Śtpko. to. CABI Publishing.. Lime'a. tak jak to jest w tradycyjnym podejściu do turystyki. sztuki. religia czy literatura)".. Kultura składa się więc z proces w (d. Kozielecki. jako system osiągnięć materialnych. Dreyer. W literaturze ameryka skieja3 r wniez można spotkać wiele definicji kultury. publicystycznym i potocznym.

Badania turystyki kulturalnej w r znych krajach jasno wykaz ały. Większośćrespondent w była zatrudniona jako pracownicy najem_ ni lub u siebie. socjalnej. przekształcenie się turystyki kulturalnej w znaczący rynek szło w XX w. by mieć z nią kontakt. Ważnągrupę turyst w kulturalnych tworzyli studenci (IIvo) oraz emeryci (IIvo). w paŹe z demokratyzacją kultury i turystyki. ze turyści odwiedzający dane miejsce po raz drugi i trzeci najpewniej zechcą szukać ptawdziwej. około 44vo turyst w miało 40-60lat. rozw j turystyki przez zachowanie i ochronę składnik w dziedzictwa kulturowego. Badania potwierdziły. Blisko 45vo rcspondent w (1997 r. wyzszy niż średniw UE. tradycyjne atrakcje kulturalne. W świetlewynik w badar nad rozwojem turystyki kulturalnej w krajach UE turystyka ta może stanowić tworzywo strategii i polityki rozwoju regionalnego. charaktery_ zując rozw j tego rynku. Znawcy twierdzą. Podstawowe zagadnienia. tj. obsługiwanym przez wyspecj alizowanych turoperator w oraz napędzanym przez regionalną i lokalną politykę rozwoju kulturalnego. a 577o zaLiczono do pociąganych przez kulturę. czasu wolnego. dotyczyły charakterystyki turysty. tywację kulturalną. Dla turysty europejskiego zainteresowanego kulturą poznawanie jej jest rodzajem rozwoju osobowego.że dla wielu turyst w kultura jest bardziej og lnym doświadczeniem. Wyniki omawianych badar{ wykazu1ą.. euro i był o ponad 257. że coraz bardziej zacieta się granica między kulturą a rekreacją. euro. Edukacji w Turystyce i Wypoczynku w 15 krajach europejskich w latach 1992 i 1997. Turystyka kulturalna jest uwzględniona w programie produkt w markowych w Polsce. Turystyka kulturalna może być postrzegana jako forma wypoczynku. Jak wynika z literatury przedmiotu i doświad_ czenia. Kultura przestanie być produktem przygotowanym pod turystę. Zdaniem specjalist w. Zanikają r znice między tradycyjną kulturą wysoką a kulturą popularną. turyścipodr żujący w celach kulturalnych mają na og ł wysoki status zawodowy.in. Wyniki ankiety przeprowadzonej wśrd IŻ tys. że spełnia ona fuŃcje polityczne oraz Stanowi źr dło impuls w do formułowania polityki' np. Celem polityki kulturalnej jest m. przestrzennej i kulturalnej. Zdaniem specjalist w. Pojęcie dziedzictwa obejmuje elementy kulturowe i przyrodnicze. turystyka będzie po prostu częŚcią kultury. stanowią większośćwśrd turyst w kulturalnych. kt re się znalazły w ankiecie. otoczenie polityczne. a turystyka kulturalna uznanym Segmentem rynku. dostarczając okazji nauczenia się czegośdla samego siebie. nowy turysta kulturalny najprawdopodobniej będzie w ciągu dnia zuliedzal mlJzea. motywacji turysty orazzajęć. a nie w operze. Nie trzeba koniecznie zwiedza muze w. restauracjach oraz na ulicach miast europejskich. Kultura stała się częściąproduktu turystycznego. muzea czy pomniki historii. żywej kultury. a to dlatego Że otacza nas zewsząd kultura turystyki. Uważa się. turyst w kulturalnych okazały się interesujące. Turystyka. że nie wszyscy podr zujący do miejsc atrakcji kulturalnych mają mo82 o dochodzie rocznym brutto co najmniej 30 tys. rozr żtienie między kulturą a turystyką najprawdopodobniej będzie się zacierać w XXI w. og lnie. Spotyka się opinie. Można więc powiedzieć. ze we wsp łczesnym społeczeristwie wzrasta pragnienie doświadczania czegośnowego' a kultura stanowi doskonałe źr dło takich dozna(. Motywację taką miało l3vo turyst w. kt ry jest zbieżny z ich wysokim poziomem wykształcenia. Rozw j turystyki kulturalnej jest wsp łcześniekształtowany przez mowych kształcenie. ale wiecz r spędzi raczej w dyskotece. opis turystyki kulturalnej można znacząco wzbogacić. Kulturę można znaleźćteż w barach. będąc przejawem wsp lŻycia |udz| jest w Znacznym stopniu dęterminowana przez czynniki polityczne.) pochodziło z gospodarstw do- Większośćturyst w zainteresowanych kulturą miała wyższe wy- Średni doch d wynosił około ŻŻ tys. 83 . kt rych zainteresowanie kulturą jest raczej drugorzędne.Zainteresowanie rozwojem turystyki kulturalnej jest widoczne w świetlewynik w badail przeprowadzonych przez Europej skie Stowarzyszenie ds. jako ze podczas pierwszej wizyty zobaczylijuż obowiązkowe. kt rym on się oddaje w miejscu docelowym. że turyści.307o zatnspirowała kultura. Turyścipodr zujący w celach kulturalnych reprezentują na og ł wysoki poziom kultury i obszerną wiedzę o miejscach docelowych.

supermarkety. że w świetle Konwencji oNZ o ochronie Kulturowego i Naturalnego Dziedzictwa z I97Ż dziedzictwo kulturowe '.niemieckich podr z studyjną określa się rozwoju. Polityka kulturalna ujawnia także związki. cechy zle i dobre oraz folklor.ę i ludzi oraz obszary zavtierające stanowiska archeologiczne.Warto przypomnieć. jednorodność lub połoŻenie w krajobrazie odgrywają w nim wazną rolę. przyspieszanej przez takie czynniki. fontanny' reklamy świetlne. Wykazują one wysoką dynamikę wzrostu. mozliwośćdotarcia środkami komunikacji pasażerskiej. grupy budynk w. przesądy. rzeźby i malarstwa. język. naturalne i sztuczne czynniki atrakcyjności. tradycję. }ut. sztuczne jeziorka. takimi jak nauka. jak: r W literaturze światowejpoświęconejdziedzictwu 1lr'zykłady.lokalne }tlllury oraz tradycje opierają się na odrębnościjęzyka. system telekomunikacyjny. sztu_ kę we wszystkich jej przejawach. Usituje ona chronić pierwotną sytuację społeczno-kulturo ile owąoraz warunki środowiskowe kraju gościnnego. Wśrd element w udanych podr ży do miast wymienia się: bezpieczeristwo.l*o określa się: r r r zabytki architektury. sieci hotelowe. Skomercjali zow ana i. Podr że do miast stały się w ostatnich latach jedną z najbardziej ulubionych form podr zowania. na ilrlŻtlicowanych rytuałach. kt rą na|eży wiązać Z rosnącym Znacze85 . W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na proces globalizacji kultury światowej. restauracje (McDonald's). miejsca wytwory ludzi lub konglomeraty Stworzone przezna!l.lrrk widać. Tulyścipragną ujrzeć to. jednolita architektura z betonu i szkła. a doświadczenia te są przekazywane na miejscu. wiezowce. przedmioty lub struktury archeologiczne. bulwary. produktach. tj. z kierownictwem wycieczki o odpowiednich kwalifikacjach i o ograniczonej liczbie uczestnik w o możliwie jednorodr wnież wykazują wysoką dynamikę nych zainteresowaniach . W podręcznikach jako inteligentną formę podr zy urlopowej. czyniąc z nich rzeczy godne zobaczenia i folklor. czesnych mieszkar c w. r żne style życia.. a nawet wspierać je. kt re mają wybitną wartośćz punktu widzenia historii. owe r znice między kulturami lokalnymi tlrl rcwitalizacji kultur regionalnych w ramach kultury światowej oraz ulttitcnia tradycje. . estetycznego. muzyce' rtlrljirch ludowych' malarstwie. czyli. edukację przez |iteraturę. autostrady. a oto wnież niematerialne formy kultury. kt ra umozliwia intenSywne poznawanie kraju gospodarzy przez wczucie się w przepokazuje jej zwtązek z sytuacją życiową i kulturą wsp Ł szłość. atakŻe w formach produkcji' ta cach. Rynek nie za'wsze i nie wszędzie wykazuje zainteresowanie tą sferą aktywnościludzkiej. stylu budtlwlirnego i form mieszkania. grupy pojedynczych lub połączonych budynk w. prxllcgają Stopniowej integracji z kulturą światową. za|icza się dor r r r r r 84 system komunikacyjny. wzrost mobilności i ilościczasu wolnego. Par stwo oraz samorząd terytorialny powinny prowadzić odpowiednią politykę kulturalną i w ten spos b stymulować rozw j turystyki.ltlliach. religii. W odr żnieniu od obrazu technicznej kultury światowej. na t żnicach w sposobach zywienia. Ęm samym turystyka wspiera reaktywacje tradycji. że w przyszłości popularnością i będą uzupełnieniem wyjazd w urlopowych. etnogtaftcznego lub antropologicznego punktu widzenia.techniczna'' kultura światowa podlega unifikacji. inskrypcje. kt re ze względu na swoją architekturę. kultura światowa integruje lokalną codzienność i kultury regionalne. |iteratarze. sztuki lub innej dziedziny nauki. to mozliwe Podr że językowe to kolejna waŻna forma turystyki kulturalnej mająca perspektywę rozwoju. takie jak filozofię. 1o7urniąne jako podr ze grupowe o ustalonym Podr że studyjne przebiegu. jaskinie mieszkalne oraz kombinacje wymienionych element w. kt re są wartościowe z historyczneBo. sztuka.Turystyka prowadzi I Rozw j turystyki kulturalnej odbywa się w r znych formach. Polityka kulturalna paristwa lub regionu chroniąca dziedzictwo kulturowe staje się w ten spos b jednym z waŻniejszych czynnik w polityki turystycznej. m wiąc og lnie. jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. religia itp. Przewiduje podr ze do miast nadal będą się cieszyły duzą slę. co w danym regioniejest szczeg |ne orazzachowttlrl się z tradycji.

Luter. w układzie typowych ofert. Należy przypomnieć. pa stwo kacyjną i samorząd terytorialny. powinny wiązać tę politykę z polityką edu- i turystyką. podejściedo niej musi być bardziej profesjonalne i systematyczne. Uzycie Inter- 1. Turystyka w pewnym stopniu posługuje się tym materiałem i umieszcza go r l s Warunkiem pełnej dostępności wszystkich element w produktu turystyki kulturalnej jest poprawa komunikacji między sektorem turystyki a sektorem kultury. naleŻy też uwzględnić negatywne skutki jej rozwoju. zvłłasz- W związku z dobrą perspektywą rozwoju turystyki kulturalnej. turystyka kulturalna zajmuje trwałe miejsce na wsp łczesnym rynku turystycznym świata ima perspektywy rozwoju w XXI w. Między ekonomią a kulturą istnieje ścisła Stąd na|eży wyciągnąć wnioski m. tj. co pozwalakorzystniej zaprezentować jego atrakcje na rynku. Warto też ptzypomnieć. Waznym narzędziem monitorowania dysĘbucji produktu turystyki kulturalnej będzie rozvł j nowych medi w. kt rym z perspektywy osoby jeszcze nic nie wiedzącej. zjednej strony. dostęp do większego wachlarza produkt w. ale chcącej się dowiedzieć. w przypadku kt rych bariery dostępności są obecnie znacznie większe niżw przypadku stałych atrakcji. przyb|iża się temat lub zułiązane z nim treści. U podstaw trasy turystycznej |eży idea promocji turystyki.-l niem kompetencji językowych. Kopernik. Słabościąobecnego produktu turystyki kulturalnej jest jego rozdrobnienie i brak skutecznych system w dysĘbucji.materiał i przedmioty o własnych ce_ chach. Promując turystykę kulturalną w regionie. szczeg lniejeślichcemy efektywnie wykorzystać oraz kontrolować notowany ostatnio rozw j rynku tej turystyki. 86 Tlrrystyka lokalna obejmuje swoim zasięgiem wieślub miasto mające warunki do jej rozwoju. 87 . że język jest najwazniejszym dobrem kulturowym ludzi. przekraczające dopuszczalną miarę. kt re wplata się w tradycyjne formy turystyczne. rozwijając koncepcje kulturalne w turystyce. r stanowi źr dło nowej tożsamościi rozwoju ekonomicznego tego obszaru. Przykładem szlak w temtycznych moze być szlak zamk w gotyckich. kt ra r Wreszcie warto wymienić trasy tematyczne jako formę turystyki kulturalnej.W praktyce tematy czerpie się przeważnie z kultury i działalnościspołecznej. Po_ dr że językowe zalicza się do kategorii podr ży poznautczych.14. anga'żowaniu r żnych podmiot w spośrd miejscowej społecznościoraz integrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju gospodarczego i wzmocnieniu struktury społeczno-ekonomicznej społeczności. Podr że tematyczne r wnież zajmują istotne miejsce w strukturze form turystyki kulturalnej. Dany temat i związane z nim treścitworzą jedną Stronę oferty. Każdy region turystyczny może rozwijać turystykę kulturalną. alre też nie nalezy pomijać aspektu ekonomicznego.in. Podmioty odpowiedzialne za politykę kulturalną. l r r netu ułatwi np. historycznych i kulturalnych danego obszaru (wsi lub miasta. Zaprezentowana problematyka turystyki kulturalnej daje podstawy do kilku uwag uog lniających. TURYSTYKA LOKALNA cza imprez kulturalnych. lub też o niekorzystny wpływ na środowisko naturalne. Szopen. nej polityki turystycznej i zna|eźćrozvłiązanla korzystne w obu dziedzinach. np. gminy lub powiatu).3. U podstaw zainteresowania regionu rozwojem turystyki kulturalnej leżą. Chodzi tu o zniszczenie odwiedzanych obiekt w kultury. Jak wynika z przeprowadzonej charakterystyki. Kultura nie powinna być podporządkowana interesom komercyjnym. Drugą stronę stanowią r żnorodne grupy odbiorc w. nowe źr dła dochod w. Raz nabyta kompetencja językowa jest podstawą ludzkiego myślenia i uczenia się. Turystyka ta opiera się na autentycznych zasobach naturalnych. że tematy w tury_ styce to osoby oraz treści. z drugiej zaś zwiększająca się atrakcyjność dla inwestor w ptzez tvłorzenie korzystnego wizerunku regionu. Na przykład szlak turystyczny linearnie łączy ze sobą tematem liczne miejscowości i punkty z r żnych obszar w. dla regionalwsp łzależność.

Są oni często nieświadomi własnych zasob w. indywidualne style życiai wzorce wykorzystaniaziemi były narażone na wpływ tych zmian. Pojawia się więc reakcja negatywna na przypadkowość w rozwoju turystyki. powinna. g rnictwo. Oto niekt re z nich. często powiązanych z rozmutymi trendami społecznymi. że infrastruktura turystyczna. Kontynuuje się go wbrew priorytetom miejscowym i stylowi życia. prawdopodobnie w pierwszej kolejności. zwraca się coraz większą uwagę na zintegrowanie pla_ nowania turystyki Z procesem planowania na szczeblu społecznościlo_ kalnej czy regionu. rozwija się w spos b przypadkowy.W procesie intensyfrkacji rozwoju turystyki lokalnej. Często społeczność lokalna nie uświadamia sobie wartości turystycznej składnik w dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. oddziałuje niekorzystnie na infrastrukturę orazpogarsza stan zasob w naturalnych i historycznych. natomiast zaangażowanie się s1xlłeczności lokalnej w planowanie. często postrzegany jako negatywny. będące konsekwencją podjętej decyzji. skoncentrowanym na wzmocnieniu społeczności. cech charakterystycznych. Wiele przykład w moze dostarczyć turystyka archeologiczna. historii i zasob w naturalnych i trlzwoju. przy wykorzystaniu przez poszczeg lne jednostki fizyczne lub prawne istniejących mozliwościlokalnych. Jej źr dłem jest zaangażowanie się w poznanie i ocenę zasob w lokalnych: miejsc. prowadzenie drobnych gospodarstw rodzinnych. sopockie molo. Zdaniem specjalist w. Ma ono wpływ na skalę trudności komunikacyjnych. Motorem rozwoju turystyki musi być społeczność lokalna. kt re często stanowią zachęlg dla środowiska lokalnego do długofalowego zaangażowania się. SpołecznośćdyskuĘąca projekt turystyczny i akecptująca jego realizację rozumie uwarunkowania społeczne.służyćmieszka com (np.Turystyka lokalna ułatwia obszarze Reasumując. struktury społeczności. Rozw j i wykorzystanie zaplecza turystycznego dla potrzeb mieszkar c w to kolejne korzyści Z proturystycznej aktywności społeczności lokalnej. l)rlświadczenie uczy.np. Mamy więc do czynienia z efektywną ekonomiką wykorzystania lokalnych moŹliwości rozwoju turystyki. kt re mogłyby zainteresować turyst w. Tradycyjne rodzaje działalności. Rozw j turystyki lokalnej odbywa się na og ł w ramach upowaztricnia społecznego. Gospodarka lokalna. Wiele społecznościlokalnych pr buje więc znaleźć sposoby przekształcenia swojej gospodarki i utrzymania lub podniesienia poziomu jakościzycia. Chodzi tu np. Aktywnośćśrodowiskaw procesie rozwoju turystyki przynosi też lcpsze zrozumienie lokalnej kultury. wycinanie las w. przechodziły i nadal ptzechodzą wiele zmian. podejmowanie decyzji i ich wprowltdzanie przynosi jej określone korzyści. Podwyższone poczucie (ozsamości i dumy lokalnej to kolejna korzyśćbędąca rezultatem rozwoju turystyki lokalnej. istnieje ku temu parę powo_ d w. że tracą kontrolę nad własnymi społecznościami. że podstawą rozwoju turystyki jest często dążenie rlrl rozwoju społeczno-gospodarczego. pomniki przyrody czy historii).realizowa- wśrd mieszkarc w. pomysły. odzyskanie tej kontroli. Turystyka lokalna stanowi jedno z możliwych rozwiąza w tym zakresie. wsp lny personel. Mieszkaricy mogą mieć wrazenie. kt re dobrze zna. kt re ułatwią wydajne wykorzystanie posiadanych zasob w. Parę sł w o korzyściachwynikających z rozwoju turystyki lokalnej. Jest to postrzegane przez społecznośćlokalną jako zjawisko negatywne. często jest on natzlcany z zewnąfurz. ośrodkiinformacji i inne środki. gotowa ponosić nakłady i angużować się w ten proces. zwłaszcza na USA. politycznymi i gospodarczymi. hi- kulturowo-historycznych Kolejnym bodźcem do przybliŻenia kwestii planowania w turystyce w kontekście rozwoju lokalnego jest intensyfikacja działar{ społecznościmiejscowej w celu zapewnienia mieszka com i grupom udziałowc w głosu oraz pewnej kontroli w zarządzaniu procesem zmian i rozwoju. ekonotlticzne i środowiskowe. o konserwację oruz promocję lokalnych atrakcji i społecznych. Chodzi o to. Wreszcie turystyka może być źr dłem zysku dla społeczności storii itp. kt ra służyturystom. rozw j turystyki lokalnej jest procesem planowania Turystyka zwykle nie jest konsekwencją zintegrowanego procesu planowania. Praktyka dowodzi. Wszyscy 88 89 . że na wielu obszarach rozw j turystyki następuje bez planu i poza lokalną kontrolą. ltyltl wsp lnie na poziomie społecznościlokalnej.ludzi. oferenci lokalnego produktu turystycznego mogą mieć np. Planowanie rozwoju turystyki lokalnej tlloze więc dopom c społecznościlokalnej w poznaniu posiadanych zasob w i spojrzeniu na nie z innej perspektywy.

etniczna) lub też innych cech. kt re wydają się sensowne zar wno z punktu widzenia usługodawc q jak i samych turyst w. zminimalizować.1 . plan wi- Naszkicowane kierunki rozwoju turystyki lokalnej. Z kolei należy przedstawić wybrane zagadnienia. Reasumując. z wczesnym ukoriczeniem czynnego życia zawodowego i wyprowadzkąmieszczuch w na wieś. wpływ zasob w zewnętznych. rozw j strategii dziaŁanta i monito_ rowanie oddziaływar . że rozw j atrakcji turystycznych. 91 . jest dla większościteren w wiejskich dośćtrudne. Lokalne władze angażujące się w rozw j turystyki powinny blokować wyciekanie zysk w poza społeczność lokalną. lrr{r1ce 1. Statystyki rosnących wpływ w z obsługi ruchu turyStycznego na świecie mają swoją wymowę. oświaty. że wszystkie zainteresowane strony są ZaangaŻowane w proces podejmowania decyzji i zarządzania. na kt rych opierają się trendy rozwoju turystyki lokalnej. Warunkiem wykorzystania tej mozliwościjest koncentracja na miejscowych inwestycjach turystycznych zamiast preferowania inwe. analiza polega1ąca na identyfikacji i ocenie mocnych oraz słabych stron. Mimo postępującego procesu urbanizacji demograficznej światacywilizowanego wieśuzyskuje r żne moż|iwościrozwoju. Społeczność grupa ludzi zamieszkujących dany obszar geograto ficzny. zna|ezienie szczeg ł w czy tematÓw charakterystycznych dla społecznościlokal_ nej. wskazania społeczne. Podejmując decyzję o rozwoju turystyki. TURYSTYKA WTEJSKA lll()cne atuty wsi. strachem przed patologią miast. Autentyczność informuje. miasto. W świetletych fakt w żadna społeczność nie może zupełnie zignorować mozliwości transferu bogactwa i zatrudnienia oferowanych przez wsp łczesną turystykę. stor w z zewnątIz.samorządu gospodarczego. kt re pomogą je . geograficznych (g ry doliny).Turystyka stanowi po prostu jednąz wielu mozliwości. Dzięki temu mogą Zastosować lub wywołać działania strategiczne. powiat). badanie natężenia ruchu i oddziaływanie środowiskowe. Proces planowania sugeruje. korzyściwyniz aktywności środowiska lokalnego oraz niekt re zasady rozwotlziałalnościw sferze turystyki mogą mieć znaczenie poznawczo|u -prlktyczne. Nalezy przypomnieć. takie jak poznanie posiadanych zasob w. a także możliwościi zagroże . Wiązą się one 'ze zmianami w technologii transportu i komunikacji. Zronlmienie i wykorzystanie szansy.3 .Kontakt osobisty. Long) 1 .. spadają ceny produkt w rolnych.15. 90 zytacji. obszary wiejskie Europy. wizerunku i marki produktu odbywa się na podstawie autentycznych i specyficznych dla danej społecznościzasob w naturalnych. miasteczko.lokalnej.3. Jednak problem ten jest rozwiązywany w wyniku coraz powszechniejszego uznania turystyki za źrdło dobrobytu. Uczestnikami tego procesu mogą być np. Azji i obu Ameryk doświadczająwielu problem w. kultury izby handlowej i mieszkaric w. kt re mogą rozwaŻyć społecznościwiejskie. członkowie społeczności lokalnej są świadomi r wniez negatywnych skutk w. kt rzy mogą określićspołeczność podstawie struktur urbani_ na stycznych (wieś. jaką stanowi turystyka.dziedzictwo. angazowaniu r znych podtlliot w spośrd miejscowej społeczności oruz zintegrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju społecznościi gospodarki lokalnej. autentyczność. (P. że wsp łcześnie tradycyjne gospodarki wiejskie podlegają procesom restrukturyzacji.1 5 . kulturalnych i historycznych. np. kt rych celem jest osiągnięcie korzyściekonomicznych. trendy zatrudnienia. indywidualizm to kt rych turyści poszukują na obszarze wiejskim''. tożsamościkulturowej (społecznośćrolnicza. CHAMKTERYSTYKA TU RySTyKr Wr EJs Kt EJ biznesu turyStycznego. strategia lokalna. że planowanie jest procesem ciągłym orazpociąga za sobą monitorowanie skutk w ekonomicznych. Wsp łpraca oznacza. wątk w tematycznych. historycznych i kulturalnych danego obszaru. przedstawiona prezentacja korzyści z rozwoju turystyki lokalnej wskazuje r zne środkiStosowane w tworzeniu społeczności. . przedstawiciele samorządu terytorialnego' Rozw j turystyki wiejskiej opiera się na zasobach naturalnych. w y jeżdżamłodzież. ana|iza potencjalnych skutk w.

a skoticzywszy na Zaawansowanym technologicznie sprzęcie do wspinaczki. wartości i środowisko. wsp łczesne środki masowego przekazu. stanowiących tradycyjne punkty docelowc' Należy przypomnieć. Warto przytoczyć opinię na temat pożądanych cech turystyki wiejskiej. nad lllorzem i na plaŻy w obliczu kurczącej się warstwy ozonowej. że rczw j nowoczesnej turystyki opierał się prrczątkowo na renomowanych ośrodkachturystycznych. Te walory wsi można skutecznie wykorzystać w mar_ ketingu. wśrd kt rych wymienia się obawy o zdrowie turyst w.Kolejnym zagadnieniem. osiedla i organizacje. anonimowych hoteli oraz centr w handlowych.inilk w wypoczynkowych. gdzie |iczba Zauvłażono trend odchodzenia w podr żach turystycznych od u. jeślichodzi o budynki. przyjmuje się kryterium liczby mieszkaric w: obszarem wiejmieszkar c w nie przekracza 2500 os b. poszukiwanie odosobnienia i relaksu na łonie natllry. kt re zdaniem specjalist w spowodują rozprzestrzenienie się jej w przyszłościna całym świecie: stycznych. najbardziej użytecznej. k Rośnieatrakcyjnośćrynkowa nowej turystyki wiejskiej.. jest zdefiniowanie obszaru wiejskiego. jak świeżepowietrze. kt re wymaga uwagi. Narasta też przekonanie. a w jednej . zachęcający do poznawania otaczającego środowiska. zaakceptowanie turystyki przez obszary wiej skie. spędzanie kilku urlop w w ciągu roku' Z możliwościądodatkowego. Zdaniem specjalist w.wiązanych z tradycyjnym modelem spędzania urlopu w słoticu. W raporcie na temat turystyki wiejskiej organizacja Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (1994 r. Początek tltlwrotu od tradycyjnych ośrodkw miał miejsce w latach 80. cztery najważniejsze trendy. Trend ten jest wspierany przez inne czynniki. co odzwierciedlazłoŻone wzorce światowe środowiska.wolnego i niezależnego podr żnika"' W związku Z popytem na Iticfbrsowne przygody i wyspecjalizowane wakacje powstanie podl(lżnika wolnego stało się dla wielu miejscowości wiejskich szansą zuistnienia na rynku turystycznym. rosnące zainteresowanie dziedzictwem. Z punktu widzenia niniejszych rozważa ' warto podkreś|ićznaczenie słowa . być związarla z przedsiębiorstwami rodzinnymi oraz z natury obliCzonana długi czas. wzrastająca świadomość zdrowotna. m. Przez wielu mieszkaric w miast wieśmoże być postrzegana jako ostoja bezpieczeristwa z solidnymi wartościami.. Istnieje kilka definicji. być rozwijana na małą skalę. gospodarki.. zainteresowanie klient w wysokiej jakości wyposażeniem do rekreacji. przydająca atrakcyjności życiu wiejskiemu i takim wartościom. wiązać się z niepowtarzalnymi atutami. być organizowana na obszarach wiejskich i odosobnionych. turystyka wiejska w swej najczystszej postaci powinna: I I skim mozna nazwać miejscowośćniezurbanizowaną.: r r r r r r r r W ekspansji turystyki wiejskiej mozna wyr żnić. kontakcie z przyrodą albo jej bliskościoraz dziedzictwie opaltym na tradycyjnych społecznościach i zwyczajach ptacy. rozw j technologii. historii i miejsca. odchodzenie od ośrodk w wypoczynkowych w podr żach tury- I I t 92 rosnący poziom wykształcenia. kiedy to 1xljawił się typ turySty. tradycją. możliwości czynnego wypoczynku oraz bezstresowych sytuacji. rosnące zainteresowanie specjałami kulinarnymi i tradycyjną kuchnią wiejską. począvłszy od odzieży na rowery terenowe.in. autentycznością oraz życiem wiejskim. gdzie każdego trakĘe się przyjarźnie i z szacunkiem. polegającymi na małej skali przedsiębiorstw. kt ry w literaturze przedmiotu określasię miallcln. otwartej przestrzeni. poszukiwanie kontakt w osobistych w świeciepodr ży masowych. kr tkiego urlopu na wsi.pożądane z powodu względnego odosobnienia oraz tempa Życia. że poziom bezpiecze(tstwa turyst w w mieście rnaleje. kt re moŹe odzwierciedlać styl zycia. 93 . 't.wiejski''.) wymienia listę kluczowych dla jej rozwoju czynniw.pośrd otwartej przestrzeni oraz piękna przyrody. być r żnorodna.

nastąpi wzrost konkurencji oraz podaży produktu na wiejskim ryŃu turystycznym w wyniku rosnących i coraz powszechrriej uznawanych korzyścispołeczno-gospodarczych tkwiących w roz- ' l l r moze być środkiem niskokapitałowego wzrostu gospodarczego w miejscowych biznesach. Postęp techniczny i technolo_ giczny umozliwił r wniez rozw j produktu dla turystyki wiejskiej. Jednocześnie globalizacja rynku produkt w rolnych oraz fluktuacje cenowe wymuszająr żnicowanie gospodarki wiejskiej w celu uzyskania stabilizacji i bezpiecze stwa egzystencji społeczności lokaln ej. parki narodowe i krajobrazowe). by umieścićAmerykę mĄch miasteczek i obszar w wiejskich na mapie turystycznej" (TIAA 1991 r. Trwały trend wykazuje r wnież akceptowanie turystyki ptzez obszary wiejskie. Ze względ w praktycznych. Jak podają źr dła amerykar skie' następna faza rozwo1u turystyki wiejskiej będzie bardziej złożona. w kt rych rodziny i poszczeg lne jednostki utrzymują się z wielu zajęć. l I I Rozw j turystyki wiejskiej następuje ewolucyjnie i właśniesię zakrl czyła pierwsza faza. Naturalnie. Uprzedzając kolej ny podrozdział. Wpływają na to r zne okoliczności. chcących się zapoznać z obecnymi kulturami i stylami zycia. Prawdopodobne są następujące implikacje dla rozwoju turystyki wiejskiej.Wzrost ekonomiczny w turyStyce nie pozostał niezauważony przez mniejsze społecznościoraz obszary wiejskie.: rezygnacja Z aktywnego trybu życia populacji koriczącej wcześniej życie zawodowe. /. iż ważną częściąprocesu rozwoju tury_ styki wiejskiej w pierwszej fazie było uznanie na szczeblu politycznym kraju faktu. Mozna tu przykładowo wymienić zmniejszanie się liczby miejsc pracy w rolnictwie. w Wielkiej Brytanii oraz w Polsce.c turystyka opierająca się na gospodarstwach rolnych.).. Umozliwiają to: e-mail. co zwiększar żnorodnośći zmniejsza ryzyko. jednak ma ona kilka oczywistych zalet: Rozwojowi turystyki wiejskiej sprzyja technologia. społecznościi biznes na uirłym świeciezajmują się tą turystyką. agrotur'ystyka zaczęła się rozprzestrzenlać geograficznie i jest obecna w USA oraz w Kanadzie. W literaturze podkreśla się. Rosnąca liczba społecznościwiejskich czyni turystykę w latach 90. społecze stwa wiejskie są coraz bardziej przekonane o celowości wykorzystania turystyki w procesach restruk_ turyzacji gospodarki lokalnej. Wsp łczesne środki mąSowe7o PrZekazu też mają wielki wpływ na przedsiębiorstwa usługowe i spos b myślenia społeczności wiejskich. że w przyszłościturystyka moŻe stworzyć duże możliwości rozwoju dla wsi. istnieją jeszcze obszary odosobnione. 94 95 I 1 . Administracja ds. w Austrii. już od dawnajest Znana w Europie i odnosi sukcesy np. Liczne źrdła podkreślają. każde miejsce na ziemijest dostępne. Ma to być faza ekspansji. r żnicowania i konsolidacji. natrlmiast pracownicy naukowi śledząjej rozw j i dyskuĘą nad perspektywami. Praktycy gospodarczy poznają sckety sukcesu na tym polu oraz badają przyczyny niepowodze . W latach 80. autostrady i drogi szybkiego stanowi źr dło funduszy na ochronę i zachowanie dziedzictwa naturalnego orazludzkjego dla przyszłych pokoler{ (np. szybkie koleje. umozliwia sytuacje. jedną z opcji gospodarczych. Elektroniczne przesyłanie pieniędzy i karty płatnicze usuwają bariery w obrocie bezgot wkowym na obszarach wiejskich. na|eży przytoczyć wypowiedź prezydenta G. jako dobry przykład dla Polski. Po pierwsze. ale podr żującej do p źnego wieku. a ich dostępnośćdla turyst w to kwestia czasu. l ruchu oraz coraz powszechniejsze posiadanie samochodu. Nie będąc juŻ na uboczu. faksy i telefony. na tcmat turystyki ze spotkania z przedstawicielami gospodarki turystycznej USA: . Busha z I99I r. kt re stanęły przed wyzwaniem zr żnicowania swej gospodarki. U progu XXI w. Zdaniem specjalist w. czyli agroturystyka. że turystyka nie jest lekarstwem na wszystkie problemy wsp łczesnej wsi. samoloty. ale jest ich coraz mniej. Podr ży i Turystyki IsA (USTTA) oraz inne agendy rządowe dolożą starar{. trzeba przypomnieć czytelnikowi. Chodzi tu o Sprzęt turyStyczny ułatwiający turystykę kwalifikowaną. Nalezy też podkreślić pozytywną rolę w tym procesie podr żowania po świeciemieszka c w wsi. a nie z jednej posady. Dla wielu z nich na świecie proces wdrazania przekształceri gospodarczych związanych z turystyką przebiega we właściwym czasie. we Franc'ii.

Pełny jej rozw j i akceptacja są relatywnie nowe' co jest zasfugą szczytu ekologicznego pod egidą oNZ w Rio de Janeiro w I992r. ułatwia nauczanie na odległość. że koncepcja turystyki zr wnoważonej jest obecna w Europie od lat 70. ale powinien też wsp łdziałać z sektorem publicznym. finanse i personel często uniemożliwiają uczestnictwo w formalnych sesjach szkoleniowych. ot ż obszerne programy rozwoju wsi w około 807o koncentrują się na sektorze turystyki. oferty spędzania wakacji na rowerach są r żnorodne: od luksusowych hoteli. Czytelnik powinien zwr cić uwagę na rozwiryania tego zagadnienia w Unii Europejskiej. Niekt re z tych produkt w są odzwierciedleniem świadomego. Słabościprocesu szkolenia i planowania biznesowego (biznesplanu) są często ptzyczyną niepowodzer( małych firm turystycznych na rynku. krajoznawstwo. Władze centralne i samorządowe stosują zrlżnicowane podejścia do polityki w dziedzinie rozwoju oraz promocji turystyki wiejskiej. Podnosi ona atrakcyjność obszar w niezbyt malowniczych i względnie Po piąte. Po trzecie. podstawą rozwoju turystyki wiejskiej stała się tendencja do prowadzenia bardziej zt wnoważonej polityki turystycznej. wsp Ęraca podmiotu rynku turystyki wiejskiej stanie się koniecznością ekonomic zną. że cechą charakterystyczną większościprzedsiębiorstw turystycznych jest ich rozdrobnienie. W celu umocnienia rozwoju turystyki wiejskiej niezbędny jest większy zakres aktywnej krajowej i regional_ nej wiejskiej polityki turystycznej. nastąpi dalszy. Warto przypomnieć. Na przy_ kład informacja o trendach rozwoju turystyki krajowej. bardzo realnym następstwem rozwoju turystyki wiejskiej w drugiej fazie jest intensyfikacja szkolenia os b zatrudnionych w tym segmencie rynku. rosnącego i wy- rynku globalnym. Rozw j techniczny poma_ ga inwestorom obsługiwać nisze rynku wiejskiego. przewiduje się większy za}res wiejskiej polityki turystycznej władz r żnego szczebla. Punktem wyjścia jest uwaga. pomocniczych furgone- tnagającego rynku. że turystyka zr wnowużona ma na celu stworzenie r wnowagi między wykorzystaniem zasob w a ich ochroną. będzie wymagać profesjonalizmu w sferze obsługi tego segmentu rynku turystycznego. gdyz umozliwia gościom kontakt osobi_ sty i stanowi niepowtarzalny atut dla turyst w pochodzących z anoni_ mowych ośrodkw miejskich. rozwijania produktu oraz marketingu. np. że dostęp do rynku. ze turystyka działa na bardzo konkurencyjnym rynku.zacho- g rskim. ale za to z możliwościątransferu bagażu' Dostępne są też wakacje z rowerem płaskich. Jednak rozw j technologii. Przy_ kładem nowych możliwościna rynku może być turystyka rowerowa. Po drugie. U zasadnienie tego uwarunkowania rozwoju turystyki wiejskiej upatruje się w tym. informacje rynkowe i umiejętności marketingowe zawsze stanowiły problem w wielu działaniach zwiry. jakościowoinny niż dotychczas rozw j produktu turystycznego. W strategiach rozwoju produktu turystycznego zaczynają się juz pojawiać czynności niszowe. że tworzenie sp łek partnerskich między firmami turystycz_ nymi może być efektywnym sposobem fuzji przedsiębiorstw działają_ cych w tym segmencie rynku. regionalnej czy światowej staje się coruzbardziej osiągalna. prawdopodobnie nadmierna. rachunkowości'system w rezerwacyjnych i wirtualnej rzeczywistości wzmocnią konkurencyjność miejsc docelowych turystyki wiejskiej na 97 . produkty wczesnej turystyki wiejskiej były proste. IJwaŻa się. a zvłłaszczapromocję przez Internet. w drugiej fazie rozvłoju turystyki wiejskiej przewiduje się wzrost efektywności marketingu. Afryki oraz Ameryki Łaciriskiej potwierdza tę hipotezę. Inne biorą się z udanych inicjatyw wiejskich. Jak wiadomo.) zwraca uwagę na konieczność wzbogacenia form szkolenia jako warunku dywersyfikacji gospodarki turystycznej na rynku wiejskim. Rosnąca podaż. Ulepszenia techniczne w zakresie 96 ste.r woju tej turystyki. Po sz tek i gabinet w odnowy po skromniejsze zakwaterowanie. Aktywność na tym polu parstw Europy Środkowej i Wschodniej. gdzie sektor prywatny musi być skuteczny. oczy_ wiściemoże to być ich zaletą. Firmy te podstawa gospodarki turystycznej na wsi stanowią wyzwanie dla organizator w edukacji. szczeg lnie Internetu. oEcD (1994 r. Wreszcie. Wiadomo. w tym wiejskiej. ale może tez stanowić istotny problem z punktu widzenia organizacji. gdyż ścieżktrowerowe albo sieć bocznych dr g stanowią wartościowy fragment infrastruktury. Struktury unijne zatrudniające profesjonalny personel działĄąwsp lnie z sektorem publicznym na rzecz rozwoju turystyki. powinno rozco wiązać częśćdotychczasowych ogranicze . ograniczony czas. Warto pamiętać.anych z turystyką wiejską' Pewne trendy mogą uczynić je bardziej skutecznymi. Po czwarte. ułatwia marketing. spacery i niewyrafinowane podziwianie życia wiejskiego.

Ze w prognozie rozwoju tt} rystyki do 20Ż0 r. Cechy gharakteryst}czne produktu turyStycznego oferowanego w agroturyStyc ę szerzej przedstawia S.15. a także dywersyfikacji lokalnej gospodarki. prywatne domy letniskowe. s. że turystyka . Majewski pod_ kreśla. J. WTo zaliczapodr że na tereny wiejskie do naji niejszych segment w rynku turystycznego. krajobrazo'gych i rezerwat w przyrody. zaobserwowanych za gtrrrticą i w Polsce.. warto wnkitzać na kilka charakterystycznychjej cech. czym.wody i powietrza. ZdaniemJ. aby omi. czyli poszanowania w r wnym stopniu ludzi regionu. 1. Pierwsza jest oparta na zakwaterowaniu z obsługą bezpośrednio w gospodarstwie rolnym lub w jego poblizu. mozna m wić o dw ch podstawowygb formach agroturystyki. Majewski. spokoju i walor w małego ruchu. Uwaza się. że właśnieprodukcja roślinnai hodowla zwierząt stanowią jedną z atrakcji agroturystyki. Właśnieten rodzaj turystyki wiejskiej nazyw a się agroturystyką''a5. WSiĘ Warszawa t999. pokoje gościnne (także u rolnik w) i małe kempingi zlokalizowane w obrębie wsi. i hotelarsnła. Mieszkar cy mogą pokierować rozwojem turystyki na swoim terenie tak. zwiedzania park w narodowych. Medlika7 podaje. Sikory cechy turystyki wiejskiej szczegr1lrlie poszukiwane przez turyst w to możliwościa : r r r r s r kontaktu bezpośredniego ze zdrowym środowiskiem przyrodni- wypoczynku w środowisku odmiennym gd warunk w Życia i pracy na obszarach zurbanizowanych. s. Druga natomiast jest opar(a tylko na zakwaterowaniu na terenach na|eżących do gospodarstwa. Cechą charakteryst y czną tego środowiska jest odpowiedni charakter jego zabudowy i krajobrazu. korzystania ze zdrowej żywności. I l}iorąc pod uwagę fakt. turystyki PWN. żejest dobrym sposobem zwiększania dochod w i za_ trudnienia.zwietzętami dornowymr' pracafiu wiejskim. np. Infrastrukturę noclegową turystyki wiej skiej tw orzą hoteliki. 69. wolnego Turystyka wiejska. Warto wspomnieć. w domach. przy czymturysta sam się obsługuje. nąć jej pułapki. pensjonaty.3. 17 a6 o5 J. l. sikora. korzystania z ciszy. Na zakoriczenie warto powiedzieć. a wykorzystać możliwości. z funkcjonującym gospodarstwem rolnym. Zdobyła już ważnąpozycję na rynku turyStycznym. iż agroturystyka 167grniana nowocześnie illstała w Polsce reaktywowana i jest dośćczęsto promowana. w pojazdach kempingowych i na polach namiotowych. J. ze turystyka wiejska.wiązaną z gospodarstwem wiejskim.2. w J. Agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej ściśle zwiryanąz rolnictwem. et}Ą ki miejsca. oznacza spędzanie czasu 'rolkontaktu z życiem *. Sikora lwarża. gł 'wnie wakacyjna. że agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej. W Europie Zachodniej turysty_ ka wiejska cieszy się poparciem władz paristwowych i lokalnych. w kt rym rnieszkają właścicielegospodarstwa' lub też w adaptowanym albo nowo wybudowanym obiekcie mieszkalnym przy gospodarstwie' Pokoje Tamże' s. Moze być ona zorganlzowarLa w r Żny spos b.. jak przedsięwzięcie.i-i"Li. roślin.Warunkiem pełnej satysfakł cji z rozwoju turystyki wiejskiej jest przestrzeganie wymog w tzw. Wydawnictwo Naukowe 98 99 . 70. angaŻując IO_ŻOvo popytu.wanie życiodajnego przemysłu oraz światowego dziedzictwa kulturo1 wego i ptzyrodniczego.'.zutiązana z pobytem w gospodarstwie wiejskim dotyczy r Żnych form spędzania czasu wolnego. usług turystycznych świadczonych w obrębie gospodarstwa rolnego. Warszawa 1995. ziemig zwierząt. poznania rzemiosła ludowego i folkloru wsi. schroniska. Medlik. AGROTURYSTYKA środowisku wiejskim. ryl'iałąałąt nymi. Przyjmując krytenum rodzaju zakwalcrowania. jednak zawsze obejmuje zakwaterowanie' a często W agroturystyce usługi noclegowe najczęściejsą oferowane w pokojach gościnnych znajdujących się w tym silmyrn budynku. I'eksykon podr ży. stanowi mieszaninę szans i zagroże . organirucja ruchu turystyc7neTo nawsi. Etyka miejsca powinna być wsp ln1 wartością społecznościoraz przĄawiać się determinacją w traktowaniu środowiska i ludzi jako r wnych sobie. rtiwniez inne usługi turyStyczne.

w tym uczestnictwo w wiej_ skich imprezach kulturalno-rozrywkowych. rozbudowa i modernizacja zasob w mieszkaniowych rolnik w. W wypoczynku świątecznym najbardziej aktywnie uczestniczą jednoosobowe gospodarstwa 101 100 . Niekt rzy właścicielegospodarstw rolnych goszczą gł wnie nłodzież. dodatkowe dochody dla rolnik w i budzet w lokalnych. piwa' przetwor w mlecznych).4vo). Jak widać. ochrona walor w turystycznych. Proponuje się im specjalne programy spędzenia czasu wolnego: festyny. wzrost poziomu kulturalnego mieszkar c w wsi. zwłaszcza dla os b mniej zamożnych. z usług kwa_ ter agroturystycznych w Polsce skorzystało 31 tys. wiązanie nadwyżek towarowych produkt w rolnych. Tlrrystyka weekendowa' nazywana też wypoczynkiem świątecznym. W krajach skandynawskich natomiast są popularne domki letniskowe przy gospodarstwach rolnych. a w kazdy weekend odŻIvo do 40vo ludności znajduje się w podr ży. Zdaniem tego specjalisty. degustacje miejscowych produkt w żywnościowych(np. że ponad 807o gospodarstw domowych co najmniej raz w roku bierze udział w takiej wycieczce. 163. następujące jej cele: a8 Warto przypomnieć. Na zako czenie warto zwr cić uwagę na ekonomiczno-społeczny sens rozwoju agroturystyki. produkt oferowany w agroturystyce na|eży do specyficznych. r żne formy rekreacji. aktywizacja miejscowego rynku pracy. Natomiast w Europie Zachodniej ta kategoria turyst w stanowi duży Segment rynku. często stresującej pracy i życiu w mieście. tworząc bariery np.3 .1 6. stabilizacja ludzi młodych w gospodarstwach rolnych.robserwuje się praktykę zaspokajania potrzeb noclegowych turyst w bez pokoi gościnnych. zachowania oraz ochrony sił fizycznych i psychicznych wsp łczesnego człowieka po cotygodniowej. Korzystają oni z własnych lub wynajmowanych przyczep kempingowych albo namiot w. Zdaniem J. Majewski. wina.Rynek Turystyczny" 1994. Jej popularnośćwynika ze wzrastającego popytu na kr tkotrwały wypoczynek poza miejscem pracy i zamieszkania. Na przykład w 1998 r. kt rzy stanowili 9%o og lnej |iczby korzystających i 1vo pod względem udziału w zrea|izowanej ofercie noclegowejag. propozycje organizator w agroturystyki dla jednodniowych turyst w są jeszcze w Polsce rzadkością. ae Turystykaw 1998 x. 12. TurysĘla konwencjonalna i alternatywna a a7roturystyła.in. 158-159. czasami wsp lną pracę (np. iż została ona objęta programem rozwoju i promocji produktriw markowych w polskiej turystyce. że z oferty kwater agroturystycznych skorzystali cudzoŻiemcy. Charakteryzujągo m. jw. wsp lne posiłki z gospodarzami..zwłaszcza dużym.. W Holandii l I r l r l r stymulacja rozwoju gospodarstw rolnych świadczących usługi turystyczne oraz miejscowej infrastruktury. kt rym udzielono 166 tys. s. Na uwagę zasługuje też informacja istotna dla perspektyw rozwoju omawianej turystyki. usługi gastronomicz_ ne z tradycyjną kuchnią. s. Na liścieko_ lejnych składnik w produktu turystycznego J. należy wsp łcześniedo coraz popularniejszychrodzaj w turystyki. . nocleg w. wypełnia bogatą ofertę spędzenia czasu wolnego w swoistej atmosferze i w zdrowym środowisku. w Polsce przeważająpokoje gościnne. Stworzenie możliwościatrakcyjnego wypoczynku. Z prac badawczych na temat turystyki weekendowej w Szwajcarii i w Niemczech wynika. w sferze środowiska przyrodniczego wskutek jego degradacji. w 7. os b. sklepy. Majewskiego48. iz podstawowym warunkiem utrzymania się irgroturystyki na rynku i jej rozwoju jest zachowanie właściwychpro1lorcji między wymienionymi wcześniej celami' W przeciwnyrn razie rnogą wystąpić negatywne skutki jej rozwoju. 1 . winobranie) lub jej obserwowanie. ale w niezbyt dużej odległościod tych miejsc' Potrzeba odbudowy. pokazy związane z rolnictwem. Warto też dodać. gł wnie w lipcu i sierpniu (64. bezpośredni kontakt z przyrodą. Majewski wymienia spe_ gościnne i samodzielne mieszkania urlopowe z odrębną kuchnią prze_ waŻająw Europie Zachodniej. stanowi ważny czynnik popytu na ten rodzaj turystyki. cyftczną domową atmosferę. Oferta zakwaterowania w mieszkaniach urlopowych i na kempingach przystosowanych do pojazd 'w kempingowych na|eży do stosunkowo skromnych. TURYSTYKA WEEKEN DOWA J.

Podaż takich miejscowości jest nakierowana na specyficzne potrzeby wynikające z urlopu. Nakłady te wydają się celowe i uzasadnione.weekendowi- Charakteryzując kr tko turystykę weekendową. Turystyka weekendowa moze się odbywać w formie zorganizowanej lub indywidualnej. -\l. W konse_ w kierunku odwrotnym kwencji urlopowicz Zaczyna stronić od miejscowości. bez hałasu. gdyż sympatia do miasta jako miejsca zamieszkania przesuwa się wsp łcześnie kierunku tych miast. odczuwa się brak izolacji od innych ludzi oraz są kłopoty z wykorzystaniem bazy usługowej.. s. jeślichodzi o usługi noclego_ we. Kaspar. Turysta weekendowy korzysta z r żnych środw transporfu. turysta taki należy do pokolenia młodszego. Verlag Paul Haupt. Bern-Stuttgart o czynnę stu zamożności społecze stwa miejskiego. iz społeczno-ekonomiczne warto- cz że się uwolnić od tygodniowego pośpiechu i dlatego dba s0 w". jest odciążenie ich od turyst w weekendowych. interesują_ cą ofertę gastronomii. Można to osiągnąć na drodze tworzenia nowych teren w atrakcyjnych krajobrazowo i łatwo dostępnych komunikacyjnie dla turyst w weekendowych. r znorodnośćurządze do czynnego spędzania wolnego czasu niezależnie od pogody. Die Tourismuslehre im Grundriss. usprawnie komunikacji. stanowią lokalizacje drugich mieszka (domk w letniskowych). natomiast w innych dniach tygodnia wspomniana wydajnośćjest wykorzystana w niewielkim stopniu. zlokalizowanych w pobliżu wielkich aglomeracji miejskich.. iż ten ogromny napływ turyst w weekendowych niekorzystnie oddziałuje na miejscowości urlopowe. iz stworzenie obszar w przydatnych do wypoczynku świątecznegomieszka c w dużych aglomeracji wymaga znacznych inwestycji właśnieze strony tychże aglomeracji. kt re w oferują swoim mieszka com w poblizu przestrzenie do wypoczynku. D|a miejscowościurlopowej typowy jest dluższy czas pobytu (4 lub więcej nocleg w). Miej scowościurlopowe i miej scowościwypoczynku weekendowe_ go r żnią się ofertą usługową i popytem turystycznym. przeciętnie biorąc. Należy dodać. okolicznośćta stwarza określone problemy ekonomiczne w miejscowościach wypoczynku weekendowego. Rozwiązaniem opisanych problem w miej scowości typowo urlopowych. z drugiej zaś rosnąca |iczba amator w świątecznego wypoczynku. ze miejscowości te. Na zako czenie warto podkreślić. Ich źr dłem jest r żnica zachowania się . zglasza szczegllne wymagania. w kt rych w okresie weekend w występują zjawiska przeciEżenia.'15-77. Turysta weekendowy szuka wprawdzie spokoju. żywieniowe i wypoczynkowe. Gdy miejscowości wypoczynku urlopowego pokrywają się z miejscowościami wypoczynku weekendowego.weekendowicza'' jest szczeg lnie wyraźne wtedy. wiodące z aglomeracji miejskich do miejscowości wypoczynkowych w piątkowe popołudnia lub nej miejscowości. leżące na og ł w poblizu wielkich aglomeracji miejskich. Jej rozw j następuje w miarę wzro- 1991. ściturystyki weekendowej są duze. Należy zaaważyć. w Europie Zachodniej preferowanym środkiemjest sa- w niedzielne wieczory.. a przede wszystkim jest uwarunkowany rozwojem usług turystycznych poszukiwanych przez weekendowicz w i rozumnym planowaniem przestrzennym wypoczynku świątecznego.. wodnych itp. duże przestrzenie do wypoczynku na łonie natury. Uważa się. warto zwr cić uwagę na niekt re jej cechy wymieniane w literaturze przedmiotu w kon_ tekściemiejscowości turystycznych. kiedy istniej e możliwośćuprawiania sport w zimowych. kt re dzięki temu mogą zachować swoją tradycyjną funkcję. bardzo specyficzny charakter da_ moch d osobowy (70-79Vo). Ich efektem są zaaoczone drogi. jednak nie mo- spędzanie czasu wolnego oraz o rozrywkę. czy też długie kolejki podczas weekend w przed basenami pływackimi lub stacjami wyciąg w narciarskich. l0Ż .przyjeżdŻający na wypoczynek w pobliże miejsca zamieszkania na czas stosunkowo kr tki (3 kolejne noclegi). Chodzi tu o wygodne zakwaterowanie. Brak spokoju ma swoje źr dło w rozmiarach ruchu turystycznego w okresie weekendowym. Turysta weekendowy zaś. gdyż. powstają problemy. W kr tkim okresie elementy infrastruktury turystycznej świadczące wymienione usługi pracują z maksymalną wydajnością.urlopowicz w" i . PrzemawiĄą za tym z jednej strony ekonomiczne interesy miejscowości urlopowych.rk domowe ludzi młodych oraz wieloosobowe gospodarstwa domowe średnich i wyższych warstw społecznych5o. rozwoju motoryzacji indywidualnej. To zachowanie typowe dla C.

Uwaza się. Wśrd konsekwencji cywilizacji przemysłowej dla turystyki można wskazać wzrost możliwości podr żowania w wyniku rozwoju transportu indywidualnego i zbiorowego.norozoa @fl czYNNtKt ROZWOJU W5 Po ŁczEsN EJ TU RYSTYKI 2. w kt rym żyje jednostka. Że cywilizacja przemysłowa i zapotrzebowanie na turystykę są ze sobą nierozdzielnie związane. iż narodzin i rozwoju turystyki należy szukać w niewłaściwym dostosowaniu człowieka do środowiska. zwiększającą się rolę środkw masowego przekazu oraz wzrost poziomu wykształcenia ludnościi przemieszczania się związanego ze wszystkimi sferami: zawodową. wywołując u ludzi pragnących utrzymać dobrą kondycję psychofizyczną potrzebę ucieczki kompensującej i r wnowazącej. OGOLNA CHAMKTERY5TYKA TURY5TYK! Punktem wyjściado określeniaczynnik w rozwoju wsp łczesnej lurystyki jest przyjęcie założenia. 105 . prowadząca do ograniczenia indywidualizmu. AkcepĘąc tę jej funkcję. Wśrd cech charakteryStycznych wsp łczesnego środowiska człowieka trzeba przede wszystkim wymienić stały wzrost liczby ludności. Na uwagę zasługuje r wnież ingerencja pa stwa przemysłowego w sprawy jednostki. Nietrudno zauważyć. że konsekwencje cywilizacji przemysłowej są r wnież widoczne w procesie kształtowania środowiska. trzeba się 'l'godzić z opinią. realizowanej przez turystykę. socjalną i osobistą. jej wykształcenia i koncentrację na ograniczonych przestrzeniach. Nie ulega wątpliwości.1 czYNNlKÓw Rozwo)U . ze jest ona zjawiskiem kompensacyjnym wobec wsp łczesnego życia. iż niekt re cechy charakteryzujące wsp łczesne środowisko wzmagają agresję.

kt re sprawiają. Mozna je też dzielić llil popytowe. Jeżeli warunkt życia na to pozwalają. W strategii marketingowej. w sferze biologicznej. jw. gdyż wyznaczająpowstanie popytu na dobra i usługi. że potrzeby uprawiania turystyki mogą zostać vrzeczywistnione pod warunkiem występowania kolejnego układu czynnik w. Ępowym przykładem tego przewar_ tościowania jest wsp łczesna turystyka. obszerne są także zakres i dynamika tlćlbr i usług turystycznych. zwraca się tlwagę na szczeg lną rolę promocji produktu turyStycznego. staje się z upływem czasu dobrem podstawowym. Rozw j wsp łczesnej turystyki jest silnie uwarunkowany stĄm dostosowywaniem podaży turystycznej do zmieniających się potrzeb rynku turystycznego. Wszystko to prowadzi do powstawania stan w agresji i jest szkodliwe.każdy człowiek przechodzi cztery fazy: fazę potrzeb podstawowych. kilka czynnik w.2. To. 28-38. piramida potrzeb Maslowa). kt ra powoduje' że efektem zakoftczonego procesu wytw rczego nie jest wyprodukowanie gotowego wyrobu.. Liczba czynnik w oddziałujących na rozw j wsp łczesnej turystyki jast znaczna. korzystną koniunkturę. Stwarza to potrzebę wprowadzania marketingu do gospodarki 106 r wnowagi. czy|i wywołujące potrzeby turystyczne oraz warunkujące lub ograniczające ich zaspokojenie. s. r07 . Motywacje bywają r znorodne i często nieuświadamiane. ' C.1. Maslow.2. życie w spos b zadowalający). kt re bezpośrednio oraz TURYSTYKI 2. społecznym.Należy dodać. CZYNNIKI EKONOMICZNE Spośrd megaczynnik w o charakterze ekonomicznym. Wreszcie można dokonać ich podziału na ekonomiczne i pozaekonomiczne. istnieje swego rodzaju priorytetowa struktura potrzeb (tzw.czynności chybionych''. Kaspar. Turystyka przynosi ludziom żyjącym na co dzie w cywilizacji wysokiej wydajności pracy og lne odprężenie. Człowiek żyje w napięciu. Turystyka stanowi podstawę fazy samorealizacji (bycie samym sobą. fazę samookreślania się i fazę samorealizacji. Czynniki te można rozmaicie klasyfikować. Die Tourismuslehre im Grundri. wręcz niższego rzędu. podażowe i uniwersalne z punktu widzenia podstawol u Wśrd wielu stymulator w rozwoju turystyki występują potrzeby. np. charakteryzującego się nadwyzką podaŻy nad popytem. Jak wykazał A. że wykonujący je człowiek ma wątpliwości co do celowości poświęcania im znacznej części Swego życia. promocja i ceny).. politycznym. MEGACA(NN|K| ROZWOJU 2. W konsekwencji klasyfikacja czynnik w i ich ranga mogą być dyskusyjne' o czym świadczy literatura przedmiotu' Można jednak wskazać na pośredniokształtują rozw j turyStyki. technologicznym i ekologicznym gł wną rolę w kształtowaniu turystykil przypisuje się czynnikom ekonomicznym. Wskutek tego powstaje sytuacja . Układ ten wypełniają dobra i usługi turystyczne twotzące podaż turystyczną. obejmującej kompozycj ę cztetcch zmiennych (produkt. Waznym czynnikiem rozwoju turystyki jest polityka turystyczna stwa jako element polityki gospodarczej. że w wyniku rozwoju społeczno-gospodarczego i związanego z nim wzrostu zamożnościspołecze stwa następuje przewartościowanie potrzeb.r Cywilizacja przemysłowa niesie daleko posuniętą specjalizację pra_ cy. dzielić na rlbiektywne i subiektywne. dystrybucja. W ekonomii potrzeby odgrywają szczeg |nąrolę. Wiadomo. np. Wśrd wielu jej cel w 1lir znajduje się wspieranie promocji podaŻy turystycznej. stymulujących lub ograniczających jej rozw6j. pozwalające na odzyskanie rystycznej. w tym turystyczne. fazę potrzeb społecznych. Opr cz potrzeb turystycznych pewną rolę w rozwoju turystyki od_ grywają moĘwacje' opisują one pobudki skłaniające człowieka do określonego zachowania i regulujące to zachowanie. wych zjawisk rynkowych. stabilną sytuację walutową. lepszy podział dochod w.rs. Wraz z upływem' czasu potrzeby człowieka ulegają zmianom. rozw Z grupy czynnik w ekonomicznych wpływających korzystnie j turystyki wymienia się: na r r l l przyrost dochod w realnych ludności. co kiedyśbyło dobrem luk_ susowym czy wyższego rzędu.H.

lamze- C.2. sytuacja polityczna. W okresach koniunktury wydatki na turystykę rosną' szybciej niż PKB."y. anie gromadzić. ale nie są ujęte w PKB. Społeczeristwo wydajne wspiera wzrost gorpod-. kt re wpływają na kształtowanio się turystyki. Kaspara2. likwidacja nadgodzin. spadek tempa wzrostu gospodarczego. takie jak w"rositochod w realnych ludności. ze istotne zniczeniedla kształtowania się turystyki masowej ma porządek społeczny. Po licznych zmianach struktura_społecze stwa zachodniego uzyskała dzisiejszy kształt. wyr wnywanie r żnic w rozwoju regionalnym (turystyka może pom c w rozwoju region w uboższych). że turystykę zagraliczną charakteryzuje wysoka elastyczność. niekorzystna koniunktura. Specjaliści uważają.Z kolei czynnikami na rozw j turystyki ekonomicznymi wpływającymi niekorzystnie są: 2. 3 spodarce rynkowej jako formie porządku gospodarcżego rozw j turystyki uzasadnia się motywacjami społecznymi. zatrudnienie (turystyka tworzy miejsca pracy). W społeczerstwL wykształconym i mobilnym prowadzi to do zwiększonego popytu na wyjazdy turyStyczne. 2g-3g. jw. Jednocześnie warto pamiętać o oddziaływaniu turystyki na inne sektory gospodarki narodowej3. Stan trzeci uzyskał pewne przywileje. Die Tburismuslehre im Grundriss. Kaspar. trakto_ wanego jako wskaźnik sprawności ekonomicznej gospodarki. niestabilna sytuacja walutowa. a w konsekwencji rosnące bezrobocie.ZdaniemC. czYNNlKl sPoŁEczNE Opr cz czynnik w ekonomicznych na rozw j wsp . z wydatkami na turystykę. . Istnieje ścisły związek między sytuacją gospodarczą kraju a rozwo_ jem turystyki. co prowadzi do wzrostu PKB. Stąd wniosek. C. wzrost PKB. Społeczerstwo stanowe wiek w średnich było statyczne i miało liczne przywileje.2. 108 109 . Staje się on widoczny przy por wnaniach PKB. Społecze stwo konsumpcyjne troszczy się o to' aby doch d skonsumować. zamtożenie zatrudnienia i płac.łczesnej turystyki. wykształcone. np. elastyczność po_ pytu w odniesieniu do turystyki krajowej jest wyraźnie niższa. W krajach o dfugich tradycjach i roza Żagadnienieto om wiono obszernie w rozdziale 4. wydajne.. pluralistyczne i techniczne. 1ż ten *ołit porządku spolecznego zostanie wprowadzony w życie w Polsce.są nieodłączną cechą społecźer{stwa dobrobytu. Dopiero liberalizacjaw wiekach xvn i iIx ooprowadziła do rozluźnienia tej sztywnej struktury w Europie Zachod'niej. . Należy mieć nadzieję. samodzielność gospodarczą kraj w o rozwiniętych funkcjach tury_ stycznych. Twoizy się splłeczeristwo klasowe. że e|astycznośćta odzwierciedla jednocześnie liczne czynniki. motywacje podr ży. Kaspara uważa słusznie. że powstanie dzisiejszego porządku społecznego było jedną z najwazniejszych przesłanek rozwoju wsp łczesnej turystyki. Można to uzasadnić następująco: czynniki ekonomiczne sprzyjające turystyce. Przyjęto demokrację jako formę par{stwowości i społeczną gospodarkę rynkową jako formi ustroju gospodarczego. Dotyczy to w większym stopniu turystyki zagtanicznej niz krajowej. Powszechnie uważa się.lafi)ue. wzrost inwestycji. warunki klimatyczne. s. mobilne.wpływają też czynnikjleżące w pozaekonomiczĘ sferze aktywnościludzkiej. budzety par stwa i region w (urystyka generuje podatki). Jednocześnienie powinno ujśćuwadze czytelnika oddziaływanie turystyki na otoczenie społeczne. kt re w ujęciu og lnym odnosi się do wpływu na: r r r r r r : bilans płatniczy pa stwa (turystyka ma w nim sw j udział). Taki porządek społeczny nie sprzyjał znaczniejszemu rozwojowi turystyki. W literaturze przedmiotus dzisiejszy porządek społeczny w Europie Zachodniej opisuje się jako społecze stwo dobrobytu i czasu wolnego oraz społecze stwo konsumpcyjne. Innym przykładem związku turystyki i gospodarki jest spadek liczby turyst w odwiedzających kraje o słabej pozycji walut tych parstw. spadek popytu wewnętrznego. kt rego uwarstwienie w coraz większym stopniuopiera się na zaradności gospodarczej. W demokracji jako formie pa stwowości i w społecznej go- r r r r kryzys ekonomiczny.

Ujawnia ona także zwiry'ki. odnosi się to r wnież do kraj w wchodzących na drogę rozwoju dzięki turystyce. sama też stanowi impuls do formułowania polityki7. politykę dotyczącą środk w transportu. wom turystyki na środowisko. Dzięki temu kazda W układzie turystyka-technika na uwagę zasługuje technika zwiąi zakwaterowaniem. Nie można też przeoczyć nie' bezpieczeristwa spłycenia kultury własnej i dopasowywania jej do kul_ tur obcych6.4. pkt Ż. turystyka masowa oddziałuje na otoczenie techniczne i bywa wyzwaniem dla techniki. Widoczne jest to gł wnie w dużych hotelach.5. szybkości i wydajności tych środkw. atakże w zwiększeniu komfortu i zdolnościprzewozowej środkw transportu. nabywanie ziemi przez obcokrajowc w. Jej zadaniem jest zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie eleProblem ten om wiono szerzej w rozdziale 6. Zniszczenie laajobrazu prędzej czy p źniej prowadzi do załamania się turystyki. tunele. ze kształtowanie się turystyki zależy od atrakcyjności środowiska. Celem tej polityki jest -Ma ona r wnież zapobiec ujemnym wpły_ naturalnego dla turystyki. Występuje r wnież ważny związek między turystyką a polityką socjalną pa stwa. w ten spos 'b polityka kulturalna z wużniejszych czynnik 'w polityki turystycznej par{stwa i regionu. rniejscowośćturystyczna jest w zasięgu turySty.r winiętych funkcjach turyStycznych wpływ ten jest widoczny w postaci zmian struktury społecznej.2. Polityka transportowa ma wpływ na turystykę przez: cie wywiera duży wpływ na kształtowanie się turystyki. Postęp techniczny w transpor_ : r r politykę dotyczącąszlak w komunikacyjnych (np. dziedzictuta kulturowego. Polityka przestrzenna i turystyka także oddziałują na siebie znacząjak wiadomo Zapewnienie środowiska co.7 tez wpływ postęp w zakresie techniki hotelowej. politykę taryfową (np. takimi jak religia.2. Należy r wnieŻ podkreślić. np. W niekt rych krajach nastawionych na turyst w władze podejmują środkizaradcze wspierające kulturową odrębnośći utrudniające pewne działania. gdzie r żne ulepszenia techniczne zmieniają istotnie spos b obsługi gości. CZYNNIKI EKOLOGICZNE Powszechnie wiadomo. 7 Warto przypomnieć. że przez obciązenie środowiskarozumie się a szczeg lnie pogorszenie warunk w 111 r10 . CZYNNIKI TECHNICZNE zana Z transportem 2.3. Przejawia się to zwłaszcza we wzroście stopnia bezpieczeristwa środkw transportu. że turystyka spełnia funkcję Wsp łczesna turystyka jest r wniez kształtowana w Znacznym Stop- polityczną pośrednio lub bezpośrednio.że ukształtowana w XX w. Istotny wpływ na rozw j turystyki ma polityka transportowa pa stwa' oddziaływanie to jest wzajemne. Problem ten om wiono szerzej w rozdziale 6 i w rozdztal'e 2. poprawie regularności funkcjonowania publicznych środkw lokomocji.3. Ze względu na rosnące zapotrzebowanie na wypoczynek. Przykładem możebyć rozbudowa szlak w komunikacyjnych w bardzo trudnych warunkach terenowych (np. autostrady). Na przykład na wzrost popytu turyStycznego wpływają: korzystniej sze ustawodawstwo socj alne. IJwaŻa się. Trzeba przy tym podkreślić. autostrady). znizki). polityka przestrzenna powinna ograniczać ilościowo-jakościowy spadek przestrzeni nadającej się do rekreacji. ment staje się jednym w 2.2. CZYNNIKI POLITYCZNE niu przez czynniki polityczne. regulacj e prawne długościczasu pracy i urlopu oraz redysĘbucja dochod w (fundusz socjalny). zrnianę warunk w naturalnych. W świetlezaobserwowanej w ostatnich latach wysokiej dynamiki rozwoju turystyki kulturalnej nabiera znaczenia r wnież polityka kultu_ ralna. poziomu dobrobytu i wykorzystania czasu wolnego do dopuszczalnego obciążenia środowiska.jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury.że zależnośćturystyki od środowiska naturalnego jest duzo większa niż innych gałęzi gospodarki. nauka i sztuka. oto kilka przykład w. gospodarki. kt re nie jest przeciez wielkością stałą. Na rozw j turystyki ma 2. dlatego naleŻy dbać o dostosowanie rozwoju lechniki. Trzeba ograniczać skutki działalnościludzkiej i za_ pewnić odnawialność zasob w przyrody.

a następ- ści. iz skracanie czasu pracy odbywa się trzema sposobami. że turystyka jest zjawiskiem masowym. Stosunek r żnych zajęć i czynności wykonywanych przez pracownik w w obrębie agregatu . czYN N lKl PoPYToWo_ I UNIWERSALNE 2. stresy psychiczne przekłaczające granicę progową. Jednocześnie pojawiają się nowe problellly zwiryane z tempem przemian cywilizacyjnych. Rozw j sił wytw rczych sprawił. W uWadzie rocznym skracanie czasu pracy przebiega przez ustanawianie. w d i ziemi. Zależności może zilustrować układ element w te 113 II2 . co op źnia wejście rnlodzieŻy na rynek pracy.. z drugiej zaśracjonalnośćwykorzystania czasu poza pracą zawodową determinuje zakres i tempo przemian w rozwoju sił wytw rczych. z przeznaczeniem na troskę o zdrowie ftzyczne i psychiczne człowieka. Chodzi tu gł wnie o stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Z jednej sffony dynamika wsp łczesnych proces w rozwojowych prowadzi do zmian na korzyśćczasu wolnego. Natomiast obciĘenia ilościowe sprowadzają się do wykorzystania obszar w wartościowychdla turystyki na inne cele. prowadzące do jego fak tycznego zniszczenia. W miarę rozwoju sił wytw rczych oraz postępu techniczno-organizucyjnego wzrasta wydajnośćpracy. Niemałe znaczenie ma wydłuzanie się średniejtrwania życia ludzkiego. kullury pracy i og lnej wiedzy o otaczającym świecie.1. życia ludzi. U podstaw racjonal_ nego wykorzystania czasv poza pracą zawodową lezy k'ilrka przyczyn natury społeczno-ekonomicznej. Na skutek tych dwukierunkowych dziala następowało wydzielanie zasob w czasu uwolnionego od pracy zawodowej. hałas i zatrucie środowiska stanowią niebezpiecze stw a zagrażające zdrowiu. Wzajemne powią4anie środowiskanaturalnego i turystyki jest więc wyraźne. ludności. Niezbędna jest r wnowaga w tej relacji. nie_ odwracalnym. W zwipku z tym pojawiła się społeczna potrzeba racjonalnego wykorzystania stale zwiększających się rozmiar w czasu poza pracą zawodową. Rozw j cywilizacji przynosi też człowiekowi r żnorodne korzy- pcwnienia rozwoju produkcji. Postęp naukowo-techniczny wiąze się z wieloma wyzwaniami. Spełnienie tych wytnagari nakazuje racjonalizację wykorzystania czasu poza pracą zawotlową. zwierząt i roślinpod względem ilościowym oraz jakościowym. Maleje więc czas niezbędny do za- 2. W uWadzie tygodniowym obserwuje się nowe zagospodarowanie czasu pracy przez wprowadzanie np. płatnych urlop w og lnym następuje wypoczynkowych pracy zawodowej. Tendencja do skracania czasu pracy zawodowej była r 'wnież wynikiem dĘe(t pracownik w do ustalenia czasu pracy na pozio_ mie społecznie racjonalnym. CZAS WOLNY OD PoD^ŻowE PMCY Jednym z istotnych czynnik w kształtujących rozw j turystyki jest czas wolny od pracy. og lnie można powiedzieć.3. przypadkowe zasiedlenia oraz poszatkowanie krajobrazu.r Rozumne planowanie przestrzenne oraz stabilne plany zagospodarowania miejscowości turystycznych mogą wzmocnić ochronę środowiska naturalnego i społecznego. Wysoka świadomość ekologiczna społecze stwa ograni_ cza pole manewru ludziom odpowiadającym za sprawy rozwoju tury_ styki. wolnych sob t. iż może ona mieć znaczący wpływ na środo_ wisko. Dlatego lcż obiektywną koniecznością staje się właściwewykorzystanie czasu poza pracą zawodową. Przemęczenie. że w układzie czas pracy zawodowej_-czas poza pracą zawodową mieścisię szeroki Zestaw czynnik w natury społeczno-ekonomicznej. Biorąc pod uwagę fakt. rnodyfikuje model konsumpcji' ukazuje atrakcyjne możliwości wykorzystania czasu poza pracą zawodową. Warto przypomnieć.między innymi umożliwia wzrost siły nabywczej nie wydfuzanie skracanie czasu pracy przez obniżanie wieku emerytalnego oraz wydłużanie czasll nauczania i w efekcie zwiększanie czaslprzygotowania do zawodu. hałas.czas poza pracązawodową'' do czasu pracy zawodowej określa w jakiś spos b stopier uwolnienia się człowieka od i ogłaszanie dni świątecznych' Wreszcie w układzie ustawowych. jasne jest. a następnie wzrost jego rozmiar w. że rozmiar! czasu społecznie niezbędnego do wytwarzania określonych d br i usług systematycznie się zmniejszały. Najważniejsze obciążenia jakościowe rzutu1ące na rozw j turystyki to: zanieczyszczenie powietrza.3 .

jakie kon_ gnoz komputeryzacja i robotyzacja pociągną za sobą tak wielki wzrost wydajnościpracy. suchodorskt. Ma on zapewnić bezpośrednią satysfakcję. tw rczy rozw j człowieka. cywilizacja stoi przed wybo""u. Wymienione fynkcje są odnoszone do trzech faz wykorzystywania Lata 80. WedĘ wszelkich pro- czasu wolnegos. Pojęcie czasu wolnego jest r znie określane.u jednoznacznie rem modelu .rczasu poza pracą zawodową. |ecz także w zyciu społecznym w og le.u i usługi turystyczne. pozostający do swobodnego i bezinteresownego oraz zgodnego z zarrtiłowaniami człowieka wykorzystania na wypoczynek. czym jesteśmy''g. Lata 60.2. Im kraj jest bardziej rozwinięty. na konsumpcji").mieć''. 8 Obserwacja tendencji rozwojowych czasu wolnego prowadzi do wniosku. - . że czas pozapracązawodową wydłuża się w miarę rozwoju społeczno-gospodarczego kraju.e H. przewazało nasta- kt rej wyrasta wszystko. konsumpcja i iozw j kulturalny. bardzo istotnego skr cenia czasu pracy. zaangażowanie społeczne w swoim otoczeniu i tvt rczą samorealizację. sekwencje spowodują one nie tylko w dziedzinie samej organizacji . . og lnie można powiedzieć. czas poświęcony na dojazdy do pracy i z pracy oraz do miejsc nauki. Powsta_ nie więc potrzeba gruntownej reorganizacji życia społecznego i kulturalnego. Najczęściej charakteryzuje się je ilościowo przez rodzaj czynności. Jednym jest humaniStyczny. Można też wskazać na trzy indywidualne funkcje czasu wolnego. Dzieje kultury polskiej.. iż realny jest wariant drugi. czyli potrzeb turystycznych w lronsumpcję aou' i usiug turystycznych. Nasuwa się tu refleksja do_ tycząca przyszłościtej kategorii czasu. opaschowski. to nastawienie na konsumpcję (. Czas wolny jest to czas poza ptacą zawodową. 369. Trudno powiedzieć. to czas poza pracą zawodową przestanie być marginesem życia ludzkiego i stanie się jego dominantą. Innymi słowy. drugim pogor za dobrami materialnymi. przyjemności i rozwoju osobowości człowieka. W tym kontekście dużego znaczenia nabiera kategoria czasu wolnego. albo przyczyni się do dalszego. Wreszcie częściąskładową czasu poza pracą zawodową jest czas wolny. T14 s.3. warszawa 19g9. optymistyczny. Jedno jest pewne: czas wolny uzyskiwany ptzez czlowieka dzięki p:rzemianom naukowo-technicznym powinien być wypełniony troską olego duchowy i moralny rozw j. wienie na wypoczynek mający na celu odtworzenie sił człowieka. slŁA NABYwczA LUDNoścl Kolejnym czynnikiem rozwoju turystyki jest siła nabywcza ludno_ ści. to faza spędzania czasu wolnego z myś|ąorozwoju kulturalnym. 7-g. na życie towarzyskie . wydawnictwo Interpress. s. . w kt Ę aktywnośćczłowieka przesuwa się w kierunku działar określanych przez własny model stylu zycia.czas wolny czasem od korica II wojny światowej az do ko ca lat 50.o ile czas wolny od pracy wywołuje potencjalny popyt nu dob.. jakie ten czas wypełniają. Układ ten wypełniają: czas poświęcony pracy w godzinach nadliczbowych. Trudno dziś'oln"go stwierdzić. w kt rym kierunku będzie ewoluować cywilizacja czasu wolnego. probreme im Umgang mit der Freizeit. warunki ekonomiczne jednostki są środkiem przekształcania popytu potencjalnego w popyt Zrealizowany. i 90. tym cZaS ten jest dłuższy. pracy. że zapowiada się zasadnicza zmiana w tym zakresie. 2. Na świeciedokonują się głębokie przemiany w technologii produkcji. B.być'' albo . kt rą człowiek może kojarzyć z działaruem lub bezczynnością. Ludzie poświęcają ten czas na tworzenie wartości niematerialnych.Kultura jesi podstawą. przyjmując. Cywilizacja czasu wolnego w warunkach postępu naukowo_technicznego może zmierzać w dw ch kierunkach. o tyle siła nabywcza ludnościjesi iuiiy^ czynnikiem popytu zrealizowanego. czynnościi zajęcia związanebezpośrednioz prowadzeniem gospodarstwa domowego' czas poświęcony na doskonalenie zawodowe i czas poświęcony na zaspokajanie elementarnych potrzeb biologicznych organizmu.. uczestniczenie w zdobyczach wsp łczesnej cywilizacji. rozwijanie zainteresowa własnych i rozrywkę. Innymi słowy. Hamburg r9g0. Jeślisię zaloży.. wykorzystywana w celach wypoczynku. że albo spowoduje to masowe bezrobocie. takie jak: reprodukcja sił człowieka. że jest to częśćczasu poza pracą zawodową. W miarę rozwoju czasu wolnego zauwaŻa się powstawanie typu cywilizacji. i 70.

urbanizacja'' jest. z Urbanizacj a ekonomiczn a. Urbanizącja demograficzną oznacza ptzemieszczanie się ludności i stały wzrost odsetka ludności zamieszkałej w miastach. Z punktu widzenia poszukiwa związk w urbanizacji z turystyką można stwierdzić. oznaczająca bezpośrednio wzrost poza- cej skupiska miejskie. Im kraj jest bardziej uprzemysłowiony.rW miarę wzrostu funduszu ekonomiczna jednostki i jednocześnie spożycia poprawia się sytuacja potencjalne warunki wzrostu wydatk w na turystykę. demograficznej.3. rozumianego jako ciągła rozbudowa przemy' słu. Można postawić tezę. Proces ten. że ani głosy r żnego rodzaju katastrofist w. Im kłaj czy region jest bardziej zurbanizowany. natomiast oddziaływanie turystyki na przebieg proce_ su urbanizacji będzie naświetlone w rozdziale 6. co prowadzi do . Ten punkt widzenia jest rozpowszechniony wśrd demograf w oraz socjolog w i łączy się z miarą urbanizacji na podstawie liczby ludnościzamieszkują- ze skupisk osadniczych uznanych za wiejskie do skupisk miejskich 2. Niemałą rolę odgrywa też reklama. Zi łkowski. og lnie można powiedzieć.3. ze z punktu widzenia rozwoju turystyki wydatki na konsumpcję turystyczną powinny być uprzywilejowane w budżetach gospodarstw domowych. U rbanizacj a społeczna polega na przyswoj eniu ptzez przybysz w ze wsi. W tym miejscu zostanie om wiony wpływ procesu urbanizacji na rozw 1turystyki. Między wielkościądochod w ludnościdanego kraju czy regionu a jej udziałem w ru_ chu turystycznym jest związek korelacyjny ścisłyi dodatni.Studia Socjologiczne" 1965. Miejsce i rola procesu urbanizacji w pr7eobrażeniach społecznych Polsce Ludowej. Społe' 116 rolniczych źr deł utrzymania ludności.. tym większa jest aktywnośćtury_ styczna mieszkaric w. nr 3. polityczne i kulturowe. że J. nazywu:r.. Przyjmuje się. nawyki do iprzynależność grup społeczno-zawodowych oraz doświadczenie. historycznie biorąc. kt rym tow aruy sząistotne przemiany społeczne.jest konsekwencją gł wnie uprzemysłowienia. Zi łkowski1o uważa. Warto zauważyć.umiejętności i cech osobowości' czyli tego. chodu narodowego na jednego mieszkarica. Miasto zostało bez mała powszechniÓ uznane za najwyższą formę organizacji wsp łżycia ludzkiego. . URBANIZACJA Między turystyką a urbanizacją istnieje ścisly zvłiązek. że wszystkie wymienione płaszczyzny przejawiania się urbanizacj i wykazuj ą w sp łza|eżności procesami makrospołecznymi. że turystyka jest funkcją urbanizacji. postawy. wiąca istotną przesłankę wzrostu popytu turystyczneg o. Ptzy jmując. tym jest wyżej zurbanizowany. W wyniku urbanizacji ma miejsce zmiana struktury społeczno-zawodowej ludności.miejskich'' wartości. Historia wykazuje. poświęconymfunk' cjom wsp łczesnej turystyki. ani okresowe regresy nio zahamowały postępu urbanizacji. będąca zespołem proces w technicznych i ekonomicznych.. a także rozwoju sektora usług. Przez pojęcie urbanizacji należy rozumieć proces kulturowy uno' wocześniający społecze stwo. To z kolei zależy od atrakcyjno_ ścikorzyści uzyskiwanych z tytułu tych wydatk w.. przy czym wyznaczniki te są zmienne. co się skr towo określa jako miejski styl zycia. Urbanizacją ekonomiczna polega na stałym zwiększaniu się liczby ludnościzatrudnionej w zawodach nierolniczych w stosunku do ludnościwykonującej zajęcia rolnicze.też przestrzenną' jest r wnoznaczna Z rozpowszechnianiem się miejskich system w infrastruktury a także zabudowy miejskiej. Urbanizacja społeczna powoduje r wnież rozprzestrzenianie się miejskiego stylu życia poza miasto. Termin . iż procesowi asymilacji podlegają nie tylko imigranci ze wsi. technicznej i społecznej. J. Potwierdziły to liczne badania naukowe. przechod ząc od społecze stwa tradycjonalistycznego do społecze stwa opartego na cywilizacji technicznej. jako zjawisko społeczne. l0 tv II7 .stano- Urbanizacja techniczna. Wpływ na to wy_ wierają też normy społeczno-kulturowe turysty. że urbanizacja jako proces nieodwracalny izłożonyprzejawia się w czterech płaszczyznach: ekonomicznej. Jednocześnie wśrd wielu czynnik w wsp łczesnej urbani_ zacji ważnąrolę odgrywa właśnieturystyka. związany Z proce' sem uprzemysłowienia. Trzeba podkreślić.że przedstawiony podział urbanizacji jest umow_ ny i że wszystkie te płaszczyzny wzajemnie się przenikają. ze siła nabywcza ludności zależy od wielkoścido- czeristwo zmienla się.umiastowienia'' całego społecze stwa. nie' odłącznie towarzyszył rozwojowi sił wytw rczych.

Podczas gdy w 1950 r. Tokio (21. sieć 5 największych miast światatworzyły: Meksyk (Ż4. Blizsza charakterystyka tych kategorii daje podstawy Rozw j infrastruktury i zabudowy miejskiej jest wyrazem urbaniza- do skojarzer wsp łzalezności urbanizacji technicznej oraz turystyki. f I19 . obej muj ącą urządzenia i instytu cje zvł iązane z oświatą. Warto też dodać. 36-37.Ż mln).1 mln).4 m7n). Mozna więc powiedzieć. co ma ekonostach. kt rym mają słuzyć urządzenia.7 mln). z kt rych kuŻde ticzy ponad 8 mln miesz_ 118 Jak widać. że już teraz istnieje na świecie 20 miast. Jak wiadomo z literatury w strukturze ludnościuczestniczącej w ruchu turystycznym bardzo aktywną grupę stanowią dzieci i młodzież w wieku 10-18 lat. w ostatecznym rachunku spełniają funkcje służebne. Szybki rozutij gospodarczy był przyczyną wyjątkowo dużego wzrostu liczby ludności świataoraz Zmazem generatorem jej ruchliwości przestrzennej. infrastrukturę społeczną. Jest to spostrzeżenie o tyle istotne. Londyn (10. wodociągi. energetyce. przy czym połowa z nich mieszkała w mia_ Ważnym czynnikiem determinującym rozw j turystyki jest dyna_ miczny wzrost liczby ludności miejskiej. cji technicznej. obecnie jest ich już 45. systemy melioracyjne i irygacyjne. Z tego punk_ tu widzenia sytuacja kształĘe się korzystnie dla turystyki. infrastrukturę można podzielić na: r r miczne. Na przykJad' w 1960 r.7 mln). infrastrukturę cechuje znaczne zr żnicowartie funkcji. ochrona zdrowia oraz administracja. czy słuzą produkcji czy konsumpcji. Wzrost kwalifikacji zawodowych i poziom og lnego wykształcenia oraz kultury wpływają pozytywnie na wzrost aktywności turystycznej społecze stwa. Zależność jest widoczna przy kompleksowym spojrzeniu na bezpośredta nie i pośrednie uwarunkowania rozwoju wsp łczesnej turystyki. na co wskazuje wzrost liczby ich mieszkar{c w. s.7 mln)' Zagłębie Ruhry (8. Miasta-giganty: metropolie czy molochy?. sieć 5 największych miast światapod względem liczby mieszka c w tworzyły: Nowy Jork (I4. odnosi się to gł wnie do kraj w wysoko rozwiniętych. infrastrukturę techniczną. że ludnośćmiejska jest znacznie aktywniejsza tvrystycznie od ludnościwiejskiej. lączności. niezależnie od tego.. Tokio (10. W roku 2000 liczba ludności wynosiła 6'3 mld os b.7 mln). można chyba śmiałopowiedzieć. rJ.3 mln). kulturą. drogownictwie. kulturą fizyczną i turystyką. a także z szeroko pojętą administracją publiczną. urządzenia gospodarki wodnej. Wszystkie wządzenia infrastrukturalne. Aktywne w tym względzie są też grupy w wieku: 18_24 i Ż5_34lat. komunikacja pasażerska. co wynika zar wno z charakteru urządze(t. kulturowe i ekologiczne uzasadnienie. a więc na popyt turystyczny. W układzie czynnik w związanych ze stosunkami ludnościowymi i wpływających na rozw j turystyki warto jeszcze wskazać na strukturę ludnościwedług wieku i wykształcenia. elektrociepłownictwie. nauką. iŻ wsp łczesna turystyka znajduje korzystne warunki rozwoju na gruncie sieci aglomeracji miejskich.Typowymi tego przykładami mogą być: radio i telewizja.. Albrecht. to ma ona bezpośredni związek z masowym wsp łcześnieruchem turystycznym i pośredni z rozwojem sfery jego obsługi.1 mln)' Kalkuta (15. Kazdego roku ze wsi do miasta emigruje 20 mln os b. Natomiast w 2000 r. mieszkaric w).Deutschland" 1995. Występuje r wnież ścisła wsp łzależność między poziomem wykształcenia a uczestnictwem w ruchu turystycznym. Z punktu widzenia cel w ekonomiczno-społecznych. wydanie specjalne. Wyrazem przestrzennej koncentracji ludności miejskiej w świecie jest powstanie i rozw j aglomeracji miejskich.gazownictwie. S o Paulo (Ż3. W strukturze ludności miej skiej najatrakcyjniej sza turystycznie j est grupa ludnościzamieszkującej duze ośrodki miejskie. Szanghaj (10. Jeżeli chodzi o urbanizację demograficzną. na całym świeciena 100 os b tylko 29 Żyło w dużym mieście (ponad 100 tys. społeczne. zdrowiem. karic wll. słuzbami społecznymi. a więc urbanizacji de_ mograficznej. iż w miarę zmniejszania się udziału zatrudnienia w rolnictwie i leśnictwie zwiększa się liczba przesłanek rozwoju turystyki.jak i powiązar z technikąoraz z organizacją świadczonych usług.r istnieje korelatywny związek między strukturą społeczno-zawodową ludności a stopniem aktywności turystycznej społecze stwa.6 mln). obejmującą podstawowe lrządzenia stoSowane w transporci e. od prawie dwustu lat obserwuje się bowiem stałe i występujące coraz silniej w skali światowej zjawisko migracji ludności wiejskiej do miast. Nowy Jork (16.

Można więc powiedzieć. Będzie to r wnież swoboda doboru pożądanego otoczenia oraz wreszcie wolnośćod ustawicznej. Że wsp łczesna zabudowa miejska. społecznej kontroli zachowania się jednostki. niezbędne do zaspokajania wielorakich potrzeb. prowadzący do społecznych i kulturowych przemian w społecze stwach. Na aktywnośćturystyczną ludnościmiejskiej pobudzająco wpływa r wniez urbanizacja społeczna. że przyroda dostarcza człowiekowi niezbędnych. dzielnicową. 2. Na zakoriczenie warto podkreślić. stanowi jednocześnie korzystny grunt dla powstawania potrzeb turystycznych i warunk w ich zaspokajania. Cechą charakterystycznątej zabudowy jest wzrastający stopie jej zwartości i związana z tym gęstośćzaludnienia teren w miejskich oraz ciryła zmiana ich konfiguracji. że aby zmaksymalizować korzyści stymulujące rozw j turystyki. Tr jmiasta). Jak juz wspomniano. niezbędne jest stałe dążenie do ochrony środowiska przy r odniczego. ułatwiając tym samym rozw j turystyki. iż urbanizacja docelowo prowadzi do przemian w całym społecze stwie. Dzięki pracy człowiek przekształca. ze wsp łczesna cywilizacja pośrednio wywarła destrukcyjny IŻ1 warunki do aktywizacji człowieka w wielu dziedzinach zycia. człowiek znajduje w przyrodzie liczne wartości. SRODOWTSKO PRZYRODNTCZE Wypełnianie funkcji czasu wolnego jest w dużym stopniu umożliwione dzięki kontaktowi człowieka z przyrodą.3. Srodowisko przyrodnicze w corv mniejszym stopniu spełnia funkcje zdrowotne wobec wsp łczesnego człowieka. iż w miarę rozwoju urbanizacji ekonomicznej og lnie można więc wyrazić pogląd. estetyczne).r i demografic znej zwiększa się skala przestrzenna urządze(t infrastrukturalnych. Jedno- n0 .in. Stosunek ten przejawia się w trzech podstawowych formach' Uprawiając turyStykę.W miarę Należy zauważyć. Jest więc ważnym czynnikiem rozwoju wsp łczesnej turystyki. Przedstawiony potr jny charakter działa człowieka w stosunku do przyrody prowadzi do wniosku. że stymulatorem rozwoju turyStyki jest także urbanizacja wsi.4. Możnatu m. ogarnia ona r wniez zbiorowości ludzkie zamieszkałe poza miastem. Ze proces urbanizacji. Proturystyczna postawa ludnościmiast ma swoje źr dło w stylu życia. przejawem urbanizacji technicznej jest r wnież rozw j zabudowy miejskiej. kt re wyzwalają w nim przeżycia duchowe (np.|ecz pozostające w zasięgu nym. jego oddziaływania. Ztego punktu widzenia infrastrukturę można podzielić na: osiedlową. Wiadomo. wymienić r żnorodność wyboru pracy Zawodowej. kt ra ponadto wzrostu uciążliwości bytowania ludności miejskiej zwiększa się pragnienie ucieczki od rzeczywistości i wymknięcia się z granic miasta na łono przyrody. Przyroda jest dla niego r wnież źr dłem przeżyć intelektualnych. Wreszcie stosunek człowieka do przyrody przejawia się w formie pracy produkcyjnej. sprawia. materialnych warunk w jego egzystencji i jest obszernym polem jego celowej działatności. w dostępnych mu granicach. ze do istnienia i rozwoju człowiekowi jest niezbędny stały zwiryek z przylegdjącą do niego cząskąświata zewnętrznego. cechująca się też pozbawionym charakteru standardowym bu_ downictwem osiedlowym i blokowym oraz często chaosem przestzen- Aktywny stosunek człowieka do przyrody jest warunkiem osiągania znorodnych korzyści. krajową i międzynarodową. Postęp naukowo_techniczny stworzył wyjątkowo korzystne r cześniepozytywnym skutkom postępu naukowo-technicznego tow arzy szą niepokojące zjawiska związane z tempem przemian' Powszechnie się uważa. kiedy inspiruje dążenia poznawcze uczestnik w ruchu krajoznawczego. regionalną. Złożyłosię na to wiele ptzyczyn. a podstawową jego przesłanką jest swoboda odczuwana przez jednostkę osiadłą w mieściew stosunku do licznych ogranicze związanych z uczestnictwem w społecznościwiejskiej. subregionalną. tworzywo przyrody w r znego rodzaju dobra materialne. iz ludnośćmiast chętnie uprawia turystykę. kt ra to kontrola ma miejsce w stosunkowo małym gronie wsp lnoty wiejskiej. zespołu miast (np. Można więc powiedzieć. zapewnia uregulowany czas pracy oraz umozliwia planowanie sposobu spędzania czasu wolnego od zajęć zawodowych. Powszechnie wiadotno. Na gruncie nie zautsze planowej zabudowy miejskiej wsp łczesne miasto staje się miejscem anonimowego społecze stwa o coraz mniejszym po_ czuciu wsp lnoty i pozbawionym naturalnego środowiska. makroregionalną. Miejski styl życia jest pojęciem niewymiernym.

rozwojowi transportu indywidualnego i zbiorowego zwiększają się możliwościpodr zowania. Inną konsekwencją jest systematyczny wzrost rozmia_ r w czasu wolnego od pracy. W przei zwiryanaz nim degradacja środo_' ciwnym razie postęp "y'iti'u. Warszawa 19'13' s.. Wazne miejsce zajmuje tu wzrost poziomu wykształcenia. pragnącym utrzymać się przy życiu.ucieczĘ turyStyczną człowieka''' Powiązania między wsp łczesną cywl|izacją a turystyką są liczne. 2. kimi zmianami struktury wydatk w gospodarstw domowych. Do naturalnych d br turystycznych zalicza się miejsca o specyflcznym klimacie. sPoŁEczNE KoNsEKwENcJE ROZWOJU CnMLl.dobro turystyczne" należy rozumieć dobro lub zesp ł d br danych przez natarg historię lub wytworzonych przez działalność ludzką.3. CHAMKTERY5TYKA DÓBR TURY5TYCZNYCH Przez pojęcie . hałas. Sztuczne środkikonser_ wujące i inne.3. W strukturze d br turystycznychwyr Żnia się dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej. kąpieliska. Należy r wnieŹ podkreślićtozw j środk w ma- nia społecze stwa na ochronę środowiska przyrodniczego może być uczestnictwo w turystyce.r: wpływ na organizm człowieka i szansę jego regeneracji w kontakcie zprzyrodą. Konsekwencj e środowiskowe stanowią układ czynnik w wywołuj ących agresję we wsp łczesnym człowieku. PWN. przypomnieć konsekwencje rozwoju cywilizacji dla jednostki ludzkiej Wyrużają się one gł wnie we wzroście zarobk w.. Nie pozostają też obojętne dla ftzycznego i psychicznego zdrowia człowieka. plaże. jak i socjalnej oraz osobisĘ. środkiowadob jcze. Nadają one kierunek ruchowi turystycznemu oraz kształtują r23 I2Ż . kt ry prowadzi do zwiększenia siły nabywczej jednostki i w efekcie do wzrostu standardu życia człowieka.1.. 2.5. Do czynnik w powodujących najgroźniejsze skutki spo' leczne zalicza się: zanieczyszczenie powietrza. w d i gleby. J. Kozielecki. o człowiekuwielowyniarowym. W: ochrona rodnicze?o środowiska człowieka. na kt re występuje popyt turystyczny. Należy także odnotować zjawisko og lnej ruchliwości jednostek. Dzięki czej jednostki następuje modyfikacja modelu zycia. Dobra turystyczne. warto w skr cie 13..6. Aleksandrowicz. kt re się stały powszechnym dodatkiem do pożywienia. oraz potrzebę ucieczki kompensacyjnej realizowanej przez turystykę. wreszcie ostatnią ze wsp łczesnych plag społecznarkotyki. przeks ztałcający ch ją z ekonomiki producenta w ekonomikę konsumenta.zAC)| W układzie czynnik w rozwoju turystyki warto zwr cić uwagę na negatywne skutki wsp łczesnej cywilizacji i zwiry. tereny g rskie. 633. wybrzeże morskie. Nasilają się one w miarę upływu czasu i obejmują coraz większe obszary środowiska przyrodniczego oraz Społecznego. odnoszącej się zar wno do sfery zawodowej. Dobra turystyczne w postaci produkt w pracy ludzkiej są wynikiem działalnościczłowieka ukierunkowanej wyłącznie na potrzeby turyStyczne albo nie związanej bezpośrednio z tymi potrzebami. nie tworzone z myśląo turyście są w literaturzę dzielone na dobra podstawowe (nazywane tez idealnymi) i komplementarne.3. miejsca lokalizacji źr del mineralnych itp.. powstające w wyniku proces w technologicznych. Środowisko przyrodnicze a zdrowie ludzkie. |2 prq' Do podstawowych d br turystycznych sązaliczane dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej tworzone pośrednio z myśląoruchu turyStycznym. cechująca się głębo_ Zahamowanie proces w degradotw rczych środowiska przyrodni_ czego ijego rewaloryzacja stają się bezwzględnie konieczne.yj''y wiska obr cą się przeciw człowiekowi. poprawiający og lny stan kulturalny społecze stw i kształĘący aktywny stosunek człowieka do otaczającego go świata. Cywilizacja przemysłow a przechodzi wiele cykli. czyli dobra naturalne oraz produkty pracy ludzkiej...6. wraz ze wzrostem siły nabyw_ J. Kryterium podziału działalnościczłowieka na bezpośrednio związaną i pośredniozwiązaną z turystyką jest trudne do ścisłegoustalenia. DOBM TURYSTYCZNE 2. 13 zob. jw.J. s' 223 i nast. Wreszcie. Aleksandrowicz|z określa te negatywne skutki nych mianem . Istotnym środkiem uwrażliwie- sowego przekazu.ane z nimi rozliczne motywacje wywołujące.degradotw rczych".

Można wskazać miejscowościo walorach turystycznych.29-30.""nia. kt ry określa możliwościwykorzystania przez ruch turystyczny pewnych walor w środowiska w określonych porach roku. ukształtowanie powierzchni i bogactwa naturalne. osobliwości geologiczne). Szczeg łową listę tych walor w tworząelementy: r r r r 1 r r ci na łowna).2. ze na skutek instrumentalnego stosunku człowieka do przyrody walor w tu'u'oby rystycznych ulegają redukcji. potoki. Wiadomo ź doi'iad. Wśrd na_ turalnych dt br (walor w) turystycznych. Wartość turyStyczną środowiska przyrodniczego określajątakie mierniki. Dla niekt rych grup ludności zamieszkujących obszary mniej zurbanizowane interesującym celem podr ży mogą być wielki ośrodekmiejsko-przemysłowy. PWN. morza' źr dła mineralne). światazutierzęcego (ryby. gi125 IŻ4 . warunkującymi wykorzystanie walor w turystycznych. Na przykład czyste powietrze i woda Sta_ ją się wsp łcześnie coraz rzadszym dobrem na rynku turyStycznym. Że dla wsp łczesnego człowieka dużą wartość mająnie tylko kontakty z innymi ludźmi i z kulturą. średnie temperatury powietrza. gł wnie Wajoznawczego. z punktu widzenia ich roli. Termin'. s. Naturalne walory turystyczne występują praktycznie wszędzie.zwierząt oraz z urokaminatury_. obiekty sportowe. przy cią9ającą turyst w. źr dła w d mineralnych. roślin. folklor. dających turyściepełnię satysfakcji.3. Walory turystyczne określonego obszaru nie wyczerpują pojęcia d br turystycznych. wypoczynkowe itp. chronione gatunki fauny. pokrywy glebowej (pustynie).6. w kt rym żyją.. litosfery (rzeźba terenu. ponieważ turyścimają odmienne upodobania. Stopier atrakcyjności składnik w środowiska jest względny. klimat. wpoczynkowe i zdrowotne. pokrywa śnieżna.z priyrodą. osobliwości flory). Dobra podstawowe bowiem muszą być uzuJ. ocena zasob w środowiska naturalne4o dla potrzeb turystyki (na przykładzie woj. szat} roślinnej(lasy. ptaki. Kolejnym elementem charakterystycznym dla podstawowych d br turystycznych (walor w turystycznych) są w alory hi story c zno'kulturalne. plaże. stopieri zanieczyszczenia w d.temperatura). Ze względl na społeczne aspekty ruchu turystycznego należy wyr żnić jeszcze jeden element podstawowych d br turystycznych. za|eżnie od ich wieku. la Podstawowe dobra turystyczne odgrywają szczeg lną rolę w realizacji wypoczynkowej funkcji czasu wolnego. Elementem wyjściowymw de- styczne. Warszyriska. krakowskiego). czyli komplementarnymi dobrami turystycznymi. kąpieliska. Na komplementarne dobra tury- 2. charakteru pracy i środowiska. hydrosfery (rzeki. zbiorniki wodne. będące wynikiem osiągnięć wsp łczesnej cywilizacji.podstawowe dobra turystyczne'' odpowiada pojęciu . ze światem minerał w.rjego strukturę czasowo-przestrzenną. Komplementarne dobra turystyczne tw orzą gł wnie materialno-organizacyjne warunki rozwoju usług turysty"'ny"t pełniane produktami pracy ludzkiej wytwarzanymi z myśląo turystach. tj. nazywane też infrastrukturą turystyczną. muzea. wymienia się. Warszawa 1974. legendy i baśniezwiązane z danym obszatem. powierzchnia w d. powietrza itp. a takŻe stanowią gł wną siłę finiowaniu tego terminu są określone cechy środowiskaprzyrodnicznego|a. architektura. składa się zesp ł wządze(t oraz instytucji stanowiący bazę materialną i organizacyjną rozwoju turystyki. rozrywkowe. zwierzy- krajobrazu naturalnego (konglomeraty wymienionych element w walor w turystycznych o wysokich wartościach estetycznych). port morski i lotniczy oraz obiekty gospodarcze czy społeczno-kulturalne. lecz takŻe związl<l. atmosfery (akośćpowietrza. las w i innych naturalnych teren w turystycznych. Trzeba jednocześnie zauważyć. osiągnięcia określonych obszar w turystycznych w r żnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego mają istotne znaczenie dla ruchu turystycznego. choz r żnym natęzeniem. jak średnia ilośćopad w. a poza tym występuje tu czynnik sezonowości.walory turystyczne''. w kt rych jest małe natężenie ruchu turystycznego lub w og le on nie występuje. jeziora. Atrakcyjnośćprzytodnicza może być r żnadla turyst w. obiekty wsp łczesnego budownictwa gospodarczego. PODSTAWOWE DOBRA TURY5TYCZNE (wnlonv ruRysryczNE) ki Wyr żniają się nimi zabythistoryczne i kulturalne. średnia liczba dni słonecznych w roku. kulturalnego itp.

W literaturze są one nazywano walorami turystycznymi środowiskaantropologicznego. Podstawowe dobra turystyczne i infrastruktura turyStyczna są względem siebie komplementarne. radiowej i telewizyjnej. lotniska turyStyczne. że społeczna użyteczność wana odpowiednimi rozmiarami i strukturą infrasruktury turystycznej danej miejscowościlub regionu. J. obiekty Sportowe i wypoczynkowe. z istoty komplementarności wynika konieczność wzajemnego uzupełniania się d br turystycznych w ich Zastosowaniu konsumpcyjnym. poruszanie się po miejscowości i regionie turystycznym oraz przekazywanie wiadomości na odległość. należy wymienić utządzenia i instytucje 'twiązane z potrzebafii turyst w w zakresie transportu i łączności. tetycznych. iż podział produkt w pracy ludzkiej. Zaspokojenie tych potrzeb turystycznych zapewnia złożonyukład środk w transportu.6. interesujące obiekty wsp łczesnej kultury (teaĘ' galerie. Z doświadczenia wiadomo. urządzenia rozrywkowe. Kruczałal5 dzieli je na historyczne i wsp łczesne. Wspomniany autor zaa:waża. zaspokajającego potłzeby turystyczne przed. szlaki turystyczne. nowe miasta). Znaczącym elementem omawianej infrastruktury są r żnorodne zakłady rzemieślnicze. drogowego.r zne gatunki zwierząL Niezbędna jest zatem dobrze przemyślanai konsekwentna ochrona naturalnych walor w turystycznych. wyciągi narciarskie. kt rych istnienie nie zależy od rozwoju turystyki. Przystępuj ąc do kr tkiej charakterystyki podstawowych element w infrastruktury turystycznej i paraturystycznej (og lnej) z punktu widzenia potrzeb turystycznych. KOMPLEMENTARNE DOBM TURY5TYCZNE (l N rR. kulturalne i socjalne. Należy podkreślić. Te elementy infrastruktury turystycznej występująw r żnych formach organizacyjnych. Aby zaakcentować rolę tych walor w w rozwoju turystyki. Na infrastrukturę 'rpołecznq zaśskładają się biura turystyczne. np. wielkie budowle wodne. że instytucje i urządzenia infrastruktury kotnunikacyjnej umożliwiaj ą turyście dotarcie do walor w turystycznych.3. AE. na wybitne dzieła gospodarcze (np. oraz środk w łączności pocztowej. g rskie koleje linowe. Do walor w historyc7nych za|icza on miejsca historyczne związane ze znaczącymi wydarzeniami i wybitnymi ludźmi.jak np.in. telefonicznej. dzieła tech-' niki komunikacyjnej. specj alis ty czne urządzenia obiekt w uzdrowiskowych' sieć hotelową. jako walor w turyStycznych. kolejowego. lotniczego. stanowiska archeologiczne i zbiory muzea]ne. l'Ż7 stracyjno-usługowe. 7łgospodarowanie turystyczne. podr żą i w czasie podr zy oraz podczas pobytu na imprezie tlrystycznej. Na układ infrastruktury turystycznej składa się r wnież sieć handlu uzupełnia infrastruktura og lna (paraturystyczna). stanowiąca sumę element w. żeglu15 J' Kruczała. miejsca kultu religijnego. wyspecjalizowanych i wielobranżowych. informacja turystyczna itp. s. krajobraz kulturowy o znacznych walorach esi wsp łczesne. wielkie centra handlowe i ośrodkirozrywkowe. przedsiębiorstw hotelowo-gastronomicznych czy gastronomicznych. ze infrastrukturę turystyczną danego obszaru IŻ6 .3. poszukiwanychprzez turyst w. nątakiŻe r Produkty pracy ludzkiej jako składnik walor w turystycznych stanowią ważnąmotywację turystyczną. Można zatem powiewalor w turystycznych jest uwarunkodzieć. mogą zawierać w sobie zar wno elementy historyczne. Krak w 198 . a także sieć uzbrojenia technicznego terenu. W strukturze potrzeb turystycznych bardzo istotne miejsce zajmują noclegi i wyzywienie.łsrnu KTU RR TU RYsTYcZNA) Jak wiadomo. wybitne dzieła architek- tury miejskiej. wafto Zaprezentować ich og lną klasyfikację. Niekt re z nich. ulepszenie lub rozw j. na historyczne i wsp łczesne jest umowny. detalicznego. W grupie walor w wsp łczesnych zaśautor ten zwraca uwagę m. można tu wymienić środki komunikacji danego obszaru turystycznego. Całą infrastrukturę turystyczną dzieli się na techniczną i społeczną. Do infrastruktury technicznej za|icza się drogi. jak 2. Turystyka wpływa na nie jedynie dfugofalowo' powodując ich przemianę. Infrastruktura turyStyc zna vrzeczywistniająca te potrzeby obejmuje sieć zakład w orM urządzeil noclegowych i gastronomicznych. eksploatowanych przez sieć odpowiednich przedsiębiorstw transportowo-komunikacyjnych. jego podstawowe arządzenia admini- gę turystyczną. interesujące obiekty przemysłowe. dzieła architektury urbanistyki oraz techniki i ich zespoły. wystawy). sieć zakJad w gastronomicznych itp. np. stanowiące podstawę rozwoju odpowiednich usług osobistych i naprawczych. 13 i nast. Przykładowo.

punkt w informacji turystycznej. Ważnym elementem Ę infrastruktury jest też sieć przedsiębiorstw turystycznych. PoJĘclE lCELE PoLl TYK| TURY5TYCZNEJ Wśrd wielu czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki znajdujo się niewątpliwie polityka turystyczna pa stwal6... zat wno w skali poszczeg lnych kaj w.] Dlatego paristwo powinno wspierać i promować rozut j turystyki.3. mentem og lnej polityki wsp łczesnego par stwa w r znych dziedzinach życia społecznego.. Katowice 1995' 16 turystyki"l7. Plac wki te' w r żnych formach organizacyjnych. Wśrd negatywnych skutk w rozwoju turystyki. Jednakże ekonomiczne znaczenie turystyki nie może przesłaniać negatywnych skutk w społecznych i kulturowych. kul_ ludności. Powszechnie wiadomo. angłŻujących pa stwa w rozvł j tego Sektora.3. zwraca się uwagę na skutki społeczne i ekologiczne.. że rozvł j turystyki wywołuje wiele pozytywnych zmian w gospodarce narodowej.7.. oddziałuje na rozw j infrastyczne. r28 . Paristwa o rozwiniętych funkcjach turystycznych. tl '.iu zytywnymi i negatywnymi konsekwencjami rozwoju wsp łczesnej turystyki. Masowy charakter turystyki po II wojnie światowejsprawił.powinny sformułować.. kąpieliska.1. że . higieny. s.. W deklaracji z Manili stwierdza się. sIłą rzeczy podejmowało się kształtowania polityki turystycznej. New York 1990. zdrowia oraz wychowania ftzycznego są zaspokajane przez od' powiednie urządzenia infrastrukturalne o bezpośrednim i pośrednim przeznaczeniu turystycznym.. [. Madrid 1983. rozrywki. PoL|TYKA PAŃsTwA TURYSTYKI w DzlEDzlNlE 2. Na przykład ma wpływ na bilans płatniczy pa stwa. można tu wymienić plaże. plac wki służby zdrowia oraz szlaki turystyczne. wolno powiedzieć. re D. Punktem wyjściado maksyma|izacji i stabilizacji korzyściztozwoturystyki dla kraju i regionu jest zapewnienie r wnowagi między po.łządy mogą dopilnować. Przykładowo. spełniają istotne funkcje w obsłudze ruchu turystycznego. Edgel. jaka się odbyła pod auspicjami WTo w Manili w 1980 r. Inne przyczyny wiąŻą się z negatywnymi skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki. Tak więc korzyści ekonomiczne związane z tozwojem turystyki są jedną z gł wnych przyczyn' dla kt rych wiele par{stw angazuje się w jej rozw j. czyli infrastruktury turystycznej. plac wek zapewniających bezpiecze(tstwo turyst w oraz plac wek przewodnictwa turystycznego. iż dobra te stanowią podstawę funkcjonowania i rozwoju gospodarki tury' stycznej danej miejscowości. jak i w skali światowej. Na tym tle cenna jest wskaz wka dla paristw przekazana w dokumentach ze Światowej Konferencji Turystyki. Van Nostrand Reinhold. obiekty sportowe i kulturalno-rozrywkowe. t1 The Frameworkof the State's Responsibilityforthe Management of Tourism. kultury. członk w. Augustyn w pracy: Rola paristwa w roTwoju gospodarki turystycz' nej w wybranych kĄach' AE. jakie niesie ze sobą rozw j 2. Pa stwo. w ramach swych funkcji wewnętrznych zainteresowane rozwojem fizycznym i duchowym społecze stwa oraz społecznie pożądanymi postawami jego Zagadniente polityki turystycznej jako elementu polityki gospodarczej pa stwa obszernie analizuje M. unowocześnia strukturę konsumpcj i. plac wek urzędu celnego. regionu turystycznego lub kraju. International Tourism Policy. W miarę wzrostu aktywności turystycznej ludności rozszerzała si| sfera zaspokajania jej potrzeb społecznych. poprzez podnoszenie narodowej świadomości turowej i ekologicznej"ls. stwarza nowe możliwości struktury technicznej i społecznej.. Na podstawie zarysowanej problematyki komplementarnych d br turystycznych. aktywizuje miejscowości i regiony turypracy.rola turystyki w gospodarce narodowej będzie znacznie większa. wypoŻyczalni sprzętu turyStycznego. 82. mających na celu zapewnienie r wnowagi pomiędzy rozwojem turystyki a ochroną środowiska.Potrzeby turystyczne w zakresie wypoczynku.lamze. aby programy turystyczne były zgodne z potrzebami lokalnej społecznej.: . wprowadzić w Życie i promować strategię i programy sp jnych dziala . tworzy doch d narodowy i w dłuzszym okresie pomnaża majątek narodowy.7.WTO.L. kt rego elementy stanowią wsp lne dziedzictwo ludzkości''l9. gospodarczego oraz politycznego.. że stała się ona ważnym ele.

rządowe i prywatno_rządowe. Nalezy przy tym pamiętać. usuwa jednocześniebariery na drodze jej rozwoju. Podr że międzynarodowe mogą być narzędziempa stwa do promocji stosun- k w danego kraju zagranicą. stymulując rozw j turystyki. siłą rzeczy angażuje paristwo do tworzenia regulacji prawnych tego zjawiska. a tym samym pokoju i odprężenia.. W tym kontekściezwtaca się też uwagę na turystykę jako źr dło określonychstosunk w politycznych.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania tla tzecz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpie_ czeristwa. że pozytywny stosunek paristwa do turystyki może w określonych okolicznościach przybrać charakter częściowolub w pełni negatywny. Literatura przedmiotu wskazuje. następuje interwencja pa stwa w celu ograniczenia tych negatywnych zjawisk. iŻ w praktyce decyzje dotyczące złożonejproblematyki turystycznej są wypadkową r żnych tendencji politycznych. W każdej poIityce. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. w kt rych paristwo wyraża tlynamiczny. Interwen' cyjne działania pa stwa stają się więc niezbędne. Doświad_ czenie uczy. waŻną przyczyną zaangażowania par stwa w rozw j wsp łczesnej turystyki są skutki polityczne jej rozwoju. Wymienia się tu trzy typy stosunk w politycznych: prywatne.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. iakie się zamierza osiągnąć. Potwierdza to Deklaracja haska z 1989 r. WTO-IPU' Hague 1989. Treśćtych skutk w przejawiasię rozmaicie. coraz większej społeczno-gos' Wraz z narastaniem świadomości par{stwo aktywizuje swoją działalnośćw sferzg podarczej roli turystyki obsługi ruchu turystycznego. Skala tej reglamentacji może być oczywiście t żna. Występowanie samych przesłanek 20 The Hague Declaration onTourism. iż w przypadku występowania zagrozeri niesionych przez turystykę w sferze zycia społeczno-gospodarczego (np. zar wno przyjazdowej. kt re są zamknięte dla turystyki albo w kt rych turyści są narazeni na określone niebezpiecze stwa. społecznych i gospodarczych. Kazdy konflikt na ich tle wymaga odpowiednich działart z prowadzeniu. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej W skali turystyki"2o. Wzed zdefiniowaniem tego terminu mozna poczynić pewne spostrzezenia. jak i wyjazdowej. czyli pozytywny stosunek do tego zjawiska. międzynarodowej polityczne znaczenie turystyki znajduje pełną akceptację. odzwiercio. wiąjąca się z przekraczaniem granic pa stwowych.. turystyki. Pojęcie to ukształtowało się na określonympo' ziomie rozwoju społeczno-gospodarczego danego pa stwa. W praktyce na og ł występują mieszane warianty stosunku paristwa do 130 . dlającym odpowiedni wzrost turystyki wtaz zjej przejawami gospodar' czylti. Z wymienionych względ w mozna w praktyce zaobserwować r Żny stosunek pa stwa do turystyki. a podsycana pokojem. Parstwo podejmujo r wnież obowiązek tworzenia formalnych i organizacyjnych podstaw rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej. [. Najczęściej występuje stosunek pozytywny.. Jeślisię weŹmie pod uwagę układ wartości 131 nach życia społeczno-gospodarczego i politycznego' Innymi słowy.r Wreszcie. Kapitałochłonne nakłady na rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej otazrozw i gospodarki turystycznej na og ł przekraczają ekonomiczne możliwościĘ gospodarki. zwŁaszcza zagranicznej. Panuje opinia. Uważając politykę turystyczną paristwa za stymulator rozwoju turystyki. Na przykład niedorozw j instytucji i urządze infrastruktury turystycznej czy w zg|ędy polityczne mogą być przy czynąreglamentacji w turystyce zagranicznej. w kt rej można ptzeczytać: . Sprawia to heterogeniczny charakter turystyki. degradacja środowiska przyrodniczego czy spekulacja ziernią)' czyli dysfunkcji turystyki. W konsekwencji często prowadzi to do zmiany stosunku neutralnego na pozytywny. aktywny. Turystyka zagraniczna w swojej warstwie społecznej może stymulować porozumienie między narodami i zacieśniaćprzyjaź . Uwaga ta odnosi się gł wnie do działalnościpar{stwa w odniesieniu do turystyki zagranicznej. stwarzając dla jej rozwoju niezbędne preferencje w r żnych dziedzi- kształtowania polityki turystycznej paristwa nie przesądza jeszcze o jej paristwa. ma się na myśli wyłącznie sytuacje. Można teżwskazać wiele kraj w. iż pojęcie polityki turystycznej jest kategorią historyczną. w tym wariancie polityki turystycznej pa stwo. w tym r wnież turystycznej. Na przykład turystyka międzynarodowa. określasię przede wszystkim cele. społecznymi i politycznymi. Dane par stwo prowadzi aktywną politykę turystyczną. Niezbędne jcst więc zdefiniowanie pojęcia polityki turystycznej . Należy tez odnotować występowanie neutralnego stosunku pa(tstwa do turystyki..

Rozwazając cele polityki turystycznej. Propozycje zawarte w wieloletnim programie wspomagania turystyki unijnej przedstawiają następuj ące priorytety : poprawę wiedzy o turystyce. tj.taki rozw j turystyki. zwiększenie konkurencyjności oraz rentowości gospodarki turystycznej. gł wne linie działania Unii Europej- r r zapewnienie ramowych'warunk w gospodarczych oraz społeczno-politycznych. Rząd Niemiec sformułował cele polityki turystycznej następująco: r a r r r t r r r tworzenie nowych miejsc pracy. W Austrii przyjętakoncepcja głosi. Decyzje polityczne i podstawy prawne organ w unijnych określają jednoznacznie rolę turystyki w osiąganiu cel w strategicznych Unii Europejskiej. w ramach wydajnej i sprawnej infrastruktury turystycznej i przy nienaruszonym środowiskuprzyrodniczym. zwiększenie wydajności i konkurencyjności niemieckiej gospodarki turystycznej. rozw j region w słabiej rozwiniętych. 139-140. Jej zdaniem obserwuje się rosnącą dynamikę angażowania się Unii Europejskiej we wspieranie turystyki22.. tj..znego.s' 1Ż-l4' 13Ż r33 . styczny'' 1998. promowanie europejskiej tożsamości. Die Tourismuslehre im Grundriss. r r l wspomaganie poprawy jakości produktu turystycznego. iż podstawowym celem polityki turystycznej jest . Polityka Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki. kt re uwidaczniają kierunki polityki turystycznej związane ze społecze stwem. jw.. rystycznej istotne znaczenie ma racjonalne wykorzystanie zasob w pracy i kapitału. to celem og lnym polityki turystycznej pa stwa o dynamicznym stosunku do turystyki jest optymalne zaspokojenie wzrastających potrzeb turystycznych społecze stwa. nr ŻI. poprawę prawnego i finansowego otoczenia turystyki. ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego. Zawistowskiej. Wśrd licznych źr deł infbrmacji o polityce Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki na szczeg lną uwagę zasługują wyniki badar H.fhumanistycznych i ekonomicznych. Trzeba dodać. Wreszcie u podstaw polityki turystycznej paristwa należy widzieć poszanowanie stanu jakościowego środowiskaprzyrodniczego i społecznego. Na przykład w szwajcarskiej koncepcji turystyki cel og lny polityki tury_ stycznej widzi się w . w sferze obsługi ruchu turysty. Zawistowska. Nalezy przy tym brać pod uwagę interesy ludności miejscowej''.. warto podać przykłady jej koncepcji w niekt rych krajach o rozwiniętej funkcji turystycznej2l. występujących w tym sektorze gospodarki narodowej. aby par stwo i wszyscy Austriacy zatrudnieni bezpośrednio lub pośrednio w gospodarce turystycznej osiągnęli możliwie największe korzyści''. Zawistowska wyr żnia trzy skiej w dziedzinie turystyki.. gospodarką i środowiskiem przyrodniczym. og lnie celem narodowej polityki turystycznej jest dążenie do maksymalizacji korzyści z rozwoju turystyki i minimalizowanie kosz- Listę przykład w zagrarticznych ttzeba zan*nąć zarysowym ujęciem polityki turysĘcznej Unii Europejskiej. wzrost liczby turyst w z paristw trzecich w wyniku promocji Europy jako regionu turystycznego. kt rych nośnikiemmoże być turystyka. zwiększenie wsp łpracy w dziedzinie turystyki międzynarodowej...zapewnieniu optymalnego zaspokojenia r żnorodnych potrzeb turystycznych ludnościze wszystkich warstw społecz_ nych. s. iż w dą4eniu do osiągnięcia tego celu w centrum uwagi znajduje się człowiek. wymaganych do ciągłego rozwoju turystyki. Szeroko rozumiane potrzeby turystyczne sąUrzeczywistniane w sferze gospodarki turystycznej.. 22 H. Kaspar. Cel og lny zawiera więc trzy ce_ le cząstkowe. H.: t wznimzwiryanych. przyczynianie się do osiągnięcia ekonomicznej i socjalnej sp jności Unii.Ruch Tury- 2f C. Z punktu widzenia cel w polityki tu- r r zwiększenie możliwościkorzystania z turystyki przez Szersze warstwy społeczne. podniesienie jakości w turystyce unijnej. przyjęcie koncepcji trwałego i zr żnicowanego rozwoju turystyki.

turyStycznejbazy środowiskowej. zatrudnienia. W dokumencie tym stwierdza się' iż gospodar. z uwzględnieniem jej funkcji ir żnorodnych związk w z innymi sferami życia kraju. nizacji gospodarki. Mało r widoczny jest cel o charakterze społecznym. oto niekt re z nich.ać warunki do przebiegu proces w reprodukcji rozszerzonej w sferze i ieszcze nie występują. Konieczne jest tlparcie jej na bilansach potrzeb i środkw realizacji. og lnie mozna powiedzieć. społecznie akceptowanoJ polityki turystycznej par stwa niezbędne jest określeniejej zadali. kredytowa i nwestycyjn a. Ignorowanie tych zalcżnościstwarza barierę pełnego wykorzystania walor w turystycznych środowiskaprzyrodniczego. ze Polska jako kandydat do Unii Euroł pejskiej zastosuje rozwiązania unijne w dziedzinie turystyki. ze podstawę prowadzenia aktywnej polityki turystycznej stanowi pełna świadomość rozlicznych i wzajemrlych związk w turystyki z r żnyrnt dziedzinami życia społecznego' gospodarczego. Można go roboczo zdefiniować następująco: jest to działalność polegająca na zaspokojeniu potrzeb turystycznych społecze stwa. Można w tym go. kształtowaniu optymalnych z punktu widzenia funkcji turystyki rozmiar w i struktury ruchu turystycznego. aktywizacj i branż komplementą1J nych i obszar w słabych ekonomicznie. 7 . W strategii rozwoju polskiej turystyki domi.. Termin ten tnożna ająć zwięź|ej: polityka turystyczna to świadome popieranie i kształtowanie turystyki przez r żnego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swoją działalnością to' co jest ważne dla turystyki. czy. pracy międzynarodowej''. racjonalnym wykorzystaniu zasob w pracy i kapitału w sferze gospodarki turystycznej' Z poszanowaniem środowiska przyrodniczego. liberalna polityka paszportowa i wprowadzenie zasad rachunku ekonomicznego w sferze tzw. W świetle poczynionych spostrzeże(l można podjąć pr bę określenia terminu .r. komercjalizacji. Rola turystyki sprowadza się do wsp łdziałanią w osiąganiu takich cel w strategicznych Polski.restruktury zacji i moder. Możr na je z grubsza sprowadzić do kształtowania rozmiar w. sprzyjający pełnieniu jej funkcji.polityka turystyczna''. UKFiT Warszawa 1994. istotne w WźlfU[. Wreszcie w sferze pozagospodarczej polityka turystyczna i zapewniać ochronę środowiska przyrodnicze- pa stwa 134 135 . politycznego i kulturalnego kraju. na Samo sformułowanie polityki turystycznej pa stwa i tylko werbalne jej głoszenie nie przyniesie zamierzonych efekt w. oraz odbija się na gospodarce narodowej. Rada Ministr w RP przyjęła hłożenia ro gospodarki turyStycznej.. zastosowaniu praw ekonomicznych w sferze gospodarki turystycznej rtraz koordynowaniu rozwoju turystyki. rozw j turystyki oraz stwarzać warunki do ścisłegopowiązallia gospodarki lokalnej z gospodarką turyStyczną.. Godnym uwagi sposobem osiągnięcia wytyczonych cel w jest też urynkowienie całej gospodarki turystycznej przy zachowaniu preferen. Mozna wyrazić nadzieję. Jeślichodzi o polski punkt widzenia na cele polityki turystyczne} to 19 września 1994 r. rozwoju wsp 'ł. Układ tych uwarunkowa jest zr żnicowany. nuje cel ekonomiczny. zasob w pracy żywej i uprzedmiotowioltej. obecnie takie więzi tttulować ttcgo i możliwie pełne ekonomiczne jego usamodzielnienie mogą Sty- gtlspodarki turystycznej Środkiem prowadzenia polityki turystycznej par{stwa jest odpowiednio stymulująca rozwlj turystyki polityka podatkowa. Z kolei w polityce turystycznej paristwa muSZą zostać określono środkii metody osiągnięcia cel w oraz realizacji zada '. Mogą się do tego przyczynić np. ka turystyczna okazała się skutecznym instrumentem realizacji społeczno-gospodarczej paristwa w zakresie. kach polskich. a w ostatecznym rachunku barierę zaspokajania potrzeb społeczltych. watyzacji tej gospodarki. w ujęciu dynamicznym powinna obejmować drozny System zarządzattia turystyką. struktury rzor czowo_przestrzennej i dynamiki rozwoju turystyki. jak wzrost gospodar. s. stabl\izacja makroekonomiczna i ograniczenie bezrobocia23. Przyjęcie zasady pełnej swobody ruchu turyStycznego krajowego i zagranicznego stwarza ważną przesłankę osiągnięcia zamierzonych cel w i realizacji zadar{ polityki turystycznej. W określaniu tych zada niezbędna jest świadomość wzrastającego znaczenia rozmaitych funkcji wsp łczesnej turystyki. 14. R wnież autentycznośćsamorządu terytorial23 hłożeniaro1woju gospodarki turystycznej. cji w sferze polilyki społecznej dla uczestnictwa w ruchu turystycznym mlodzieży i niezalrlożnych grup ludności oraz odpowiedni zakres pry. Działalność parstwa w tych dziedzinach powinna stwarz. Na tle sformułowanych cel w aktywnej.

Ruch przyjazdowy z Zachodu do wybranych pa stlv socjalisĘcz- 136 .. kt rych spełnienie jest wymagane do przekroczenia granicy paristwowej. rozw j gospodarki turystycznej.7. iz prowadzona w Polsce po|ityka turystyczna jest mało aktywna i oderwana od rzeczywistości. czyli do warunk w. jw. d. Powstaje więc problem kontroli prowadzotakiego właśnie nej polityki turystycznej. Nalezy zatem powt rzyć. jako podmioty narodowej polityki turystycznej. Trzeba w tym miejscu przypomnieć. określają gł wne cele. W następnej kolejnościtrzeba wymienić pa stwo.. pODMtOTy pOLtTyKt TURYSTYCZNEJ zadania mogą realizować r żne podmioty. Nie trzeba przypominać. Uprawianie turystyki zagranicznej jest związane zprzekraczaniem granic co najmniej dw ch par stw. Warunkiem tej skuteczności jest kompleksowe oddziaływanie S. 2. tworząnastępujące ogniwa: badanie rynku turystycznego. Warto też zwr cić uwagę na sprawę skuteczności polityki tury_ narodowej przyjazdowej i wyjazdowej . ma całkowitą swobodę decyzji co do warunk w opuszczenia swojego terytorium przez obywateli własnych. polityka turystyczna staje się pasywna' czyli nieskuteczna. budowa infrastruktury turystycznej. Cykl ten. jej nych. przygotowanie kadr na potrzeby turystyki.2.wiz oraz odpraw: celnej. określenie formalności granicznych mieściw sobie sprawy paszport w. w ujęciu planowanie rozwoju turystyki. na mocy swej suwerennej władzy. tj. konstrukcja optymalnego modelu organizacyjnego turystyki. Nalezy tu wskazać na Światową organizację T[rystyki przy oNZ. cyklu turyStyczneqo. Par1stwo nie ma pełnego. naukowego rczeznania co do roli turystyki w życiu społecznym i gospodarczym kraju. badanie wynik w prowadzonej polityki i formułowanie wynikających z nich wniosk w. Wojewodowie jako organy administracji publicznej mogą odgrywać w tym r37 Jak juz zznaczono przy określaniu pojęcia polityki turystycznej. formalnościgranicznych. wode. propaganda turystyczna. Niestety. życie dostarcza wielu przykład w podejścia. warto na zako czenie zwr cić uwagę na sprawę stosunku paristwa do tzw. że za pomocą wewnętrznych przepis w prawnych paristwo może popierać rozw j turystyki między2o stycznej. Turystyki Unii Europejskiej i organizację Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). Rozważając zagadnienie polityki turystycznej pa stwa. jakteż dopuszczenia na swoje terytorium cudzoziemc w oraz określeniaich praw i obowiązk w w czasie pobytu w granicach paristwa.3. do kt rego zunierza się udać. Pa stwo. organizacje i instytucje.ko. często nieracjonalne przeszkody utrudniające swobodny rczw j turystyki międzynarodowej. Wodejki2a. lecz tylko przez Zawarcie odpowiedniej umowy międzynarodowej z innymi par stwami czy też z grupąparistw. Rolę tych podmiot w określają ranga' zakres przestrzenny i rzeczowy podjętych cel w polityki turystycznej. Komitet ds. nadal istnie1ąt żne. że polityka paristwa dotycząca turystyki międzynarodowej wpływa w spos b bezpośredni dodatni lub ujemny na jej rozw j. ze mimo duzego postępu w zakresie łagodzenia formalnościgranicznych i wprowadzania ułatwieri dla zagranicznego ruchu turystycznego. na wszystkie ogniwa tzw. Polityka ta ma więc charakter w pewnym sensie werbalny.r' miejscu zauwaŻyć. dewizowej i sanitarnej. W takim przypadku par{stwo będzie zwiryane postanowieniami umowy i musi dostosować do nich prawo wewnętrzne oraz postępowanie swoich organ w. s. jego organy ustawodawcze i wykonawcze. może też świadomie hamować iutrudniać ruch turystyczny w og le lub tylko w stosunku do określonych par stw. mających istotne znaczenie dla rozwoju turystyki międzynarodowej. Swoboda działania par stwa w tym wzg|ędzie rnoże być oczywiście ograniczona. że turystę międzynarodowego obowiązuje dobra znajomość przepis w w zakresie formalności granicznych obowiązujących w kraju. Mogą mu to ułatwić informatory krajowe i międzynarodowe. Nie są też w pełni znane skutki jej rozwoju. Polityka taprzejawia się gł wnie w stosunku paristwa właśnie zagadnienia formalności granicznych. W warunkach polskich na liściepodmiot w znajdująsię wojewodowie i wojew dzkle sejmiki samorządowe jako podmioty regionalnej wojew dzkiej i międzywojew dzkiej polityki turystycznej. Listę podmiottw otwieĘą instytucje i organizacje międzynarodowe. Organy te. osoby prawne prawa publicznego i prawa prywatnego.. strategie i instrumenty polityki turystycznej w obrębie swoich funkcji. Jeśliparstwo oddziałuje wybi rczo na wymienione ogniwa. Warto dodać.

potrzeba efektywnego działania lub aspiracje kulturalne czy pseudokulturalne. sejmiki. t I I motywacje społeczne. pilot w i przewoźnik w turystycznych) oraz zrzeszenia os b o wsp lnych interesach (np. potrzeba zrozumienia światai jego wydarzer . izby turystyczne. lokalnej polityki turystycznej. Motywacje społeczne to: potrzeba naśladowania lub pr ba zajęcia wyższego miejsca w grupie. potzeba osobistego zobaczenia i dotknięcia tego. polityki turystycznej o charakterze zawodowym. potrzeba opuszczenia kręgu rodzinnego.f" względzie ważnąrolę. potrzeba odbudowy kom rki rodzinnej z przywr ceniem jej struktury i systemu autorytet w. '.rytuał w naśladownictwa". podlegając r żnym napięciom. inspirowania gmin turystycznych. stowarzyszenia zawodowe (np. jest zmuszona do znalezienia miejsca w interesującym ją społecze stwie i do akceptowania z tego tytułu jego . Ich wsp łdziałanie z sejmikami samorządowymi daje znaczące możliwościtw rczego działania. koracji". Motywacje rodzinne lub plemienne to: potrzeba odnalezienia pewnego stylu życia rodzinnego. krajowej polityki turystycznej. Przytoczone uwagi pozwalają na uszeregowanie podmiot w polity_ ki turystycznej według kryterium terytorialnego. Strukturę motywacj i tw orząi r r : r r międzynarodowej polityki turystycznej. związki restaurator w. towarzystwa i biura turystyczne). regionalnej polityki turystycznej. przewodnik w. uniemozliwionego ptzez życie codzienne. Z omawianego punktu widzenia na|eży też wymienić izby gospod arcze. r38 r39 . kt ra: : : : r zaspokoiła swoje najwazniejsze potrzeby pierwszego rzędu. gdy się on okaze zbyt ciasny i ograniczający. potrzeba odpowiedzialności lub pr ba zaimponowania. np. z naturą w szerokim znaczeniu tego I I a podlega r żnym.de- potrzeba zmiany codziennego otoczenia. Układ ich tworzą podmioty: zerwała wszelkie kontakty Słowa. hotelarzy. ich związki. ma dostęp do środkw komunikacji. Lokalną politykę turystyczną mogą skutecznie prowadzić gminy.3 .. I U podstaw tych motywacji znajduje się przede wszystkim pozycja wsp łczesnego człowieka jako osoby.8. częSto Sprzecznym bodŹcom. potrzeba oryginalności lub pr ba wyr żnienia się w grupie. widzi przed sobą otwierające się możliwościpodr zy turystycznych krajowych i zagraniczny ch. fundacje turystyczne i luźno powiązane grupy interes w jako grupy działania w określonych sferach aktywności turystycznej. co pokazują środki masowego przekazu. MoTY1VACJ E PoDRÓżY TU RY5TYCZNYCH I t t I T Wśrd czynnik w pozaekonomigznych stymulujących rozw j tury_ styki znajduje się obszerny układ r żnorodnych motywacji podr ży turystycznych25. mieszka lub przebywa w środowiskuwywierającym określone napodlega r żnym szkodliwym czynnikom wynikającym ztemparozwoju przemysłowego. motywacje rodzinne lub plemienne. okresach roku. rozporządza pewnymi zasobami i wolnym czasem w wybranych ciski. potrzeba kontakt w z innymi cywilizacjami. potrzeba ucieczki od schematu życia codziennego lub zmiany z. motywacje osobiste lub logistyczne.

potrzeba ucieczki od nacisk w zbiorowych.potrzeba uczestniczenia w zyciu dzieckaw okresiejego kształcenia ptzez nauczanie go.c. zależnie od stanu jednost- poffzeba biologiczna kąpieli słonecznej.C. potrzeba ucieczki od wszystkiego' co szkodzi. przez życie ponad Stan w czasie podr zy turystycznej. i to w ciepłym klimacie. tego wszystkiego. 2. Warszawa 1999.odprężenia''. pro_ wadzący do rozwoju sztuki i rzemiosła amatorskiego. SGH. Zawistowska. inspirują podr że pielgrzymkowe i do poszuMotywy religijne kiwania miejsc samotnościw celu prowadzenia medytacji i studi w. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rolwoju turysĘki w Polsce. cją oraz siłą w ćwiczeniach siłowych lub zręcznościowych. konieczność odzyskania zdrowia. zawodowych.T.przesuwanie godzin posiłk w. cenie nakaz w (np. personel lotniczy.1w. wiązkami towarzyskimi. Wsp łcześniewśrd czynnik w rozwoju turystyki motywacje odgrywają coraz większą rolę. I40 14r . inspirują do odwiedzania przyMotywy towarzyskie i etniczne obo- Motywacje osobiste lub egoistyczne: I I potrzeba odzyskania kontaktu z natutą. Middleton. do udziału w imprezach związanych z mym sobie). dokonując obszernej oceny wpływu ochrony prawnej konsumenta na rozw j popytu i podaży turystycznej. potrzeba rozrywki albo zabawy. stanowią podMotywy kulturalne. OCHRONA PMWNA KONSUMENTOW PRo D U KTÓw ru nvsTYczNYcH W grupie czynnik w rozwoju turystyki coraz częściejwymienia się wnież ochronę prawną konsument w produkt w turystycznych.np. H. zabawa i przyjemność stanowią podstawę podr ży w celu wzięcia udziału w zawodach sportowych. np.Monografie i opracowanid' nr 448.T. wywołują aktywność w działalności Motywy związane z ptacą gospodarc zej i zvł iązany m z nią udziałem w konferencj ach. można zaY. noszenie ekscen_ trycznych ubior w).. Marketing w turystyce. potrzeba fizjologiczna' mogąca przyjąć formę działania świadomego i realnego lub zwykłego wypoczynku. opracowaną przez Biorąc za punkt wyjściaklasyfikację cel w podr zy turystycznych. rodzinnych. 54-55. ruchu ftzycznego. kompleks Tarzana albo narcyzm lub jednoczesna potrzeba podobania się innym i podobania się sobie (odpowiadać wyobrazeniu o sa- jaci ł lub krewnych. czego się nie moze robić na co dzie i na odrzu'. spotkaniach i kr tkich kursach oraz obejmuj ą pracę wymagającą podr żowania. religijnych lub potrzeba.3. psychologiczne i edukacyjne stawę podr ży związanych z udziałem w imprezach kulturalnych.. potrzeba posiadania prawa do marze albo pozbycia się swojej codziennej osobowości..'zr b to Sam''. s. imprezach masowych oraz robieniu zakup w czy w celu odwiedzenia np. WTo w celu wykorzystania jej w badaniach turyStyna- za|eżności. albo chęć odzyskania potrzeba koczowania (ucieczki od codzienności).9. rodzinnymi lub zawodowymi. Motywy: rozrywka. wesołych miasteczek. dowiodła tej r ki międzynarodowej. dotlenienia się. 2 v. r wnowagi psychicznej. p|aży w ciepłym klimacie itp. Midd1etonem26 przedstawiŹ stępującą klasyfikację gł wnych motywacji w turystyce. r r r r r : wywoMotywy zwiryane z kulturą ftzyczną oraz fizjologiczne relaksu na łują podr że w celach zdrowotnych. kontakt z innymi cywilizacjami lub przez działalność artystyczną. . potrzeba w iedzy. aspiracj e do efektywnego działani a przez kulturę. potrzeba konkretnego działania albo kompleks . zrealizacją zainteresowar osobistych i odwiedzaniem miejsc interesuj ących pod względem kulturalno-przyrodniczym. 27 H. pozwalający na robienie : : : r r : ki ludzkiej. infantylizm albo kompleks niemowlęcia. wypoczynkowych. Zawistowska w bardzo mądrej i interesującej pracy poświęconej temu zagadnieniu27. poparte wykazaniem się przez dorosłego erudy.

Waznym krokiem do tworzenia w Polsce podstaw prawnych ochrony konsument w usług turystycznych jest Ustawa z Ż9 sierpnia 1997 r. że znaczna r żnica między krajami generującymi i przyjmującymi turyst w pod względem prawnej ochrony konsumenta moze stanowić istotną barierę w rozwoju turystyki przyjazdowej. ustawa zobowiązuje organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego' kt ry proponuje imprezy turyStyczne lub usługi turyStyczne.I2 ust. Rolę tę upatruje się szczeg lnie w kształtowaniu motywacji podr ży zagranicznych obywateli parfutw. ochronie interes w ekonomicznych konsument w. zagtożeniami związanymi ze specyfiką pakiet w turystycznych (np.o usługachturystycznych(Dz'U. spowodu_ je podniesienie poziomu ochrony zdaniem H. kt ra obecnie nie należy jeszcze do parfutw przodujących w dziedzinie prawnej ochrony konsumenta. Zawistowska słusznie podkreślafakt. s. standaryzacja um w i sformalizowane procedury dochodzenia roszcze . Że turyścipochodzący zkraj w. odbierają negatywnie wizerunek Polski. Autorka ta wymienia dwa źr dła zagroże interes w konsument w usług turystycznych: o charakterze podstawowym oraz wynikających ze specyfiki poszczeg lnych rodzaj w produkt w turystycznych. w dziedzinie turystyki. Zawistowska.in. cz. t43 . r r . . nocleg i transport). Jest ona wzorowana na Dyrektywie Unii Europejskiej z 13 czerwca 1990 r.. o podr żach pakietowych. aby wskazał w materiałach promocyjnych w spos b klarowny i dokładny: ot ż polska ustawa o usługach turystycznych w istotny spos b reguluje prawa turyst w. 1. za H. cyfiki poszczeg lnych rodzaj w (usług) turysĘcznych opisują akta prawne Unii Europejskiej. 28 H. zatytułowanym . w tym życiai i zaruądzającej obiektem. gdzie ochrona prawna ich interes w nie jest pozorna. Nalezy się zgodzić z opinią. Zawistowskiejtt . Zawistowskiej ochrona prawna konsument w usług turystycznych jest coraz bardziej doceniana jako stymulator rozwoju za- granicznej turystyki przyjazdowej. Warto przypomnieć. 1). Zavłistowską. 11-12.. koncentruje się na trzech gł wnych sferach: r r r r informacji o warunkach umowy. ochronie bezpieczeristvła życia i zdrowia ludzkiego. Przykładowo. zapewnieniu konsumentom odpowiedniej informacji i edukacji kon- sument w. np. iz ochrona prawna konsumenta.ochrona klienta'' (art. 29Ustawaz29 sierpnia 1997 r. w rozdziale 3. H. zmiany warunk w cenowych. praktyki podw jnej rezerwacji przez Iinie lotnicze oraz związanymi w turystyce. kt rych system prawny ochrony konsumenta ma tradycje i bywa stale W drodze do Unii Europejskiej Polska musi harmonizować swoje prawo z prawem wsp lnotowym m. przez zabezpieczenie dostarczenia nabyw- com pełnej informacji o nieruchomości oraz jednostce organizującej doskonalony. regulującej zasady świadczenia usług turystycznych. w z nabywaniem prawa do korzystania z apartament w wczasowych na zasadzie time. r wnież turyst w. wakacjach i wycieczkach. skutk w niewykonania usługi. jaką jest klient.sharingu. informacji przed wyjazdem. Wdrozenie do polskiego systemu 35 dyrektyw irozporządze . zabezpieczając ich przed nieuczciwymi sprzedawcami usług. zagroŻeniami spowodowanymi stosowaniem I4Ż Kwestię ochrony prawnej przed zagrożeniami vvynikajqcymi ze spe- wy. że turyściodwiedzający Polskę pochodzą z laaj w Unii Europejskiej. Mają one na celu ochronę interes w turyst w przeciwko wprowadzającej w błąd informacji o jakości i zakresie usług hotelarskich. Zapewnia ona skuteczną ochronę słabszej Strony umo- r cenę lmprezy turystycznej lub usługi turystycznej albo spos b jej ustalenia. do kt Ę przywiązuje się tam dlżąwagę.zdrowia oraz interes w ekonomicznych konsument w.Ruch Turystyczny" 1999. szkodą powstałą na skutek utraty lub uszkodzenia bagaży gościhotelowych. nr 8. zabezpieczają przed wybuchem pożaru w hotelu. lecz dynamiczna. odnoszących się bezpośrednio do ochrony konsument w usług turystycznych. warto zauważyć. Harmonizacja prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej Nr 133). o usługach turyStycznych2g. że dyrektywa ta reguluje zagadnienia dotyczące: hgrożenia o charakterze podstawowyln to niepełna i nierzetelna informacja oraz reklama. Zważywszy.Zdaniem H.

tymrazem gościahotelowego. jw.ochrona prawna konsumenta jest szansą dla rozwoju turystyki. m. trzeba systemowo tvłorzyć warunki jej rozwoju. kt re musi spełniać umowa. Posiadanie gwarancji finansowych zaśma stanowić zabezpieczenie roszcze odszkodowawczych. rodzaj. Innym przykładem ochrony prawnej. kt re klient może wnieśćw stosunku do biura podr ży. program zwiedzania i atrakcji turystycznych. Prawa turyst w i ich ochrona znajdują też potwierdzenie ustawowe w zapisie formułującym kryteria kwalifikacyjne.r s r r r r r r zgłosze . Podejście takie do opisanej w tym punkcie za|eżności wić dobrą przesłankę do: 1) tworzenia pozytywnego wizerunku Polski jako kraju przyjaznego dla odwiedzających i mającego atrakcyjne pro_ dukty turystyczne. przez konstrukcję skutecznych mechanizm w prawnych ochrony konsument w usług turystycznych. s. Że po przeprowadzeniu kategoryzacji hotelarstwa zgodnie z duchem ustawy zdecydowanie zmieni się obraz bazy noclegowej turystyki w Polsce. Ż) lansowania mody na wypoczynek w kraju. Zawistowska.Że wymaga to sensownej polityki turystycznej pa stwa. termin powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej lub usługi turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłosze(t.r'1O "". Wym g koncesjonowania ma wykluczyć z rynku tych. 107. omawiana ustawa zobowiązuje organizatot w turystyki i pośredniw turystycznych do posiadania odpowiednich koncesji oraz gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych. liczbę i rodzaj posiłk w. a polskie hotelarstwo przybliży się standardowo do rozwiry.. W przeciwnym przypadku może stać się barierą hamującą u. jego adres i numer telefonu' do kt 'rego klient może się zwracać w razie trudności. jeżeli reaLizacja usług jest uzależniona od liczby i konsekwencje prawne wynikające pośredniczące w zawieraniu um w o świadczenie usług turystycznych.. JeJ rozwoJ Chcąc uczynić. a organizator w turystyki i pośrednik w zobowiązuje do ich respektowania pod rygorem cofnięcia koncesji.. Znaczenie ochrony prawnej. kwotę lub procentowy udział zaliczki w cenie imprezy turystycznej lub usługi turystycznej oraz termin zapłaty całej ceny.mocą w. Ustawa ta przyznaje więc turyścieprawa' chroniąc go. Spora częśćobiekt w będzie miała obniżoną liczbę gwiazdek lub kategorię. Zyskająna tym r wnież turyści' Mając ponownie na uwadze koniecznośćdoceniania w Polsce roli Ustawa szczeg łowo określa wymagania. kt rzy świadczyli usługi turystyczne nieuczciwie. podstawy prawne umowy z umowy. Można spotkać opinie. trzeba z dużąkorzyścią sprawy przywołać w tym miejscu opinię H. nazwisko lub nazwę lokalnego przedstawiciela.. Należy sądzić. wymagania jakościowestawiane pod tym larskich' Zdaniem ekspert względem hotelarzom są wysokie. Ponadto biuro turystyczne przed wyjazdem na imprezę musi podać klientowi: r r w o r k przypadku imprez trystycznych dla dzieci informacje możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem -lub osobą odpowiedzialnąza ruq.. rodzaj i kategorię obiektu zakwaterowania według przepis w kraju pobytu. kategorię lub charakterystykę środkatransportu. jest przywr cenie kategoryzacji obiekt w hotetej ustawy . ale porządkują rynek hotelarski w Polsce. jeślizapewnia poziom ochrony nie niższy niz w krajach pochodzenia gł wnych strumieni ruchu turystycznego. r45 .. kt ra m'in. miejsce i czas trwania postoj w. że obiekty o wysokim standardzie zachowają swoją pozycję..a(t przyjętych w wytycznych hotelarstwa kraj w unijnych. 30 H. kt6te muszą spełnić osoby kieruj ące działalnością zakresie organizowania imptez oraz w 144 ochrony prawnej konsument w produkt w turystycznych w rozwoju dla turystyki. a także przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. pisze: . stanowiącej podstawę budowy długofalowego i realnego programu rozwoju tego sektora gospodarki narodomoze stanowej. miejsce pobytu lub trasę imprezy. Zawistowskiej. klasę.in. Nie trzeba podkreślać. połozenie. z turystyki źr dło istotnych korzyści ekonomicznych.. planowany czas przejazdu.

zagrożeniami w ruchu drogowym oraz z zagubieniem w miejscu nieznanym. jak i zagranicznej. Do najczęściejspotykanych zagrożer{ atrakcji turyStycznych miejsca docelow ego naleŻą klęski żywiołowe' zaniec zy szczenie środowiska przyrodniczego i społecznego oraz zagubienie w miejscu nieznanym. Na skutek tych zdarze recesja w gospodarce turyStycznej światastała się faktem. odwiedzane przez turyst w. Specjaliścioceniają. Wadzieżami. Warto przypomnieć. stan gospodarczy i polityczny. Nie trzeba specjalnie podkreślać. czy jest ono. Kazdego dnia około 750 tys. przytoczone w tablicy 2. a nie czy jest on wysoki.1 o. Wreszcie z bezpiecze stwem turysty ma też bardzo ścisły zwiryek wizerunek miejsca docelowego. ocenia się. Istotne jest więc to. Amerykarisko-brytyjskie naloty na Afganistan. a jedynie co si dmy czuje się bezpieczny.3. że postrzeganie tego problemu przez turyst w i rzeczywistość pokrywają się. ze turyścieuropejscy przestali czuć się bezpiecznie w wielu krajach muzułma skich. BEzPaEczEŃsTwo Tu RY5TÓW Wsp łczesny turySta przywiązuje coraz większe znaczenie do bezpiecze Stwa. r znego rodzaju klęskami żywiołowymi (np. zanieczyszczeniami środowiska przyrodntczego i społecznego. że drugąbardzo istotną grupą zagadnier{ bezpiecze stwa turyst w w Polsce są zagrożenia w ruchu drogowym. opinie innych os b o miejscu docelowym. że stabilizująca się sytuacja polityczna i promocja przywr cą powoli stan sprzed 11 września 2001 r. ze Stopie bezpiecze stwa mienia zaleŻy od stopnia wykrywalności jego kradzieży. Materiały MSwiA informują. przyzwyczajenia i potrzeby potencjalnych turyst w. Warto w tym miejscu zauważyć. Należy zaznaczyć. os b wsiada w USA do samolot w. czy nie jest. Wizerunek miejsca do- stwem turyst w można odnieśćdo składnik w lokalnego' regionalnego z szeroko pojmowanym bezpiecze - celowego bardzo często decyduje o tym. Dostępnośćkomunikacyjna miejsca docelowego może być źr dłem przestępstw przeciwko życiui zdrowiu turysty. pożary. gdzie zmniejszyła się wydatnie liczba pasażer w i rezerwacji oraz nastąpił spadek zatrudnienia rzędu kilkudziesięciu tysięcy os b. Potwierdzi to prawdę. samolot w. iż zagroŻenia w ruchu drogowym wynikają z dw ch źr deł: r46 147 . r żnymi formami ktadzieży. Po zamachach na World Trade Center w Nowym Jorku i Pentagon w Waszyngtonie 11 września 2001 r. w tym przed terroryzmem oraz narkotykami. Bezpiecze stwo turyst w krajowych i zagranicznych jest funkcją opinii o nim. zagrożeniami w ruchu drogowym. Nalezy sądzić. ludzie zaczę|i się bać podr żować. co turyścisądzą o poziomie bezpiecze(lstwa. Dotyczy to zar wno turystyki krajowej. że gł wne elementy wizerunku produktu turystycznego to doświadczenia historyczne miejsca docelowego. wpływ medi w. doświadczenia turysty w podr żach oraz bezpiecze stwo w czasie podr ży do miejsca docelowego i pobytu w nim. Gospodarka turystyczna najboleśniej odczuła spadek koniunktury i aktywności gospodarczej. 1. poczuciem zagubienia w nieznanym miejscu. ostrośćproblemu bezpieczeilstwa podr żowania i pobytu w Polsce podkreślaj ą statystyki doty czące Łładzieży. że wsp łcześniewarunkiem uprawiania turystyki zagranicznejjest istnienie w miejscu docelowym sytuacjibez napięć politycznych orazbez zagroże utraty zdrowiaiŻycia. Infrastruktura turystyczna miejsca docelowego moze się wiązać z przestępstwami przeciwko życiu i zdrowiu. zwłaszcza samolotami. W dodatku jest to niematerialny i subiektywny składnik produktu turystycznego obszaru. zwłaszcza samochod w i w hotelach. czy też niski. w tym terroryZmu. Dotyczy to gł wnie linii lotniczych i hotelarstwa. protesty przeciwko nim w krajach Bliskiego Wschodu oraz konflikt palestyr sko-izraelski spowodowały. powodzie). zagroże w ruchu drogowym.2. iż turystyka międzynarodowa jest barometrem sytuacji politycznej świata czy regionu. że codziennie nad krajami Unii Europejskiej wzbija się w niebo 25 tys. warunki kulturowe. klęskami żywiołowymi i zagubier w miejscu nieznanym. iż samoch d to gł wny środek transportu turyst w odwiedzających Polskę i podr zujących po niej. Problem potrzeb związanych lub krajowego produktu turystycznego i uwypuklić jego znaczenie. Bezpiecze stwo przemieszczania się i pobytu w sferze turystyki zapewnia ochrona tury_ sty przed: : r s r s r przestępstwami przeciwko zyciu i zdrowiu. Warto dodać. wybierając kierunek podr ży i miejsce docelowe.

w stosunku do 1997 r. W strukturze rodzajowej obiekt w noclegowych turystyki dominują I95.9vo całości..Ż tys.4 tys. miejsc w por wnaniu ze stanem z 1998 r. warunkują działania skutkujące poprawą bezpiecze(tstwa podr - Jak wiadomo z rozważari o czynnikach rozwoju turystyki. W Polsce Stosunek ten wynosił 12 w 1995 r. słabo rozwinięta sieć dr g dwujezdniowych i autostrad oraz postępująca degradacja dr g). Jak podaje GUS' 31 lipca 2000 r. i w 1999 r. zwłaszcza zagranicznej przyjazdowej. og lnej liczby miejsc W okresie 199'1_Ż000 nastąpiły zmiany w poszczeg lnych rodzajach obiekt w. Warto dodać. czyli 48.1.]. iż pełna funkcja wsp łczesnej informacji turystycznej obejmuje opr cz informowania turysty takŻe doradztvło.Reszta miejsc była wykorzystywana w sezonie letnim. Zdaniem specjalist w cel ten mozna osiągnąć przez promocję rynku polskiego za granicą i w laaju oraz informację turystyczną. TURYSTYCZNY 3.oa KRAJOWY ffi wpływem alkoholu). w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych o 3. LICŹ'BA KRADZTFZY STWERDZONYCH NA 100 TY5. Absolutnie niezbędne są także działania władz parstwowych i samorządowych mające na celu poprawienie wizerunku Polski jako kraju bezpiecznego i przyjaznego dla turyst w. oferowały one łącznie ponad 668 tys. Nadal utrzymywał się w tym .. miejsc noclegowych. ze stylu jazdy po polskich drogach (nieprzestrzeganie przepis w o ruchu drogowym.4 tys.Baza noclegowa turystyki''. iż liczba miejsc całorocznych wzrosła o 47. lMlĘDA(NARoDowY RUCH KMJOWY RUCH TURYSTYCZNY CHAMKTERYSTYKA BAZY NOCLEGO eicii} ]:ii Norwegia Niemcy Francja 4 5'77 3 894 3 849 466 114 511 35 33 Austria Finlandia Węgry Czechy Polska klandia 2 2 2 I 1 649 619 591 "t90 4t 263 185 I 748 1 370 W rezultacie. słabe umiejętności kierowc w i jazda pod Ze stanu sieci noror.. miejsc. miejsc. liczba obiekt w noclegowych wynosiła 86Ż6 (bezpokoi gościnnych). w grupie komplementarnych d br turystycznych gł wne miejsce zajmuje szeroko rozumiane hotelarstwo. Liczba miejsc całorocznych wyniosła 327 tys.7 tys. Dotyczyły one liczby i standardu obiekt w. MlEszKAŃcoW w PoLscE l w WYBMNYCH KMJACH EURoPY NA PODSTAV/IE DANYCH INTERPOLU Z 1999 R. Dalszy rozw j turystyki w Polsce..77o ośrodkiwczasowe ..r dr g w Polsce (niedostosowanie dr g do zwiększającego się ruchu pojazd w cięzkich. natomiast w Unii Europejskiej tylko 4. obiekty te obejmowały Ż7. opiekę i pomoc.1 tys.1. w pozostałych obiektach niesklasyfikowanych o 3Ż. a w kwaterach agroturystycznych o 2. wysoki jest też stosunek liczby zabitych na 100 wypadk w drogowych.1. ostatnie lata przyniosły istotne zmiany bazy noclegowej turystyki w Polsce.|iczba wypadk w drogowych w Polsce jest duża. Warto doda . Tablica 2. i$ińfi ]. zanotowano wzrost liczby miejsc noclegowych w hotelach o 9. W oficjalnej polskiej statystyce hotelarstwo jest ujęte w rozdziale . 3.1.noclegowych w 2000 r. zowania po Polsce oraz pobytu w miejscowościach turystycznych.6 tys. W por wnaniu z 1997 r.

'. sTRUKTUM PME5TRZENNA oB|EKTÓW HoTELAR5K|CH %) '. Żr dlo: Turystyka w 2000 r..r.9 8. i 51 858 w 2001 r.8 Ż3... Jak podaje GUS.. s' 33Ż 285 2 gwiazdkt I gwiazdka 260 2001.8 tys. Podaż usług hoteli wztasta. .8 21.1 23. dane przedstawiają się. Warszawa 2001. 150 w 2000 r.. na polach biwakowych o ponad 17 tys..1 6'Ż 8. ze Zaobserwowany ostatnio wzrost liczby hoteli dwu.0 6.. Warszawa 2001' 151 .pozostałe obiekty nieklasyfikowane'' z 51 tys.. jak pokazano w tablicy 3. .. motele i PensjonatY 18.3 16. ponieważ utrzy_ muje się na rynku zapotrzebowanie na obiekty noclegowe o średnim w polscE (w Tablica 3.i trzygwiazdkowych jest zjawiskiem korzystnym. r.8 '1 32.-:.0 4 gwiazdki 3 gwiazdki Źr dło: MaĘ Rocznik Statystyczny 2001.:'i].9 5. porządkując polskie hotelarstwo..1 3.9 2. .4 I 1. Strukturę obiekt w hotelarskich w 2000 r.w ośrodkachwczasowych o 55. '. obrazu polskiego hotelarstwa dopełnia struktura przestrzenna Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa2002. :.'1. i w domach wycieczkowych o 4. GUs. że w wyniku wprowadzenia w Życie ustawy o usługach turystycznych proces kategoryzacjibazy noclegowej prowa_ dzi do zmian jej struktury rodzajowej......5 s..1.4 5.O 10....r . OBIEKTY HOTELOWE W POLSCE W 2000 R.9 47..4 25. standardzie..0 1.. Zachodniopomorskie 19. . zŻO0O r. .. STRUKTUM OBIEKTOW HOTELARSKICH (W %) Hotele. GUS. Ze względu na szczeg lną rolę hoteli w strukturze obiekt w nocle..3 5. gowych..7 5 gwiazdek 6 41 2.3 1 6. liczba obiekt w hotelowych w 2000 r....0 Warto pamiętać.45 000 w 1997 r.2.5 71.5 tt. . Z punktu widzenia obsługi turyst w zagranicznych jest to zmiana korzystna. Pomorskie Małopolskie Dolnośląskie Warmir sko-Mazurskie Ś1ąskie 6.::. kt ra wynosiła 40 3Ż7 w 1995 r.4 3..7 14.6 9. okresie spadek miejsc noclegowych Tablica 3. wynosiła 9Ż4.9 11.25.':-. s. ..4 33. . aprzede wszystkim w obsłudze ruchu turystyczne1o' warto im poświęcićkilka uwag og lnych. Mazowieckie Razem Bliższą charakterystykę obiekt w bazy noclegowej turystyki ułatwia poznanie ich struktury rodzajowej.trr.1 14Ż' 2.0 Ż'|. w t997 r.'7 Domy wycieczkowe Schroniska i schroniska młodzieżowe 2..3.9 tys.9 7.lllll .... Tablica 3.i:. t:..ii fąliiil.2. do 83. Wyrazem tego jest wzrost liczby miejsc noclegowych w grupie .0 79.. .3).6 r0. : is{. Jeś|iprzyjmiemy jako kryterium ka_ tegorię jednostki. przedstawiono w tablicy 3.5 15. co potwierdzaliczba pokoi.:r. Należy teŻ podkreślić.:L:..0 '71.6 tys. . według wojew dztw (tablica 3. . 7.8 ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe Kempingi i pola biwakowe Pozostałe obiekty 10) t.

4. g w. za 5-7 |at w turystyce nadmorskiej weźmie udzial około 8 mln urlopowiI Według Instytutu Turystyki w Warszawie w krajowych podr żach długookresowych uczestniczyło w 2001 r. Jeślichodzi o środektransportu. 63vo w 1997 r. sTRUKTUM wYJAzDoW PoLAKÓW w wlEKU 15 LAT %) . s. tzn. r52 153 .637o w 1999 r... jak i kr tkookresowych' należy tłumaczyć.:. 57vo w 1996 r.. W przypadku podr ży kr tkookresowych kolejnośćwskazari jest odwrotna dominują odwiedziny u krewnych oraz u znajomych (54To) nad celami turystyczno-wypoczynkowymi (2880). i36vo podr ży kr tkookresowych przypadło na okres tetni. kt rym odbyto I27o podr ży długookresowych oraz I97o podr ży tł t- kr tkookresowych nieco więcej .::. lwlĘcEJ W LATACH 2000-2001 (w Tablica 3.. Wskaźniki aktywnościmiały następującą wartość|:54vo w 1995 r. korzystali gł wnie z nocleg w u krewnych i znajomych.r 1l1. bo I8vo. odnosiło się to do 437o uczestnik w wyjazd w urlopowo-wakacyjnych i 6OVo uczestnik w wyjazd w kr tkookresowych.. ze odbyły one ponad 17 mln podr zy i skorzystały ze I78 mln nocle- Turystyka polska 200I. weryfikującej stan faktyczny na rynku biur podr ży. W strukturze cel w podr ży dfugookresowych najczęściejsą wy_ mieniane cele turystyczno-wypoczynkowe (5Żvo).:'1:. gdzie wypoczywało ponad 5 mln Polak w. W roku 2001 turyścikrajowi.11 '. Stosunkowo niewielkie angażowanie się pośrednik w turystycznych w organizację podr zy moze Sygnalizować pewną nieporadnośćbiur podr ży na rynku turystyki krajo- kookresowych. Proces wdrażania ustawy o usługach turystycznych..3. a ży długookresowych było związanych Z Sezonem zimowym. obejmująca podr że Polak w po kraju (co najmniej z jednym noclegiem poza miejscem stałego zamieszkania). składa się z wyjazd w urlopowo-wakacyjnych (trwających co najmniej 5 dni) i wyjazd w kr tkookresowych (do 4 dni). W okresie I995_Ż00I obserwuje się istotne wahania poziomu aktywnościturystycznej Polak w. og lnym spadkiem przewoz w oraz poszefiLającym się marginesem ub stwa społecze stwa. czyli urlopowo-wakacyjnych. Ponad 617o podr ży długookresowych.1. Ż0. i 567o w 2001 r. w 200I r. Wyjazdy urlopowo-wakacyjne Wyjazdy kr tkookresowe 34 37 32 34 1999. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999' GUs' Warszawa Niekorzystne zmiany w aktywności turystycznej Polak w w podr Żach zar wno długookresowych. w taki spos b wyjechało 83vo os b w ramach podr ży długookresowych i 85vo w ramach podr ży terminowych. Po! Warszawa ŻO02. 6lvo w 1998 r.. co ma ścisły związek z wysoką stopą bezrobocia.2. TURYSTYKA KMJOWA . czyli około 10 mln os b.60Vo w 2000 r. Wśrd turyst w krajowych modny był wypoczynek nad morzem. odbyły one ponad 36 mln podr ży i skorzystały z ponad 61 mln nocleg w. to w podr zach krajowych dominował transport drogowy.:'1i. Na drugim miejscu uplasował się autobus kursowy.4). 187. co wyraŻa się liczbą 10 mln os b.Wskaźniki sezonowościkrajowych podr podr ży turystycznych w 2001 r.'Ęlko I2?o wej. W roku 2001 Polacy skorzystali z samochod w przy 59vo podr ży wakacyjno-urlopowych i 6lvo wyjazd w kr tkookresowych. Z oszacowa Instytutu wynika. Ważnym elementem charakteryzującym turystykę krajową jest struktura wyjazd w Polak w w wieku 15 lat i więcej w latach Ż000_Ż00I według czasu trwania podr zy (tablica 3. Podobnie jak w latach ubiegłych. Natomiast w krajowych podr żach kr tkookresowych wzięło udział 34vo badanych.1. ponad 3Ż7o badanej populacji. nie przyni sł tu jak na razie istotnych zmian.pQp$:.. bez pośrednictwa biur podr ży.ii1. Autokaru uŻyto ptzy obsłudze 67o podr1ży długookresowych i 8vo podr Ży kr 'tkookresowych. Tirrystyka krajowa. nie uległy istotnym zmianom w stosunku do lat ubiegłych. Zdaniem ekspert w. na drugim miejscu zaśodwiedziny u krewnych i znajomych (33vo). dominowały podr że organizowane samodzielnie. podobnie jak w latach poprzednich. s.

uregulowa taryfowych i promocyjnych. kt ra r znie się nasila w czasie. W strukturze rodzajowej turystyki kwalifikowanej dominowała turystyka piesza nizinna i g rska (64.8 Małopolskie Pomorskie Dolnośląskie 11.8 6. Ważne jest wydfużenie sezon w turystycznych. 75.3. zwłaszcza turystycznej.8 13.5va w stosunku do roku poprzedniego. ma nier wnomierne nasilenie na obTablica 3. CHAMKTERYSTYKA PRZE5TRZENNA TU RY5TYK| WEWNĄTRZKMJoWEJ 3. ze pozostałe wojew dztwa nie mająznaczenia na rynku usług noclegowych. Znajomośćjej rozkładu w poszczeg lnych miesiącach roku ma istotne znaczenie ekonomiczne dla gospodarki.4 śĘskie Mazowieckie Wielkopolskie Razem Sezonowośćjest jedną z podstawowych cech turystyki.. znaczących pod względem funkcji turystycznej. R żny jest w związka z tymichudzial w og lnej liczbie uczestnik w turystyki wewnątrzkrajowej. w. kompensowaną przez zwiększoną frekwencję i lepsze rczłożenie podr zy turystycznych w czasie. z czym się wiążą liczne kwestie z zakresu marketingu. Żr dło MaĘ Rocznik t54 Stopier wykorzystania miejsc noclegowych łącznie w hotelach. szarze kraju. Wzrost ten był rezultatem zwiększenia liczby nocleg w w czasie pobyt w urlopowo_ -wakacyjnych i wzrostu koszt w wyjazd w kr tkookresowych. RozKŁAD czAsowY TURYSTYK| Tlrrystyka wewnątrzkrajowa.. cz względem ich udziału w og lnej liczbie udzielonych nocleg w. os b. W podr ży często korzystają z własnego samochodu. WEDŁUG WoJEwoDzrw Zachodniopomorskie 19.5.1 wEwNĄTRzKRAJowEJ 3. że Polacy korzystający zmożliwościwypoczynku w kraju wyjeżdżająco najmniej dwa ra_ zy w roku. kt rych lączna długość 1990 r. Przy uwzględnieniu progu 5vo i powyżej og łu nocleg w udzielonych w 2000 r.Jak wynika z szacunk w Instytutu Turystyki. na 7 nowych wojew dztw. Polacy wydali w 1998 r.7 I 1. Wahania sezonowe ruchu turystycznego powodują wiele konsekwencji natury ekonomicznej i organizacyjnej. że w 1998 r. warto do_ dać. NOCLEGI UDZIELONE TURYSTOM W 2000 R. Poszczeg |ne wojew dztwa charakteryzuje bowiem r żny poziom warunk w przyjęcia turySt w krajowych i zagranicznych.2 6. Wiadomo. na krajowe podr że turyStyczne prawie 17 mld PLN. a w 2000 r. z kt rych skorzystało 676 tys. układ tej listy pokazano w tablicy 3. Ważnym elementem infrastruktury turystycz_ nej są szlaki g rskie i nizinne.).37o uczestnik w w 2000 r.4 Statystyczny 1999. rozumiana jako suma turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej. co oznacza wzrost o 9.1. Wyniki badar Instytutu Turystyki informują.7 5.5. Jak widać. 45 74I kJn. według miesięcy pokazano w tablicy 3. że koncentracja ruchu turyStycznego występuje w sezonie letnim lub zimowymi zaleŻy od og lnych warunk w recepcji turystycznej w poszczeg lnych wojew dztwach.4vo og lnej liczby nocleg w udzielonych uczestnikom turystyki wewnątrzkrajowej przypadało w 2000 r.6. Nie oznacza to naturalnie.4. 75. wycieczek. modernizacjibazy hotelowej. Doceniając walory społeczne turystyki kwalifikowanej. jw. Z kolei wydłużeniesezon w turystycznych moze utrwalić pozytywną tendencję do skracania czasu pobytu. PTTK zorganizowało ponad Ż6 tys. można określićrangę wojew dztw pod - . Utrzymując podział obiekt w noclegowych turystyki właściwydla 2000 r. 155 .wy_ w nosiła 37 600 km. motelach i pensjonatach w 2000 r.

7 46. PODSTAWOWE ZAGADNIENIA ROZWOJU TURYSTYKI W POLSCE Na wstępie należy powiedzieć. Ekonomiczna funkcja była pomijana. środowisko miejsca docelowego. w Następnym problemem wymagającym podkreślenia jest konsekwentne wdrazanie przyjętej Strategii ro1woju p7ajowego produktu tu' rysĘcznego Polski.9 39.3 28.że społeczue funkcje turystyki zar wno krajowej. Jako jego silne Strony r57 . budownictwo) i stymulatora poprawy infrastruktury' Takie proturystyczne ujęcie polityki ekonomiczĘ palstwa wymaga odpowiedniego wsparcia politycznego i finansowego. trzeba rozwiązać kilka problem w.1. planowane kampanie promocyjne w celu zmiĄY wizerunku. wzrostu zatrudnienia i wpływ w budżetowyc1. Jednocześnie warto podkreślić. kulturowe i społeczne. Styczeri 31'Ż 36. nej oraz inne usługi.9 Lipiec Sierpier{ 43. Kluczowym elementem polityki ekonornicznej par{stwa powinno być traktowanie turystyki gł wnie jako waŻnego sektora gospodarki narodowej oraz jako istotnego źr dła 66chod w dewizowych.1 Luty Marzec Kwiecieri Maj Czerwiec 46. kt re juz są udostępnione. istnieniu zr żnicowanych rynk w turystycznych.procesie rozwoju turystyki. Podstawową Sprawą dla rozwoju turystyki zgodnie z modelem Europy Zachodniej. W poprzednim ustroju turystyka byłarozwijana gł wnie ze względu na jej walory społeczne i miała przede wszystkim charakter socjalny. do kt rego Polska dąży.8 40. nasycenie sieci4 sprzedaży detalicz- dostępnośćmiejsca docelowego. og lny pro' dukt turystyczny Polskijest w nim rozumiany jako układ następujących składnik w: r r : r : I : ) : modernizacji niekt rych element w).6. znaczącej bazie obiekt w turystycznych i wczasowo_wypoczynkowych. cena płacona przez turystę-konsumenta. stworzone przez człowieka. oparty na: w kraju oraz określenie roli turystyki y 1ąpdowej polityce i stra' tegii rozwoju. częściowo juz rozwiniętych. Warto przypomnieć kilka 1agadnie(t zwiry'anych z tym dokumentem. WYKOMYSTANIE MIEJSC NOCLEGOWYCH W HOTELACH. podlegają rozwojowi lub mają możliwościrozwoju.1 45.9 36. jak i zagranicznej nie powinny być pomijane . Z marketingowego punktu widzenia. d. WEDŁUG MlEslĘcY Tablica 3. aktywny wypoczynek i inne oferty wypoczynku. Aby w pełni wykorzystać ten potencjał . 2 także jako katalizatora rozwoju innych dział w gospodalki narodowej @kich jak przemysł' rolnictwo. wizerunek miejsca docelowego.6 Wrzesie Paździerrlrik Listopad Grudzieri og łem 3. rnimo że na świecietusekryStyka jest jednym z największych i najszybciej rozwijających się europejskich planach tor w gospodarki oraz odgrywa ważną rolę w rozwoju. czynniki eksploatacyj1o i regulacje rządowe.MoTELACH l PEN5JoNATACH W 2000 R. transport w miejscu docelowyill. infrastruktura i usługi miejsca docelowego. lzy|i baza noclegowa i żywieniowa. ze Polska ma |iczący się potencjał rozwoju turystyki krajowej i międzynarodowej. kt rą opeślają: infrastruktura ftansportowa.4 43. jest polityczna stabilizacja 156 Warto w tym miejscu zasygnalizować opinie ekspert w zachodnich odnośnie do polskiego produktu turystycznego.5. sprzęt. usfug i infrastruktury og lnej (przy założeniuniezbędności atrakcyjnych walorach turystycznych.5 37. atrakcje przyrcdnicze.

*A. etniczna wiejską: agroturystyka. podr że motywacyjne. trasy kulturowe. w strategii przypisywano tej strukturze następuj ące zadania: by wszechnie w krajach Unii Europejskiej. W Strategii zaleca się powołanie do życia przede wszystkim narodowej organizacji turystycznej (NoT). turystycznej oraz środkw pomocowych z program w Unii Europejskiej na optymalizację form marketingu polskich produkt w zgodnie z zaleceniami dokumentu. s. promowanie dalszego rozwoju turystyki w Polsce wśr krajowych 'd instytucji rządowych oraz opinii publicznej. 5) ciekawe wybrzeże morskie.1) zły stan urządze sanitarnych. przygraniczną i tranzytową: wszelkie oferty adresowane do tury- i kulturalną: wybitne wydarzenia kulturalne. l9_Ż3. indywidualne pobyty służbowe. a więc struktury spotykanej po- n r r r . turystyka na obszarach chronionych oraz atrakcj e związane z życiem na wsi. Trzeba dodać. Strategia obejmuje szeroki zakres działaf1 jakie powinny zostać podjęte w tej sferze do 2010 r. że tworzenie polskich marek turystycznych polega na opracowaniu kompletnej. rekreacyjną i specjalistyczną: |iczne dyscypliny związane z wodą (żeglarstwo). 4) warunki do uprawiania turystyki aktywnej. kulturalne miast i miasteczek. mozliwości dokonywania zakup w przez sąsiad w z zł 7) granicy. ścinność. seminaria. kzyczyni nie uczyni z Polski cel atrakcyjnych wyjazd w turystycznych. imprezy targowe.ązane z ruchem tranzytowym. 6) zła organizacj a nielicznych przejśćgranicznych. Gł wnym celem Strategii jest określenie dla potrzeb rządu oraz się on do zwiększenia zatrudnienia. Do osiągnięcia cel w strategicznych turystyki polskiej niezbędne są Sprawne struktury organizacyjne.Plany rozwijania produkt w markowych obejmują następujące rodzaje turystyki: 2 nia w turystyce.wymienia się: 1) korzystne położenie komunikacyjne Polski w Europie. Pierwszym kierunkiem działaniajest stworzenie i promocja markowych produkt w turystycznych. 3) zabytki architektury. wsp lna dla sektora publicznego i prywatnego o charakterze pararządowym' miała- Drugim gł wnym kierunkiem działaniaujętym w Strategiijest modernizacja struktur znządzania turystyką polską. 5) niedostateczny poziom usług telekomunikacyjnych i informacji turystycznej. Natomiast układ słabych s/ron produktu tworzą: 1) brak pozytyw. 8) niski stopierl bezpieczeristwa publicznego i niedocenianie ptzez władze j ego znacze- st w przebywających w 50-kilometrowym pasie przygranicznym (także przyjazdy w celach handlowych) oraz oferty zwi. 6) go. a jednocześ_ prowadzić działalnośkoordynacyjną w sferze marketingu. tlr ll. samorządowych koordynację rozwoju nowych produkt w markowych tworzonych i gospodarki 158 . miejską biznesową: kongresy. specjalistycznej oferty dla turyst w. aktywną. walory kulturowe i bogata historia. nego wizerunku Polski na arenie międzynarodowej. Trzeba podlaeślić. 4) słaba dostępnośćkomunikacyjna atrakcyjnych region w i niski poziom usług motoryzacyjnych.usytuowanie konkurencyjnego działania.z. 2) og lnie nisld standard zakwaterowania i gastronomii na tle norm międzynarodo. konferencje. przyniesie wymierne korzyści gospodarce turystycznej i przyczyni się do rozwoju regionalnego Polski.ktualności Turystyczne'' l99't. koncentrowanie środkw rządowych. organizacja ta.że w Strategii kładzie się nacisk na zr wnoważony rozw j produktu tury_ stycznego przynoszący istotne korzyści natury ekonomicznej krajowi i regionom. zr żnicowany krajobraz i obszary nieskazonej przyrody. wędr wki piesze. jeździectuto' turystyka przyrodnicza. badania polskich i zagranicznvch rynk w turystycznych. ekoturystyka.przy czym musi to być oferta wysokiej jakości. 2) ciekawy. r r r r . wych. ze szczeg lnym uwzględnieniem autostrad. kt re umozliwią optymalne produktu turyStycznego w kraju i za granicą. 3) niski poziom usług turyStycznych w innych sektorach.Zdaniem ekspert w kreowanie produkt w markowych wpłynie na podwyższenie jakości usług. kulturą ludową i tradycjami. dziedzictwo polskiej gospodarki turystycznej konkretnych kierunk w i metod . markowych. azwlaszcza promocji polskiego produktu turystycznego.

nr 62. ustawę o Polskiej organizacji Turystycznej (PoD3. Wiadomo. że zalecenia Strategii zostały już podjęte ptzez władze pa stwowe. Zadaniem Funduszu będzie Ustawa dopuszcza tworzenie regionalnych i lokalnych organizacji rozwoju turystyki o podobnym zakresie dzialania na obszarze np. że rczw j gospodarki turystycznej. wojew dztwa czy gminy. PoT realizuje swe zadania we wsp łpracy z: r : r jednostkami samorządu terytorialnego. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz Stowarzysze(t dzialającychw tej dziedzinie (art. rzuĘe na skalę pretej struktury w środowisku. na zasadach określonych w umowie zawieranej między tymi organami a jednostkami PoT. co ma negatywny wpływ na poządane tempo przekształceri w turystyce polskiej. inicjowanie. nych. wymaga stosownych kapitał w inwestycyjnych. 13 i 14). iż PoT nie notuje widocznych sukces w w realizacji swoich zada ustawowych. i wyposażyłją ustawowo w inne środkidzialania (alt. zachęcając ich do kapitałowego angażowania się w polską turystykę. Zakłesy przestrzenny i rodzajowy jej działalnościpromocyjnej oraz kooperatywnej są jak dotąd jednostronne i mało dynamiczne. Stąd w Strategii za|eca się powołanie Polskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych. samorządu terytorialnego i organizacji zrzeszających przedsiębiorc w z dziedziny turystyki. z 7999 r. 1).r Należy stwierdzić. zapewnianie funkcjonowania i rozwijania polskiego systemu informacji turystycznej w kraju i na świecie. jako instytucji wspierającej roz_ w j inwestycji turystycznych w Polsce. okolicznośćta r r r r promocję Polski jako kraju atrakcyjnego turystycznie.. Z perspektywy Ż002 r. polskimi przedstawicielami zagranicznymi w zakresie zada(twykonywanych za granicą. Regionalne i lokalne organizacje turystyczne (RoT i LoT) mają stanowić forum wsp Ęracy przede wszystkim samorządu terytorialnego i biznesu turystycznego. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz stowafzyszeniami działającymi w tej dziedzinie. atrakcyjnego tu3 r r r s rządu polskiego. Istotną cechą tych organizacji jest r żnorodnośćformalna i organizacyjna. l. mienie przedsiębiorstwa pa stwowego Polska Agencja Promocji Turystyki. akcje Polskiej Agencji Rozwoju Turystyki s. Ma ona wzmocnić promocję Polski w dziedzinie turystyki w kraju i za gtanicąoraz tworzyć warunki wsp łpracy organ w administracji rządowej. a zwłaszcza widoczna poprawa jakości usług. iż ta ważna struktura na rynku turystycznym ożywi się oraz przyjmie odpowiednie tempo aktywnościw kraju i za granicą. 160 161 . tworzone w obrębie obszaru wojew dztwa lub innego. Nalezy mieć nadziej ę. opiniowanie oraz wspomaganie plan w rozwoju i modernizacji infrastruktury turystycznej . Jak na razie sieć tych organizacji jest zbyt ograniczona w kraju. Będzie on także prowadzić działaŁnośćpromocyjną wśrd inwestor w zagranicznych. zagranicznych bank w działających w Polsce. wykonywanie innych zadar powierzonych przez organy ijednostki.U. Że według Strastizu tegii miała to być orgarizacja pararządowa. Do zada PoT-u ustawa za|icza: rystycznie subregionu w formie stowarzyszeil |ub związk w stowarzyszeri. organiza cjarri zrzeszaj ącymi przedsiębior c w z dziedziny turystyki. Bank Inwestycyjny. kt rego celem będzie wspieranie inwestor w zainteresowanych budową i modernizazapewnienie dostępu do korzystnych kredyt w i innych funduszy.A. Europejski Dz. Skarb Par stwa przekazal na rzecz Polskiej Organizacji Turystycznej l stycznia 2000 r. Kapitał założycielskiPolskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych będzie pochodził od następujących akcjonariuszy: cją vrządzer infrastruktury turystycznej. Sejm RP uchwalił Ż5 czerwca 1999 r. Trueba dodać. Trzeci gł wny kierunek działa w ujęciu Strateqii sprowadza się do stworzenia funduszu inwestycyjnego. o kt rych mowa w art. trzeba zauważyć. Warto przypomnieć. jak np. organizacje te mają stanowić Swego rodzaju przymierze r znych instytucji i przedstawicieli biznesu zajmujących się rozwojem turystyki na określonym obszarze. ze PoT jest par stwową osobą prawną' nadzo_ rowaną przez właściwegoministra. polskich inwestor w oraz polskich przedstawicielstw turystyczmiędzynarodowych instytucji finansowych.

może nawet przeżywa kryzys. kt re powinny objąć: r r r r r r r r r rozw j produkt w markowych. inne zaśdotycząog lnych warunk w rozwoju turystyki zbliżonych do rozwiązar{ w krajach Unii Europejskiej. uległ likwidacji cen- XXI w. kultury fizycznej i turystyki (UKFiT).1. Jedne są bezpośredniozwiązane z rozwojem produktu turystycznego. trzeba chociaż zasygnalizować koniecznośćzwiększenia udziału struktur paristwa w rozwoju turystyki. natomiast kształtowanie polityki turystycznej pa stwa. Dane statystyczne obejmują więc w zasadzie liczbę . a r63 . że w 2000 r. zajma1ąc w niej nalezne miejsce. 2) rea|izację Program w Krajowych i 3) powołanie do życia struktur organizacyjnych zdolnych do działa w wa_ runkach wolnorynkowych. Realizacja tych problem w będzie prowadzona w ramach Program w Krajowych. oczekiwania pozytywnych przekształce w polskiej turystyce od lat rozmijają się z rzeczywiI6Ż gu jednego roku wyjezdza do określonego kraju. organizowanieimprez. gwarantowanie jakości. rozw j zasob w ludzkich. jej realizacj ę oraz tworzenie odpowiednich ram prawnych i ekonomicznych powierzono Ministerstwu Gospodarki. Pracy i Polityki Społecznej. i od tego czasu stale się rozwija. Niestety.7). Ta sama osoba bowiem może być |iczona wielokrotnie.2. Na zako czenie trzeba zauuttŻyć. jeżeli się udaje kolejno do kilku kraj w lub też jeżeli kilkakrotnie w cią- bw wybranych latacha (przed- przyrost zatrudnienia w sektorze usług. stawione w tablicy 3. Reasumując. W związku z podanymi liczbami trzebapoczynić kilka uwag. W wariancie optymistycznym realizacja Strategii zapewni: 3. TuRYSTYKA MlĘDzYNARoDoWA 3. Ilustruje to zestawienie do- tyczące liczby podr zujących os r r r zwiększenie wpływu turystyki na gospodarkę narodową. że Programy Krajowe obejmują istotne problemy rozwoju polskiej turystyki. t''renesans miejscowości wypoczynkowych''. obecnie turystyka znajduje się w stanie stagnacji. ROZMIARY TURYSTYKI M!ĘDZYNARoDoWEJ NA śwleclr wie Turystyka międzynarodowa na wielką skalę rozpoczęła się w połoXX w. Problemy kultury ftzycznej są przedmiotem zainteresowania Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu.jednostek turystycznych" w sensie Źr drern danych dotyczących turystyki na świecie są gł wnie liczne rozproszone informacje Światowej organizacji Turystyki (wTo) i Światowej Rady Podr ży i Turystyki (WT and TC). że wielkości podane w zestawieniu nie oznaczająliczby os b biorących udział w międzynarodowym ruchu turystycznym. Nie oceniając wpływu przeprowadzonych zmian struktur zarządzania turystyką polską na dynamikę jej rozwoju i zahamowanie zjawisk niekorzystnych.Aby stymulować stworzenie odpowiednich warunk w do rozwoju produktu turystycznego Polski. Takie są rygory nowoczesnego paristwa u progu stością. udostępnianie informacji turystycznej. Należy przede wszystkim pamiętać. tralny organ administracji rządowej ds. a strategia nie jest wdrazana. gromadzenie danych statystycznych na temat turystyki. Trzebazau:ważyć. Strategia Rozwoju Krajowego Produktu Turystycznego nakazuje: 1) stworzenie silnych i konkurencyjnych produkt w markowych polskiej turystyki.2. zr wnoważony rozw j infrastruktury turyStycznej i pamturystycz_ nej. rozw j przedsiębiorczości. W sumie powinna ona wzmocnić silne strony polskiego produktu turystycznego i zminima|izow ać słabe. rozw j infrastruktury transportu. rozw j krajowego oraz zagranicznego marketingu i biznesu. w Strategii zaleca się podjęcie oraz realizację konkretnych działan w celu r ozwiązania naj istotniej s zy ch problem w polskiej gospodarki turystycznej.

jest wynikiem dynamicznego rozwoju światowego ruchu turystycznego oraz stosunkowo niskiej podstawy wyjściowej. Informacje takie są ujmowane w rocznikach następnych.3vo i w latach 1970-1980 wynosiło już tylko 6vo. wARTośclNDElśowW LATACH l95o-20oo r.). że podawane liczby na og ł obejmują. W la- Twierdzi się. oraz przedsięwzięciami paristw w zakresie znoszenia barier w dziedzinie przemieszczania się ludzi. osoby przybywające do danego kraju na czas kr tszy niż Ż4 godziny. Wartości indeks w w poszczeg lnych dekadach pokazano w tablicy 3. W latach 1950-1960 wynosiło ono I0. że statystyki międzynarodowego ruchu turyStycznego mają na og ł charakter szacunk w.97o. portu lotniczego. jeślisię ogranicza do kr tkotrwałego zatrzymania bez opuszczania Nawiązując do zestawienia liczb charakteryzujących rozw j międzynarodowego ruchu turystycznego w latach 1950-2001. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych i jego następczyni Światowej organizacji Turystyki (od 2 stycznia t915 r. tach 1950-2001 międzynarodowy ruch turystyczny zwiększył się 27-krotnie. zaIeżrue od stosowanej przez dane paristwo definicji takiego turysty).ZSRR w latach 1977_1984). układ typowych czynnik w rozwoju turystyki (zob. Jak podają źr dła. LlczBA PoDRożU. uwagę nieregularne nadsyłanie danych przez poszczeg lne par{stwa członkowskie otaz zaniechanie nadsyłania informacji statystycznych przez niekt re pa stwa. obecnie organizacja ta skupia 113 kraj w. W latach 1950-1995 rosła liczba kraj w członkowskich b. w latach 1960_1970 spadło do 8. trzeba zauważyć. Sekretariat Światowej organizacji Turystyki dokonuje szacunk w danych. co dowodzi względnie wysokiego tempa jego wzrostu. do 689 mln w 2001 r.8.liczba pa stw i terytori w zaleznych dostarczających informacji statystycznych wynosiła w 1950 Tablka 3. kt re sprzyjają wzrostowi ekonomicznemu. tzn. poza turystami.Tablica 3. W sumie stanowią one czynniki w zasadniczy spos b pomagająkażdorazowego przekro czenia granicy par stwowej przez turyst ę zagranicznego (rozumianego mniej lub bardziej szeroko. że w odniesieniu do niekt rych paristw. Jednak na ich podstawie można określićtendencję rozwoju tego zjawiska.'ĄcYcH w WYBMNYCH LATACH Przytoczone okoliczności sprawiaj ą. Informacje o wzroście ruchu turyStycznego naleŻy więc w określonymstopniu tłumaczyć zwiększającą się zbiorowością danych Statystycznych. Trzeba też wziąć pod wiedzających jednodniowych. rozdzialŻ) znajduje Warto przypomnieć.7. Warto też pamiętać. to w skali globalnej turystyka międzynarodowa okazuje się odporna na recesje. 164 149 164 165 . 51. oraz niekiedy podr żnych ptzejeŻdżających przez dany kraj tranzytem' z wyjątkiem tranzytu lotnicze_ go. Wreszcie warto pamiętać. r wnież odce rozwojowi turystyki światowej. że podczas gdy w indywidualnych wyjazdach turystycznych stale występują spadki i wzrosty.8. jeżeli zaprzestały nadsyłania in- 950-1960 960-1970 970-1980 980-1990 990-2000 Ż70 Ż30 180 formacji (np. że wzrost Liczby przyjazd w z Ż5 mln w 1950 r.b. że w przypadku turystyki międzynarodowej się w związku komplementarnym z wszelkimi zmianami politycznymi. że mimo iż turystyka światowawykazywała w tym okresie stały wzrost. Zdarzają się r wnież przypadki nadsyłania da_ nych po terminie oddania rocznika statystycznego do druku. og lnie można powiedzieć. to średnieroczne tempo tego wzrostu w kolejnych dekadach malało.

w 196Żr.

wskaźniki wzrostu wianego mln w 200t r. Wielkość liczby przyjazd w z 25 mln w 1950 r. do 689 ruchu mianowicie przekroczyla 100 mln jednostek turystycznych po po 11 latach upływie ŻO |at (1945_1964), kolejne 100 mln (1964-1975). następnejuż po 9 latach (1975_1984). osiągnięcie kolejnych 100 mbnprzyjazd w turystycznych nastąpiło po około 5 latach' Według Światowej organizacji Turystyki wielkość światowego ruchu turyStycznego wyniesie w 2005 r. l mld os b, a do Ż0Żo r' I,6 mld os b. - Miarą rozwoju turyStyki światowejsą przychody z turystyki międzynarodowej, określone jako wydatki os b odwiedzających dany kraj
(łącznie z opłatami za transport międzynarodowy na rzecz miejscowych przewoźnkw). w całym okresie 1950-2001 (wyjątek stanowią lata Ig8Ż_Ig83 i 2001) turystykę międzynarodową cechowała r wnież pod tym względem tendencja wzrostowa. Ilustruje to zestawienie zawarte w tablicy 3.9.
Tablica 3.9. PRzYcHoDY 1950-2001

85, w 1977 r. - 96,a -awiska charakteryzuj ą r zj

w 1988

wnież czasowe

r.

I07 -Dynamikę oma-

Tablica 3.l0. W^RToścllNDElśoww

Po'zcŻEGoLNYcH

DEł<ADACH

950- 1960
960- t970

305,8 187,8

970- 1980 980- 1990
99U" !000

797,4
242,3 192.0

Warto przypomnieć, ze turystyka jest bardzo skutecznym środkiem redysĘbucji dochod w między krajami i w ten spos b przyczynia się do bardziej r wnomiernego rozwoju gospodarki światowej. opracowaną przez
Tabrica 3.11.

Na zakoriczenie przedstawimy prognozę przyjazd w w 20Ż0 r., WTo (tablica 3.11).
PROGNOZA PRZYJAZDOW W
2O2O R. (W

MLN OSOB)

w LATACH
*

z

TURYSTYK| M|ĘDZYNARODOWEJ

ffi:i:i
1)

,'i''l*l:lffi ił;łliii,
Francja 70,0 47,7
47,1 34,8 25,5
1)

Chiny

137,1

Ż)

Hiszpania

Ż) 3)

USA
Francja

102,4 93,3
7

i
I I
i

3) 1950 1960

USA
Włochy
W. Brytania

2 100
6 867
12 900

4)

4)
5)
)

Hiszpania
Hongkong

t,o

s)
)

59,3

I
7

1970

Chiny

24,0
19,3 18,8

Włochy
W. Brytania

52,9
52,8 48,9 47,1 44,0

t

r980
1990 1995
199',1

to2 872
249 300 372 000 000 445 000 478 000 455 000

7) 8) e)
10)

Meksyk
Polska
Kanada

7)
8)

Meksyk
Rosja Czechy

t8,7 t7,3

e)

43

Austria

l0)

ffi

*

1998

2000
2001

3.2.2. REGIONY TURYSTYCZNE SWIATA
Turystyka międzynarodowa' powszechnie rozumiana jako suma zagranicznego ruchu turystycznego kilku, kilkunastu czy kilkudziesięciu 1la stw, po II wojnie światowej stała się zjawiskiem masowym. Na po-

Wartościindeks w w poszczeg lnych dekadach Zaprezentowano w tablicy 3.10. Jak widać, najwyższa dynamika wzrostu dotyczy dekar dy 197G-1980. r66

I6'I

z

Tablica 3.12. REG|oNY TURY5TYCZNE śwnrRWEDŁUG KLA5YF|I(ACJ| LAT 1949 t 1983

r r r r

zachodni, obejmujący: Austrię, Belgię, Francję, Holandię, RFN i Szwajcarię.

Region amerykar{ski podzielono na tzy subregiony:
Ameryka P łnocna (UsA i Kanada); Ameryka Środkowa i Południowa;
Karaiby.

razem ze względu na dużąpowierzchnię, była Afryka. Na kontynencie

Trzecim regionem turystycznym podzielonym na subregiony, tym

tym wydzielono pięć następujących subregion w:

trzeby badari statystycznych tego zjawiska, zar wno pod względem dy_ namiki, jak i struktury przestrzennej, podzielono światna pewne umowne obszary występowania międzynarodowego ruchu turysty cznego (regiony turystyczne). Warto dodać, że proces kształtowania regio_ n w trwał kilkadziesiąt lat, nie zmieniała się tylko ich liczbas, określo_ na w 1949 r. IlustĄe to tablica 3.IŻ. Ukształtowana ostatecznie i obowiązująca sieć sześciuregion w tu_ rystycznych światazostała pod koniec lat70. poddana przez Światową Organizację Turystyki podziałowi wewnętrznemu na subregiony. Przyy muje się, iz u podstaw tego podziału legły: wysoki adział niekt rych re_ gion w w globalnym ruchu turystycznym i ich powierzchnia. Region europejski podzielono na cztery subregiony:

r r r r r

wschodni, środkowy, p łnocny, południowy, zachodni.

Na zako czenie można powiedzieć, iż podział świata na regiony turystyczne, przy odpowiednio funkcjonujących systemach narodowych statystyk turystyki, daje podstawę do uzyskania r znorodnych korzyści poznawczo-praktycznych. Na przykład dobrze przetworzony materiał

Statystyczny dotyczący międzynarodowego ruchu turystycznego
w przekroju regionalnym

i subregionalnym jest z pożytkiem wykorzyStywany w analizach rynkowych. Moze on stanowić podstawę podejmowania decyzji co do wyboru strategii np. promocji produktu turyStycznego. Może też służyćdo wykrywania i wyjaśnianiaistniejących
rozwoju turystyki światowej.

r r r

wschodni, obejmujący: Bułgarię, Czechy i Słowację, b. NRD, Polskę, Rumunię, Węgry i b. ZSRR; p łnocny, obejmujący: Danię, Finlandię, Islandię, Irlandię, Norwe_ gię, Szwecję i Wielką Brytanię; południowy, obejmujący: Cypr, Gibraltar, Grecję, Hiszpanię, b. Ju_ gosławię, Portugalię, Turcję i Włochy;
5

na danych rynkach terytorialnych trwałych, og lnych prawidłowości

3.2.3. STRUKTUM REGIONALNA TURYSTYKI

śwnroweJ
i
w tablicy 3.13.

W opracowaniu sieci turystycznych region w świata wykorzystano opracowanie
W: Ekonomika i or8anizacja tury-

styłi' wSiĘ Warszawa 1987' s. l57_t'74.

S. Wodejski' organizacja turystyki międ7ynarodowej.

Dynamikę i strukturę regionalną turystyki światowej w latach 1982 1998 charakteryzują dane Światowej organizacji Turystyki, zawarte

168

r69

śwRrowrJw LATAcH 1982l1?98

Tablica 3.13. DYNAMIKA ORAZ STRUKTUM REGIONALNA TURySTyKt

cja ta ma cechy trwałości, wymienione regiony wywierają decydujący wpływ na przemiany w turystyce światowej. Wnioski te znajdują potwierdzenie w prognozie rozwoju i zmian w turystyce światowej do korca XX w., sporządzonej przez Światową organizację Turystyki (tablica 3. 14).
Tablica 3.14. lJDzlAŁ REGIoNÓW
.i.ll:.i;;'i;l:.,i

Przedstawione dane dowodzą, Że ptzeszło 90vo światowych podr ży tllrystycznych koncentruje się w trzech regionach. Poniewaz sytua-

\t PPZY)AZDAIH (w
il!ii!i;:i:;iffi$ffi

%)

li;i:llllli'ył$ffi ;;ilil:ll

.llli,',}i;i

Świat przyjazdy przychody Region europejski przyjazdy przychody Region amerykariski przyjazdy przychody Region azjatycki i Oceania przyjazdy przychody Region afrykar ski przyjazdy przychody

ffi Y,$ffi ,e,;ffi
r00,0
100,0

iri;:';lll

53,0 39,0 Ż0'1 27,8

Ż|'9
30,5

4,0
Ż.7

koncentracji przestrzennej turystyki światowej. Region europejski skupia około 60vo międzynarodowych przyjazd w turyStycznych i jego dominacja utrzymuje się od kilkudziesięciu lat (np. w 1963 r. 73,77o, 1975 r. 1980 r. 69,0Vo, I9B7 r. 66,17o). Region obu partycypuje Ameryk -7I,07o, w globalnym ruchu turystycznymr wnież prawie od trzech dziesięcioleci w granicach około ŻOvo. Należy tu przypomnieć, że oba regiony przyjęły w I98Ż r. 86,6vo i w 1998 r. 8O,5vo światowychprzyjazd w turyStycznych. Wyraźnie też widać, że ttzecim regionem turystycznym świata o istotnym i systematycznie wzrastają-

Zaprezentowane dane statystyczne dowodzą wysokiego stopnia

Ot ż, ttzeba dodać, iż prognozowane dane zostały przekroczone. Na przykład udzial Europy w przyjazdach wyni sł faktycznie 57,7va, a w przychodach 48,3Vo. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki turystyki światowej warto przypomnieć, że turyStyka wsp łczesna jest największym źr dłem produktu krajowego brutto i zatrudnienia. Stanowi ona l0vo każdej z tych dziedzin.Inwestycje związane z turystyką oraz związane z tym dochody z podatk w są odpowiednio wysokie. Przewiduje się, że zat wno te, jak i inne skutki ekonomiczne rozwoju turystyki będą nadal r wnomiernie wzrastać.

cym udziale w globalnym ruchu turystycznym jest Azja Wschodnia oraz Region Pacyfiku. r70

I
;& i=* It r

3.2.4. Tu RYsTYKA M lĘDzYNARoDoWA W POLSCE
3.2.4.1. TURYSTYKA PRa()AZDOWA DO pOLsKt kzyjazdy turyst w zagranicznych do Polski w poszczeg lnych latach charakteryzowaly następujące liczby (w tys. os b) : 1990 r. 17 850, I99I r. 36846, 49015, r. - r. 74645,- 1995 r. 1992 r. - 1998 r. 1993 5921, 60960, 1994 8ŻŻ44, 88 - 2000 r. 84 500' 2001 r. 61400. Jak widać,1999 r. 89 100' liczba - w do Polski w latach I99uŻ00I początkowo przyjazd w cudzoziemc systematycznie wzrastała, jednak 2000 r. to początek spadku; w roku 2001 odnotowano poziom z 1993 r. Nalezy zasygnalizować, iż najwyższy spadek przyjazd w w 2001 r. w por wnaniu z rokiem poprzednim (Ż7,37o) odnotowano z Niemiec (36,6vo), ze Słowacji (3Ż,57o), z Czech (Ż2,6vo) oraz z pozostałych kraj w niesąsiednich (o 9,lvo). Kwestia tego regresu wymaga blizszych studi w. Miarą rozwoju zjawiska może być, udział turyst w zagranicznych w og lnej liczbie ludnościPolski. WskaŹnik ten przyjmował następujące wartości: 1989 r. Ż1,6vo, I99I r. 96,2vo' 1994 r. I93,57o.

Obraz polskiej turystyki w ostatnim dziesięcioleciu warto przedsta_ wić na tle światowej turystyki, zwŁaszcza europejskiej. Lata 90. ubiegłego wieku były okresem wysokiej dynamiki rozwoju turyStyki europejskiej i światowej. Tablica 3.15 potwierdzatę uwagę. Jak widać, w 2001 r. nastą)ił regres zaledwie o lvo. Zarlach terrorystyczny z I1 września 200I r. i p źniejsze jego skutki spowodowały gwałtowne załamanie światowej turystyki. Jednak Europa w najmniejSZym stopniu odczuła ten spadek, co stanowi dow d, że turystyka broni się przed głębszym kryzysem. Naturalnie, powstałe bariery rozwoju turystyki światowej wywarły wpływ r wniez na stan polskiej turystyki, zĘmże tu załamanie nastąpiło wcześniej, co ilustrują dane dotyczące przyjazd w do Polski cudzoziemc w korzystających z co najmniej jednego noclegu (ablica 3.16).

Tablica 3.1 . PRZYI/\ZDY DO POLSKI CUDZOZIEMCOW KoRZY5TAJĄCYCH z co NĄMNIEJ JEDNEGo NoCLEGU

1994 1995 1996
1997 1998

18,8 19,Ż 19,4 19,5 18,8 17,9 17,4 15,6

-

-

-

Tablica 3.15. RoayÓJ

TURYsryKl EURopEJ5K|EJ l śWAToWEJ
Ptnwazdy oo b 1w.rnłn)

"
1990

1999 2000

457 550 627 698 689

283
323

Żo0l

1995
1998

I
ts
6 s 280.

374 403 401

2000 2001

Turystyka

polska 1995, UKFiT, Warszawa 1996, s. 2-12; Turystyka w 1998 r., jw.

7 Dane statystyczne dotyczące przyjazd w cudzoziemc w do Polski i wyjazd w Polak w za granicę obejmują zar wno gości jednodniowych, jak i tych, kt rzy spędzili w Polsce lub za granicą co najmniej jedną noc, lecz nie pozostawali dłużejniż 365 dni'

Jak widać, w 2001 r. nastąpił spadek o Ż07o w por wnaniu z najkorzystniejszym rokiem 1997. Problem ten wymaga pogłębionych stuzwiększyć wysiłki w działalnościprorzeczjasna di w. Nalezy mocyjnej polskiego rynku turystycznego za granicą oraz w kłaju- Za' gadnienie jest o tyle istotne, że spadek przyjazd w turyst w do Polski dotyczy w najwyższym stopniu Niemiec (Ż5,7vo), kt re są rynkiem strategicznym dla Polski. Interesuj ącym elementem charakterystyki ilościowego rozwoju zagranicznego ruchu przyjazdowego może być struktura rodzajowa przejśćgranicznych, kt rąprzedstawiono w tablicy 3. 17.
t'73

17Ż

Wiadomo też. ukrair skich.że z grupy .. że podobnie jak w wielu innych krajach europejskich.!ll!ił . wśrd odwiedzających Polskę przeważają obywatele kraj w sąsiedzkich.Tablica 3.':m..19.{1. STRUKTUM GEoGMFlczNA PRZ'AZDÓW cvDzoztEMcow Do PoLsKr (w %) Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa 200l.4 16. ze Skandynawii. t!:!'{B$!i'iti]!.d'i..5 3. Czechy i Słowacja Pozostałe 2....0 47. to charakteryzowały ją wskaźniki Zaprezentowane w tablicy 3.. czeskich.18. RozKŁAD czAsowY PPZY)^zDo\^t 7") # żr 6 dł o: Turystyl<łł polska 2000. Tablica 3. WEDŁUG KWARTAŁÓW (w Do PoLsKl Można powiedzieć.i:. 9. białoruskich.1:il:ll:i!:!:.0 zsRR 42. że w turystyce ptzyjazdowej do Polski jako środek transportu dominuje samoch d. słowackich.20. rosyjskich i litewskich.0 15. będzie to ważna wskaz wka w podejmowaniu inwestycji w dziedzinie infrastruktury drogowej i granicznej oraz rozwoju usług motoryzacyjnych.4 2000. najmniej jedną noc.ffi rytrtr. aichprzyjazdy sązwiązane z zakupami. UDzlAŁ PoszCJEGÓLNYcH W TURY5TYCE PRZ'AZDOWEJ DO POLSKI PMEjśc TURY5ToW NocUJĄcYcH w PoLscE Tablica 3. 100."l.ą.i: iłll*!illifiiiili!ffiili!!!!iliiil.:!:er:. i: 100.7 3. s.l 7.:. W og lnych liczbach tych turyst w wybrane kraje partycypowały.0 34. Należy podkreślić.0 37.l9.: ". UDzlAŁwYBMNYcH KMJÓW w oGÓLNEj LlCzBlE co NAjMNlEi JEDNĄ Noc (W %) :. jw.Pozostałe'' Polskę odwiedzają najczęściej turyściz kraj w Beneluksu. Francji i USA.7 Razem wszystkie kraje Niemcy b. że przewaŻająca część mieszkar{c w tych kraj w przybywa do Polski na jeden dzie(l. Rozkład czasowy tych przyjazdla wybranych lat charakteryzują wskaŹniki zaprezentowane w tablicy 3..:r:::. przy czym dominują Niemcy. Jeślichodzi o strukturę geograficzną przyjazd w cudzoziemc w do Polski.18.O 34.8 46.0 t'7. Uszczeg łowieniem obrazu geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski może być ocena liczby turyst w nocujących w Polsce przy174 . że obraz tego zjawiska będą tworzyły przyjazdy turyst w niemieckich. Dominowanie tych kierunk w w strukturze geograficznej przyjazd w do Polski stanowi dobrą podstawę do rozwoju turystyki etnicznej.!:l. tak jak pokazano w tablicy 3. Jezeli tendencja ta nadal się utrzyma.!li. l1.lilll. Tabljca 3.l!. z Austrii.20.5 100.0 Dane te wskazują.llrll i{!i!$j!fi i$Eiii!iii!iĘes!$i1*iłiilsl'l!ii:!:iii. określone wartościpoznawcze ma charakterystyka sezonowości d w w układzie kwartalnym przyjazd w turystycznych do Polski. Na tle przedstawionej geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski mozna stwierdzić.

-Ż7o. istotna jest informacja dotycząca środk w transportu używanych przez turySt w zagranicznych. podobnie jak w roku poprzednim.87o.6 -6. autokar .11$$r[. sprawy służbowo-zawodowe.ciężar wka -47o. Informacje te mogą świadczyćo niedomaganiach polskjego rynku usług świadczonych przez pośrednik w i organizator w.: Lata {głsl. W roku 1995. krajo_ znawstwo i zakupy). Blisko nie os b prywatnych.Ż 10.0?o. W latach 1992_1995 utrzymywała się na poziomie 4.4 18.i!j!łi Zakupy Wypoczynek..tvo.8 24.1 1Ż. s. W roku 1995 zwracał uwagę wzrost (o I57o) liczby pierwszych wizyt.Zwycieczek organizowanychptzez biura podr ży korzystaokoło ło około l3vo przyjeŻdżających.3 Odwiedziny u krewnych oraz znajomych Tranzyt Praca dorywcza 5. W roku 1995 strukturę tych środkw określałynastępujące wskaźnikig: samo57o. Z punktu widzenia wpływ w dewizowych z turystyki przyjazdowej istotna jest informacja dotycząca średniej długościpobytu w Polsce turySt w korzystających z nocleg w. że oferta polskiego rynku turystykj przyjazdowej spotyka się z duŻąprzychylnościącudzoziemc w Według Instytutu Turystyki. kempingi w Tablica 3.1?98 r 2000 (W %) . zawodowe oraz komercyjne. r76 177 .8 18. zwiedzanie Interesy służbowe 35. wysoki udział miały przyjazdy organizowane indywidualnie (877o). Połowa badanych turyst w odwiedziła Polskę cztery lub więcej razy. turyścizagraniczni korzystali w PolSce Z następujących obiekt w noclegowychlo: hotele. przyjazdy cechuje znaczna liczba wizyt wielokrotnych.37o. a I07o zaprosiły instytucje. Na przykład w 1995 r. Trzeba też dodać.4vo. Warto powiedzieć.1 3Ż'l 34. CELE PPZV)AZDOW DO pOLSKI LATACH 1994. IŻ. wakacyjnej i krajoznawczej.danych 19. Turystykę ptzyjazdow ądo Polski charakteryzuje r wniez preferowanie określonejbazy noclegowej. jw. wypoczynek. Aby ocenić kształtowanie się wydatk w turystycznych i zaplanować krajowe Systemy komunikacji.:. pielgrzymki 2. a 38vo 5lub więcej nocy. biznesowej oraz towarzyskiej. Zesta'w tych cel w stanowi ważne informacje umozliwiające określenie wielkości popytu na turystykę w kluczowych segmentach rynku.::. 20.0 6.brak danych . Badania wykazały. wykorzystywane na potrzeby planowania. marketingu i reklamy.0Vo. pensjonaty I0.6 '7. wakacje. motele -3'l. Warszawa 1999. prom 8Eo. Dane dotyczące struktury cel w podr ży cudzoziemc w do Polski wskazują na dominację turystyki wypoczynkowej.. Charakteryzują je wskaŹniki8 zaprezentowane w tablicy 3. Jest to informacja istotna dla polskiego hotelarstwa.21. ze w układzie motywacjiprzyjazd w do Polski dominują cele wypoczynkowo-rodzinne. kwatery prywatne rodzina i znajomi . inne I0.9 12. 188. '- Tamże. że 9Żvo badanych deklarowało chęć ponownego odwiedzenia Polski..21. jedna trzecia turyst w spędziła w Polsce I_Ż noce.4 25.47o. Źr dło TurysĘka 8 polska 2000... Elementem charakterystykt przyjazd w do Polski jest też spos b ich organizacji.. 13. handlowej..eW0.)\ 3.4. . z innych usług pośrednictwa lŻvo gościzagranicznych przybyło do Polski nazaprosze157o.l Daje to podstawę do wniosku. samolot 8Eo. Wiąze się to przypu szczalnie z podstawowymi celami podr ży do Polski (np. brak.1 12.8 nocleg w. GUs.7-4. Widoczne jest r wniez ożywienie turystyki etnicznej.9 1. s. 9 Mały Rocznik Statystyczny 1999..2 Cele religijne. ramze. Ponad 60vo badanych wytnienia pobyt w miastach jako gł wny spos b Spędzania wolnego czasu w Polsce. Według Instytutu Turystyki wielkośćta jest ustabilizowana.7 23..1 .::. 14. -37o.4 Ż9. pociąg ch d 707o. podobnie jak w roku poprzednim.' s..1 ::l'. że w 1997 r. Badania Instytutu Turystyki dostarczają interesujących danych na temat cel w przyjazd w do Polski. Zaprezentowane cele pobytu w Polsce wskazują też na miejski charakter turystyki.

CharakteryStyczne jest. I99Ż r. 53 100. zainteresowanie podejmowaniem za granicą pracy dorywczej ciągu trzech poprzednich lat do l. w stosunku do 1991 r.8 mln os b w 1998 r. (z llvo w 178 r79 . zĘm że w 1995 r. sprawiły.).-34 Ż96. Odsetek wyjazd w w interesach wzr sł z Llvo w 1995 r. obejmujące zakupy towar w w regionach przygranicznych. Polska.7 mln turyst w). Kanada (18. Wyraźnie spadło według I994r. ze spadło zainteresowanie odwiedzinami u krewnych lub znajomych mieszkających za granicą. Polska zanotowała spadek liczby turyst w o 3.1998 r. Ponad po_ łowę wpływ w dewizowych stanowiły wydatki odwiedzających na jeden dzie .3 mln).67o w por wnaniu z rokiem poprzednim. 1995 r.7 mln). znajduje się na listach światowych poza pierwszą dziesiątką.5%o w 1998 r. spada liczba korzystających z usług biur podr zy. że w 1998 r.3 mln) oraz Niemcy (16.8vo w 1998 r. z 22vo w 1995 r. z|iczbą 18.. 31 395. 29 Ż68.Uzupełniając zarysową ocenę turystykt przyjazdowej do Polski. USA (47 mln turyst w) i Włochy (35 mln turyst w korzystających co najmniej z jednego noclegu). 49 328. oraz zakupami. 56700 i2001 r. l1 - Tamże.6vo więcej niz w roku poprzednim. był szybszy wzrost wpływ w dewizowych niż wzrost |iczby przyjazd w. 188. Austria (17. Likwidacja barier uczestnictwa i powiększająca się lista kraj w kt re zniosły obowiązek wizowy dla Polak w. przekrocze granicy)ll: 1990 r. tj. 3.8Vo. o 3. 1999. s.. trzeba za Instytutem Turystyki powt rzyć. ot z wypoczynek. ŻŻI3I. Instytutu Turystyki 20 754.Instytutu Turystyki pozwalają na szacunkowe okreWyniki badar ślenie gł wnych cel w zagranicznych wyjazd w Polak w. tj. Korzystnym zjawiskiem zaobserwowanym w 1998 r.5 mln). nastąpiło zahamowanie wzrostu wydatk w cudzoziemc w. Dominacja tych cel w utrzymuje się od kilku |at. Wielka Brytania (25 mln os b) i Chiny (Ż4 m|n os b). wyni sł Ż5Żvo. że wskaźnik wzrostu wyjazd w w 2001 r. podstawową gru_ pę cel w turystycznych 48vo. że łączne wydatki cudzoziemc w w Polsce wyniosły 8. do I4. Nalezy dodać. wyraźnie wzrosło turystyczne zainteresowanie Polak w innymi krajami (o lUvo).22. obok takich kraj w jak Meksyk (19. Hiszpania (47.7 mld USD.. z2IVo do 5. na światowych listach rankingowych zA GMNlcĘ W LA. Za tą grupą plasują się dwa kraje o duzej atrakcyjności dla turystyki objazdowej. Warto wskazać na pozycję Polski w rankingach turystycznych. Żr dło MaĘ Rocznik Statystyczny. jw. że w Polce w 1997 r.2.2. wakacje i krajoznawstwo stanowiły w 1998 r.IĄCH Tabltca 3. KIERUNKI WYJAZDOW OBYVATELI POLSKICH 1995 l 1998 od lat dominują cztery kraje: Francja (70 mln turyst w). 36 387. 1993 r. ZAGMNTCZNE WYJAZDY MlEszKAŃcow PoLsKl Turystykę wyjazdową w Polsce charakteryzował w okresie I99I-200I znaczny wzrost liczby uczestnik w.4. Jak wynika z danych WTo z 1998 r. Wyjazdy Polak w za granicę w poszczeg lnych latach charakteryzowały następujące |iczby (w tys. Szacuj e się.2000 r.Żvo w 1998 r. Jest to zjawisko niekorzyst_ ne gospodarczo. do 26. . I99I r. Rośnieudział podr Ży do Polski organizowanych indywidualnie.

Jeślisię jednak zwaŻy wysoki udział podr ży zagranicznych Polak w w celach zawodowych. ::::r' lla. Ciekawym elementem charakterystyki polskiej turystyki wyjazdowej za granicę mogą być wydatki Polak w za granicą. korzystając przede wszystkim z samochod w (75. iż turysta polski korzystający z noclegu za granicą w 1995 r. Drogowe 88.. co oznaczalo wzrost o 10.5vo w 1995 r.. wyglądało..8 31. jw' Mozna sądzić. Zagraniczne wyjazdy mieszka c w Polski na og ł nie są organizowaneprzez biura podr zy.8 19. Świadczą też o wzrastającej stabilizacji polskiego rynku towarowego oraz ożywianiu się międzynarodowych stosunk w handlowych.l. Szacunki Instytutu Turystyki dają obraz geograficznych kierunk w wyjazd w obywateli polskich za granicę. Prawdopodobnie r wniez sytuacja na polskim rynku pracy (bezrobocie) wywiera pewien wpływ na sygnalizowaną skalę sezonowości wyjazd w zagranicznych.1fp.':]ls'ł.6 184. Turyścipolscy korzystający z nocleg w za granicą zatrzymywali się najczęściejw wynajętym pokoju lub pensjonacie (297o) oraz prawie r wnie często u rodziny i znajomych (287o).9 93. i 1998 r...8 2. 8..9 mld UsD. Duże znaczenie tych środk w. jego pobytu wynosiła około 8.2 dnia.i:.bezudziału pośrednik w odbyło się ich 56vo. NasĘlił zaśwzrost udziału kwartał w I i IV. UDzlAŁ PpzqŚc GMNlczNYcH oGoLNEJ L\CZBIE WYJAZDOW W LATACH 1991 t 1998 .2 padający gł wnie w III kwartale roku nie decyduje o czasowym. że przemiarry w motywacj ach podr ży zagranicznych Polak w idą w poządanych cywilizacyjnie kierunkach. niki podane w tab|icy 3.Zdanem ekspert w..6 2Ż.1 w 1995 r.67o w por wnaniu z 1997 r. typowym rozkładzie ruchu turystycznego wyjazdowego.. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.) i poprawie organizacji odpraw granicznych. a ostatnio coraz częściej na wycieczkach objazdowych (1'77o). orientację w tym względzie daje r wnież udzial rodzaj w przejść granicznych w og lnej liczbie wyjazd w. dlaczego okres urlopowy przy' 180 Polski turySta przebywał za granicą średnio 7. Warszawa 1999' s' Tablica 3. GUS.) i kolei jako środkw transportu turystycznego. Pobyt w hotelu wybrało w 1995 r.Ż nocy. Szacuje się.. Zniesienie zaś obowiązku wizowego dla obywateli polskich przez Norwegię i Szwecję miało wpływ na wzrost udziału przejśćmorskich. ŻŻ7o turyst w. do l9vo 0.ŻŻ. wydali łącznie około .::. W efekcie okoŁo 65%o a długość wydatk w poniesionych przezPo|ak w za gtaticą(ponad 3'5 mld USD) 181 . Skalę sezonowości wyjazd w Polak w za granlcę według kwartał w obrazują wskaźniki ztab|icy 3. Na przykład w 1995 r. sEzoNowośćwyjnzoow PoLAKow zA GMNlcĘ %) ilI Iv il I 20. wydawał średnio52 UsD na dzie . legitymujący się wykształceniem średnim (Slvo) lub wyższym (4IVo). zma|ał udział kwarta' łu II. Zjawisko to w 1995 r.24.2 1998 Ż1'o Ż4.l111Ai: .:l: : r::lllll::I:''. :' .og lnie mozna powiedzieć.4. to uzyska się wyjaśnienie..23. Warto też dodać. iz około '70%o Po|ak w wyjeżdżających za granicę to ludzie młodzi lub w wieku średnim. a mianowicie z I5vo w 1994 r. przy rosnącej liczbie przejśćgranicznych (170 w 1995 r. Warto jednak w tym miejscu podkreślić wzrostowy trend udziału biur. prawdopodobnie nadal się utrzyma. Ich miejsce określająwskź' WEDŁUG KWARTAŁoW (w Tablica 3. że Polacy uczestniczyli w wewnątrzeuropejskim ru' chu turystycznym' gł wnie do kraj w sąsiedzkich. jak podano w tablicy 3. Jak widać.3 .Ż3' w 7r dło: Turystyka w r. Brak wynik w badarl tego zjawiska uniemożliwia wyjaśnienie zachodzących zmian.6 Ż9'4 30. przebywając Za Branicą. polscy turyści i odwiedzający na jeden dzie(l.8 Kolejowe Lotnicze Morskie )) 1.. czas spędzał gł wnie w miastach (587o).Ż4.

183 I8Ż . do 1995 r. 12 Dalekie podrÓŻe mają rosnąć średniorocznie o 5.pochodziło od turyst w korzystających z nocleg w. odciązy tradycyjne punkty docelowe i wzbogaci jakośćprzeżyć turyStycznych. poszerzona o dodatkowe analizy. kt ry ma generować ponad 35 mln os b podr żujących za granicę.Liczne źr dładanych. do około 100 mln podr znych. Warszawa 2001. czasowej i rzeczowej światowego rynku turystycznego. iżkłajnasz staje się coraz bardziej interesujący pod względem generowania turystyki wyjazdowej na rynek europejski. kt re przewidują nasilenie r znorodności kierunk w wyjazd w. blisko 2 bln USD. Wzyjęte w prognozie średnioroczne tempo wzrostu poszczeg lnych region w przyniesie w rezultacie pewne zmiarry ich udziału w światowym ruchu turystycznym. pozwala na przyb|iżenie czytelnikowi kilku bardzo interesujących aspekt w rozwoju turystyki w skali światowej do 2O2O r. Ta deglomeracja ruchu podr żniczego przyniesie prawdopodobnie wiele korzyści nowym miejscom docelowym.25. Natomiast wyruźnie zwiększy sw j udział region Azji Wschodniej i Pacyfftu z l4. NOWE TENDENCJE w TURY5TYCE śwlnrowej 3. i przeszło dwukrotny wzrost w por wnanfu z Ż00o r.2. Azja Wschodnia i Pacyfik (6. W prognozie podkreśla się zwiększenie aktywności rynku chir skiego. KIERUNKI ROZWOJU TURYSTYKI śwnrowEJ Do 2o2o R.4vo w Ż0Ż0 r. Uog lniając kr tką charakterystykę zagranicznych wyjazd w mieszka c w Polski. stanowiące podstawę tego opracowania.4vo do Ż5. tj. tj. pięciokrotnie więcej niż w 1995 r. Prognoza przyjazd w turyst w do gł wnych region w świata daje podstawę do następujących wniosk w. |iczbę przyjazd w turyst w do wszystkich kraj w światarzędu 1560 mln. przewidywania zmian ilościowych i jakościowych na rynku og lnym i turystycznym' wpływ globalizacji na przemiany w gospodarce turystycznej oraz wnioski z analiz prognozowanych zagadnie ' użyteczne dla kształtowania stratąii i polityki rozwoju turystyki. Ma ulec zmianie r wniez struktura narodowościowa turyst w.5. Region obu Ameryk utraci drugą lokatę z 1995 r.4vo.1.27o).3vo) i odnoĘe stopę udziału na poziomie I&. skalska. WTo przewiduje w Ż020 r. wpływy w okresie 1995-2020 będą rosły znacznie szybciej niż Liczba turyst w międzynarodowych. Europa utrzyma pozycję lidera. co maoznaczać blisko trzykrotny wzrost w stosunku do roku bazowego. można stwierdzić. (I9. a więc nie korzystający z noclegu za graricą. Ranking takich kraj w w latach 2000 i Ż020 zaprezentowano w tablicy 3. Z punktu widzenia skutk w rozwoju turystyki światowej naleŻy zwr cić uwagę na te elementy prognozy. co może potwierdzać proces globalizacji w turyStyce. w por wnaniuz 1995 r. Europa odnotuje tylko 3-procentowy wzrost rocznie. tor w prognozy. Dla studiujących turystykę i prowadzących działalność Ę sferze w interesująca moŻe być długookresowa prognoza WTo dotycząca rozwoju turystyki światowej oraz jej uwarunkowa . a pozostałe 35?o (około 2 mld UsD) wydali turyściprzyjeżdżającyna jeden dzieri. : I Najwyższe wskaźniki zanotują: Bliski Wsch d (7. gdyż zasilą go |iczbą około 163 mln podr żnych (107o rynku). i rosyjskiego.Przyjęte w prognozie wskźniki rozwoju turystyki w regionach przyniosą zmiany na liścienajczęściej odwiedzanych kraj w świata. ZakJada się dekoncentrację w strukturze przestrzennej. dają nadzieję na dużątrafność prognozylz.2.. I tak. najmniej ze wszystkich region w turystycznych świata. Średnioroczne tempo wzrostu w latach I995_2OŻO wyniesie . tj.I7o). Natomiast wpływy dewizowe z turystyki wyniosą w Ż020 r. Niemcy pozostaną nadal wiodącym rynkiem generującym ruch turyStyczny w Ż0Ż0 r. miejsc docelowych i motyw w podr zowania. Zdaniem auT..5. Długookresowa prognoza WTo.5vo) oraz Azja Południowa (6. Nowe tendencje w turystyce światowej w świetle analizy WTo'Instytut Turystyki. i ponad czterokrotnie więcej niż w 2000 r. 3. Poza tym będzie to zgodne zrygonmi globalizacji w turystyce.Ivo.Ivo. Układ tych zagadnie t:worzą: podstawowe trendy w rozwoju popytu i podaży. ale zanoĘe spadek udziału z 607o do 467o w 2020 r.

0 18. . artykuły z Południa na P łnoc). wzrost liczby pracujących kobiet.76-17 Y 2002r.:1:. franchising). ralizacja i rozw j światowego handlu. CZYNNTKT ROZWOJU TURysTyKt śwlnrowEJDo 2o2o R.. mniejsza liczebnojć gospodarstw domowych. szczeg lnie * k'aja"i' .1.KMJOW W LATACH 11.:. libe- ce- 184 185 . przyniosą polaryzacj ę gust w i potrzeb turyst w.: t:. w kie_ "*. międzynarodowej w przyszłościbędą decydo_ wać czynniki uniwersalne i te bezpośrednio związane z rynkiem turystycznym.: lt:::t i l..' l 130.0 3.dwudochodowych" gospodarstw domowych. autostrad.2. koncentracja kapitau l gto_ balizacja działalnościgospodarczej). a działając komplement arnie. celne gospodarstwa domowego' wyposźLzenie wnętrz. kt re prawdopodobnie będą kształtować rozw cywilizacji w obecnym stuleciu.0 44.]i''.Ż l) 2) 3) 4) Chiny Francja USA Hiszpania Włochy Chiny USA Hiszpania Hongkong (Chiny) l0Ż'4 '13..5 48. konflikty między tożsamościąa dążeniem do nowoczesności. czynniki ekonomiczfie (umiarkowany wzrost gospodarczy w skali światapomimo mniejszej dynamiki niz wcześniej. . . zmniejszanie się zasob w wody i las w.:ri: l: t: r': l : . w tym kierunku turystyki.:. rczw j tzw. "ręrt"r" Ęzysy finansowe w wielu krajach i regionach świata. roźw j środk w transportu oraz infrastruktury np.ot runku zdrowego trybu życia.o"wijających się). dominujący model rodziny 2+I.i'.. MNK|NG NĄczĘśclEJ oDwlEDzANYcH PRzEz TURY5ToW 2OOO J t 2O2O (PROCNOZA) ll..:. Bilirlskil3 prezentują układ tych czynnik w w podziale na sześćgrup: j skiej.:.SP::' tl:.t tt t. tendencje do za|<ładania rodziny w p źniejszym okresie. czynniki ekalogic7ne (kurczące się zasoby środowiska..:i. *yko...'t.:.i].ort liczby .0 106.'... czynniki technologiczne (automatyzacja i komputeryzacja.7 48.9 9 10 Meksyk Niemcy 48. wzrost|iczby os b samotnych. W. Dziedzictwo kulturowe a nowe trendy w popycie i podaży turysĘc7nej.stabilna portowe.:i.6 53.:l. np. .a.2 31.1f1:lj1:l:':... l..9 W Brytania Rosja Kanada Ż5'4 21. wzrost świadomości ekologicznej społecze stwa.' !1 1.".l:lttt :. i: t:.. t::t' .: I sł'r{$'l I t::t::..:.. :l rr'r'.25. radykalizacj a żąda i wzrost znaczenia ruch w etnicznych.::. tenory zm międzynarodowy). konflikty wywołane rozwojem wielkich aglomeracji zar w- na ropy naftowej.. sprzęt sportowo-turystyczny..ę. lotnisk.5.: t:.4 20.2 W Brytania Włochy Meksyk Rosja Czechy t 20. rozw j telekomunikacji. troska rząd w poszczeg lnych par stw o stan-środowiska.:.5 52. niestabilna sytuacja polityczna w wielu regionach świata.:l li:.. nasilające się migracje siiy roboczej l 13 Gda sk-Krokowa.l:. . pogłę_bienie się dysproporcji między krajami bogatymi a biednymi.:. np.8 52..:: ::l':.. Alejziak i J. rozw j system w informatycznyctr. .il:litrl l x(f$9l..: I. liberalizacja migracji międzynarodowych.i. Tablica 3..9 4 5 7 8. "ori. k'ryzys rodziny..2. ułatwienia paszi dewizowe. s) 6) 7) 8) g) 10) s6.1 Francja Ż 3 74. w ujęciu wTo. swoboda przepływu kapitału i siły roboczej... np.'.i:. czynniki polityczne (zmiany w Europie Środkowo-Wschodriiej.5 41. rtt::!:a:.l.:i ::.1.. *". Aby wzbogacić prezentac1ę czynnik w rozwoju turystyki światowej do 2020 r. .. religijnych itp. referat.r':. warto przytoczyć układ podstawowych czyn- l o rozwoju turystyki t nik w.rl &. czynniki socjalne i społeczno-kulturowe (skracanie czasu pracy' wy- czynniki demograficzne (starzenie się społecze stw. postępująca integracja oraz spodziewane rozszerzenie Unii Euiopej- dłuzanie urlop w wypoczyŃowych i wcześniejsz" "'"rytury wzrost ilościczasu przeznaczanego na dodatkową pru.1. technologii miękkich. a takŻe zr żnicowanie oraz dynamikę produktu tu_ rystycznego.l.l..rystanie nowoczesnych technologii w codziennym zyciu. wzrost liczby małżer stw bezdzietnych.

Przejście od dziąłalnościnastawionej na proste świadczenieusług turyStycznych do działalnościskierowanej na dostarczenie możliwości . Ro s nq c a świ adomo ś s p o t e c zna za ro że ś dow i s ka p r ro dnic ć ro 8 zy ze go i społeczno-kulturowego jest źr dłem nacisku na upowszechnianie świadomości ekologicznej oraz społeczno-kulturowej. Indone- zji i Rosji. chęć poznawania i doświadczania emocji. wynikające z potrzeby przemieszczania zasob w siły roboczej . Chin. Przechodząc do prezentacji podstawowych czynnik w rozwoju tu_ rystyki do Ż0Ż0 r. przynoszące ograniczenie roli poszczeg lnych par{stw i instytucji o zasięgu lokalnym. Indii. Wydaje się. religijnej lub społecznej.WyruŻająoni cenną opinię. jak i rozwijających się. pogłębianie się r znic między krajami najbogatszymi a najuboższymi. Czynniki wynikajqce z procesu globalizacji to przede wszystkim ro_ snące znaczenie międzynarodowych korporacji gospodarczych oraz globalne oddziaływanie proces w rynkowych.. polegające na zastąpieniu marketingu ch celach: rozpoznania segment w i nisz rynkowych oraz . i takze na zr wnoważony rozw j turystyki. Przewiduje się. W grupie crynnik w demograficznych podkreśla się proces starzenia się społecze stwa oraz natężenie migracji z Południa na P łnoc. poszukiwanie sposob w szybkiego przemieszczania się. SiŁę c zy nnik w te c i rozwijających się. iż przedstawione uwarunkowania zewnętrzne dalszego rozwoju turystyki światowej. warto powt rzyć za T. duje się też rozluźnienie tradycyjnych więzi rodzinnych w Wajach zachodnich. rozrywka. Przewi186 nastawionego na turystykę masową marketingiem nastawionym na kon_ kretne segmenty. że nowoczesnych technologii popyt na potrzeby turyStyczne będzie się nadal nasilał i pojawią się warunki jego zaspokojenia. Skalską. Autorzy prognozy formułują podstawowe zadania dla instytucji odpowiedzialnych za marketing w turystyce. będą wyznaczać kierunki i tempo zmian w turystyce globalnej. wreszcie ostatnim czynnikiem rozwoju turystyki jest marketing. takichjak ograniczenie zasob w wody na świecie. Ich znaczenie maj ą wyraża : Wśrd dziesięciu kategorii czynnik w rozwoju turystyki w per- r : I kontynuacja pozytywnego trendu wzrostu gospodarczego w skali światowej. oczekuje się r wnież szerszego omawiania w środkachkomunikacji masowej gł wnych problem w środowiska naturalnego. autorzy prognozy zakładają usu_ nięcie barier ograniczających podr że międzynarodowe i deregulacje w zakresie transportu międzynarodowego (chodzi o taryfy). autorstwa wTo. iż trend ien doprotych. jak Jeślichodzi o czynniki polityczne. iz właściwe zharmonizowanie podazy turystycznej z popytem oraz oapowiednie relacje między ceną a jakościąusług turyStycznych zadecydują r87 usprawnienia procesu komunikowania się z konsumentami. wpływające na autorzy prognozy przewidują bardzo duży wpływ nowych roz:wiąza(t technologicznych na wszystkie sfery zycia ludzkiego. atakŻe wsp łpraca międzynarodowa w tym wzglę_ dzie). co wyraŻa się rosnącym zagęszczeniem obszar w zurbanizowanych zar wno w krajach rozwinię- Czynniki wynikające z procesu re7ionalizacjj..doświadczania" i . wyodrębnione na podstawie przynaleznościrasowej. Srodowisko życia i pracy jest corazbardziej obciążone skutkami urbanizacji demografic1nej i technicznej. kształt prognozy' to konflikt w krajach rozwijającycrr sĘ mięazy potrzebą utrwalenia tozsamości lokalnej a dązeniem do nowoczesności oraz domaganie się ptaw przez mniejszości.no w klajach rozwiniętych. postęp w technologiach dotyczących środk w transportu. Ma on pozwolić na wykorzystanie technologii elektronicznych w dw wadzi do koncentracji motyw w podr zowania wok ł takich cel w. wzrost gospodarczy w krajach Azji Południowo-Wschodniej. flazwane przez autor w megatrendami rozwojowymi. rozszerzatie się procesu ujednolicenia i harmonizacji walut. wzrost znaczenianowych gospodarek: Btazylli. a nawet nisze rynkowe.pr7eżywania" to kolejny czynnik rozwoju turystyki w perspektywie dwudziestolecia. rozw j ruchu ekologicznego. jak hno lo g ic zny c h maj ą określać: I : rozw j techniki informacyjnej. Pod wpływem spektywie 20 lat na pierwszym miejscu wymieniono czynniki ekonomic zne.

wymienia się zvłŁaszcza narciarstwo. kt re znajdująsię pod roSnącym wpływem globalizacji w ujęciu makroekonomicznym. Gwałtownie rosnący popyt na oferty do coraz odleglejszych miejsc docelo_ wych w turyStyce pomaga wzmocnić i przyspieszyć proces powiąza gospodarczych między poszczeg lnymi krajami. Analiza struktur rynku światowego moze tu dostarczyć najlepszych dowod w.globalizacj a" wykracza poza 3. W tym kontekście pojawiają się też zdaniem specjalist w inne pytania. i szkolenia kadr dla ten proces niesie? ne. obejmują one dalekie podr że i pocelach. turystyka wiejska. z:wiedzanie miast i wypoczynek nad ar ze o morzem.o konkurenryjności region w. podr że motywowane chęcią doświadczenia przyg d. spotkania służbowe itp'). Miejsce turystyki w tym piocesie jest zarysowane w następnym podrozdziate. opracowanie system w i procedur planowania w turystyce' umocnienie zr wnoważonego rozwoju sektora turystycznego' partnerstwo w zaruądzaniu turystyką. czy|i z internacjonalizacją stosunk w gospodarczych. regionami oraz przedsiębiorstwami. Warunkiem powodzenia na rynku ma być dobra wsp łpraca sektor w publicznego i prywatnego w turyStyce' Na zakorizenie ptezentacji czynnik w rozwoju turystyki warto przytoczyć opinię wto dotyczącąprzewidywar do Ż0Ż0 r' w zakresie najistotniejszych segment w rynku turystycznego. rejsy morskie. Jest to raczej megatrend. Ęczonych podr że motywowane Sportem. społecznych. ukształtowanych w tradycyjnych miejscach docelowych podr ży turystycznej ? Czy male i średnieprzedsiębiorstwa poradzą sobie z dodatkową konkurencją i zmianami.2. żeglarstwo i golf. globaliacja ma tei sw j przeciwprąd. stanowią tez podstawę programowaniarozwoju turystyki w Polsce. pozyskanie funduszy na rynku kapitałowym' wszystkich )apewnienie warunk w do rentownej działa1ności turystycznego w krajach docelowych.. kt ry prowadzi do internacjonalizacji zj awisko typowo ekonomicz_ sto189 188 . czy internacjonalizacja popytu prowadzi do niszczenia dojrzałych struktur. zacji. Czy rosnąca globalizacja gospodarki światowej jest nieodwracalna i czy rośnie znaczenie szczeb|a lokalnego? odpowiedzi na postawione pytania sąszczeg lnie ważne dla sektor w gospodarki uzależnionych od turystyki. STMTEG|A DztAŁANlA w sEKToRzE TURYsTYKl Zaprezentowanie podstawowych czynnik w kształĘących dynami_ kę i kierunki rozwoju turystyki globalnej oraz wskazanie najistotniejs'ych segment w rynku turyStycznego w perspektywie najbliższychŻ0 lai narzuca koniecznośćsformułowania zada strategiczny ch. kt ry zapewni osiągnięcie korzyści każdemu uczestnikowi rynku. GLOBALTZAC)A A TURYSTYKA Co właściwieoznacza globalizacja gospodarki światowej? Jakie si_ ły kryją się za tym kontrowersyjnym zjawiskiem? Tak jak kazdy proces. turystyka kulturalna. a będą to: r r kształtowanie i marketing produkt w turystycznych kierowanych do nowych segment w i nisz rynku.2. w tym wsp łpraca sektor w prywatnego i publicznego.3. kształtowanie takiego modelu turystyki. po_ chodzących z kilku źr deł. turystyka biznesowa (konferencje. kulturalnych i politycznych. r r r : r r r wyjazdy po sło ce i nad wodę. Zdanięm WTo na szczeg |nąuwagę zasługują: t t : I I I tworzenie baz danych statystycznych o rynku turystycznym przy wykorzystaniu najnowszych technik komputerowych. wsp łpraca regionalna.5.6. np. 3. Tendencje te wsp łgrają Z procesem globali- Nakreślone nowe tendencje w turystyce światowejnarnlcajązadania stałej obserwacji przebiegu jej rozwoju ilościowo-jakościowego. kt ry daje początek jakiemuś trendowi. ucżestnik w rynku kształtowanie odpowiedniego Systemu edukacji turystyki. Pozytywna prognoza oraz oparcie jej na analizie licznych statystyk. kt re Termin.

że w istocie kraj musi osiągną pewien poziom rur. Warto też podkreślić. Dylizans pocztowy m gł przejechać 160 km dzienr nie.sunk w społecznych. podczas gdy Australij czycy wolą wyjechać na sąsiednie Bali. kt ra jawiła się wraz Z postępem technologicznym w sferze transportu. obniżenie koszt w transportu i komunikacji. a jego nowym aspektem jest intensyfikacja sieci. a wsp łczesny odrzutowiec moze osiągnąć 1000 kmłr. kt rym towarzyszył odwr t darki planowej. Przykładowo.W ujęciu geograficznym z największą częstotliwością mają być odwiedzane: szlak p łnocnoatlantycki między Ameryką P łnocną a Europą oraz między regionem Azji Wschodniej i Pacyfiku z Ameryką P łnocną i Europą. Nastąpiło przyspieszenie procesu otwarcia gos światowej. Europy i Japonii r wnież rosnącą liczbę nowo powstaj gospodarek. Nalezy też podkreślić lakt. kład konkurencja tworzy warunki dla postępu techniczno-technologiczr nego' a ten z kolei pomaga przyspieszyć proces globalnej integracji. warto przypomnie . mieszkarcy kra. jak UsA i Francja. że rozw j turystyki przyspiesza zmiany. kt ry zmienia świat w balną wioskę. wskaźnik ten ma osiągnąć wartośćŻ4vo. Należy podkreślić w tym miejscu. Zainteresowanie wielonltt ltowymi celami turystycznymi jest bowiem całkowicie uzaleznione od tlos tępnościniedro gich połączeft lotniczych.woju. kt ry otwiera się wyłącznie dla najbardziej rozwiniętych kraj w o. Globalizacjato ces wyraźny. wsp łczesna turystyka korzysta z przyspieszenia.kt re z kolei mają duży wpływ na rynek turystyczny. że szybkośćpodr zowania w epoce silnik w odrzutowych gwałtownie rośnie. bo taki jest warunek faktycznego rozwoju turystyki. zaśJaporczycy podr zują do Nowej Zeland1i. Największy rozw j odnotowano w krajach Azji Wschodniej. Podczas gdy w 1950 r. dynamiczny i niejednorodny. Postępujący proces globalizacji napędzają zasad zmiany ekonomiczne. Jak podają źr dła. Alrleryki Łaci skiej otM w Chinach i Indiach. kt ro jest częściąprocesu globalizacji. Ten ogromny wzrost stał się mozliwy dzięki og lnemu postę1xlwi cywilizacyjnemu i wzrostowi poziomu życia ludności kraj w rozwiniętych. Informacje zaś. w Europie lub w regionie Azji Wschodniej oraz Pacyfiku.lazdowej. np. Takie potęgi turyStyczne.włączając to obraz. Warto 19I . turystyka międzynarodowa wykazała wyrrlką dynamikę wzrostu. DysĘbucja geograficzna ruchu i wpływ w w turystyce nie jest jedlttlrodna. Gł wnym wskaźnikiem globalizacj i j est turystyka międzykontynen_ talna lub podr że do odległych miejsc docelowych. Jeszcze daleko do zako czenia procesu globalizac'ii.xrclobnych preferencjach w zakresie popytu i podobnej strukturze podrri.że lizac1a obejmuje swym zasięgiem wszystkie zakątki świata: Ameryki. odł nosząc to do innowacji w dziedzinte transportu i komunikacji. Na przy. polepszenie poziomu życia. W drugiej połowie XX w. region wschodnio-azjatycko-pacyficzny stał się obecnie jednym z czolowych obszar w turyStycznych globu. w 2000 r. oparcie światowej konkurencji na etyce wolnego handlu i normach globalnych. około 82vo tuĘstlki zagtanicznej odbywa się w ramach region w kontynentalnych. Według WTo obecnie ten sektor obejmuje 187o światowejturystyki. że turystyka międzyregionalna jest tylko częściądochodu kraju pochodzącego z turystyki. np. takie jak: r I : zmiany w gospodarce rynkowej. polityczne i technologiczne występujące w samym czasie. liczbanocy spędzonych ltl'Zcz turyst w wyniosła 25 mln. ze nowe cele podr ży prześcigają tradycyjne kraje turystyczne. w Naturalnie. Og lna poprawa warunk w życia' kt ra dokonała się dzięki konkurencji. wielkośćta wzrosła do ()ll mln. Światowy rynek turystyki jest por wnywany do zamkniętego skleptl. dociera dziśz prędkościąświatła.y. kulturalnych i politycznych. Należy podkreślić'że wysoka dynamika wzrostu turystyki międzynarodowej ostatnich lat to efekt podboju czasu i przesffzeni. Dzięki rozszerzeniu rynku światowego w centrum zainteresowania turyst w znalazły się nowe miejsca. Mimo umiędzynarodowienia popytu turystycznego rynki wewnętrzne oraz rynki kraj w sąsiadujących na każdym kontynencie poz'rlstają najwazniejszymi regionami dla turystyki międzyregionalnej krrżdego kontynentu. dokonanego dzięki 190 teclrnologii oraz obnizeniu koszt w transportu.j(tw UE najczęściej spędzają urlopy nad Morzem Śr dziemnym lub w Alpach. Wynika to stąd. nawet w turyStyce. komunikacji i technik informacyjnych. Praktyka ostatnich lat dowodzi. otworzyła nowe subregiony światadla turystyki. czerpią wyższe dochody z turystyki krajowej niż z zagranicznej przy. natomiast w Ż0Ż0 r.

rozwoju i dostosowania struktur fi rm. w wystarczającym stopniu możliwo_ prawdopodobnie nie wykorzystują ści.dodać. w warunkach globalizacji jest niezbędna starannie zaplanowana polityka turystyczna. wyposażenia i obiekt w aninie za' pewniają nowych atrakcji. o rozkJadzie geograficznym: Europa I8. należy rozwinąć międzydziałową politykę turystyczną na szczeblach rządu. można już zauważyć pierwsze strukturalne konsekwencje. Podmioty gospodarki turyStycznej. tworzeniu wsp lnego produktu. ty turystyczne.I7o.561 mln 45. Pa stwo powinno wsp łtworzyć dobra publiczne. duży wzrost turystyki na świeciejest gł wnie zvłiązany ze zwiększającą się wymianą między rozwiniętymi regionami świata. Ż5. kt ra się przyczynia do tworzenia pozytywnego wizerunku danego obszaru. Tradycyjne kraje turysty czne mają teŻ bardzo rozdrobnioną organizację podaŻy. co stawia małe i średniefirmy w niekorzystnej sytuacji. nie jest ona jeszcze uznawana za wiodącą. obie Amery|ł i Pacyfik W konsekwencji umiędzynarodowienia popytu tradycyjne kraje tu_ Jednak obszary te ryStyczne tracą Swe dotychczasowe udziały w rynku. firmy wynajmu samochod w itp. globalizacja jest nieodwracalnym megatrendem. regionu i lokalnym. że proces globalizacji może być niepokojący dla tych przedsiębiorstw. sieci hotelowe. W tym miejscu warto przypomnie ć. organizacji i kraj w.47o. obca jest im wsp łpraca w pionie oraz w poziomie. a Azji Wschodniej i Pacyfiku I4. czyli gł wnie dia tradycyjnych kraj w turystycznych. Internacjo na|izacjapopytu turyStycznego prowadzi teŻ do tworzenia Nalezy zwr cić uwagę na fakt. że WTo prognozuje przyjazdy turyst w do gł wnych region w świataw ŻOŻO r. system w informacji i dysĘbucji. chociaz globalizacja w sferze turystyki nadal jest we wczesnym stadium.utorzy. Tradycyjne kraje turystyczne tlacą swe udziały w rynku wraz z cotaz szybszym wzrostem nowych konkurent w.kt re daje rozw j międzykontynentalny. kt re zmieniają się bardzo szybko wskutek postępu technicznego oraz towaftyszących mu zmian czynnik w ekonomicznych i społeczno_kulturalnych. mają wynieśćodpowiednio: 45. unikają więc wsp łdziałaniaw ramach sp jnego systemu.47o. W krajach tych powszechnym problemem jest znaczna|iczba małych i średnich firm. aby zapewnić jak najbardziĄ przyjazne warunki dla jej rozwoju. Globalizacja doprowadziła do konkurencji pod względem ceny i jakości tych usług. Firmy usług turysty cznych niechętnie wsp łdziałająprzy turystyki koŃurencyjnej. takie jak bezpieczeristwo. Po drugie. 60?o. kt ra dotyczy gł wnie małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. powstawania nowych system w komunikacyjnych.4vo' powszechnego wzrostu popytu turyStycznego obserwuje Mimo się korporacji. wykorzystując walory konkurencyjności na światowym rynku. Po piąte. że udzialEuropy w turyStyce globalnej wynosił w 1995 r. Turystyka międzykontynentalna jest coraz wa:Źniejszym wskaźnikiem globalizacji. Zmiany te prowadzą do r znicowania stylu życia. działająwedług strategii globalnej. Kraje te częSto nie mają najnowszej infrastruktury turystycznej. obejmującą |saje z wiodących światowych region w turystycznych.97o iŻ5.. Po trzecie. trendy globalne w gospodarce turystycznej powinny uwzględniać preferencje konsument w.. Po czwarte. gruntownego badania globalnych rynk w turystycznych. W interesie kompetentnych władz par stwowych leży stałe polepszanie infrastruktury niezbędnej dla turystyki.kt rymzr żnyctrpowod w nie udało się pozostać konkurencyjnymi. Ponieważ turystyka jako sektor gospodarki ma wymiar strategiczny. Azja Wschodnia os b. kt re mogą wykorzystać ciągle zwiększającą się globalizację gospodarki. kt ry prawdopodobnie będzie miał w przyszłości coraz większy wpływ na gospodarkę i społecze stwo. kt re cierpią z powodu niskiej produktywności oraz wysokich koszt w. W związku z nadmiernym rozwojem sieci firm wzrasta konkurencja cenowa. gnozy naŻOŻO r.9%o. Wielkości te według pro- nadwyżkę podaży usług hotelarskich i podr zy lotniczych. Jednakże w por wnaniu z turystyką krajową oraz międzyregionalną. firmy deweloperskie budujące obiek""". konsolidacj i konkurencyjnych strategii or az prezentowania zalet Przyszły rozw j turystyki w warunkach globalizacji pozwala na 19Ż 193 . takie jak linie lotnitu-p". sformułowanie kilku og lnych wniosk w. następująco: og lna liczba przyjazd w: 1. środkitransportu i ochrona środowiska. Po pierwsze.

stowarzyszenia krajowe o charakterze publicznym lub prywatnymbądź osoby fizyczne. W grupie organizacji turystycznych międzynarodowych w sferze tu_ Zagadnienia turystyki są tez podejmowane w takich wyspecjalizowanych organizacjach ONZ. W obrębie oNZ zespołem zagadnier turystycznych łalnościkomisji regionalnych. oferowane przez nią usługi to . analiz ekonomicznych. sprawę udoskonalenia statyra . w ramach kt rego jest realizowany pĄekt rozbudowy międzynarodo_ wej trasy turystycznej . Budżetu i Finans w. organizacja ta zrzesza obecnie 107 par stw. szkolenie kadr turystycznych itp. Warto dodać. iz ŚoT stanowi przede wszystkim fachowo-techniczną pomoc dla kraj w członkowskich. Na zako czenie trzeba zauvłażyć. a w 1963 r. 195 .Progtamu rozwoju'' oNZ jest r wnież udzielana pomoc na doskonalenie zawodowe pracownik w zatrudnionych w gospodarce turystycznej. Wynika to z ce1 w tej organizacji. Międzynarodowa organizacja Pracy. 3..in. Po si dme. jako zjawisko społeczne. obecnie turystyka jest strategicznączęścią gospodarki kraj w rozwiniętych. Z. powołana do życia w 1974 r.. Nauki i Kultury oNEsco)' organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAo)' Międzynarodowy Bank odbudowy i Rozwoju. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych. Problematyka turystyki jest przedmiotem szczeg lnego zainteresowania Światowej organizacji Turystyki (wTo-oMT). MlĘDzYNARoDowE oRGAN lzAc)E TURYSTYCZNE Wsp łcześniewszystkie sfery zycia społeczno-gospodarczego i po_ litycznego są obszarem działania organizacji międzynarodowych. informacyjno-publicystyczną i operacyjną (przygotowanie międzynarodowych konferencji i seminari w.doświadczenia" podnoszące jakośćżycia.2. Europejska Komisja Gospodarcza) oraz Konferencja Narod w Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju.. nr 38 (Szwajcaria). regionalne komisje gospodarcze (np. dzieli się na międzyrządowe i pozarządowe. Międzynarodowy Fundusz Walutowy. jest przedmiotem zainteresowania tych organizacji. 2) Rada Wykonawcza i 3) Sekretariat. Należy r wnież odnotować znaczenie dla turystyki . jak Organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw oświaty.. 194 rystyki na czoło wysuwa się organizacja Narod w Zjednoczonych (oNZ)' kt ra poświęca dużo uwagi Sprawom turystyki. konferencja rzymska zako(tczyła się uchwaleniem Rzymskiej Karty Turystyki). Do zada ' te1 organizacji na|eży r wniez zwracanie szczeg lnej uwagi na wsp łpraca rozw j turystyki w krajach rozwijających się oraz ścisła zoNZ i jej agendami wyspecjalizowanymi.ułatwier{ w zakresie formalności zajmująsię takie jej organy' jakZgromadzenie og lne.. Bałtyk-Ta_ Ę-Balaton-Adriatyk). dązące do stworzenia dogodnych warunk w do rozwoju międzynarodowej wsp łpracy w sferze turystyki. ochrony środowiska. organami ŚoT są: 1) Zgromadzenie Generalne. finansowanej wyłącznie ze środkw przyznawanych przez oNZ. Jest to wyspecjalizowana organizacja oNZ z siedzibą w Madrycie.Hotel Revue" 1989. Rada Gospodar_ cza i Społeczna. Członkami pierwszych są pa stwa.). oparte na niepowtarzalnych i autentycznych r żnicach kulturalnych oraz atrakcjach będących wytworem człowieka.p łnoc-południe'' (BTBA.). Zasadniczymi celami tej organizacji są: popieranie i rozw j turystyki na świecie. organizac1a Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego.Programu rozwoju'' oNZ. Program dziabadavłczą (w dziedzinie statystyki tułania ŚoT obejmuje działalność rystyki międzynarodowej. przestrzenne i eko_ nomiczne. Wspomniane organizacje. a także służenie radą i pomocą w tym względzie ruądom parlstw członkowskich. jak r wnież 146 człottk w afiliowanych z szela roko poj ętej branży turystycznej . kulturowe.7.iż Zgromadzenie Generalne ŚoT przyjęło do programu działania m. a dopiero na drugim miejscu jest jej działanie jako centrum pomocy rozwojowej. rozw j park w narodowych itp. podejmująca wiele inicjatyw w zakresie rozwoju tury_ styki międzynarodowej (np.Po sz ste. tj. na_ tomiast drugich . koordynacja dzia- stycznych. R wnież turystyka. Ponadto w jej strukturach działają organy pomocnicze Zgromadzenia Generalnego w postaci komisji regionalnych oraz Rady Wykonawczej w postaci komitet w: Programowania i Koordynacji. badania rynk w turygranicznych itp. odbyła się konferencja w Nowym Jorku w sprawie konwencji celnych. ochrony Środowiska i Ułatwier. w 1954 r. w kolejnych fazach procesy globalizacji doprowadzą do światowej standaryzacji komfortu i jakości. w miejsce działającego od 1925 r.

w Lugano. atakże publikuje m. r podr zy. monografie poświęcone wybranym problemom turystyki. Amsterdam).. 3) Międzynarodowa Federacja Kempingu i Karawaningu.in. grupująca kluby samochodowe (PZMot). EwG. a takŻe Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (SICTA). organizacje zajmujące się wybranymi zagadnieniami turystyki. zrzesza ono krajowe organizacje i kluby turystyczne. W grupie organizacji pozarządowych podejmujqcych vvybrane zagadnienia turysĘki znajdują się m. zawodowe organizacje turystyczne: W grupie zawodowych organi7acji turysĘcznych mozna wymienić m. załoŻonęw 1953 r. Można tu wymienić zalecenia ŚoT z 1993 r. kt ra się zajmuje m. zalożona w 1904 r.. Genewa). 2) Konfederacja organizacji Turystycznych Ameryki Łaci skiej.. o rłanizacj ąmi re gionalnymi są m.: 1) Unię Europejską. Rzym). Londyn). kt re bada problemy związane z turystyką międzyna' W grupie organizacji 6) Międzynarodową Federację Schronisk Młodzieżowych (I93Żr.in': 1) Międzynarodowa Federacja Samochodowa. dotyczące Statystyki w turyStyce. 2) Międzynatodowe Stowarzyszenie Naukowych Ekspert w Turystyki. Zgromadzenie Gene_ ralne postanowiło też zwołać konferencję dyplomatyczną w celu zawax' cia konwencji dotyczącej ułatwier( podr żniczych. kt ra stymuluje m. kt re po' dejmuje problemy kontakt w osobistych ekspert w turystyki. r organizacje regionalne. jej poprzedniczka. 8) Powszechną Federację Stowarzyszeri Biur Podr ży w Brukseli (1966 r. załoŻone w 1898 r.in. 3) Zrzeszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego. 196 . - . 4) Arabski Związek Turystyczny. 3) Międzyamerykanskie Kongresy Turystyki. 3) Stowarzyszenie Turystyczne Rejonu Oceanu Spokojnego. obowiązująceJ zinicjatywy oNZ od 1963 r. 7) Światowe Stowarzyszenie Agencji Podr ży (1949 r..: 1) Międzynarodowy Związek Przewoźnik w Drogowych. 2) Międzynarodową Federacj ę Drogową . rozw j turystyki samochodowej Ż) Międzynarodowa Federacja Motocyklowa. 5) Międzynarodowy Związek Krajowych organizacji Hotelarzy.. 4) Międzynarodowe Stowarzyszenie Hotelowe (1946 r. zrzeszającą 15 paristw zachodnioeuropejskich.: 1 ) Europej ska Komisja TuryStyczna.. Restaurator w i WłaścicieliKawian (1949 r. z siedzibą w Waszyngtonie. rych).: Akademia Turystyki w Monte Carlo. popularyzuje ona uprawianie turystyki kempingowej i wprowadza ułatwienia w tym zakresie. Biuro Turystyki Socjalnej. założona w I93Ż r. Chodzi o zblizenie do reali w gospodarczych wsp łczesnej turystyki koncepcji statystyki w tej dziedzinie. w tym m. powołana do Życia w Paryżu w 1904 r. uniwersalnych na uwagę zasługują m. r hotelarskie.styk turystycznych. założona 1) Międzynarodowa w 1951 r.in. Organizacje turystyczne pozarządowe dzieli się w literaturze na: rodową i stymuluje jej rozw j. 3) Międzynarodowe Stowarzyszenie Turystyki. Międzynarodowa Izba Handlovła oraz Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Zasob w Naturalnych. powołane do życiaw 1949 r.. ogłosiła rok 1990 Rokiem Turystyki Europejskiej. w Lucernie. kulturalno-humanistycznymi aspek' tami turystyki międzynarodowej i prowadzi badania lingwistyczne z dziedziny turystyki. założonew 1939 r. Należy też wymienić sieć regionalnych organizacji międzynarodowych zajmujących się turystyką.. Do grupy organizacji pośrednio podejmujqcych tematykę turystycznq naleŻą np.in. Zu- - organizacje pośredniozwiązane z turystyką.in. skupia_ jącą 28 wysoko rozwiniętych kraj w świata.in.in.I transportowe. w Luksemburgu. a także zwołuje z1azdy i kongresy naukowe poświęcone Sprawom turystyki. 4) Międzynarodowe w Brukseli. organizacje zajmujące się og lnymi sprawami turystyki: r organizacje uniwersalne. w Paryżu. Ż) Organiza' cję Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju z siedzibą w Paryżu.

1. iż zapotrzebowanie na r żnorodne wartości użytkowe w turyStyce obejmuje np. niezbędne do ich zaspokojenia. obejmu. PoJĘclE l zAKREs GosPoDARKl Pojęcia .|ący og ł arządze i środkw służących zaspokojeniu potrzeb turyst w.1. transport osobowy. iż z punktu widzenia systematyki naukowej zesp ł czynności wykonywanych w ramach gospodarki I W piśmiennictwieanglosaskim terminy te są używane zamiennre' 199 . nie kojarzy się raczej polskiemu Czytelnikowi z powszechnie rozumianym pojęciem -przelnysł''. Pojęcie .gospodarka turystyczna''l.. Wydaje się. załatwienieformalności granicznych..: r r r r r udostępnieniewalor w turystycznych.gospodarka turystyczna'' stanowi zbiorczy termin.r Rozoztat TURYSTYKA A GO5PODARKA NARODOWA GOs PO DARKA TU RY5TYCZNA TURYSTYCZNEJ 4..gospodarka turystyczna'' i .przemysł turystyczny'' są trakw lowane w tej ksiązce jako synonimy. Poniewa'ż działalność obrębie gospodarki turystycznej. wyżywienie. w szerokim sensie. Na gruncie tych potrzeb rozwijają się czynności gospodarcze. Warto w tym miejscu przypomnieć. autor opĘe za określeniem .. zakwaterowanie.

miejsca historyczne i aktywnego spędzania czasu). komunikacyj nych. /. parki narodowe. turystycznej (np. tly. baz! noclegowei (szeroko rozumiane hotelarstwo). pr zy należnych do r żny ch dział w i galęzi go spo darki nat nrclowej. organizator w turystyki (np. galerie. iż odrębne badania poszczeg lnych kompleks w gospodarki Posługiwanie się terminem . tworzą pewną ca_ gospodarczą. 4) transport. Nikt nie kwestionuje wsp łzależności hotelarstwa i usług gastronomicznych' handlu detalicznego i usług rzemieślniczych. W świetle tych zalecer działalnośćgospodarcza 'twiązana Z turystyką występuje faktycznie w dziesięciu sektorach gospodarki narodowej. lecz także zakresu zada . narodowe organizacje turystyczne. oświaty i rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. Wszystkie te czynności gospodarcze łączy bezpośredni lub pośredni związek z dynamicznie rozwijającym się ruchem turystycznym. atrakcji (np. Nalezy zauważyć. takich jak 1) budownictwo.nazywanych przez V. gwarantujące Sprawny rozw j turystyki. socjalna 200 ŻoI .gospodarka turystyczna". 7) administracja publiczna. Istnieje natomiast wiele przesłanek społeczno_ -gospodarczych wskazujących na to. 6) obsługa nieruchomości.T. mimo jego wicloznaczności. łl) edukacja. jednak są one w jakiś spos b powiązane. dlatego tez nie jest uzasadnione uzywanie w stosunku do nich terminu . 9) pozostała działa|nośćusługowa: komunalna.. opartej na strukturze podaży. 2) handel. o wyraźnie zarysowanych powiązaniach wewnętrzłość nych.ekonomika gospodarki turystycznej". Takie cząstkowe badania nie ułatwiają tez reklamy ekono_ miczno-społecznych efekt w rozwoju turystyki w makroskali... Przykładem szerokiego zakresu działalnościzwiązanej z gospodarką turystyczną.gospodarka turystyczna'' na określenie tego rodzaju całości wydaje się uzasadnione. Układ ten tworzą sektory: Zakres zadari gospodarki turystycznej ilustrują następujące przykJa- 1 r r t t biura rezerwacji). 3) hotele i restauracje.c niejednoznaczność określer dotyczy nie tylko og lnego sensu tego 1lrljęcia. spełniane w celu zaspokojenia popytu turyStycznego. wynajem i działalttośćzwiązana z prowadzeniem interes w. Middletona2 sektorami i mierzonych w statystykach większości kraj w. Ruch turystyczny bowiem tworzy bezpośredttio oraz pośrednio podstawę określonychi koniecznych czynności gos p ld arczych. podejmowanych ptzez władze lokalne i og lnokrajowe. Aby bliżej poznać korzyści płynące z rozwoju gospodarki turystycznej. transportowy (wszystkie środki transportu osobowego). stąd. Gospodarka turystyczna twotząca podaż turyStyczną składa się z cfekt w działalnościkilku r żnych jej części. Wynika to m. iż trudno jest ści śleustalić turystyczny charakter wielu urządzer infrastrukturalnych. jest nieodzowne prowadzenie wszechstronnych jej badari. po5) średnictwo finansowe. Używanie terminu . są zalecenia Światowej organizacji Turystyki dotyczące międzynarodowej klasyfikacji turystycznej (SICTA). przemysłowe i handlowe.Trzeba jednakprzyznać. Poszczeg lne czynności gospodarki turystycznej są zr Żnicowane. Termin . turoperatorzy. gospodarka magazynowa i łączność. wypoczynkowych)' nie sprzyjają kształtowaniu świadomości jej ekonomicznej i spolecznej roli jako źr6dłazaspokojenia potrzeb turyst w oraz zarobkowania dla pracujących w tym sektorze gospodarki na- turystycznej nie tworzy zwartego Systemu pojęć.gospodarka turystyczna" można wyr żnić funkcje usfugowe. jest w praktyce użyteczne i celowe. zmierzając do wytworzenia pożądanej usługi lub dobra konsumpcyjnego innego rodzaju. agencje turystyczne. lokalne biura. usług noclegowych.in. mtJzea. Dlatego niezbędne jest także prowadzenie badar{ w od_ niesieniu do poszczeg lnych czynności związartych z funkcjami gospodarki turystycznej jako podstawy rozmaitych decyzji gospodarczych otaz społecznych. organizacji w miejscach odwiedzin (np.. W układzie czynności gospodarczych wykonywanych pod wsp l_ nym mianem . usług informacyjnych i pozostałych gałęzi usług turystycznych.C. organizacje turystyczne i stowarzyszenia turystyczne).gospodarka turystyczna" jest uzyteczny do cel w społeczno-gospodarczych i politycznych.. że r żnorodne w swej istocie czynności. ze warunki i wyniki przykładowo wymienionych czynności gospodarki turystycznej są przecież r żne.r i rodowej. gastronom iczny ch. rt w konsekwencji linię podziału między nimi a pozostałymi występują_ cymi na danym obszarue. Wydaje się.

hleceniaWTO. Stycznego. jak np. właściwości gospodarki. Jednostki gospodarc ze zaspokajające potrzeby turyStyczne wykazują duże rozdrobnienie organizacyjne i często sązr Żnicowane pod względem typu i form własności. że gospodarka turystyczna szeroko pojmowana obejmuje r żnorodne funkcje przynależne do wielu dzial w gospodarki narodowej. wielu dziedzin gospodarki miej scowości turystycznych. ze podstawowe potrzeby zgłaszane przez i)ry' st w są zaspokajane na miejscu. a zakres przestrzenny ich działalnościznacznie zr ż' nicowany. Na og ł są one związane z wydatkami na: komunikację. gastronomiczne.gospodarka turystyczna" moŻe być pojmowa- W zaproponowanej definicji gospodarki turystycznej podkreśla się Terminologia turystyczna. usługi noclegowe. Nalezy zauwuŻyć. warto dodać.UI<F|T.icci przedsiębiorstw i innych podmiot w niższej klasy organizacyjnej rric obejmuje w większości całego zakresu działalnościgospodarczej. że obsługa ruchu turystycznego wymaga zaangaŻowania. Sprzęt turyStyczny i inne usługi. ny w ścisłymznaczeniu. ubi r. system w rachun' kowościoraz sprawozdavłczości. Sezonowośćruchu turystycznego sprawia. tzn.Trzeba tez podkreślić. Za kryterium podziału należy przyjąć stopier wy' korzystania infrastruktury turystycznej przez aczestnik w ruchu tury. Preferowanie rozwoju turyStyki we wsp łczesnej polityce społecznej i gospodarczej kraju prowadzi do r<>zszerzenia działalnościgospodarki turystycznej. gospodarkę turystyczną można podzielić na bezpo. w wczas jego interpretacja obejmuje funkcje codziennego i powszechnego zaspokajania potrzeb turystycznych. komunikacyjne i informacyjne. s. og lnie biorąc. że trystyczny charakter Gospodarka turyStyczna spełnia swoje funkcje narzecz konsumpcji indywidualnej i zbiorowej. iż sieć podmiot w działających w sektorze gospodarki turystycznej jest stosunkowo gęsta. noclegi. lecz mimo to powinny być zaspokajane w warunkach kompleksowej obsługi ruchu turystycznego. Niekt re potrzeby muSZą być zaspokajane codziennie i powszechnie. r. Na podstawie nakreślonych spostrzeze można dokonać następującej pr by zdefiniowania pojęcia gospodarki turystycznej. W układzie obowipującej systematyki zada gospodarki 203 20Ż . że ich potrzeby sąznacznie zr żnicowane. średniq i pośredniq. okoliczność ta osłabia w świadomości społecznĄ de facto turyst yczny charakter ich działalności. Widać więc. 10) organizacje i instytucje międzynarodowe3.. rozrywki kulturalne' zakup artykuł w łączność. Termin ten moze być r wnieŻ rozumiany w szerszym znaczeniu. kt ry nie ttloże być negowany w tym sektorze gospodarki narodowej. Dzięki ternu może ona stanowić waŻny czynnik kształtowania polityki społecznej i gospodarczej pa stwa. Jeślisię założy.i indywidualna. Zachodzi tu r wnież zaleŻnośćodwrotna. że zadaniem SICTA jest stworzenie szansy właściwegorozwoju system w klasyfikacji międzynarodowej i krajowej. Warszawa 1995. a więc do jakościowo lepszej obsługi ruchu turystycznego. Zr żnicowana struktura rodzajowa potrzeb zgłaszanych przez twyst w wywołuje określone implikacje w zakresie podmiotowym gospodarki turystycznej. wypoczynkowe. Praktycznie gospodarka turystyczna jest więc układem wielosektorowym. Gospodarka turystyczna jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych bezpośrednio lub pośrednio rozwij anych w celu zaspokoj enia wzrastaj ącego zapotrzebowania czlowieka na dobra i usługi turystyczne. Inne są zg|aszane sporadycznie. wymagaj ącym rozumnej koordynacj i. Jest to konsekwencją rachunku ekonomicznego. opr cz komunikacji. Wielokierunkowa w gospodarcza i r żnorodnośćform własności gospodarce działalność turystycznej są powodem występowania rozmaitych form organizacyjnych podmiot w działających w tym sektorze gospodarki narodowej. Zakres tych funkcji wypełniają m. spożywczych. pamiątek. wraz z pozostałymi funkcjami w zakresie zaspokajania potrzeb masowych i regularnie zgłaszanych przez turyst w. nieregularnie. gastronomię. Natomiast posługiwanie się taką cechą urządze(l turystycz' ftzyczne. a także rozszerzenie wiedzy na temat zakresu i skali działalnościgospodarczej związanej z turystyką. Termin . miejscowy. będącym jcdnocześnie istotnym instrumentem wt rnego podziału dochodu narodowego. 3 lłl sezonie turystycznym Znaczna częśćtych jednostek opiera swoją tlziałalnośćna potrzebach zglaszanych gł wnie przez ludnośćmiejscową.in. Usługi i produkcja gospodarki turystycznej są w pełni lub częściowo odpłatne. to można powiedzieć' iz gospodarka turystyczna ma charakter lokalny. w strukturze tej Badania wydatk w turyst w dowodzą. 51-63. dwie jej cechy: kompleksowość funkcji oraz navłiry'anie do społecznościturystycznej. prowadzi do zniekształce nych.

0.iącymi i kupującymi dany produkt. podr Warszawa 1995. wyr żnia się rynek lokalny. Alejziak. D(I wieku. Philosophies. Można wreszcie zastosować kryterium celu a .szęrsze. 1 1. jego dostawc w oraz turyst w5. że przemysł turystyczny lub gospodarka turystyczna jest jednym ze zjawisk turystyki. Dlatego rynek turystyczny jest defi- Motocykl Noclegi dla zmotoryzowanYch Tramwaj Bary i restauracle lekreacja kemPingowa u vl E 4 ź Przyciąganie zwied zających Biznes r i handel Sklepy z u pominkami i pamiątl iami &* r - \o. Na podsta.1. kontynentalny i światowy.R. Leksykon dł o: opracowanie własne na podstawie: R. Aleiziak. ot z W. Powszechnie bowiem wiadomo. Biorąc pod uwagę kryterium grup wiekowych turyst w. stwierdza. transportowych itp. Żo4 . regionalny. jego dostawc w i nabyw c w. s. 4. John Wiley & Sons.wie kryterium rodzaju usług turysĘcznych wyodrębnia się rynki usług hotelarskich. Medlik. kt rzy reprezenĘą popyt na ten produkt. New York 1986' s' 1 ' - w obliczu wyzwali ży. to ckonomiczno-organizacyjny aspekt jej rozwoju ' Zresztą wspomniany autor daje temu niejednokrotnie wyraz w swojej. referując zagadnienie sektor w gospodarki turystycznej. traktowanie pojęcia gospodarki turystycznej lub przemysłu turystycznego.> w1 rdarzenia Sklepy z r. Krak w 1999. na kt ry składają się efekty działalności(produkty) wielu części składoRysunek wych nazywanych sektorami kt re obsługują określone segmenty rynku turystycznegoa.s/'ł ^ł -{ x m w Sport . ch. AL.l. lemiośem lozrywka artystyc. poświęconym strukturze przemysłu turyStycznego. warto się zapoznać z rysunkiem 4.1 pracy. Goeldner. gastronomicznych. Rynek turystyczny można rozpaĘwać z r żnych punkt w widzenia. rnym Zjazdy Sklepy mir rjscowe :estiwale Sklepy prz ydrożne Studia Ciągi skle1 r z o . skądinąd ciekawej.1."a= A FI uJI ^aY statek Rower samolot Kotej o z Samoch d Przyczepa Ltmuzyna Kemping Hotel Motel Kurort Pensjonat 4.turystyka jest przemysłem. RYNEK TURY5TYCZNY -/"9^ąY^ /ę/. o wytaźnie zarysowanej specyfi ce funkcj i gospodarczych i społecznych. wyodrębnia się rynki turystyki krajowej i zagranicznej. Utozsamianie turystyki z przemyslem turystycznym jest po prostu nieporozumieniem.2. 5 w.2. ze . z4@\*tr'9)ś 2r\ \Ż\ f 9\ -tn = .r narodowej gospodarka turystyczna stanowi kategorię nieformalną. można m wić o rynkach turystyki młodzieŹowej' rencist w i emeryt w. Przyjmując zaśjako kryterium relacje: miejsce zamieszkania_miejsce docelowe.-BIS.W Mclntosch.. czyni celoPodręcznikowy charakter tej książki siłą rzeczy . TurysĘka s. niż wym zwr cenie uwagi Czytelnika na spotkane w literaturze na to zasługuje.. PMEMYSŁ TURYSTYCZNY MARKETIN6 Aby poszerzyć wiedzę o złozonościrzeczowej gospodarki turystycznej. W szczeg lnościrynek jest określany przez odniesienie do produktu.. jednak bardzo istotną. Przyjmuj ąc kryterium geograficzne. 4. Practices. jw.l. krajowy... Tourlłm Ż Principles. PoJĘclE RYNKu TURY5TYCZNEGo Przez pojęcie rynku rozumie się zesp ł stosunk w między sprzeda.& t"ł / / Podstawę stanowią bogactwa naturalne niowany przez odniesienie do produktu turystycznego.

Warszawa 1994. .c.. Altkom. jw.39. wypoczynkowej itd. Praktycznie gdy cena rośnie. Na przykład w turystyce biznesowej czy leczniczej tury- wany powszechnie na Zachodzie fakt.. 4. kt re pozwalają na zakup wszystkich d br zaspokajających potrzeby wyższe. s.regulacje rządowe. ajeślicena spada. Wyraźny spadek turystyki międzynarodowej nakładający się na recesję gospodarczą w latach I99o-I993 wydaje się tę opinię potwierdzaćlz.. Na wielkośćpopytu turystycznego wywiera też wpływ cena d br turystycznych. kt re turyściskłonni są nabyć przy określonym poziomie cen''. warunki wejścia na rynek. co wymaga stałej uwagi tych. znajomośćtych cech rynku turystycznego jest niezbędnym warunkiem racjonalności działania podmiot w gospodarki turystycznej. Natomiast C.c. v. Kaspar. 6 dobrem luksusowym.r i i podr zy turyStycznej. w wczas popyt na dane dobro spada. Hunzikera i K... Należy wymienić czynniki ekonomiczne. jw.2. zdrowotnej. Cyt.. Middleton. Wolno też przyjąć. Wydawnictwo Naukowe PWN. postawy społeczno-kulturowe i społeczne. 119.2. ZdaniemJ. Związek ten jest znany jako cenowa elastycznośćpopytu. występujące na tym rynku podmioty oraz cechy popytu i podaży. s. mobilność. Marketing w turystyce. jest związany ze spadkiem dochodowej elastycznościpopytu. Krapfa7. za J. to rynek ten jest nazywany dochodowo elastycznym. że względne zmiany dochodu powodu_ ją zmiany w popycie w stopniu mniej niż propoĘonalnym.. jw. Popyt turystyczny mą ze względu na wpływ wielu czynnik w. v. że turystyka wyjazdowa jest bardziej wrażliwa na zjawiska recesji niż turystyka krajowa. Middleton. Dlatego w tym miejscu Zostaną tylko w skr cie przypomniane podstawowe wiadomości z tego zakresu.1. 118. s. s. Marketing w turystyce.. 117. Można go zilustrować następująco: jeśliw dowolnej badanej grupie ludnościma miejsce przeszło jed- turystyczny . Altkorna . 23. media oraz podaż' Wsp łcześniezmieniają się one bardzo szybko. demograficzne. 19.jako gotowośćturysty do nabycia określonych ilości d br turystycznych za określoną sumę pieniędzy''.38. kt rych zadaniem jest śledzenie tendencji Najważniejszym czynnikiem wpływającym na wielkość popytu są zmienne ekonomiczne w krajach lub regionach zamieszkiwanych przez potencjalnych turyst w. rI 12 C. Die Tourismuslehre im Grundriss. s. wyższą dochodową elastyczność popytu turystycznego stwierdza się w zagranicznej turystyce wyjazdowej. Na potrzeby poznavłczo-praktyczne każdy rodzaj rynku i jego cechy można opisać.. Marketing w turysĘce.Trzeba podkreślić. r żny charakter.Dlatego rosnące dochody. na rynkue. kongresowej. to rynek taki jest nazywany nieelastycznym.T.iż prawidłowość na rynku turystycznym ujawnia się w specyta ftczny spos b. Kaspar. usług i towar w. że turystyka przestaje być J. bowiem w wielu krajach wysoko rozwiniętych średni doch d do dyspozycji najednego mieszka ca wzr sł do poziomu umozliwiającego znacznej częściludnościudział w podr żach wypoczynkowych. W wczas wymienia się rynki turystyki bizneso- wej. jw. Ich wpływ jest widoczny w r znych rodzajach turystyki' a zwłaszcza w turystyce wypoczyŃowej. Oznacza to. charakteryzując przedmiot wymiany. Marketing w turystyce. Natomiast jeślizmiany są mniej niż propor_ cjonalne do dochodu.T. Kaspar8 określapopyt noprocentowy wzrost wydatk w na turystykę w odpowiedzi na jednoprocentowy wzrost dochodu do dyspozycji. Die Tburismuslehre im Grundriss. r0 s.popyt turystyczny jest sumą d br turystycznych. Zdaniem C' Kasparal0' dochodowa elastyczność popytu turystycznego dla turystyki krajowej przyjmuje praktycznie zawsze wartości ponizej jedności' Oznacza to więc. Jest ona miarą zmian popytu pod wpływem zmian cen na dobra tu_ rystyczne. s. obserwo- Związek między dochodem a wydatkami na turystykę jest nazywa_ ny dochodowq elastycznością popytu. 1 8 9 C. Altkorn. Według W. że przy dochodach względnie niskich oraz względnie wysokich dochodowa elastycznośćpopytu turystycznego jest mniej sza niż przy dochodach średnich. a tak:Że tzw. Tamże. są najistotniejszym stymulatorem rozwoju turystyki. POPY T TURYST YCZNY Problematyka popytu turystycznego jest obszernie omawiana w literaturze przedmiotu. a staje się dobrem powszechnym. to popyt na to dobro rośnie. 207 206 . Jak wynika z literaturyl1. jw.

wiek członk w i poziom ich wykształcenia. efekt demonstracji oraz rozwinięta turystyka socjalna mogą Spowodować włączenie się do ruchu tych os b. ksztaltujących popyt turystyczny. a wzrost popytu na tę turystykę ta sze elementy podaży. cenowe. wzrastające rozmiary wsp łczesnych miast oraz poga$zające się w nich warunki życia stanowią istotne przesłanki wzrostu popytu turystycznego. poziom dochod w umozliwiających powstanie funduszu swobodnej konsumpcji. do kt rych zaliczono: czas wolny. czynniki kulturalne. aktywna polityka turyStyczna i skuteczna komunikacja środkw masowego przekazll. intensywnośćpodr żowania. Czynniki te podzielono na ekonomiczne. Wodejki'a. wzrastający poziom wykształcenia to cechy określające wzrost popytu turystycznego. og lnie można powiedzieć. Kaspar. czyli zmiany cen produkt w turystycznych oraz cen sub- stytut w. S. jego rozmiary i rozkład w skali rccznej. Warszawa 1997. czynniki demograficzne' takie jak liczba i struktura ludności. Wzrost liczby gospodarstw.PWSH. jw. Że przy wzrościecen turysta ma możliwość zlagodzenia sobie tego wzrostu przez wyjazd do tar{szych miejscowości. osobistej oraz psycho- t bezrobocia. determinujących wzrost popytu turystycznego tw Jak wykazują badania niemieckie. takie jak doch d narodowy. do kt rych zali- C. czono: ra Wreszcie grupę trzecią tworzą czynniki podażowe.4j. zwiększenie się liczby os b w wieku ponad 55 lat. stopie uprzemysłowienia i wskaźniki urbanizacji. wyb r tarszej formy zakwaterowania itd. motYwY podr ży. s.7vo. sta w mniejszym stopniu reaguje na zmiany cen niż w turystyce wypo- Warto dodać. ze cenowa elastyczność popytu turystycznego ulega zmniejszenia przy przechodzeniu turystyki z fazy d br o charakterze luksusowym do fazy d br powszechnego uzytku.W grupie czynnik w geografic7nych. s. to turysta bardziej reaguje na wysokośćcen i następuje przeniesienie popytu na potencjalny turysta' Ciepły klimat i sło ce. kształtujące popyt turystyczny.4vo13.60 Ż08 209 . logicznej. kursu wymiany walut w kształtowaniu popytu w turystyce międzynaro_ dowej. kt re osiągają niskie dochody. prowadząc do podwyższenia poziomu cen oraz spadku popytu na określonym rynku docelowym. wśrd kt rych wyr żniono: orząi motywacje natury społeczno-kulturalnej. Zmiany popytu są odwrotnie propoĘonalne do siły nabywczej pieniądza poza granicami kraju. Parytety walutowe mogą oddziaływać pozytywnie. podwyżka cen krajowych usług turystycznych o Ivo powoduje wzrost popytu na turystykę zagraniczną wyjazdową o 0. W grupie czynnik w ekonomicznych należy także podkreślićrolę r r dochodowe.wielkośćgospodarstw domowych. Jeślipanuje recesja. Jeślinatomiast oferta urlopowa wewnątrz kraju sta_ je się droższa o lvo w stosunku do zagranicznej.czynkowej. . podkreśla się zwlaszcza czynniki pogodowe w odniesieniu do turystyki wypoczynkowej oraz wielkośćspołeczności. to następuje przesunięcie z turystyki krajowej na turystykę zagraniczną wyjazdową. a zwŁaszcza telewizji jako gł wnego nośnika reklamy produkt w turystycznych. Wodelko. jego struktura. że elastycznośćcenowa popytu tury_ stycznego zależy od wysokości dochod w i od sytuacji gospodarczej. struktura konsumpcji. działają : r r r r Grupę drugą stanowią czynniki spotec7no-psychologic7ne. 120 i nast. w większości znacznie wolniej niż zmienne ekonomiczne. Umożliwia to substytucyjnośćusług turystycz_ nych. Ekonomiczne Tagadnienia turystyki. mniejsza |iczba dzieci w gospodarstwie domowym. tj. Układ pozostałych czynnik w. płace realne. Zesp ł tych czynnik w tworząi wielkośćgospodarstwa domowego. poza ekonomiczno-demograftcznymi i geograftcznymi. Die Tourismuslehre im Grundriss.w kt rej mieszka 13 wynosi około O. Aby wyczerpać temaq warto jeszcze przytoczyć klasyfikację czynnik w popytowych i cechy charakterystyczne popytu turystycznego w ujęciu S. Czynniki demograficzne. a także moda. międzynarodowa wymiana go- og lnogospodarcze. Trzeba też zauutużyć. stopa spodarcza. obnizając poziom cen' lub negatywnie.

2. w podr ży. międzynarodowych stosunk w turystycznych natury handlowej i prawnej (formalności graniczne). że inne czynniki ksztahujące rynek nie ulegną zmianGl Podaz. Marketing w turystyce. Hunziker i K. Gaworecki. s.. wystą)ienie popytu efektywnego na og ł wymaga wyższychdochod w niż w innych przypadkach konsumpcji.Jest to oczywiste. w wyjątkowo dużym Stopniu zależy od społeczno-gospodarczej po- jako pakiet składnik w materialnych i niematerialnych.'gJF< cena spadals. sieć. infrastruktura i usługi miejsca docelowego. skoro wiadomo. jaką jest się skłonnym oddać przy danym stanie cen krajowych lub wartości pieniądza w stosunku do zagranicyJ. PoD^Ż TURYsT YczNA usfug. o popycie turystycznym decyduje wiele czynnik zmiany w. Middleton. jako czynnik kształto'fiiania rynku. .3. jest popytem lącznym. co wynika z rodzaju produktu turyStycznego oraz z faktu. niejest ilością. co wynika z komplementarności d br i usfug turystycznych. dostępnośćmiejsca docelowego. promocję. Z kolei z punktu widzenia potencjalnego turysty .r r r r organizator hotelarstwo. jego wielkość... jw. organizację. kt rą wytw rcy są sKłonni oferować w danym czasie. może mieć charakter popytu inflacjogennego.. występuje w grupie wydatk w na swobodną konsumpcję w budzecie jednostki. konkurencję cenową.. Można więc powiedzieć.T. s. transport. ma charakter popytu substytucyjnego. jest sezonowy.strukturę.. zakres Wreszcie należy zwr cić uwagę na pewne cechy charakterystyczne popytu turystycznego (według S' Wodejki): r r r r r r r r I r r l r jest heterogeniczny i niejednorodny. jego infrastrukturę. żnej natury. 15 I. że@odużturystyczną. reglamentację działa|nościturystycznej itp. tw orzy układ następuj ących czynnik w 9: 1 PgdaŁ1e-St definiowana jako pewna ilośćd br i usfug oferowanych na sprzedaż po danej cenllOznac za ona relację między ilościąproduktu. za: W. 2r0 Charakterystyka d br turysĘcznych została przedstawiona miast usług w rozdziale 5 niniejszej książki.. jest elastyczny dochodowo. jest elastyczny cenowo. jak i niewymierne. r lityki pa stwa. Altkorn. sieć i wydajność przejśŻgranicznych itp. żĄslodaż turystyczna obejmuje dwa elementy: dobra i usługi turystycznel l ' Z marketingowego punktu widzenia treśćpodazy turystycznej wypełnia produkt turystyczny. tzn. kategoryzację. podobniejak popyt. cyt. iz o wielkości popytu decydują zar wno czynniki wymierne. nato- - 2rt . " Jest on kategorią rynkową wrażliwąna 4.. opartych na mozliwościach spędzania czasu w miejscu docelowym. czyli og lny produkt turysty czny. rozw j turystyki socjalnej.' s.produkt turystyczny może być zdefiniowany l r r atrakcje i środowisko miejsca docelowego.Stanowi to ilośćturystycznych d br i usfug. że zmiana uwarunkowa ekonomicznych konsumenta dopiero w dalszej kolejnościprowadzi do rezygnacji z uprawiania turystyki.. jest zawsze popytem mobilnym.leczre|acjąmiędzy ceną a ilością. 18 V. politykę turystyczną obejmującą regulacje prawne w sferze gospodarki turystycznej.1 Reasumując. przy założeniu. konsument udaje się do miejsca występowania podaży. Pakiet jest postrzegany przez turystę jako przeĘcie dostępne za określoną cenę''l8. Marketing w turysĘce. Jeślichodzi Q nodaz turystyczną w znaczeniu gospodarczym. Krapf.C. jest wypadkową popytu na wszystkie składniki podaży. tj.a postępo_ gdy wać odwrotnie.89. Ekonomika i organizacja turysryłi' jw. środki transportu pasażerskiego obsługujące turyst w. W. a ceną. ze w miarę wzrostu ceny wytw rcy są skłonni zwiększać rozmiary swojej działalności. to '' -lamze- |7 w rozdziale 2. 28.. ma charakter popytu restytucyjnego (odnawianego). ..W. sprawnośćorganizacyjną i zakres pi"re'er'-"ii parłstwa w odniesieniu do rozwoju hotelarstwa. jw. Wynika z tego. standard usług nocleiowych. 138. wzbudzona po_ trzeba podr żowania jest na tyle silna.

Wiadomo. komplementarność produktu turystycznego.1 . w Sprzeczności z podatnością (elastycznością) popytu ltlrystycznego. podczas gdy intensywność potrzeb jest bardzo r żna. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki podazy turystycznej warto' podkreślićniekt re jej cechy2o. I ży pierwotnej i podaży wt rnej (pochodnej). jak i międzynarodowej. podmioty te decydują (lub co najmniej wpływają na to). silna za|eżność rxl p r roku. iż podaż turystyczna jest w znacznym stopniu 20 Lpanz z) furystyczna możebyć tez charakteryzowana jako zbi r poda. gastronomię. osiągnięcia myślitechnicznej) i urządzenia infrastruktury og lnej (transport. leczenie) większe znaczenie ma podaż pierwotna. ŻI2 ŻI3 . język. w jakiej mierze podaż turyStyczna jest wykorzystana przez popyt. Jednak w za_ leznościod motywacjir żne znaczente przypisuje się podazy pi rwotnej i wt rnej . stanowiące podstawę materialno-organizacyjną świadczer( turystycznyc ) og lnie można powiedzieć.28-31. ze względu na szeroką skalę potrzeb turyst w. co zapewnia wysokie wykorzystanie potencjału usługowego2z. pośrednictwooraz organizację podr zy). Die Tourismuslehre im Grundriss. do hoteli). tradycje.). jw. kongresowa) większe znaczenie przypisuje się podaży wt rnej.lywna. że w regulacji rynku rlużą rolę uzyskuje cena. . gościnność. zwysokich cen. wypoczynek. Altkorn. Posługując się takimi środkami. Uważa się. 4. Kaspar. popytu turystycznego powoduje zr żnicowanie po_ ' Zr . Ta rozbieżność cech utrudnia zachowanie normalnych. jw'.3 GOSPODARCZE KONSEKWENCJ E RozwoJU TURYsT YKt (u/Ęclr KERUNKoWE) . Popyt ten. W literaturze podkreśla siQ]_' Że cechy te sprawiają. udostępnienie podaży pierwotnej i rozbudowa podaŻy wt rnej). W takiej sytuacji doch d staje się właściwym regulatorem rynku turystycznego. Szerzej na temat podaży turystycznej pisze J. s. ze względu na rriznorodne motywacje.żnicowanie daż{Źakres podaŻy pierwotnej i wt rnej w duzym stopniu za|eży od s k u t e ćzn o ś i dzi ą ła n i a p o dmi o t w g o s p o da rki t ury s ty c znvĄZa pomocą c dostępnych im środkw podmioty te decydują o tym. 121-1Ż2. i silnie zaznaczające się preferencje nabywc w w sumie zacierają rolę ceny jako regulatora rynku. Tałnże. jest bardzo zr Żnicowana. z rezygnacją.cena płacona przez konsumenta. w przypadku rynku nabywcy. na_ tomiast przy motywacjach związanych z prestiżem (np. turystyka biz_ nesowa. ttitturalnych proces w wyr wnawczych i sprawia. urządzenia wypoczynkowe i sportowe. gdy zachodzi potrzeba.że przedsiębiorstwa turyStyczne Są na og ł jednostkami świadczącymi usługi. brak możliwościmagazynowania usług. Trzeba tu jednak podkreślić. Natomiast do podaży wt rneJ lub pochodnej włącza się instytucje i vządzenia infrastruktury turystycznej (np. iż przy motywacjach o charakterze ftzycznym (np. odgrywa popyt turyStycznyŻI. co zostaje włączone do poduŻy turystycznej i jak podaż ta się zwiększa (np. Cechą charakterystyczną podaży turystycznej jest jej zwiqzek miejscem.r f r t wizerunki miejsca docelowego. co stoi wymagają ftzycznej obecności klienta. hotelarstwo. Produkcja usług zachodzi w tym sitlnym czasie i miejscu co ich konsumpcja. Do podaży pierwotnej zalicza się rzeczywistość przyrodniczą (naturalne walory turystyczne). zar wno krajowej. Konsekwencje rozwoju wsp łczesnej turystyki. w kt rym jest oferowana. oraz jej duża kapitatochłonnołr\ z (szczeg lnie w odniesieniu np. s. W tym miejscu Zwraca się uwagę na 2| 22 c. stosunki społeczno-kulturalne (zabytki. reklama. przy sprzyjającej polityce turystycz_ nej. Zagadnieniu temu są poświęcone rozdziały 4 i 6 niniejszej książki. gospodarkę komunalną itp.. że ptzy odpowiednim zr żnicowaniu cen moŻna dowolnie spożytkować siłę nabywczą ludności i jej skłonność do zakup w usług turystycznych. kt re s7. Dla przedsiębiorstw turystycznych wazne jest wykorzystanie w mozliwie maksymalnym stopniu swojego potencjału usługowego. jak np. Że podtż turystyczna. Jednakże brak przejrzystościrynku..jest względnie elastyczny. Marketing w turystyce. Na rynku tym oferty korzystne cenowo umozliwiają uczestnictwo w ruchu turystycznym także grupom ludności o małych dochodach. aby wyr wnać cykle popytu. sąroz|iczne. W kształtowaniu się rynku i cen dominującąrolę.

z punktu widzenia bilansu płatniczego pa stwa."T. że wpływy z turystyki zagranicznej ptzyjazdowej są. Niemcy.'uy rozwoiu gosnorlarczvm --"ioflU 1ou :T::T. Jezeli roczne wydatki na turystykę zagraniczną rosną szybciej niż produkt krajowy brutto. i**gr*'r:łm#jii''łffi l ::::-::'::Ń-*."Ę:I^li'ąt:rr'".ffi.KaJowego brutto. będąc częściąbilansu płatniczego. wpływy i wydatki na turystykę nie dają się łatwo rejestrować2a.j. tworząc tło rozważart prowadzonych w dalszej części rozdziałuŻ3 . r wnoważne wydatkom na import. Kaspar.:''-#i::f itrtrn*-ff#J''ffi ri:'jjil.165x^2?:ł.""ff ::ilttlipTąj-fl 1"stykizlł. Natomiast wydatki na turystykę zagraniczną wyjazdowąsą.i1arkisminturystycznych.fi tu.nfiy sty ce :i:'T'^. że udział regionami.1 ł kt rej rozwijają się dzt.l.. Die Tourismuslehre .'h.:łł. ze turystyka iest il jI".#lł*'"'*ł 4'1'4' MARTenNG w TgfiYSTYcg poswlęclc kilka uwas właściwierozumianv marketino --.ffi rcach yffi.. W taki spos b może się ona przyczynić do zr Żnicowania rozwoju gospodarki narodowej i światowej.::'f. to tym Samym wzrasta znaczenie turystyki dla wpływ w i wydatk w dewizowych gospodarki narodowej.w przypadku turystyki krajowej. Dtlży postęp w tym zakresie rokują zalecenia WTo dotyczące statystyki wydatk w na turystykę. Dlatego turystyka jest uwazana Za tzw.. czy|ijest krajem turystyki aktywnej. niewi_ dzialny eksport i import.:'1lil |l- ffi c.^ fl:iil"#:l1'"I:|] "*. 1ŻŻ_l3o. oraz między krajami. 2a 23 konsekwencje gospodarcze. Turystyka ma sw j udział w bilansie płatniczym paristwa. im Grundriss. Warto podkreślić. jeślizostaną ratyfikowane przez rząd RP.Inaczej m wiąc.|'::Ń. jest por wnaniem wartościd br i usfug turystycznych sprzedanych w kraju obcokrajowcom oraz d br i usług zakupionych przez mieszkarc w danego kraju w czasie tury_ Stycznego pobytu za granicą.I\. .#:#:mTilyi:il"'i1"$pi'#*5"-'" *yyu"^.. Należy przypomnieć. s. 9-' JąJr r zaopatrzenra w tow/.l. r wnowazne wpływom z eksportu w bilansie handlowym. Bilans turystyki." iy"*upracę.iż gł wnym czynnikiem określającym regionalny i krajowy wzrost gospodarczy jest atrakcyjność turystyczna regionu lub kraju. Włochy) i wykazuje nadwyżkę w bilansie turyStycznym.#J. Praktyka dowo. W przeciwieristwie do tra_ dycyjnego eksportu i importu.: ąi[(. czy dany kraj jest krajem turystyki przyjazdowej (np. bilans turystyki jest zestawieniem wartości konsumpcji turystycznej w zagranicznej turystyce przyjazdowej orazw zagranicznej turystyce wyjazdowej.y^ł. czy też jest krajem turystyki wyjazdowej (np.il. Hiszpania.. czyli og lnie biorąc. Japonia) i wykazuje deficyt bilansu turystycznego. w przypadku turystyki międzynarodowej. jw.. W literaturze przedmiotu spotyka się stwierdzenie.:"j rj lił}. Turystyka jest ważnym środkiemredystrybucji dochod w między kr1ju Jest tym rvtększy' turystyki.'.n:ff:mBerner Studien zum Frem ŻI4 ŻI5 . z punktu widzenia bilansu płatniczego.."#r'^""ilf::il wok li::::l$.f^il:1":T"|ff'T'lTł ka ffi3#1!:nieisca pracy i oo"nojf z .re-.i1{.*i#[""T1'-"il\Ł. Gospodarcze znaczenie turystyki zagranicznej zależy od tego. w turyStyce międzynarodowej danego kraju.li' j1l..i":.

r

przy uzyskiwaniu umiarkowanego zysku. Natomiast zdaniem C. Kasparaz7 , marketing w turystyce jest określany jako ,,...polityka turyStyczna nakierowana na rynek i uzasadniana przez rynek, polityka zar wno przedsiębiorstw turystycznych, jak i organizacji turystycznych, bez względu nato, czy Są one podmiotami prawa publicznego, czy prywatnego''. Takie ujęcie marketingu oznacza akceptację zar wno marketingowego sposobu myślenia, jak i marketingowego sposobu praktycznego działania. Marketing w turystyce w szerszym znaczeniu tworzą:

nym, powinny być skonkretyzowane pod względem finansowym i osobowym. Cele polityki turystycznej osiąga się za pomocą instrumentarium marketingowego. Instrumentarium to tworzą:

r r

: : : r

produkt (asortyment, ilośćitd.), cena (warunki, zr żnicowanie cen), promocja (reklama, public relations oraz sprzedaz osobista), dystrybucja (kanały dysĘbucji, systemy dystrybucji).

określenie cel w i funkcji turystycznych, opracowanie wskaz wek postępowania za pomocą strategii cząstkowych.

Zagadnienia te w duzym stopniu zależą od właściwejinformacji, i określenie trend w wskazujących przyszły rozw j. Praktyka niestety dowodzi, że często nie docenia się w turystyce konieczności tworzenia banku informacji Statystycznych, co mścisię błędami przy podejmowaniu decyzji przez podmioty
pozwalaj ącej na analizę bieżącej sytuacji

Zastosowanie tych instrument w w praktyce w określonej kompozycji (marketing-mix) jest przedmiotem tzw. strategii marketingowej. Zadanie strategii sprowadza się do określenia środkw zapewniających osiąganie cel w polityki turystycznej lub zbyt w dłuższej perspektywie czasowej. Można też m wić o strategiach narzędziowych (cząstkowych), gdy np. w ramach koncepcji marketingowej planuje się politykę cen, dysĘbucji itd. Zdaniem C. Kaspara, przy stosowaniu instrumentarium marketingo-

polityki turystycznej. H. WeinholdŻ8 zwtaca uwagę, iż w określaniu cel w polityki turystycznej powinno się uwzględniać następujące elementy:

r r l r l

opis pozycji, jaką zajmuje przedsiębiorstwo lub organizacja turystycznazg w og lnogospodarczym procesie dysĘbucji d br i usług, opis potrzeb, kt re przedsiębiorstwo lub organizacja zamierza zaspokoić Za pomocą świadczonych usług, opis usług, kt re określone podmioty zamierzają świadczyć, opis rynk w, na kt rych podmioty te zamierzajądzialać, opis usług określonych podmiot w w wymiarze ilościowo-jakościowym.

wego nalezy zwr cić szczeg lną uwagę na stopie nasycenia rynku. Dlatego ważnajest koordynacja marketingu na poziomie przedsiębiorstwa z marketingiem w skali makro. Rola skoordynowanych poczyna jest szczeg lnie waŻna w warunkach występowania popytu turystycz-

jego większą przejrzystość.obserwowane poziome

nego na pakiet usług. Ponadto wzrastająca integracja rynku powoduje

Nalezy dodać, iz wymienione elementy, stanowiące podstawę określeniacel w polityki turystycznej na konkretnym szczeblu terytorialC. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 133. H. Weinhold, Marketing in 20 Lektionen, cyt. za: C. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 134-136. 2e Organtzacja turystyczna jako podmiot polityki turystycznej, np. gminy.
28

2i

sprawiają, Ze szanse na sukces małych, pojedynczych przedsiębiorstw turystycznych są w efekcie rozrastającego się rynku krajowego i międzynarodowego coraz mniejsze. C. Kaspar zauważa, że takj wniosek powinien wypływać zbada rynku i być podstawą marketingu. Względy praktyczne uzasadniająpoczynienie kilku uwag poświęconych poszczeg lnym elementom instrumentarium marketingowego. Jeżeli chodzi o politykę dotyczącą produktu turyStyczne7o, to powinno się w spos b jasny precyzować ofertę turystycznąijej kształt pod względem ilości,jakościoraz rodzaju infrastruktury og lnej i tury_ stycznej. Dużej roztropności wymaga polityka cen. Zalety zt żnicowania cen usług turystycznych r żne ceny za te Same usługi w zależnościod okresu (przed sezonem, w czasie sezonu czy po sezonie) lub od czasu
Ż17

i

pionowe fuzje

zr6

r
korzystania z usług (dłuższyczy kr tszy), oraz ceny ryczałtowe są na wsp łczesnym rynku (nabywcy) oczywistością' W turystyce podkreśla się znaczenie polityki ,,obr bki'' rynku' poWszystko to, co w promocji wypełnia zakres public relations, słuzy w oczach opinii pu_ lepszeniu wizerunku i zwiększeniu wiarygodności blicznej. Działania objęte public relations mają gł wnie charakter informacy3ny i powinny tworzyć dobry klimat dla udanych kampanii reklamowych. Jezeli chodz\ o reklamę w turyStyce, to powinna budzić zapotrzebowanie na oferowane usługi i ukierunkowywać istniejący popyt na określonąpodaż, a takŻe spełniać funkcję informacyjną. W literaturze p."" .iotu podkreśla się wym g Systematyczności przygotowywania jest akcji reklamowych. Punktem wyjściaw opracowaniu takiej akcji odpowiedź na następujące pytania.

r s r r

Czemu akcja ma służyć,jaki jest jej cel? Gdzie akcja powinna być przeprowadzola| czy wśrd ludności wiejskiej, czy w aglomeracjach miejskich? latie zastosować nośniki reklamy, np. telewizję, ogłoszenia, pro-

Kiedy akcja powinna być przeprowadzona' czy np' w listopadzie,
czy na wiosnę?

spektY?

sympozja i konferencje. Promowanie sprzedaży usług turystycznych w szerokim znaczenil tego terminu oznacza r wniez określeniekanał w dystrybucji (własne plac wki sprzedaży, pośrednicy detaliści,hurtownicy itd.) i kształcenie tych, kt rzy mają bezpośredni kontakt z klientami. og lny przegląd problematyki marketingu w turystyce potwierdza istnienie dodatkowej za|eżnościmiędzy rozwojem turystyki w kierunkach społecznie poŻądanych a szeroko rozumianym marketingiem.
*t<t<

imprez stałych, regularnie organizowanych w określonych miejscach i terminach. Imprezy targowe stwarzają wystawcom ofert i potencjalnym ich nabywcom duże możliwościprowadzenia działa marketingowych i kontakt w. Tereny targowe są także miejscem konfrontacji wystawianych ofert z opinią zutiedzających. Warto podkreślić,że są one r wnież miejscem kontakt w Z prasą, radiem i telewizją. Giełdy turystyczne natomiast są organizowane okresowo. Pozwalają one na dokładny przegląd ofert turystycznych i bezpośrednie kontakty organizacji turystycznych. Duże znaczenie reklamowe mają giełdy międzynarodowe. Na przykład w Europie są znane: Międzynarodowa Giełda Turystyczna w Berlinie, Europejska Giełda Turystyki Motywacyjnej i Kongresowej, Europejska Giełda Turystyczna Par stw Nadbałtyckich. Przy okazji giełd turystycznych organizuje się r żne wycieczki reklamujące atrakcyjnośćpromowanych miejscowości, a także seminaria,

Warunkiem skuteczności każdej akcji reklamowej jest oparcie odpowiedzi na te pytania na wnikliwej obserwacji rynku turystycznego' to na wynikach badar, rynku. Aby reklama w tuu.'"sti to możliwe - oczekiwania, musi przyciągać uwagę, informorystyce mogła spełnić praww ać, zachęcać,, być zrozumiała, lekka, rzeczow a, bliska nabywcy, dziwa, aktualna, wiarygodna,przyzutoita. planoiva itp. Wszystkie te cechy są komplementarne. 'Promocja

na rynku turyStycznym jest też prowadzona w formie sprzed.aży osobistej oferowanych usług. Decyzja o zakłtpie, spowodowana reklam4, powinna zostać urzeczywistniona' Istotne znaczenie dla reklamy w turyStyce mogą mieć targi oraz giełdy. Należą one do imprez, kt rych celem jest prezentacja ofert turystycznYch.

społecznego, kulturalnego dochodu narodowego.

Przypisywane turystyce wsp łczesnej, d. masowej, rozliczne uwarunkowania rozwoju i następnie jego skutki (funkcje) w - wymiarze ekonomicznym, społecznym, kulturowym, przestrzennym itp. wskazują na jej wsp łzależność licznymi elementami gospodarki- narodoz wej. Zjednej strony turystyka jest pochodną wysokiej aktywności gospodarki jako całości,z drugiej zaśstymuluj e rozw j r żnych sfer zycia

i ekonomicznego oruz oddziałuje na wzrost

Targi turyStyczne, ze wzg\ędłt na ich zasięg przestrzenny' mogą być międzynarodowe, og lnokrajowe lub regionalne' Na og łnateŻąone do

ŻI8

219

/

4.2.T URYSTYKA A TMN5PORT
Usługi transportowe integrują rozmaite dziedziny zycia społecznego i spajają gospodarkę danego YłĄu. Żaden dział gospodarki nie moze się bowiem obejśćbez usług przewozowych i w ostatecznym rachunku efekty pracy np. przemysłu, budownictwa, rolnictwa czy handlu zagranicznego w duzym Stopniu za|eŻąod sprawności i niezawodności transportu. Bez usług transportowych nie jest też możliwy rozw j turystyki, przy czym popyt na świadczenia transportu turystycznego pobudza wzrost ich podaży (zwiększenie liczby i jakościśrodkw transportu). R wnie oczywisty jest wpływ podazy usług transportu na popyt' Na przykład dzięki upowszechnieniu samochodu turystyka mogła się gwałtownie rozwinąć. Także korzyści z wynalezienia samolotu zrodziły nowe potrzeby turystyczne w zakresie usług transportowych. Wybierając środek transportu, turySta zwraca uwagę na wiele czynnik w. Jednym z nich jest bezpiecze stwo podr ży. Jednak w miarę postępu technicznego w transporcie, atakŻe m.in. rozwoju turystyki biznesowej czynnik ten nie zajmuje juz pierwszego miejsca na liście
wymagari.

wskazać na koszĘ, poniewaz kazda poprawa jakościusług transportu musi być związana z dodatkowymi wydatkami turystycznymi. Praktycznie biorąc, wymagania turyst w wobec cech jakościowychśrodk w transportu są ograniczone przez ekonomiczną relację koszt w i dochod w. Można Z tego wyciągnąć wniosek, że wydatki, jakość usług transportu i dochody przewoźn1k w muszą pozostawać w korzystnym stosunku z punktu widzenia interes w transportu. Historia transportu wskazuje, że jego rozvt j odbywał się zar wno dzięki poprawie jakościusług, jak i dzięki zmniejszaniu kosztu jednostkowego.
Spadek cen usług następuje na skutek postępu technicznego w transporcie, poprawy jego ekonomiki i w wyniku subwencji na rozw j infrastruktury transportowej. Rzecz jasna, stymuluje to rozw j turystyki.

Krajoznawcze ce|e podr zy turyStycznych, zamiłowanie do przyg d, nasilanie się podr zy w interesach uczyniły cechą dominującą szybkość.Praktyka wykazuje, że coraz większa szybkośćpodr żowania, przede wszystkim transportem lotniczym, pozwala na zwiedzanie kraj w, kt re dotychczas nie mogły być obiektem turystyki masowej. W ofercie usługowej dotyczącej wsp łczesnych środkw transportu turyStyczneg o dużąuwagę zwraca się na komfor'. warto w tym miejscu wskazać na powodzenie np. podr zy pociągiem z zabraniem samochodu, pociągami superekspresowymi, sypialnymi, luksusowymi autokarami czy podr ży coraz większymi i szybszymi samolotami. obserwuje się tez tendencję do indywidua|izacji oferowanych usług przewozowych. Jeżeli chodzi o inne cechy jakościowe środk w transportu, takie jak punktualność'regularność czy częstotliwość,to w odniesieniu do transportu turyStycznego nie mają one większego znaczenia. Za|ety te są bardziej doceniane ptzez podr żu1ących w celach nieturystycznych' Rozważając zagadnienie wzajemnego wpływu turystyki i transportu punktu widzenia jakościowych cech środk w transportu, trzeba teŻ z
Ż20

Trzeba przy tym zauważyć, ze co do niekt rych środkw transportu, np. nowoczesnych samolot w o dużych szybkościach'istnieje przymus ustanawiąnia stosunkowo wysokich cen wskutek wysokich koszt w eksploatacji. Cenowa elastyczność popytu prowadzi tu do pewnej selekcj i popytu, kt ry j ednocześni e wy znacza podział zada dla poszczeg lnych środkw transportu dzięki ich substytucji (np. kolej-samolot). M wiąc o wpływie poprawy jakościusług transportowych na rozw j turystyki, trzeba r wnież zutr cić uwagę na stymulacyjny charakter wzrastaj ącej zdolności przewozowej wsp łczesnych środk w transportu. Czynniki techniczno-ekonomiczne i organizacyjne kształtują bowiem zdolnośćprzewozową poszczeg lnych rodzaj w transportu: kolei jako środka ptzewoz w masowych, samochodu jako środkatransportu indywidualnego, autokaru i samolotu jako środkw przewoz w grupowych. Wypada tu powiedzieć, że turystyka oddziałuje też na wzrost poduŻy usług transportowych. Występuje tu zasada sprzężenia zwrotnego: do_ stępność transportowa walor w turystycznych ozywia ruch turystyczny, kt ry z kolei oddziałuje na rozw j transportu w pożądanych kierunkach. Zależnościturystyki i usług transportu Zostaną szerzej om wione w następnym rozdziale.

ŻŻI

r

4.3.T URYSTYKA A PRZEMY5Ł
Rozw j wsp łczesnej turystyki i jej roz|iczne uwarunkowania znajdują się w ścisłymzwiązku z rozwojem przemysłu. Turystyka jest produktem cywilizacji przemysłowej, przemysł kształtuje też kierunki i intensywnośćturyStycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. W niniejszy ch rozvłaŻaniach przemysł jest rozumiany jako dział gospodarki narodowej zajmujący się wytwarzaniem środkw produkcji i środkw spozycia oraz śvłiadczeniemusług produkcyjnych. Z trzech grup działalnościprzemysłowej (wedfug klasyfikacji oNZ): przemysłu wydobywczego, przemysłu przetw rczego oraz przemysłu produkcji energii elektrycznej i gazu przedmiotem rozważafl w tym podrozdziale jest przemysł przetwtrczy. Wpływ wsp łczesnej turystyki na przemysł jest znaczny. Turysta jako konsument zwiększa zakres swoich zainteresowa o r żne elementy i przez to modyfikuje strukturę popytu oraz podnosi jego poziom' W wyniku popytu turyStycznego powstaje wiele dziedzin wytw rczości przemysłowej, nastawionych na obsługę ruchu turystycznego. Dotyczy to gł wnie przemysfu przetw rczego i rzemiosła. Doświadczenie uczy, ze pod wpływem popytu turyStycznego znacząco się rozwija przemysł d br konsumpcyjnych powszechnego użytku. Można tu wymieni przemysł motoryzacyjny, stoczniowy, metalowy, drzewny, sk rzany, odzieżowy, poligraficzny, papierniczy itp. Produkcja wymienionych przykładowo gałęzi przemysłu przetw rczego ma charakter specjalistyczny bądźbywa dostosowywana do potrzeb oraz upodobar uczestnik w turystyki powszechnej i kwalifikowanej. Z ptzemysłem przetw rczym nakierowanym na potrzeby turystyki

T

I

względem ceny.

w swojej formie i treściodzwierciedlać specyfikę danego regionu; stanowić estetycznie wykonany, trwały nabytek godny przechowania i obdarowania nim osoby, dla kt rej ma być dowodem pamięci; stanowić przedmiot wygodny do przewiezienia i dostępny pod

i

wie;Że się przemy słow o'rzemie ślnicza produkcj a pamiqtek tury styc znych

swoje wspomnienia z podr ży, chętnie kupuje pamiątki. Kużda pamiątka powinna budzić w turyście i w jego środowisku zainteresowanie danym krajem. Aby spełnić funkcje społeczne, wytw rczośćpamiątkar_ ska powinna:

drobnych artykuł w. Na og ł bowiem każdy turysta, chcąc utrwalić

Pamiątkarstwo jest w wielu krajach o rozwiniętych funkcjach turystycznych społecznie i gospodarczo ważnądziedziną wytw rczości artystycznej. Jednak masowy popyt na pamiątki turystyczne często sprawia, że nie spełniają one wsponrnianych wymagar{. Rozw j turystyki wpływa r wnież na przemysł pr7etw rczy produkujący arĘkuły żywnościowe' Masowe podr że turystyczne, zr żnicowane np. ze wzg|ędu na środkitransportu' czas trwania, stopie zagospodarowania miejsc pobytu i standard konsumpcji turystycznej, są inspiracją masowej i r znorodnej produkcji tych d br spożycia. Specyfika popytu turystycznego na artykuły żywnościowesprawia, ze jest wymagana produkcja tych d br w określonych jednostkach wagowych i pojemnościowych, o przedfużonym okresie trwałości,w stosownych opakowaniach. W warunkach gospodarki rynkowej przemysł spożywczy wyprzedza popyt turystyczny i kształĘe jego kierunki. Warto w tym miejscu zau:ważyć, iż niedorozw j tego przemysłu może hamować aktywność turystyczną pewnych grup ludności, obniżając standard konsumpcji turystycznej. Moze też obniżyć społeczno-ekonomiczną efektywność aktywizacji region w turystycznych. Produkcja przemysłu przetuł rczego na potrzeby turystyki jest typową produkcją rynkową. Dlatego też wnastające potrzeby turystyczne stymulują przede wszystkim produkcję d br konsumpcyjnych. Zkolei, aby uruchomić dodatkową produkcję rynkową, niezbędne są środki produkcji' kt rych wytwarzanie ożywia dziedziny dostarczające d br inwestycyjnych.

Masowość produkcji przemysłu ptzet:w rczego na potrzeby Stale
nasilającego się ruchu turystycznego uzasadnia określenie tego przemysłu mianem przemysłu turystycznego. Jednak termin ,,przemysł turystyczny" niejestjeszcze w takim znaczeniu obecny w literaturze przedmiotu. W świetlekryteri w klasyfikacji polskiego przemysłu stanowi on kategorię nieformalną. Pojęcie to może być zbiorczym terminem na r>znaczenie zada r żnych gałęzi i branz przemysfu przetw rczego, wY-

r

ukazywać turyściecharakter kraju, regionu, miejscowości lub środowiska, panujące tam zwyczaje, kulturę, historię i rozw j warunk w społeczno-gospodarczych;

ŻŻŻ

w por wnaniu z przemysłem śred_ nim i wielkim. uprawianie turystyki kwalifikowanej. kr tszy czas pracy i warunki materialne uprawiania turystyl<l'. Z drugiej strony przemysł jest źr dłem zanieczyszcze środowiska przytodniczego i wielu ujemnych zjawisk w środowisku społecznym. dając społecze stwom wyższe dochody. przy spełnieniu innych warun_ k w. negatywne skutki rozwoju cywilizacji przemysłowej stały się barierą rozwoju turystyki. że im więcej jest sprawnie działających. charakteryzują: r r r s s duża elastycznośćdziałania. duża elastyczność organizacyjna. iż są one gł wnymi miejscami emisji ruchu turyStycznego. w miarę postęp w urbani- "us żywnościowych. |ecz także ma podłoże snobistyczne' ŻŻ4 łoautcia przemysłu turystycznego. przenika wsp łcześniedo jest on wywołyśzerokich warstw społecze stwa. Postulowana pełna samodzielnośćekonomiczna samorządu terytorialnego powinna stworzyć warunki umożliwiające kojarzenie interes w terenowych z rozwojem og turystyki. przestszennej koncentracj i ludnościmiej skiej i zanieczy szcze(l środowiska przy r odniczego recepcyj na funkcj a przestrzeni wiej skiej nabiera coraz większego znaczenia. Powszechny jest pogląd.że wany nie tylko nakazem mody.4. Przemysł ten umożliwia m. zasoby pracy.staje się przedmiotem coraz większego zapotrzebowania w krajach wysoko rozwiniętych. Postulat rozwoju przemysłu turyStycznego znajduje r wnież uzasadnienie społeczne. kwalifikacje kadr. choć jest ono bardzo kapitałochłonne i nie wszędzie reaIne.Że między rozwojem turystyki a przemysłem ja_ ko działem gospodarki narodowej występuje wsp łcześniewytaźny konflikt. obniżając znacząco społeczne korzyści płynące z turystycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. Z jednej strony. Dużą rolę w rozwoju przemysłu turyStycznego może odegrać przemysł drobny. Z drugiej strony. warunki popy- tu miejscowego i popytu turystycznego). z:właszcza w dostosowywaniu produkcji do zmieniĄącego się popytu.kazujących określonezwiązkibezpośrednie lub pośrednie z obsługą ruchu turystycznego. zwłaszcza na obszarach położonych w poblizu miejscowości turystycznych. Należy podkreślić. Istotne zwiryk'l' występują r wnież między turystyką a rolnictwem. na 4. drugie zaśto podejmowanie podr zy turystycznych do obszar w jeszcze nie ska:żonych. Mają one dwojaki charakter. iż z taktej konfliktowej sytuacji są dwa wyjścia: jedno to zahamowanie degradacji środowiska przyrodniczego przez pruemysł i rekultywacja środowiska. Niemała jest r wnież rola turystyki w kształtowaniu proces w urbanizacyjnych. Jest to odzwierciedleniem upo_ wszechniania się tam turystyki jako stylu zycia. Warto podkreślić. Przemysł ten bowiem. wysoka efektywność. rozw j turystyki wywołuje zmiany w strukturze produkcji rolniczej. Reklama turystyki kwalifikostanowi pośrednio bodziec do rozwoju przemysłu turys*an"i tycznego. W efekcie.ek ze specyftcznymi warunkami lolalnymi (surowce. szczeg |nie w grupie d br nie- . wsp łcześnieszczeg |nie preferowanej ze wzgtędu na jej walory zdrowotne i profilaktyczne. mająca zw\ry'. Drugie natomiast. jest realne i niezbędne społecznie. Z jednej strony rozw j przemysłu i jego przemiany jakościowe stały się podstawą og lnego rozwoju. że industrializacja odegrała wybitną rolę w procesach urbanizacyjnych wsp łczesnego świata. w niższakapitałochłonność. Są też miejscami koncentracji tego ruchu. Pierwsze rozwiry.Koncentracja ludności w coraz większych miastach i aglomeracjach sprawiła. Na zakoriczenie warto wspomnieć o pośrednim wpływie przemysłu rozw j turystyki przez urbanizację.T URY5TYKA A ROLNICTWO zacji.aniejest nakazem chwili. Popyt na te dobra' niegdyśdostępne tylko dla zamoŻnych. drobnych przedsiębiorstw w sektorze przemysłu turystycznego' tym realniejsze są szanse zaspokojenia potrzeb turystycznych i tym większy jest stopier wzrostu całej gospodarki' Turystyka może stanowić podstawę materialnego rozwoju region w oraz miejscowości turystycznych w kraju.in. wiska i rozbudowę lnie mozna postawić tezę. tym niższe wydatki na ochronę środoinfrastruktury. duŻa innowacyjność. Powszechny jest pogląd.

Rozw j cywilizacji przyczyn1ł się do znacznego osłabienia więzi człowieka zprzyrodą. W celu podtrzymania tej więzi niezbędna jest taka organizacja społecze stwa, aby człowiek nie był pozbawiony widoku przyrody. egzystencji wsp łczesnego mieszka ca Antidotum na uciążliwości miast jest m.in. turystyka wiejska. Przestrzenie wiejskie bogate w walory turystyczne' pfzy odpowiedniej polityce promocyjnej, stają się obszarami rozwoju infrastruktury turystycznej i og lnej, dzięki kt rym turystyka wiejska powoli staje się zjawiskiem masowym. Atrakcyjność tych obszar w jest przyczyną, dla kt rej ludnośćpreferująca turystyczne formy spędzania czasu wolnego opuszcza miejsca turystycznej koncentracj

4.5. TURYSTYKA A SPORT
Związk't turystyki Ze sportem wynikają z cel w, często zbieżnych, ich uprawiania. Zar wno sport, jak i turystyka służącelom społecznie wartościowym, wychowawczym' są więc środkiem wielostronnego, humanistycznego wychowania człowieka. Rozsądnie uprawiany Sport, podobnie jak turystyka, np. kwalifikowana, jest środkiem ksztąłtowania społecznie wartościowych cech charąkteru' Wyrabianie w sobie choćby silnej woli wymaga ciągłego zmagania się z przeszkodami oraz przeciwnościami, co przecież występuje w działalnościsportowej i turystycznej. funkcji turystyki i sportu naprzykJadzie Przy omawianiu zbieżności zdrowia pojęcie ,'Zdrowie'' należy potraktować szeroko. Chodzi tu nie tylko o zdrowie w znaczeniu braku choroby,|ecz także o dobre samopoczucie ftzyczne, psychiczne i społeczne. Szeroko rozumiane zdrowie

i, coraz bardziej zurbanizowane i zaniec zy szczone, aby szukać wartościowych form aktywnego spędzania czasu. Turystyka na wsi staje się więc alternatywą w stosunku do powszechnie przyjętych modeli tej aktywności. Iednąz konsekwencji rozwoju turystyki wiejskiej moze być zmiana właścicieliteren w rolniczych. W Polsce np. opr cz tradycyjnych wła_ ścicieli ziemi, tj. parstwa i rolnik w indywidualnych, pojawiają się noi wi właścicie|e dzierżawcy, budujący na obszarach wiejskich ośrodki przyzakładowe dla pobytowej turystyki grupowej oraz prywatne domki letniskowe, stwarzające warunki do rozwoju przede wszystkim rodzinnej turystyki weekendowej. w taki spos b następuje zmiana organiza' cji przestrzeni wiejskiej i rozszerzenie jej funkcji. Funkcja rollnicza często schodzi na drugi plan, natomiast rozwija się funkcja turystyczna.
Zjawisko to jest szczeg lnie widoczne we wsiach letniskowych. Turystyka wiejska staje się więc istotnym czynnikiem rozwoju społeczno-gospodarczego, stwarzając pozytywne nastawienie do niej wśrd ludnościwiejskiej, atakŻe dając tej ludności zatrudnienie. Innym efektem związk w turystyki z rolnictwem są przemiany w produkcji roślinneji hodowlanej. W miarę rozwoju turystyki rolnictwo włącza się do obsługi ruchu turystycznego. W wyniku wzrostu popytu i cen na skutek rozwoju turystyki obserwuje się wzrost skupu drobiu, ryb, runa leśnegoitp. obsługa ruchu turystycznego na wsi oraz wmiejscowościach turyStycznych połozonych korzystnie względem miejsc produkcji rolnej może być stymulatorem rozwoju gospodarstw rolnych, ogrodniczych i hodowlanych oraz sp łdzielczościogrodniczej

źrdłem zdolnoścido pracy, satysfakcji społecznej itp. Wsp łcześnieczłowiek zdrowy to gł wnie człowiek zdoIny do własnego rozwoju i przekształcania otoczenia. Jak juz wspomniano w tej ksiązce, tempo przemian stwarza wiele zagroże(t dla zdrowia. Sport uprawiany z umiarem i rozsądkiem oraz aktywny wypoczynek urlopowy są najlepszym lekarstwem dla wsp Ł czesnego człowieka, zmęczonego ftzycznie i psychicznie. W medycypowinno być
nie mnożą się głosy, że ruch ciała stanowi nie tylko środekterapeutycz-

i mleczarskiej.
ŻŻ6

lecz przede wszystkim profilaktyczny. Związkl turystyki Ze sportem są r wnież widoczne w płas7czyźnie dostarcza szeroko ekonomicznej. PrzykJad w takiej wsp łzależności pojmowana gospodarka turystyczna. Iej rozw j i struktura są pod przemoznym wpływem zar wno potrzeb turyst w, jak i sportowc w. Przedmiotem konsumpcji w sferze turystyki oraz Sportu są prawie takie same usługi i dobra turystyczne, np. można wymienić usługi transportowe' noclegowe, gastronomiczne, kulturalno-rozrywkowe, wypoczynkowe. R wnież w sferze zagospodarowania na potrzeby turystyki i sportu występuje zbieżność rodzajowa vrządze infrastrukturalnych. Wyjątek stanowią urządzenia sportowe specjalnego przeznaczenia, zapewniające uzyskanie wynik w w sporcie wyczynowym. Poniewaz na og ł imprezy Sportowe odbywają się w miejscowościach i regionach turystyczny,

Ż27

r'

nych, przeto można lznać, że rozul j turystyki i rozw j sportu są komplementarne. Dlatego tez korzyści ekonomiczne wiĘące się z tym roztakŻe w zględy praktyczne.

wojem należy traktować łącznie. Za tak'tm podejściem przemawiają
rozwoju turystyki i sporPouczającym przykładem wsp łzależności tu może być Szwajcaria. W polityce turystycznej tego kraju konsekwentnie się zmierza do wykorzystania walor w sportu w rozwoju turystyki. Szwajcaria zawsze kładłanacisk na swoje atllty związane ze środowiskiem geograficznym. Najpierw przez alpinizm, następnie ptzez narciarstwo i sporty zimowe w ciągu dw ch wiek w rozwinęła turystyczną. Ewolucja sektora sportowo-turimponującą działalność ystycznego w gospodarce szwajcarskiej wskazuje na preferowanie jakościw działaniach inwestycyjnych. hoducenci artykuł w sportowych notują zwiększające się zainteresowanie swojej klienteli' gł wnie narciatzy, artykułami odpowiadającymi wymaganiom bezpieczeristwa i komfortu' Takie same życzenia stara się spełniać hotelarstwo szwajcarskie. Na poprawę jakości zwraca się r wnież uwagę w szwajcarskiej sieci wyciąg w mechanicznych (500 kolejek linowych oraz 1200 kole_ jek narciarskich). Wzajemne zależnościmiędzy rozwojem turystyki a rozwojem sportu widać też na przykładzie wielkich itnprez sportowych, gł wnie tych o zasięgu światowym,jak Ietnie i zimowe igrzyska olimpijskie, mi_ strzostwa świata w piłce nożnej itp. U podstaw organizacji takich imprez leżą przeważnie względy prestiżowo-polityczne i ekonomiczne. Dzięki nim można bowiem poprawić wizerunek miejscowości turystycznej, regionu, a nawet całego kraju oraz osiągnąć długofalowe efekty promocyjne.

bowiem, Że imprezy te Stwarzają wzmoŻony ruch, a tym samym trudnościkomunikacyjne, oraz zwiększoną emisję substancji toksycznych, są r wnież źr dłem hałasu. Z tych względ 'w uważa się za celowe organizowanie wielkich imprez sportowych przed sezonem turystycznym oraz po tym sezonie. w taki spos b mogą one być wykorzystywane jako czynnik przeciwdziałania sezonowości w turystyce. Turystyczne walory promocyjne wielkich imprez sportowych znajdują tez odbicie w sferze społeczno_kulturalnej. Imprezy te bowiem powinny przysparzać ich uczestnikom korzyściduchowych przez dobre zaplanowanie i przeprowadzenie programu turystycznego. Umiejętne kojarzenie cel w sportowych z turystycznymi zapewnia wielkim impreZom sportowym rolę stymulatora rozwoju turystyki. Należy też zauwuŻyć, ze wielkie imprezy sportowe nie przyspieszają rozwoju turystyki, jezeli ich przebieg stanowi zagtożenie dla środowiska przyrodniczego. Z tych względ w decyzja o organizacji takich imprez powinna być poprzedzona przeprowadzeniem testu Zgodności z wymaganiami ochrony środowiska. Reasumując, można powiedzieć, iż związek turystyki Ze sportem j est ścisły, wielopłaszczyznowy' bezpośredni i dwustronny. Znajomość

wzajemnych uwarunkowar rozwoju turystyki oraz sportu moze być

fu dlem wielorakich korzyścispołecznych, kulturalnych,

a

takŻe

ekonomicznych.

4.6.T URY5TYKA A KULTUM
W literaturze dotyczącej turystyki dużą częŚć stanowi tematyka ekonomiczna. Natomiast inne aspekty tego zjawiska w wymiarze wsp łczesnym, np. społeczne oraz kulturowe, nie zostały dostatecznie zbadane i opisane. Poza tym termin ,,kultura" ma wiele znacze . Sprawia to, że naszkicowane związki turystyki z kulturą są zbiorem dość luźnych uwag og lnych. Spotykane w literaturze definicje kultury mozna ująć w dwie grupy: definicje antropologiczne i definicje humanistyczne. W ujęciu antropologicznym kultura jest og lnym przejawem ludzkich zachowa , sposobu życia, umiejętności, zwyczaj w i obyczaj w, wierze języka, idei,
' ŻŻ9

Wielkie imprezy sportowe pomagają miejscowościom i regionom turyStycznym w pozyskiwaniu nowych utządze(t infrastruktury turystycznej, sportowej oraz og lnej. W konsekwencji wzrostu zdo|ności usługowych ty ch lxządzerl wielkie imprezy sportowe ptzynoszą znacz' ne korzyści ekonomiczne. Pełne ujęcie tych korzyścijestjednak trudne, często niemożliwe. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że organizacja i przebieg wiel_ kich imprez sportowych wywołują także skutki negatywne w sferze społeczno-kulturalnej i ekologicznej. Dlatego też mieszkarcy ośrodk w turystycznych są negatywnie nastawieni do wielkich imprez. Uwaza się
Ż28

7
norm, działalnościitd. Natomiast dlą humanisry kultura jest określonym dziedzictwem społecze stw i całej ludzkości, gł wnie aktywnościąprowadzącądo samookreślenia się jednostki, grupy Czy narodu, do afirmacji indywidualnej i społecznej. Jest też aktywnościązmierzającą do spotęgowania wrażliwościna piękno i dobro oraz do harmonii z otoczeniem przyrodniczym i ludzkim. Związlr<l turystyki z kulturą uwidaczniają się w humanistycznych podstawach turystyki3g. Turysta uczestniczy w tworzeniu i ochronie wartościkulturowych oraz jednocześnie ma dogodne warunki do poznawania tych wartości i przekazywania treścipoznawczych, estetycznych i moralnych.

-

Kultura ludowa (nie tylko działalnośćartystyczna, lecz takze budownictwo, rzemiosło itp.). Przyroda jako wartośćkulturowa (twory przyrody mające szczeg |ne znaczenie symboliczne). Zagospodarowanie turystyczne (tylko te elementy, kt re będą zad wierały założone właściwości br kultury' np. wyposażenie bazy turystycznej w urządzenia kulturalne).

kultury, będące przedmiotem duchowych potrzeb turystycznych. A. Kołodziej czyk3| pogrupowała je następująco.

W obrębie działa]nościturystycznej występują r żnorodne dobra

Łatwo zauutaŻyć, że wszystkie wymienione dobra kultury mogą być przedmiotem potrzeb turyStycznych. Zaspokajanie tych potrzeb oznacza popularyzację d br kultury i duchowe wzbogacanie uczestnik w ruchu turyStycznego. Jednocześnie występowanie tych d br stanowi ważny czynnik rozwoju turystyki w określonych układach przeW literaturze przedmiotu turystyka jest zaliczana do zjawisk kultury masowej. Turystyczne formy spędzania czasu wolnego są wykładnikiem kultury tworzonej w dużym stopniu przez środki masowego przekazu. Jednakże środkiprzekazu kultury masowej, choć zjednej strony zaspokajają ludzkie aspiracje poznawcze, to z drugiej oddalają jednostkę od natury. Człowiek wsp łczesny coraz częściej poznaje środowisko
strzennych.

- r

Przedmioty, miejsca i zjawiska związane z historią: zabytki architektoniczne, r zabytki historyczne, : miejsca pamięci narodowej.
Sztuka:

- s
r

dzieła sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego, instytucje gromadzące dobra kultury materialnej (np. muzea, bi-

-

blioteki). Zjawiska życiabędące wykładnikiem typu i poziomu wsp łczesnej
kultury: r osiągnięcia techniczne, gospodarcze i naukowe, : instytucje kulturalne (prowadzące działalność kulturalną i kulturalno-rozrywkową, np. kluby, teatry, kawiarnie), : zjawiska życia kulturalnego (np. imprezy, festiwale), r organizacja i spos b życia innych grup społecznych (np. wzory zachow art, style, moda).
Problem szeroko i interesująco analizuje K. Przecławski, Humanistyczne podstawy

30

tury styki, Instytut Turystyki, Warszawa 1986.

A. Kołodzieiczyk, RoIa element w kultury w turystyce,Instytut Turystyki, Warszawa 79'79, s. 9-10. Autorka ta szeroko omawia zagadnienie element w kultury w turystyce i miejsca turystyki w kulturze.

3l

przytodnicze i społeczne nie dzięki bezpośredniej obserwacji, |ecz dzięki przekazom kultury masowej. Poznaje zatem obraz świata,kt ry nie zawsze jest realny. Przed osłabieniem więzi z naturą chroni człowieka uczestnictwo w turyStyce, jest to bowiem doskonała okazja do zobaczenia na własne oczy d br kulturalnych i do przeżywania wydarzer kulturalnych. Funkcjonując w obszarze kultury masowej, turystyka moze więc stanowić doskonały środekprzeciwdziałający niekorzystnym skutkom percepcji przekaz w kultury masowej. W tym kontekście trzeba podkreślić,że ważnąrolę w synchronizowaniu korzyści z rozwoju turystyki i kultury masowej ma do odegrania powszechna edukacja społecze stwa. Efektywność uczestnictwa turyst w w kulturze może bowiem obnizać niebezpieczeristwo niesione przez kulturę masową. Na og ł w literaturze zainteresowa wymienia się m.in. pogor za ptzyjemnością,płytkość uczestnik w ruchu turystycznego, bierny, poyierzchowny kontakt z dobrami kultury i poznanym środowiskiem społecznym, bierne postawy konsumpcyjne, niechęć do refleksji. 23r

Ż30

/
Związkt turystyki z kulturą można też zilustrować naprzyhJadzie archeologii przemysłowej. Archeolo gia, przez odkrywanie i popularyzowanie zabytk w oraz przedmiot w, kt re miały udział w minionych przedsięwzięciach gospodarczych danego regionu czy krajuiw związ' częśćspuścizny naukowej, może być ku z tym stanowią wsp łcześnie ważnym nośnikiem wartości kulturalnych w sferze turystyki, zwłaszcza
kłajoznavłczej3Ż. zvtiązkj religii z kulturą, warto tu wspomnieć ZwaŻywszy na ścisłe o turystyce religijno-pielgrzymkowej' Przekazy historyczne dowodzą, iż pie|grzymki należałydo najstarszych form turystyki. Szersze om wienie tego zagadnienia znajduje się w podrozdziale I.3.L2. W skali międzynarodowej uznanie budzi rola turystyki jako czynnika wychowania w duchu humanizmu, przyczynia1ącego się do utrzymania pokoju oraz pogłębiania wzajemnego zrozumienia między narodami. Jednocześnie podnosi się problem koszt w w dziedzinie społeczno-kulturowej, ponoszonych w związku z rozwojem turystyki. Można tu wskazać na kilka turystycznych aspekt w w międzynarodowej wsp łpracy kulturalnej' Powszechnie się uważa, iż działa|ność kulturalna prowadzi do zbliżenia narod w. Towarzyszy temu wymiana turyStyczna. Zb|iżenie narod w z kolei toruje niejednokrotnie drogę de-

polskich oraz poprawa klimatu politycznego w stosunkach międzynarodowych. Na zakoriczenie uwag należy stwierdzić, że związki wsp łczesnej turystyki i kultury są coraz bardziej złoŻone, wymagają więc systematycznych studi w specjalistycznych. Zjawiska te znajdują się w związ-

kt rych nośnikiem jest turystyka. Mozna sądzić, iż działa|nośćta ma perspektywy rozwoju. określają je: wzrastająca samodzielnośćmiast

ku dialektycznym. Kultura inspiruje rozw j turystyki, turystyka zaś wzbogaca i chroni dobra kulturalne' Naturalnie nie należy zapominać o stratach, jakie ponoszą społecze stwa w wyniku tych dw ch zjawisk
masowych.

TURY5TYKA A GOSPODARKA MORSKA
w tym szczeg |nie morskim, stanowią punkt wyjściarozważa
Wzajemne zależnoŚci między rozwojem turystyki a transportem,

cyzjom politycznym, ułatwia nawiązywanie kontakt w w dziedzinie np. handlowej, naukowej czy technicznej, tworzy sprzyjające warunki do rozvłiązywania na zasadach partnerstwa wielu problem w nurtujących wsp łczesny świat. obserwując rozvł j turystyki międzynarodowej, można wskazać na rolę w tym względzie międzynarodowych imprez kulturalnych.Imptezy te przyjmują r żne formy, jak np. festiwale muzyki poważnej, muzyki filmowej, konkursy muzyczne' wystawy ksiązek czy sztuk plastycznych. Niezależnie od swoich funkcji kulturotw rczych wpływają
one jednocześnie na rozw j

,,Gospodarka morska jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych, bezpośrednio związanych z wykorzysta-

o związkach. jakie można zaobserwować między turystyką a gospodarką morską. W tym celu niezbędne jest określenie pojęcia ,,gospodarka morska'' i jej funkcji. W bogatej literaturze przedmiotu oraz w życiu gospodarczym pojęcie to nie jest jednoznacznie zdefiniowane. Stanowi ono zbiorczy termin dla r żnych zada(t gałęzi gospodarki, wykazujących określone zvłiązkj z morzem. Na potrzeby niniejszej ksiązki możnaptzyjąć następującą definicję:

żnych usług turystycznych. Warto zwr cić uwagę na wsp łpracę i wymianę kulturalną między miastami a jednostkami administracyjnymi polskimi i zagranicznymi,
32

r

Przykładowo można tu wymienić takie zabytki przemysłowe, jak młyny wodne,

wytapiania szkła i wypalania cegły, krosna tkackie, stare gorzelnie, warsztaty okrętowe'
mosty, porty, śluzy,kanały.

stare osady

g

wybrzeża morskiego jako określonegośrodowiska geograficznego''33.w definicji tej podkreśla się dwie cechy gospodarki morskiej: kompleksowośćfunkcji orazbezpośredni związek ze środowiskiem motza czy też wybrzeża morskiego. Poza tym umownym zakresem zadari gospodarki morskiej pozostawałyby więc wszelkie funkcje związane z niąjedynie pośrednio.

niem morza

i

micze, rybackie, piece hutnicze, piece do produkcji wyrob w garncarskich,

33

w.w. Gaworecki, Cąnniki ks4ałtujące rysp l portowo-miejski Gda sk_Gdynia,

Wydawnictwo UG, Gdarisk 1974,

s.3940.

Ż3Ż

Ż33

opr cz morskich port w handlowych. Żeg|uga morska. jak funkcje handlowe. Morskie porty handlo_ we. czyli turystyki morskiej. Wszystkie one mają określony wpływ natozw j turystyki morskiej.Teoretyczna interpretacja pojęcia gospodarki morskiej upoważnia do stwierdzenia. iżjest ona zespołem funkcji. przemysł okrętowy i morski przemysł rybny. stanowi ważny instrument obsługi turystyki morskiej. w zespole funkcji gospodarki morskiej można wyr Żnić: cyjne warunki rozwoju morskich podr ży turyStycznych. Utrzymują się także pewne stałe motywy uprawiania turystyki nadmorskiej: walory terapeutyczne klimatu i wody. p7lotaż. ośrodkahandlowego. Natomiast w grupie funkcji pośrednich gospodarki morskiej wyr znia się funkcje: węzła komunikacyjnego. Nabiera też l. jako węZły transportowe i jednocześnie miejsca zmiany środka przewozl) spełniają ważne funkcje w obsłudze turystyki morskiej. ciągle . Ztego punktu widzenia zadania usługowe morskich port w handlowych obejmują przemieszczenia pasażer w z jednego środkatransportu na drugi. Ponadto og lny rozw i gospodarki morskiej wymaga odpowiedniej rozbudowy zaplecza usługowego w dziedzinie szkolnictwa zawodowego i wyższego oraz zap|ecza naukowo-badawczego' Miasta portowe stanowią ośrodkiadministracji gospodarczej o regionalnym. chociaż te trzy funkcje można uważać za podstawowe człony gospodarki morskiej. Jej rozw j ściśle wiąŻe z funkcjami portowo-żeglugowymi i przemysłu okrętowego gospodarki morskiej. Rozw j zwłaszcza produkcyjnych funkcji gospodarki morskiej wpływa na rozw j innych funkcji miast portowych. Przykładowo.og lnie biorąc. wartościkrajoznawcze. Związkt pośrednie między gospodarką morską a turystyką można wskazać na przykładzie turystyki nadmorskiej. można tu wyrnienić takie funkcje pośrednie. Opr cz tych tradycyjnych motyw w występują nowe' 'twiązane ze zmianarrli w strukturze ruchu turystycznego. funkcje pośrednie. obejmującym nie tylko transport morski. Wśrd czynnik w rozwoju turystyki nadmorskiej można wskazać warunki środowiska geograficznego. a takŻe atrakcyjnośćzagospodarowania miejscowości nadmorskich' na co wywarła wpływ gospodarka morska. atrakcyjność tego rodzaju wakacji dla dzieci.icst atrakcyjny. z większymi rlśrodkami miejskimi w kraju. rozumianej jako wypoczynek urlopowy w pasie wybrzeża morskiego i miast tam położonych. Wypoczynek urlopowy nad morzem. upodobania tlo wylegiwania się na piasku w słoricu. Llczne miasta położone w pasie nadmorskim są wyposażone w przystanie zeglugi przybrzeżnej. Natomiast przemysł okrętowy buduje statki i jachty wykorzystywane w turystyce lnorskiej oraz Zapewnia stałą gotowośćtechniczną i eksploatacyjną tych jednostek. Istniejące tu szk łki i ośrodkiżeglarskie stanowią z kolei podstawę rozwoju żeglars( wa pełnomorskiego. szczeg lnie latem. r r funkcje bezpośrednie. uprawianej statkami pasazerskimi. Na terenie port w odby_ wają się r wnież odprawy graniczne i celne turyst w krajowych oraz zagtaniczny ch. ośrodka nauki i oświaty oraz ośrodka administracyjnego. handlu zagranicznego i wewnętrznego. lstotnym czynnikiem tego rozwoju są r wnież dogodne powiązania kolrrunikacyjne miast wybrzeża. cumowanie i inne usługi portowe świadczonenarzecz statk w i ich pasażer w. jakośćusług świadczonych turystom oraz zakres reglamentacji morskich podr zy turystycznych. Razem z portami żegluga Stwarza materialno-organizaŻ34 określone zvłiązk't występują takŻe między turystyką morską a pozostałymi funkcjami gospodarki morskiej. Na zako czenie należy zwr cić uwagę na pogarszające się warunki rrlzwoju turystyki nadmorskiej na skutek zanieczyszczer środowiska 235 . atakŻe ponadregionalnym zasięgu działania. zatokowej i zalewowej' a także starlowią bazy dla żeglarstwa morskiego i przybrzeŻnego. W grupie/a nkcji bezpośrednich zna1dują się funkcje portowo-żeglugowe' przemysłu okrętowego. szczeg lnie portowych. W por wnaniu z turystyką lnorską ta forma spędzania czasu wolnego jest względnie tania i ma charakter masowy.naczenia wypoczynek nad morzem zimą. administracyjne rlraz nauki i szkolnictwa. holowanie. Na przykład rozw j transportu morskiego i przemysłu okrętowego pociąga za sobą odpowiedni rozw j transportu lądowego. promami pasażersko-samochodowymi i statkami towarowymi. Funkcje turystyczne polskiej gospodarki morskiej są widoczne w całym pasie wybrzeża morskiego. Między turystyką a gospodarką morską zachodzązwiryl<t bezpośrednie i pośrednie' W układzie zvłiązk w bezpośrednich nalezy wskazać na turystykę się morską. morskiego przemysłu rybnego i turyStyczne.

fugospodarowanie turystyczne. stanowiących atrakcję turyStycZną.. za M. Związki te mogą mieć charakter dwustronny. Są one widoczne gł wnie w licznych osiedlach i miastach wzdłużwybrzeŻa morskiego.przyrodniczego. iz turystykę nadmorską charakteryzuje stosunkowo kr tki. że gospodarka morska wykazuje rozliczne związkj z turystyką. Kruczała. Kruczała3a za kryterium wyr żnienia miejscowości turystycznej przyjmuje. Znacząca częśćludnościw niej zamieszkałej trudni się pracą w bezpośredniej lub pośredniej gospodarce turystycznej. ze gospodarka morska. London 1969. Sprawa ochrony plaż morskich i w d przybrzeżnych wymaga zresztąrozwiązanianie tylko w interesie turystyki nadmorskiej. iŻ może to być wiej- Jak wskazuje literatura przedmiotu. iż jednostka osadnicza (miasto. że miejscowość turystyczna to: . w dużym stopniu się przyczyniła do obniżenia walor w turystycznych obszar w przymorskich. Plaże i woda morska wykazują wysoki stopieri zanieczyszczenia. Natomiast Reasumując.miejsce.8. International Tourism. Inną cechą charakterystycznąturystyki nadmorskiej jest jej przestrzenna nadmierna koncentracja. Cyt. Warto dodać. Wydaje się. szczeg lnie morską i nadmorską.8. 3a J. Moze temu r wnież służyćotwarcie ku rynkowi |icznej sieci pensjonat w ptzyzakJadowych. Wolno ptzypuszczać. W miarę modernizacji hotelarstwa. termin . określonąw tym rolę należy r wnież przypisać turystyce nadmorskiej. Ż36 237 .. J. gdzie poprzednio nikt nie mieszkał. gł wnie w miastach portowychwybrzeża morskiego. lecz jako integralną jego część.. polegającej na przystosowywaniu go do eksploatacji całorocznej. jw. Po)ĘclE l TYPoLoGlA MlEJscowoścl ska czy miejska jednostka osadnicza lub jednostka nowa. gdyż rozw j turystyki może wpływać na rozw j i zakres niekt rych funkcji gospodarki morskiej' nadała specjalny charakter. bo trwający 2-3 miesiące' sezon letni. tzeba powiedzieć. Że zasięg przestrzenny d br i usług turystycznych. a szczeg1lnie przemysł portowy.1. można powiedzieć. Trzeba r wnież odnotować. Są wyłączane z eksploatacji przez służbysanitarne. jeżeli posiada co najmniej jeden ze składnik w podstawowych d br turystycznych i w związku z tym jest punktem docelowym wypoczynkowego lub krajoznaw czego ruchu turystycznego. istnieją możliwościwydłużeniasezonu turystycznego. kt&e ptzyciągaliczne tzesze turyst w i kt remu turystyka 35 I. w jej egzystencji i rozwoju". GKKFiT wyraziło pogląd.miejscowośćturystycz- Prezydium b. TURY5TYKA W GOSPODARCE M l EJscowośo Tu RYsT YczN EJ TURYSTYCZNYCH 4. omawiana miejscowość jest wyposażona w podstawowe walory turystyczne i infrastrukturę turystyczną. iż w miarę rozwoju omawianej turystyki i malejących zasob w ryb morskich w Bałtyku turystyka nadmorska stanie się tu funkcją wiodącą. Miastotw rczą funkcję w tych jednostkach osadniczych pełnią ryboł wstwo przybrzeżne i turystyka morska. kt re nie tylko nawybrzeżu nie są w pełni wykorzystane poza Sezonem letnim.IkaczaŁa. nawet decydującą. Warto teżwskazać na pewne związkt morskiego przemysfu rybnego i turystyki nadmorskiej. urządzenia podstawowe i uzupełniające powiązane funkcjonalnie oraz przestrzennie. iż zar wno I. Wiadomo bowiem. Nie wdając się w dyskusję na temat źr deł powstania zanieczyszcze(l. na" na|eŻy do dyskusyjnych..wykształcony nakład turystyczny''. urządzenia infrastruktury techniczno-ekonomicznej. Markowic słusznie zwracająuwagę.. Peters. co znacznie obniża atrakcyjnośćwypoczynku nad morzem.. wieś) jest zaliczana do miejscowości turystycznej. Wytworzony w miejscowości turystycznej bezpośredni doch d odgrywa bardzo waŻną rolę. Markowic35 jest zdania. że problematyki miejscowościturystycznej nie należy rozpatrywać w oderwaniu od regionu. obejmujący: walory. 4. jak i J.

. Obecnie oznacza leczenie przez lekarzy sanatoryjnych.. obejmujące kurorty. Warto zauwuŻyć w tym miejscu. iż problem definicji miejscowościturystycznej jest kontrowersyjny. Autor ten wyodrębnia cztery podstawowe kryteria typologii miejscowości turystycznych: flzjologiczne. stolice par{stw. są wyposażone w odpowiednie urządzenia (infrastrukturę) do leczenia.. inne ważne miasta.obszary. łagodzenia i zapobiegania chorobom''38. np. miejscowości znane z atrakcji turystycznych. l r centra administracji. tj. UJ' Krak w C. morzem lub klimatem. stosowanie tego określenia jest unonnowane prawnie i mozliwe tylko wtedy' kiedy miejscowośćspełnia określone warunki. 36 Niemiecki Związek Uzdrowisk i Niemiecki Związek Turystyczny określająkurorty jako . Jak wynika z literatury rdzeri . takich jak np. aby wziąć udział w konferencji czy kongresie). imprezy lub uroczystości o charakterze świeckim.kt re mają <środki |eczące>> związane z ziemią. odwiedzane z pobudek religijnych. mozna wyr żnić miejscowości turystyczne w węZszym i szerszym znaczeniu tego słowa37.. Na przykład według kryterium społeczno-gospodarczego miejscowościturystyczne są wyodrębniane na podstawie pełnionej funkcji. poznaw czy ch lub religijno-poznawczych. miejscowości kultu religijnego. centra gospodarcze. Że w wielu krajach niesŁusznie każdą miejscowość wypoczynkową określa się mianem kurortu. na kt re jest popyt. w Niemczech. morskie. Nalezy r wnież zauważyć. jw.e. to wyjazd np. '" lam7.. region w.zazwy czaj regionalny i ponadregionalny.. Die Tourismuslehre im Grundriss. kt re służąprzede wszystkim wypoczynkowi i mają własny charakter''. Typotogia funkcjonowania miejscowości turystycznych. miejscowości urlopowe. miejscowości uprzywilejowane pod względem krajobrazowym i klimatycznym. 37 Ż38 Ż39 . wysuwają się miejscowości wypoczynkowe. centra oświatowe. A. 1981.kur'' pochodzi z łacir{skiego . miejscowości lub częścimiejscowo_ ści. miej scowościskupiaj ące szkolnictwo i instytucj e naukowe . W grupie miejscowości turystycznych o charakterze wypoczynko- r miejscowości wypoczynkowe. infrastrukturę turyStyczną i dostępnośćkomunikacyjną stanowi punkt docelowy migracji turystycznych. mienia się: r r centra komunikacyjne. struktury społeczno-zawodowej ludnościoraz zasięgu przestrzennego funkcji tu- rystycznych i pozaturystycznYch. Niemi ecki Zw iązek Uzdrowi sk oraz Niemie cki Zw iązek Tury stycz_ ny definiują miejscowościwypoczynkowe jako .. np' przemysłowe czy handlowe. lotnicze i autobusowe. W strukturze miejscowości turystycznych w wąskim tego słowa znaczeniu na czoło.centra rozrywki.obszary. formalno-fizjonomiczne i genetyczno-historyczne. społeczno- -gospodarcze. do miejscowościwypoczynkowej jest podejmowany z myśląo skorzystaniu z usfug turyStycznych oferowanychptzez tę miejscowość' Podział ten nie informuje jednak o znaczeniu usług turystycznych. Biorąc za punkt wyjścia r znorodność motywacji uprawiania tury- styki. jak i leczenie przez lekarza. W niekt rych krajach natomiast. Kaspar. że podział miejscowości turystycznych na te w węZszym i w szerszym znaczetiu tego terminu odpowiada rozr żnieniom pod względem motywacji uprawiania turystyki. z punktu widzenia turystyki. narzuca konieczność koj arzenia funkcji miejscowości turystycznej z takimi samymi w skali regionu. Pierwotnie słowo to oznaczało zar wno leczenie się samemu.curatio''.. Jackowski . og lnie mozna powiedzieć' ze miejscowośćturystyczna zewzglę' du na walory turystyczne. Jeślikorzystanie z usług turyStycznych w miejscowości turystycznej w szerszym znaczeniu jest tylko środkiemwiodącym do celu (pobyt i nocleg w centrum oświatowym. np. zŁożony i wymaga badari naukowych. miejscowości kongresowo-konferencyjne. kolejowe. Zagadnienie definicji miejscowości turystycznej interesująco przedstawia A. tj. Jackowski3 . W grupie miejscowości turystycznych w szerszym znaczeniu wy' wym przede wszystkim występują kurorĘ. miejscowości w poblizu miejsca zamieszkania będące celem wypoczynku sobotnio-niedzielnego. Wśrd miejscowości turystycznych w węższym znaczeniu są wymieniane: Nietrudno zauważyć.cura'' względnie .

Warszawa 199 . przy pomocy odpo- r tych czynnik w. zasobna w naturalne tworzywa lecznicze (np. Ponadto trzeba takiże udowodnić wystarc zającą. przyrodolecznictwo). farmakodynamicznych oraz na obserwacjach klinicznych. w 3e i bezpiecze stwa. W Chcąc precyzyjnie rozr żnić kurorty i miejscowości urlopowe. sanatoia. kt ry odbył się -8 listopada 1995 r.wydajność'' wiednio przeszkolonego personelu.r Warto wspomnieć. Jak widać. iż w praktyce rozt żnia się kurorty (np. t. tzn' musi poprawnie funkcjonować zaopatzenie miejscowościw wodę i energię oraz wyw z nieczystości' muszą też być spełnione wymagania ochrony środowiska naturalnego i społecznego. łączące w sobie cechy wymienionych dw ch grup. chemicznych. Warunki zakwaterowania w kurorcie powinny spełniać normy sani- Urządzenia niezbędne do wykorzystania typowych dla danego kurortu środk w leczących są zaleŻne od rodzaju kurortu (budynki. dotyczące hałasu. Urządzenia transportowe. Wyzywienie normalne i dietetyczne musi odpowiadać zaleceniom lekarza. Die Tourismuslehre im Grundriss.. chodzi zwłaszcza o pogotowie ratunkowe. warzasadami sformułowanymi przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Balneologiczno-Klimatologiczne (FITEC). należy przytoczyć pożądane przez FITEC cechy charakterysĘczne a| miej scowości turysĘcznej typu kurort . tarne Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. i nie tylko dlatego. kt re można |eczyć w kurorcie oraz mieć odpowiednie zaplecze niezbędne do postawienia właściwej diagnozy i śledzenia postępu leczenia. wyposażona w budynkj i urządzenia umozliw iające działalność leczniczą i wypoczynkowo-turyStyczną (np. Warto dodać. że d|a czynnik w tych ustala się wartości graniczne. musi także mieć budynki lub pomieszczenia służące rozrywce kuracjuszy. Substancja budowlana musi być odpowiednio ukształtowana.powinna stułarzać atmosferę przyjazną. to posłużyćsię r Naturalne czynniki |eczące muszą być uznane w sensie naukowym. Na miejscu powinien być co najmniej jeden lekarz stale mieszkający w tej miejscowości. Poniewaz w Polsce podnosi się problem prawnego uregulowania statusu gminy uzdrowiskowejao. pijalnie w d czy zaklady ftzykoterapii)"3e. sfbrmułowane ptzez profesjonalną organizację międzynarodową. aby uzyskać status kurortu. typową dla miejscowości wypoczynkowej. ich wyposazenie i aparatwa). jakie miejscowość musi spełniać. są liczne i dośćrygorystyczne. Nie wdając się w dyskusję na temat ich Przestrzegania w praktyce. kt rych poziom jest okresowo Sprawdzany. klimatyczne (działania ochronne lub bodźcowe klimatu). Krajobraz musi być w spos b oczywisty właściwydla obszaru wypoczynkowego. w Niemczech): r r s o charakterze kąpieliskowo-zdrojowym (kąpiele.Urządzenia te zawsze muszą się nadawać do uzytku i być do dyspozycji kuracjuszy. Kaspar. a0 tcres zdrowotny kuracjuszy. Infrastruktura powinna być zabezpieczona w spos b możliwie najlepszy. znajdujące się w poblizu kurortu. Postulat zgłoszony podczas obrad I Kongresu T!rystyki Polskiej.Lekarz ten powinien dysponować odpowiednią wiedzą na temat chor b. powinny być dostępne bez trudności dla pieszych' Usługi medyczne powinny być świadczone na najwyzszym poziomie.miejscowość (lub jej część)mająca klimat oraz warunki środowiskowe o właściwościach Ieczniczy ch (klimatoterapia. tak aby mimo korzystania z nich przez turyst w zachowywały swoje właściwości przewidzianych ramach. Chodzi tu o analizy i opinie oparte na kompleksowych badaniach fizy czny ch. transport chorych izwalczanie chor b zakaźnych. borowiny). ar C. d. literaturze polskiej spotyka się definicję kurortu określonego mianem uzdrowisko' Mianowicie uzdrowisko to . np.. jw. biologicznych. wody mineralne od do picia w zależności wskazar medycznych). wyznacznikj miejscowości turystycznej typu kurort. zaklady kąpielowe.iż u ich podstaw leży in- 240 241 . 6. Zasady te określają niezbędne warunki. trzeba podkreślić.

Aby podkreślićwalory |eczenia uzdrowiskowego.'xworzą ją rozmaite zabiegilecznicze. r brak albo ograniczenie używek. niezaLeżnie od źr deł jego finansowania jego walor w społecznych jest niestenie jest doceniane.: omawiane leczenie obejmuje r wnież terapię specjalnq. Zdaniem C. miejscowości urlopowe i week- Tamże. kt rą pia ruchowa (gimnastyka dla chorych.i termoterapia. Jak wiadomo. obejmują miejscowościurlopowe oraz miejscowości wypoczynku sobotnio-niedzielnego. Miejscowości turystyczne o charakterze centr w komunikacyjnych. Należy zauwaŻyć. Warunki panujące w kurorcie pozwalają jednak na ograniczenie ilościpodawanych lek w do niezbędnego minimum. spożywanie posiłk w-Sen. gdyż stale wzrasta indywidualna ruchliwość człowieka. .lamze. a balneologia i klimatologia z drugiej strony. opracował też podstawy wsp łczesnego leczenia uzdrowiskowegoaz. brak szkodliwych czynnik w klimatycznych. drogowymi. że|eczenie uzdrowiskowe i medycyna kliniczna nie tworzą alternatywy. że medycyna kliniczna i farmakologiczna z jednej strony. brak ruchu. iż |eczenie uzdrowiskowę w funkcji profilaktycznej. o rozwoju tych miejscowości' a więc i pielgrzymek. np. Leczenie w kurorcie jest natomiast rozsądnym uzupełnieniem |eczenia w szpitalu. lecz komplementarne. Po prostu. bez przymusu itd. lotniskami. jak np. Ż42 zwolnienie od normalnych obowiązk w domowych i obowiązk w związanych Z pracą' zharmonizowanie rytmu dnia. że oba rodzaje tych miejscowości słuzą odbudowie. Na zmianę tę składa się m. hydro. miejscowości wypoczynkowe. światła. Reforma opieki zdrowotnej w Polsce powinna stymulować rozut j leczenia w kurortach' co unowocześniłobyreceptury na zdrowie. leczenie Za pomocą lekarstw oraz środkw leczących danego kurortu się uzupełniają'C. czas wolny jako warunek wewnętrznego uporządkowania życia. natomiast nie oferują zabieg w leczniczych terapii specjalnej. ot z warto przypomnieć. szybkie połączenia kolejowe oraz budowa i rozbudowa autostrad umożliwiają szybki dojazd do ważnych centr w administracyjnych i gospodarczych. więcej ruchu lub więcej odpoczynku. zdaniem fachowc w. jeślichodzi o cykl: napięcie_odprę- tury społecznej i gospodarczej. jeślisię okażą konieczne' np. Chodzi zwłaszcza o takie ich przejawy. tracą wsp łcześnie na znaczeliu turystycznym. Obecnie znaczenie kurort w wzrasta dodatkowo z powodu nasilania się chor b cywilizacyjnych. Poniewaz leczenie w kurorcie zakłada aktywnośćturysty-pacjenta w okresie leczninadaje się ono czym naturalnie pod nadzorem lekarzy szczeg |nie jako środekprofilaktyczny i do cel w rehabilitacyjnych. przejawiającą się w zmianie sposobu życia w czasie pobytu w kurorcie. Kurorty. z węzłami kolejowymi. rozw j swoich mozliwości w grze i sporcie. masaze i kształcenie zdrowotne. W konsekwencji rozwoju transportu pasażeraa endowe zatem aktywnie wsp łdziałająw kształtowaniu zdrowotnej funkcji wsp łczesnej turystyki. Kaspara4. Sport zdrowotny. inhalacje. przyjmowanie lek w. r wniez zawodowe. leczenie powietrzem. '' lamze. Kaspara3 podkreśla. przy pomocy Niemieckiego Związku Uzdrowisk. brak sło ca.Na zakoriczenie tego fragmentu warto Zauważyć. warto na zako czenię przypomnieć metody dla charakteryStyczne. Wzrasta też znaczenie miejscowości turystycznych stanowiących centra kultu religijnego. zachowaniu i ochronie sił fizycznych oraz psychicznych wsp łczesnego człowieka. zakł cona r wnowaga biologiczna oraz stresy w zyciu zawodowym. istotne jest zrozumienie tego. bez konieczności noclegu w tych miejscowościach. Spełniają one rolę. że w |eczeniu uzdrowiskowym zdaniem fachowc w mozna także stosować inne środki terapeutyczne. iż FITEC. 7y1|a37g7v Wolno wygłosić pogląd. nie są r r . Umożliwia r wnież ponowne włączenie ofiar wypadk w w normalne zycie. tzn. wykorzystanie słor{ca. w stosunku do siebie konkurencyjne. kąpiele. Jak juz wspomniano. decydują opr cz motyw w religijnych r wnież czynniki na- w kurortach spełnia terapia og lna. ćwiczenia żenie. opr cz kurort w. terawzmacniające pracę serca). Ż43 . leczenie uzdrowiskowe obejmuje terapię og lnq. niewłaściwadieta.in. a świadomość ty niska. picie w d.

kurorty). w ażną ro1ę odgrywaj ą W turystyce kształcącej. polityki turystycznej. kt re przedsta_ wiają sobą walory: widowiskowe. jw. może r wnież rozwijać turystykę. jak i biernej. lnna miejscowość'o mniejszych walorach naturalnych. a także powinien być konkurencyjny wobec cen w innych miejscowościach. gościnność wzajemne kontaki Ż45 Cyt. za: M. wodospady. kongresy. wsp łczesny turysta wysoko ceni miejscowości turystyczne. niekiedy o rysach specjalnych. społeczne. miej scowości dodatkowego ruchu turystyczneg o. skąd się bierze obserwowany na świecie boom w budownictwie hoteli i sal kongresowych w miastach z portami lotniczymi. Mozna z nich uzyskać ważne wskaz wki w prowadzeniu lokalnej i regionalnej Konieczne jest maksymalne wykorzystanie naturalnych walor w turystycznych danej miejscowości oraz tradycji i zwyczĄ w miejscowej ludnościw celu zachowania jej indywidualnego charakteru. wybitnymi walorami naturalnymi. dostępna komunikacyjnie dla gości. W przypadku miejscowości turystycznej o charakterze międzynarodowym oferta gospodarki turystycznej w zakresie usług wypoczynkowo-rozrywkowych powinna być dostosowana do narodowości. dochod w i gust w turYst w. W grupie wąlor w społecznych Zwraca się uwagę na przyjazny Stosunek miejscowej ludności do turyst w. Peters.Że w por wnaniu z miejscowościami urlopowymi częstotliwośćodwiedzania takich cen_ tr w jest roz\oŻonabardziej r wnomiernie w skali roku. w kt rych turysta stale mieszka. wieku. klimatyczne. Walory klimaĘczne Są prezentowane wtedy. a więc na wzrost podaży usług. ma już Z g ry zapewnione szanse rozwijania opłacalnej turystyki (np. dla kt rych miejscowośćta jest gł wnie przeznaczona. np. zjazdy oraz wystawy odbywają się w takich miejscowościach.skiego wazne konferencje. Doświadczenie wskazuje. na wolnym powietrzu oraz w zamkniętych ur ządzeniach sportowych. International Tburism. przysparzającej danej budowle historyczne lub miejsca ważne w historii. Centra oświatowe są z reguły odwiedzane przed sezonem lub po se- zonie turystycznym. iż miejscowość obdarzona np. Doświadczeniewskazuje. określonym potencj ałem turystycznym charakteryzuj ą się r wnież centra administracyjne i gospodarcze. wąwozy. iż za wydane pieniądze otrzymali poządane ścinności. gwarantującym utrzymanie swoistego uroku danej miejscowości. g ry. że odbywające się w takich miejscowościach konferencje i zebrania. coroczne targi oraz wystawy przyciągĄą licznych turyst w i wspierają lokal_ ną gospodarkę turystyczną. możliwośćwypoczynku zar wno w formie czynnej. Trzeba tu zauvłażyć. ale w wyniku tworzenia sztucznych atrakcji turystycznych (np. mozliwościom turyst w. wykopaliska. Zdaniem M. Z punktu widzenia źrdeł satysfakcji osiąganych przez turyStę można wskazać na optymalny układ walor w miejscowości turystycznej. z drugiej zaśna zachowanie walor w turystycznych na odpowiednim poziomie. stycznych na uwagę zasługują wyniki badar M. Interesujące dla turysty są widoki miejscowe. okoliczność ta tłumaczy r wlież. Petersa. Natomiast centra te nie są odwiedzane w czasie weekend w i świąt. Na przykład pobyt na obszarach o klimacie ciepłym jest preferowany przez osoby zamieszkujące w klimacie zimnym. kiedy stanowią przyjemny kontrast z warunkami klimatycznymi okolic. Warunkiem pomyślnegorozwoju danej miejscowości turystycznej jest zapewnienie turystom przez cały czas ich pobytu atmosfery go_ Przekonani. Niewskazane jest przy tym kopiowanie innych atrakcyjnych miejscowości turystycznych. Program zagospodarowania turysty cznego danej miej scowościpowinna charakteryzować pewna elastyczność. natomiast osoby mieszkające w klimacie gorącym lubią spędzać urlop w strefach klimatu umiarkowanego. park w rozrywki). kt re dysponują bardzo sprawnymi połączeniami kontynentalnymi i międzykontynentalnymi. wartości. jeziora. Ż44 . wyjadą w pełni usatysfakcjonowani i jeszcze tu powr cą. panoramiczne widoki.pozutalająca z jednej strony na rozbudowę w miarę potrzeby komplementarnych d br tu_ rystycznych. plaże. Petersaas. a5 Walorami widowiskowymi są rozległe. W cenie są przy tym stosunkowo łatwy dostęp do ważniejszych ośrodkw miejskich. Z punktu widzenia ekonomicznego rozwoju miejscowości tury- Poziom cen na miejscowym rynku turystycznym powinien odpowiadać. kulturalne i ekonomiczne. kt re wymagająznacznych nakład w i kosztownych inicjatyw marketingowych.

historyczne i społeczne. oczywiście należy być świadomym niekorzystnych zj awisk tow arzy szących rozwoj owi miej scowości turystycznych. odwiedzin. sprawiająca. gościzagranicznych atmosfery specjalnego prestiżu wok ł ich 4. Praktycznie występuje tu kombinacja czynnik w. krajobraz. spoleczne. Sprowadza się to więc do etyki w obsłudze turyst w.8. Mogą się one przejawiać jako: wzrost dochod w ludności i budżetu lokalnego.wszystko".). iż dana miejscowość jest uznawana za miejscowośćturystyczną. organizacje i instytucje. Składają się na nie takze wygodne hotele o niskich cenach zakwaterowania. Na og ł o turystycznym charakterze miejscowości decydują czynniki naturalne. Wyrażają się one m. W celu stymulacji kontrolowanego rozwoju tych miejscowości trzeba prowadzić rozsądną i aktywną lokalną politykę turystyczną. podobnie jak kraju. 247 Ż46 . Należy tu przypomnieć. warto tez mieć na uwadze zainteresowanie lokalnymi wyrobami sztuki ludowej i rzemiosła oraz muzyką. gminy turystycznej lub regionu. że czynniki kształĘące miejscowość turystyczną. Warto zauważyć. liczba i jakośćpołączer{ komunikacyjnych) oraz turystycznej infrastrŃturze i suprastrukturze. taricem i folklorem. wpływające swoją działalnościąna wszystko to. Dlatego tez turystyka jako zjawisko gospodarcze. Udostępniając je turyStom. iż turysta za swoje pieniądze zostanie dobrze obsłużony. tak aby turyścio niższych dochodach r wnież mogli odwiedzić tę miejscowość. jak i czynniki hamujące ten rozw j oraz powodujące zmiany niekorzystne. Gospodarka miejscowości turystycznej. zwlaszcza gdy rozw j ten jest niekontrolowany.ty. przekonania. W każdym razie są one punktem wyjściaprzy ocenie przydatności danej miejscowości do cel w turystycznych. Mowa tu o czynnikach naturalnych (klimat. Jednym z czynnik w stymulujących rozw j gospodarki miejscowości czy gminy turystycznej jest lokalna polityka turystyczna. w rozmaitości towar w. że czynniki wywołujące popyt turystyczny są jednocześnie czynnikami kształtującymi miejscowośćturyStyczną. podobnie jak motywacje do uprawiania turystyki.rozw j małej przedsiębiorczości. jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej. arbanizacja. zainteresowanie lokalną historią i pojawienie się nowej elity. a przynajmniej łagodzenie. Sens lokalnej polityki turystycznej można określićjako świadome. Praktycznymi celami lokalnej polityki turystycznej są: n tr stała obserwacja społeczno-ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki. w konkurencyjnych cenach w stosunku do cen w sąsiednich miejscowościach. kulturowe i przeStrzenne ma w swoim otoczeniu zar wno czynniki pobudzające jej rozw j oraz potęgujące korzystne w niej zmiany. Dana miejscowość powinna r wniez oferować gościom walory ekonomiczne. aktywne popieranie i kształtowanie turystyki oraz jej otoczenia przezr żnego rodzaju przedsiębiorstwa. położeniu komunikacyjnym (og lne położenie geograficzne. w kt rym oddziałuje na ptzy czym oddziały'. łatwym dostępie i niskich kosztach podt ży do innych miejscowości. że rozw j miejscowości oraz gmin turystycznych j ako wynik aktywnej polityki turystycznej oznacza j ednocześnie likwidację. topografia itp. barier rozwoju tych miejscowości. tradycji i historii danej miejscowości. wzrost zatrudnienia' poprawa standardu życia miejscowej społeczności. Wskazane są r wnież r żnorodna działalność kulturalna i rozrywkowa oraz spotkania z miejscową ludnościąi innymi grupami turyst w o podobnych zainteresowaniach. wanie to moze mieć pozytywny lub negatywny charakter. co potęguje korzyści dla lokalnej gospodarki i społeczności'W tym miejscu naleŻy podkreślić przede wszystkim korzystne zmiany. GOSPODARCZE ZN ACZEN E TU RYSTYKI Walory kulturalne umozliwiają turystom poznanie miejscowych zwyczaj w. Chodzi tez o Stworzenie atmosfery zaufania. dywersyfikacja lokalnej gospodarki. Doświadczenie wskazuje. niełatwo wyodrębnić. stanowi pewien System naczy połączonych.in. Podnosi się koniecznośćwytworzenia przez miejscowość przyjmującą np.2.wszystko'' '. ozywienie folkloru i rzemiosła lokalnego. poprawa i rozw j lokalnej infrastruktury technicznej oraz usług. DLA MlEJscowośo TURY5TYCZNYCH I Przytoczone uwagi warto uwzględnić w praktycznej działalności polskiej gospodarki turystycznej oraz w programach rozwoju turystyki zar wno w skali miejscowości' jak i regionu.

M|EJSCE TURysTyKt w sTMTEGil ORAZ POLIT YCE ROZWOJU REGIONALNEJ wspieranie turystyki na obszarach wiejskich jako uzupełniającego źrdła dochod w. azwłaszcza promocji miejscowościturystycznej. ochrona środowiska przyrodniczego i społecznego. zajmuje istotne miejsce w układzie organizacyjno-strukiuraltlym paristwa. podnoszenie świadomości turystycznej wśrd społecznościlokalnej jako źr dła m. podatkowych i finansowych. dztwo. unikanie ujemnego wpływu turystyki na dobra kulturalne i warunki zycia społecznościlokalnej. następujące sprawy: r r r wzrost zatrudnienia. Z tego tytułu dysponuje ono pewnym stopniem samot zielności."lo*utlych'z polityką turystyczną szczebla krajowego i regionalnego.I t I I I I Systematyczna określanie docelowej poj emności turystycznej miej scowo ści. jednak przy zachowaniu pewnych zasad. powinien być aktualizowany w miarę rozwojusytuacji.jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej.8. Warto więc w tym miejscu przypomnieć. inspirowanie proturystycz ny ch rozwiązari prawnych. turyświadome wspieranie odrębności kulturowej stycznej. ze polityka turystyczna to świadome popieranie orazkształtowanie turystyb't przez r znego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swą'aziałainościąna ltl wszystko. rozwijanie ochrony konsumenta-turysty. preferowanie turystyki jako źr dła zatrudnienia na lokalnym rynku pracy. rozumianym przew ażniej ako niezale żność deiy zyjna władz l'cgionalnych od władz centralnych. par{stwo i regionalne oraz lokalne wsp llloty samorządowe. jako najwy ższajednostka podziału administracyjne'Wojew go kraju. o kt rych była rriowa w pod- Władze samorządowe prowadzą politykę zachęcania sektora prywatnego do inwestowania w rozw j turystyki.u 1'odkreślićprzede wszystkim korzystne zmiany. co jest ważne dla turystyki. rozdziale 4. poszerzanie obszar w wypoczynku wolnych od ruchu samochodowego. l LoKALNEJ WsPoLNoTY 5AMoRZĄDoWEJ Rosnące 4. znaczenie turystyki jako źr dla dobrobytu materialnego wielu wsp łczesnych społecze stw sprawia. łączenie usługodawc w w struktury lokalne. . Z punktu widzenia kształtowania l Ż48 249 . ze pa stwo i władzesamorządowe stają się w coraz większym stopniu pod-iot"* polityki turystycznej. wzrost wpływ w budżetowych. polity_ ki turystycznej ma charakter poglądowy. Podmioty regionalĘ oraz lokalnej polityki turystycznej mogą się wykazywać aktywnością w układzie roilicznych funkcji i dysfJ*cji rozwoju turystyki na swoim obszarze działania statutow-ego. i pełna penetracja lokalnego rynku turystycznego' l l r wpływ na wydłużeniesezonu turystycznęgo. r r l r r uprzywilejowanie społecznościlokalnej w czerpaniu korzyści zrozwoju turystyki.2. dostosowywanie budownictwa w miejscowości turystycznej do rozwoju krajobrazu tradycyjnego dla danej miejscowości.3.in' gościnności. Preferują one taką dzialalność inwestor w w dziedzinie turystyki. podejmowanie wysiłk w zmierzających do wydłużenia sezonu turystycznego. Wśrd tyclr organizacji i instytucji należy wymienić np. zwiększenie potencjału turystycznego miejscowości. Ńa"zy . Zaprezentowana lista-cel w lokalnej. selektywne rozbudowywanie infrastruktury turystycznej. informowanie we właściwymczasie ludności miejscowej o zamiarach turystycznego zagospodarowania i umozliwianie jej wsp Ł dzialania.L.8. uwzględniających ograniczelia ruchu turystycznego.in. w kt rej są uwzględnione m. prowadzenie wsp lnego marketingu. a praktycznie gminnej. ui<łao tych cel w.

tradycjach. folklorze. Warto tez 1lrzypomnieć. określając strategię rozwoju wojedztwa. Trzeba dodać.in. ttttlwania degradacji środowiska i podniesienia świadomościekologiczttc. sejmik Zko|ei rozw j turyllyki w regionie przyjazny środowiskumoże się przyczynić do zahas1lirdek przestrzeni nadającej się do wypoczynku. rolnictwa. obywatelskościoraz rozw j i ksztahowanie świadomości skiej i kulturowej mieszka c w". Po trzecie. bogactwo atrakcji i nieskażone środowisko. w tym kreowanie t'ynku pracy. mają szansę realizacji właśnie turyStycznej funkcji region w Polski. taki cel. Jako że turystyka będzie w coraz większym stopniu stymulować rozw j tych region w. że w rozwoju regionalnym tury- sowaniu osłabienia produkcji w sferze materialnej. że wojew dztwa są nieźle wyposa'żone w podstawowe składniki produktu turystycznego. jak . Istnieje zgoda co do tego. roli turystyki w stabilizowaniu dynamiki gospodarczej wojew dztwa oraz jej znaczenia w kompen- r. W tym względzie dzialrtlnośćorgan w samorządu wojew rdztwa zmjerza do zachowania i utrzymania w nalezytym stanie element w dziedzictwa narodowego. że zapomocą turystyki tworzy się.że warunkiem rozwoju turystyki w regionie jest m. W sumie tak rozumiana polityka kulturalna organ w samorządu wojew dztuta staje się jednym z ważniejszych czynnik w polityki turystycznej regionu. ze turystyka będzie nadal odgrywać rolę czynnika aktywizacji gospodarczej region w i miejscowości turystycznych. ustawa o samorządzie wojew dztwa wymienia cel strategii rozwoju polegający na zachowaniu wartościśrodowiska kulturalnego i przyrodniczego. a turystyka tam rozwijana przyczynla się znacznie do dynamiki gospodarki regionalnej i podniesienia poziomu dobrobytu jego mieszkar c w. języku. np. Tworzenie warunk w rozwoju gospodarczego. Turystyka jest też uważana za funkcję i element kultury. przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoler. stymuluje więc populatyzację dorobku wsp łczesności dziedzictwa przeszłości. Miejsce turystyki w procesie wzrostu gospodarczego regionu jest funkcją skali aktywności polityki turystycznej pa stwa i ogniw samorządu terytorialnego. Mowa tu o walorach naturalnych.in. a więc sektor ten tworzy nowe miejsca pracy. Że w układzie warunk w rozwoju gospodarczego wielu wojew dztw ważne miejsce zajmuje turystyka. spotkania kultur oraz czynnik przemian kulturowych. to podstawowy element polityki rozwoju sformułowany w ustawie o samorządzie wojew dztwa. Ż5I . a także oddziaływanie turystyki na inne sektory gospodarki regionalnej i krajowej oraz sfery gospodarowania (produkcji d br i usług. Dotychczasowy rozw j turystyki krajowej i zagranicznej.j w i zarząd wojew dztwa. Wpływa tez na wyr wnanie poziomu gospodarczego obszar w subregionalnych. Nalezy dodać. Cele te. powinna uwzględniać m. podziału. Powinna też hamować jakościowy i ilościowy Ż50 lwa kluczowa jest też rola polityki kulturalnej. Historia turystyki polskiej oraz zagranicznej dowodzi istnienia licznych mozliwości wychowawczych i edukacyjnych.. musi być uwzględniona przy określaniucel w strategii ich rozwoju. ze turystyka edukuje kulturalnie. a oto przykłady' kształtowania Po pierwsze. sakralnej i wsp łczesnej' pomnikrrch piśmiennictwa i dzieł sztuki. chroni i popularyzuje wartościkulturalne. Rozumna polityka przestrzenna władz samorządowych moze zapewnić odpowiednie d|a rczwoju turystyki środowisko naturalne oraz zapobiec ujemnym wpływom turystyki na środowisko. żę zależnościte i dotychczasowa dynamika rozwoju turySty- lnulacją rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz ze wzrostem zatrudnienia. religii. Mtlwa tu o architekturze zabytkowej. Można postawić tezę.wiązki między turystyką a kulturą. sądach i przesądach oraz sposobach życia mieszka c w wojew dztwa 1xlmorskiego. Tak rozumiana polityka kulturalna ujawnia też wzajemne t. kulturowych i społecznych.pielęgnowanie polnarodowej. Ekonomiczna funkcja turystyki z pewnością zachęci samorząd wojew dzki i lokalny do wykorzystania turystyki jako czynnika wzrostu aktywnościgospodarczej regionu. tj. regionalna wsp lnota samorządowaprzez swoje organy.7 turystyki w regionie jest to okolicznośćkorzystna. Wolno sądzić.Moze więc i wzmocnić postawy patriotyzmu.gtldnie z ekologią. duży potencjał tego sektora usług. wymiany oraz konsumpcji) sprawiają. W realizacji tego celu strategii rozwoju wojew dz- oraz postępowania ekologicznego turyst w i ludności miejscowej styka jest powszechnie kojarzona Ze wzrostem dochod w ludności. kolejnym celem strategii rozwoju regionu jest pobudzanie aktywności gospodarczej. pojmowanego jako troska o wsp lnotę ttarodową. Nietrudno zauvłaŻyć. zdefiniowane dzięki turystyce i na drodze ustawowo. sty- ki w regionie wyznaczają turystyce należne jej miejsce w polityce r'ozwoju tego obszaru. Po drugie.

wykorzystu'jąc doświadczenia sprawdzone za granicą. samorząd wojew dztwa powinien być świadomy zar wno pozytywnych. Przemawia za tym istotna rola turystyki w: osiąganiu ekonomicznej sp jnościgospodarki regionalnej. nie powinna więc być instrumentem interwencji organ w samoruądu terytorialnego w sferze turystyki. zadaniem polityki rozwoju wojew dztwa zapisanym w ustawie jest racjonalne korzystanie z zasob w przyrody orazksztaŁtowanie środowiska naturalnego zgodnie z zasadą zr wnowazonego rozwoju. p'o-o*ać strategię i politykę rozwoju mające na celu zapewnienie r wnowagi między rozwojem turystyki a ochroną środowiska' Ż5Ż podjąć pr bę sformułowania założekoncepcji turystyki. Mowa tu nie tylko o polityce podmiot w publiczltych. i to pod względem ilościowym oraz jakościowym. że obciązenie to nie jest wielkościąstałą t na\eży ciągle dostosowywać skutki działalnościludzkiej do potencjału przyrody oraz zapewnić jej odnawialność. Władze samorządowe powinny *ię. turyStycznego rynku pracy w wojew dztwie dałoby waŻne informacje niezbędne do budowy programu ograniczenia bezrobocia. Dla turystyki przypomnijmy najważniejszymi obciążeniami jakościowymisą oraz przypadkowe zazanieczyszczenie powietrza. tj. Nalezałoby zacząć od uwag og lnych wprowadzających. turystyka może stanowić bardzo ważne tworzywo strategii i polityki rozwoju wojew dztwa. obciążenie środowisk a oznacza zmianę warunk w natu_ ralnych.przekroczenie turystyczĘ ihłonnościregionu lub miejscowości stanowi czynnik degradĘi środowiska przyrodniczego. Wiadomo. uwzględ253 . polityce r wnoważenia rynku pracy. nięcia turystyki w regionie. 4. Po pierwsze. gospodarki. to wykorzysty_ wanie obszar w wypoczynkowych do innych cel w.władze powiatu i gminy. ma ona być po 1lrostu inform acją o bieżącej sytuacji w turystyce regionalnej. zAŁoŻENn KoN cErcJ| TURYST YKl REGIONALNEJ I LOKALNEJ Na tle dotychczasowych rozważar i opinii o roli turystyki w gospodarce. z drugiej zaś. a także w zyciu miejscowości turystycznych orazregionu można Realizując omawiane zadanie polĘki rozwoju turystyki. wpływające bezpośrednio na rozw j turystyki. organizacje turystyczne itp.7 Uwagi te warto zako czyć wnioskiem o podjęcie badar ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki w regionie. polityce regionalnej. jest wzajemne dostosowanie roiwoju turystyki. jak i negatywnych skutk w. r r r r l r r Reasumując. promowaniu regionalnej tożsamościitp. ważnego też d|a turystyki. w d i ziemi. a obniżenie ich jakościmoże za' hamować popyt turystyczny w regionie.4. rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. ochronie regionalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego.8. a zwĘaszcza pogorszenie warunk w Życialudzi. Natomiast najwazniej sze obciążenia ilościowe środowiska przyrodniczego. że środkiemrea|izacjitego zadania w ramach polityki rozwoju. Należy w tym miejscu przypomnieć. Po trzecie. lecz także o polityce prowadzonej ptzez prywatne podmioty turystyczttc. postulowana koncepcja stawia przed ogniwami samorządu terytorialnego zadanie sformułowania ukierunkowanej i skoordynowanej polityki turystycznej. koncepc'ja turystyki w regionie nie może być planem o charakterze nakazowym. a mianowicie w promocji walor w i możliwości rozwojowych wojew dztwa' Zvtiększający się ruch turystyczny cul]zoziemc w oraz turyst w krajowych wsp łdziaław wypełnieniu tego zadania. przedsiębiorstwa. takich jak sejmik i zarząd wojew dztwa. waga tego elementu polityki rozwoju regionu jest duża' gdy s\ę zvłaży. Po drugie. że degradacja walor w przyrcdniczych musi prędzej czy p źniej prowadzić do zanik- Turystyka zajmuje ważne miejsce w realizacji kolejnego zadania polityki rozwoju. że pelne rozeznanie np. Uważam. hałas siedlenia izmiany krajobrazu' prowadzące do faktycznego 1ej zniszczenia. dobrobytu i czasu wolnego do dopuszczalnego obciązenia potencjafu środowiska przyrodniczego w regionie lub miejscowościturystycznej. Warto zau:ważyć. Z jednej strony walory przyrodnicze regionu są kluczowym czynnikiem rozwoju turystyki. Regionalne i lokalne wsp lnoty Samorządowe wyodrębniają na ich szczeblach politykę turystyczną.że zależnośćturystyki od środowiska przyrodniczego jest duzo większa niż innych sektor w gospodarki. Po czwarte. rozwoju gmin słabiej rozwiniętych. zwierząt oraz roślin.

Biorąc pod uwagę zr żnicowane możliwościposzczeg Lnych szcze' bli samorządowych w określaniu cel w polityki turystycznej. Ż54 w miejscowościach turystycznych regionu z charakterem krajobrazu i typem zabudowy tradycyjnych dla danego obszaru. Warto podkreślić. ograniczono się do wskazania kilku strategii.a także gmin turystycznych.że zaprezentowane dalej wybrane strategie powinny pełnić funkcję praktycz- r l r : r l r r r r r r r l s wspierać turystykę wiejską. np. Strategie rozwojowe: zachować integralność programowania gospodarczego i planowania przestrzennego. Strategie odciążające: Strategie instytucjonalne: informować skutecznie cel w turyStycznych. nych wskaz wek dla sejmiku i zarządu wojew dztwa. M wiąc o załoŻeniach koncepcji turystyki w regionie.niać wady i zalety istniejących rozwiąza(t oraz powinna wskazywać środki zapewniaj ące lepsze. gmin i miejscowości turystycznych regionu. turystyki wzmacniać podstawy kształtowania się etnicznej pomorskiego. wzbogacać ochronę konsumenta-turysty i dbać w ten spos b o korzystny wizerunek podmiot w świadczących usfugi turystyczne. zakt rych pomocą mozna skonkretyzować podstawowe cele polityki turystycznej. jako uzupełniające źr dło dochod w ludności i gminy oraz nowe możliwości zatrudnienia. określićprzezornie docelową wielkośdanej miejscowości turystycznej. racj onalniej s ze rozw iązania ekonomiczne w przyszłości. popierać rozbudowę obszar w dla turystyki weekendowej miesz- doceniać ekologiczne otoczenie turystyki. świadomiewspierać odrębnośćkulturową obszar w. inspirować oraz Systematycznie rozwijać skoordynowane badania rynku. inspirować poszerzenie podaży usług dla turyst w. po czwarte. usług parkingowych. lokalnej (Tr jmiasto). rozwojow e i odciĘające.). marketingowe. np. Wreszcie.omawiana koncepcja powinna nawiązywać do strategii rozwoju danego wojew dztwa' og lnej koncepcji komunikacji i opierać się na planie zagospodarowania przestrzennego. rozwijać oraz polepszać jakośćreklamy i informacji turystycznej regionu. r r r dostrzec wartośćpozaekonomicznych funkcji turystyki. tworzyć tereny wypoczynkowe wolne od ruchu samochodowego. rozbudowywać infrastrukturę turystyczną i skoncentrowany. wzbogacających osobowośćmieszkaric w i pożądanych społecznie. w spos b selektywny Strategie ideowe: wspierać tworzenie optymalnych połącze(t komunikacyjnych z miejscowościami turystycznymi regionu. do regionu kacw. instytucjonalne. polityki prowadzenia działalności(promocyjnej itp. miejscowości. omawiane strategie przedstawiono w podziale na: ideowe. umożliwić tej ludności aktywne wsp łdziałanie w ramach przewidziao zamiarach udostępnienia teren w dla i we właściwymczasie ludnośćmiejscową nych prawem. w tym agroturystykę. Dotyczy to r wnież niepublicznych podmiot w gospodarki turystycznej regionu. Strategie marketingowe: dążyć do wsp lnej. postulowana koncepcja powinna pełni funkcję instrumentu prowadzącego do ukierunkowanej i zorientowanej rynkowo oraz skoordynowanej polityki regionalnej w dziedzinie turystyki na drodze ustawodawstwa wojew dzkiego i lokalnego. zmierzać do zwiększenia udziału komunikacji publicznej w obsłu_ dze turyst w i ludności dużych ośrodkw turystycznych kosztem prywatnych środkw lokomocji. uprzywilej owywać ludnośćmiej scowości turystycznych w dostępie do korzyści z rozwoju turystyki. zachować harmonię budownictwa 255 . rad i zarząd w powiat w oraz gminy.

G. Co więcej.żeptaca w niepełnym wymiarze jest szczeg lnierozpowszechniona w krajach wysoko uprzemysłowionych.Hotels Travel Agents" 1993. lecz także w wielu krajach rozwijających się.|iczących około 2. Warto podkreślić. Dane MBP wykazują. Nie jest ona pełna oraz wymaga aktualizacji wraz ze zmianami w otoczeniu turystyki. warto zwr cić uwagę na trudnościw oszacowaniu . Mimo wysiłk w zmierzających do zwiększenia produkcyjności przez wprowadzenie nowych technik. wynoszący okolo 6_7vo og łu pracujących na świecie. chociażby na przykładzie polskich turyst w za granlcą' że pracujący w niepełnym wymiarze czasu lub okazjonalnie są a7 48 źrdeł statystycznych. nienowy zresztą. turystyczna miejscowości jest nleinterweniować. aby obszary |eżące w pobliżu miejsca zamieszkania lub miejsca pracy stawały się atrakcyjne pod względem spędzenia czasu wolnego. rywkowych Mimo podanych ogranicze można. PWE.. Badania Międzynarodowego Biura Pracy (MBP) wykazały.. znaczne zatrudnienie w szarej strefie. można udokumentować. a6 Jeden na dziewięciu zatrudnionych pracuje w sektorze turystykia7. nagłe pojawienie się masowego bezrobocia.. Na liścietrudności z uchwyceniem pełnego zatrudnienia we wsp łczesnej turystyce wymienia się m. iż ta siła robocza jest relatywnie młoda i duzy odsetek staPowszechnie wiadomo. Dodaje się. sektor ten nadal regularnie powiększa stan zatrudnienia.in. Warszawa 1998. zachary. r r : l częste ujmowanie w statystykach paristwowych zatrudnienia w . pozostajebez zatrudnienia lub pracuje w niepełnym wymiarze godzin"a6. sezonowe kontrakty pracy. 58). Zanim zadanie to zostanie podjęte. Pogląd ten. i narodowym. co utrudnia wyznaczenie dokładnej średniejdla sektora turystycznego. W.MAT" No.W. niepełny wymiar czasu pracy Qlartłime-work). Na tle zarysowanej prognozy nasuwa się pytanie.: rcg.r' : dążyć do tego. Gaworecki.handlu i usługach'' łącznie.9. że stanowi ona od lŻvo całości zatrudnienia w tym sektorze w Szwajcarii oraz od przeszło 30vo w Danii. na podstawie dostępnych i wy- nowią w niej kobiety. ze upadek dawnego reżimu spowodował <<ostry spadek produkcji. coraz większe rozwarstwienie społecze stwa i biedę>.ionalnym Zaprezentowana lista strategii konkretyzujących cele polityki turystycznej określonychwsp lnot samorządowych ma charakter poglądowy.. MoP szacuj e. Za l0lat będzie to już 338 mln pracownik w. z grubsza scharakteryzować pozycję turystyki na rynku pracy wybranych laaj w świata.P. że praca sezonowa stanowi 44. s. W wydanym w tym roku raporcie pod tytułem <<Za' trudnienie na świecie>>Międzynarodowa organizacjaPracy (MoP) t. jaką ro1ę w procesie r wnoważenia rynku pracy moze odgrywać wsp łczesna turystyka. lt (cyt.Nowy raport o stanie zatrudnienia na świecieprzewidywał.67o całościzatrudnienia turystycznego we Francji. prognozy dla kraj w byłego bloku komunistycznego są określone jako (<ponure>>. Posępne pro7nozy dla światowego rynku pracy... Ż56 Ż57 . co oznacza. że sektor turystyczny należy do grupy największych pracodawc w świata. gdy chłonność b ezpiecznie przekroczona.5 m7d os b.35vo w Irlandii iŻ5vo w Hiszpanii. odpowiedźbrzmi: turystyka odgrywa rolę kreatywną w tym procesie i daje podstawy do dobrych rokowari w tym wzgIędzie. Według literatury przedmiotu wsp łczesna turystyka generuje bezpośrednio oraz pośrednio zatrudnienie dla ŻIŻ m|n os b na świecie. TURYSTYKA NA śWAToWYM RYNKU PMCY . Turystyka.. 4.turystycznego rynku pracy'' w zakresie globalnym. że do ko ca stulecia bezrobociebędzie rosło nie tylko w większości par stw uprzemysłowionych. że zatrudnienie w sektorze turyStycznym ma wymiar ograniczony i doraźny. że 30vo światowych zasob w pracy. za:. Norwegii i Wielkiej Brytanii do 5IVo w Australiia8.The Wall Street Journal Europe" 227 II1995 r. .] stwierdza.. No. . 180. w ujęciu dynamicznym i pełnowymiarowyIn. Należy dodać.

R 'wnież ponad 40 tys. należy się liczyć z powstaniem około 12 mln miejsc pracy Z nową lokalizacją. W ramach tego procesu. Problem bezrobocia nie ma więc szans na rychłe rozwiryatie. 258 i rlryginalnie zatrudnienia. Turystyka ma wysoką pozycję na rynku pracy Unii Europejskiej. trzeba ją tego sektora gospodarki. Według przeprowadzonych przezlnstytut hadar{ już w 1989 r. W ocenie ekspert w . os b było zatrudnionych w przedsiębiorstwach usługowych. płatne urlopy w wypadku choroby. Eksperci Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Korlsćlb niż rolnictwo. pracownik w reklamy. przewodnik w turystycznych. obecnie na jej obszarze notuje się około 16 mln bezrobotnych. a takŻe dziennikarzy turystycznych. ale też zlutoiatączy likwidacją około 10 mln miejsc. W opinii MBP w Genewie większośćpracownik w sezonowych w niepełnym wymiarze czasu pracy lub okazjonalnych stanowiąbezrobotni.często środkiem znadczym w sytuacjach awaryjnych. Prezentowanie wybranych informacji na temat wkładu turystyki w tworzenie miejsc pracy warto rozpocząć od Europy. ot ż turyści przysparzali p. Z tej licżby ż:s iy'. wśrd kt rych wymienia się 110 tys. Silne związki przez zatradnienie akcentu|e się np. będące drugą pod względem warto dodać. Zjauznać za pochodną specyfiki działalności wisko to mozna ograniczać w wyniku np. Wymaga on nie tylko nowych miejsc pracy. Największą podaz miejsc pracy zapewniają przedsiębiorstwa turystyczne. co stanowiło 6vo wszystkjch (Ż5. os b. ot ż w ocenie wspomnianego Instytutu około 260 tys. pracownik w biur i agencji podr zy oraz w urzędach turystycznych pracowało 40 tys. p. Wolno sądzić. teatru. młodych w poszukiwaniu pierwszego zatrudnienia. Pracodawcy anguŻująich w szczycie sezonu oraz do zada(l wymagających niewielkich kwalifikacji. ubezpieczenie na wypadek bezrobocia oraz emerytury. Interesująco wygląda struktura gałęziowa tego zatrudnienia. między turystyką a przemysłem i rzemiosłem. z kt rych korzystali turyści. że w bankach i towarzystwach ubezpieczeniowych na potrzeby turyst w pracowało ponad 20 tys. nie mogą mieć dużych wymagar'i pod względem zatrudnienia i pracy. pracownik w. w sferze organizacji technicznej ruchu turysryczllego było zatrudnionych dalszych 150 tys. W dalszej kolejności eksperci zwracająuwagę na wysoką wartość specyficznie turystycznych miejsc pracy w handlu hurtowym i detalicznym.. w ocenie związk w zawodowych.u. takich jak: ochrona zdrowia. omawiając ten temat.5 mln) zarejestrowanych w kraju os b utrzymujących się z pracy zarobkowej. pilot w wycieczek i kierownik w autokar w. iż jest to istotna wskaz wka doskonalenia prawa pracy i opieki socjalnej r wnież w warunkach polskich. Występuje tu problem etyczny. W konsekwencji pracownicy ci. W tej grupie wymienia się obsługę bankową. artyst w rozrywkowych w uzdrowiskach. warto dodać.uŻ59 lrlnii uwazają gospodarkę turystyczną'za jedno z najważniejszych źr tlcł zatrudnienia w tym kraju. gdyby nie istniała turystyka. Prawie 200 tys. W omawianym sektorze znajduje pracę 40 mln Europejczyk w. student w lub nielegalnych imigrant w. os b byłoby bez pracy w tym sektorze. os 'b. przy czym tworzy on dwukrotnie więcej miejsc pracy niż przeciętny sektor gospodarczy. w gospodarce turystycznej RFN pracowało og łem |'-5 mln os b. wkład turystyki w tworzenie miejsc pracy może się okazać znaczący.|ecz tŃ:Że przemieszczania siły roboczej do nowych okręg w i nowego sytuowania przedsiębiorstw. bardziej r wnomiernego rozłożeniadziałalnościw ciągu całego roku lub umożliwienia pracownikom łatwiejszego znajdowania zatrudnienia poza sezonem. że sektor turystyczny w Problematykę obecnościturystyki na rynku pracy interesująco om wiono w literaturze ekonomiczne| nrN Na wstępie . Poniewa:Ź w działalnościturystycznej Unia utrzymuje wysoki wskaźnik dzięki wzrastającej zamożnościwielu warstw społecznych i wydłużaniu się czasu wolnego od pracy. zatrudnionych. należąc na og ł do grupy bezrobotnych. sztuki. Powstanie jednolitego rynku wewnętrznego Stwarza szansę na dodatkowe 2-3 mln miejsc pracy. Przypominając o sezonowości zatrudnienia w turystyce. architektury i środkw masowego przekazu zawdzięcza swoje zatrudnienie pragnieniu podr zowania obywateli Niemiec. os b.lecz takŻe często są wyłączeni z dobrodziejstw związa- wisk pracy pośredniozwiązanych z działalnościąturystyc zną.kresie 653 tys. bagazowych na dworcach korejowych i w portach lotniczych. należy rlwnież podkreślićznaczenie stano- RFN zatrudnia dwukrotnie więcej ważnościgałęzią gospodarki narodowej. w grupie organizator w turystyki.y * przemyślei rzemiośleNiemiec około 350 tys. Nie tylko nie mają oni pewności nych z zatrudnieniem.Hansa-Tourist'' z Hamburga Unia Europejska spodziewa się poprawy warunk w zatrudnienia wewnątrz swojej struktury. W niemieckim hotelarstwie i gastronomii pracowało we wspomniuny.

7vo zaśstanowili pracownicy najemni. Francja Hiszpania . Włochy następująca |iczba os b: Austria . os b. R wnież w Księstwie Licirtenstein Ilvo zatrudnienia og lnego stanowią pracownicy turystyki.0 tys" Szwajcaria 8.cownik w zajmowało się budową hoteli i innych urządze infrastrukturalnych zwiry'anych z czasem wolnym.3 tys.Przy zaopatrzeniu zaś turyst w w kamery filmy i artykuły Sportowe było zatrudnionych 40 tys.. IJnaoczniająbowiem krajom goszczącym turyst w niemieckich kotzy' ścitakże w sferze zatrudnienia. Według źr deł oznaczato. Ż60 pełnym wymiarze czasu pracy i młodociani.3 tys. Ponad 35 tys. Że 617o stanowią kobiety.1 tys. Holandia . - - - - Przytoczone liczby potwierdzają tezę o wysokiej pozycji turystyki w r wnoważeniu rynku pracy Niemiec. W poszczeg lnych paristwach na rzecz tych turyst w pracowała 55.. w duzym stopniu wsp łtworzy r wnież stanowiska pracy za granicą. Reagana sektor turystyczny stworzył 13 mln nowych stanowisk pracy. Portu10. 53. sektor turystyki zatrudniał trzykrotnie więcej os b niż rolnictwo oraz przemysł teks^tylny i dziesięciokrotnie więcej niż przemysł samochodowy i stalowyae...2 tys.4 tys..16. Istotne znaczenie przypisuje się turystyce także na angielskim rynpracy.. os b pracowało w obrocie pamiątkami turystycznymi. pracownicy w nie- twym sezonie. Jeślichodzi o inne kraje europejskie.. zatrudnionych w gospodarce turystycznej Włoch 46. Blisko 30 tys.. W San Marino I/6 zatrudnierua przypada na sektor turystyczny. 6I.A' w Warszawie. i Kanada galia Ż. Mają one r wnież walor promocyjny. Turystyka austriacka daje pracę w hotelarstwie otaz gastronomii 130 tys. W Księstwie Monako bezpośrednio w turystyce pracuje 3..16. os b. os b.'7. W ostatnich latach obserwuje się promocję turystyki na rynku pracy USA. mogli łatwiej znaleźć Zatrudnienie niż gdzie indziej. a9 go łącznie. W. to w gospodarce włoskiej tylko sektor hotelarsko-gastronomiczny zatrudnia około miliona os b. Dania 6. z czego warto dodać. W Andorze 3/4 mieszkaitc w utrzymuje się z pracy w turystyce. a więc mniejszościnarodowe. na og lną liczbę 976 tys. cytowanych na podstawie ... Belgia 4.urlopu'' płatnego z rządowego funduszu bezrobocia. że pracownik korzysta Z o. świadcząteŻ o aktywnej polityce turystycznej tego par stwa. Samochodowym' tekstylnym i stalowym razem wziętych. Dla polskiego Czytelnika może być interesujące to. że wyniki badar Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Kolonii potwierdzają kreatywną rolę turystyki wyjazdo_ wej na rynkach pracy kraj w przyjmujących turyst w. Na przykład w czasie rząd w R. o wysokiej pozycji amerykar{skiej gospodarki turystycznej mogą świadczyć następujące liczby: w 1991 r. Wreszcie 10 tys. że w I99I r.9 tys.. os b. Powszechnie znana wysoka aktywnośćturystyczna obywateli Niemiec.3vo pracowało we wła_ snych przedsiębiorstwach. Wszystkie informacje statystyczne doĘczące zatrudnienia w turystyce pochodzą żnych źr deł zagranicznych.6 tys. zwłaszcza wyjazdy za granicę. W ocenie wspomnianego Instytutu przy obsłudze tu- ryst w niemieckich za granicą było zaanguŻowanych około 700 tys. Turcja 10.Ż5. przemyśleelektronic znym. W pa stwie tym funkcjonuje schemat sezonowego zatrudnienia w turystyce.5 tys. ptzy liczbie mieszkaric w Ż3 tys. Grecja . 45. Liczba zatrudnionych w tym sektorze jest dwukrotnie więkku sza niż zatrudnionych w rolnictwie. os b było za_ trudnionych przy produkcji odzieży turystycznej . W ten spos b tw 'zr Ż61 . Dostępne statystyki informują. b.8 tys.Ż tys.0 tys.. Na uwagę zasługuje tu opinia ekspert w Instytutu w Kolonii' że za_ wody turystyczne mająduże szanse na rozw j. np. R wnież w Kanadzie z pracy w turyStyce utrzymuje się więcej os b niŻ z rolnictwa' przemysłu elektronic znego' samochodowego i-stalowe- przedsiębiorcom gospodarki turystycznej oszczędza się wysokich koszodprawy pracownicze1 przysługującej w razie ustawowego zwolnienia albo r wnie kosztownego kontynuowania zatrudnienia w mar- z wymawianiem kontraktu z ko cem sezonu i wznawianiem go z po_ czątkiem następnego.8 tys. os b pracowało przy produkcji wyrob w cukierniczych.4-tys. produkcj ąprzyczep kempingowych i samochod w mieszkalnych. Podkreśla się rolę tego biznesu w szybkim tempie tworzenia nowych miejsc pracy.17.orbis'' S..Międzynaroaowyct AktualnościTurystycznych'' (MAT) wydawanych przezZesp ł ds' Bada . Względnie wysoki stosunek zatrudnienia w turystyce do og łu pracujących lub mieszkar{c w jest odnotowywany w miniparstwach europejskich.7-tys. Dzięki temu potencjalni bezrobotni.9 tys. Brytania USA . Jugosławia 16.

.s anatoryj nych. obszary tęobilizacji liczby ' . os b w 1995 r. Wysokie bezrobocie w kraju dodatkowo uzasadnia celowośćpodjęcia bada diagnostycznych roli turystyki na rynku pracy. np' z hote. Nie jest też rozpoznane przez ogniwa samorządu terytorialnego.ioże być związaf|e z "r. ad- rystyczna aktywizacja gospodarki lokalnej wzrostu popytu na pracę w szeroko -". uczestnicząc w ten spos b w zwiększaniu liczby miejsc pracy związanych z obsfugą ruchu turystyczne9o. budownictwie. w sektodorągh pośrednio'. Perspektywa rozszerzenia autonomii samorządu terytorialnego sprawia. niu.. sprzęt turystyczny i Sportowy' artyku1i\ząiącym np.urowniczej.'ści w miejscowościach turyStycznych. i dzięki temu utrzymui . Tu50 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. że 186 tys.. handlem. Powstają . og 1{.9otelowe. banko. iż turystyka może przynieśćbard2. W zwiryku z tym warto poczynić kilka uwag w tej kwestii.łł.'^często pozbarłłione. _^.*'(r'!r. się więc. gdyż sprzyja ona powstawaniu nowych miejsc zatrudnienia.903 mln os b w 1995 t.q\ul. r Pod wpĘwem rozwoju turystyki występują korzystne warunki wnowazenia lokalnego rynku pracy.ruce przedmiotem popytu turyStycznego..}stycznego. że duŻe rezerwy Zatrudnienia turystycznego w Polsce tkwią np.*glkach turystyka.. . np. "\sj sferze obsłd9l r| w.wio|||]urro1 konieczność zatrudnienia w innych dział{ty.I77 mln w 1998 r.'. w 1998 r.'nej pociągo za. Wyj ątek stanowią.: * pracowniKow gar. ''Vch do działalttosc| Warto też pamiętać o roli turystyki w Nt". mimo braku możliwości ścisłegowydzielenia stanowisk pracy za|eżnych od turystyki. W tej płaszczyźrlte omawiane zagadnienie w og le nie jest naukowo penetrowane.:'-r#.]okahej powszęc!fie'.- W sferze tej jest zgłaszane nych dziedzin i zawod zapotrzebowu*. Działalność w handlu.pośrednią gospodarką turyStyczną." ?*rśr.ol. zajęć dla pracownik w niewykwalifikow{\si turyst w roxcl}Ę .źil w kwestii zatrudnienia niż inwestycje * pr"ejJ bezpośredni" Ko"|. sDożywcze i iflne.handel i naprawy''. przemysł przetw rczy. jw'. " runki wzrostu zatrudnienia w przemyśle wy1ffci. rolnictwo oraz sektor usług. *"!'f.hotele i restauracje'' charakteryzuje opisaną rzeczywistośćw Polsce50. i Ż. pośrednictwie finansowym. łV/st9P-' Z punktu widzenia rozwoju gospodarki lldnieniem. ot ż w st"'?" ltgwania się do kosztownego personelu wyso\. podawane ptzez GUS. stanorill4c RozwaŻając rolę turystyki w kształtową należyjednak pamiętać. i Ż07 tys.*?.er. że problem obecności turystyki na lokalnych rynkach pracy nabiera w Polsce szczeg Inego znaczenia. Jest więc relatywnie korzystna..o*"" są podejmowane w celach służbowych. transporcie. Podkreślając wzrastające znaczenie turystyki na krajowym rynku pracy' na zako czenie należy zwr ci uwagę na rynki lokalne.99 wsp łdziałającychw tworzeniu produktu i]l gospoaarki fllod' ^.lie od.. Podobnie jak handel wewnętrzny r wnież inne działy gospodarki narodowej.1n' ttsług rzemie śrLY. absorbując miejscowe nadwyą|Qności. oficjalne informacje dotyczące zatrudnienia w hotelach i restauracjach. '.r.Y pzwiniętych funkcji pracy. Warto tu przypomnieć.|1. w kt rym liczba pracujących była szacowana przez GUS na 1. iż cechami charakterystycznymi zatrudnienia w turyStyce są: stosunkowo wysoki udział pracy żywej oraz niski stopier jej uzbrojenia technicznego. są terenem migracji l. s. transport pasa'żerski. szko1^"qki. W txc\!!r. w dodatku wysoko kwalifiko]}Śle o niewielkJfl iToo sługi ruchu turystycznego istnieje znacznie th:ąnej. np.' lf. gospodarki turystycznej w ciągu całego rokq.-- Ż- ministracji publicznej i samorządowej czy w edukacji.iudzie robocizny.działajednocześniewyludnianiu się tych migi: siły roboczej. znacząco wsp łdziałają w tworzeniu produktu turystycznego kraju i region w.siQ uznaje.. Y pdło dochod w mieszkarc w i ich stabilizacjiJ\eowości.-rr3 nych Ż62 . wyda3e się. w sektorze . transportu miej skiego' administracji. East:oŃmlĄ').\iejsza poffzebu "'Yiiu s tanowi sk pracy utwor zony ch na potrzeby ob( kr. zwłaszcza region w i miejscowości bądź gmin turystycznych. ą oni "i.yu1161 ow aneło. ttm1gznośćdziatnr 263 z rozwojem turystyki.Skala zatrudnienia w polskiej gospodarce turystycznej nie jest jak dotychczas Problem ten wymaga zbadania. .rl" więc istotna za|eżnośćmiędzy turystyką a zą. do kt rych Poo \io} l .?r::Yrł" turystycznego. W zwipku z tym trudno przyjąć. iż zatrudnieni" * gl': lokalnego rynkl ptao!' r'11[[lZ charakter . "s. i.. Ich zatrudnienie . pracujących w sektorze . nie odzwierciedlają skali zjawiska nawet w przyb|iżegospodarcza związana Z turystyką jest obecna np. Aktywizuje też zatrudnienie w seh)stvngrn.""ono*y..Dy ie zatrudnienie w bezpośredniej gospodarce tłu's można po. .

Według tego źr dła. Aktywna polityka tu.Że działaLnośćgospodarcza w turystyce jest hlrltną dziedziną aktywizacji zatrudnienia. Warto dotlać. Zavłarte tu rozważania poświęcone powszechnie uznanym i docenianym związkom rozwoju turystyki i zatrudnienia w gospodarce lokalnej zasługują na uwagę władz samorządowych w warunkach tworzenia nowoczesnej gospodarki rynkowej kraju. Szacuje się. TURYSTYKA A OBROT GOSPODARCZY MlĘDzYNARoDowY obserwacja rozwoju wsp łczesnej turystyki na świecieupoważnia do wniosku. że zajmuje ona czołowe miejsce w strukturze działalności gospodarczej kraj w uprzemysłowionych i wzrastającej liczby kraj w rozwijających się. Inną istotną cechą zatrudnienia w gospodarce turystycznej jest mozliwość aktywizacji zawodowej emeryt w i rencist w. iz w skali globalnej bli- I I 400-500 mln os b w międzynarodowym ruchu turystycznym' 300-400 mld UsD wydatk w związanychz międzynarodowym ruchem turystycznym. że ro|a turystyki w kształtowaniu poziomu Życiai struktury zatrudnienia w gospodarce lokalnej jest znacząca i wieloaspektowa. Finansowe konsekwencje ta- |. 4. trudnienia w turystyce jest znaczny udział kobiet... Wtrto r wnież podkreślić. Wpływ na tę skalę zjawiska miały megaimprezy światls. cechowała wysoka dynamika wzrostu w por wnaniu z całym ostatnim dziesięcioleciem.10.. Ż64 Ż65 . jw. należy stwierdzić. że nktywna rola turystyki w przemianach społeczno-gospodarczych świata ltrrdal się utrzyma.itlą ży cia społeczno-gospodarczego. co się wiązało z wydatkami w wysokości478 mld USD. w Warszawie w latach 1987-1999 oraz z opracowaniaTurystyka yłlska 1995. Wolno więc lwiedzieć. Hipoteza ta wydaje się przekonująca w świetle progtloz Swiatowej organizacji Turystyki. Wydatki te stanowią około lŻvo produktu globalnego. zwłaszcza w handlu usługami. trzeba stwierdzić. liczba potlr ży na świeciewyniosła 698 mln.3vo więcej niż w roku po1lrzednim.tr miejscowości o wielofunkcyjnym charakterze ich gospodarki. że w sp lczesna turystyk a ma z:wiązek prawie z kaŻdą dzie1tr il. og lnie mozna powiedzieć.podejmuje podr ze tltiejsce stałego zamieszkania. że raporty WTo wykazały przekroczenie już prognozowanych wielkości ruchu turystycznego. nie licząc koszt w usług transportowych. około 40 mln nowych miejsc pracy w działalnościturystycznej. Sprzyjają temu Sezono] świadczedla turyst w wośćdziałalnościturystycznej i r żnorodność na rynku lokalnym. Warto dodać. 9-I0vo udziału działalnościturystycznej w handlu światowym. Badarl . tj. iż prognozy WTo okazały się znacznie zaniżone. Widoczna jest też wyruźnajej obecltrlśćw światowym handlu. w kt rych na koniec ubiegłego wicku przewidywano: I I 750 mln os b odbywa podr1Że turystyczne zar wno na obszarze wlrtsnego kraju./ Na przypomnienie zasługuje fakt. rystyczna samorządu terytorialnego daje szansę zr wnoważenia rynku pracy ze względu na płeć zatrudnionych. Szeroko obserwuje się r wnież zjawisko podejmowania pracy w obsłudze ruchu turystycznego przez rr odzież. zwłaszcza studencką. łagodząc skalę bezrobocia i jego skutki społeczne. Że wsp łczesna turystyka wywiera Znaczący wpływ na bilans zatrudnienia wielu kraj w.Międzynarodowych Aktualności Turystycznych'' (MAT)' wydawanych przez Zesp ł Patrząc na te wielkościstatystyczne z perspektywy Ż002 r. każdego roku ponad 5l Wszystkie informacje statystyczne przytoczone w tym podrozdziale zaczerpnięto z. W sumie powstaje zjawisko komplementarności zatrudnienia w sferze obsfugi ruchu turystycznego. co ma duże znaczenie dla rlrl ptlr. Reasumując. jak i pozajego granice. w 2000 r. Wzrost zatrudnienia w bezpośredniej gospodarce turystycznej wywołuje zwiększony popyt na pracę w pośredniej gospodarce turystycznej. Teoretycznie można założyć.Orbis" S. okolicznośćta ma istotne znaczenie z punktu widzenia gospodarki. że cechą charakterystyczną za.A. Jest ona także źr dłem do_ cllrxl w i wpływ w fiskalnych oraz dewiz dla |icznych kraj w rozwilliętych i rozwijających się świata. o 7. iż ostatni rok XX w. klclr globalnych przemieszcze turystycznych wyrażają się w wydat_ lttt'h w kwocie przeszło 2 bln USD na zakup r żnych d br i usług tufy$lycznych.5 ttlld os b' czyli przeszło 307o ludności świata. Według źr deł zachodnichs'.

nastąpił wzrost o I8. to wskaźniki wzrostu wydat- liuropa Ameryka Azja Wschodnia i Pacyfik llliski Wsch d Afryka Azja Południowa k w na cele turystyki międzynarodowej osiągnęły w koricowych latach 3Ż3. .3Vo. 1960 r. Z dużym prawdopodobieristwem można założyć. WYDATK!ruRYsToW PoDRozUJĄcYcH Do oBcYcH WEDŁUG REGloNow w 1988 R.8 mld UsD.7 towe. zwłaszcza w bilansach olimpij- c'zwartą lub piątą dziedziną gospodarki światowej. zwłaszcza Europy Zachodniej.. 19'70 r. og lnie moŻnajednak określićstatystycznie uchwytne skutki jej rozwoju w sferze gospodarczej. 480 mld USD. 1990 455 mld USD.Ż. Zniesieltic wszelkich barier w przepływie os b. ma osiągnąć 1. 2000 r. Igrzyska skie w Australii oraz Wystawa Światowa EXPO w Niemczech. Nie obejmują bowiem np.87o. W roku 2O2O liczbapodr ży zagranicznych. Jeślirok 1950 przyjmie się za bazowy. Do jednej trzeciej wzr sł udział wydatk w turyStycznych w eksporcie usług. Ż49. Udział Europy pod tym względem na tle pozostałych region w kształtowałsię w 1998 r. Wydatki te mogą być ponoszone zar wno przed podr żą.9 mld UsD. 19'70 r.Przema'wia za tyrn wiele okoliczności korzystnych dla rozwoju turystyki międzynarotkrwej. i Ze względu na złożoność wieloaspektowośćrozwoju turystyka międzynarodowa wymaga kompleksowych analiz o charakterze interdyscyplinarnym. 6. d br i kapitał w w 15 krajach llnii Europejskiej w L993 r. 1980 r. Należy r wnież zwr cić uwagę na lokalizację wydatk w ponoszoltych na turystykę w wymiarze globalnym. I0Ż'3 mld USD' I7.Nato' 16 978. Trzeba jednak palniętać. om wiono w podrozdziaLe 3. Konsekwencją regionalnego rtlzkładu światowego ruchu turystycznego jest regionalny rozkład tych wydatk w. Że przytoczone informacje o wydatkach nie odzwierciedlają ich laktycznych rozmiar w.1.I mld USD.4Vo. Należy w tym r'ystyki i w zagranicznych podr żach turystycznych w Europie. a wydatki na cele turystyczne wyniosą około 2 bln USD. Istnieją także płatniczych kraj w o rozwiniętych funkcjach turystycznych oraz go- spodarczych. odnotowują one ponad 40-procentowy udział we wpływach z tu- z takich przesłanek jest integracja polityczno-gospodarcza europejskich. Dla wybranych lat okresu 1950-2001 ich 2.5. Kierunki rozwoju turystyki światowej do Ż0Ż0 r. że o skali koncentracji światowegoruchu turystyczlrcgo i wpływ w z tego tytułu w Europie decydują kraje Unii Europejrikiej. 852. tak jak podano w tablicy 4. Łączne wydatki turystyczne osiągnęły poziom 8vo wartościrejestrowanego światowego eksportu. dowym obrocie gospodarczym są wydatki związane z podr żami za' granicznymi w celach turystycznych. Informacje Statystyczne świadczą o dominacji regionu euro1rcjskiego w og lnych wydatkach turyst w podr żujących do obcych kraj w. Według szacunk w Światowej organizacji Turystyki wydatki w skali światowej poniesione przez turySt w wykazują wysokie tempo wzrostu. takie jak obchody rocznicowe chrześcijarstwa. 487I. jak i na tere- r(lżnice w sposobach ujmowania danych w poszczeg lnych krajach. ocenianych dziesięcioleci następujące wartości:1960 r.47o i 1990 r. pierwsza dwudziestka kraj w skupiała 72vo. Rok 1995 potwierdził wzrost znaczenia turystyki w gospodarce światowej. KMJow nie odwiedzanego kraju. -1980 r. Na przykład w 1995 r.. a pierwsza dziesiątka 55vo wpływ w globalnych.3 mld USD.l.6 mld os b. Turystyka ma Szansę stać się wkr tco ski utrzyma sw j wysoki udział r wnież w przyszłości. miast w Ż00I r.r. . koszt w transportu (środki z tego tytułu wpĘwają do kasy przewoźnik w).że region europej- Jedną kraj w ttriejscu podkreślić. oraz powstanie rynku liczącego około Ż67 Ż66 . Wydatki na turystykę to całkowite wydatki konsumpcyjne poniesione przez odwiedzającego lub w jego imieniu na podr ż oraz pobyt w miejscu docelowym (według wTo). Tablica 4. według Światowej organizacji Turystyki (wTo).37o w stosunku do 1990 r. a 2001 r. wysokość oceniano następująco: 1950 r. Punktem wyjścia w określaniu miejsca turystyki w międzynaro. Wpływy z turystyki międzynarodowej charakteryzuje wysoki stopieri koncentracji.

4 29.2 Hiszpania W.2 9.7 85.d. b. oszacowano na 1. natomiast z eksportu towar w turystycznych na 113 mld USD. Ciekawym polem obserwacji w kształtowaniu opinii o skutkach ckonomicznych rozwoju wsp łczesnej turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego jest też klasyfikacja kraj w-największych inkasent w wpĘw w z turystyki zagranicznej przyjazdowej.d.1 Australia Polska Z punktu widzenia rozważa(l o roli turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym interesujący może być bilans rachunku turyStycznego w czołowych krajach docelowych i kreujących ruch turystyczny w świeciew ujęciu dynamicznym (ablica 4.4vo dochodu narodowego 15 kraj w Unii Eu_ dzynarodowej w tym ugrupowaniu ekonomiczno-politycznym. Ż69 . Według danych OECD oraz WTo wyglądała ona tak jak w tablicy 4. b.5 18.8 12.0 19.0vo globalnych wydatk w turyStycznych. Kraje te rozstrzygają o sile światowejgospodarki i głębokości USA Włochy Francja 10. zapewniła pracę co smemu zatrudnionemu.4 t6. Tablica 4'3. ot z tu_ rystyka była źr dłem 13.ze o koncentracji wydatk 'w w turystyce międzynarodowej na obszarze Europy. 1998 I 2OOO lriej i Pacyfiku decydują kraje wysoko rozwinięte położone w tych regionach turystycznych.3. Na inwestycje sektor turyStyczny wydał 19Ż tl1ld USD. obu Ameryk.4 10. Informacje te mają większą wymowę w bardziej szczeg łowym ujęciu. Listę kraj w o największych wydatkach l980-1998 zaułiera tablica 4. co stanowiło około 3Żvo wartości w skali światowej.9 4.2.57o rocznie.5 12. 54'8vo. Ilustrują ropejskiej. Żl.1 6.3 Niemcy Chiny Austria Kanada 1.9 b. a także Azji WschodTabllca 4. jak i mię360 mln konsument to dane Światowej Rady Podr ży i Turystyki doĘczące 1995 r.8 6.w' przy spełnieniu innych warunk w.4).1 bln USD. 6Ż.8 6.9 8.2. a na podatki Ż39 mld UsD. KMjE-NAJWĘK5I lNKAsENcl WPŁWÓW z ruRYsryKl ZAGMNICZNE) PPZY)MDOWEJ W LATACH 1980.4 Ż9. Brytania 29. a w 1998 r.d.Ivo wszystkich podatk w zainkasowanych przez rządy kraj w UE.4 8.57o nakład w inwestycyjnych i przyniosła IS. wafto też podkreślić. udział wymienionych kraj w stanowił w 1980 r.2 11.0 74.d. stworzyło korzystną sytuację wzrostu zar wno dla turystyki krajowej.9 8. Wartośćusług turystycznych sprzedanych na obszarze Unii Europejskiej w 1995 r.6 31.1 8.d. ze wzrostem średniookoło 5. Potwierdza to prawidłowość silnej dodatniej korelacji między poziomem rozwoju gospodarczego kraj w a aktywnością turystyczną ich ludności.2 Ż'I. Według ocen Światowej Rady Podr ży i Turystyki w dekadzie 1996_2005 można się spodzie_ wać stałego rozwoju turystyki w krajach UE. Jak można zauvłuŻyć. Wpływy z eksportu usług turystycz_ nych oceniono na 159 mld USD. stanowiła I5.2 6. b.2 30. b. WYDATK| NA ruRYSTYKĘ MlĘDZYNARoDowĄ wsp łczesnych przemian cywilizacyjnych.

5. Ż70 Ż7l . Indie. Niemcy i Japonia) deficyt. ot z średniawartośćĘ relacji wyniosła t4. Z wyłączeniem opłat z tytufu lunduszu Walutowego wpływy te wyniosły np. s2 - - - - Ruch graniczny i wydatki cudzoziemc w. Można więc powie. 2' wTo (cyt.EIU International Tourism Reports'' r. według tego samego źr dła cudzoziemcy wydali w Polsce w 1998 r. 1970 r. Fragmentaryczną inforlrlacją o Polsce może być ocena GUS-I za 1998 t'. gdy się weźmie pod uwagę udział wpływ w r' turystyki w eksporcie usług. 5.52. BILANS KRAJACH DOCELOWYCH W LATACH I98O-I998 MCHUNKU TURYSryCZNEGO W WYBMNYCH w LATACH 1980 t 1992 z TYTUŁU ZAGMNI@NEJ TURYSTYK| Do WARToścl EIśPoRTU W wYKAzANYcH KMJACH PRZYJAZDoWEJ Tablica 4. -3.4vo. 5l). że jedne kraje o rozwiniętych funkcjach turystycznych dĘądo likwidacji. dotycząca relacji wurtości towar w zakupionych w Polsce przez cudzoziemc w do warltlścieksportu zarejestrowanego na podstawie dokument w odprawy cclnej SAD. 647o w Portugalii i Tunezji. 547o w Tajlandii. Pewne jest to. za:. 5. 'jrrch. czyli 25vo og Łu wpływ w ze światowego handlu usługirlni. STOSUNEK WPŁ\ĄVOW I I iszpania Atrstria ( ln c.7Vo.6Vo. 72vo w Maroku oraz 82%a w Indonezji.1980 r. 1960 r. Cele te kształtują politykę turyStyczną tych paristw.. 5.5Żvo w Meksyku. jw. a przynajmniej do minima|izacji deficytu w bilansie turyStycznym. kraje o rozwiniętej turyStyce przyjazdowei (gł wnie Zachodnioeuropejskie) odnotowały w tym okresie wysoĘ nadwyżkę w bilansie turystycznym. 467o w Kanadzie.. Saldo dodatnie wyniosło 6 mld PLN. 69Vo w Hisz1lanii.'Ir4AT'' No.9?o w 1998 r. Polacy zaśwydali za granicą -l. inne kraje wysoko rozwinięte gospodarczo zaś(np.Tablica 4. Wspomniany udział oscylował między ŻŻ7o aŻlvo w takich krajak Francja.la 'lirlcja I'ultugalia Mcksyk Źr dło:. uslug transportu międzynarodowego l59 mld USD. i l].IVo oraz 1995 r. i wynosił 357o w Argentynie.. Korea Południowa. USA. 87o.rynku turystycznym wykazują dzieć. l l99Ż r.5.. Interesującym miernikiem miejsca turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczymjest stosunek wpływ w z tytutu zagranicznej turystyki Przyjazdowej do wartościświatowego eksportu' Dla wybranych lat okresu 1950-1995 oszacowano go następująco: 1950 r. przedstawiała się tak jak w tablicy 4. l{clacja omawianych wartościw wybranych krajach świata w 1980 r. raport WTO za 1998 1993.lącznie 10. inne zaś do maksymalizowania wpływ w z tego tytufu. Według publikacji Międzynarodowego Jak można zavwilŻyć.4.5 mld PLN. No.5 mld PLN.Ivo w 199'7 r. Wielka Brytania. że kraje liczące się na światowym istotne r żnice pod względem nadwyżki lub deficytu w bilansach turystycznych.. Zagraniczna turystyka przyjazdowa stanowi bowiem dla wielu kraj w źr dło dochod w dewizowych i czynnik rozwoju. 67Vo w Jamajce. s. 21. Znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym Jcst zwłaszczawidoczne. w 198'7 r.

Turystyka we wspomnianym roku przyspotzyła USA 67o produktu krajowego brutto. Aby mieć pełny obraz ekonomicznego znaczenia turystyki międzynarodowej. następuje wyr wnywanie poziomu rozwoju gospodarczego między zamoŻną P łnocą a ubogim Południem. to wysoka frekwencja turyst w niemieckich - 980.9vo' W roku 1994 około 47 mln turyst w zagranicznych wydało na obszatze tego kraju 57 mld USD plus 16 mld USD na usługi transportowe. Dochody z obsługi ruchu turystycznego wzrastająprzy tym szybciej niz wydatki Niemc w za granicą.Modernes Reisen" 1986..57o produktu narodowego brutto. warto zaprezentować tempo zmian wpływ w z turystyki zagranicznej w niekt rych krajach europejskich. Grecja i Portugalia. wykazująca siedmiokrotny wzrost omawia- skich w skali rocznej. Jej obroty stanowią około 6.j międzynarodowej. nr 41. Według ekspertyz Amerykariskiego Stowarzyszenia Biur Podr ży (ASTA). Trzeba też wspomnieć o transferze dewiz z kraj w bogatych do kraw mniej rozwiniętych. Re|acje te. Niemcy bowiem są najchętniej podr żującym narodem na świecie. W roku 1996 Deutscher Reisemonitor zarejestrował około 160 mln podr zujących z minimum jednym noclegiem. że turysta z RFN wydawał np. Jeżeli się doda. Włoch nicznej wzrosła siedmiokrotnie. Według danych OECD lista kraj w osiągających znaczne dochody Z turystyki ptzyjazdowej w stosunku do og lnych dochod w dewizowych przedstawiała się w 1990 r. kt rych wpływy pomnożyły się osiem Ż7Ż słuzbowe oraz I5vo stanowiły wizyty s3 u rodzin.omawiając ekonomiczn e znaczenie turystyki międzynarodowej. . jak Niemcy oraz Wielka Brytania. tak jak pokazano w tablicy 4. dzięki wielu atrakcjom turystycznym' są r wnież interesującym obszarem podr ży turystycznych dla obcokrajowc w. Na drugim ko cu tej klasyfikacji znajdowały się: Niemcy. Innym przykładem kraju wysoko rozwiniętego. na_ leŻy zvłrlcić uwagę na oddziaływanie dewizovvych wpĘw w z turystyki na wielkośćdochod w dewizowych danego kraju. Dania i Holandia. dochody z turystyki są mało istotne dla rozwoju gospodarczego.dla kraj staje się 189. dzięki turystyce . Mozna dodać' ze turystyka w Niemczech stała się waznym elementem gospodarki. Tablica 4. turystyka należy tam do największych sektor w gospodarki i jest bardzo znaczącym źr dłem dopływu dewiz. 20vo przypadło na podr ze -3Ż2. Brytyjczyk a Hiszpan Jak widać. w okresie 1970-1985 średniaeuropejska (EwG) wpływ w dewizowych z turystyki zagra- w przez nich odwiedzanychs3.. są Niemcy. Według wTo. Ż73 . W roku 1993 udział USA w światowych wpływach z turystyki wyni sł l8. UDzlAŁ DocHoDowzTURYSTYK| PpZY)^zDo\IlE) w oGÓLNYCH DocHoDAcH DEWlzoWYcH KMjU W 1990 R. w 1985 r. W tym sensie na obszarze UE. Zjednoczone Niemcy. dzięki dostępności informacji Statystycznych. siedem wymienionych kraj w w dużej mietze zavłdzięcza swoje dochody dewizowe zagranicznej turystyce przyjazdowej' Natomiast w takich krajach wysoko rozwiniętych. obiecująca. Największy wskaźnik wzrostu miały Hiszpania. Stworzyła ona znaczącąIiczbę nowych miejsc pracy. w kt rym znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym jest istotne. nych wpływ w dewizowych. Turystyka cieszy się tam ogronrnym zainteresowaniem. można zteferow a na przykładzie wybranych kraj w europejskich. . oraz Wielka Brytania. Francuz - 686. w tym 65vo stanowiły podr że urlopowe. Pozytywne skutki rozwoju turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego akcentuje się w USA. Ich wpływy kształtowały się poni żej średniejdla EWG i osiągnęły tylko pięciokrotny wzrost.6.2009 frank w francu- razy.

Turystykę zagraniczną przyjazdową. kiedy to liczba turyst jej sme.Ż mld USD.8mldUSDwŻOOIr. a wpĘwy z turystyki przyjazdowej Wlatach1998_2001wpływyztytułuprzyjazd wcudzoziemc wdo Polski spadły z 8. spowodowanego gł wnie słabnącym zainteresowaniem Polską jako miejscem robienia zakup w. że turystyka zagraniczna' podobnie jak krajowa. Uwarunkowania no w podroz działach 2-I0. wynikającego gł wnie Ze wzrostu wartości rozlicze(t z tytufu kart płatniczych. kt re moze mieŻ duzy wpływ na og lny bilans płatniczy w wielu krajach o rozwiniętych funkcj r (oŻ']vo). Nadwyżka w bilansie turystycznym moze być wykorzystanana częściowelub całkowite pokrycie deficytu bilansu handlowego. ' W Polsce. korzystna z punktu widzenia bilansu płatniczego. iz wainym zagadnieniem jest saldo obrot w turystycznych. spadku przeciętnych wydatk w os b przyjeŻdŻających na jeden dzie . i 2000 r. Wynika z tego. Dane Statystyczne z lat 1996_2001 potwierdzająbardzo nier wny polskiej gotrend w rozwoju turystyki polskiej.jak i przychod . do . rynku turystycznym. Miejsce turystyki polskiej stabilne' ani.5.żespadekprzychod w dewizowych w latach 2000_2001 nastąpił w wyniku: - W tym kontekście trzeba przypomnieć kilka prawidłowościog lnych. ioszu_ kiwanie przyczyn głębokiego załamaniaw zagranicznej turystyce przyjazdowej do Polski tylko poza granicami kraju to zamało. Jedynie radykalna zmiana stosunku władz par stwowych i samorządo*y"h do turystyki przyjazdowej może przywr cić korzystne tendencje w turystyce polskiej. wyznaczała jedenaste miejsce' sce w świecie. lecz w skali międzynarodowej. że w 1998 r' Niemcy wydali mld USD odnotowano po turystykę zagraniczną46.rynku generującego Znaczną częśćprzychod w dewizowych Polski z tytułu turystyki zagraricznej. tidrzy w wczas odwiedzili Polskę. ptzy czyni się do polepszenia akości zaduktu turystycznego i wzrostu znaczenia turystyki w omawianym dalszego rozwoju polskiej turystyki naświetlokresie. iż usunięcie dotychczasowych barier nych. 2. To samo źr dło podaje. można przyr wnać do eksportu towar w i usług.0 mld USD w 1998 r. mimo istnienia wielu atrakcyjnych walor w turystycznych. przyczyŻ75 ach turystykl pr zy j azdowej.zna' dzynarodowym obrocie gospodarczym nie było ani polityczczące. Wolno sądzić. przy znaczącym w sprzyjających aktywizacji tego sektora' Natomiast poprawa warunk w Polsce gospodarki rynkowej stworzą układ przesłanek l0-procentowy wzrost zar wno przyjazd w. Turystyka przyjazdowa zwiększa doch d narodowy. 78 mln Niemc w uczestniczyło w zagranicznych podr żach na turyStycznych. turystyka wyjazdowa zaśzmniejsza jego rozmiary.in.1d USD. Akceptując generalnie diagnozę przyczyn kryzysu turystyki polskiej Instytutu Turystyki opracowaną dla PoT warto zwr cić uwagę. np' w 1996 r' wynosiło 33. Pozytywne tendencje w w zagtaspodarce turyĘcznej trwały do 1997 r.InstytutTurystykiwyjaśnia. miejni""nych. że w turystyce europejskiej odnotowano w latach t999_ŻOO1 prawie j proudziale kapitału zachodniego.II i 3. rozw j turystyki przyjazdowej nie nastąpił w minionym okresie' dłownymi przyczynami były m. ze względu na skutki ekonomiczne. jest wynikiem rozwijania turystyki przyjazdowej do Nierniec i krajowego ruchu turystycznego' Niemcy lokują się w czo_ ł wce turystycznej świata i coraz bardziej utrwalają swoją pozycję na stopniowego. a 1 .w. Przytoc zone pr zykłady wy sokiego udzia- Ż74 . ale trwałego wzrostu płatności dewizowych rejestrowanych przez NBP (o lŻvo).1 mld w 1999 r. spadku |iczby przyjazd w turyst w z Niemiec (o Ż6vo) . niski poziom świadczonych usług w mię_ torystyc"nych itrudnościpolityczne. oraz4. załamaniem koniunktury i wpływem atak terroryStycznych w USA na światowy ruch turystyczny' łu wpływ w dewizowych z turystyki w og lnych dochodach dewizowych niekt rych kraj w europejskich (podrozdział 4. stanowi narzędzie podziału dochodu narodowego. system atyczne ograniczanie formalności granicznych oraz two- rzenie recepcji cudzoziemc w przybywających do Polski.10) wymownie potwierdzają tę wsp łzale żność.8 stronie i'"y"noao' z turystyki przyjazdowej' Warto dodać' że sa]do ujemne wymiany turystycznej Niemiec stale spada. natomiast wyjazdową do importu tych d br i usług.. dużego spadku liczby przyjazd w cudzoziemc w do Polski w spowodowanego m. Tendencja ta.in. Analogia ta sprawia.w 1996r. okolicznośćta jest uznawana zawuŻną przesłankę wzrostu znaczenia turystyki w strukturze nowoczesnych czynnik w rozwoju społeczno-gospodarczego. 1.j .

7Vo w 1999 r. i 4. Niemcy gościliw Polsce w 2001 r.).7. oficjalna ewidencja wpływ w wskazuje w przybIiŻeniu na O. do 60. 44 USD. Rosjanie 3. 250--300 mln USD.9Ż USD. Niemcy - Wielkościwydatk w zależałyod rodzaju oraz długościpobytu kraju pochodzenia. umożliwiają pokonywanie barier wzrostu. Francuzi .4.łoguch przewozowych mogą stanowić znacznie większy odsetek. 143 Ż76 Ż77 . Rzeczywiste Tablica 4.9. mogą być interesujące. 330 USD we Francji.0 noclegu w 2000 r. odwiedzaj ący na jeden dzie wydawali np. średnie wydatki turystyczne cudzoziemc w zZachodu odwiedzających Polskę w 1989 r. poiotni" jak wpływy z eksportu towar w. W latach I999_Ż0u struktura wpływ w kształtowała się.kraj w. ze turyściz Niemiec przyjeżdŻający na jeden dzie w 200I r. Ukraircy UsD' Węgrzy z noclegu turyści np. Amerykanie 16.4Vo w 2001 r. kt re są oceniane przeciętnie na 30vo og lnych wpływ w dewizowych z turyStyki.0 w 2000 r. Według danych Instytutu Turystyki. 5. lotniczyctr i morskich. Skandynawowie 128 105 USD. Jezeli . 290 USD w Hiszpanii i 540 USD w RFN. że średnie wpływy w przeliczeniu na jednego turystę zagranicznego wynosiły w 1987 r.8). po uwzględnieniu wpływ w rejestrowanych przez NBĘ wzr sł z 55. Francuzi 170 USD. Wynika Z tego. to średnia chodzi o długość pobytu turyst w Polsce według |iczba deklarowanych nocleg w była następująca: og łem 4.5vo ich udziału.3. Włosi 7'3. W Polsce wpływy z turystyki zagranicznej nie odgrywają jeszcze znaczącej roli w tworzeniu dochodu narodowego. Szwedzi 4.Ż.8 w 2000 r.7. w 2000 r. gdzie występuje najsilniejsze skupienie turystyki przyjazdowej' tj' w krajach Europy Zacnoaniej i w USA. w krajach zaśo dobtze rozwinięty"t' u.niając się do zwiększenia importu koniecznego do zapewnienia rozwoju gospodarczego danego kraju. a Litwini W latach I999_Ż00l uległa zmianie struktura łącznych wpływ w dewizowych Polski (tablica 4.6. natomiast ci. Koszty transportu kształĘąsię. Brytyjczycy 197 USD. tak jak pokazano w tablicy 4. Udział łącznych wpływ w od turyst w. Kanada) wydawali 203 w 2001 r. Dla por wnania na|eży podać. Białorusini 76 USD. wpływy z turystyki.0.-z kraj w zamorskich średnio na osobę 324 USD.wpływydewizowezturystykimiędzynarodowej nie rozkładają się r wnomiernie między poszczeg lne kraje czy nawet regiony turysiyczne świata. WYDATK| . a w 2001 r.kt rzy korzystali na terenie Polski z noclegu wydawali średnio na osobę 136 USD i blica 4. wynosiły około 200 USD. Ta koncentracjaptzestrzenna wpływ w ma charakter trwały. rzeczjasna. inaczej w ruchu międzynarodowym i inaczej w ruchu międzykontynentalnym' turyst w wymi. Istotne znaczenie dla wysokości wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej ma Sprawa wysokości przeciętnych dziennych wydatk w wydatki turyst w zagranicznych są jednak znacznię większe. -3.5 w Ż00I r. wydawali 41 USD. ze wysokośćog lnych wpływ w z tych kraj w wyniosła w 1989 r. jednak można je osiągnąć często niższym nakładem' Wzrost udziału usług turystycznych w bilansie obrot w zagranicznych może się więc przyczynić do zwiększenia opłacalności tych obrot w. 41 USD. Wpływy dewizowe z turyStyki zagratltcznej nie obejmująz reguły wpływow z tytułu pasażerskich opłat transportowych kolejowych. Trzeba wreszcie podkreślićdominację Niemiec w łącznych wpływach dewizowych Polski z turystyki przyjazdowej. korzystający (UsA. łącznie z przychodarni wolnorynko- Jakjużwykazano.to Instytut Turystyki odnotował. Wyniki badar Instytutu Turystyki zawiera ta- i długościczasu pobytu. Szacunki tych wielkości w Polsce w LATACH cuDzozlEMcÓw w pot-sce 1993-2001 1993 1994 1995 |6Ż 2lr 174 1996 199'I 1998 213 Żo3 200 159 13'l 140 1999 2000 200t USD. JeŻe|i chodzi o wydatki według kraju pochodzenia. Innymi słowy.lecz koncentrują się tam.w USD i Ukrair cy .3 noclegu (5.

Nie trzeba podkreślać. 2ooo l2oo1 WEDŁUG KM]ow . że osiągnięcie tych cel w wymaga znacznych nakład w finansowych na inwestycje turyStyczne. Po pierwsze.8-{. iż średniawydatk w zaleŻy nie tylko od wysokościkoszt w utrzymania oraz poziomu cen pamiątek' na og ł chętnie zornabywanych przez turyst w zagranicznych. Po drugie. moteli itp.. W krajach prowadzących aktywną politykę turystyczną powszechnie się obserwuje dqŻenie do zwiększania wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej nie tylko przez odpowiednią i intensywną promocję własnych walor w turystycznych. gospodarka turystyczna daje mozliwośćzatrudnienia znaczne1liczby rąk do pracy przy stosunkowo niskim koszcie tworzenia stanowisk. |ecz często odwiedza ale szybkośćwsp łczesnych środkw transportu pozwala na częste' np' na obszarze t<rotkotrwałe-wyjazdy turystyczne do pardstw obcych.1 15. Przyczyn tego można upaĘwać m'in' tuw duzl wyzszych kosztach przejazdu.9 21. od budowy i modernizacji dr g kołowych. 279 Ż78 . i. rozw j turystyki międzynarodowej daje szansę aktywizacji region w i miejscowości turystycznych nie rnających korzystnych warunk w do rozwoju innych dziedzingospodarki narodowej.2ooo l 2ool WEDŁUG Tablica4. pensjonat w. Źnoo*TYcH WPŁYlVow Tablica 4. Dlatego wszystkie kraje doceniające ekonomiczne znaczenii turystyki przeznaczająwysokie sumy na rozw j infrastruktury turystycznej i paraturystycznej. wydatkowane przez paristwo bezpośredni.. s'ttt l #! ffiffifi iiri#. budowa dr g czy rozbudowa środkw transportu. z kraj w europejskich' og wypoczynkowo-rozrywkowych. Relatywnie dłuzszy czas pobytu turySta wybiera pozaeuropejskich. rozbudowy lotnisk i parku samochodow ego' przez budowę hoteli. 'q.8 32. az do stworzenia szerokiej sieci informacyjnej. Jako przykłady mozna podać region nowosądecki w Polsce czy Dalmację w Chorwacji.1 14.8. są niezbędne do rozwoju całej gospodarki narodowej lub są społecznie użyteczne.8 lnie uważa się.. charakteryzuje duŻa ruchliwośćprzestrzenna rym i w związku z tym nie tylko zmienia miejsca pobytu w kraju' w kt kolejno kilka kraj w' Jednocześnie przebywa. |ecz takŻe od stopnia i moż1iwościzwiedzania kraju reganizo*unia ut ut"ii turyStycznych pacepcji turystycznej. czyli czynn\k mający istotne nie dla gospodarki narodowej danego kraju.lecz także przez stwarzanie możliwościkorzystnych i atrakcyjnych warunk w. zdrowotnych Wszelkie nakłady inwestycyjne w gospodarce turystycznej lizowane pod kątem ich opłacalnościekonomiczno-społecznej... o są ana- Bierze do eks_ znacze- "r{k w krajach uiornu*czych. zwlaszcza z punktu widzenia rozwoju turystyki krajowej i potrzeby zapewnienia waruŃ w niezbędnego wypoczynku. się pod uwagę bezpośrednią rentownośćobiekt w oddawanych ploatacji oraz fakt napływu dewiz. Że wsp łczesnego turystę np.iiilit Niemcy Pozostałe kraje sąsiedzkie Inne kraje europejskie Pozostałe kraje -' i. np.o lub w formie kredytowania inwestycji podejmowanych przez r zne sektory gospodarki turystycznej. sTRUKruM wPŁYVÓw DEWlzowYcH PoLsKl w LATAcH 1999. W rachunku korzyści należy jeszcze uwzględnić dwa elementy dośćdużej wadze.0 25. niŻma to miejsce w obrocie ryStycznym międzyeuropej skim. że inwestycje turystyczne. Natomiast jeślichodzi o czas pobytu. Spotyka sii-opinie.5 35. Mile widziane są także inwestycje z udziałem kapitału zagr anicznego.1 9. oraz zakład w gastronomicznych i urźądze zmotoryZowanego. to warto na og ł miitae.*!$*ffi 51..: . motywujących turyst w do wydłużaniapobytu.sTRUKruMWPŁY1voWDEwlzowYcHPoLsKlwLATACH1999.9.6 5r. transportu kolejowego.3 10. ze stosunkowo niewielka |iczba os b udaje się za grinicę na dłuższypobyt w celach wypoczynkowych. Często są one r wnież gospodarczo opłacalne. UE.5 '7. Wypada przypomnieć.3 25.

Kraj przyjmujący turyst w uzyskuje więc dewizy Za towary. Zdaniem'rpo. kt re są eksportowane r wniez w ramach zagranicznych obrot w towarowych. rachunek zewnętrzny turystyki jest przede Zob. może wywierać większy nacisk na tę czy inną pozycję rachunku Zewnętrznego turystyki. podczas gdy w przypadku tradycyjnej transakcji zapłata odbywa się z odpowiednim op Źnieniem eksportu niewidziali na og ł na warunkach kredytowych. Na rolę turystyki międzynarodowej mozna też spojrzeć od strony jej wpływu na r wnoważenie i wzbogacanie wewnętrznego rynku d br konsumpcyjnych kraju. Turyści zagraniczni mogą w określonym stopniu reklamować niekt re towary potencjalnie eksportowalne lub też własny kraj jako interesujący ce| przyszĘch podr - towarzyszy turystyce międzynarodowej. Ruch przyjazdowy z Zachodu do vłybranych pa stw socjalistycznych. że w międzynarodowym obrocie turyStycznym występuje. lepszych ro'wiąza(l w wielu dziedzinach życiahłaja.łcznej turystyki przyjazdowejjest poświęcone opracowanie S ' Wodejki. pod warunkiem ze przebiega w granicach określonychprzez skalę atrakcyjności dokonywania zakup w podczas pobytu poza własnym krajem i *łuzy do cel zwykle z punktu widzenia tempa poprawy zaopatrzenialudności ta turyStyczna droga redukowania cząstkowej nier wnowagi rynkowej jest wymowna. w większościnie zostałyby wywiezione nielicząc pamiątek kt re za granicę' Eksport niewidzialny jest na og ł korzystniejszy od wywozu dokonywanego przez ptzedsiębiorstwa profesjonalne' Handel nie ponosi przy tym koszt w ubezpieczenia. Baretje. mozna zatem powiedzieć. płaci za nie detaliczną cenę rynkową krajow ą. korzystna ekonomicznie tzw. Na tle zarysowanej problematyki ekonomicznego znaczenia tury_ styki międzynarodowej wyłania się jeszcze zagadnienie obliczania wy- w niehandlowych. nr l. Powszechnie wiadomo. z pominięciem konieczności międzynarodowych roz|iczefi finansowych5a. może stanowić dla kraju recepcji interesujące źr dło informacji o istniejących za granicąusprawnieniach techniczno-o rganizacy jnych. trzeba powiedzieć'. aby zvłiększyć swoje dochody i (lub) zmniejszyć wydatki. R. skuteczna i niekiedy świadomie preferowana przez czynniki oficjalne. okolicznośćta moze ułatwić poszukiwanie nowych.. np. niezbędne j est przyjęcie konc epcj i rąchunku zewnętrzne 80 turyStyki. o Polskę. jw. 5a datk w i dochod w dewizowych związanych z turystyką. tworząc natychmiastowe Źr dło got wki.. iż Problematyce ekonomicznej zagran.'riun"go francuskiego eksperta.ekonomicznego punktu widzenia zagraniczna turystyka ptzyjazdowa jest uważana za jedną z najbardziej korzystnych form obrotu dewizowego. Turysta. niesptzedaż r żnorodnych usług turyStycznych. naukowo-technicznej. opłacalność jest szczeg Inie duża w przypadku konsumpcji turystycznych nego usług gastronomicznych. ze zjawisko to w tablicy jego strukturze. w polityce celnej. np. W tablicy 4'10 przedstawiono schemat zewnętrznego rachunku opiacalnościturystyki zagranicznej. nowych towarach czy usługactr.problemy turysryki" 19gg. Uog lniając.. s6-" lamze55 Ż80 . NaleŹy jednocześnie przypomnieć.z kt rego pochodzą turyści55... . że import turystyczny w normalnej gospodarce może stanowić w dłuższym okresie stuteczny stymulator wzrostu produkcji d br konsumpcyjnych zakupywanych masowo przez turyst w i kształtować politykę ich importu w tradycyjnym Ębie. Przycfujd netto z turysĘki międzynarodowej w bilansie płatniczym.Problemy turystyki" 798'l . to gdy się pominie przyczyny natężenia importu turystycznego oraz ocenę jego skutk w pozaekonomicznych. Barede'a56. że aby oszacować wynik netto międzynarodowej wymiany turystycznej. zabierającje ze sobą.. transportu itp. z drugiej zaś zagraniczni. nr 4. Międzynarodowy ruch turystyczny moŻe też być kanałem przepływu informacji. Nalezy się zgodzić z opiniąR. Pa stwo. Turyści dewiz na krajowe środkipłatnicze. zakupują na rynku r żne towary i usługi. Zdobywane w ten spos b dewizy można na og ł wykorzystać natychmiast. że zagraniczna turystyka przyjazdowa przez eksport niewidzialny efektywnie oddziałuje na bilans platniczy kraju recepcji Z turystycznej. opartego na przedstawionej Ży turystycznych. Jeślichodzi np. Są one bowiem świadczone po cenach detalicznych. z rcguły o wiele wyŻsząod mozliwej do uzyskania ceny eksportowej.. z jednej strony. powiększonych o marzę gastronomiczną. Ponadto trzeba zauważyć. Przedmiotem nabycia przez turySt w są r wnież towaly. występujących obligatoryjnie przy eksporcie tradycyjnym. dokonując wymiany widzialny eksport towąrowy. Turystyka biznesowa np. z kt rego pochodzą turyści.

dobra konsumpcyjne trwałe i nietrwałe. umożliwiające turyście m. Z punktu widzenia czywistnieniem potrzeb duchowych turysty. kształcenie zawodowe pracownik w za granicą) wszystkim metodą obliczeniową. promocja Usługi r żne (np. mających zwiryek z urządzeniami oraz z instytucjami infrastruktury nieturystycznej (np. i że wytwarza je gł 'wnie bezpośrednia gospodarka turystyczna. pomoc techniczna. rozrywki. DEFlNlcJA usŁUG Dochody z inwestycji turystycznych za z dewiz wypłacanych krajowym pracownikom zatrudnionym w turystyce za graricą Reklama. czy|iurzą- 5. pamiątki' rozrywki. komunikacyjnych. zaspokajania potrzeb turystycznych omawiane usługi można og lnie podzielić na podstawowe. dzenia oraz instytucje infrastruktury turystycznej. Jednak może on i powinien się stać narzędziem zarządzania. Pozwoli to na ilościowe i jakościowe określenie wpływu zmiany jednej składowej tego Systemu na inne składowe. Chodzi tu o działalność pośredniej gospodarki turystycznej . Należy r wnież zaznaczyć. iz w bogatej strukturze usług turystycznych występuje wiele rodzaj w działalnościusługowej. wyżywienie. zaspokajające potrzeby materialne' i komplementarne. ur l t I r ządzeni a tury sty czne) I r Transport międzynarodowy (wpływy z przejazd międzynarodowych turyst w z zagranicy) w jowych) Inwestycje turystyczne danego kraju za granicą Inwestycje turystyczne inwestor granicznych granicą w za- TURYSTYCZNYCH (CeCnY I ZAKRES) Przez usługi turystyczne należy rozumieć wszystkie społecznie poŻyteczne czynności służącezaspokojeniu potrzeb turystycznych materialnych (np. noclegowych) i niematerialnych.1. wyroby rzemieślnicze. dojazd do miejsca występowania walor w turystycznych. pobyt w tym miejscu. społeczne i ekologiczne. lecz do tego potrzeba dodatkowych badar{ nad wpływem turystyki na r żne mechanizmy gospodarcze. licencje. wyżywienie. transport lokalny itp. a następnie powr t do stałego miejsca zamieszkania. usługi noclegowe w kwaterach prywatnych czy usługi komunalne). że usługi turystyczne są świadczone przede wszystkim przez komplementarne dobra turystyczne. transport lokalny itp. związanej z eksploatacją walor w turystycznych. obĄrnujące czynności związane z Utzedecydującym o charakterze usługi (podstawowej lub komplementarnej) jest cel jej świadczenia na rzecz turysty.in. licencje. kształcenie zawodowe) Usługi r żne (np. kulturalno-rozrywkowych) człowieka.) r Wydatki turystyczne bezpośrednie obywateli danego kraju za granicą (noclegi. pomoc techniczna.wyposażenie i vządzenia turystyczne) Transport międzynarodowy (koszty zagranicznych przelazd w turyst w kra- U5ŁUG| TURY5TYCZNE r I Eksport (towary. Usfugi turystyczne obejmują więc r zne czynności. iż kryterium 283 .Tablica 4'1 0. czyli duchowych (np. Jednak trzeba przy znać. promocja Spłata odsetek tkzyw I I l I l tytułu inwestycji zagranicznych i spłata kapitał w z Wyw z dewiz wypłacanych zagranicznym pracownikom zatrudnionym w turystyce Reklama. sTRU KTUM Źpoo* W TURYSTYCE ZAGMNICZNEJ DocHoDow l wYDATKow Rozoztnt r Wydatki bezpośrednie turyst w zagranicznych (noclegi. pamiąr ki. oznacza to.) Import towar w (gł wnie żywność.

tzeba podkreślić... Po trzecie. gdyz wpływa na ograniczenie śprzedazy i powoduje zamroŻenie zdolnościusługowej. usfugi turystyczne charakteryzuj e wewnętrzna dysproporcja.ą związane z bezpośrednim kontaktem z turystą (hotelej restaurac. komplementarne usługi są oferowane na rynku przez 1 - C. np. s. Kasparal. Po si dme. W transporcie turystycznym zas bezpośredni kontaki konsumenta z producentem usługi nie jest cechą istotną. komunikacja interpersonalna' Dotyczy to zwłaszcza tych usług turystycznych."o*u. kt ry kupuje. musi się w dużym stopniu opierać na materiała"h .' Potencjalny turysta nie ma mozliwości wypr bowania proaunu..magazynowana''. Cechą charakterystyczną jest więc to.. lam7. Wątpliwe też jest. Usługę turystyczną można wreszcie pojmować w sensie og lnoekonomicznym jako zestaw usług pojedynczych. tak jak przesyła się to- Po czwarte.konsumowana. kt re jednak Zawsze są komp1ementarne''2. Wtnsekw"n.o285 rozwagi i roztropności ekonomicznej. Management imTourismus. Kaspar. aby narciarz wynajmował pok j w hotelu w Zakopanem. Zważywna bardzo ścisłe żnych oferent w.. To. TurySta ma możliwości wyboru np. 33-35. usługi turystyczne mogą być pojedynczymi usługami odnoszącymi się do rueczy lub ludzi. sprzedaż pamiątek w kiosku hotelowym lub rezerwacja pojazdu w wypożyczalni samochod w.'i uuaunia popytu w tym względzie są trudne. a częściowoistotnie się r zniących usług pojedynczych. cechą usług turystycznychjest ich abstrakcyjny charakter.u". jw.e. war. iż usługa turystyczna nie może być . Przykładem tego może być zakwaterowanie w hotelu z częściowymlub pełnym wyŻywieniem czy komplet usług związanych z wyjazdem. cechą usług turystycznych jest ich substytucyjność. Przykłady te wskazują powiązania między usługami cząstkowymi. Sezonowość popytu może utrudnić funkcjonowanie niekt rych przedsiębiorstw."ono'y.. Wynika Ztego' ze usfugi turystyczne determinują og lnie rozw j turystyki.Na podstawie literatury przedmiotu oraz obserwacji rueczywistości można podjąć pr bę wyr żnienia specyficznych cech usług turystycznych.jukośe sługi ruchu turystycznego. Po piąte. Turysta zamierzający wyjechać na urlop prawdopodobnie zrezygnuje r szy. Produkcja usługi turystycznej odbywa się w ouecnosci klienta i w momencie wytwarzania usługa jest . usług turystycznych. . -kt . Usługi turystyczne w sensie makroekonomicznym znajdują się w komplementarnym związku z walorami turystycznymi... cechą istotną usług turystycznych jest obecność konsumenta' Usługi turystycznej nie można przesłać. Po drugie. cząstkowych. tak rozumiany Zestaw usług jest produktem w sensie makroekonomicznym i składa się z dużej |iczby usług pojedynczych. pobytem i powrotem do miejsca zamieszkania.że turysta konsumuje cały zestaw usług odnoszących się do os b lub rzeczy' kt ry składa się z częściowopodobnych. gdyby nie miał tam mozliwości jeżdżenia na nartach. w istotny spos b wpływa na poziom o. kt re turysta konsumuje w czasie zmiany miejsca (podr ży) i w czasie pobytu w nowym miejscu (cel podr zy). że cząstkowe. rozwoj tych usług zaśiymaga 284 . cechą usług turystycznych jest zr żnicowany pod względem czasowym' przestrzennym i rodzajowym popyt na te usługi. Zdaniem C." . że zaspokajają one popyt turystyczny komplementarnie i substytucyjnie. Nawet popyt uczestnik w turystyki kongresowej oiar Liznesowel nie jest wolny od wpływu waha . z. biura podr zy). Po sz ste.iż oferenci ci są r wnieŻ zależni od siebie. Wynika stąd. kt re są wzajemnie zależne.h.kt rąmożna się spotkać w przypadku towar w. Turysta. ob- ztego zaniaru...je. W konsewalor w turystycznych kwencji społeczno-ekonomiczna użyteczność jest uwarunkowana odpowiednią dynamiką i strukturą wewnętrzną Usługi komplementarne to taYje usługi. Zjawisko to ma istotn e znaczenie gospodarcze. Mozna r wnież m wić o zestawie (pakiecie) usług. produkcja usług turyStycznychjest w mniejszym stopniu niż przemysłowa podatna na postęp techniczny."k]u. Nie istnieje bowiem nic takiego jak pr bka oi"o. Muszą więc ze sobą wsp łpracować. Dlatego iuże znaczenie mają dob r personelu i zaruądzanie nim oraz tzw. Podstawową przesłanką substytucyjności usług są kondycja ekonomiczna turysty i cechy usług zastępowalnych. podejmując decyzję. może korzystać z usług transportu pasażerskiego itd. jeśliw planowanym miejscu pobytu nie będzie miał możliwości znalezienia zakwaterowania lub wyżywienia. usługi noclegowej w t'oietu czy na kempingu. Po pierwsze.

in. większą wygodę. cechuje juŻ wyruźnie rynek nabywcy. Poprawnie funkcjonujący rynek może r wnież tutorzyć warunki rozwoju osobowości człowieka wypoczywającego. że wrct'ra wyboru środkatransportu turystycznego mogą ze sobą konkurować. Warszawa 1970. Wśrd kryteri w wyboru określonego środkatransportu turystycznego wymienia się' opr cz kryteri w ja_ kościowych i związanych z właściwościami technicznymi środk w transportu oraz z kosztami podr ży. szybkość. znaczenie dla wsp łczesnej turystyki. Wśrd wielu motyw w wskazuje się m. Warto też podkreślić. Alp francuskich. jak wiadomo. 39 i nast. jak i pozaturyStycznych. Z usfug transportu korzystają osoby podr Żujące zar wno w celach turyStycznych.wych. W Ę mierze są one w pełni lub częściowoodpłatne. jak np. iżjako środek ptzewoza ruchu masowego' w tym turystycznego. popularność i regularność. względy towarzyskie3. GKKFiT. Ż86 Dlatego usługi transportowe są powszechnie uważane za dynamiczny czynnik kształtowania ruchu turystycznego i jego obsługi. zwyczaje' sentyment. iż ro|a ta jest wynikiem wzajemnego oddziaływania turystyki i transportu. umożliwiaj ą p ełną reprodukcję sił biologicznych i psychicznychzuŻytych w procesie pracy i nauki otaz podczas innych obowipkowych czynności wsp łczesnego człowieka. usługi turystyczne w Polsce. większe bezpieczeristwo podr ży. a takŻe motywy wyboru. Po jedenaste. Dlatego bardzo wuŻnajest informacja turystyczna. Ważne miejscowości i regiony turystyczne. jakbezpieczeristwo. Ten aspekt rozwoju usług turystycznych wiąze się gł wnie ze społecznymi funkcjami czasu wolnego. znaczna częśćusług turystycznych w Polsce ma charakter rynkowy. Po sme. Środek ten odznaczał się zawsze dużą zdolnością przewozową i taniością świadczonych usług. tworzą podstawę r żnorodnej działalnościgospodarczej. wolny przebieg. spełniają w ażne funkcj e s p o łe c zn e. 3 c. a niekiedy jedynym czynnikiem rozwoju miejscowości zasobnych w walory turyStyczne. gł wnie naturalne. zavtdzięczają sw j rozw j budowie linii kolejowych w XIX w.2. Ekonomiczny sens tych usług polega jednak na tym. Historia turystyki dobitnie wskazuje' iż kolej miała duże.iż w strukturze konsumpcji turystycznej podr ż jest zawsze pierwszą i ostatnią jej fazą. względy ekonomiczne. usługi turyStyczne. Przedmiotem świadczer{ transportu jest. Na pierwszym miejscu na|eży wymienić transport kolejowy. Po dziesiąte. 5. jeżeli nie decydujące. UsŁucl TMN5PoRToWE Usługi transportowe naleŻą do podstawowych usług turystycznych. przew z ładunk w iprzew z pasazer w. W tym sensie są one ważnym. Trzebajednak powiedzieć. Jest to z pewnością okolicznośćkorzystna dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. większą swobodę ruchu w czasie podr ży. że usługi turystyczne najpierw się sprzedaje. Kaspar. Zap ew niaj ąc wypo czynek. Dzięki takim zaletom usług transportu kolejowego. podobnie zresząjak wszystkie usługi. Należy wyraźnie powiedzieć. usługi turystyczne. podobnie jak inne usługi. Wsp łzależność między turysĘkŁ a środkami-transportu. Należy w tym dostrzegać koniecznośćzastosowania nowoczesnych metod badan rynku. iz są one rozwijane ze względu na inne warunki życia niż w stałym miejscu zamieszkania turysty i nowe potrzeby' jakie się rodzą podczas podr ży turystycznej.kolej stała się najbardziej uniwersalnym środkiem podr ży. komfort. szwajcarskich i austriackich czy Zakoparle. szczeg lnie w zakresie noclegu i gastronomii. s. a potem świadczy i konsumuje. Tbansport osobowy w celach turyStycznych świadczy usługi zapomocąr żnych środk'w transportu.zakłes usług. Wiadomo zaś. Problemy eko' nomiczre turystyki. przyjemnośćpodr ży. Rozw j i konsumpcja tych usług warunkują bowiem dostępnośćwalor w turystycznych dla turyst w. wypada powt rzyć uwagę. cele podr ży turystycznej . szybkość. 287 . Po dziewiąte. Mozna powiedzieć.że turystyka należy wsp łcześnie do najdoskonalszych form zagospodarowania tej kategorii czasu. Przechodząc do og lnej charakterystyki roli poszczeg lnych środk w transportu w obsłudze ruchu turystycznego i obserwowanych tendencji w tym zakresie. usługi celne czy informacyjne. Nazywa się ją nawet pionierem turystyki. większą niezależność. Niekt re z nich są świadczone bezpłatnie. np.

Mimo względnego spadku udziału kolei w obsłudze ruchu turyStycznego obserwuje się jednak prawie niezmieniony poziom liczby turyst w przybywających do turystycznie gł wnych kraj w europejskich. I zavt arty ch Wszystkie dane dotyczące usfug turystycznych za granicązaczerpnięto z informacji w. do 8.4?o w 1989 r. wyciąg w i tras narciarskich. podejmuje wiele wysiłk w zmierzających do poprawy jakości swoich świadczer . śniadania. a także w obniżce oplat ptzez stosowanie r żnych zniżek i bonifikat dla turyst w. stabiIizując podaż usług przewoz w osobowych w jednych krajach i podno- " wadzony przez koleje brytyjskie. Te zmiany jakościowe wyrażają się we ^. Jednym z takich przykład w jest system . Z4-godzinnego bezpłatnego miejsca na parkingu na stacji wyjazdowej.)a.w uprzyjemnianiu podr ży. Można dodać. krzesełkowe. w sząc w innych. n wzrościeszybkości. charakteryzujące się ograniczoną substytucyjnością.. W roku 1987 np. kolejowy transport pasazerski zarnierza odzyskać liczące się miejsce na rynku przewozowym. w warunkach wzrastającej siły nabywczej ludności i preferencji indyi widualnych oraz masowego charakteru turystyki ma istotne znaczenie ''. Do roku 2000 Austria zarierzaładodatkowo zbudować 3 tys.w ostatnich kilkudziesięciu latach kolej utraciłapozycję podstawy przewozu na rzecz innych środk w transportu osobowego. Roczna ich zdolnośćptzewozowa osiąga liczbę kilkudziesięciu milion w statystycznych użytkownik w. w Alpach szwajcarskich odnotowano 500 kolejek linowych i rz00 kolejek narciarskich (w 1950 r. sw j pomyślny rozvt j zawdzięczają w dużej mierze . orczykowe itd. pod naciskiem konkurencji innych środkw transportu. Koleje europejskie w walce konkurencyjnej z samolotami. że koleje specjalne. Rozmaite przedsięwzięcia prowadzące do tego celu są podejmowane zwłaszcza w Europie.Europacar'' wynajęty na dworcu. bezpłatnego. wpro- ołącznej długości 120 tys. na rynku turyStycznych usług przewozowych w krajach zachodnich. wprowadzają wiele usług przyciągających turyst w i osoby podr żujące zawodowo. Charakterystycznym przykładem dynamicznego rozwoju tychurządzeri transportu turystycznego może być Szwajcaria.Executive'' korzystają z następujących udogodnier{ i usfug: turystyce samochodowej weekendowej i urlopowej. km. Na przykład we francu- skiej sieci TGV (system szybkich i nowoczesnych kolei) od jesieni Ż88 Ż89 .Międzynarodowych Aktualnościach Turystycznych''. (np.. W pięciu połączeniach do Londynu i z Londynu otazw pięciu pociągach dziennie od poniedziałku do piątku podr żni z biletem ryczałtowym . salonu pullmanowskiego z napojami i przekąskami oraz stanowiskami biurowymi na gł wnych dworcach. warto wspomnieć o znaczeniu turystycznym kolei specjalnych. Zanim zostaną zreferowane kierunki unowocześniania usług trans_ portu turystycznego kolei. kolejki linowe oraz wyciryi. wyciąg w i kolejek alpejskich a l : r r s r r r telefonu w pociągu. 77 kolejek narciarskich). co Inaczej przedstawia się sytuacja na innych kontynentach. gdzie rola kolei w obsłudze ruchu turyStycznego jest mała.Intercity Pullman''. l5-procentowej zniż]r't na samoch d .. Na przykład w 1987 r. kt rej uzupełnieniem są wyciągi wagonikowe. Są to środki transportu do cel w czysto turystycznych i obejmują koleje zębate. jw. obecnie urządzenia te są zainstalowane we wszystkich ośrodkach turystycznych i ich rozw j wykazuje tendencję wzrostową. obiadu i kolacji podawanych do zajmowanego fotela... Ta istotna kategoria. rezerwacji miejsc siedzących. Statystyki międzynarodowe wskazują na zmniejszanie się długości eksploatowanych linii kolejowych i spadek względnie ustabilizowanego udziału kolei w przewozachpasazerskich w ciągu ostatnich kilkunastu lat. a odległościpokonywane przez turyStę zbyt znaczne. uprawianej w celach sportowych. w Alpach austriackich było zarejestrowanych 15 tys. Interesujące przemiany jakościowe są r wnież widoczne w transporcie kolejowym innych kraj w europejskich. ma szczeg lne znaczenie dla turystyki g rskiej zimowej. opr cz uruchamiania pociąg 'w o bardzo duzych szybkościach. W konsekwencji tych przemian ilościowych wystąpił teŻ wyraźny spadek udziału transportu kolejowego w przewozach turystycznych RFN z 4Żvo w 1960 r. Jak już wspomniano. kuponu upowazniającego do gratisowej konsumpcji i napoju w barze znajdującym się w składzie pociągu. całodziennego biletu na metro londyriskie. Kolej. by mogły wpłynąć na zwiększenie znaczenia kolei w obsłudze tego ruchu.

żcrskiego pociąg ekspresowy o średniejszybkości 250 km/h.ł styki biznesowej. podr zy).Ivo. Wreszcie w następnych la_ tach nowe linie przecinające Alpy mają umożliwić zamknięcie wszystkich tras w skali kontynentu.in. tunel pod kanałem La Manche oraz trasy: Paryż-Londyn (3 godz. w Niemczech został wprowadzony do normalnego ruchu pasa- Do kor ca stulecia jest przewidzianare- Ż90 . na transport drogowy przypada7Żvo. Wymienia sl. m. Koleje Europy Zachodniej zarnierzają wykorzystać powstanie jednolitego rynku europejskiego i ostro rywalizować z transportem samochodowym oraz |otniczym na tym kontynencie. W piętnastu krajach UE oraz w Szwajcarii przewiduje się utworzenie w trzech etapach. szczeg lnie uciążliwych dla os b podr zujących w interesach. to trzeba podać.. graftą. Podstawami tej sieci są od 1995 r. iż począwszy od alizacja narodowych pĄekt w rozbudowy i tworzenia sieci z punktami: Londyn-Hamburg-Marsylia-Bordeaux.Koleją dwarazy szybciej niż samochodem oraz dwarazy taniej niz samolotem". i to szybkimi pociągami. Podkreśla się przy tym duże znaczenie tych aspekt w dla przedsięwzięć biur podr ży i organizator w turystyki. a następnie autobusami do wybranych cel w ! turystycznych. Aby zwiększyć rolę transportu kolejowego. kursują w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim gi z szybkością 300 kmłr. Paryż-Bruksela-Amster- 1991 r. Istnieje też zaniar przyłączenia Szwecji do europejskiej sieci kolejowej. Przewiduje się dow z turyst w koleją do centralnych punkt w w regionach turystycznych. zakłada się 60_procentowy wzrost rocznych przewoz w. w kt . rych jest oferowany specjalny program rozrywkowy. funkcje uzupełniające. Na zakoriczenie rozważa o narodowych zamierzeniach modernizacji transportu kolejowego w Europie warto zwr cić uwagę na wysiłki. zaplanowania większej liczby bezpośrednich połącze(t między gł wnymi aglomeracjami.iż cechą charakteryStyczną rekonstrukcji kolei włoskich jest uruchamianie pociąg Ż50 km/h i 300 km/h 'w o duzych szybkościach spektywie do 2020 r. Turystyka urlopowa pełniłaby. Natomiast koleje hiszpar{skie wprowadzają wagony sypialne wyposażone w indywidualne kabiny natryskowe. dworc w rozdzielczych. Koleje francuskie poświę" cająr wnież wyjątkową uwagę podr żnym pociąg w Loisirail. jakie w tym zakresie podejmuje się w skali Unii Europejskiej.. Warto przy tym podkreślićwysoki komfort w nia 14 wagon w będących w składach tych pociąg w. indywidualne sfuchawki. aparaty telefoniczno oraz zestaw usług podobny do stosowanego na pokładach samolot w. W Niemczech zwraca się duzą uwagę na możliwościobsługi tury. Przyjęcie takiej koncepcji wymaga duzych zmian programowych: koordynacji ruchu. Do większych szybkości jest r wnież Experimental Intercity niemieckiej Kolei Federalnej. według wysuwanych koncepcji. ale o istotnym znaczeniu dla wielkościwpływ w finansowych uzyskiwanych z eksploatacji kolei. Ten gigantyczny projekt odrodzenia transportu kolejowego w Europie Zachodniej ma być realizowany pod hasłem: . W strumieniu informacji traktujących o narodowych projektach rnodernizacji kolei na uwagę zasługuje r wnież ptzyhJad Włoch. Par_ stwo to przystąpiło do dokładnej rekonstrukcji swoich kolei. przede wszystkim w celu unikania przesiadek. Koleje hiszparskie (RENFE) w okresie gotowa do Wystawy Światowej ExPo I99Ż r.1989 r. w dodatku obciążonych bagażem. na kt Ę leży Kopenhaga. związany z geo. obecnie udział transportu kolejowego w przewozach pasażerskich wynosi we Włoszech zaledwie 27vo.cderalne zar erzają uruchomić 40 skład w takiego superekspresu. historią oraz kulturą region w znajdujących się na trasie przc" jazd w. Koleje l. Oferta obejmuje zar wno rozbudowany na pokładzie pociągu. Należy podkreślić. Cel ten ma być osiągnięty dzięki budowie odpowiedniej konstrukcji długości17. ana powietrzny . sieci 30 tys. do ŻOI5 r. km szybkich tras kolejowych. l Duzo miejsca oraz niekonwencjonalne urządzenie przedział w z* pewniają koleje francuskie (SNCF) w swoim luksusowym pociągu trasie Paryz-Strasburg. salony towarzyskie. w Sewilli o Ż\vo liczącą 480 km linię do Madrytu i przystosowały ją do ści200 kmłr. tzw. jak i obsługę przed podr żą oraz po podr ży1 w spos b zbliżony do serwisu brytyjskiego. osi Ż5uŻ80 kmłr. transportu kolejowego Jeślichodzi o jednostkowe projekty modernizacji pasa:żerskiego w Europie. Inną koncepcją dyskutowaną w Niemczech jest projekt zorganizowania turystyki kolejowo-autobusowej.6 km oraz lł tŻ91 dam i Paryz-Bruksela-Kolonia. Dyskutowana jest koncepcja połączenia kolejowego MalmÓ z wyspą Sjaelland.

km w 1990 r. że inwestycje kapitałowe w kolejnictwie zachodnioeuropejskim przez długi czas zaniedbywano. że w stosunku do 1999 r. Reforma zakłada utworzenie sp łek Skarbu Pa stwa. Nowo powstałe sp łki mają być sprywatyzovłane. Prasa przytacza następujący przykład: lot samolotem w klasie biznesowej na trasie Bruksela_Paryż trwa łącznie 3 godz. s. jaką daje samoch d. i Jak pokazuje historia transportu. to samoch d umożliwia zwiedzanie obszar w interesujących turystycznie i mniej vczęszczanych. a także czteropasmowej autostrady. Warto dodać. koleje mają bowiem wizerunek monopolu pa stwowego bez cel w dochodowych. Tunel pod kanałem La Manche oraz podobne połączenie między Szwecją a Danią stwarzają olbrzymie możliwościekonomiczne. Trzeba tu przypomnieć. Na tle poczynionych uwag o transporcie kolejowym na|eŻy poświęcić parę sł w sytuacji Polskich Kolei Par stwowych. Duza swoboda wyboru cel w turystycznych.wyrużającej się w możliwościłatwego osiągania odległych miejsc.. iż samoch d prywatny jest 5Cyt. Kolej jest r wniez źr dłem osiągania korzy_ ściz system w informacji elektronicznej i kontrolnej. już obecnie obserwuje się w Europie Zachodniej interesujące dla kolei zjawisko: na kr tkich dystansach samolot zaczyna przegrywać z szybkim pociągiem nowej generacji..67o i ekspresowych Ż. spośrd kt rych na uwagę zasługują: Polskie Linie Kolejowe (PŁK). jakąmożna z przedsięwziąć podr ż turystyczną. Z punktu widzenia potrzeb turystyki g rskiej należy zwt cić uwagę na koleje linowe (PKL).IJdział pociąg w osobowych w og lnej liczbie 360 mln pasazer w przewiezionych normalnotorowym transportem kolejowym Ż9Ż ści. że PKP zułiększą sw j udział w obsłudze turystycznej na poziomie europejskim po przeprowadzeniu programu uzdrowienia gospodarki tej firmy.poszerzonej ofercie usługowej oraz inteligentnym systemom sygnał w i kontroli. dzięki pociągom o duzych szybkościach. Przyczyni się do tego takze niedob r port w lotniczych w Europie i zatłoczona jllż przestrze powietrzna. W wariancie optymistycznym moŻna przyjąć.kiego tunelu po stronie dur skiej dla dwutorowej sieci kolejowej. W okresie 1990-2000 przew z zmniejszył się o 54vo. i koszĘe 190 UsD. Chodzi tu o kolejki linowe na Kasprowy Wierch. Źr dłem finansowania reformy PKP ma być emisja kolejowych obligacji gwarantowany ch przez Skarb Parfu t w a i pożyczka Banku Światowego. kolej czyni dostępny_ mi dla turystyki miejscowości i regiony. spadła liczba pasazer w przewiezionych og łem i we wszystkich rodzajach pociąg w. do ŻŻ tys. ossipows. nadając turystyce ostatecznie charakter indywidualny. 40.5vo.. R wnolegle spada liczba przewożonych pasazer w. Wsp łzależnośćmiędzyturystykąaśrodkamitransportu. natomiast przejazd tą samą trasą pierwszą klasą szybkiego pociągu Thaylas trwa tylko Ż godz.W. sprawia. że w 2010 r. Krąg użytkownik w samochodu prywatnego nie rozszerza się bowiem poza bliską rodzinę czy przyjaci ł. miejscowościpołozonych na uboczu. jw. że rola transportu kolejowego w obsłudze ruchu tury- stycznego wyraźnie wzrośnie. wyraża słuszny pogląd. pospiesznych II. samoch d cechuje inna ogromna zaleta. Jak podaje brytyjskie czasopismo . ruch pasażerski na tej linii przeŁłoczy 30 mln os b. Jeślinp.za: C. charakteryzuj ąc znaczenie samochodu dla rozwoju turystyki. 85. Eksperci oceniają. og lnie mozna powiedzieć' iż koleje żelazne. żełatwość. że jużw niedalekiej przyszłościkolej przejmie od linii lotniczych obsługę pasazer w na trasach kr tszych niż 800 km. atakże użytkowanie mniej znanych dr g. po latach stagnacji w obsłudze ruchu pasażerskiego i turystycznego' rozwijają się. i przewidują zako czenie eksploatacji 6 tys. W świetlepodanych informacji można z dużym prawdopodobierstwem przyjąć. km uznanych zanaibardziej deficytowe.57o. czyli także turyst w. P. w 2000 r. Gubał wkę' G rę Parkową w Krynicy oraz na Szrenicę w Szklarskiej Porębie. okazały się istotnymi bodźcami do przemieszczania się os b. PKP ograniczyły eksploatację linii kolejowych z 2 tys. Zakfada się.Kaspar.Business Travel World''. że pod wpływem rewolucji technologicznej w omawianym transporcie wzrośnie ruch turystyczny. Upowszechnianie się w społecze stwie prywatnego samochodu następuje szybko. już w pierwszej połowie bieżącego wieku dzięki swoim zaletom samoch d podbił rynek transportowy. opr cz dużej ruchliwo_ wynosił w 2000 r. Istotne znaczenie dla rozwoju usług transportowych ma też moto- 293 ... i koszĘe 45 USD. PKP-Przewozy Pasazerskie i PKP-Cargo. etap w i przerw w podr zy. tras. ry?ada indywidualna.Można też przewidywać. przezkt reprzechodzi lub kt re znajdują się w pobliżu dr g Żelaznych.

..:l'll l l'. jakie wywołuje zmienność pogody. 6.5 mln szt.' 481 Austria 11 213 Belgia Czechy Dania Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Japonia 440 340 w Europie Zachodniej daje podstawę do wniosku. Doświadczenie wykazuje.łffi lri. GUS. obserwacj a strumieni międzynarodowej turystyki samochodowej Wielka w8. Można spotkać opinie. Wsp łzależność między turystylrą a środkami transportu. Jednak w miarę postępu technicznego w przemyśle samochodowym turysta nie jest już nara:Żony na niebezpiecze stwo. znajdowały się: 1) UsA 136 mln. szczeg lnie kierujący się motywami krajoznawczymi. 4) Włochy 3Ż mln...1) Niemcy 41 mln. Dla wybra- Brytania . Ta pełna autonomia jest być może podstawowym elementem psychologicznym.. do 316 mln szt. 2) Japonia 45 mln. 6) Rozw j motoryzacji indywidualnej sprzyja korzystnemu rozkładowi czasowemu ruchu turystycznego. decydującym o atrakcyjności tego środkatransportu. generuje r wnież mobilnośćwsp łczesnego tu_ rysty..6.. Na skutek tego następuje korzystniejsze tozmieszczenie ruchu turystycznego. Wynosiła ona w 1980 r. w 1970 r.że zwiększona mobilnośćturysty dzięki samochodowi wywołuje skutek w postaci skr cenia czasu pobytu.:ll ].9 mln szt. 1 ruch turystyczny6. 8. i 9.l. iż motoryzacja indywidualna. tak jak inne środki transportu w turystyce. Kaspar. trzeba zwr cić uwagę na wzrastające rozmiary parku samochodowego w Europie i w świecie. Pełniejszą ilustracją zmian liczebnych w parku samochodowym na świecie jest liczba samochod w na 1000 mieszkaric w. na liście kraj w o liczbie samochod w osobowych w użytkowaniu powyzej . Brytania 8 Ż15 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. . do 2. że w 1996 r. 294 Ż95 . GUS. w 1990 r.5) Francja 25 mln.4. w 1993 r.399. 80.. sierpieri). 83. 640. w ciągu 20 lat ich liczba się podwoiła. Rozvłażając zagadnienie roli samochodu prywatnego w rozwoju wsp łczesnej turystyki. - - Tabljca 5. 50).l. stan liczebny samochod w osobowych wzr sł na świecie ze I94 mln szt. 30vo podr ży samochodami miało miejsce w kwietniu.4 mln szt. LlCŻBAsAMocHoDow NA l0oo MlEszKAŃcow W WYBMNYCH KMJACH W LATACH 197011998 .) 476 428 146 (1997 r. iz turystyka samochodowa nie jest tak skoncentrowana w miesiącach letnich jak cały Żl8 155 iWarto też podkreślić. czyli i czerwcu wobec 31'vo w pełnym sezonie (lipiec. Zmotoryzowany turysta preferuje bowiem najlepsze warunki drogowe. iż w pierwszym okresie rozwoju turystyki samochodowej natężenie ruchu turystycznego występowało gł wnie w miesiącach letnich. szt. w 2000 r. Kaspar.9 mln szt.:l. natomiast dla całego ruchu turystycznego wskaźniki te wynosiły odpowiednio: 22%o oraz 35vo (C. Warszawa 1995. s. s. Rocznik Statystyczny 1988. Warszawa 1988. s. w 1980 r. w 1970 r.. maju USA Włochy W. Turysta bowiem. Warto podać. Jak informuje GUS7. chce jak najwięcej zobaczyć w jak najkr tszym czasie. 582 oraz Rocznik Statystyczny 1995.5.w osobowych wzrosła W Polsce liczba zarejestrowanych samochod 't 479 tys. w 1993 r. jw. i 456 mln szt.Polska Ż3 mln oraz 8 mln samochod -71.Wolno sądzić. Ż54 Ż6 456 408 390 459 508 70 200 310 Ż38 193 Niemcy Norwegia Polska Portugalia Szwajcaria Szwecja l5 64 224 285 433 190 259 430 (1997 r. iż regiony stosunkowo mało odwiedzane przez turyst w korzystają na szybkim rozwoju turystyki samochodowej prawdopodobnie więcej niŹ ośrodki nastawione na dłuższy pobyt.1w'' s.9 i w 1996 r.) 548 407 Jak podaje C. stałą pokusą do zmiany miejsca pobytu.7 mln szt. Dzięki samochodowi turysta odwiedza wiele miejscowości i re_ gion w turystycznych. . w 1980 r. w 1998 r.

nych kraj w światawskaźnik ten ukształtował się, tak jak pokazano w tablicy 5.1. M wiąc o wpływie indywidualnego transportu samochodowego na rozw j turystyki, trzeba dodać, że jego rola wzrasta zar wno w miarę wzrostu dochod w, jak i koncenttacji przestrzennej ludności.Badania francuskie wykazały, iz ludnośćdorosła zarnieszkała w miastach liczących ponad 100 tys. mieszkar c w i posiadająca samoch d jest tury_

.iy""ni" aktywniejsza od tej, kt ra nie posiada tego środkatransportug.

Znaczenie usług samochodowych jest też określone przez połozenie geograficzne kraju. Na przykład udzial turyst w odwiedzających Austrię, Hiszpanię oraz Włochy i korzystających z samochodu jako środka transportu w latach 60. wynosił 70-807o og lnej liczby turyst w zagranicznych, natomiast w przypadku Grecji tylko około ŻO?o|0. Mozna z dużymprawdopodobieristwem załoŻyć,iz wartości te są obecnie wyż-

sze dzięki m.in. rozwojowi infrastruktury ułatwiającej podr żowanie
samochodem po Europie.

tendencji mogą być następujące informacje z 199'7 r.Ildział samochodu w podr zach turystycznych Niemc w ocena39vo, a Amerykan w na 8Żvo w seniano na 49vo, Szwajcar w - pozaletnim. zonie letnim i 80Vo w sezonie Aktywnej roli samochodu w rozwoju wsp łczesnej turystyki można też upatrywać w układzie motywacji wyboru środkatransportu. Wśrd motyw w dominują duża wygoda i znaczna niezależność. Na zakoriczenie tego fragmentu rozvłaża na\eŻy przypomnieć, że prywatny park samochod w osobowych jest uzupełniany przez sta|e rozvłijającąsię sieć wypożyczalni samochod w. Krajowe i międzynarodowe towarzystwa rent-a-car Systematycznie rozszerzają zak'res swoich usług, oferując turyStom liczne samochody od najdrozszych marek i typ w po klasę ekonomiczną, a takŻe przejrzystą taryfikację, rozszerzoną ochronę ubezpieczeniową i wiele usług dodatkowychll. Koszty wynajmu zależąod czasu najmu, marki i typu samochodu oraz Potwierdzeniem
|0 Tamże.

Ę

9 C. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką a środkami transportu..., jw.

okolice wielkich metropolii. Istotne znaczenie w rozwoju usług transportu samochodowego ma r wnież autokar. Turyści korzystający z tego środka transportu są na og ł motywowani takimi korzyściami' jak przyjemnośćpodr żowania i większy komfort. Autokar, jak każdy samoch d osobowy, zapewnia turystom możliwość penetracji, mobilnośći w pewnej mierze swobodę. Program wycieczki, w tym trasa podr ży i czas, zawsze moze być do_ stosowany do specyficznych życze turySty. Zalety og lne autokaru jako środka transportu turystycznego w zasadzie się pokrywająz tymi, kt re są przypisywane samochodowi osobowemu. Pod wieloma jednak względami zakres świadczonych usług przekracza mozliwości Samochodu. Na przykład nowa generacja autokar w zapewnia turyście nieograniczony widok panoramiczny, usługi kuchni pokładowej, wideo, Stereo oraz dostępnośćtoalety pokładowej. Można powiedzieć, że o wyborze autokaru w podr ży turystycznej za granicę decydują gł wnie status majątkowy turysty i cel, a takze charakter wyjazdu, np. wypoczynek, krajoznawstwo, uczestnictwo w imprezach szczeg lnego rodzaju, studia.

większe znaczenie mają w wielu krajach usługi taxi, świadczone i instytucjach, jak np. porty lotnicze, dworce kolejowe, sieć hotelowa, transport śrdmiejski oraz najbliższe
w newralgicznych ośrodkach

mochodowym. W transporcie samochodowym ściśle zwiryar:ym z funkcjonowaniem przewoz w pasażerskich, w tym r wniez turyStycznych, coraz

jego wieku, zakresu usług dodatkowych, pory roku itp. Ten rodzaj usług transportu turystycznego, dzięki doskonałej organizacji i pełnej podaży na rynku zachodnim, budzi duże zainteresowanie wśrd turyst w, szczeg lnie krajoznawc w i podr żujących w interesach. Lokalizacja park w samochodowych w sąsiedztwie hoteli i lotnisk daje gwarancję sukcesu. Warto zauwaŻyć, iż system rent-a-carjest obecny na polskim rynku turystycznym. Jednak na skutek niskiej podaży u słu g oferow any ch przez przedsiębiorstwa turystyczne funkcj onuj e on praktycznie gł wnie poza nimi, opierając się na prywatnym parku sa-

1l

rent-a-cari Autohansa, Avis, Hertz' Interrent, Six-Budget

Dla przykładu można wymienić znane w Europie Zachodniej

umowy z biurami podr ży i towarzystwami lotniczymi. Na przykład turysta zakupuje bilet lotniczy Łącnlie z wynajęciem samochodu w docelowym miejscu za cenę zryczałtowaną.

i

towarzystwa

inne. Firmy te zawierają

Krajowa statystyka nie odzwierciedla roli autokaru w przewozach turyStycznych. Pewną orientację w temacie zapewnia informacja o liczbie autokar w i ich pojemności otaz o liczbie przewiezionych pasazer w w transporcie niemiejskim, reprezentowanym przez firmy zatrudniające
Ż97

Ż96

więcej niż 5 os bl'. ot z w 1998 r. polski tabor autobusowy liczył 20378 jednostek o zdolności przewozowej l 186 356 os b. W tymże 1998 r. zarobkowe przewozy autobusowe pasazer w w komunikacji przewozu jednego pasażera międzynarodowej, na średniąodległość I,3Ż4 tys. km, GUs oceniał na I,7I4 mln os b. W Ę liczbie PKS partycypował udziałem 46vo. Uzupełnieniem tej informacji mogą być dane dotyczące ruchu autobus w przekraczających granicę Polski. Jak podaje GUS, liczba autobus w obywateli polskich wyjeżdżających z Polski w 1999 r. wyniosła 9I,7 tys., a w 2000 r. wyniosła IIŻ,Ż tys. Z ko|ei liczba autobus w zagranicznych wyjeżdŻających z Polski wynosiła 138,3 tys. w 1999 r. i 143,5 tys. w 2000 r.

Dzięki stałej poprawie jakościświadczonych usług turystyka autokarowa w krajach Europy Zachodniej jest dobrze rozwinięta i popular-

na. Tysiące przedsiębiorstw autokarowych wskutek rywalizacji na rynku turystycznym nieustannie wzbogaca swoje oferty usług pozatransportowych. Na przykład w 1987 r. we Francji liczba turyst w 90 mln os b. autokarowych wynosiła 23 mln, a w RFN j turystyki autokarowej w Europie Zachodniej znajduje też Rozw odzwierciedlenie we wsp łpracy w zakresie eksploatacji międzynarodowych połącze autokarowych. W roku 1986 powołano do życia międzynarodow ą or ganizację europej skich linii autokarowych, Eurolines organization, z siedzilbą w Genewie. Organizacja ta Zrzesza około 50 firm autokarowych z 9 kraj w Europy. Jej celem jest umocnienie wsp łpracy między zrzeszonymi przedsiębiorstwami, aby zharmonizować warunki techniczne, handlowe i prawne eksploatacji oraz doprowadzić w ten spos b do powstania zintegrowanej i skoordynowanej sieci europejskiej, obejmującej 1 5 regularnych linii międzynarodowych, eksploatowanych w formie poolu. Znaczenie Eurolines dla rozwoju usług autokarowych jest duże. Zrzeszone w tym poolu przedsiębiorstwa autokarowe przewiozły np. w 1985 r. 1,5 mln pasazer w, zapewniając poŁączenie około 200 miast europejskich, z mozliwością rozwoju sieci tych linii. Należy przypuszczać, iż dĘenie do ujednolicenia zasad komercjalizacji usług, czyli np. unifikacja bilet w, wsp lny rozkład jazdy, stworzenie specjalnego biletu umożliwiającego podr żowanie po Europie za opłatązryczałtowaną

jednolitą w stosunku do ustalonych tras autokarowych, ustanowienie specjalnej legitymacji zniżkowej, przystosowanej do potrzeb europejskich i umozliwiającej osiągnięcie zniżek do Ż\vo oraz rozszerzenie sieci linii, znacznie się przyczyni do dalszego ułatwiania turystom zwiedzanta Europy i do rozwoju turystyki autokarowej. Warto r wnież zauważyć,, Że turystyczny transport autokarowy podejmuje wysiłki zmierzające do zdobycia klienteli w segmencie tury_ styki biznesowej. Przykładem tego rodzaju przedsięwzięć we Francji może by ć przekazanie do eksploatacji salonki autokarowej przeznaczonej dla os b podr żujących w interesach. Spośr d przedsięwzięć zmierzających do umacniania transportu autokarowego na rynku turyStycznym można wymienić inicjatywę Międzynarodowej Unii Transportu Drogowego (IRU) w zakresie wprowadzania jednolitego systemu klasyfikacji autokar w turystycznych. W tym miejscu trzeba wyruźnie powiedzieć, że transport drogowy dominuje w obsłudze kontynentalnego ruchu turystycznego i ma mozliwościrozwoju. Duże znaczenie dla rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej mają przekształcenia w infrastrukturze transportu samochodowego i hotelarstwa . Z tego punktu widzenia trzeba zwrlcić uwagę na stan sieci polskich dr g. obecnie sieć drogowa liczy ponad 36 tys. km, z czego
i

Transport w 1998 r, GUS, Warszawa 1999, s. 37-38.

(tablica 5.Ż), zadowalający stan techniczny, spełniający unijne standardy, ma zaledwie 60 km polskich dr g. W świetlerosnącego wzrostu natężenia ruchu samochodowego na dobę (20 mln pojazd w w 2003 r.) może nastąpić kryzys drogowy w Polsce. Podkreślają to dane Generalnej Dyrekcji Dr g Krajowych i Autostrad. Obecnie stan 35?o dr g krajowych jest oceniany jako zły, zaś42vo jako niezadowalający. W sumie ponad 75vo dr g wymaga remontu. Warto dodać, że drogi krajowe to tylko 5Vo wszystkich dr g w Polsce. Reszta to drogi wojew dzkie, powiatowe i gminne. Ich stan techniczny orazbezpiecze stwo użytkowni_ k w, w tym turyst w, zależą więc od mozliwościbudżetowych i rozumnych rozstrzygnięć wsp lnot samorządowych r żnego szczebla władzy lokalnej. W wielu krajach europejskich o rozwiniętych funkcjach turyStycznych obserwuje się systematyczny i intensywny rozw j sieci autostrad, 299

do eksploatacji na przyzwoitych warunkach nadaje się około Ż5vo. opr cz autostrad, kt rych długośćw Polsce wynosi zaledwie 394 km

Ż98

Tablica 5.2. AUTOSTMDY W POLSCE

Rysunek 5.1. SIEC

AUTOSTMD W POLSCE

A-1

18"

542 604 365 4Ż2
18

L-2
A-3 A-4 A-6 A-18
Razem

48 305 6
17

394

r951

'
Ź

r

Plus 11 km (tylko lewa jezdnia). dł o:,,Wprost'' Ż0oŻ, marzec, llr 12.

doskonale ułatwiających podr ż samochodem. Na przykład sieć autostrad w kierunku południa Europy przez Szula1carię przechodzi przez tunel drogowy na Wielkiej Przełęczy św.Bernarda, eksploatowany od 1964 r. Tunel ten skraca podr ż na trasie Paryz-Rzym o 207o i codziennie przejeŻdża nim około 1600 pojazd w, w tym 907o sarrtochod w osobowych i autokar w. Czas przejazdu wynosi 7 minut. Dzięki temu podr ż samochodem w kierunku południowym stała się szybsza oraz

sieć funkcjonujących autostrad ożywia gospodarczo regiony, przez kt re przebiegają te drogi. R wnież w Polsce podjęto problem budowy autostrad, co z punktu

wygodniejsza. Uwagi te warto uzupełnić informacją o długościautostrad w następujących krajachl3: Niemcy 11515 km, Francja 11 000 km, Hiszpania 10 3I7 km, Włochy 6957 km, Czechy -km i Słowacj a Ż95 km. Należy podkreślić,-iż 499 km, Węgry 438

ĄtJ|65f16dy istniejące

Autostrady planowane

r dł o:,,Wprost''

ŻOo2, marzec, nr 12.

-

widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej samochodowej należy ocenić pozytywnie. W roku 1993 Rada Ministr w zatwierdziła nową sieć autostrad o długościŻ600 km. Jest ona dopasowana do Europejskiej Sieci Autostrad. W roku 1994 Sejm przyj{ ustawę o budowie autostrad płatnych, a w 1995 r. powstała paristwowa Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad. Program budowy autostrad miał być realizo13

,,Wprost'' 2OOŻ, marzec, rlr 12

scowości i region w turystycznych mają decydujące znaczenie, gdyż wsp łcześnieruch turystyczny ZmotoryZowany bywa utrudniony w miesiącach szczytu właśniez powodu niedostatecznej infrastruktury
301

wany w ciągu 15 lat i miał kosztować około 10 mld UsD (rysunek 5.l). 200Ż r. program budowy polskich autostrad można ocenić następująco. Po latach dyskusji, projekt budowy autostrad znajduje się w pierwszej fazie realizacji. Trzeba mieć nadzieję, iz budowa I95I km autostrad będzie stymulować rozw j turystyki oraz region w' Ztedukuje bezrobocie, a takŻe będzie waznym czynnikiem wzrostu gospodarczego kraju. og lnie trzeba powiedzieć' Że szlaki drogowe prowadzące do miej-

Z perspektywy

300

drogowej. Dlatego wszystkie koncepcje zmierzające do redukcji i łagodzenia prog w infrastrukturalnych w dziedzinie drogownictwa nalezy traktować jako czynniki rozwoju turystyki motorowej. Skalę zjawiska mogą sygnalizować następujące liczby: w 2000 r.liczba samochod w osobowych cudzoziemc w odprawianych na granicy par stwa w kierunku Polski wyniosła Ż4 tnln, natomiast autokar w 148 tys. Dane te cechują się Znaczną dynamikąla. Pod wpływem rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej następują teŻ przemiany w hotelarstwie oraz gastronomii. Na przykład w 1966 r' powstał we Francji system hotelowy Novotel, kt rego gł wnym celem jest obsługa zmotoryZowanego ruchu turystycznego. obiekty tego systemu są zlokalizowane poza ośrodkami miejskimi, na ich

obrzeżach bądź przy gł wnych trasach komunikacyjnych czy lotniskach. R wnież motele i zajazdy są budowane z myśląo turystach zmotoryzowanych, kt rym obiekty te zapewniają przede wszystkim mozliwośćparkowania pojazd w samochodowych i serwis samochodowy. Aktywizacji turystyki samochodowej sprzyjają także kemping i karawaning, kt re pozwalajądotrzeć do każdego miejsca ciekawego turystycznie. Wreszcie omawiana turystyka przyczyniła się do powstania i rozwoju nowych form zywienia turyst w, jak bary samoobsługowe,
snack-bary, kioski gastronomiczne itp. M wiąc o usfugach transportu, trzeba wskazać na wzrastającą rolę

lotnictwa cywilnego. Samolot jako środektransportu turystycznego, szczeg lnie trans_ portu zbiorowego, stanowi podstawę rozwoju turystyki' W rozwoju lotnictwa cywilnego wyr żnia się kilka faz: I) lotnictwo na kr tkich odległościach(I919_I9Ż7), 2) lotnictwo kontynentalne (1928-1939), 3) lotnictwo międzykontynentalne (od 1945 r.). C. Kasparls uwaŹa, Że dla turystyki decydująca była ostatnia faza, gdyż faktycznie umożliwiła turystykę światową. Rozw j lotnictwa na potrzeby wsp łczesnej turystyki opiera się z punktu widzenia technicznego na osiągnięciach lotnictwa wojskowe_ go, natomiast z punktu widzenia ekonomicznego na wsp łpracy towarzystw lotniczych w obrębie organizacji międzynarodowych i na akla
15

tywnej polityce towarzystw czarterowych. W efekcie postępu technicznego, organizacyjnego i przestrzegania zdrowych zasad ekonomiki, dzięki gł wnej zalecie samolotu szybkościi rosnącej jego pojemno_ ści,rola transportu lotniczego stale wzrasta oraz umacnia się on na ryn_ ku przewozowym. Statystyki wykazuj ą, iż pasażerski ruch lotniczy od 1945 r. podwajał się średnio co 10-15 lat. Do kor{ca XX w. zakładano wskaźnik wzrostu rzędu 5_7vo rocznie. Z rozwojem turystyki i usług transportu lotniczego wiąze się wiele problem w, np. brak dostatecznej infrastruktury. Zdolnośćusługowa instytucji i utządze infrastrukturalnych jest znacznie mniejsza od potrzeb dynamicznego ruchu lotniczego. Na przykład w Europie w ciągu ostatnich lat pasażerski transport lotniczy wzr sł w skali przetłaczającej wszelkie oczekiwania. W roku 1984 Eurocontrol, organizacja nadzorująca loty w Europie Zachodniej, szacowała, że w 1995 r. punktem startu lub lądowania około 3,6 mln lot w handlowych będą lotniska europejskie. T}mczasem poziom taki osiągnięto już w 1988 r. Uog lniając ten przykład, należy stwierdzi , iż niedorozw j infrastruktury jest źr dłem przecieyże(l transportu lotniczego. Przeciążenia te dotyczą port w i tras lotniczych, pas w startowych oraz autostrad dojazdowych. W ocenie zrzeszenia przew oźnik w Międzynarodowego Stowarzy_ szenia Transportu Lotniczego (IATA) i Światowej Rady Port w Lotniczych (ACJ) na europejskich drogach powietrznych pojawiają się pro-

Transport w 1998 r, jw., s. 199. c. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką

a środkami transportu..., jw.

blemy z wchłonięciem zwiększającego się o około sEo rocznie ruchl lotniczego. W ostatnich latach dochodziło często do niebezpiecznych sytuacji nazatJoczonym niebie. Ta niepokojąca sytuacja została rozwiązana w 1999 r. dzięki wyznaczeniu nowej mapy korytnzy lotniczych (Air Route Network). Drogi lotnicze nad Europą przypominają sieć autostrad. Korytarze Są proste, o średniej szerokości około 30 km i dwukierunkowe. Ruch na niebie jest prawostronny. Cywilne korytarze zoStały tez wyrztźnie oddzielone od stref ćwicze(l lotnictwa wojskowego. Zdaniem pilot w i kontroler w lotu, ruch w nowych powietrznych korytatzach jest bardziej bezpieczny, płynny i przewidywalny. Zaobserwowane trudności mogą Stanowić istotnej wagi hamulec dalszego rozwoju ruchu powietrznego i turystycznego. Warto podkreślić,iż podmioty transportu lotniczego podejmują wiele przedsięwzięć łagodzących skutki przytoczonych trudności (np' zmiany rozkład w lot w w celu uzyskaniaprzydziału godzin startu i lądowania, wydłuzanie
303

30Ż

kt re nie Zostaną szybko wycofane z eksploatacji ze względu na wysoki popyt. w 1987 r.). Na razie są podejmowane wysiłki. 8) Polska 5. Na przełomie wiek w przewozy te miały osiągnąć 2 mld os b. Borykają się z nim zvłłaszcza porty oraz towarzystwa lotnicze16 i ma być rozwiązany w średnim okresie. ptzewozy pasażer w w tej gałęzi transportu mają możliwości wzrostu. 5) Francj a 84 mld (43 mld 65 mld (46 mld w 1990 r. aby ruch powietrzny przestał być celem atak w ekolog w i licznych ruch w grupujących mieszkaric w z teren w sąsiadujących z portami lotniczymi. dzonych zresztą r żnymi środkami. Jednak wiele hałaśliwych samolot w nadal ląduje w licznych portach położonych niekiedy w rejonach gęsto zaludnionych.przeszłoŻ07o mialo więcej niŻ20lat. wycofanie z lotnisk ruchu nierejsowego oraz. Duże mozliwości rozwoju turystyki międzynarodowej wiĘą się z oddaniem do eksploatacji w 1994 r. łago- W świetle zarysowanej problematyki rozwoju transportu lotniczego w 1990 r. 304 MaĘ Rocznik Statystyczny 2000.jak i towarzystwa lotnicze na omawiając rozut j turystyki i egzystencję ludności aglomeracji miejskich. 2) Japonia 15Ż mld (61 mld w 1990 r. l na spokojne dokonanie 11 zakup kt ra pozwala gościom w.4 mld w 1990 r. Na przykład w ostatnich latach na świecie. towarzystwa lotnicze świata przewiozły 891 mln pasaŻer w. odnowiły swoje floty. Średni wiek floty Lufthansy mieścił w granicach7 lat. w miejscu. lejowego. Że przeciętny wiek samolot w pasa:żerskich w USA pod koniec lat 80. Międzynarodowe Stowarzyszenie Cywilnych Por' Międzynarodowa Organtzacja Lotnictwa Cywilnego (oAC[) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego GAIA). Informację tę można poszerzyć o kraje. przekroczy- na świecie wolno powiedzieć. W związku z tyrnnależy dodać. Według Międzynarodowej organizacji Lotnictwa Cywilnego w 1985 r. widzenia rozwoju turystyki. Dynamiczny rozw j ruchu lotniczego oraz związane z nim trudnościuwypukliły sprawę bezpiecze(tstwa podr ży samolotem. a floty szwajcarskiej (Swissair). wynosił 12 lat. kt re w 1999 r. od kilkunastu lat jest to poważny problem lotnictwa cywilnego. zwalczany zar wno ptzez rządy. 305 .). największego lot_ niskowca świata portu lotniczego Kansai w Zatoce osaki w Japonii.Trzeba zaznaczyć. Warszawa 2000. wynosił niecałe 6lat. wojskowy ruch lotniczy).35vo zaś-przeszło się 15 lat. 7) Holandia 57 mld (28 mld w 1990 r. 4) Niemcy Rozważając zagadnienie bezpiecze stwa podr zy samolotem w celach turystycznych. zaśponad l mld os b.5 ha. JeSt on wybudowany na pełnym morzu (na sztucznej wyspie). Niekt re Z towarzystw lotniczych. także w Polsce. zwraca się uwagę na koniecznośćintensywnych konserwacji starszych wiekiem samolot w.in. Na problem ten wskazują m. jako uzupełnienie ruchu drogowego oraz ko- Jest to tendencja korzystna 87 mld (62 mld w 1995 r. trzeba podnieśćproblem ochrony środowiska. ły w przewozach pasażerskich liczbę 25 mld pasazerokilometr wl7: l) UsA 1039 rnld (6Ż5 mld w 1990 r.że stopier bezpiecze(lstwa jest ważnym motywem wyboru środka transportu turystycznego.). gdzie most |ączący nowy port lotniczy Opuszcza wybrzeże.). hotele. Stymulacyjny charakter rozwoju lotnictwa cywilnego dla rozwoju turystyki znajduje podstawy w postępie technicznym i organizacyjnym w tym transporcie.6 rnld. świecie. Nowy port lotniczy został zaprojektowany pod kątem zapewnienia szczeg lnie szybkich transfer w na lotniczych liniach wewnętrznych lub w naziemnych środkachtransportu. ze z punktu widzenia technicznego stosowane są środkimające zapewni wysoki stopier bezpiecze stwa podr ży samolotem. sale konferencyj no-kongresowe. (4. świadomepotrzeby ograniczenia hałasu w otoczeniu port w. Przewiduje się nawet regularny ruch bardzo szybkich statk w od wybrzeża. najmłodszej w Europie. zwlaszcza międzynarodowej. i ma przepustowość 27 mln pasazer w rocznie. Wiadomo zaś. miej sca na orga- Z punktu widzenia rozwoju turystyki na|eży wskazać na możliwości. zwiryany zrozwojem wsp łczesnego lotnictwa cywilnego.-6) Kanada - - - z punktu - rnini stracyj ne.).). 5 km od brzegu. GUs. Na obszarze tego miasta znajdują się budynki adnizację wystaw oraz obszerna strefa handlowa. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. iz mimo zwiększających się barier.). w miarę potrzeby.).jakie powstały dzięki budowie nowego miasta na morzu' o powierzchni 2. na|eży r wnież zaakcentować sprawę terroryZmu w powietrzu.godzin otwarcia port w nocą. t w Lotniczych (ICAA). 3) Wielka Brytania 149 mld (81 mld w 1990 r.

Że ldział polskich samolot w w og lnej liczbie start w i lądowar w 2000 r. W roku 2000 LoT docierał do 42 miast w Ż9 kłajach świata.3vo rocznie w ciągu najbliższych 10 lat i 4. Krak w 87o. wynosił 687o. dysponując w 2000 r. Aktywnośćtę wyruŻają m. zdolnych transportować ponad 600 pasazer w. przewi zł 2.. Z punktu widzenia rozwoju polskiej turystyki międzynarodowej warto poświęcićparę sł w portom lotniczym kraju. WTo prognozuje liczbę turyst w międzynarodowych doŻ0Ż0 r. Natomiast na najbardziej ulczęszczanych trasach w Azji i rejonie Pacyfiku średnia liczba miejsc zwiększy się do 320 wobec 240 obecnie. Jest to wielkośćistotna.9 mln os b.. polski przewoźnik musi podjąć następujące dzialania: o 20 jednostek typu Boeing 767 i 737 oraz o 8 samolot w produkcji francusko-włoskiej ATR-72..że przyszłość bezpośrednio z rozwojem turystyki. obaj -producenci zakładają wzrost wykorzystania miejsc pasażer w parku samolotowym ze I79 obecnie do ŻŻ7 za około 20 lat. powierzchni) jest pozbawiony komunikacji lotniczej. GUS. Jeżeli chodzi o linie krajowe. Pozna (I3ŻŻ5)' Krak w (13 128). uzyskał oficjalne poparcie Białego Domu. w tym 8Żvo w komunikacji międzynarodowej. Samolot ten miał być gotowy do eksploatacji z korcem ubiegłego stulecia. oddanie do uzytku AIR Terminalu LoT wraz z nowoczesnym hotelem Marriott oraz zbudowanie nowego portu lotniczego okęcie II oraz rozbudowa port w lotniczych w Gdar{sku i Krakowie.w. projekt samolotu orbitalnego jest juz przedmiotem prac badawczych w USA od 1965 r. Wrocław (11 858)' Gdarsk (II434) i Bydgoszcz (10 589). fNu zako czenie tego fragmentu rozwaza warto zasygna|izować gł *n" problemy polskiego lotnictwa pasażerskiego. rozbudowa port w i dworc w lotniczych pod kątem przystosowania ich do ruchu międzynarodowego. o pojemności 400 Boeing rywal . tj. Europejski producent samolot w. : powiększenie parku samolot w 306 eksploatując 58 linii zagranicznych i 10 krajowych. Aby obsługiwać prognoZowane wielkości podr żne. Ż razy więcej niż obecnie. Warszawa 2001 307 . że pr o gnozy te s ą realne. R wnież Francja zalrierza zbudować samolot Concorde drugiej generacji. na 1. 46 samolotami (35 w 1999 r. kt ry byłby w stanie |atać z szybkościąprzekraczającąŻŻ-kłotnie szybkośćdźwięku. W og lnej liczbie gł 'wne porty partycypowały następująco: Warszawa 8lvo. Iiczba pasażer w transportu lotni- czego się podwoi. Jak podaje GUS18.6 mld os b. Warto dodać. optymalizacja sieci lotnisk. pozwalających odbyć podr żlotniczą dookoła świataw 120 minut. odznaczający się interesującymi walorami turystycznymi. Biorąc pod uwagę porty lotnicze. liczą się w porządku malejącym następujące: Warszawa (75 979). W ostatnich latach obserwuje się powolną ekspansję PLL '.) i 4656 miejscami pasazerskimi (3948 w 1999 r.). przewidujące 625 mln turyst w. zakładając. praktycznie nie ma lotnisk. Projektowany samolot orient-Express ma latać z szybkością przekaczającą 25-krotnie szybkośćdźwięku..in. Jak wskazują źr6dla. firma ta planuje budowę maszyn nowej generacji. Katowice 3vo. natomiast w 1985 r. w kt rych liczba start w i lądowar samolot w w ruchu krajowym i międzynarodowym przekloczyła 10 000 w 2000 r. r wniez pas pog rza. 18 Transport w 2000 r. Warto dodać' że obie firmy zamierzajązmodernizować park posiadanych flot i zakupić 16 tys. prognozuje wzrost ruchu lotniczego w tempie 5. Pełniejszą rangę polskich port w lotniczych ilustrują liczby pasazer w zagranicznych przeze przyjętych. zwuŻywszy na szacunki z 1998 r. to sytuacja nadal jest trudna. wzrosła -37o.8vo rocznie przez następną dekadę. iż obszar p łnocno-wschodni kraju (stanowiący ll. wydając na ten cel ponad bilion USD. Aby zwiększyć zdolnośćprzewozową.Innym ciekawym przykładem rewolucyjnych zamierze w transporcie lotniczym jest projektowana budowa samolot w orbitalnych. Jej największy optuje za jednostkami typu 747 . w stosunku do roku poprzedniego aż o l|vo. osiągnięcie tej wielkości przewoz w jest jednak uwarunkowane zwiększeniem przepustowości port w lotniczych w Europie Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej oraz rozwiązaniem problem w wynikających z przeładowania lotnisk. że liczba cudzoziemclw w 2000 r. jego zdolnośćprzewozowa zaśma wynieść200 pasażer w. Airbus Industries. Lol wykorzystanie istniejących lotnisk krajowych i zainstalowanie tam infrastruktury. wiadomo. lotnictwa pasazerskiego wiąze się Należy podkreślić. Gdarsk Należy dodać.LoT'' w skali międzynarodowej. maszyn. ot ż.

ograniczenia ruchu emigracyjnego zmusiły towarzystwa zeglugowe przejazdu. a zatem bogata częśćspołecze stwa. w połączeniu z terminalem I zapobiegną paralizowi portu lotniczego..Ż tys. wzrasta portfel zarn wie na statki turystyczne. w Polsce będzie obowiązywać polityka otwartego nieba w Europie. przeszło 4 mln turyst w spędza sw j 2-tygodniowy urlop na pokładach statk w zeglugi światowej. zeglu308 Z punktu widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej moze być poŻyteczna informacja o podejmowaniu dalszej rozbudowy i moderni_ obecnie w międzynarodowej żegludze pasażerskiej trwa boom. z podr ży statkami wycieczkowymi skorzystało w 1997 r. Warto przypomnieć. rozszetzenie zakresu bezpośredni ch poŁącze(l zagr aniczny ch.5 mln pasazer w rocznie. 309 W ostatnich latach aktywni są pod tym względem Brytyjczycy 520 tys. o Ż5vo więcej niz w roku poprzednim. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju turystyki morskiej. stan techniczny i stopieri rozwoju gospodarczego regionu.r r J zr wnowuŻenie rynku przewoz w lotniczychprzez zwiększenie podazy usług tej galęzi transportu. będzie zaleŻała w niedalekiej przy' szłościod członkostwa w Unii Europejskiej. Pewną rolę w obsłudze ruchu turystycznego odgrywa tez zegluga najeziorach. turyst w w 1997 r. Według źr deł niemięckich. Jak wiadomo. Żebadania p łnocnoamerykar{skiego ruchu turystyki morskiej wskazują na mozliwości wzrostu jej uczestnik w do 40_50 mln os b w perspektywie kilkunastu lat' Zgodnie z tąpto1nozą. o lŻvo więcej niz w roku poprzednim. Terminal I zostanie wzbogacony o segment VIP oraz o dwa rękawy pasażerskie. podziemna stacja kolei i nowa płyta lotni_ ska z infrastrukturą. W roku 2001 obsłużył prawie prognozami w 2010 r. Wzrosła także liczba turyst w chętnych do podr żowania statkami Żeglugi rzecznej. . Warto dodać. w kt rym dany port jest zlokalizowany. co oznaczało wzrost o 9vo w por wnaniu z rokiem poprzednim. W kontekście rozvłaża o zależnościachmiędzy turystyką a usługami transportu warto t wnieŻ om wić rolę żeglugi pasażerskiej. Wazną przesłanką wzrostu znaczenia żeglugi pasażerskiej w obsłudze turystycznej jest zmiana profilu turySty morskiego. Zanika powoli stereotyp. Nowo budowany termina| z II rękawami pasażerskimi będzie miał przepustowość6. W tym segmencie turystyki morskiej np. Wysiłki ukierunkowywano na zwiększenie komfortu obniżenie cen i zacji lotniska okęcie. rzekach i żegluga przybrzeŻna. ze sytuacja transportu lotniczelo w Polsce. cieszących się zresztą coraz większym popytem. Nowy. miejsc. łączącymi r żne obszary geograficzne. ności. czego dowodem może być największa od kilkudziesięciu lat |iczba zam wier{ na budowę statk w złożonych w stoczniach. Warto dodać. a zgodnie Z pasazer w. Razem z tym obiektem powstaną: sortownia bagażu.5 mln pasażer w rocznie. Terminal II. terminal I miał planowaną przepustoon wość3. Szybki rozw j komunikacji lotniczej i wzrastająca atrakcyjnośćprzewoz w tym środkiem transportu wpłynęłyhamująco na rozw j zeglugi morskiej. Na zakor{czenie trzeba przypomnieć. iz do ko ca II wojny światowej transatlantyki były jedynym środkiem tlansportu międzykontynentalnego w turyStyce. w 1990 r. obsługującłącznie od 10 mln do 12 mln pasaŻer w. Chodzi tu o następujące fakty: polityka protekcji paristwa wobec LoT-u zanikanie. że rozw j turystyki samochodowej i autokarowej sprzyjał jednocześnie rozwojowi transportu promami. na okęciu ma być 8 mln 5 mln os b. tj. . Warto przypomnieć. Zjawisko to r wnież się obserwuje z duŻym natężeniem w Europie Zachodniej. W sumie. drugi juz terminal lotniczy w Warszawie ma być oddany do eksploatacji w drugiej połowie Ż005 r. około 5 mln obywateli USA. Uzupełnią je nowe. przy noszące poprawę ekonomiki przewoz w i organizacji obsługi pasażer w. kiedy angielskie towarzystwo Cunard wprowadziło pierwszą regularną linię podr zy transatlantyckich. os b. a od I wojny światowej r wniez dziękl turystyce.. Na pokładach statk w pojawiają się ostatnio ludzie młodzi i energiczni. modernizacja parku samolot w przez wprowadzenie na linie krajowe odpowiednich jednostek średniego zasięgu o optymalnej pojem- ga pasażerskarczwijała się intensywnie dzięki emigracji. a zwłaszcza rola port w lotniczych w rozwoju połącze transportowych w Europie. ze oddany w I99Ż r. do zainteresowania się możliwościamipłynącymi z transportu turyst w. wielopoziomowe parkingi na około 9. będzie się liczy położenie geograficzne portu. że port będzie miał nowoczesne połączenie z infrastrukturą miasta Warszawy. że turystykę morską preferuje starsza. od 1840 r. d. Ponadto trzeba przypomnieć. oraz Niemcy ponad 400 tys. kt ra się podjęła gł wnie rejs w turystycznych.

Holandia.obiekt hotelarski zlokalizowany gł wnie w zabudowie miejskiej. Zależy on od rodzaju arządzenia noclegowego. klandia. 49 mln pasażer w. Perspek- przedsiębiorstw żeglugi promowej Europy P łnocnej i Zachodniej. Bez usług transportu nie istniałaby wsp łczesna turystyka. w tym większość miejsc w pokojach jedno. ze nadal utrzymuje się wysoki popyt na usługi floty pasażerskiej w odległe regiony.łączących sieć parstw (Belgia. kacyjnych.i dwuosobowych. najniższa l gwiazdka. nominalnej liczbie nocleg w lub pokoi. Wołdze.odnotowano wzrost o IŻ7o w stosunku do roku poprzedniego. legowa obejmuje |iczne czynności związane z zarnieszkaniem turysty w określonym obiekcie noclegowym. motel musi mieć co najmniej 10 pokoi. przewiozło w 1991 r. W opinii realizator w budowy tego przejścia podmorskiego między Francją i Anglią Eurotunnel prze1$' znaczną częśćruchu pasa- flotę'' tywy rozwoju usług turystycznych świadczonych przez '. : W Europie działa blisko 100 przedsiębiorstw zeglugowych. zerskiego. W optymalnych warunkach zakres usług noclegowych nie powinien być mniejszy od tego. obsfur gujących około 600 odcink w przewozowych na trasach morskich. Donie. Na przykład w regionie Skandynawii funkcjonuje około 120 tras komuni90. bez turystyki zaś nie byłoby wysokiej dynamiki przemian ilościowo-jakościowychwe l wsp łczesnym transporcie. w tym większość miejsc w pokojach jedno. atakŻe nymi z Moskwy do Petersburga i w strefie jezior onega i Ładoga. między Wyspami Brytyjskimi a gł wnymi krajami na kontynencie Europy. Warszawa 2001. dysponujący co najmniej 10 pokojami. z jakiego kt rych turysta został pozbawiony wskutek opuszczenia własnego mieszkania na okres podr ży turystycznej. w kazdym motelu mu_ le Turystyka w 2000 r. Urządzenie to powinno zapewnić wynajmującemu nie tylko nocleg w potocznym znaczeniu tego słowa.3. poza usługami hotelarskimi. Hiszpania. s 5. |ecz także świadczyćwiele usług. Przykładowo. w komunikacji morskiej z Irlandią i Wielką Brytanią 400 tras. Dania.gestora (użytkownika) obiektu. Są łym miejscem jego zamieszkania. a dla niekt rych jednostek także kategorię. a takŻe o liczbie os b korzystających oraz ldzie|onych nocleg w i wynajętych pokoi (z wyodrębnieniem turyst w zagranicznych). s. usfuga noc_ szeroko rozumiany. Na zako czenie można podkreślićistnienie ścisłychzwiązk w między turystyką jako zjawiskiem og lnym a usługami transportu. miejsc noclegowych i plac wek gastronomicznych oraz informacje o udogodnieniach dla os b niepełnosprawnych i wyposażeniu w urządzenia Sportowo-rekreacyjne. 10 regionalnych od roku 2000 GUs prowadzi badania statystyczne dotyczące stanu i wykorzystania bazy noclegowej turystyki w Polsce. Szwecja i Wielka Brytania). Niemcy.białą kanałami wodwidzi się na Dunaju. tunelu (50 km) pod kanałem La Manche (Eurotunnel). lnnymi słowy. w kt rych podają lokalizację.i dwuosobowych. szczeg |nie na obszar Karaib w. Francja. rodzaj obiektu. motel trasach komunikacji . Ponadto informują one o wykorzystaniu obiektu. Dnieprze. Powstały także mozliwości zeglugi Łabą do Drezna. Światowe statystyki wskazują. Zahes usługi noclegowej może być 310 one związane z wynajmem turyście noclegu na określony czas poza sta- hotel . liczbę pokoi. operujących na 55 trasach promowych. 1l-13 311 . w zależnościod wyposazenia i zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii hoteli: najwyższa 5 gwiazdek. U5ŁUG! HoTELARSK|E Usługi noclegowe należądo podstawowych usług turystycznych. r wniez przystosowany do świadczenia usług motoryzacyjnych i dysponuje parkingiem. Pewną miarą rozwoju usług turystycznych transportu morskiego są też przewozy na liniach promowych.obiekt hotelarski zlokalizowany przyjest drogowej. właściciela. w każdym hotelu musząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna. kt ry. Klasyfikacja obiekt w noclegowych turystyki GUS jest następującalg: turysta korzysta we własnym mieszkaniu. Norwegia.. odbywającego się dotąd drogą lotniczą i morską. GUS. a w regionie zachodnim i wschodnim MorzaŚr dziemnego oddaniu do W obsfudze ruchu turyStycznego nastąpiły zmiany po eksploatacji w 1994 r. świadczy szeroki zakres usług zwiry'anych z pobytem klient w. obiekty świadczące usługi noclegowe dla turyst w są zobowiązane do sporządzania sprawozda kwartalnych.

w kaz_ dym domu wycieczkowym muSZą być stałe wządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna' w za]ezności od wyposażenia i zakresu świadczonych usfug wyr żnia się trzy kate_ gorie dom w wycieczkowych: najwyższa kat. nie i ogrodzone prowizory cznie. w kt rym są zapewnione właściwe warunki do wykonywania pracy tw rczej i wypoczynku tw - wykorzystywany r wnież (gł wnie ptzez ich rodziny) jako ośrodek wczasowy. domek turyStyczny rc w. kt ry czenia usług typu hotelarskiego. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. najniższa hotelarski. z materiał w nie-nie więcej niż 4 pokoje. jest dostosowany do samoobsługi klient w oraz świadczy minimalny zakres usług związanych z pobytem klient w. ptzy szlakach turystycznych. zjazd w itp. dostosowany do świadma s s ł nych z pobytem klient w.teren zwykle zadrzewiony. w zależnościod wyposazeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii pensjonat w: l gwiazdka. dom pracy tw rczej obiekt. budynek niepodpiwniczony.obiekt do świadczeniawyłącznie lub w) przegł wnie Znaczony i przystosowany usług związanych z wczasami.kat. domki mogą tworzyć zespoły og lnodostępnych domk w turyStycznych lub organi zacyjnie wchodzić w skład innych obiekt w noclegowych. gastronomiczne. w obiekcie tym muSZą być stałe urządzenia gtzewcze. kat. dostosowany do samoobsługi i klient w. w zależności wyposazenia i zakresu świadczood nych usług wyr żnia się pięć kategorii moteli: najwyższa s . I. na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej' podstawowe vządzenia sanitarne i testrzeżone. - ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy . internatu lub innej plac wki oświatowo-wychowawczej.schronisko'' nie obejmuje schronisk młodzieżowych. I. oświetlony. w zależnościod wyposażeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się cztery kategorie kemping w: najwyższa 4 gwiazdki. - wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. kt ry ma stałą obsługę recepcyjną i jest wyposazony w urządzenia (sanitarne. 313 reny rekreacyjne.obiekt noclegowy (lub zesp ł obiekt w) przeznaczony i przystosowany do przeprowadzania kurs w.obiekt łącznie z całodziennym wyzywieniem i dysponuje co najmniej 7 pokojami. rekreacyj ne) umożliwiaj ące turyStom nocleg w namiotach lub mieszkalnych przyczepach samochodowych. konferencji. naj- pole biwakowe niŻsza 1 gwiazdka. w bezpośrednim sąsiedztwie teren w o walorach przyrodniczych sprzyjających rekreacji. kt ry ma co najmniej 30 miejsc noclegowych. szkole . kemping . III. świadczy minimalny zakres usług związac wkę gastronomiczną. najniższa pensjonar 5 gwiazdek. zazwyczaj pomieszczenia szkoły. schronisko młodzieżowe . noclegowy (lub zesp ł obiekt ośrodekwczasow . obiekty noclegowe wchodzące w skład ośrodkamogąby wykorzystywane na potrzeby wczas w.obiekt przeznaczony do indywidualnej grupowej turystyki młodzieżowej.. schronisko ma przynajmniej jedną plapojęcie .sząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna. l gwiazdka. III. kt ry świadczy usługi hotelarskie .może zapewnić obsługę jednocześnie znacznej liczbie os b o r żnych upodobaniach. a także przyrządzanie posiłk w oraz parkowanie samochod w. nĄwyŻsza 5 gwiazdek.. trwałych. w zaLeżnościod wyposażenia i zakresu świadczonych usług wy żnia się trzy kategorie schronisk młodzieżowych: najwyzsza. musi mieć stałe urządzenia grzewcze oraz przynajmniej jedną plac wkę gastronomiczną.obiekt położony lub w poblizu zabudowy. sttzeżony. ośrodekjest wyposażony zgodnie Zpotrzebafii kr tkotrwałego wypoczynku i rekreacji.na obszarze zabudowanym dom wycieczkowy . s schronisło .od sp ł obiekt w iurządze zlokalizowanych w nieduzej odległości aglomeracji miejskiej. oznakowane - ośrodekvvypoczynku sobotnio-niedzielnego i świątecznego ze. (lub zesp ł obiekt w) noclegowy przeośrodekkolonijny . może byćtakŻe przystosowany do świadczenia usług wczasowych. jest to obiekt samodzielny lub zajmuje częśćinnego obiektu.obiekt połozony poza obszarem zabudowanym. najnizsza. 3IŻ .kat.obiekt znaczony i przystosowany do świadczenia wyłącznie lub gł wnie usług związanych z koloniami. w strefach z komunikacją środkamiptzewozu publicznego. najnizsza .

a także zalece(l. Sierpiriski. Należy zwr cić szczeg lną uwagę na hotele. motele. ze usługa ta stanowi organiczną jedność. Kryterium zakresu świadczenia pozwa|a wyodrębnić trzy grupy rządkuje rynek usług hotelarskich obiekt w hotelarskich. s. kt rych liczba i poziom mogą się r żnić w poszczeg l- 1974. i Zarządzanle"' TNoiK' Krak '"Ekonomika w 3r4 315 . lecz stawia usług: og ożarowych itp. natomiast dla dom w wycieczkowych i schronisk młodzieżowych trzy kategorie oznaczone cyframi rzymskimi. Usługi te polegają na odpłat20 W każdej ztych grup można z kolei wydzielić świadczenia bardziej szczeg łowe. Zakes usług hotelarskich jest znacznie zr żnicowany. domy studenckie. wyposażenia. schroniska młodzieżowe. Ich rola w og lnym układzie potencjału usług noclegowych stale wzrasta' na co mają wpływ tendencje w rozwoju ruchu turystycznego. R znorodnośćta wiąze się ze zr żnicowaniem popytu turystycznego oraz z odmiennością funkcji spełnianych przez r żne obiekty. kempingi.zakład opieki zdrowotnej położony na terenie uzdrowiska.obiekt. że dla hoteli. Usługi noclegowe na|eżą do grupy podstawowych usług turystycznych i są usługami hotelarskimi sensu stricto. gastronomiczne. aby zwiększyć liczbę obywateli kraj w unijnych przyjeżdżających do Polski. kt re można dzielrić według r żnych kryteri w. nych zakładach hotelarskich. W ustawie wymienia się osiem rodzaj w obiekt w hotelarskich:hotele. domy wycieczkowe. burmistrz lub prezydent miejscowości.pokoje mieszkaniowe i budynki gospodarcze (po adaptacji) należące do rolnik w.. inny obiekt wykorzystywany w turystyce Wszystkie obiekty noclegowe odgrywają społecznie i gospodarczo pożytecznąrolę. wykorzystywane na noclegi dla turyst w. można tu wskazać na stały wzrost luksusowej turystyki międzynarodowej.in. Usługa hotelarska składa się z wielu usług szczeg łowych. kt ry wykorzystuje przy udzielaniu świadczer zdrowotnych naturalne zasoby lecznicze uzdrowiska i świadczy . turystyki weekendowej i podr ży służbowych. natomiast ewidencję p l biwakowych prowadzi w jt.niezmienną we wszystkich zakJadach. Są to m. dla kemping w cztery kategorie oznaczone r wnieŻ gwiazdkami. Rozw j masowego ruchu turystycznego i zwiększająca się r znorodnośćcel w podr ży wywołują potrzebę zmiany zakresu usług hotelarskich. Przytoczone sformułowanie odzwierciedla istotę pojęcia usługi hotelarskiej. Przykładowo. zakład uzdrowiskowy . Ich świadczeniestanowi pierwotną funkcję obiekt w hotelarskich. kt re nie spełniaj ą wymo g w kategory zacyj nych d|a po szcze g lnych r o dzaj w obiekt w.. rodzaju i kategorii. Według J. Warto dodać. Sierpir skiego2o . jednak nie oznacza. moteli i pensjonat w ustalono w ustawie pięć kategorii oznaczonych gwiazdkami.40. Ze ustawa o usługach turystycznych ponie tylko przywrucakategoryzację -r wniez hotelarzom wysokie wymagania niezbędne do ochrony praw gościhotelowych. sanitarnych. kwalifikacji personelu oraz zakresu świadczonych usług. internaty. a także obiekty. nie kategorii oraz prowadzenie ewidencji poszczeg lnych rodzaj w obiekt w hotelarskich na|eŻy do kompetencji wojewody. Ustawa ta jest zgodna z rozwiązartiami przyjętymi w wytycznych dotyczących hotelarstwa kraj w Unii Europejskiej. hkład hotelarski. pr lnie można powiedzieć. W ten spos b tworzy się korzystne warunki. dodatkowe. hotele robotnicze itp. kt ry w czasie niepełnego wykorzystania zgodnie z jego przeznaczeniem pełni funkcję obiektu noclegowego dla turyst w. usfugi noclegowe. Nadawazeciw p : I r noclegowe. pensjonaty. przy wykorzystaniu specjalnie do tego celu przystosowanych wządze(l". W świetle ustawy o usługach turystycznych usfugi hotelarskie mo_ eą być świadczonew obiektach spełniających określonewymagania.usługa hotelarska stanowi zesp ł działail os b zatrudnionych w zakładzie hotelarskim.s s s huatera ąqroturyStyczna . doty czące wielkości. J. schroniska i pola biwakowe.

usługi fryzj erskie. prowadzenie czytelni. odświeżanie ubrari. usługi dysĘbucyjne. iz te same usługi w r żnych obiektach mogą by ć b ądźusługami podstawowy m| bądź dodatkowymi. gastronomiczne i handlowe. naprawa sprzętu turystycznego czy obsługa samochod w. dodatkowe. wypoczynkowe. sprzedaż gazet. budzenie itp. usługi zaspokajające potrzeby powstające w nowym' tymczasowym miejscu pobytu. Łatwo zauważyć. zamawianie pokoi w innych hotelach. radio. od zakresu usług gastronomicznych i dodatkowych oraz od poziohotelarskiego.). czyszczenie odzieży i obuwia. jak np. -estetyczne.jak np. np. maszyna do pisa- mu świadczenia wszystkich usług hotelarskich za|eży kategoria zakładu Zgodnie z kryterium stosunku usług hotelarskich do podstawo_ wej funkcji danego obiektu mozna wyr żnić usługi: I ! nia itp.. kawiarni. w pensjonatach zapewnienie całodziennego wyzywienia. stworzenie warunk w do odbywania konferencji w motelu usługą podstawową będzie zapewnienie mozliwościpar- i zlazd w. Usługi dodatkowe w kazdym obiekcie są uwarunkowane jego rodzajem. Według kryterium wyniku pracy wśrd usług hotelarskich można I I wyr6żnić: usługi noclegowe. Usługami na|eżącymi do tej grupy. kt rych gośćnie m gł lub z jakichś względ w nie przywi z| ze sobą. Iecznicze. Grupę usług podstawowych stanowią świadczenia. są usługi noclegowe i usługi gastronomiczne. tj.r nym udzielaniu gościom nocleg w oraz zagwaIantowaniu im bezpieczeristwa i higieny. bezpiecze(tstwa i higieny osobistej.: kowania pojazd w samochodowych oraz serwis samochodowy. maszynka do golenia. W pierwszej grupie znajdĄą się wszystkie usługi mające na celu stworzenie gościom warunk w zbliżonych do warunk w domowych. w domach wycieczkowych dokonywanie drobnych napraw Usługami powstającymi w nowym miejscu tymczasowego pobytu związane z tym miejscem lub celem podr ży' są świadczenia ściśle Można do nich za|iczyć: x r r r : usługi informacyjne' rezerwowanie miejsc i zakup bilet w nar żne środkitransportu. w uzdrowiskach świadczenie usług leczniczych. świetlicy. wsp lny_ mi dla wszystkich obiekt w hotelarskich. usługi renowacyjne. r r : r usługi kulturalno-oświatowe. Uzupełnieniem dw ch wspomnianych grup usług hotelarskich są żnego rodzaju usługi dodatkowe. Usługi gastronomiczne są zvłiązane z ptowadzeniem przez niekt re obiekty restauracji. a także k w schroniskach Sprzętu Sportowego i turystycznego. usługi hotelarskie mozna podzielić według kryterium obiektu oddziaływania na: r wnież 3r6 3r7 . czyszczenie obuwia. prowadzenie czytelni. oraz z obsługą gości w pokojach w zakresie podawania posiłk w.: I I dze . przechowyw anie bagaŻy. usługi wypoczynkowe. higieniczno- umożliwienie turystom przygotowywania posiłw we własnym zakresie. a do kt rych był przyzwyczajony w domu (telewizor. Kryterium charakteru zaspokajanych potrzeb pozwala podzielić usługi hotelarskie na dwie grupy: - Podobnie jak wszystkie usfugi. r : podstawowe. zapewnienie noclegu. klubu. Będą to np. bar w. świadczenie usług polegających na umozliwieniu wypełniania w podr ży obowiązk w zawodowych czy służbowych. Ponadto w r żnych rodzajach obiekt w do usług podstawowych mozna także za|iczyć inne świadczenia. usługi informacyjne. wypoŻyczanie przedmiot w. pranie bielizny. stoł wek itp. dla kt rych powstał dany rodzaj obiektu. pamiątek oraz wypożyczanie r żnych vrzą- l r usługi zaspokajające codzienne potrzeby gości.

W bazie nie rejestrowanej (chodzi tu o mieszkania czy domy letni- Wrzeczywistości liczby udzielonych nocleg w są znacznie więk- skowe krewnych W ramach usług nieodpłatnych hotel świadczy: r s s s i. korzystanie ze westycjom w grupie hoteli.. dla hoteli .n1r. obsługę osoby usługi obsługę osobowości w dziedzinie potrzeb wyższego rzędu oraz rekreacyjne.ił:i. jest też Kryterium to dotyczy usług dodatkowych. Trzeba zauważyć. pledy. 1990 I 2000 chowywanie bagaży. usługi charakteryzowała stagnacjabądź regres. Wśrd odpłatnych usług dodatkowych wymienia się: wypoŻyczenie maszynki do golenia.Ż mln. s. Konsekwencją omawianych zjawisk jest powstawanie sieci lub sysre_ i 67vo podczas Polak w podr żujących po kraju w celach i znajomych) z nocleg w korzystało w 2000 r' 44vo urlopowo-wakacyjnych 319 .6vo.!. 49. pranie bielizny osobistej. usługi handlowe.'!::ii. Szczupłość źr deł statystycznych pozwala jedynie na ukazanie og lnego obrazu zjawiska w makroskali. warto podkreślićduże zaległości Polski w budownictwie tych obiekt w. takich jak magnetofony. jeże|i nie korzystaj ąz oddzielnego miejsca noclegowego. suszarki do włos w.wspomniane parking w. 1990 r. prasowanie. dyktafony. pranie i czyszczenie obsługę rzeczy już usługi naprawcze' prowadzenie odzieŻy. sze. za l00.0 Kryterium podziału usług' w tym r wniez turystycznych.:. sprzętu sportowego i turystycznego. maszyny ł Ż r dł o: Turystyka w t998 r. to 100.0 33.l:il!i. 2. Pogląd na omawiane zagadnienie wzbogacają dane ujęte w tablicy 5. dostarczanie posiłk w do pokoi.i:r. r r usługi informacyjne. a więc Ęestrowane. usługi w zakresie kultury i oświaty.6 i. co ilustrują informacje podane przez GUS (ta- blica 5.iiffi riiiiii: i.. koce. Jak widać. przenoszenie oraz prze- Tablica 5. jw.57o. parkowanie wsp lnej łazienki itp.3 33. jak szczotki do ubra i do but w. oczywiściechodzi tu o usługi świadczone oficjalnie.4 mln. przybor w do pracy.. indeks dla og lnej |iczby rniejsc noclegowych całorocznych w 2000 r. Przedstawiona charakterystyka usług hotelarskich daje podstawę do zaprezentowania ilościowego rozwoju tych usług w kraju. ga- r $t rażowanie. parasoli.3).I66. czyli hoteli.. wynajmowanie pojazd w. 78. MIEJSCA NOCLEGOWE W POLSCE W LATACH 1980. 743. na strzeżonym parkingu. usługi noclegowe i gastronomiczne. rozrywkowe ii. w 1990 r. 49. moteli i pensjonat w zanotowano spory przyrost miejsc. w 1985 r.:illi!rl.5vo. wynosił l33'5vo.3 49.:r. dla moteli . Przemiany ilościowo-jakościoweruchu turystycznego krajowego oraz międzynarodowego sprawiły. nocW roku 1980 w obiektach noclegowych udzielono 100.0 mln. świadczenie wszystkich usług podstawowych jest odpłatne..4 mln. Pełna klasyfikacja usług i ustalenie ich zakresu mają istotne znaczenie dla określenia kategorii poszczeg lnych obiekt w hotelarskich. 78. 49. że zakres usług hotelarskich staje się coraz szerszy i urozmaicony. Uwypuklając znaczenie hoteli i moteli w strukturze obiekt w noclegowych dla rozwoju turystyki. Nie ulega wątpliwości' ze na niekorzystnym obrazie statystyki udzielonych nocleg w zawużyła słaba kondycja ekonomiczna określonychgrup ludnościPolski. indeks dla poszczeg lnych lat wynosił: 1985 r. ponieważ odpłatność.4 mln leg w. przybory do szycia.r r r .3. Dotyczy to gł wnie hotelarstwa tradycyjnego. papier listowy itp.* . Konkurencja na światowym rynku usług hotelarskich doprowadziła do zmian form działalnościhoteli.0 68. dostarczanie drobnych przedmiot w codziennego użytku. a dla pensjonat w aż 34Ż. Jeśli1980 r. Przyjmując 1990 r.łrygii Miejsca noclegowe (w tys. 2000 r. 34' ł do pisania itp.:air. Dzięki nowym in318 wyjazd w kr tkookresowych. usługi fryzjersko-kosmetyczne.) w tym całoroczne (w vo) 907. kt rych wyrazem jest specjalizacja i koncentracja we wsp łczesnym hotelarstwie światowym.Ż73.:r. że w okresie 1990-2000 nastąpiły og lnie korzystne zmiany w strukturze polskiego hotelarstwa. a w 2000 r.4.0 mln. Wyjątek od tej zasady stanowi nieodpłatne świadczenieustug noclegowych dzieciom do lat7 . 49.0 mln..

5)' Tablica 5.5 15.Zestaw obiekt w hotelowych zarządzanych lub nadzorowanych przez centralę.4.Ż 4. rljiiit$.::.6 6. obsługa ruchu turystycznego wypoczynkowego' Ze szczeg lnym uatrakcyj nieniem PobYtu.7 t6t 705 149 286 149 200 128 332 -0.i.1 r4) 15) 16) Quality Inns Courtyard Męrcure 17) Hilton Wyndham Hotels Group Ibis FRA GB 73 900 68 810 65 572 561'.Rynek Turystyczny'' 2002. organ izacji i innych cech Podstawą określonegosystemu hotelowego jest więc rodzaj jego specjalizacji.5 6. 3.0 4.' :1ł'8s* j]:]:::.6 6.Biuletyn Instytutu Turystyk'l" .2 '7.2 3.: Maniott Resorts & Suites Sheraton Hotels sorts tems 1 940 & 393 386 Re- Ramada Franchise SysSuper 8 Motels Hampton Inn Radisson SAS Express by Holiday Inn 984 1 964 1 073 t t2 999 118 850 l : r : r r r r obsługa kongres w w.i 16. obsługa ruchu handlowego. zewnętrznych-Ż| . Inc. 19rO i 2OO1 (W %) Tablica 5.6 1. teren ich działalnościoraz wpbw na kształtowanlc się wsp łczesnego hotelarstwa.6 3. IJwazisię bowiem. Błądek.4 obserwacja międzynarodowego rynku usług hotelarskich wskazuje.::']ł]. i zjazd e) 10) tt 231 420 99 912 l1) 12) 13) Motel 6 Hilton Hotels Hyatt Hotels I 162 814 FRA USA USA USA USA 8 93 136 438 0.5. s' 24' USA USA USA USA USA USA USA USA GB 289 836 1. ze w grupie największych sieci hoteli następĘ ciągłe zmiany ilosciowo-jakościowe.7 3.1 Hotele Pensjonaty 14. jw'.w oGoLNEi LICZBIE NOCLEGOW UDZIELONYCH w PoLSCE W LATACH 1985.'.t 7.4 Ż'0 2. obsługa turystyki krajoznawczej. Jako ciekawostkę można tu przytoczyć ranking największych sieci hoteli na świeciew Ż0OI r.78 l8) le) USA FRA FRA -17.0 0.5 slEcl HoTELl NA śWlEclE W 20ol R. standardu.:.. Systemy hotelowe.3 r5. Błądka przez System hotelowy należy rozrrmieć . (tabfica 5.8 -8.. np. obsługa turystyki wodnej.9 11 r) 2) 3) 4) 5) ) '7) 8) Holiday Inn Days Inn of America. obsługa ruchu turystycznego ZmotoryZowanego' obsługa turystyki rozrywkowej.3 14.5 m w hotelowycż. iż sieci zbyt małe. RANK|NG NAJWlĘKszYcH 2't. kt ra wypracowała indywidualne cechy charakteZakresu świadczonych rystyczne w odniesieniu do funkcji. nr 5' 321 .9 Zespoły og lnodostępnych domk w tury_ stycznych Schroniska młodzieżowe l 5.0 1. |JDzlAŁ GŁowNYcH oBlEKToW NocLEGowYcH PPZEZ TE OBIEKTY i'. nie mają szans na wsp łczesnym rynku.. I 2.8 10.1 i!:::|.. 2.t 4.7 z.3 Ż'4 1.liczące od 50 do 100 hoteli.5 44.$.0 14..0 8.]l.2 obsługa ruchu turystycznego pobytowego. usług.2 20. Comfort Inns & Comfort Suites GB 1 541 1 909 Źr dł o: obliczenia własne na podstawie: Turystyka polska 2001. W celu sprostania gigantyćżn"j-m't*"n cii ćri-tosztom niezbędnego rozwoju musi się dokonywać stały rucłr w dziedzinie fuzji i wykup w poszczeg lnych sieci hoteli..3 -2.7 Domy wycieczkowe ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe ŻakJady uzdrowiskowe 36. Według Z.Pozna l914' 3Ż0 Novotel 55 84 329 52 488 Źr dło:.. 228 200 766 520 640 226 197 538 85 243 83 323 81 277 -2.

opartej na wzorach światowych. Związek hotelarstwa polskiego ze światowymi systemami wymi ma duŻe znaczenie dla krajowej gospodarki turystyczncj. hotele światowych system w w zobowiązane reklamować hotele swoich system w znajdujące nych krajach. znajdują się w cieniu ich aku handlowego i są zmuszone do działania w znacznie mniej koystnych warunkach rynkowych. jest konfrontacja bazy krajowej z rozwiązaniami świecie. iż zjawisko koncentracji będzie się pogłębiać' usług zaśposzerzać. wynikającą z nej wsp łpracy. i odwrotnie.orbis'' z innymi systemami światowymi. Hilton Hotels pozycja Ż0. na|eży zaznaczyć. odstępstwo od tych wymagul spowodować wypowiedzenie umowy przez władze systemu. przytłoczonerozmaem reklamy renomowanych organizacji. pozwala na osiągnięcie wysokiego standardu ług. Dla analityk w rynku ekspansja zestrzenna sieci hoteli jest zaskoczeniem.Pewne jest. (>w zagranicznych wpływa oczywiście na poprawę bilansu płatnicze- Należy r wnież podkreślićkorzyściekonomiczne. że systemy hotelowe są na og ł zainteresowane reklamowaniem swoich hoteli w Polsce. podobnym zaskoczeniem z'.in.ł Istotną korzyściądla polskiego hotelarstwa. 22'. Eksperci s&zą. ze ekspansja lewnątrz natzuca koniecznośćtworzenia własnych. 32Ż l kraju. według typowych zaloże projektowych i wyposażonych w stanlrrdowe urządzetia. małe hotele. gdyż kośćich prowizji zależy od frekwencji gości. Koncesjonowane ych do wymagar międzynarodowych. a na pozycji I00 znalazł się orbis.'iany zaobserwowane w psychice i zachowaniu klienteli hoteloj kt ra coraz batdziej się skłania ku międzynarodowemu modelowi ' bsługi. a mają swoje obiekty w Polsce: Motel 6 pozycia 16. obserwuje się tendencje do fuzji niczych i sieci hoteli oraz przedsiębiorstw samochodowych' twierdza m. jaką hotelarstwo polskie czerpie z tytułu tych k w. wiednie kom rki system w na bieząco kontrolują standard i usług świadczonych w koncesjonowanych obiektach. Chodzi tu zar wno o rczvłiązania decydujące o poziomie świadczonych usług. że umowy ze światowymi systemami hotcr mają charakter czasowy i nie naruszają prawa własnościPolskl. przykład Lufthansy i SAS-a.. jw. jak i o rozwi kresu ekonomiki inwestycji oraz eksploatacji obiekt w.dt bardziej 'znicowanych wymagar{ klienta. pozycja 13. Przejawem tego rodzaju korzy:i może być r wnież adaptowanie w całej krajowej bazie hotelowej 'ogramu usług towarzyszących i urządze infrastruktury w ośrodkach światowych system w hotelowych w Polsce muszą się pod wać wymaganiom tych system w. Towarz y szyła mu postępująca wazja wielkich korporacji hotelowych na obszarze Europy. w latach 90. wową korzyścią. . Mercure zycja II. port jako kolejna faza powstawania ponadeuropejskiej sieci hotelowej "lgunowym kształcie. ' zdaniem ekspert w22. Budowa obiekt w hotelowych zaśprzez wyspecjalizowane r'my. W konsekwencji. małe hotele były poddŃane ol'zymiemu naciskowi ekonomicznemu. W interesie polskiego hotelarstwa jest ścisławsp łpraca .Warto wspomnieć o sieciach hoteli. kt re zna|azły się poza szą dziesiątką rankingu. europejskich łari:tr w hotelowych i dostosowywania oferty usługowej. jest reklama i akwizycja o zasięgu światowttll' nie z umową Systemy hotelowe są zobowiązane reklamować za polskie hotele.Międzynarodowe Aktualności Turystyczne''. Związek polskiego hotelarstwa z Systemami światowymi do aktywizacji zagranicznej turystyki przyjazdowej r wnież w zapewnienia gościomwarunk w pobytowych zbliżonych do ielt zvłyczaje(t i wymagari oraz wskutek włączenia się do sieci rezerwacji miejsc. Jeślichodzi o obecną sytuację hotelarstwa zachodnioeuropejskiego. Warto dodać. jakie Polska irya w wyniku tej wsp łpracy' Zwiększenie liczby przyjazd w tury- 3Ż3 .

natomiast strategię marketingową całego hotelarstwa prowadzi Niemiecki Związek Hoteli i Restauracji. Jednocześnie wsp łczesne hotelarstwo zachodnioeuropej skie jest poddane ożywionej konkurencji. że tendencji Stowarzyszeniowej. 3Ż4 3Ż5 . Z sieci hoteli i gospodarce narodowej. gigantycznego rynku zachodnioeuropejskiego. Pod względem standardu świadczonych usług hotelarskich istnieje jeszcze znaczne zr żnicowanie między poszczeg lnymi krajami.in. Uznanie turystyki biznesowej za produkt markowy w polskiej turystyce stanowi ważną przesłankę og lną przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze usług hotelarskich. Jednocześnie rozut j ruchu turystycznego. Sieć hotelarstwa hiszparskiego tworzą gł wnie przedsiębiorstwa i zakłady rodzinne stosunkowo wolno modernizowane. Wielka Brytania dysponuje potencjałem usług hotelarskich rzędu 900 tys. W znacznie zadłużonym sektorze hotelarskim zmiany przejawiają się gł wnie w doskonaleniu strategii handlowej. Na tle poczynionych uwag o rynku hotelarskim w świeciei w PolSce warto om wić Za ptasąbranzową (. os b. Hotelarstwo w tym kraju. w wyniku kt Ę np. Wsp łzależność rozwoju turystyki i hotelarstwa staje się coraz większa' co przynosi korzyści turystom jedna stanowi własność paristwa. ł Żek. świadomych skutk w tej konfrontacji na rynku turystycznym. kt re wywierają istotny wpływ na rynek hotelarski. Modernizację i rozw j hotelarstwa obserwuje się r wnież w Portugalii. gdyż 507o jednostek hotelarskich ma z reguły mniej niż 10 pokoi. iwsiach. narzaca konieczność przygotowania warunk w do konfrontacji wszystkich system w hotelowych. Stworzenie w 1993 r. wywoływanego licznymi czynnikami społeczno-gospodarczymi i politycznymi. ponieważ turysty_ ka jest źr dłem 107o dochodu narodowego i daje zatrudnienie około 200 tys. rysującej się w grupie małych i średnich przedsiębiorstw. we wprowadzaniu informatyki do zanądzania przedsiębiorstwem hotelowym oraz system w rezerwacyjnych. Potencj ał usługowy hotelarstwa zachodnioniemieckiego ł zek. ściowo udziałem poszczeg lnych land w. W strukturze rodzajowej znaczące miejsca zajmują pokoje gościnne i kempingi. W tym względzie wyjątkowy wysiłek jest podejmowany w zakresie szkolenia kadr hotelarskich.. Wyraza Się to m.Dla większości kraj w europejskich hotelarstwo jest ważnym sek_ torem gospodarki i cechują je pewne wsp lne prawidłowości:znaczne koszty stałe. iż rozvł j hotelarstwa we wszystkich jego odmianach warunkuje aktywnośćwsp łczesnego społecze stwa. liczące ponad 130 tys. Promocja wy znacza- hotelarstwa jest czę- og lnie mozna powiedzieć. aby dor wnać do poziomu europejskiego pod względem promocji usług hotelarskich i poziomu obsługi. że r żnorodny zachodnioeuropejski sektor hotelarski jest konfrontowany z jednakowymi czynnikami koniunkturalnymi' Gł wny wysiłek kieruje się na unowocześnianie metod pracy. Cechą charakterystyczną hotelarstwa włoskiego jest przeprow adza' na od lat restrukturyzacja. hoteli i 800 tys. towarzyszy nowe podejściedo sprzedazy usług hotelarskich.Rynek Turystyczny") problemy dalszego rozwoju hotelarstwa w Polsce w najbliższym czasie.gł wnie w regionach o wybitnych funkcjach turystycznych (np. Należy stwierdzić. sieć rozbita na liczne przedsiębiorstwa oraz zakJady o zr żnicowanych wielkościach i funkcjach. zamknięto 3 tys. pozwa|ającego na swobodny przepływ ludzi. jest wzmacniane siecią pokoi gościnnych tworzonych w miasteczkach jąliczby:20 tys. ale ceny podlegają kontroli na szczeblu krajowym. Dla Hiszpanii hotelarstwo jest wyjątkowo ważne. obserwuje się znaczne wyzmierzające do łączenia się w ugrupowania na szczeblu siłki właścicieli regionalnym w celu zapewnienia promocji i organizowania wsp lnych system w rezerwacyjnych. oczywiście poza duzymi sieciami hoteli. Cechą charakterystyczną omawianego hotelarstwa jest r wniez to. Costa Brava). od L974 r. kt ry jest bardzo rozdrobniony. Lepiej sprzedaje się ofertę regionu turystycznego lub pakiet usług Zaprogramowune przez kilku oferent w niż zwykły pok j hotelowy. w czym uczestniczą wła_ dze publiczne. pobudza popyt na coraz bardziej r żnorodne usługi hotelarskie. Pod względem rozmiar w przoduje hotelarstwo francuskie. kt re udzielają temu sektorowi wsparcia finansowego. hoteli' W dziedzinie tej władze centralne pozostawiają określony margines manewru władzom regionalnym. ł żek. Duży nacisk kładzie się tu na wzrost kwalifikacji zatrudnionych pracownik w. Cechą charakterysty czną hiszpaitskiego hotelarstwa jest stosunkowo wysoka sezonowość.

..725 390 l Ż59 0l9 5 290 Ż'1'.i czterogwiazdkowych.:ii:]'sry*łił.7 tys. Budapeszt 4. Że w 1998 r.. Wieder 4 tys. gdzie noĘe się niezaspokojony popyt na usługi hoteli średniejklasy międzynarodowej. Afryka Karaiby Ameryka Środkowa 10 769 . 9). że stolica nadal utrzyma tę pozycję ze względ w popytowo-prestiżowych. za:. Monachium . Liczącym się uczestnikiem rynku hotelarskiego w kraju jest też firma sp łdzielcza Gromada.. Inwestorzy mają r wnież duże Szanse na korzystne inwestycje w stolicach wojew dztw. r92 1 470 857 898 56'.. Hotele trzygwiazdkowe wykazywaŁy 55vo.i dwugwiazdkowe do 407o wykorzystania potencjału usługowego.in' takie jak Hilton. o sukcesach polskiego hotelarstwa będzie decydować stopier zgodności jego struktury z popytem na usługi hotelowe pod względem kategorii i rozmieszczenia na obszarze kłaju.6.Hotels'' 1995. siłą rzeczy.kają w hotelach i motelach. sytuację na rynku usług hotelowych pod względem popytu. wszystko wskazuje na to. podczas gdy Berlin tys. Jeżeli chodzi o lokalizację hoteli pięcio. Novotel. obecne i aktywne na polskim rynku od ponad dziesięciu lat międzynarodowe Systemy hotelowe (Inter Continental. Accor.. Kempir ski Ameryka Ameryka P rl0 łnocna 4t 221 232 180 2 268 256 I r20 339 I r20 339 66 943 3 738 977 487 787 '719 480 i Movenpick. Korzystne zmiany na krajowym rynku hotelarskim należy też wiąz działaLnościąi programem rozwoju sieci hoteli orbis. jakości i struktury rodzajowej hotelarstwa oraz planowany rozw j turystyki. ':'' . do modernizacji obiekt w znacznie zużytych technicznie i ekonomicznie oraz do budowy nowych. Zgodnośćtę odzwierciedlają wskźniki wykorzystania potencjału usługowego. HoTELAR5TWo śWATowE NA PoczĄTKU LAT 90.i:.1. hotele trzygwiazdkowe 347o sieci. 1l. No. Średni czas spędzony w hotelach ocenia się na 5 dni. Wymienia się m. Jak widać. a takŻe przy gł wnych szlakach komunikacyjnych.:liiltl::!ffi:li. a jedno. Wedfug WTo Warszawa dysponuje 3. Należy przyjąć.2 tys. ze polskie hotelarstwo ma dobre perspektywy rozwoju. i Praga 3. ]l. 3Ż7 . we. Warto zauvłuŻyć. wiąc o atrakcyjności polskiego rynku turystycznego dla inwestycji hotelowych finansowanych przez kapitał zagraniczny' warto M Południowa t4 576 10 l 0o5 97Ż Azja P łnocno-Wschodnia zwr cić uwagę na następujące przesłanki leŻące u podstaw decyzji inoczekiwany rozw j gospodarczy w Polsce.t:l :lira:i:i :. :::i: tl:':.MAT'' 1995. ostatnie 326 lata wskazuże najlepsze wskaźniki (około 607o) osiągają hotele czterogwiazdko1ą.. struktura hoteli (900 obiekt w) według kategorii była następująca: l hotel pięciogwiazdkowy. 105-106 (cyt. s.. .. Hyatt. Źr dło:.!ołcK . pozycja sieci hoteli orbis umocni się na rynku i nadal będzie dominująca. No.5 tys. zlokalizowanych na obrzeżach miast.7 westycyjnych: Azja Południowo-Wschodnia 13 r r r r 2t1 453 657 159 417 Żl2 346 730 585 4'I2 09Ż 539 286 455 432 Azja Południowa Australia i Pacyfik Bliski Wsch d Europa Świat 3 663 Ż23 519 l0 082 4 735 2Ż9 3l9 162 1'78 326 181 9 530 248 21 540 267 r7r 123 30 683 politykę lokalizacyjną wladz samorządowych. Marriott. hotele dwugwiazdko 28?o ihotele jednogwiazdkowe 35Vo. Konkurencja sieci zagranicznych zmusza orbis. Holiday Inn. zwłaszcza pod względem dostępności atrakcyjnych działek budowlanych i warun- lt 4 918 824 333 199 Ż 6'79 002 11 194 418 k zać w wsp łpracy z samorządem lokalnym.'! w latach następnych.lllliil&_iłffi*i. dostępnośćkapitału i politykę kredytową oraz politykę podatkową. Le Maridien. W literaturze informuje się o projektach inwestycyjnych w Polsce nowych sieci międzynarodowych. pokoi. dysponująca kilkunastoma obiektami.:. Nalezy się spodziewać. że program orbisu zostanie w pełni zrealizowany.8 tys.l 614 dzą atrakcyjności prowadzonych inwestycji. Sheraton) dowo- . ZakJadając. to dominuje Warszawa. iż ten korzystny trend utrzyma się też odwiedzający Polskę turyścizagraniczni najczęściej(387o) miesz- Tablica 5.. Radisson SAS. 4 hotele czterogułiazdkowe.3:l 343 747 155 253 657 960 300 097 83 862 6'. ::::.4 5.

W praktyce spotyka się punkty: r : n wzorcowe centra informacji turystycznej. zar wno społeczne. co się łączy z danym krajem: o zabytkach. prawidłowetozmieszczenie ruchu turyStycznego w stosunku do możliwości recepcyjnych poszczeg lnych region w oraz miej scowości. organizują one wystawy lub spotkania organizator w turystyki oraz pozosĘą w kontakcie z przedstawicielami gospodarki turystycznej. UsŁucl INFoRMACYJNE 5. kształĘąc w taki spos b przeStrzenną strukturę ruchu turystycznego krajowego i zagranicznego wyjazdowego. spełniając swoje funkcje. Jednym ze środkw pozaekonomicznych ograniczających zjawisko żywiołowości rozwoju ruchu turystycznego. Podstawowym zadaniem punktu jest udzielenie bezpłatnej informacji turystycznej zaintereSowanym osobom.4. rystycznej zapewnia: I : usprawnienie obsługi turyst w. Niezbędne są r wnież zmiany w strukturze rodzajowej i organizacyjnej tych punkt w. foldery. ubiorze. Wywołuje to niekorzystne skutki. prospekty. jak Usfugi informacyjne odgrywają ważnąrolę zar wno na międzyna- i Usfugi te są świadczone przez instytucje pośredniczące w organizowaniu podr Ży oraz dostarczająspoŁecze stwu dokładnej i zwięzłej informacji o wszystkich sprawach zułiązanych z podr żą do danej miejscowości. gastronomii. Na przykład za pomocą prasy. takie jak broszury. charakteryzujące po raz pierwszy rozmiary oraz zakres hotelarstwa światowego na początku lat 90. Sprawny system informacji tu- teriały informacyjne. Zatłes informacji obejmuje cały kraj lub określony region. Ruch turystyczny w Polsce cechuje się m. w sensie unowocześnienia zbierania i ptzekazywania Żądanych informacji. 3Ż8 3Ż9 . klimacie. ośrodkiinformacji turyStycznej stosują r żne środki techniczne. mapy turystyczne. jak nalezy organizować wyprawę' aby osiągnąć pełne zadowolenie z pobytu. WPROWADZENIE rodowym. radia. ulotki. (tablica 5.4. kategorii II i III.6). usługach hotelarskich oraz transportowych. telewizji oraz filmu rozpowszechniają informacje o zaletach i wadach poszczeg lnych miejscowości turystycznych. ośrodki dyspozycyjno-koordynujące są wielostopniowe. regionu czy kraju. ptzyzakŁadowe. 5. dysponujących wiadomościami o wszystkim. co zależy od kategorii punktu. zr żnicowaną strukturą rodzajową oraz przestrzenną i nie rozkłada się r wnomiernie w czasie. popularyzujące ma|o znanę wśrd społecze stwa miejscowości turystyczne. natomiast ośrodki wykonawcze obejmują punkty informacyjne bezpośrednio świadczące usługi turystom. r r popularyzację mało znarrych region stycznych. sieć tych jednostek dysponuje też informacjami o wycieczkach miej scowych. pełnym zakresem usług. dobrą znajomościąproblematyki przez |udzi wykonujących te zadania. cenach itp. System informacji turystycznej w Polsce tworząośrodki dyspozycyjno-koordynujące i wykonawcze. jak i ekonomiczne. Są one prowadzone przez instytucje. a jednocześnie kształĘących ten ruch w społecznie pożądanych kierunkach. Instytucje te udzielają r wniez praktycz- na krajowych rynkach turystycznych. pokazy oraz stoiska o tematyce turystycznej. usługach przewodnicki ch oraz miejscach szczeg lnie interesujących. Należyte spełnianie zada przez punkty informacji turystycznej jest uwarunkowane odpowiednio rozwiniętą siecią tych punkt w. Działania w tym zakresie polegają na organizowaniu biur i punkt w informacyjnych. konkursy.l Na zako czenie warto przytoczyć zestawienie Światowej Rady Turystyki i Podr zy. a także uzbrojeniem technicznym poszczeg lnych punkt w. plakaty. Inspirują także i organizują wystawy.in. organizacje i przedsiębiorstwa oraz inne jednostki gospodarki turystycznej.1. moze być opr cz reklamy informacja turystyczna. w oraz miejscowości tury- zwiększenie zainteresowania turyst w zagranicznych Polską. Ważną rolę w systemie informacji turystycznej mają do odegrania punkty informacji turysĘcznej. ponoszące koszty utrzymania tych punkt w. ośrodki te inicjują r wnież i wydają r żnego rodzaju ma- nych rad.

Na przykład materiały informacyjne hoteli o wysokim standardzie dotyczą: Pożyteczna może też być uwaga. rystycznej. obszerny zestaw informacji turystycznej jest też dostępny telefonicznie i bezpłatnie w Szwajcarii.w stylu zachodnim''. System ten. Doświadczenie uczy. W tej grupie dokument w informacyjnych wymienia sięza: biuletyny. hoteli. 102. Stworzyły go Węgierski Urząd Turystyki.. wskaz wki doty-' I Arn7. w materiały promocyjne należy do obowipk w miejscowo właściwychurzęd w turystycznych i jednostek gospodarki turystycznej chcących promować swoje usługi25. Nie wdając się w ocenę kondycji usług informacyjnych w kraju. kowej.A. obojętnie czy rzeczywisty. czasopisma ilustrowane.Scan M-Turist'' mozna uzyska w sześciu językach informacje na temat interesującej turyStę trasy. W jej walorach społeczno-gospodarczych należy upaĘwać sensu rozwoju tej grupy usług w gospodarce turyStycznej miejscowości. JNTO rozpowszechnia broszurę informacyjn ą zawierującą listę pensjonat w . warto w tym miejscu powiedzieć. opisy tras turystycznych itp. znany pod nazwą . regionuturystycznego. Ponieważ większośćturyst w przybywających do Japonii stanowią Amerykanie. a niezbędnymnarzędziem pracy jest komputer. W Szwecji wprowadzono komputerowy informator turystyczny. je sw W Japonii aktywizacjaprzyjazd w turyst w zagranicznych znajduj wyraz r wnież w sferze informacji' Japorska Narodowa organizacja Turystyczna (JNTO) opracowała w tym celu kilka broszur o ak_ tualizowanej treści..e . Dla indywidualnego ruchu turystycznego preferowanego pruez turyst w z Zachodu Japor ska Narodowa organizacja Turystyczna rozwinęła System informacji w języku angielskim i zorganizowała sieć tzw. zwlaszcza zagr anicznej. og lnie trzeba stwierdzić. 26. Umożliwiają one dostęp do serwisu obejmującego informacje o usługach hotelarskich i informacje og lne. Klient biura informacji turystycznej.w kt rych można znaleźćZestaw obszernych informacji na temat usług turystycznych świadczonych w tym lrraju. że potrzeba informacji turystycznej występuje w kilku momentach: na etapie uściślania plan w wyjazdowych. że ich stan i skuteczność promocyjna są wynikiem braku rozwiniętych stosunk w rynkowych i strategii rozwoju turystyki. centrumkongresowego. Promocja produktu turystycznego w obrocie Tamże. obejmuje bank danych. przygotowari do konkretnej podr ży i podczas samej podr ży. zar wno w kraju. przestrzennej i czasowej ruchu turystycznego. Bąk.. że zaspokojenie tej potrzeby częSto warunkuje podjęcie podr ży turystycznej lub modyfikację planowanej trasy czy nawet już kontynuowanej podr ży. połącze statkami dunajskimi. Że zaopaĘwanie biur informacji turystycznej. że pożądany w warunkach gospodarki rynkowej system informacji turystycznej w Polsce jeszcze nie istnieje. formalności granicznych. Na obszarze tego kraju turystom słuzy kilkadziesiąt central telefonicznych systemu SINTRO. Warszawa 1990. jaki za granicą. Przykładem troski o turyst w zagranicznych i interes narodowy mogą też być Węgry. 23 s. Wykręcając odpowiedni numer' można otrzymać wyczerpujące odpowiedzi w czterechjęzykach na pytania dotyczące np.Dobra informacja turystyczna wywiera wpływ na kształtowanie się wielkości oraz strŃtury rodzajowej. 330 331 . regionalne urzędy turyStyczne i przedsiębiorstwa gospodarki tu- r : r r r sieci lub konsoĘum hoteli. . Ponadto klient otrzymuje dokumenty redagowane przez przedstawicielstwa zagraniczne krajowych urzęd w turystycznych i upowszechnione w kraju będącym siedzibą tych przedstawicielstw. S. regionu i kraju. czy potencjalny turySta. ośrodkw informacji turystycznej (TIC) w najważniejszych miastach Japonii.że są one wyposźone w bezpłatny system informacji telefonicznej.A. otrzymuje bezpłatne broszury lub foldery. Bąk23 słusznie twierdzi. miejscowości turystycznej. Warto podkreśIić.Tourinform''. od lat funkcjonuje w Budapeszcie telefoniczny system informacji turystycznej. restauracji i kuracji uzdrowiskowych. walor w turystycznych kraju. s. Warto przytoczyć kilka przykład w charakteryzujących rozwiązania problemu informacji turystycznej Stosowane za granicą.. SGPiS. foldery tematyczne. Za pomocą komputera . Moze więc być ważnym czynnikiem realizowania funkcji turystyki i narzędziem kształtowania polityki turystycznej par{stwa.Monografie 2a - z kĘami o gospodarce rynRuch Turystyczny" z.

dźwięk i tekst. W przypadku ekstranet w natomiast wykorzysĘe się te same zasady i sieci kompu_ terowe. Przed om wieniem korzyści z zastosowania techniki informacyjnej że najważniejszym elementem wsp łczesnej rewolucji technicznej są sieci. Ze następne generacje tego vządzenia będą wyznaczały kieru-' nek postępu technicznego w omawianych usługach turystycznych. W konsekwencji zwiększa się wydajnośćoraz Skutecznośćsieci. prognozę pogody. że informacja to krwiobieg gospodarki turystycznej .i interorganizacyjne. kształcenia gospodarki spowodowane rewolucją techniczną mają przemożny wpływ na rozw j wsp łczesnej turyStyki. wideo. Należy podkreślić. Il jako kręgosłup informacyjny. 5.acz$ się na początku lat 90. stanowi praca w sieci (the net work era). Nalezy przypomnieć. Łączenie danych i proces w oraz wsp lne korzystanie z nich umożliwia im opracowanie tanich oraz łatwych w obsłudze schemat w sprzedaży elektronicznej. z sieci wszechświatowej używanej . . a zatem efektywne wykorzystanie techniki informacyjnej (information technology. Rozw j Internetu. D. z użyciem standardowych metod do zabezpieczenia potrzeb wewnętrznych uzytkownik w firmy. Wynika stąd. Znacząco promuje turystykę. jest kluczem do pełnego zaspokojenia ich żąda oraz umożliwia przedsiębiorstwom turystycznym kształtowanie ofert. Zdaniem specjalist w (np. Po objaśnieniach werbalnych turysta otrzymuje. w śladza literaturą przedmiotu. programl rozrywek i spektakli. Doniosły etap rozwoju IT. a jednocześnie stymuluje rozw j tury_ styki. a także zarządzanle nimi na skalę globalną. co odzwierciedla następujące zew turystyce warto wspomnieć. umożliwiającej natychmiastowe rozpowszechnianie dokument w zawierających obrazy. obnizenie koszt w pracy. Buhalisa) zastosowanie techniki inlbrmacyjnej w turystyce jest rozległe. że prze-.in. intranet w i ekstranet w zrewolucjonizował ten etap ttraz spos b funkcjonowania biznesu. intranet w i ekstranet w polepsza komunikację między pracownikami. Synergia i mozliwośćwsp łodtlziaływania proces w. aby zwiększyć interaktywność między poszczeg lnymi organi_ zacjami a ich zaufanymi partnerami.4. Przy wykorzystaniu sieci lokalnych oraz szerszych. obejmu. Gospodarka turystyczna jest więc przesiąknięta techniką informacyjną. Wolno sądzić. Intrane ty działają w podobny spos b.Zarządzanie wewnętrzne i r specjalnie opracowane wnętrznego' związki ad hoc z partnerami z zewnątrzi zastosowanie metod zarządzania we- 332 333 . dostarczana wę właściwymczasie i odpowiadająca potrzebom klient w. Informacja. umożliwiając wydajną komunikację i integrację na wielu poziomach. XX w. Rosnące wykorzystanie Internetu. zwiększenie wydajności i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem większej liczby informacji. technika informacyjna ułatwia globalizację popytu orM podaży d br i usług turystycznych. dostarczaj ąc skutec zny ch nnzędzi umożliwiaj ących konsumen_ tom-turyStom identyfikację i zakup właściwegoproduktu. Dostarcza ona też usługodawcom niepowtarzalnych rnozliwości prowadzenia marketingu interaktywnego. że technika informacyjna umozliwiła w ostatnich paru latach ubiegłego wieku znaczne poszerzenie zakresu ofert turystycznych oraz rczbudowanie mechanizm w ich dostarczania w znacznie większym Stopniu niż w poprzednich trzech dekadach. Ponieważ stawiane pytania oraz uzyskiwane odpowiedzi są rejestrowane i mogą być opracowywanerl biuro turystyczne uzyskuje jednocześnie analizę marketingową. że w ramach Internetu można korzystać ze stron WW'W (World Wide Web). stawienie. KTERUNK| ROZWOJU TECHN|K! TNFORMACYJNEJ W TURYST YCE Praktycy gospodarczy powszechnie aważają. jako zamknięte lub zabezpieczone sieci wewnątrz poszczeg lnych organizacji.iących znaczny obszar. informacje o mozliwościach zakwaterowania. W kon_ sekwencji. dział w oraz funkcji umożliwiaj ą przedsiębiorstwom m. ciekawostki turyStyczne. kt ry l. Że IT w coraz większym stopniu wyznacza w skali globalnej obszar wzajemnego oddziaływaniamiędzy turystami a dostawcami d br i usług turystycznych. Warto przypomnieć. mnożyłysię sieci intra.czące mijanych po drodze obiekt w.iako multimedialna technika dysĘbucji. jednostkami a otganizacjaIni oraz rniędzy partnerami zewnętrznymi a konsumentami. pisemne potwierdzenie informacji. Wy_ znaczyla r wnież pewne ramy kierunk w rozwoju.2. natomiast ich dostawcom rozwijanie oraz dysĘbucję ofert. IT) jest dzisiaj podstawą jej konkurencyjności i rozkwitu.

jak i dostawc w. wynajem samochod w. Zdaniem specjalist w. r r r r specjalne Systemy zarządzania wewnętrznego i dystrybucji. ubiegłego wieku Komputerowych System w Zarządzania w Globalne Systemy Dystrybucji skutecznie pozwoliło im się przeobrazić w elektroniczne supermarkety t urystyczne. kioski. takich jak zakwaterowanie. a także scalenie wszystkich system w lokalnych i usługodawc w pod jedną nazwą firmową. Preview Travel. umozliwi to mobilnym uzytkownikom. dystrybucji 1lrodukt w. niezaleznie od ich lokalizircji. Internet Travel N Priceline. Warto podkreślić. t Tradycyjne technologie dystrybucji wspierające systemy zautomaf tyzowane: r r r centra telefoniczne. Zdaniem l). Między_ ttarodowa Federacja ds. dostęp do informacji i dokonywanie zakup w usług turyStyczttych. lnie.com). Buhalisa. W coraz większym s intranety i ekstranety są wykorzystywane przez ptacownik w danej ganizacji oraz upoważnionych partner w przy dostępie do danych my w celu wykonania zada(t. 335 rzystywano je do zarządzania potencjałem przewozowym. Narzędzia techniczne wymagają wprowadzenia ulepnzeri zwiększających ich wydajność. switchowe) dla organizacji branżl turystycznej (np. rozprowadzanie bilet w kolejowych i protllowych. Dla studiujących zagadnienia dotyczące rozwoju wsp łczesnej tu_ tystyki interesujące mogą być kierunki rozwoju techniki informacyjtlcj. przyrządy przenośne (PDA. wymuszające nową falę ewolucji technicznej w turyStyce. przyznaje. D e l l systemy Zarządzania Punktem Docelowym w Turystyce stination Management Sy stems). Wyko.niezawodność. Powstają szybkie i niezawodne sieci. Ponadto powstały Systemy Zarządzania Punktami Docelowy- . Systemy Rezerwacji Komputerowej (CRS tion Systems). nowe.zdolnośćdo wsp łdziałania oraz przystosowanie do potrzeb IT i turysty. 334 tlti. intranety/ekstranety. przekształcenie na początku lat 80. że wielką rolę w zakresie odegrały lotnicze Systemy Rezerwacji Komputerowej. Zaaułansowana technika szyfrowa podniesie poziom bezpiecze stwa w Internecie oraz dostarczy pewttych system w finansowych na potrzeby sprzedaży elektronicznej. pewne S opracowane aplikacje zarządzania wewnętrznego ułatwiają organizacją turyStyczną i prowadzenie marketingu.ytkownik w ko cowych i zmniejszy liczbę wymaganych szkoler rlraz niechęć nowych użytkownik w. podkreślaj ąc rosnące nie techniki informacyjnej w turystyce. Rozw j interfejs w typu klient-serwer zwiększy możliwości uż. W związku z tym warto przypomnieć. że np. kt rych celemjest udostępnianie rozbudowanych aplikacji oraz internetowych prezentacji wideo. systemy zarządzania wiedzą. automatyzacja biura.Sieci i otwarta dystrybucja: r r r r bazy danych. THISCO i WIZCOM). polegającą na włączeniu wielu usług turystycznych. Computer Reserva. rozrywka oraz inne świadczenia tury_ styczne. ] I Systemy Dystrybucji Globalnej (GDS Systems). Światowa Organizacja Turystyki. Techniki Informacyjnej i Turystyki przedstawiła ten problem następująco.że stopniow o rozszerzano geografi czny i operacyjny zasięg działania Globalnych System w DysĘbucji przez integrację horyzontalną z innymi systemami lotniczymi oraz przez intcgrację pionową. ( rInternet og dia. internetowe programy pomocnicze/narzędziowe (np. Travelocity. Natomiast s zarządzania wiedzą umożliwiają organizacjom zdobycie informacji temat ich funkcji oraz gromadzenie wiedzy w zakresie sposob w wiązywania problem w i spornych kwestii. Przenośne komputery i koltlćlrki wspierają struktury oraz metody sieciowe.). WAĘ GPRS itp. Podstawą omawianych zmian jest integracja sprzętu i oprogramowania komputerowego oraz inteligentttych aplikacji przez sieci i zaawansowane technicznie interfejsy dla użytkownik w. CD-ROM-y. a następnie do ekspansji w turystyce globalnej. wymaganych zar wno przez turyst w. kt rych celem jest dostarczanie zintegrowanych rozwiąza dla punkt w docelowych oraz małych i średnichprzedsiębiorstw turystyczttych wyłączonych z gł wnych system w. - Global Distributioi aplikacje przełączające (tzw.

Wykorzystanie techniki informacyjnej w turystyce powinno zdaniem specjalist w stworzyć organizacjom turystycznym i obszarom docelowym możliwościzrewolucjonizowania sprzedaży elektronicznej oraz ułatwić odniesienie korzyścii uniknięcie negatywnych zjawisk zwiryanych z istniejącą konkurencją. Rozw j interfejs w oraz systemu Windows spowodował. Kierunki rozwoju. intranety i ekstranety (w celu połączenia wszystkich uzytkownik w i dostawc w). doświadczeni i wyrafinowani turyści w coraz większym stopniu poszukują informacji o bardziej egzotycznych punktach docelowych. oraz potrafią funkcjonować w wielokulturowych w turystycznym punkcie docelowym. kt re stały się możliwe dzięki technice informacyjnej. to: 337 i wymagających środowiskach zagranicznych. motywacje i pragnienia. a kt re zwiększają satysfakcję turysty-klienta. a takŻe finansowo ofert oraz przejawiającego chęć uczestnictwa w doświadcze_ Rozw j transakcji elektronicznych. Konsumenci-turyści . Dodatkowo. zaplecza turystycznego oraz mozliwych działart oczekują nie tylko korzystnej ceny usług. wymusi przeobrażenia w gospodarce turystycznej oraz wprowadzi nowe metody działarua. systemy dostarczania rozrywki na po_ kładzie samolotu lub w pokoju hotelowym. Technika informacyjna w coraz większym stopniu umożliwia dostęp do niezawodnej i dokładnej informacji oraz dokonywanie rezerwacji ptzy minimalnym nakładzie czasu' pieniędzy i wyeliminowaniu innych niedogodności spotykanych w układzie tradycyjnym. turyścipochodzący z kraj w świata. lecz takŻe efektywnego wykorzystania swego czasu w trakcie wszelkich kontakt w z organizacjami turystycznymi. Warto przypomnieć' ze satysfakcja klienta zależy w dużej mierze od dokładnościi og lnej klarowności określonych informacji na temat dostępności danego miejsca.kt re są gł wnymi generatorami turystyki. kt re umożliwiły niespecjalistom korzystanie z komputerubez żmudnego szkolenia na temat każdego programu lub interfejsu. stosowanie symulacji i przetwarzania danych statystycznych polepszy jakośćinformacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji oraz umożliwi organizacjom turystycznym przyjęcie bardziej proaktywnego podejścia do problem w zaruądzania i marketingu. Buhalis podkreśla. Duze per- będzie wykorzystywany coraz bardziej na rozwijanie własnych zainte- Nalezy zauważyć. telewizja cyfrowa oraz Internet. że rozut j nowej techniki informacyjnej. oraz pragną autentycznych doświadcze . Chcą oni kupić produkty. Z litentury przedmiotu wynika. zindywidualizowanej i uaktualnionej informacji. W przyszłościczas wolny 336 bardziej efektywne zarządzanie informacjami oraz umożliw ią otganizacjom i konsumentom-turystom wykorzystanie zdobytych informacji. mającego coraz więk_ szą wiedzę i poszukującego wyjątkowo korzystnych czasowo. Ewolucja techniczna w turystyce jest źr dłem nowych możliwości w sferze popytu i podazy na rynku turystycznym. oszczędzają ich czas i zwiększają skuteczność. a zwłaszczalnternetu. Wreszcie. często całkowicie traci cierpliwość. Kluczową rolę ma odgrywać zapewnienie elastyczności przy wyborze dokonywanym przez turystę oraz w procesie świadczenia usług. że te kierunki ewolucji technicznej będą wspierać spektywy ma turystyka kulturalna. przenośnekomputery. Stąd WTo słusznie utrzymuje.niach o specjalistycznym ukierunkowaniu. Warto podkreślić. Automatyzacja biura i pełna integracja biur obsługi bezpośredniej turysty oraz obsługi pośredniej(zaplecza) podniosą wydajnośći skutecznośćich działania. Każdy turysta bowiem jest inny. ułatwił ukształtowanie nowego turysty. ma niepowtarzalne doświadczenia. szczeg lnie dzięki wprowadzeniu telewizji cyfrowej. podr zują dużo. planując podr Że. Przykładowo. ze kluczem do sukcesu jest szybka identyfikacja potrzeb konsumenta oraz pozyskanie potencjalnych klient w Za pomocą całościowej. takie jak zakup bilet w online czy obniżka prowizji. Nowi. podkreślasię' że dostęp do sieci umożliwiają: kioski internetowe. kt re mogą zaspokoić ich specyficzne potrzeby i Życzenia. Wsp łczesny turySta coraz mniej jest skłonny czekać lub tolerować jakiekolwi ek op źnienia. ze stały się one dostępne dla większości pracow_ nik w w organizacjach turystycznych oraz konsument w. dysponują umiejętnościamilingiwistycznymi i technologicznymi resowa oraz dla potrzeb rozwoju osobistego i zawodowego.że najbardziej znaczącym kierunkiem rozwoju techniki informacyjnej w turystyce w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku był rozw j interfejs w przyjaznych dla użytkownika. Po prostu podnosi ona jakośćusług turystycznych oruz ptzyczynia się do zwiększenia satysfakcji turysty. D. ze korzystanie z techniki informacyjnej w turystyce jest napędzane ptzez wztost i złożoność popytu turyStycznego oraz silną ekspansję i wymyślność produkt w turystycznych. czyli podaz skierowaną do segment w minirynkowych.

lecz także z faktem. automatyzacja nużących zada operacyjnych (np. że duzy odsetek konsument w ma dostęp do Internetu wydobywaniu danych.7). programom lojalności (np. operator telefonii wita gościapo nazwisku. preferencje w zakresie produktu). przekonanie konsument w' ze mogą uzyskać informacje na temat produkt w i usług. ze na rynku informacji turystycznej opr czjednostek gospodarki turystycznej pojawiaj ą się coraz częściejfirmy pośredniczące. Specjaliściuważają. coraz powszechniejsza redukcja barier językowych dzięki rozwijaniu interfejs w. indywidualne podejście do klienta w świadczeniu usług (np. dzięki gromadzeniu danych z wszystkich transakcji i kontakt w o charakterze informacyjnym. działające z wykorzystaniem odbiornika telewizyjnego i łatwe w obsłudze dzięki uproszczonej klawiaturze. Wykorzystują one Komputerowe Systemy Rezerwacji oraz Globalne Systemy Dystrybucji i dostarczaj ą odpowiednich interfej s w klientom zaintereSowanym rezerwacją produkt w turyStycznych za pośrednictwem InZmienia Się tez gwałtownie struktura wydatk w internetowych na świeciew sensie poszerzenia r znorodności produkt w turystycznych. dodanych wartościach (np. okoliczność ta zrewolucjonizuje handel internetowy i umożliwi rozw j masowego rynku cyfrowego. więcej informacji i większy wyb r dla klient w. i funkcji organizacji turystycznych. kt rymi są zainteresowani. zgodne z osobistymi preferencjami i postawami.7. co potwierdza rosnącaliczba subskrybent w. integracja wydział w W literaturze przedmiotu podkreśla się. wiążąca się ze skłonnością cji turystycznych do proponowania ogromnych opust w cenowych na wybranych kierunkach. służąca lepszej obsłudze. Penetracja Internetu w USA jest znacznie wyższa niz w innych krajach. lepsze rozumienie potrzeb.r I I I łatwe w obsłudze odpowiednie interfejsy. ze nastąpi dalszy rozw j handlu elektronicznego na potrzeby turystyki i przewidują zmiany w jego strukturze. kt re sięgają po korzyściz rewolucji na rynku turyStycznym. zr żnicowanie usługi. i specjalne promocje last minute (z ostat- I I niej chwili). Buhalisa. a takze wzrost Sprzedazy internetowej usług hotelarskich i rezerwacji przezInternet. Na rynku amerykar{skim kreślisię'kilka kierunk w rozwoju turystyki internetowej. oparte na interakcjach badawczych oraz ka to z faktu. Warto dodać. Wypływa stąd wskaz wka dla podmiot w gospodarki turystycznej. służących wszystkim rynkom docelowym. Zdaniem D. Interfejsy przyjazne dla użytkownika. i może znajdować informacje adekwatne do swoich zainteresowar tury- . oraz dzięki automatycznym tłumaczeniom. obroty ze sprzedaży produkt w turystycznych przez Intemet zajmljąw USA drugie miejsce. na podstawie wiedzy zebranej dzięki tzw. organizaelastyczność w ustalaniu cen. a kelner zna jego upodobania kulinarne). a nie oparte na segmentacji społeczno-demograficznej. dokładne i znacznie bogatsze badania marketingowe. że w przeciwier stwie do wielu kraj w europejskich lokalne rozmowy telefoniczne w USA są bardzo tanie. rozwlj telewizji cyfrowej skutecznie wprowadzi Internet do większościdom w. Dostępne informacje statystyczne wskazują na gwałtowny wzrost liczby konsument w internetowych na świecie (ablica 5. Większośćużytkownik w Internetu to wykształceni profesjonaliści. polepszenie obsfu gi konsumenta dzięki zmniej szeniu biurokracji. usługi o nowych. wymeldowanie gościa z hotelu odbywające się w pokoju dzięki systemowi TV). 339 stycznych. co potwierdza tablica 5. Wyni338 ternetu. dostosowanie produktu do potrzeb klienta indywidualnego i stosowanie marketingu zindywidualizowanego skierowanego do konkretnego klienta. Wiąże się to nie tylko z wysokim standardem Życiaw tym kraju i stosunkowo niską ceną Sprzętu elektronicznego. Warunkiem zaspokojenia tego rosnącego popytu i utrzymania się na rynku turystycznym jest wykorzystanie przez gospodarkę turystyczną nowej techniki informacyjnej oraz rozszerzenie wsp łdziałaniaz rynkiem. po produktach komputerowych. wymagania odnośnie do diety. by inwestować w swoją obecnośćelektroniczną i zutiększać jej zakres. umożliwią szerokim rzeszom ludnościbezpośredni dostęp do pożądanych organizacji turystycznych. kanały rozrywkowe lub informacyjne na pokładzie samolotu lub w pokoju). Że Internet wciąż się rozwlja. kt rzy często podr zują.

4 1. Powinno to umozliwić większe zaangużowanie się w planowanie własnych podr ży.l 0. Korzyści zrozwoju techniki informacyjnej w turystyce będą teżwidoczne w sferze bezpiecze stwa transakcji oraz gwaruncji jakościusług i informacji.1 Ameryka Łacirlska Szwecja Francja 2. og lnie mozna więc powiedzieć. a także umozliwia polączenie sieciowe.7 1.1 Australia Norwegia Hiszpania 6. ChociaŻ konsumenci nadal obawiają się podania szczeg lowych danych dotyczących karty kredytowej przez Internet. d. Trzeba dodać. biur podr ży i turoperatoltiw. W związku z tym. że choć w Internecie i turystyce międzynarodowej dominuje język angielski. . ()t ż rozw j Internetu daje szanse zaistnienia na rynku elektronicznym rr'lwnież tym drobnym organizacjom turystycznym oraz punktom doce_ tatni. zat wno z konsumenjak i z partnerami handlowymi. Zaawansowane techniki szyfrowania. chyba Że wykorzystają one tlttt"zędzia oraz unowoc ześniąmetody działania. LICZBA UZYTKOWNIKOW INTERNE|U W WYBMNYCH KMJACH/KONTYNENTACH (1998 R. przedsiębiorcy pełni nowatorskich pomysł w. ze Internet umożliwia konsumentom tworzenie i zahtlp opracowanych we własnym zakresie program w podr ży.2 4. W ostatnich latach zwiększył się udział w obrotach interne.2 20.4 15.8 2. przylzltlśćbiur podr ży staje się dyskusyjna.7. Będzie to oczywista korzyśćdla przyszłego konsumenta na rynku turystycznym' Postęp techniki informacynej w turyStyce niesie duze mozliwości oraz wyzwania dla małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych rlraz punkt w docelowych. atrakcyjności cen dla turyst w dysponujących wolnym czasem. Doświadczenie uczy.0 1. Doświadczenie uczy. Brytania 5ą 7. menci będą poszukiwać zindywidualizowanych doświadczer{ i tyczności. lc biura turystyczne są największymi maklerami usług turystycznych.) USA Japonia 164.0 62. wynajmu samochod w i reklamy internetoJ wej. Zdaniem specjalist w 341 i autentyczne produkty niszowe. Gł wnym powodem wprowadze niŻenia prowizji płaconych pośrednikom turystycznym dzięki średnimpowiązaniom z konsumentami.1 Niemcy W. W tym okresie wzrosły też obroty bezpośrednie przy sprzedazy inj ternetowej usług turystycznych.9 0.5 Afryka 0.07 Bilety lotnicze stanowiły 90vo wszystYjch sprzedanych przez In produkt w w 1996 r.0 0. Przede wszystkim konsument-turysta skuje coraz więcej informacji. wprowadzane pioniersko przez firmy obsługujące karty kredytowe. oczekuje się. jeślizdołają nych i punkt w docelowych. to coraz częściej pojawiają się nowe natzędzia adresowane do turyst w. doceniający siłę nowych medi w rlraz kreujący i wspomagający swoją obecność na rynku elektronicz1lr'zedstawić turystom niepowtarzalne ttym.3 4. Jakościowe przemiany w technice informacyjnej są źr dłem kich korzyścidla turyst w. będą mogli wsp łzawodniczyć na r wnych prawach nawet z większymi konkurentami. Warto tez nadmienić.8 0. przy oferowanej j 340 Wreszcie należy zwr cić uwagę na konsekwencje rozwoju techniki irrltlrmacyjnej dla pośrednik w podr ży. d. autolnatyczne tłumaczenia czy regionalne Strony w języku lokalnym. Będą oni tez konkurencyjni. Zdaniem specjalist w.. że więcej informacji i ostrzejsza konkurencja łają obnizenie cen oraz umozliwią dokonywanie zakup w in wych. następnie ich udział w obrotach zmalal do 737o w 2002 r. np.2 5. kt rzy nie posługują się tym językiem.2 1. że na og ł większość tlostawc w usług i d br turystycznych to drobne firmy. Ułatwi to dostawcom sprzedaż zagrożonych niewy produkt w i maksymalizację zysk w. co ułatwią im nowe narzędzia oraz popruednie doś nia. kt re mogą llrieć duże trudnościmarketingowe w promowaniu swoich produkt w ltlwym.0 4.l' towych usług hotelarskich. wiedzy na temat produkt w t bezpośredni ej sprzedaży internetowej usług turysty czny ch est chęć j w skali globalnej i konkurowaniu z większymi rywalami rynkowymi. Że z czasem zmniejszą się obawy o bezpiecze stwo transakcji internetowych. ze Internet zmieni też ich rolę. zwiększają systematycznie zaufanie konsulllenta-turysty.Tablica 5.

m. oraz handlowych. Naturalnie. kierując się poziomem koszt w. jako że coruz więcej konsument w kupuje produkty turystyczne bezpośrednio u dostawc w tychŻe d br. TUI. wykorzystu- jego obsługi.. Leisure and H. gdzie większośćpośrednik w oferuje swoje usługi doradcze.od kształtowania produkt w turystycznych. polegających na sprzedaży produkt w kulinarnych. jw. mających na celu uzdatnienie pro- nych z biur rezerwacji w jednostki menedzer w i doradc w podr ży. Rudeckiego . dukt w spożywczych do konsumpcji. Firma ta Przykładem takiego rozwiązania jest działalność przekształca skutecznie swoje interfejsy. Natomiast podr żujący w Sprawach zawodowych lub z dużączęstotliwością. Trends in Information Technology and rourism. tworząc wysokiej jakości zindywidualizowane plany podr ży. Buhalis lwaŻa. będą prawdopodobnie korzyśtać ż usługodawc w internetowych.. nadal będą kupować produk- 343 . W świetle trend w stosowania techniki informacyjnej w turystyce.in. s. Zdaniem H. inwestowania w zasoby ludzkie. przy zapewnieniu warunk w 2 Przy opracowaniu tego punktu obszernie korzystano z pracy D. właściwewyposażenie. ty turyStyczne. jakie daje wsp łcześnietechnika informacyjna w turyStyce.Buhalisa. Waga usług gastronomicznych świadczonych turystom wymaganie zapewnienia warunk w konsumpcji na miejscu. Gastronomia jest ważnym czynnikiem stymulującym rozw . utrzymuje klient w i rozszerza rynki na skalę międzynarodową. Zdaniem D. Ważną rolę w osiągnięciu sukcesu przez przedsiębiorstwa turystyczne i punkty docelowe otaz zapewnieniu konkurencyjności przy wykorzystaniu narzędzi techniki informacyjnej w bieżącym wieku będzie odgrywał intelekt26. Trendy te są od lat widoczne w turystyce biznesowej. Literaturaza|ecapośrednikom podr ży zwiększenie podstawowych kompetencji oraz skoncentrowanie się na roli doradc w podr zy.5. r wnież dodające wartośćdo doświadczeniaturystycznego podr żnego. Podkreśla się też konieczność użycia wysoce specjalistycznych narzędzi techniki informacyjnej w celu zwiększenia wartości produktu turystycznego i redukcji koszt w ponoszonych przez turyst w-klient w.4741. . jeżeli pośrednicy nie dodadzą wartoścido produktu turyStycznego. kt rzy niezbyt częSto' podr zują. pobierając raczej honorarium niż prowizję od dokonanej rezerwacji. U5ŁUG! GAsTRoNoMlczNE Pojęcie usfug gastronomicznych jest w literaturze przedmiotu r ż_ nie określane. 27 Tburism. Przykładowo. ludzie starszej generacji oraz ci wszyscy. dostarczać klientowi tar szych produkt w niż ich konkurenci. Wyjściemz tej sytuacji jest przekształcenie się biur turystycz- powinien przeprowadzić dokładną analizę swoich mocnych i słabych stron działania w celu zbudowania oferty uwzględniającej możliwości.usługę gastronomiczną stanowi zesp ł czynności: produkcyjnych. Reasumując' najnowsze nnzędzia techniki informacyjnej wymagają w turystyce ciągłych zmiart. albo. Nadto pośrednicy powinni rozvtinąć swoje interfejsy internetowe i zułiększyć w ten spos b obecnośćna rynku elektronicznym. dostarczając wiedzy specjalistycznej i oszczędzając czas turyst w. D. szkolenie kadry i usługi będą miĄ duże znaczenie w utrzymaniu konkurencyjności na rynku na dluższą metę. biura turystyczne powinny się kierować dwiema strategiami: mogą oferować wartościproduktu zr żnicowanego. Pr ba usystematyzowania niekt rych pojęć w gastronomii. io"'oju wizji strategicznej i pełnego zaanguŻowartia kadry zarządzającej. Stąd pośrednik' chcąc utrzymać się na rynku. 5. korzystając z usług pośrednik w. w: Trends in outdoor Recreation.. zwiększa więc wydajność.j turystyki bowiem wywiera wpływ na wielkośćruchu turyStycznego ijatose W definicji tej kładzie się nacisk na kompleksowość funkcji zakład w gastronomicznych. 34Ż re klienci chętnie zapłacą. za kt jąc standaryzację usług i wysoki wolumen obrot w oraz czynniki konsolidujące. Rudecki. wzbogacając go tym Samym' będą oni stopniowo tracić udziały w rynku turystycznym. Za novum w tym sformułowaniu naleiy uznać konsumpcji na miejscu"27. nr 5. Te dwie strategie mają szanse dominować w ofertach biur turystycznych. na kt rym segmencie powinny się skoncentrować. Buhalisa. że poszczeg lne segmenty rynku będą wykorzystywać r żne kanały dysĘbucji przy wyborze i zakupie swoich produkt w turyStycznych. tradycyjne biura turystyczne będą musiały ponownie ocenić sytuację na rynku i zdecydować.Przegląd Gastronomiczny" 1974.przygotowując i realizując plan podr ży.

Problem sprowadza się do doboru odpowiedniego układu środk w ekonomicznych i organizacyjnych. prZ!. Ba. gwarantu. że stanowią one substytut usług żywieniowych wykonywanych w gospodarstwie domowym turysty. iż zdolnośćusługowa zakład 'w gastronomicznych nie pełni wykorzystywana. 344 r wnież usług noclegowych. tura wydatk w oraz formy zorganizowania ruchu. Tak ukształtowana struktura zakład w gastrono_ tnicznych utrudnia przedłużenie Sezonu turyStycznego. Nier wnomierne rozmieszczenie czasowe oraz przestrzenne ruchu turystycznego nie może więc być pomijane przy programowaniu rozwoju usług turyStycznych. PodaŻ usług gastronomicznych w miejscowościach turystycznych powinna być zbilansowana Z popytem na te usługi. W efekcie tych badar mozna więc poznać og lne rozmiary rynku usług gastronomicznych oraz przedsięwziąć środki w celu jego rozszerzenia w miejscowościach turystyczpolega nych. z drugiej zaś stwarzających podstawy racj onalnej gospodarki w gastronomii. iŻ Sezonowe zakłady gastronomiczne występujące w wadliwej propoĘi do reszty sieci nie gwaranĘą odpowiedniej jakości i rozwoju świadczonych usług. kt re są często świadczone razęm z usługami gastronomicznymi we wsp lnych obiektach turystycznych. miejscowości nadmorskich czy g rskich. dania rynkowe w omawianym zakresie powinny dostarczyć podstawor wych informacji' Niezbędna jest znajomośćtakich zagadnie(l rynko. im wyzsze są koszty stałe usług. Uwaga ta dotyczy Wydaje się. regionu nadmorskiego zakłady te nie są przystosowane do świadczenia usług w okresach wczesnowiosennych i jesiennych. pociągając za sobą ujemne skutki gospodarcze. teria. puszcza|na |iczba turyst w korzystających z tych usług. zb|iżonych pod względem warunk w naturalnych. zmienność rynku i czynniki ją powodujące. wych. rl zimie. jak naturalna wielkośćpopytu na usługi gastronomiczne. iz nieporozumieniem jest nadmierny rozw j sieci gastronomicznej przystosowanej gł wnie do obsługi turyst w w okresie szczytu sezonowego. iŻ przeszkoda tajest nie do pokonania. W uzupełnieniu ściowym. np. optymalny okres uprawiania turystyki Z punktu widzenia ekonomiki i organizacji usług gastronomicznych nych ruchu turyStycznego. nie m wiąc 345 . jak czas pobytu i podr zy. Spośrd r żnorodnych problem w rozwoju turystycznych usług gastronomii należy wymienić sezonowość ruchu turystycznego. lccz takŻe koncentracja przestrzenna' Na przykład w wojew dztwie potttorskim dominuje w tym wzg|ędzie Tr jmiasto i P łwysep Helski. Ciągłość nia badar{ popytu turyStycznego pozwala na odpowiedni dob r usług' oferowanych w określonej miejscowości turystycznej. co nie ozna_ cza. Styczna danych o liczbie turyst w przybywających do innych miejscowości turystycznych. Poniewa:ż podaŻ tych usług możc być stosunkowo łatwo mierzalna. Jest to szczeg lnie widoczne w zakresie usług gastronomicznych. W warunkach np.r gł wnie na tym. Tworzą one bank informacji o rynku turystycznym' w tym o usługach gastronomicznych. Zjawisko sezonowości turystyki występuje prawie na całym świecie. W tym celu należy zbierać wiarygodne dane o liczbio turyst w przybywających do danej miejscowości według dobranych z punktu widzenia potrzeb badar rynkowych kryteri w klasyfikacyj- w Polsce wynosi 6 miesięcy. wy do realizacji stosownej polityki turystycznej jest prowadzenie bada cząstkowych. okolicznośćta nakazuje dob r stosownej struktury obiekt w gastronomicznych. Ruch turystyczny cechuje nie tylko pewna koncentracja czasowa. Znajomośćrynku usług gastronomicznych może więc stanowić punkt wyjścia do oceny rozwoju gastronomii nastawionej na obsługę ruchu turystycznego. nie ty|ko zresztą w sektorze usług gastronomicznych. można wskazać na takie kry. Przykładowo. Sezonowość ruchu turystycznego wywiera pewien ujemny wpływ na obsługę turyst w. rodzĄ i cel podr ży. Rzutuje to na ekonomikę gastronolnoże być w lnii tym silniej. w tym i gastronomicznych. maksymalnego wysiłku wy badania popytu. Nie trzeba chyba podkreślać. W praktyce jest ona przeszkodą zar wno w ilo- rrraz warunk w klimatycznych.znego kształtuje się r żnio w poszczeg lnych dziedzinach turystyki. zaspokajanie stale wzrastających potrzeb społeczllych w zakresie usług turystycznych. wzmiankowanych badar celowa wydaje się okresowa analiza staty. wysokość i strukt prowadze.ic' z jednej Strony. Powoduje ono rliewątpliwie. Skala koncentracji czasowej ruchu turysty. Warunkiem stworzenia j ednostkom gospodarki turystycznej podsta. Kon centracja w czasie tego ruchu wywołuje określone skutki ekonomiczno l i organizacyjne. Za pomocą kt rych tnożna by tę sezonowośćzłagodzić i spowodować prawidłowe fuŃcjonowanie obsługi ruchu turystycznego. jak i jakościowym rozwoju usług turystycznych.

. l nie dokładnego obrazu sieci zakład w gastronomi"rry"i w Polsce. 8. pod 346 stoł wki Punkty gastronomiczne 347 . jak kładowe ośrodki wypoczynkowe. pijalnie i lodziarnie). 1?95I 2OOO UJ$A PROCENTOWO r Restauracje Bary Zr żnicowarta sieć tych zakład w.Inaczej ona wygląda np. iż ten jest zamrożony w okresie ptzed. Podobne efekty może przyni rozwinięta i społecznie uzasadniona funkcja kulturalno-rozrywkowa kład w gastronomicznych. zakłady uzupełniające (kawiarnie i herbaciarnie. s. Jeślijako kryterium podzi zakład w gastronomic zny ch przy jmie się zakres ich działalności. Warszawa 1995. Tab l ica 5 -9. łagodzącym ostrośćspraw zwipanych szczytem sezonu' może być.in. i bary szybkiej obsługi oraz bistra i bary przekąskowe). w gł wnie przez turySt w.1995 t 2000 ZakJady og łem w tym: restauracje bary stoł wki punkty gastronomiczne dło: Rocznik Statystyczny 1995. ukształt ow aŁo zr1żnicowaną strukturę jową sieci zakład w gastronomicznych. punkty gastronomiczne (bufety. turystyki weekendowej. w Tr jmieście lub na Mazurach. Z punktu widzenia potrzeb ruchu turystycznego istotne ma trafnie ukształtowany model zagospodarowania miejscowości turystycznych. STRU KTU RA RoDzA. Dotyczy to gł wnie takich obiekt w.natężenie i podstawowe występowania (tj. Należy przy tym wziąć. Krynicy Zdroju czy w Bieszczadach. cukiernie i cukiernicze. tak jak pokazano w tablicy 5'8.jw. a z:wŁaszcza Sezonowo ść. Musi on uwzględniać gł wne cechy turystyczneg o.jak i we- Ubogie źłdła informacji ttt:go Czynnikiem istotnej wagi. STRU KTU RA RoDzAJoWA zAKŁADow GASTRONoM lczNYcH w LATACH 1992. a i czej w Zakopanem. 1troporcje w ną1rrz danej zbiorowości. zar wno między poszczeg lnymi typami zakład w. winiarnie i bary winne. Źr MaĘ Rocznik Staty- Strukturę rodzajow ą zakJad w gastronomic zny ch ujętąprocentowo przedstawiono w tablicy 5. Na podstawie Rocznika Statystyczpego 200] i Małego Rocznil<a Statystycz- statystycznej uniemożliwiają przedstawie- budzania popytu konsumpcyjnego. Sprawę tę zaostrza fakt. turystyka pobytowa. 445: ltvczny 1999. wycieczkowa. rozrywkowe i aperitif). Tab ica 5. uwzględniając rangę funkcji turystycznych danej wości. s. latach tggŻ. Wspomniany model na|eży odpowi zr żnicować. smażalnie..i posezonowym.Niekorzystnym zjawiskiem w gastronomicznej obsłudze ruchu stycznego jest zamknięty dla rynku charakter znacznej części żywienia zbiorowego. Igg5 w i 2000 zjawisko to przedstawiało się. GUs. rozwijana we właściwych porcjach. moze stanowić istotne narzędzie kształtowania kierunk w ruchu turystycznego. rozwiązania tego zagadnienia mogłyby się znacznie przyczynić do tywizacji m. oWA ZAKŁADOW GASTRoNoM lcŻNYcH W LATACH 1992. Masowe zapotrzebowanie na usługi gastronomiczne. fikacja będzie wyglądała następująco: zakłady zywieniowe (restauracje i bary uniwersalne. i zagraniczna przyjazdowa).9. piwiarnie i bary piwne. Stosowanie cowanej skali cen usług gastronomicznych stanowi wuŻny czynnik 1999 można Zaprezentować og lny stan sieci zakład w guit onottticznych. Krakowie. ich strukturę rodzajową i własnościową. 142. elastyczna polityka cen.

83.295' ekonomiczno-społeczne. Wynika z tego wniosek. Praktyka kraj w zachodnich dowioriła. Z punktu widzenia wzrastających potrzeb ruchu turystycznego istotne znaczenie ma sieć zakład w gastronomicznych.10). sTRUKTUM wŁAsNośooWA PoL5K|EJ GAsTRoNoMll LATACH 1990. może się przyczynić przyjęcie koncepcji marketingu.11). Podkreślającznaczenie usług gastronomicznych dla wsp łczesnego ruchu turystycznego. GUS. GUS. że rozvł j usług gastronomicznych znaczonych dla turyst w pozostaje w ścisłymzwiryku z sytuacją. że tylko całościowei kompleksowe rozwiązanie podstawowych problem w krajowej gastronomii na gruncie wolnego rynku moze stworzyć warunki dy_ namicznego rozwoju gastronomicznych usług turystycznych. Warszawa 2007' s. ułatwia zarządzanie firmami i stwarza duze możliwościbadar{ rynkowych. że do rozwoju usług gastronomicznych. og lnie na|eży przyjąć. Warszawa 1999' s. Wykazuje ona dynamikę rozwoju i korzystne zmiany w strukturze. Stagnacja sektora pa stwowego i sp łdzielczego' przy wysokiej dynamice prywatnej ga_ stronomii. stwarza Szansę na stworzenie zdrowego rynku usług gastro' nomicznych w kraju. Przede wszystkim trzeba podkreślić coraz powszechniejsze stosowanie informatyki w gastronomii. mozna przyjąć. 349 kiej się znajduje cała gastronomia. dostarczaj ą następuj ących informacji : zakJady gastronomiczne niające więcej niż 5 pracownik w stanowiły ty|ko l5.1l. warto przedstawić kilka uwag charakteryzujących lendencje na świeciew tym zakresie. (tablica 5. czyli do pełnego zaspokojenia potrzeb ruchu turystycznego w kraju. GAsTRoNoMlczNE w BAzlE NocLEGowEj Liczba zakJad w gastronomicznych og łem w tym: w hotelach w motelach w pensjonatach I 675 520 160 605 sieci polskiej Interesująco przedstawia Się Struktura własnościowa gastronomii (tablica 5. iż w kr tkim czasie problem rozwoju usług turystycznych w domach wycieczkowych w schroniskach w schroniskach młodzieżowych na kempingach na polach biwakowych Ż83 103 3Ż2 266 198 w ośrodkach wczasowych w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych w zespołach og lnodstępnych domk w turystycznych tt'l 676 508 189 w kwaterach agroturystycznych w pozostałych obiektach noclegowych w tym segmencie rynku doczeka się rozwiązania. 730 Sieć zakład w i punkt w gastronomicznych obsługujących ruch rystyczny uzupełniają plac wki gastronomiczne w bazie nocleg Dane GUS-Iz9 pozvtalają na ilustrację Statystyczną tego w 2000 r. Jej mozliwości rozwojowe. PLACÓWK! R. Komputeryzacja tego sektora usług (urystycznych przynosi znaczne oszczędnościpracy. dolnoś i wielkopolskim)tt. ZakJadając pogłębienie się tych tendencji. w 28 2e Rynek wewnętrzny w 1998 i:. warunki 348 .7vo sieci og l około 6Ovo og lnej sieci w tej grupie wielkości zakład w było zlokali zowanych w pięciu wojew dztwach o rozwiniętych funkcjach stycznych (mazowieckim.w Tablica 5.1995 12000 w 2000 Tablica 5. śląskim. Wpływ ruchu tury' Stycznego na dynamikę i strukturę rodzajowo-własnościową sieci ga' stronomicznej mogą odzwierciedlać wielkośćzakład w według liczby zatrudnionych oraz struktura przestrzenna sieci. Dane GUS z 1998 r. formy własnościoraz formy organizacyjne determinują w ostatecznym rachunku zakres i tempo świadczenia usług dla społeczności turystycznej.10.małopolskim. Rocznik Statystyczny RP 2001.

gastronomia regionalna orźrz nowa kuchnia niezależnie od oferty i stylu. Rośnie więc sieć instytucji bankowych. toalety. umeblowanie. lei karskich. Stworzenie atmosfery ułatwiaj i wsp łbiesiadowanie r wniez decyduje o ekonomicznej pogastronomii. np. og lnie można powiedzieć. moze wzrosnąć liczba przyjazd w turyst w zagranicznych do Polski. gastronomia kongresowa jest dziśprzedmiotem szczeg lnego za. Nalezy dodać. jako pracochłonne i kosztowne. ujmujący i dyspozycyjny personel. muszą być na usługach gości i zapewniać im dobre samopoczucie. odpowied. W takiej sytuacji pożyteczne może być przytoczenie informacji dotyczących r żnych form bezgot wkowej zapłaty za usługi turystyczne. dekoracj a wnętrza. j adłospis. ograniczeri religijnych itp. Ponieważ wspomniany segment rynku turystycznego charakteryzuje duże zr żnicowartie siły nabywczej. Następnie Daily Queen (mrożone desery).. kt re w porozumieniu z biurami turystycznymi podejmują to wyzwanie ruchu turystycznego. W grupie znanych koncern w gastronomicznych wymienia się przedc wszystkim McDonald'sa. oparte na nowoczesnej technice infor- interesowania przedsiębiorstw hotelarskich i gastronomicznych. Dokument ten powstał w efekcie universal Federation of rravel Agents Associations) i porozumi enia za351 Na światowym rynku turystycznym w obrocie bezgot wkowym inicjatywy Światowej Federacji Stowarzyszer Biur Podr ży (UFTAA. Rozmaite polinansowych ] żnicowanego popytu uczestnik w kongres w na usługi gastronomiczne. UsŁUGl BANKoWE W warunkach stale rozwijającego się ruchu turystycznego. stymuluje popyt na usługi turystyczne i dynamizuje obroty gospodarki turystycznej. opr cz zwykłogo aktu ledzenia ma znaczenie wiele waznych element w. Roboty i komputery mają zapewnić. aby ją w tym miejscu podjąć komplekso- doskonalenie ich. że wszystkie formy usług gastronomicznych szybkie żywienie. rzlca potIzebę zwr cenia uwagi na kwestie podejmowania goścl w świetlewymagar marketingowych. Ich stały rozw j ułatwia podr żowanie. o duzej r znorodności motywacji. Problematyka usług bankowych świadczonych wsp łczesnej turystyce jest zbyt złożona. W związku ze wztastającym znaczeniem turystyki kongresowej rozwoju koncern elementy recepcji są uzupełniane o czynniki ludzkie: wzorowy i sympatyczny gospodarz. wo. hotelarza. Zwraca się dużą uwagę na zaspokajanie zr trzeby turystyczne wywołują z kolei powstawanie nowych instrument w i nych powinna zadośćuczynićwszystkim gustom tej klienteli. oraz Wendy's (hamburgery). że w sieciach gastronomii szybkiego żywienia dokona się rewolucja techniczna. należy się dostosować do wymagar diet szczeg lnych. stauracji. Domino's Pizza Inc. W większości kraj w świata jest on traktowany jako najlepszy instrument płatniczy na rynku turystycznym zat wno dla biura podr zy. .. Te 5. szyld ro. posiadaj ąc ego przeszło dziesięciotysięczną sieć restauracji na całym świecie. . Tworzenie w Polsce rynku konsumenta usług gastronomicznych na. przystosowanie oferty do typ w klienteli. demograficzne itp.obsługa masowego turysty stworzyła podstawy do dynamicznego w gastronomicznych. kulturowe. W dalszej kolejności Są notowanc KentucĘ Fried Chicken (pieczone kurczę) dwie filie Pepsi-Coli wymienia się sieci: Burger King (hamburgery). iPizza Hut. w tym o wyrafinowanych gustach. macyjnej. 350 lunkcjonują rozmaite dokumenty podr żnicze' IJważa się przy tym. Trzeba tu zwr cić uwagę na koniecznoś myślności kontakt uwzględniania tzw' psychologii recepcji w restauracji. usfugi bankowe nabierają wielkiego znaczenia. należą do przeszłości. Jest to tym bardziej istotne. obecnie podkreśla się wzrastające znaczenie w tych operacjach fi_ nansowych Światowego Voucherą Podr żniczego World Travel Voucher (wTV). wyspecjalizowanych pod względem szybkiego żywienia. właściwy stosunek jakości do ceny. podaż usług gastronomicz. nio zbadane. restauracja tradycyjna. żo tzw.jak i dla klienta. Poza wspomnianymi organizacjami amerykar skimi wysoko notowane Są koncerny europejskie: francusko-holenderski Multi-Atsa] Food i włoski New Food Trend Corporation. Przedsiębiorstwa te tworzą sieci zakład w gastronomicznych o zasięgu narodowym i międzynarodowym. Chcąc uwzględnić potrzeby żywieniowe uczestnik w kongres w. przygotowywanie posiłk w oraz obsługę w o połowę kr tszym czasie i redukcję dotychczasowych koszt w o połowę. że czeki podr żnicze oraz przekazy zagraniczne. Uważa się.

3). tęchnicznego punktu widzeniakarta płatnicza to kawałek plastiku mm. emblemat instytucji emiĘącej kartę' symbole typu karty. System voucherowy zapewnia też klientowi utrzymanie w mocy rezerwacji miejsc w hotelu do godziny 12. w niekt rych trajach europejskich. lecz w por wnaniu z WTV ma mniej zalet. Należy dodać. zar wno jeślidotyczy to systemu elektronicznego. System kart płatniczych w założeniu ma ułatwiać turystom podr żowanie po kraju i po świecie. Na czoo wymiarach 54 mm na znajdują się następujące dane: łowej stronie karty Zr dło: S. Zasady dokony' wania płatnościsą jednakowe na caĘm świecie. letą tego nowoczesnego środkapłatniczego jest to. Hamburg Z 8 r l r r r numer karty. nazwisko i imię właścicielakarty. 1992.Światowego Stowarzyszenia Jest on preferowany Podr zy (world Association of Travel Agents). jw 353 .2.wartego przez nią z jedną z największych instytucji kredytowych Rysunek 5.3. Rozr żnia się dwa systemy płatnościspotykane przy zapłasie za pomocą karty: trzyczęściowy system płatności (rysunek 5'2) i dwuczęściowy system płatności(rysunek 5. choć nio jest to regułą. Rylunek 5. Natomiast na odwrotnej stronie zawsze widnieje podpis właścicielaoraz często jest umieszczony pasek magnetyczny' Spos b posługiwania się kartą jest bardzo prosty. nie musi mieć przy sobie znacznej ilościgot wki. Jej posiadacz jest sta' 35Ż zapłata Żr dło: S. w związku z czym zbędna się staje potrzeba ne- zapłata gocjowania indywidualnych porozumier kredytowych. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. jego konto zostaje obciązone dopiero po pewnym czasie. TPZYczFsoowY sYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Rachunek świecie(CITICORP). 8. Nalezy dodać.00 następnego dnia po planowanej dacie przyjazdu. karty. w katżdym z tych system w odbywają się transakcje między właścicielem. Światowy Voucher Podr żniczy jest rekomendowany jako optymal_ ny środekregulowania należnościza usługi hotelowe' transportowe' wynajmu samochod w oraz podobnych świadcze na rzecz tury sty' Za.jest a le zdolny do zapłaĘ. że w systemie dwuczęściowym emitent tarty. s. okres ważności jednocześnie jej akceptantem. czasu zapłaty i funkcji. Oferuje on np' hotelarzowi uregulowanie rachunku natychmiast po udzieleniu usługi turyStycznej. Karty płatności można klasyfikować według trzech kryteri w: obszar w akceptacji. Sch<ichle. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. Schłjchle. że jest gwarantowany w skali światowej. zrobiona z polichlorku winylu. W obrocie płatniczym na rynku turyStycznym obserwuje się coraz większą popularnośćkart (Iegitymacji) płatniczyc . akceptantem a emitentem karty iłutniczej. DwuczĘśoowYsYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Usługa Przedłozenie karĘ Rachunek Na karcie może być r wnież umieszczona llazwa banku. System ten funkcjonuje w USA i Japo- nii na zasadzie wyłączności. ze na rynku turystycznym funkcjonuje też konkurenBiur cyjny sysiem voucherowy WATA . jak i mechanicznego.

gastronomiczne lub za wynajem samochod w.Według kryterium obszar w akceptacji karty płatnicze dzieli się na uniwersalne i specjalne. odgrywając rolę instrumentu marke_ tingowego. Właścicieltakiej karty w zależnościod swojej wiarygodnościpłatniczej moŻe nieograniczenie bądź w określonych granicach płacićbezgot wkowo. gdri"k edytowa_ nie trwa maksymalnie. debetowa czy charg" cord. w pionie PKo BP obejmuje ponad I50O urządze (2002 r. z kt mu poo|i*aną umorym wę na okolicznośćkorzystania z jego karty. Jest to jednak określenie niewłaściwe. Karty uniwersalne' nazywane też międzynarodowymi. Funkcja kredytowa przeiawia się także. aąaź poźa tymi godzinami w tzw.atrchmiastbądź po paru dniach pobiana z konta właściciela !e karty. Według kryterium czasu zaptaty karty płatnicze dzieli się na kredy_ towe i debetowe. W Polsce sieć bankomat w np. w USA i początkowo miały zastosowanie jako środekplatn\czy w gastronomii. Według liter. Funkcj a ta przejawia się najsilniej w przypadku kart kredytowych. Użytkownikowi karty kredytowej zostaje udzielony w określonym zakresie pewien kredyt' W ramach tego może on doko_ nywać zakup w bezgot wkowych. Najbardziej znane karty uniwersalne to: VISA. wobec kt rych nie przewiduje się opcji kredy_ towych. Funkcja taprzeczy samej idei powstania karty płatniczej jako środka mającego got wkę. śnuoują" sw j podpis na rachunku. często we wsp łpracy z r żnymi bankami' Mogą być stosowane zar wno przy płaceniu np.tury poriocą t urty VISA można pobrać got wkę w kilkuset tysiącach oli"n"t bankowych "u i w ponad 100 tys. linie lotnicze. Karty płatnicze moŻna r wniez klasyfikować według pełnionych funkcji. albo spłaca daną kwotę w ratach wraz z odsetkami. Umozliwia ona posiadaczowi karty zakup towar w i usłu!. Pozwalają one na uniwer_ salne zastosowanie na całym świecie przy płaceniu za towar lub usłu_ gę. Natomiast w przypadku kart pośrednich autoryzacja następuje od razu przy przedłozeniu karty. Jest ona ściśie uzal*ezniona od rodzaju karty. norpadku kart debetowych. w podr zach prywatnych oraz służbowych. Istnieją dwa rodzaje kart debetowych: bezpośrednie pośrednie. regionalny. Karty te noszą nazwę wydającego je przedsiębiorstwa. lecz w ograniczonym zakresie. optima wyda_ w ana przez American Express. Eurocard. W grupie funkcji podstawowych występuje runtc. W odr żnieniu od kart uniwersalnych karty specjalne mają ograniczony obszar akceptacji (np. Z reguły raz w miesiącu właściciel takiej karty otrzymuje rachunek z wykazem wszystkich transakcji. o funkcji tej nie moznr m wić . czy jest to karta kredytowa. i Przy bezpośrednich kartach_ debetowych autoryżacja oru" ptbr-ie pieniędzy zkonta właścicielanastępują w tym sźrmym czasie.rodzaj'karty.) gę w ratach w dłuższym okresie. Natomiast karty płatnicze specjalne są wydawane przez przedsiębiorstwa handlowe i usługowe' np.ponieważ w przy_ padku charge card niemożliwa jest zapłata za określony towar lub usłu354 można zaliczyć American Express i Diners Club. American Express.ia płatnicza. Do najsłynniejszych kart kredytowych należą: VISA i tzw. jak i podczas codziennych zakup w towar w pierwszej potrzeby. Czas zapłity ialezy'od. Karty uniwersalne powstały w 1950 r. klient gwarant.ato-.Laią 'u*ąpie pofr*ow banku w godzinach jego urzędowania. obecnie trakĘe się jednak tę funkcję. tzn. lokalny bądź obejmujący jedynie emitujące je sieci hoteli i dom w towarowych). Karty płatnicze debetowe nie są oczywiście kartami kredytowymi. bankomat w na świecie. Innym przykładem kart płatniczych według tego kryterium jest charge card. że w przypadku charge card właśc\cielkarty jest zobowiry'any do wyr wnania rachunku maksymalnie w ciągu 14 dni od jego otrzymania. Diners Club i inne. R żnica między charge card a kartą kredytową polega na tym. karty kredytowej może wybierać: albo wyr wnuje rachunek Właściciel natychmiast. Do klasycznych kart typu charge card wych funkcji kart płatniczych.je zapłatę wymalanei kwoty przez organizację kredytowąbądźbark. Najbardziej znanąw Polsce kartą debetową jeśt VISA wydawana przez Pekao S. a do obciązenia konta dochodzi z reguły kitka oni poźniej.A. w przypadku charge . za bilet lotniczy. Pobranie got wki jest " moziiw e bądź 355 . przez sieci hoteli' domy towarowe. gdyż po ich zastosowaniu do zaplaty bezgot wkowej dana kwota zostan. Kolejną funkcją jest funkcja kredytowa. 14 dni. Klient ma tu mozliwość wsp łustalania z_banliem pewnej opcji kredytowej w ilu ratach chce lłacić zaległąkwotę oraz jak wysokie mają być te raty. Karty te często w języku potocznym są nazywane kartami kredytowymi. bankomatach (minibaŃach). są wydawane przez wielkie' międzynarodowe organizacje kart płatniczych. Istnieje także funkcja serwisu got wkowego. usługi hotelarskie.rrd.

"pi"r"ntant w w przeszło 80 krajach. w sześciu regionach świata. niczych. że posiadacze kart płatniczych sąuprawnieni do korzystania ż usług dodatkowych.. z kt rą dane ubezpieczenie jest związane' wu'to wspomnieć.American Express (Amexco) i JCB' MasterCard (Eurocard). do jednak . rypowe tego rodzaju ubezpieczenia to: ubezpieczenie na okoliczność wypadku iamochodowego bądź1otniczego. Sony. karta firmowa dla pracownik w zatrudnionych wprzedsiębior- card. 357 caĄ. debetowa lub charge caĄ. będąc tw rcą czeku podr żniczego. Stosowanie bonifikat w nieki rych krajach ograniczone za sprawą istniejącego w nich tzw. w Japonii przez Japa- Firma American Express zwt ciłana siebie uwagę w 1891 r. VISA International jest międzynarodowym systemem płatniczym' do kt rego należy około ŻŻ tys. Emitowana przez nią karta (charge nese Credit Bureau (JCB). jest zwłaszcza rozpowszechniona wśrd turyst w biznesowych.T- Jeślichodzi o funkcje dodatkowe kart płatniczych. np. kt 'ra świadczy usługi na iynku kart płatniczych. Sławę pizyniosła ie. Mozna wreszcie m wić o funkcji prestiżu. to trzebawymienić przede wszystkim funkcję ubezpieczeniową. debetowej oraz charge bonifikat pr buje się zvłiększać atrakcyjnośći częstośćuŻyciakart płat-osiąga się to przez stosowanie pewnych zniŻek (rabat w). kt rej przylączyło się wkr rce pięć innych wiodących bank w japorskich. bez konieczności wpłacania za|iczkl). przez korzystanie zkarty płat' niczej. występując tylko pod własną nazwąi korzystając tylko z własnej infrastruktury. kiedy usługa została opłacona z uŻyciem karty.). .Samuraj''. obowiązkowe ubezpiepojazdu samochodowego pochodzącego z wypożyczalni ię' """ni" w przypaJtu niekt rych ubezpiecze można się domagać wypłaty odsztoaowania jedynie wtedy. Największy udział w rynku spośr om wionych organizacji kart 'd płatniczych mają VISA International (ponad 5O7o) oraź MasterCard (około 307o). Jej właścicielemają mozliwość otrzymania określonego kredytu pieniężnego. Do roku Ż0o2 wydano ponad miliard kart. Hitachi. ubezpieczeniowe. w trzech następujących wersjach: kredytowej. drobnych upominkach. bezpłatnych biletach do teatru i kina. nazywana przez turyst w . emitent w .Green Card" (zielona karta). obecnie dysponuje ona siecią biur podr zy i bank w inwestycyjnych na całym świecie.in. Mozna to osiągnąć m. instytucji emiĘących karty płatnicze 356 płatnicze. usługowych itp. wydana po tazpierwszy w 195g r. atakŻe system w gromadzenia określonej liczby punkt w potrzebnych jest jednak do otrzymania skromnego upominku. Ponad Ż4 mln plac wek handlowych i usługowych (np. a także wielkie sieci dom w towarowych. MasterCard działa od 1967 r. Karta ta jest wydawana w ftzech wersjach: classic card (kredytowa. Premium Card (charge caĄ oraz Business Card (pomyślana jako tzw. że dążenie człowieka do osiągnięcia określonego prestiżu w oczach innych wzrasta. Firma JCB ma swoich . Praklyka-wielu kraj w dowodzi' Że rlwnież Za pomocą pewnych stwach handlowych. IBM-Japan. prawa rabatowego. złote i platynowe American Express' a takŻe w mniejszym stopniu wszystkie inne karty Na rynku kart płatniczych występują emitenci.| inwestycyjne. Spośrd tysięcy r żnorodnych instytucji wydających karty płatnicze do największych na świecie sązaLiczane: VISA' tzw. Jest on widoczny na rynkach USA i w krajach Azji Południowo-Wschodniej. hoteli. agencji turystycznych) oraz linii lotniczych na świecieakceptuje karty płatnicze VISA. Honda Motors. złotego i platynowego) wydaje ona także kartę optima. że na zasadzie franchisingu karty JCB są też wydawane ptzez banki komercyjne. o ułatwieniach w reierwacjimiejsc hotelowych (np. Warto dodać. Klasycznym przykładem są karty stałe VISA. akceptanci i właściciele kan płatniczych. opcja ubezpieczeniowa w przypadku kart płatniczych na\eży do świadczer dodatkowych. Karty tych firm są wydawane VISA. restauracji. przedsiębiorstwa przemysłowe.. kt re mają uprzyjemniać podr ż' Można tu wspomnieć o specjalnych lożach na dworcach lotniczych.W Euro_ pie jest reprezentowana przez Eurocard. Socjologowie dowodzą.. kt re Są akceptowane w ponad 130 krajach. opr cz tradycyjnych charge cards (koloru zielonego. a takŻe w wypożyczaniu samochodu (np' rezygnacja z pobra' nia kaucji) itp. American Express pozostaje jedyną w skali świataorganizacją. obecnie obserwuje się tendencję do umiędzynarodowienia tego Systemu kart płatniczych. Organizacja JCB została założonaw 1961 r. W ten spos b karty płatnicze spełniają funkcję bo_ nifikaty.

Następnym uczestnikiem rynku są akceptanci knrt płatniczych' Ich for_ sieć twoizą przedsiębiorstwa handlowe i usługowe.liczba kart wyemitowanych przez polskie banki była szac()wana na około 500 tys.' Jeślichodzi o polski rynek kart płatniczych. odpowiedzialnośćw przypadku przyjęcia zapłaty skradzioną bądź karty w stosunku do zysku akceptant w osĘanego . a w 2OOI r. 358 359 . Wreszcie trzecim powodem.3 mln kart). w Niemczech34vo wartości transakcji). czych jest dośćzr żnicowana.ocard (3. kt rzy nigdy nie skorzystaliby z określonej oferty. restauracji. R wnież taks wkarze w miastach przejawiĄąwiększą chęć do akcep tacji kart niż ich koledzy świadczący usługi poza miastami' Cechą charakterystyczną struktury rodzajowej akceptant w ka płatniczych jest to. zegaręj. ze u podstaw wzrostu liczby akceptant w kart niczych leŻątrzy korzyści. determinują w Znacznym stopniu marże zarobkowe' prowizjach. dla ktiąo warto akcepto- s s r r Strukturarodzajowo-przestłzennasieciakceptant wkartpłatni.). 'i'e rozvłija się on bardzo dynamicznie. marŻa odgrywa ici' - Badani a podrobioną kartą (np. zar wno na s*i""i". ze względu na bliskie sąsiedztwo oiaz-stały wzrost liczby kart. co następuje. munikacji.t*ji benzynowych itp. biur podr ży.. Po pierwsze. że istnieje na świecie ponad zi mln punkt w. jest bezpieczeristwo prowadzonych operacji (brak duzej ilościgot wki w kasie. często czasochłonna autoryzacja. gdyby nie możliwość zapłaty kartą. Że ptzydatnośćkart zyciu jest wprost proporcjonalna do liczby płatniczych * "od"i"nnym jeonost"t akcepĘących plastikowy pieniądz' Szacuje się. czy akceptować kartę czą. Liczba hoteli. Szczeg lnie wysokie obroty plastikowym pie' iiąd"". że płacący kartami sąznacznie bardziej rozrzltni. to mozna powiedzieć. gdyż w momencie ny**iu transakcji nie muszą sięgać do portfela' Druga korzyść 1 Kolejnym uczestnikiem rynku kart płatniczych są ich włąściciele.że decyzję o tym. Że mieszkarcy miast mogą dokonywać bezgot wkowych zakup w w 75va sieci sklep w odzieżowych wobeo 38io siecisklip w Ę branży zloka1izowanych na obszarach wiejskich. Funkś x. Wspominając o korzyściach płynących z pizyjmowania zapiaty kartami płatniczymi." "pirłdnzy.Hamburg 1992. dziel ła sziut<i itp.notuj ą punkty zlokalizowa ne przy centrach kongresowych' tat' gowych itp. kt re podpisują umowy z emitentami do|y"rą"". Krąg użytkownik w tych łart stale się powiększa.posiadaczami co najmniej jednej uniwersahej karty płatniczej było ponaa 6 mln Niemc w. mozna stwierdzić. kt re akceptują tę formę płatności' w Europie około 6 mln. to wśr d'posiadaczy kart dominowali mężczyźni(2l3 spośr d dorosłych męzciyzn w por wnaniu z 1/3 doroslych kobiet miało międzynarodowe karty płatnicze). jak i w Polsce. Pod koniec 1991 r. wskutek niedbałej autoryzacji).o u. w Europie. kt re byĘ włac ic ielami prawie połowy międzynarodowych kart płatntczYch:"o. Jeślichodzi o kryterium płci. Na przykład zie rynku niemieckiego. .. że na rynku kart w pierwszej kolejnościaktywizujł się przedsiębiorstwa turystyczne (hotele. nie należyjednak zapominić o pewnych niedogodnościachwynikających z fakt w ujawniających się szczeg lnie jaskrawo w Polsce' atakże w mniejszym stopniu na świecie. kt re akceptują mę zapłaty tartą piatni czą. restauracje itp. Według danych Polcardu. schrichle. zbyt wolny obieg pieniądzamiędzy bankami lpo'oau3" . r" ni-eaogojności to: wia się w przyciągartlu nowych klient w. jest coraz większa. plac wek handlu detalicznego. badania wykazlją. kt re punkty akceptujące płacą emitentom kart (wyn cych np. _30 s. czy nie. okazicieli kart płatniczych. mniejsze prawdopodouie'nst. Karty kredytowe są emitowane przez osiem bank w (czerwiec 2002 r. Jest oczywiste. a w Polsce ponad 52 tys' (1998 r')' wać tę formę zapłaty. W następnej kolejności przyłączająsię do Ę sieci akcepr tant w stacje paliw znanych koncern w paliwowych' Trzeba podkreślić. Na przykład w Niemczech największe obioty notują akceptanci w dużych miastach i na obszarach wzmozone' go ruchu turystycznego.uL got 'wki w kasie). t1'7-94.ię^nu. Dominowały osoby w średnimwieku (30-49lat). *ypriy"iutni samochod w. Kąrten*ebundene ?ahlungssysteme in Deutschland. linii lotniczych. na koniec 1996 r.akceptacji kart płatniczych. przy czym największą popularnoscią "ievyi. Natbszarach wiejskich akceptacja kart należy do rzadko- wykazują. - Warto teŻ dodać. odzież sk6rzaną.) oraz sklepy ot!ru3ące artykuły luksusowe: bizuterię.vo napaou). wynikając a ze złego stanu teleko- zbyt wyg rowane prowizje pobierane od punkt w akcepĘących ną rolę. już na około t2 mln.

Karty kredytowej nie należy oddawać w obce ręce na dłużej. Nalezy żądać wydarlia dokument w błędnie wypełnionych (w przypadku omyłki popełnionej w trakcie ich wystawiania). PoniewaŻ w większościprzypadk w poszkodowanym jest posiadacz karty (przykład niemiecki).. Warszawa 1994.czytn7Vwydruk'' Reasumując. warto. organizaw Polsce. 22. Dochodzenie ewentualnych odszkodowa będzie mozliwe tylko w razie pewności. zczego w Polsce ponad 113. Przedmiotem usług pośrednicsą3l: 3I A.że z miesięcznym wyciągiem roz|icze(t. W razie podejrzenia o powstaniu nadużycia ttzeba zgłosić reklamację. Niezgodnoś ci trzeba reklamować natychmiast. i aby został wydrukowany tylko jeden egzemplarz obciążenia. W roku 2001 polskimi kartami zawatto cj ę centrum rozliczeniowo-autoryZacyjnego w o wartości prawie 305 mln USD' Liczba punkt w akcepĘących karty VISA wzrosła w stosunku do ubiegłego roku o I8. W przypadku sporu w procedurę wyjaśniającąnależy włączyćadwokata lub przedstawiciela (doradcę) zrzeszenia ochrony konsuw.9 mln transakcji Najwięcej punkt w handlowo-usługowych.54. aliczba bankomat w prawie o I57o. że przeksztahcenia polskiego systemu bankowego tworzą warunki wzrostu obrot w kartami płatniczymi. W sezonie urlopowym 2001 r. Należy zwracać szczeg lną uwagę na to. kt re nie wystawiajążadnych pokwitowar . nie p źniej niż w sześćtygodni po upływie terminu rozliczenia. Nie należy zapisywać numeru kodowego ari zdradzać go nikomu. 5 .5 mln. a jej akcjonariuszami są duże cja ta należy do największych banki polskie. Polacy wyjeżdŻający za granicę mo_ gli płacić kartami VISA w ponad Ż4 m|n punkt w handlowo-usługowych oraz wypłacać zaich pomocą got wkę w sieci ponad 762 tys' bankomat w na całym świecie. kelner). raz przechodzlła przez urządzenia .5?o. s. ak_ ceptujących karty VISA można zna|eźćw regionie Azji i Pacyfiku' W krajach Unii Europejskiej jest ich około 5. Wolną przestrze między liczbami należy przekreślaćlinią ciągłą (oł wkiem. a w krajach Ameryki Łacirskiej blisko 1. Biorąc pod uwagę rosnące |iczby uczestnik w rynku kart płatni_ czych w Polsce. Po zako(tczeniu procedury płatności kartę (identyfikacyjnQ' trzeba sprawdzić. Stymulującą rolę odgrywają usfugi pośrednickiei organizatorskie. Poniewaz obie organizac1e podzieliły rynek.W razie powstania podejrzeni a należy sprawdzić. ze konto nie zostało niewłaściwieobciązone. 154 krajach 3.7. w USA prawie 5 mln.. jakich udzielają organizacje ochrony konsument w w Niemczech. Trzeba starannie notować fakt podejmowania pieniędzy got wką zbankomat w. obie frrmy pobierają prowizję w wysokości 4.87o. punkt w. aby posiadacz taktej karty skorzystał z kilku praktycznych rad. Należy strzec karty tak jak got wki. czy zwr cono właściwą czynności personelu w trakcie wyko_ Trzebadokładnie obserwować nywania fakturowania i wystawiania dokumentu obciążenia finanSowego. Konieczna-Domariska. SGH. Usługi pośrednictwa i organirucji w rozwoju rynku tury- 36r . a także od_ bitki kalkowej (pokwitowania). i zniszczyć je. Należy sprawdzać zgodność obcią. pole manewru dla punkt w akcepĘących takie transakcje nie istnieje. Karty VISA ak_ cepĘe na świecieponad Ż4'3 m7n punkt w handlowo-usługowych. UsŁUGl I ORGANIZAC)I PośREDNlcTwA kich Na rynku usług turystycznych wa-żną. aby karta tylko 360 r r ment o ewentualnej utracie karty należy bezzwłocznie zawiadomić instytucję wystawiającą i policję.Kwota całkowita/Total''.{ n spełnia PolCard. stycznego. Prowizje te są uważane przez akceptant w za zbyt wysokie w stosunku do marz detalicznych. Drugą organizacją roz|iczającą transakcje dokonywane przy użyciu kart płatniczych jest Centrum Kart i Czek w Pekao S'A' Ponad 7o7o obrotuprzypada na PolCard.8 tys. trzeba powiedzieć. Trzeba dokładnie sprawdzić sumę wymienioną w wierszu .Ż m|n. pi rem). bo prawie 12 mln. warto na zako czenie zulr cić uwagę na wzrastającą skalę popełnianych nadużyć na rynku obrot w tym środkiempłatniczym. gdzie jest osoba obsługująca transakcję (np.

W ostatnich latach na skutek konkurencji na rynku turyStycznym. jest zautomatyzowanych. załatutiarlie formalnościpaszportowo-wizowych. żywieniowe. kt re tworzą powiązania między podmiotem turystyki a jej przedmiotem. w UsA 96va bilr podr ży 362 363 . wymuszającej specjalizację tych przedsiębiorstw. d. Kaufhof. hur_ townicy). kt re dokonują około Żl3 wszystkich booking w (rezerwacji) podr znych. politycznych. PLL . Zakses usług organizatorskich obejmuje .. Karstadt w Niemczech).. rekreacyjne itp. transportowe.Ż3-Ż4' Tamże' s. coraz wyruźniej widać rozdzielanie organizowania podr zy od pośrednictwa. Rolę przedsiębiorstw łą- wycieczki poznawcze' wiążące się z zestawem usług obejmującym r żne świadczenia na całej trasie. wypełniające np. przejęły duze biura podr zy (turoperatorzy. a ponadto zapewniająturyście3a: wygodę związanąz nabyciem usług warunkujących osiągnięcie ce- czących podmiot i przedmiot turystyki przejmują coraz częściej lokalne. sptzedaż usług wypoczynkowych (kulturalnych.. udostępniające walory turystyczne itp. biur podr ży.. sprzedaż nocleg w i dokonywanie ich rezerwacji. biur podr ży. gdyŻ kreują nowe potrzeby i kształtują je w pożądanym kierunku. Przed kr tkim om wieniem zagadnienia sieci biur podr ży oraz jej struktury na świecie i w Polsce na|eży poczynić następujące spostrzeżenie og lne. w Kanadzie zaś 3 tys. ży_ wieniowe. rywkowych). obejmujące usługi noclegowe. organizację podr ży. zlokalizowane rtteza|eżrlte od siebie. Zalety takiego pośrednictwa i organizacji są widoczne szczeg lnie wtedy. s.LoT''). sprzedaż bilet 'w na środkitransportu. Megabiur podr ży jest około Ż57o. PTTK) oraz towarzystwa lotnicze (np. noclegowe. oszczędność czasu niezbędnego do zorganizowania podr ży turystycznej.łŻ usług instytucji ubezpieczeniowych. oferty tych dużych przedsiębiorstw są sprzedawane klientom przez własne filie oraz przez pośredniczące biura podr ży' ZaIety wykorzystania istniejącej sieci sprzedazy skłoniłyr wniez domy wysyłkowe do organizowania sprzedaży korespondencyjnej imprez tarystycznych (np. roz- r r s mozliwośćwyboru odpowiedniego zestawu usług. " lamze. Rynek europejski składa się z 40 tys. Większośćto pojedyncze biura.5 mld USD na bookingach hotelowych. religij nych. kiedy turysta jest zainteresowany pakietem usług. Usługi pośrednicko_organizatorskie odgryw Ąą w ażnąrolę na rynku turystycznym. przewodnicko-pilotowe. W USA jest zarejestrowanych 32 tys. komfort 32 p sychic zny zw iązany z gw ar ancj ą usłu g. wynajem samochod w itp. konferencji. Konieczna-Domariska33 wyr żnia następujące trzy grupy pakiet w turystycznych: Organizacją podr ży i pośrednictwem zajmują się biura podr Ży. A. skup i sprzedaż walut obcych oraz dokument w płatniczych. regionalne i paristwowe organizacje turystyczne (np.pakiet usług cząstkowych w spos b kompleksowy obsługujących r Żne potrzeby turysty zvłiązane z jego podr zą''3:.r : s s s s s l informacja o możliwościachosiągnięcia cel w podr ży turystycz_ nej. pobyty wypoczynkowe. Zarabiają łączrue 10. lu podr zy. a więc skupowanie pojedynczych usług i zestawianie ich w pakiety zautierujące r wnież usługi zwiry'ane z pobytem w określonym miejscu.. Trzeba w tym miejscu r wnież zauwużyć. 3a Tamże. sptzeduŻ usług gastronomicznych. ze tylko około Ż0_Ż5vo podr ży jest sprzedawanych za po_ średnictwem biur podr ży. obsługę kongres w. sprzed. sportowych. mających 9 mld USD obrot w na bookingach hotelowych.. 143. obniżenie ryzyka trafienia w niewłaściwypakiet usług. inne imprezy. Połowa tych transakcji jest zawierana w sieci CRS. Z tej liczby 7 5Vo biur podr - Światową sieć biur (agencji) podr ży charakteryzują następujące dane. sprzeduŻ zestaw w (pakiet w) usług turystycznych. misj i gospodar czy ch. zajmujące się pośrednictwem i sprzedażą usług turystycznych. rezerwacja miejsc w tych środkach.

ale tylko niewiele booking w hotelor wych przeprowadza się za pośrednictwem centralnej sieci rezerwacyj' nej CRS. Firmy te wykazują dużą aktywność. Chodzi o problem płacenia podatku YNI przez firmy turystyczne.Mianowicie. obsłu' gują one 8Ovo całej działalnościw zakresie podr ży i turystyki. zrodłem obniżki koszt w działalnościturoperator w jest tez aktywna akwizycja. Blisko połowa polskich biur podr ży prowadzi działalę nośćpozaturyStyczną. natomiast dają pewne przywileje firmom zagranicznym. Że zajmowanie się przez nie jednocześnie średnictwem i organizacją podr ży turystycznych jest. Neckennann' Scan Holiday. TyLko 407o europejskich biur podr ży jest Zautomatyzowanych. Japan Travel Bureau jes| największym biurem podr Ży na świecie. ceny Cechą działalnościpolskich biur podr zy jest r wnież niski por ziom specjalizacji.dzajach działalności:obsłudze ruchu biznesowego albo tzw. następne po nim w kolejnoścl to: Kintetsu. nastawione gł wnie na specjalizowanie się w dw ch ro- matyzowanych. Najbardziej pod tym względem technologicznie za' 70%o biur podr ży jest wyposar awansowane są w Europie Niemcy w Amadeus Star System. W płaszczyźnie ekonomicznej należy podkreślićdobrą sytuację finansową i poziom koszt w świadczeri. Wreszcie należy podkreślićsprawną i często globalną działalnośćmarketingową jako czynnik wzmacniający pozycję turoperator w na rynku. W Polsce zagranicznąturystyką wyjazdową zajmuje się około 66* badanych biur. Automatyzacjl znajduje się w pełnym rozwoju. że ich konkurencyjność jest wysoka. leisure package travels. Rynek japor ski jest zdominowany przez megabiura podr ży. Wzyszłośći struktura działalnościpolskich biur podr zy znajdują się pod coraz silniejszym wpływem konkurencji biur zagranicznych obecnych na polskim rynku turystycznym. Polska Izba Turystyki spełnia funkcję samorządu gospodarczego i zrzesza okolo 30vo polskich biur podr ży. Chodzi gł wnie o turoperator w spełniających na rynku rolę hurtownik w produkt w turystycznych. podr żach wypoczynkowo-urlopowych z progra' mem Zryczałtowanym. tj. firm transportowych i innych świadczących r żne usługi turyStyczne. brak związkupolskich biur jako struktury samorządu gospodarczego. 36s . w Hiszpanii i Szwecji. Warto temu zagadnieniu poświęcić kilka uwag. Wzrastająca konkurencjl i ukształtowanie się rynku turystycznego wymuszą specjalizację dzia' biur podr ży. Australia i Korea Południowa.pracownik w. Podkreślenia wymaga duże rozdtobnienie biun około 8O%o biut zatrudnia 1. Ęlko I37o booking w hotelowych żonych wykonuje się w systemie CRS. W Wielkiej Brytanii ŻŻvo biur podr ży jest Zauto' zy jest zlokalizowanych w sześciu krajach: w Wielkiej Brytanii.Podział ich działalnościna pośrednicką i organizł torską. na hurtową (turoperatorską) i deta|iczną. Mimo że977o japorskich biur podr ży należy do system W CRs. zapewnlając w sumie kompleksowość obsfugi turysty. w tym r wnież polskie. Że spośrd zagranicznych turoperator w na polskim rynku turyStycznym są obecne: TUI. W ten spos b fundamentalna zasada r wności podmiot w gospodarczych na rynku turystycznym została rzekomo podwazona. skie biura podr ży charakteryzuje niski stopier komputeryzacji usfugowego. Włoszech. Nippon Travel Agency i ToĘo Travel. tylko 3M0?o ma dostęp do sieci CRS poza obszarem Japonii. np. iż pol. Ving i Scandinavian Leisure Group. zara' biających 20 mld USD na sprzedaży usług hotelowych. Niem' czech. przejściowe. Cztery centralr ne rynki to Japonia. biur podr Ży. tj. Niski stopier zagospodarowania. Należy też dodać. drobny charakIer tych przedsiębiorstw. kt rą prowadzą mniejsze biura. usług atrakcyjne i zapewniające powodzenie rynkowe' Warto zauważyć. Że mogąolurzymywać specjalne opusty cenowe od wszystkich uczestnik w rynku usług hotelarskich. Problem ten nadal pozostaje otwarty. w świetle narir stających rygor w rynku. To wszystko razem sprawia. Dominują megabiura podr ży. W układzie zagroże(t dla przyszłościpolskich biur podr zy w prasie branzowej zwraca się uwagę na brak r wności partner w na rynku turyStycznym. odsprzedających pakiety usfug biurom. że niekt rzy turoperatorzy rnają rozbudowane sieci własnych hoteli. Doświadczenie wskazuje. Na rynkach Azji i Pacyfiku funkcjonuje 13 tys. Przepisy prawne regulujące ten problem Są uznawane przez niekt rych za mniej korzystne dla biur polskich. łalności 364 W konfrontacji z siecią turoperator w zagranicznych polskie biura podr ży mogą zostać zdominowane. duża skala działalnościtych hurtownik w sprawia.jest mało klarown$ Mozna więc powiedzieć. CZtery z nich opanowały połowę całego biznesu podr ży. na og ł słaba kondycja ekonomiczna i wadliwa specjalizacja stanowią przesłankę odgrywania drugoplanowej roli na rynku turystycznym. we Francji. Hongkong.

chcąc uzyskać tę licencję. atakŻe za granicą. że w Polsce działa także blizej nieokreślona liczba jednostek. w sytuacjach gdy roszczenie turysty jest zasadne. Koncesję na wykonywanie usług turyStycznych może o1rzymać podmiot. o podr zach turystycznych38 zmierza gł wnie do ochrony konsument w. Problemy te generalnie porządkuje ustawa o usługach turystycznych35. Ze ustawa o usługach turyStycznych po trzech latach funkcjonowania przyniosła następujące rezultaty. organiucji i sprzedaiy podr ży. powinna spełnić następujące warunki: I) wykazać się przygotowaniem zawodowym. W świetle krytycznych uwag niekt rych środowisk co do celowościreglamentowania w Polsce działalności w turyStyce. IJstąwa o podr żach turysĘcrych w Wielkiej Brytanii.in. prowadząca działalność imieniu organizatora imprez. Warto wspomnieć w tym miejscu. a także brak gwarancji finansowych. gwarantującą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone na skutek swojej działalnościzawodowej. Biuro podr zy może pro_ wadzić działalność pod warunkiem posiadania odpowiedniego zabezpieczenia fi nansowego w przypadku niewypłacal ności. naruszające prawo handlowe i za przestępstwa gospodarcze. jw. Przedsiębiorstwa zagraniczne mogą świadczyćusługi turyStyczne r wnież na terytorium polskim. napoczątku lutego Ż002r.9vo).4) zawrzeć umowę ubezpieczenia oC. . Ponadto wnioskodawca musi przedstawić dow d wiarygodności finansowej i posiadania lokalu odpowiedniego do prowadzonej działalności. Nie wymaga jej także niezarobkowe organizowanie wycieczek i imprez turystycznych przez organizacje. Stowarzyszenia.a .Zabezpieczenie to będzie wykorzystane do zwrotu turyStom wpłaconych pieniędzy lub wypłacenia należnych odszkodowari w razie niewykonania lub nienaleŻytego wykonania umowy o podr z i pokrycia koszt w powrotu tury36 być karana za wymienione w ustawie czyny. dla kt rego organizowanie imprez turyStycznych lub wykonywanie pośrednictwa turystycznego stanowi podstawowy przedmiot jego działalnościlub działalność jest ta wyodrębniona organizacyjnie. jw Turystyczny" 1995. Brytyjska ustawa z ŻŻ grudnia I99Ż r. firma zaśniewypła_ calna lub nie wywiązuje się z przyjętych zobowiy.Ruch Turystyczny'' 1996.Ocena działalnościpolskich biur podr zy pod kątem ich profesjonalizmu i jakości świadczonych usług budzi pewne zastrzeżenia. Ustawa ta. nr 27. Ż) nie . 1412 jednostek (37vo) miało uprawnienia do prowadzenia organizacji imprez i pośrednictwa' a na samo pośrednictwow sprzedaży imprez mialy zezwolenie 33 biura podr ży (0.Struktura zakresu działalnościtych podmiot w była następująca: Ż36Ż biaru podr ży miały zezwolenie na prowadzenie organizacji imprez turystycznych (6Ż7o). było zarejestrowanych 3807 biur podr ży. filii i ekspozytlr przez osoby z odpowiednią praktyką i wykształceniem oraz nie karane za przestępstwa przeciwko zyciu. określa ona warunki świadczenia w usług turystycznych na terytorium Polski. Nestorowicz. 5) posiadać odpowiedni lokal. Pracy i Polityki Społecznej. wprowadza reglamentację działalności turystyce.ze w wielu krajach Unii Europejskiej usługi turystyczne są koncesjonowane. zwolenia koncesji3 37 38 Turystyka polska 2001. na wz r takich rozwiąza za granicą.Ruch Nestorowicz. o usługach turystycznych. 3) mieć odpowiednie gwarancje fi- Należy podkreślić. M. ale tylko na zasadach określonych w ustawie iwyłącznie za pośrednictwem utworzonego tu przedstawicielstwa.szkoły itp. prowadzonym w Departamencie Turystyki Ministerstwa Gospodarki. Trzeba zauutażyć. łatwość podejmowania dzialalnościw sektorze usług turystycznych oraz związanąz tym przypadkowośćpodmiot w na rynku. W Centralnym Rejestrze Zezwole (koncesji).. kt re nie muszą mieć zew nansowe swojej działalności. s. nr 14. . Francuska ustawa o warunkach wykonywania działalności 366 367 . osoba ftzyczna.27. Koncesja nie jest wymagana w przypadku działalnościagent w turyStycznych. a ponadto jest w stanie zapewnić kierowanie działalnościąoddział w. zdrowiu i dokumentom.. We Francji przyjęto Ustawę z 13 lipca 1992 r. kt re uzy_ 35 skały zezwolenie na prowadzenie działalności. ot z osoba prowadząca biuro podr ży musi mieć licencję. warto przytoczyć chociaz Zarysowo przykłady z niekt rych kraj w zachodnich. w dziedzinie Ustawa z Ż9 sierpnia 7997 r.IJ źr deł tych negatyw w wymienia się m.jeśliumo_ wa w tej sprawie została zawaIta w kraju. Licencja jest wydawana r wniez osobom prawnym. M.. o warunkach wykonywania działalnościw dziedzinie organizacji i sprzedaży podr ży turyStycznych37. kościoły. kt ra polega na stałym pośrednictwie w zawieraniu um w o świadczenieusług turystycznych dla koncesjonowanych organizator w turystyki lub innych krajowych usługodawc w.

. o usfugach turystycznych. Zagadnienie to zostało szczeg łowo om wione w podrozdziale 5. wpłaty te będą . Podobna sytuacja dotyczy organizatora okazjonalnego wycieczki omawiając problemy rozwoju usług pośrednictwa i organizacji na rynku turystycznym' na|eży wspomnieć o Internecie.STAN I gion w..12.lł}i łiri 18 10. dzialności cywilnej (oC).. Przewodnikiem turystycznym moze być osoba. z 1999 r. W świetlenowych warunk w działaria polskich biur podr ży.13. określone w ustawie39. nia dla przewodnik w: 1) przewodnicy g rscy na określonych obszarach g rskich. fachowe udzielanie ich uczestnikom informacji o kraju.ii::::. Strukturę przewodnik w według uprawnie charakteryzuj ądane zawarte w tablicy 5.3 itllili ze znajomościąjęzykw obcych (w ?o) Źr d. uvłaża się jednak. jedną z gł wnych szans na przetrwanie i rozw j są poprawa jakości usług' zr żnicowanie oferty i rozszerzenie zakresu proponowanych usług turystycznych. s. ternetu na zawieranie transakcji kupna-sprzedazy..jw. kt ra stworzy fundusz gwarancyjny (trwają prace nad powołaniem funduszu gwarancyjnego na podobier{stwo istniejącego Travel Fund''). kt ra ma odpowiednie uprawnienia. składanie wpłat klient w na rachunku w instytucji powierniczej. że ubezpieczenie to moze być trudne do uzyskaniaprzez organizatora lub agenta podr ży. gdyz nie może zavtierać tradycyj_ nych wyłączeri. W zwipku z intencją ustawy zablokowanie rachunku bankowego z kwotą stanowiącą Ż5vo przewidywanego rocznego obrotu. lokatę kwoty stanowiącej I0%o obrotu w instytucji. Do zada przewodnikalury. 13 ł. odwiedzanych miejscowościach. '. Nalezy ono do bezpośrednichform obsługi turysty. jw. reprezentujących określony kształt organizacyjny i poziom ekonomiczny.U.łitliii 10 013 19.Zwalniane'' do dyspozycji biura podr zy w razie należytego wykonania przeze umo_ wy o podr z' zwrotu wpłaconej kwoty w razie anulowania podr ży albo zapłacenia klientom należnego odszkodowania.ty""nego należy prowadzenie wycieczek. na rynku usług pośrednictwa i organizacji nasila się konkurencja między agencjami wirtualnymi a biurami podr ży.Air ubezpieczenie na wypadek niewypłacalnościbiura podr ży. w przypadku niewypłacalnościbiura podr ży kwoty ulokowane na rachunku powierniczym będą sfuzyć do zaspokojenia roszczer klient w. '9 Ustawa z 29 sierpnia 199'1 r. Powszechnie się Llwa-Ża. obszarach i obiektach oraz sprawowanie opieki nad uczestnikami wycieczki. 2) przewodnicy miejscy dla poszczeg lnych miast i 3) przewodnicy terenowi dla poszczeg lnych wojew dztw lub re_ Ustawa o usługach turystycznych przewiduje następujące uprawnie- - w PoLSCE W LATACH 1?951 2000 STRUKTUM PMEWODNTCTWA TURYSTYCZNEGO iffi Przewodnicy og łem w tym: lit!.ł o: TurysĘka 2000 r. kt ry pozostaje zablokowany.I' i stwz w niej: innych kraj w. w sprawie przewodnik w turystycznych i pilot w wycieczek (Dz. nr 31). jiill**iruffi i. jakie stosuje się przy ubezpieczeniach odpowie- I PILOTAZWCIECZEK U5ŁUG! PRzEwoDNlcKlE Jedną z form obsługi ruchu turyStycznego jest przewodnictwo turystyczne.4.lul. Tabtica 5. 368 369 .2 iiitłiłi.. że rozw j turystyki jest już obecnie silnie determinowany wykorzystaniem nowoczesnej techniki informacyjnej. Na podstawie danych GUS można zaprezentować og lny stan przewodnictwa turyStycznego i jego strukturę w latach 1995 i 2000 (tablica 5. 197. Biura podr ży coraz bardziej odczuwają wpływ Inlub pobytu.Ż. Rozporządzenie Prezesa Rady Mini str w z 26 rnarca 1999 r.12). Reasumując. zwłaszcza turoperatorami.

biura turystyki a turystycznej może stracić na znaczeniu. aby p źniej Sźrmemu przyjąć dostrzeżone wartości i u:waŻać je za element własnej osobowości. mają największe możliwościoddziaływania na turyst w. W konsekwencji powoduje to napływ środkw płatniczych do tego regionu. Budzi do w ten spos b miłość stron ojczystych oraz zanteresowanie u obcokrajowc w. Waznym aspektem społecznym przewodnictwa turystycz_ nego jest to. mediatora. Ułatwia poznanie kraju. 371 . nawiązują kontakty gospodarcze. zamiast wysyłać pllota z kuŻdą grupą. zkt rym się styka.opr cz treści społecznych przewodnictwo turystyczne zawiera treściekonomiczne. Zdarza się. Przewodnicy w trakcie oprowadzania wycieczek zagranicznych zapoznają tlbcokrajowc w z dorobkiem gospodarczym i kulturalnym kraju. co w efekcie może przynieśćkorzyściekonomiczne obu stronom. organizatota. W praktyce spotyka się też funkcję pilota-rezydenta. Kształtuje stosunek turySty do materialnych składnik w otoczenia i do społecze stwa. Każdy uczestnik wycieczki jest konsumentem wielu d br i usług. Ze wzg|ęd w praktycznych warto przytoczyć ustawowe ujęcie zadari pilota wycieczek turystycznych. Podczas wycieczki turySta obserwuje go i pragnie naśladować. Jest to pracownik biura turystycznego. polegaj ąc ą na przekazywaniu ich uczestnikom wiedzy o wartościach krajoznawczych. Stwarza możliwości 370 stopniu zwiększa dochody os b wykonujących to zajęcie. iż turyści ci. zkt rych pochodzą turyści. z osiągnięciami myślitechnicznej i naukowej. jego zasob w naturalnych i infrastruktury. korzystać z jego wiedzy i mądrości życiowej.Przewodnictwo turyStyczne stwarza dodatkowe miejsca pracy na tych terenach. zagr anicznej częSto. zatrudniaj ą w miejscu docelowym pilota-rezydenta. zachęcani przez przewodnik w. postawa i poglądy są poddawane bacznej obserwacji przez vczestnik w wycieczek orazbywają przedmiotem ich ocen. Wskutek tego funkcja pilota jako kierownika. obszary recepcji turystycznej są na og ł słabiej rozwinięte gospodarczo od obszar w. że przewodnictwo spełnia funkcję społeczną i ekonomiczną. Przewodnik turystyczny pomaga uczestnikom wycieczek właściwierozumieć historię odwiedzanego kraju. Przewodnicy w ramach swojej działalnościmogą nakłaniać turyst w do korzystaniaztych d br. wynikającym z charakteru imprezy. a takŻe zwiększenie popytu na dobra i usługi turyStyczne. zaznajamia turyst w z pięknem krajobraz w i zabytk w przyrody.Pilot-rezydent zajmuje się r wnież organizacją rozrywek dla turyst w i sprawami orgafizacyjnymi. STRUKTUM PoLsKlcH PRzEWoDNlKow WEDŁUG UPMWN|EŃ W LATACH 1995l 2oo} (w %) Przewodnictwo turystyczne Spełnia bardzo ważnąfunkcję w bezpoł średniej realizacji imprez turyStycznych.Istotną funkcję ekonomiczną. iż autentyczny przewodnik spełnia funkcję wzorca do naśladowania. Można przyjąć.13. kt ry przebywa w określonymośrodku turyStycznym za granicą i sta- Do bezpośrednich form obsługi turysty naleŻy r wniez pilotaż. czyli osoba zatrudnionaprzez organizatora imprezy turystycznej. Ma ono określony wpływ na kształtowanie społecznie pożądanych zachowa i społecznie korzystnych zainteresowa . choć trudno wymierną spełnia przewodnictwo turystyczne w zakresie wsp łpracy gospodarczej z innymi krajami. jego klientami usługami oraz urządzeniami oferowanymi w danym ośrodku. Funkcję tę spełnia pilot. Ich wygląd. kt ra towarzyszy podr żującej grupie i czasem odgrywa r wniez rolę przewodnika turystycznego. Ustawa o usługach turystycznych formułuje je następująco: a sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy tarystycznej w niezbędnym zakresie. Jak wykazuje praktyka. pośrednika i doradcy grupy nowi formalny punkt kontaktowy między biurem. Najważniejszą funkcją przewodnictwa turyStycznego jest jego funk cja społeczna' Przewodnicy.Tablica 5. Mimo że nię może ono Stanowić jedynego źr dła dodatkowych zarobk w' co w duzym utrzymania. naukowe i kulturalne z odwiedzanym krajem. Przewodnictwo turystyczne może więc być waznym instrumentem oddziaływania wychowawczego na Znaczną częśćspołeczeristwa polskiego oraz na turyst w zagraricznych. spośrd wszystkich os b biorących udzial w ruchu turystycznym Ze Strony organizator w.

:# W ZAKRESIE KULTURY FITrcZNE) Grupa usfug wypoczynkowych i usfug w zakresie kultury frzycz. ich rozw j wymaga wysokich nakład w finansowych. Spełnianie społecznej funkcji turystyki . łyżwiarskie i regatowe.in.10. muzea. kina. zbiorowej komunikacji miejskiej. kręgielnie. to jednak społecznie batdzo odczuwalna. służącychkształtowaniu i ochronie środowiska przyrodniczego. takichjak ba_ we. sieć zakład w słuzby zdrowia. sale koncertowe itp. og lnie mozna powiedzieć. czących usługi w trakcie trwania imprezy turystycznej. Ich rozw j warunkuje też poprawę Sprawnościftzycznej młodszych i starszych turyst w oraz zwiększa odporność uczestnik w ruchu turystycznego na uboczne. Brak gazu. Zmiana warunk w klimatycznych i trybu życia oraz czynne formy wypoczynku turyst w częSto potęgują popyt na te usługi. transport lokalny. Z punktu widzenia jakościusług przewodnickich i pilotazu. Ważne funkcje obsługi turyst w spełnia techniczna infrastruktura lokalna. urzeczywistnienie określonych cel w podr ży turystycznej bez istnienia zakład w i og lnie dostępnych urządzeri techniczno-sanitarnych. estrady i biblioteki publiczne. reprezentowanie organizatora turystyki wobec kontrahent w świad. ujeżdżalnie. negatywne zjawiska roz. tory saneczkowe. tereny łowieckie i rybackie oraz stadniny koni (urlop w siodle). miejscowe urządzenia pocztowo-telekomunikacyjne. że warunki wsp Ł czesnej cywilizacji i rozwoju ruchu turystycznego czynią koniecznym odpowiedni rozw j usług infrastruktury technicznej. Urzeczywistnienie zamierzonego celu omawianych usług jest uwarunkowane rozbudową i budową siecirozlicznych obiekt w orazarządze technicznych. 37Ż Seny' Sauny' plaże' przystanie. energii elektrycznej i ciepła znacznie obniża wartości wypoczynkowe miejscowości turystycznych. woju industri alizacji i urbanizacj i kraju. a takze okolicznościzawieszenia upraw. stadiony. osiedlowym lub wiejskim. Chociaż efektywność świadczenia omawianych usług turystom nie jest liczbowo wymierna. nauki i kultury itp. korty teniso_ Warto przy tym wspomnieć.9. UsŁucl w zAKREslE też rzutu1e na całość świadczeri turystycznych. oświaty. ze istotne znaczenie dla podniesienia sprawności i jakościświadczenia usług turystycznych ma rozw j sieci szkolnictwa przygotowującego do pracy w gospodarce turystycznej. pocztowe i telekomunikacyjne eliminują wiele dolegliwości życia spo_ lecznościturystycznej. nie na okres do roku lub ich cofnięcia. Masowy i przestrzenny oraz czasowo skoncentrowany ruch tury_ Styczny wymaga tez rozwoju usług świadczonych przez służbęzdrowia. Do tego należy dodać rozw j sieci wypozycza|ni sprzętu tu_ rystycznego i sportowego. należy podkreślićfakt' że ustawa określawarunki uzyskania uprawnie przewodnika turyStycznego i pilota wycieczek. rozwoj em usług oświątowo-kulturalnych. Usługi te są bardzo istotnym czynnikiem wzmacniania potencjału biologicznego i zdrowia społecze stwa. W grupie tych urządze moŻna wymienić: wodociąg wraz z sie- 5. Mowa tu o kanalizacji i oczyszczaniu miast i osiedli oraz Zaopattzeniu w wodę. rozdzielczą sieć elektryczną. Jak widać. U5ŁUG! wYPoczYNKoWE l usŁucl . Trudno sobie wyobr azić. skocznie narciarskie. INFMSTRU KTU RY LOKALNEJ W strukturze przestrzennej arządze infrastrukturalnych występuje infrastruktura o zasięgu lokalnym miejskim. drogownictwo. kt ra -". cią. J/J jest uwarunkowane m. teaĘ. kluby.I czuwanie nad sposobem świadczeniausług na rzecz uczestnik w podczas imprezy. Poniewaz poziom ilościowo-jakościowytych usług w Polsce jest daleki od potrzeb.#r5. Powinnością miejscowości i ośrodk w turyStycznych jest też rozw j infrastruktury społecznej. rozw j usług wypoczynkowych i usług w zakresie kul_ tlry fizy cznej wymaga rozbudowan ej bazy materialno-technicznej. nej obejmuje działalnośćpolegającą na stwarzaniu turystom warunk w do czynnego wypoczynku i uprawiania sportu masowego. boiska. Służbazdrowia powinna więc być organizacyjnie i technicznie przygotowana do Zaspokajania zgłaszanych potrzeb turyStycznych w omawianym zakresie. Mogą je świadczyć przystosowane do potrzeb turyst w czytelnie. Do podstawowych usług należy teŻ energetyka lokalna. R wnież rozwinięte usługi drogownictwa.

niezbędnym rozw usług w zakresie nauki i dydaktyki. Istotna jest w tym miejscu informacja o sieci stacji benzynowych. Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie i Poznaniu. w 1995 r. Ich znaczenie w obsłudze ruchu turyStycznego należy r wnież dostrzegać w słabo rozwiniętej sieci zakład w gastronomicznych. U5ŁUG| HANDLoWE W konsekwencji rozwoju ruchu turystycznego występuje też zapotrzebowanie na usługi handlu wewnętrznego. og lnie biorąc. okolicznośćta wskazuje na konieczność poznania sezonowej zmiennościpopytu turystycznego na artykuły zywnościowe. Jedną z cech charakterystycznych miejscowości turystycznych jest to. Ich liczba wzrosła z 5344 w 1995 r. kt rym należy ptzeciw działać. Jeśliweźmiemy pod uwagę rosnące znaczenie sawłasnością mochod w osobowych i autokar w dla ruchu turystycznego. 375 374 . Grupa tych nietypowych turyst w wywołuje określone zjawiska patologii społecznej. Można tu wskazać na Instytut Turystyki w Warszanaukowo-dydaktyczną Akademii Ekonomiczwie oraz na działalność nych we Wrocławiu. Usfugi handlowe w znaczeniu turystycznym obejmują sprzedaż artykuł w żywnościowych. Uniwersytetu Gdariskiego. Zakopanego i innych miejscowości. Sieć ta w 3l4 byla prywatną. fotograftcznych i innych towar w o praktycznym znaczeniu dla turysty. Liczba tych sklep w wzrosła z425 tys. że o ile sieć og lna wzrosła w tych latach zaledvtie o 6vo. do 451 tys. rozvł j w zakresie infrastruktury lokalnej stanowi istotnej wagi czynnik kształtowania społecznie pożądanego modelu ru_ chu turystycznego oraz rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. że wzrasta społeczne zapotzebo' wanie na usługi infrastruktury społecznej w zakresie porządku i bezpie' cze stwa publicznego w szerokim tego słowa znaczeniu. w Poznaniu i Krakowie. Występuje r wnież zjawisko sezonowości w działalnościhandlu artykułami żywnościowya0 rozwoju omawianych usług handlowych świadczy też niski wskaźnik udziału obrot w gastronomii w obrocie towarowym żywnością. W strukturze ustug handlowych istotne miejsce zajmuje Sprzedaż turyStom aĘkuł w żywnościowych. s. że w okresie Sezonu liczba turyst w często kilkakrotnie przekłacza liczbę stałych mieszkarc w.zaspokajających potrzeby pierwszego rzędu. Poznawanie coraz bardziej skomplikowanego mechanizmu ruchu turystycznego oraz rozwoju obsługujących go gałęzi gospodarki narodowej wymaga pro_ wadzenia odpowiednich badar naukowych oraz ksztaŁcenia kadry specjalist w dla gospodarki turystycznej. niepar stwowych szk ł tury styczno-hotelarskich. Dowodzą tego przykłady Sopotu. Rozw j turystyki masowej szczeg lnie zwiększa zapotrzebowanie na ten rodzaj usfug handlowych. Nalezy 1eszcze dodać rosnącąliczbę tury' st w zmotoryzowanych i w związku z tym zwiększającą się przestrzen_ ną mobilność ruchu turystycznego. Z tego punktu widzenia ważny jest wzrost sieci sklep w sprzedazy detalicznej. o niedostatku wości turystycznych. Wymienione okoliczności sprawiają. Wśrd turyst w indywidualnych można teŻ wskazać na pokaźną liczbę os b wyznaczających sobie spo_ lecznie szkodliwy cel podr ży do szczeg lnie renomowanych miejsco_ j Praktyczne urzeczywistnianie polityki turystycznej pa stwa czyni 5. jest to tendencja korzystnaao. wydawnictw turystycznych.. Sieć sklep w stanowi w 99vo własność prywatną. w tym w gł wnej mierue detalicznego. materiał w reklamowych.sprzętu turystyczneg o i odzieży. o ty|e sieć sklep w o powierzchni sprzedazowej ponad 400 m2 o blisko 407o. MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. do 7Ż53 w 1998 r. atakŻe kilkunastu już wyższych. Zapotrzebowanie turyst w na usługi handlowe nie jest r wnomiernie rozłożone w czasie' co wynika z sezonowości ruchu turyStycznego.11. Warto podkreślićwzrastające w Polsce mozliwościrozwoju usług handlu detalicznego świadczonych turystom przez sieć handlową. jw. SGH w Warszawie. l4l. Dobra organi_ zacja świadczeri w tym zakresie zapewnia turyStom oraz ludności miej_ scowej warunki uprawiania turystyki i pracy zawodowej. Powstawanie w kraju ośrodkw naukowo-dydaktycznych świadczyo rozumieniu potrzeby ich rozwoju. W Polsce siła nabywcza ludności w odniesieniu do sprzedaży usfug gastronomicznych jest og lnie słaba. Warto dodać. pamiątek. w 1998 r. Są to przecież usługi o podstawowym znaczeniu społeczno-gospodarczym.

wydatki turystyczne w Polsce na zakup odziezy. obuwia i sprzętu turystycznego stanowiły I0. Strategia działana handlu detalicznego Nalezy przyjąć. mate- al S. Kazimierzu n. Wisłą czy na zakresie niezbędna zatem jest znajomość mechanizmu zmiennościpo_ pytu wywołanego rozwojem ruchu turyStycznego.in. Znając kraricowe wartości wahar rozwoju ruchu turystycznego' można z grabsza określićwielkośćczasowego popytu na określone usługi turystyczne. ma charakter dynamiczny. analiza popytu na usługi handlowe w miejscowościach tu_ rystycznych. zaspokajającymi popyt turystyczny. motoryzacyjne.12. kuchenek. namiot w. racy gumowych. a nie w całym wojew dztwie lub kraju. Należy podkreślić konieczność i celowośćbada zakup w w sieci detalicznej. Istotne jest prawidłowe dostosowarrie się handlu detalicznego do czasowej. plecak w. W celu prawidłowego rozwoju usług handlowych w omawianym w tym zakresie jest uwarunkowana rozwiązaniem licznych problem w. Widoczny postęp w produkcji pamią_ tek. Cechą charakterystycznąwaha(l popytu i obrotu towarowego. Jak podaje S. s. obejmują one usługi osobiste oraz naprawę Sprzętu turystycznego. z drugiej zaś . Wychodząc z założenia. uwzględniająca turyStyczny charakter warunk w ich działaniaaz. Za pomocą wskaŹnik w sezonowości mozna handlu depoznać sezonowy rozkład gł wnych przejaw w działalności danej miejscowościw roz_ talicznego. ze występuje ona jedynie w określonychmiejsco_ wościachturyStycznych. ubioru i sprzętu turyStycznego oraz import określonychtowar w zaspokajających potrzeby turystyczne mogą wskazywać na wzrostową tendencję w tej grupie wydatk w turystycznych. Prak_ tycznie oznacza to.mi oraz niekt rymi innymi. wywołanych ruchem turystycznym. lecz w Tr jmieście. U5ŁUG! RzEMlEśnlczr stycznych nie pozwala na określenie skali tego zjawiska. rozw j sieci handlowej. fotograficzne. takich jak np. w 1985 r. krawieckie. motocykli i samochod w). dokonywanych przez turyst w zagranicznych. a2 376 377 . Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstwach domowych. w Garwolinie. Wśrd usług osobistych można wymienić m.jest ich zmienność cząstkowa. Instytut Turystylci. Bosiackiar. że likwidacja sezonowości ruchu turystycznego nie jest realna' należy poznać skalę jej wahar w określonejmiejscowości turystycznej. szewskie. Istotne znaczenie dla obsługi ruchu turystycznego ma r wnież rozw j usług handlowych w zakresie sprzedaży arĘkuł w nieżywnościowych. Bosiacki. pralnicze. a więc określićrolrę i znaczenie woju ruchu turystycznego. co zmniejsza znaczenie dochod w z turystyki. Nie występuje np. Jak dotąd brak jest jakiegokolwiek rozeznaniaw tymwzględzie. r n n r r r W strukturze r żnorodnych usług poszukiwanych przez turyst w w okresie sezonu na obszarze miejscowości turystycznych znajdują się też usfugi rzemieślnicze. odpowiednia polityka zatrudnienia i płac oraz dokonywania zakup w w przedsiębiorstwach obsługujących ruch turystyczny. przestrzennej i asortymentowej struktury potrzeb turystycznych. Brak szerszych badar rzeczywistej struktury wydatk w tury- P łwyspie Helskim. og lnie wolno powiedzieć. W 'zakresie naprąwy sprzętu turyStyczne7o turyści korzystają gł wnie z usług naprawy i konserwacji środkw transportu (rower w. usługi: fryzjerskie i kosmetyczne. aparat w fotograficznych. napełniania butli gazem oraz podobnego typu sprzętu. że poznanie wzmiankowanych wsp Ł za|eŻnościwarunkuje z jednej Strony zaspokojenie popytu turystycznedob r środkw ekonomicznych i organizacyjnych go. 148. analiza działalnościgospodarczej przedsiębiorstw. że popyt turyStyczny na usługi handlu detalicznego 5.Ż7o wydatk w gospodarstw domowych na turystykę. I odwrotnie. Warszawa 1987. a nie og lna.skutki wahar sezonowych w działalnościusługo_ łagodzących ujemne wej handlu lub każdego innego sektora gospodarki turystycznej.

UsŁucl UBEzPlEczENloWE Warto przypomnieć. stosunk w umownych występujących na tymze rynku. że Ustawa o usługach turystycznych z 29 sierpnia 1991 r. Dlatego miejscowości turystyczne przyjmujące tego rodzaju turyst w muSZą się liczyć ze wzrostem popytu prawie na wszystkie usługi rzemieślnicze.79 . iż zakres poszukiwanych przez tych turyst w usług rzemieślniczych jest Znaczny.Wymienione przykładowo rodzaje usług rzemieślniczych są w r żnym stopniu przedmiotem popytu turyStycznego. r znorodne ubezpieczenia chroniące majątek uczestnik w rynku turystycznego oraz ubezpieczenia usług turystycznych i wszelkich 378 wiedzialnościcywilnej na rzecz klient w. ubezpieczenia majątku: kt re popa- r r ubezpieczenia szk szkody rzeczowe. s ubezpieczenia r żnych form ryzyka finansowego. wczasy pracownicze. : ubezpieczenia ochrony prawnej. wziąć pod uwagę turystykę pobytową. a tak:Że pokrycie Zwrotu wpłat wniesionych przez klient w. kradziez). ruch uzdrowiskowo-sanatoryjny i letniskowy. R wnież rodzaj turystyki ma istotny wpływ na wielkośći częstotliwość występowania potrzeb w tym zakresie. możliwie pełne rozeznanie w skali potrzeb turystycznych.r - ubezpieczenia finansowe: gwarancje ubezpieczeniowe. podobnie jak w przypadku pozostałych usług turystycznych. w Sopocie. inne są poszukiwane sporadycznie. Natężenie zapotrzebowania na określone usługi rzemieślnicze jest też zależne od charakteru miejscowości turystycznych. d spowodowanych żywiołami obejmujące ubezpieczenia pozostałych szk d rzeczowych (np. w razie gdy organizator turystyki wbrew obowiązkowi nie zapewnia powrotu do kraju lub w razie niewykonania zo- 3'. to można powiedzieć. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej: r ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej : s ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na rzecz klient r inne ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej og lnej. s ubezpieczenia od koszt w rezygnacji. - ubezpieczenia przedmiot w w transporcie (cargo). Na jedne występuje zapotrzebowanie masowe. z p źniejszymi zmianami. na Helu.: ubezpieczenia podr żne ubezpieczenia choroby (koszt w leczenia). fotograficzne i motoryzacyjne. Inaczej wygląda ono np. tj. że są one podstawowym narzędziem i środkiem zaspokajania potrzeb turystycznych. W celu zaspokojenia popytu turystycznego w omawianym zakresie niezbędne jest istnienie sieci zakład w i punkt w usfugowych. dły w trudności w czasie podr ży (assistance). s ubezpieczenia rzeczy zabieranych w podr z.. . w.13. charakteryzuje występowanie popytu na usługi np. s ubezpieczenia kredytu. Przedstawiona kr tka charakterystyka wybranych rodzaj w usług turystycznych upoważnia do wniosku. Punktem wyjścia ich rozwoju jest. tbezpieczenia na zycie. Specjaliści dzie|ą ubezpieczenia towarzyszące turyStyce na: . r ubezpieczenia świadczenia pomocy nakorzyśćos b. Jezeli np. Krynicy Zdroju czy w Zakopanem' inaczej zaś kształtuje się np. nakłada na organizatora turystyki i pośrednika turystycznego obowiązek posiadania umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia odpo- Usługi ubezpieczeniowe w turystyce obejmują ubezpieczenia podr żne. w podmiotach gospodarczych działających na rynku turystycznym. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i casco środkw transportu. jako oferta dla os b zatrudnionych 5. s ubezpieczenia wypadku. w Bieszczadach czy nad jeziorami mazurskimi. Miejscowości turystyczne będące celem masowych wycieczek krajoznawczych' na og ł kilkudniowych.: . Ma to zapewnlć pokrycie koszt w powrotu klienta do kraju. Materialną podstawę ich rozwoju stanowią komplementarne dobra turystyczne'użytkowane w gospodarce turystycznej.

pakiety business). Przepisy tej ustawy nakładają jednocześnie na organizatora. ubezpieczenie ochrony prawnej i ubezpieczenie od koszt w rezygnacjiuzupełniają ten podstawowy pakiet. kt ry organizuje imprezy turystyczne za granicą. Minimalne Sumy ubezpieczenia oferowane przez zakłady ubezpiecze r żniąsię w zależnościod kraju wyjazdu. ukształtował taki model wsp łistnienia usługi ubezpieczeniowej i turystycznej. Firmy ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenia podr żne dla turystyki wyjazdowej dostosowane do rodzaju wypoczynku (np. oferowane w tym produkcie sumy ubezpieczenia sięgające 50_60 tys. . samodzielnie decyduje także o kształcie umowy ubezpieczenia. Istotą tego ubezpieczenia jest bowiem udzielenie pierwszej pomocy' lącznie z niezbędnąhospitalizacją. szczeg lnie w okresie ostatniego dziesięciolecia. W zasadzie nie proponuje się sum ubezpieczenianiższych od 10 tys. W realiach polskiego rynku decyduje o tym organizator turystyki. mozna stwierdzić.ane z pielgrzymkami do miej sc kultu religijnego). aby przybliŻyć istotę i zakres funkcji usług ubezpieczeniowych. Przejdźmy teraz do charakterystyki oferty ubezpieczeniowej na rynku turystycznym. obowią_ zek zawarcia um w lbezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadk w i koszt w leczenianarzecz os b uczestniczących w tych im_ prezach.rodzaju programu wyjazdu zagranicznego czy wieku uczestnik w. aby był mozliwy powr miejsca zamieszkania lub do najblizszej plac 'wki służby zdrowia. w sprawie określenia minimalnej sumy gwarancji bankowej i ubezpieczenio_ wej oraz minimalnej wysokości Sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta Z tytułu umowy ubezpieczenia na rzecz klient w w związku z działalnością prowadzoną przez organizator w turystyki i pośredni_ k w turystycznych zr żnicowano minimalne sumy odpowiedzialności banku iubezpieczyćiela w za|eżnościod kraju. USD są na dziśwystarczające. hospitalizacją i repatriacją os b dotkniętych nagłą chorobą lub nieszczęśliwym wypadkiem. pakiety dla student w centralą alarmową działającąw języku polskim. Analizując zakres i sumy ubezpieczenia. w kt rym profesjonalny uczestnik tego rynku. kiedy klient sam planuje i organizuje sobie podr ż. kt ry nie zawsze chce być mozliwie najszybciej przewieziony do miejsca zamieszkania w celu skorzystania z wysokostandardowych usług medycznych zagwarantowanych mu przez obowiązkowe lub prywatne ubezpieczenie zdrowotne.assistance nie k 'w realizacją zapisu ustawy o usługach turystycznych . zvłiry. zwi:q. kiedy suma ubezpieczenia nie pokrywa niezbędnych koszt w. oraz od wielkościprzychod w z tytułu prowadzonej działalności. USD przy wyjazdach do wszystkich kraj w świata. że oferowane zakresy odpowiedzialności mogą w pełni pokryć niezbędne koszty związane z udzieleniem pierwszej pomocy. USD przy wyjazd.ane z uprawianiem narciarstwa). w celu t do 381 . ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypad380 opr cz ubezpieczenia oC posiadaczy pojazd w oraz obowiązk w podr żujących za granicę). są konsekwencją niedostosowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela do warunk w. W Rozporządzeniu ministra finans w z Ż4 |istopada 1999 r. wieku uczestnik w (np.bowiązar umownych. szczeg lnie w odniesieniu do ubezpieczenia koszt w leczenia.ubezpieczenie bagazu podr znego. specjalizacji programu (np. kt ry dobiera ofertę ubezpieczeniową w zależnościod regionu świata. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej określajako obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazd w mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazd w. ubezpieczenia lub posiadania gwarancji bankowej pozostałe ubezpieczenia i gwarancje są dobrowolne. organizator turystyki lub pośrednik turystyczny decydują o zakresie i sumach ubezpieczenia lub sumach gwarancyjnych ubezpiecze . Oferowany na rynku pakiet ubezpieczeniowy obejmuje w podstawowym układzie ubezpieczenie koszt w |eczenia. w jakich jest realizowana usługa turystyczna. częstotliwościwyjazd w (tzw. kt rą częSto zawiera nie tylko w biurze podt ży. Występujące incydentalnie sytuacje. Rozbudowane a także co jest z opcjonal- takiego ustabilizowania stanu zdrowia. Rozw j rynku turystycznego.'Ęlko w przypadku tbezpiecze(t podr znych. Ubezpieczenia podr żne są integralnym elementem kaŻdej oferty turystycznej. w kt rym działalność ta jest prowadzona. Problemem samym w sobie jest niejednokrotnie postawa polskiego klienta.ach do kraj w europejskich oraz I5_Ż0 tys. lecz takze bezpośrednio u ubezpieczyciela. Najbardziej rozwinięty pakiet ubezpiecze podr żnych towarzyszy turystyce zagranicznej wyjazdowej.

Większośćpozostałych zakład w sprzedających ubezpieczenia majątkowe ma w swojej ofercie ptzynajmniej podstawowe pakiety ubezpiecze podr 'znych. Dotychczasowe regulacje prawne nie nakładają obowiązku pokrywania np. niem wzajemnych świadczeriusług medycznych w bilateralnych sto' sunkach Polski z innymi krajami tego regionu lub stosowanie praktyk de facto dyskryminujących polskiego obywatela. jak w przypadku wprowadzania jednostronnymi decyzjami innych par stw koniecznoścl wykupywania przez polskich obywateli ubezpiecze koszt w leczenia przy wjeździe do tych kraj w. budynk w oraz r żnotodnych środkw transportu. biur. oferując praktycznie nieograniczone wielkości sum ubezpie czenia dzięki możliwościreasekuracji. koszt w akcji ratowniczych w turystysumy ubezpieczenia. Zakres ochrony obejmuje ubezpieczenia od ognia i innych zdarze losowych. egzotycz. Pozostałe ubezpieczenia majątkowe i komunikacyjne są oferowane według identycznych standard w jak dla innych podmiot w gospodarczych. bywanych bez pośrednictwa profesjonalnego organizatoru.że czynnikiem w największym stopniu determinującym standard ubezpiecze podr znych są możliwości sfinansowania szerokiej ochrony ubezpieczeniowej w cenie usługi turystycznej. nadzorowania hospitalizacji. logowym ofertom turystycznym. Ubezpieczenia samochod w i autokar w to obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności posiadaczy pojazd w za szkody związane z ruchem tych pojazd w oraz ubezpieczenie autocasco. jak i indywidualnych.a. Warto podkreślić. ubezpieczenia sprzętu elektronicznego itp. jest mozliwe całkowite przeniesienie na ubezpieczyciela tylko wypłaty odszkodowania. Z kolei ubezpieczenia majątku dotyczą gł wnie hoteli. Ubezpieczenie podr zne następstw nieszczęśliwych wypadk w odbiega standardem od podobnych tego typu produkt w nie zwiry. niejednokrotne obiektywnych czynnik w ekonomicznych.W przypadku gdy organizator turystyki dołączy do pakietu ubezpicl czeniowego assistance wykonywane przez firmy o światowym działania. podobnie jak w wypadku turystyki zagranicznej wyjazdowej. Wysokośćsumy ubezpieczenia i zakrcl (np. Ubezpieczenie koszt w rezygnacji. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej są zvłiązane gł wnie zwykonaniem obowiązku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na tzecz klient w. Ubezpieczo nie to powinno być szczeg lnie polecane osobom planującym zagr aniczną własnym s amochodem. 38Ż ce kwalifikowanej szczęśliwych wypadk 'w. |ecz takze organizacji pierwszej cy. Ubezpieczenie pomocy prawnej jest znacznie mniej popularnol choć powinno być standardem przy wyjazdach do dalekich. to Są one Stosowane niezwykle rzadko. co może nie buł dzić zastrzeŻer{. obiekt w bazy noclegowej i rekreacyjnej. Firmy ubezpieczeniowe proponują ubezpieczenia specjalistyczne dla hoteli i innej bazy noclegowej. tzw. opieki nad pozostałymi członkami ro1 dziny oraz przewiezienia poszkodowanego do miejsca specjalistycznym środkiem transportu. ubezpieczenia od kradzieży i dewastacji. Jeżeli chodzi o ubezpieczenia podr zne w turystyce zagranicznct przyjazdowej. Tego rodzaju oferta ubezpieczeniowa służy podmiotom gospodarczym i osobom prowadzącym działalność gospodarczą na rynku turystycznym. najczęściejtowarzyszące kata. polskich firm ubezpieczeniowych. są kształtowane przez poziom tego Samego Zahes i i specjalistycznej. jest także. Natomiast w odniesieniu do przyjazd w z kraj w Europy WschodnioJ koszty pomocy medycznej i hospitalizacji obywateli tych kraj w pono si w zasadzie polski podatnik. jeślidotyczy przyjazd w z kraj w Europy Zachodniej. Cena jest pochodną wielu. nych kraj w zar wno zorganizowanych. a także przedmiotem ostrej walki konkurencyjnej. oferta ubezpiecze podr znych dla cudzoziemc w odwiedzających Polskę jest w pełni dostępna na rynku turystycznym. choć w mniejszym stopnit1 sprzedawane na indywidu alne zapotrzebowanie klienta. W prezentacji ofert ubezpiecze ' podr 'znych specjalizuje się kilka . o ile organizator turystyki lub pośrednik turystyczny nie ma gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej zgodnie z zapisami ustawy o usługach turyStycznych i odpowiedniego rozporządzenia mi383 rodzaju ubezpiecze(l występujących poza rynkiem turyStycznym. Problemem są trudności z egzekwowa. Można stwierdzić' ze po stronie zakład w ubezpiecze(t nie istnieją żadne ograniczenia dotyczące zakresu ani sum ubezpieczenia. nych z podr żą zagraliczną. anglosaski) podązają za rozwojem tych ubezpiecze(t na polskim. Wezpieczenia podr zne w turystyce krajowej sprowadzają się do powszechnego stosowaniar żnego rodzaju ubezpiecze następstw nie.

Polski rynek turystyczny. wprowadzającego elementy bezpieczeristwa i zaufanie do rynku turystycznego. natomiast należałoby podjąć dyskusję na te. Ttzeba j ednak stwierdzić. ścicywilnej og lnej. hoteli i innych podmiot w Ubezpieczenia te rozwijają się w konsekwencji rozwoju rynku tury_ Stycznego i wzrostu świadomości ubezpieczeniowej społecze stwa. Z obserwacji rynku wynika. Wiele znich. że rygorysty czne przestzeganie procedur stosowanych przez zakJady ubezpieczeri sprawia niekiedy spore trudności podmiotom działającym na rynku turystycznym. w wypadku turystyki kwalifikowanej i rekreacji). Na polskim rynku ubezpieczeniowym obecne są juz prawie wszystkie największe europejskie i wiele światowych koncern w ubezpieczeniowych. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej i gwarancjr ubezpieczeniowa dają w praktyce takie samo zabezpieczenie z punkht częściejjest stosowan e ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej niż gwarancja. wprowadzając informację o wysokościgwarancji lub sumy ubezpieczenia do program w reklamy ofert turystycznych. jakkażdy młody. czeniowej i bankowej oraz minimalnej wysokości sumy gwarancyjncj na tzecz jednego klienta z tytułu umowy ubezpieczenia. Kontakty handlowe rozwijające się na krajowym i zagranicznych rynkach turystycznych widzenia podmiot w turystycznych. go instrumentu. oferta ubezpieczeniowa w tym zakresie jest bogata i dostosowana do indywidualnych potrzeb. atakŻe z tytułu prowadzenia określonego rodzaju działalności(np. Wreszcie ubezpieczenia na życie dla rynku turystycznego obejmują ofertę r znorodnych ubezpieczer dla pracownik w podmiot w gospodarczych dzialających na tym rynku oraz indywidualnych ubezpiedzialających na tym rynku. Zdaniem Polskiej Izby Ubezpieczeir. jest potencjalnym odbiorcą wielu i standardy sprawdzone na europejskim i światowym rynkua3. rozwijający się rynek. a3 . Czyni tak wiele duzych biur podr ży. aby gwarancje i umowy ubezpieczenia były zawieranc na znacznie większe sumy. Jest to szczeg lnie istotne dla małych i średnich. sporządzonym przez Polską lzbęWezpiecze . Coraz częściej jest także stosowane ubezpieczenie odpowiedzialno. Najczęściej występuje opisana przy ubezpieczeniach odpo_ wiedzialności cywilnej gwarancja ubezpieczeniowa jako skutek wykonywania za|eceil ustawy o usługach turystycznych. ze sprawdzono zakres me. rytoryczny zabezpieczenia. ZakJa384 spowodowały zainteresowanie nowymi instrumentami finansowymi usprawniającymi obr t gospodarczy. ubezpieczenia majątku. można stwierdzić. Zagadnienie to opracowano na podstawie Raportu o Stanie usług ubeąieczeniowych w turystyce. W efekcie rozwoju kontakt w handlowych coraz częściejstandardem przy zawieraniu r żnorodnych um w z osobami będącymi właścicielamilub zarządzającymi majątkiem jest takze koniecznośćposiadania polisy życiowej jako zabezpieczenia wykonania określonych kontrakt w gospodarczych. Nie ma obec. odpowiedzialności cywilnej. kres ubezpiecze(t i odpowiednie sumy ubezpieczenia są takie same jak w wypadku innych dziedzin gospodarki. nie przeszk d. Przenoszą one automatycznie na polski rynek doświadczenia ubezpiecze z grup finansowych. mat ewentualnego podniesienia minimalnej sumy gwarancji ubezpie. ubezpieczenia kredytu kupieckiego czy określone gwarancje ubezpieczeniowe już dziścieszą się sporym zainteresowaniem . żo dy ubezpiecze bez trudu są w stanie sprostać wzrastająceml zapotrzebowaniu na te produkty. W Polsce można kupić kazdy rodzaj ubezpieczeni a tow arzy szącego usłudze turystycznej lub rynkowi turystycznemu w Europie lub na świecie. Za- turystycznym ubezpieczenia podr żne. częSto rodzinnych przedsiębiorstw. Po kilku latach od ustanowienia tego niezwykle potrzebne. Stosunkowo nową usługą na rynku turyStycznym są ubezpieczenia finansowe. Wezpieczenia kredytu. tak jak ubezpieczenia podr żne. Większośćpolskich zakład w ubezpiecze(l ma juŻ zagranicznego inwestora strategicznego.nistra finans w. fi nansowe oraz ubezpieczenia na ży cie są zgodne ze standardami europejskimi i światowymi w tym zakresie. oferowane na polskim rynku cze dla właścicielibiur turystycznych. było wprowadzanych na polski rynek jako odpowiednik zagranicznych ubezpieczer.

w kt 'rej trwa jej rozw j. psychologicznej. Na funkcje turystyki można spojrzeć jako na wynik obiektywnych powiąza z otaczającą. Innymi słowy. M wiąc zatem o funkcjach turystyki. skalę ich występowania oraz zakres i intensywność przejawiania się mozna rozpaĘwać pod kątem efektywności prowadzonej przez par stwo polityki społeczno_ekonomicznej' 1 Koncepcję funkcji turystyki jako skutk w jej rozwoju przyjęto od K. funkcje turystyki. należy mieć na uwadze całokształtskutk w jej rozwojul.1.1 . Rozważając zagadnienie określaniai klasyfikacji funkcji turystyki w przyjętym rozumieniu. PotĘclE FUNKCJ! TuRYsTYKl Turystyka. znajduje odzwierciedlenie w r żnych sferach życia: społecznej. przestrzennej i ekonomicznej. Można też się przyjrzeć skutkom tego rozwoju z punktu widzenia postulat w polityki par stwowej lub środowiskowej jako wyrazu woli i intencji określonych ośrodk w decyzyjnych oraz wiodących podmiot w w gospodarce. jw. kulturowej. pojmowane jako skutki jej rozwoju dla tych licznych sfer wsp łczesnego życia. Humanistyczne podstawy turystyki.oa ffi FUNKC)E IDY5FUNKC)E wsPo ŁczEsN EJ TU RYsT YKI 6.noror. Dzięki temu spełnia ona określone funkcje. warto wskazać na niekt re źr dła ich kreacji.35. programowaniu i organizacji turystyki. 38'. wielowymiźrrową rzeczywistością.' s. Naturalnie skutki te wzajemnie się przenikają. jako wielowymiarowe i dynamiczne zjawisko wsp łczesnej kultury bytowania społeczeristw. Prze- cławskiego.

lecz także poszerzyć jego stan wiedzy o kraju lub regionie. wypoczynkowych itp.2. Temu właśnie dzić uprawianie turystyki. Wypoczynek w czasie wolnym od pracy i nauki. a takŻe ma uzasadnienie naukowe w teoriach wzrostu gospodarczego i czasu wolnego. Ze spolecznego punktu widzenia istnieje konieczność pogłębiania wiedzy o wszystkich skutkach foZWo. Innymi słowy. dewasta' cj a środowiska przyrodniczego. jak 388 . iż koszty wypoczynku stale się zwiększają. a okresy odzyskiwaniasiłflzycznych i psychicznych są obiektywną koniecznością. jest więc funkcją turystyki.Nalezy też przypomnieć. wzmacniania siły i poszerzania zakresu występowania skutk w pozytywnych oraz redukcji skutk w negatywnych. iz skutki rozwoju turystyki mogą być oceniane negatywnie.2. realizowana w pełni funkcja wypoczynkowa turyStyki stymuluje rozw j społeczny i gospodarczy. że funkcja rueczywista jest mniejsza od oczekiwanej. to jednak corazbardziej angazuje ona człowieka i wyczerpuje jego siły psychiczne. FU N Kc)E wsPoŁczEsN EJ TU RY5TYK| 6. co z kolei tworzy materialno-organi zacyjne warunki do urzeczywistniania omawianej funkcji turystyki. kultury. W tych sferach życiarozw j ta' rystyki może być źr dłem licznych satysfakcji. jednak stanowi pr bę klasyfikacji skutk w ekspansji turystyki i jej wszechobecności w życiu. np. W takim przypadku mozna m wić o dysfunkcjach turystyki. Postulowana skala funkcji zdrowotnej turystyki może zostać znacząco zmniejszona na skutek wa' dliwej organizacji usług zdrowotnych. Turystyka wypoczynkowa sama w sobie może sprawiać przyjemnośći być źr dłem radości życia. że obiektywny rozw j funkcji wypoczynkowej turystyki wymaga wzrastających wysiłk w ekonomicznych. Że skutki rozwoju turystyki mogą być oczekiwane. . Twierdzenie. Jej rozw j jest r wnież konieczny do odnowy otv utrzymania sił z ekonomicznego punktu widzenia fizycznych i psychicznych człowieka wydatkowanych w czasie pracy. że turystyka jest dziśpowszechną formą wypoczynku i samoobrony przed ujemnymi dla człowieka skutkami wsp łczesnej cywilizacji ma uzasadnienie empiryczne. Trzebazauważyć. ju wsp łczesnej turystyki. Warto też parriętać. Trzeba też powiedzieć. człowieka jako jednostki i jako gru' py oraz w odniesieniu do gospodarki. zmniejszając odporność Życiową' Niepełny wypoczynek prowadzi często do kumulowania się zmęczenia i przechodzi w Stan wyczerpania. 389 rystyki zdrowotnej może przynosić nie tylko poprawę szeroko rozumianego zdrowia społeczeristwa. r wno funkcje.1. nielegalny handel' infl a' cja. iż praca staje się flzycznie cotazłatwiejsza. grożącego niebezpiecznymi powikłaniami w orgamoże zatanizmie oraz niesprawnością w pracy i nauce. a więc nie sp ełnia w s zy stkich zw iązany ch z nią o czelrjw a . FUNKCJA WYPOCZYNKOWA Funkcja wypoczynkowa turystyki jest szeroko opisywana w literaturze Z zakresu wielu dyscyplin naukowych. Ponieważ przyczyny wywołujące rozw j tej formy turystyki stają się coraz głębsze. Zagadnienie funkcji turystyki stanowi istotny problem naukowy o wyraźnie Zarysowanych aspektach praktycznych. Za' i dysfunkcje turystyki można rozpatrywać w odniesieniu do przyrody. gdy towarzyszą im pewne zjawiska patologiczne. Na przykład rozw j tu.przeto nietrudno zauważyć. Dlatego funkcja rzeczywista turystyki zdrowotnej irzeczywiste skutki jej rozwoju przerastają funkcję oczekiwaną' Praktyka dowodzi. odbywający się poza stałym miejscem zamieszkania. lęcz takŻe przedmiotem uzasadnionych i wielorakich trosk. Mimo że postęp techniczno-organlzacyjny sprawia. Dlatego lepiej jest og lnie przyjąć. Ten wzajemny związek obydwu zjawisk znajduje potwierdzenie praktyczne. że przypisywany często funkcjom wsp łczesnej turystyki charakter rzeczywisty nie jest całkowicie jasny. postulowane . żebywa r wniez odwrotnie. oznacza to. Zaprezentowany dalej układ funkcji i dysfunkcji wsp łczesnej turystyki moze być dyskusyjny. kulturowego. Bez wypoczynku ludzie nie mogą dziaŁać efektywnie. a także rzeczywiste. iż nieza|eżnie od sposobu określania mają one charakter funkcji oczekiwanych lub postulowanych. a także poza nią. gospodarka zaśmoże wtedy ponieśćZnaczne straty. Funkcje wsp łczesnej turystyki zasługują na systematyczną ocenę.

kt rych uczestniczy. Nie spos b tez nie wspomnieć o zagrożeniu zdrowia psychicznego niesionym przez zwiększanie się liczby ludnościświatai jej koncentracji przestrzennej. sklepach czy miejscach kultury i rozrywki. konflikty ze sobą i otoczeniem. Spośrd wielu określer{pojęcia zdrowia spotykanych w literaturzc.. czyr{ską: . 2 kach zycia rodzinnego. Systematyczne uprawianie turystyki. lecz stan. U podstaw zagroże dla zdrowia człowieka należy teŻ widzieć otaczające go środowisło'Wywofuje ono u człowieka stany agresji i po391 390 . s. gdy człowiek nie jest leniwy ani ociężały?. łania''3. szkoły. anonimowy i bezradny. Turystyka może umożliwić zacieśnianie kontakt w z przyrodą i być czynnikiem prewencyjnym w zakresie zdrowia psychicznego. PWN. Masowośćr żnorodnych zbiorowości ludzkich występuje np.. Styl życia w epoce przemian determinanty i układy odniesienia. Koncepcje i propozycje. Naraża go to na frustracje. przy jednoczesnej ograniczoności przestrzeni. stanowiących układ odniesienia. Traci poczucie panowania nad strukturą organizacyjną i procesami. a jednocześnie podstawową wartośćspołeczną. za: A. szczeg lnie szkodliwe przy jednoczesnym zmniejszaniu się odpornościpsychicznej w wyniku ptzemęczenia. A. funkcje te w optymalnych warunkach są nql. odporność og lną oraz zdolnośćdo łatwego wy. kiedy się patrzy na jej rolę w zmniejszaniu negatywnych skutk w wsp łczesnej cywilizacji. Indyjski system leclnicTy. Funkcjono_ S.. 148). 3 A. Podr ż turystyczna może tu być środkiem wzmacniającym poczucie wewnętrznej kontroli i osobistego wpływu na własne życie. urzędy publiczne. 149 i nast. iż w tej skomplikowanej maszynerii człowiek często czuje się zagubiony. we wszystkich rodzajach środkw transportu.2. dobre samopoczucie.] satysfakcjizwiązanych z [. Jest to r wniez zdolność do harmonijnego wsp łzycia i wsp łdzia. Warszawa 1976. wanie turystyki w sferze ochrony zdrowia jest widoczne zwŁaszczawtedy. Punktem wyjściarozważa(l poświęconych zdrowotnej funkcji turlr styki jest definicja szeroko rozumianego zdrowia. uczelnie. podstawowe lasady Pawełczy ska. Paweł. jak np. W: S|/ życia. Podobne skutki może przynosić ingerencja wsp łczesnego paristwa w sprawy jednostki' ograniczająca zindywidualizowany spos b zycia - człowieka' Wszystko to powoduje często długotrwałe stresy dnia codziennego. W tym sensie przct pełnię zdrowia rozumie się nie tylko brak choroby. Siciriskiego. Yineker. zwłaszcza kwalifikowanej. Joga. i metody. Styl życia w epoce przemian determinanty i uklady odniesienia. od kt rej zależy Szansa realizacji zada .co wpływa na jego psychikę. nie tylko więc zdolnośćdo podjęcia pracy.. praca zbiorowa pod red. s. Kuvalayanda. w kom r- W układzie działan zmierzających do podniesienia poziomu tak ro_ zumianego zdrowia obecnośćturystyki jest bardzo waŻna. korzystnych zjawisk występujących wskutek rozwoju środkw masowego przekazu' Rozw j tych środkw zaspokaja ludzkie aspiracje. i satysfakcji wynikających z akceptacji przez grupę społeczną (bądź jednostkę). FUNKCJA ZDROWOTNA "i l" twarzania odporności swoistej.Zdrowie stanowi podstawową wartośćindywidualną. zakłady przemysłowe.L. jw.jakie sobie stawia społecze stwo. nikiem ogromnych korzyści społecznych o określonych implikacjach ekonomicznych. Warszawa 1971 (cyt. nadwerężonego wspomniany- - mi zjawiskami. w szkole.. harmonii i porządku' Człowiek poznaje więc często uproszczony obraz świata. skierowanej przeciwko czynnikom szkodliwym. ale jednocześnie oddala człowieka od przyrody.2. lecz także energię. odbijających się na stanie zdrowia człowieka. zak|adzie pracy.Pełna efektywność społeczna wypoczynkowej funkcji turystyki dą| się urzeczywistnić zwłaszcza w połączeniu z jej funkcją zdrowotĘ Mając wsp lny rodow d. stanowi niekwestionowany spos b poprawy zdrowia psychicznego. do kt rych człowiek dąży. Jest to trwała dyspozy cja psychofizyc zna do względnie systematycznego wydatkowania energii i do stałej regeneracji sił dla odzyskania dobrego samopoczucia psychicznego oraz [. źr dła przeżyć estetycznych. warun kującą istnienie i działanie każdego człowieka zgodnie z jego celami. w Na poziom zdrowia psychicznego niekorzystny wpływ mają r wstruktury i spos b funkcjonowania podstawowych instynież złożoność tucji.] osiąganiem cel 'w. S. Pawełczyli ska. Zdrowotna funkcja turystyki może się przyczynić do redukcji nie- banki czy organizacje międzynarodowe. Uważa się.. 6. w niniejszych rozwaŻaniach przyjęto definicję podaną przez A.

in. Kamir ski. W rozumieniu A.34_36. Przyjmując. m. Sprzyja temu upowszechnianie kultury i samokształcenie.r sje nerwowe (w wyniku m. PWN. potrzebę ucieczki kompensacyj" nej. Wyzwala to w człowieku1 pragnącym utrzymać dobre zdrowie.in. Może też być środkiem wychowania zdrowotnego. wdrazającego człowieka do ochrony oraz doskonalenia zdrowia ftzycznego i psychicznego. W kaŻdej jego fazie (młodość.Ruch Prawniczy. członka organizacji turystycznych itp. Środowisko wychowawcz.rtr 4. przez uprawianie turystyki o motywacj ach poznawczych. wyr wnyWłaściwy wania ewentualnych brak w organizmu oraz pobudzaniaprzez korzystne warunki środowiska. wejścio człowieka w bezpośredni kontakt Z nowym środowiskiemspołecznym. miłości ojczyzny).2. że turystyka. Turystyka. zabieg w profilaktycznych itp. W kontakcie z przyrodą. pilota turystycznego. starość)organizm ludzki wymaga kompensacji dorosłość. - kłopoty definicyjne. młodzież. młodzieży oraz dorosłych do przyswajania wartości moralnych i zgodnych z nimi zachowa społecznych.leczce- 6. czrrcia szkodliwości. Z pojęciem środowiska społecznego pozostaje w bezpośrednim związku środowisko wychowawcze. kt re wywołując zmiany cielesno-fizyczne i psychomotoryczne. FU N KCJA WYCHOWAWCZA rozumianym jako zesp czesnej turystyki należy powt rzyć. wia przez redukcję stanu napięcia. może stanowić znaczący element wychowania ftzycznego. realizowanej przez turystykę. Właśniew dążeniu do poprawy zdro.e Ekonomiczny i Socjologiczny" 1974. że te trzy sfery ludzkiej osobowości stanowią jedność. Przed podjęciem pr by określenia funkcji wychowawczej wsp ł. łecznych i kulturowych. s. Zagadnienie wychowawczej funkcji turystyki mozna rozważyć na tle koncepcji człowieka jako istoty biosocjokulturalnej. Turystyka w swoim założeniu wychowawczymmoże przynosić pozytywne skutki w toku całego ludzkiego życia. Kamir ski. ze konsekwencje środowiskowetow arzy szące wsp łcze8. w kt rym zyje wsp łczesny czło. wywołujących zagrożenia warunk w zdrowotnych życia. oraz na przyswajaniu sobie w tych grupach odpowiednich r l społecznych (np. Najczęściejwymienia się agresje biologiczne (wyi nikające np. Warszawa l9'l5. turysta odkrywa też nowe wartości moralne. kt rych jednostka staje się członkiem. przygotowujących go do życia w społecze stwie. pracownika). piękna i harmonii. wypoczynku. wartościowego spędzania czasu wolnego. 39Ż 393 . spo. Rozw j kulturalny zaśpolega na wrastaniu w wartości kultury w drodze przyswajania poŻądanych modeli kultury (np. Źr deł możliwościwychowawczych turystytj. jest widoczna zdrowotna funkcja turystyki. Jest ono bowiem częściąobiektywnego środowiskaspołecznego (wraz z jego podłożem przyrodniczym i kontekstem kulturowym). odpowiadających ideałowi wychowawczemu społecze stwa. z zalieczyszczenia żywności. zwłaszcza kwalifikowala. A.55. grupy społeczne i instytucje pełniące zadania wychowawcze. można sądzić.wody i powietrza) oraz agto. szczeg lnie jej form specjalistycznych.. W sumie możil powiedzieć. można tez upatrywać w budzeniu przez nią takich 5 chują się odrębnością sytuacji wychowawczej. a jej rola aktywna.3 . moŻe stanowić istotne naruędzie realizacji prawa człowieka do zdrowego środowiska przyrodniczego. iż w tym złoŻonym procesie turystyka jest r wniez obecna. Podczas imprez turyStycznych człowiek wchodzi w nowe grupy społeczne i musi opanowywać nowe role społeczne (przewodnika. Rozw j społeczny polega na kolejnym wrastaniu w grupy społeczne. ułatwia i przyspiesza socjalizację. ruchu). (np. Funkcje pedagogiki społecznej. kt ra jest źr dłem spokoju.in.). jak i dorosłych oraz spełniając warunki ruchliwości przestrzennej. iz turystyka oznacza m. a A. Skłania to do wniosku. że zadanie środowiska wychowawczego obejmuje ca_ łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka oraz ł trojakich składnik w: przyrodniczych. studenta. A. nej cywilizacji tworzą układ czynnik w agresywnych. Kamirlskiegoa środowisko wychowawcze twotząosoby. Wychowawczy walor turystyki należy szczeg lnie odnieśćdo jej dw ch rodzaj w turystyki krajoznawczej i kwalifikowanej. zachęcające jednostki i grupy dzieci. wiek.. KształĘe się w nim r wnież właściwy stosunek do środowiska przyrodniczego i następuje uświadomienie aspekt w degradacji środowiska.in. Kamir ski5 twierdzi. - rozw j biologiczny człowieka wymaga m. obejmując zar wno dzieci. natężenia hałasu).

z kulturą. zainteresowa i og lnej sprawności umysT. na drodze bezpośredniej obserwacji. jw. wać elementu wYchowania dziej pożądane. społecznej i kulturowej. Wulek.oryr. W: pedagogikn. iz postulowana funkcja wychowawcza turystyki mieścisię w rygorach definicji wychowania o. a takżL urzą- nia turyst w.. mieścisię w koncepcji kształcenia ustawicznego. atakżepono. ze turystyki to nil tyko obcowanie _uprawianie zprzyrodą' Jest to kontakt.tyti i otra<tie iei rzeczywistąrolę w środowisku wychowawczym. w"ałog i kierowane czynności człowieka podejmowane dla osiągnięcia określonego zasobu wiedzy o otaczającym go świecie.y"t i""n. Warszawa 7 8 K' Przecławski. zwlaszcza jej form krajoznawczych. wsp lnota przeżyć. kt re moze spożytkować praktycznie.. przede wszystkim kwalifikowanej.i. gospodar. 394 395 . s. wysoki udział w niej młodzieży.' ^Yoi:n. 56T. że kvtałcenie jest częścią składową wychowania -"*iaui" jego szerokim znaczeniu6.ęt-s"i wspodziałania z innymi. pedagogika. zdobywa_ jąc orientację w otaczającej go rzeczywistości przyrodniczej. ze jej uczestnicy.funkcja kształceniow a" zarniast.samodzielnę miotu poświęcona społecznym funkcjom turystyki głosi.pod uwagę masowy charaktei ""ło*i"tu. wsp łczesnej .. należy tez upatry. zwłaszczamłoaycn. . *y. s. iż jedn ąz podstawowych funkcji turystyki w odniesieniu do turysty jest funkcja poznawcza. 6. przejav a się w tym.i *y"t o**-. Warto też podkreślić. Zakłada się w niej. Przy jęcie określenia.l"sri sie w.ryr'u. Warto powt rzyć. Przecław ski' rozszerza wie. W:. janie przez turyst w kultury technicznej.Ęnośćdo wiedźy irwają przez całe życie człowieka.J cech' jak aktywność. iz poznawanie świataprzez _turystykę jest gł wnym elementem iei ru*c. że tvystyka. Trzeba przypomnieć. jak pisze K. poznania siebie samego. Wujka przez ksztalcenie należy rozumjeć.howa- z ich konstrukcją ru*. W turystyce. ność'odwaga' Kształtują on" po'tu*y i osobowości społecznie najba1.. jw. tzn. że zdo|nośćrozumowania' przyswajania wiadomości.yki oru.. t Miejsce pedagogiki w systemie nauk.ją. Miejsce pedagogiki w systemie nauk. kształceniowu runł"iu.'"iiu za innych odpowiedzialności. dze(l zgodnie politechnicznego. to nasuwa się wniosek. aby zintensyfikować badania efektywności wychowaw. społeczny i t<uituratny -u" przesffzeganiu zasad bezpiecze stwa własnego i innych.pWN. kulturowym i przyrodniczym. zyciem społecznym i ludnością odwiedzanych miejscowości.y. Umozliwia ono p.tyt i uzasadnienie jako element jej funkcji wychowawc zej. doświadczenia i samotsziałcenia. To rygory uprawiania turystyki mają duże znaczenie * p'o"".e1mi_e. "=dobycia umiejętności potrzebnych mu do przeobrazania światai do rozwoju jego określonych uzdolnie .3540.u" *oże wspierać rozw j biologiczny. doskonalenia intelektu i d. Turysta bowiem.4.podając definicję kształcenia..u.Że kształceniowa funkcja turystyki. jak i praktycznym. Poznawanie r żnych składnik w środowiskadzięki turystyce. Kształceniowa funkcja turystyki moze więc być spełniana zar wno w sensie poznawczym. szczeg lnie o motywacjach poznawczych.opr cz wiedzy przez tlrystykę powinno się r wniez zdobywać umiejętności potrzebne do celowego siozytkowania tej wiedzy. Na zakoriczenie wypada stwierdźiŻ. więzy koleŻe stwa. Uwaza' sii. przyswaja sobie r wniez pewne umiejętności oraz na- ^_ 19'74. dzę turysty o kraju i o świecie. wyki. Wymaga ona r wniez u-i". c)yli umiejętności ko'mpetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystyczneg o.j . Turystyka bowiem. Funkcja kształceniowa turystyki. przy jednoczesnym Znawcza" można wyjaśnić. mają szansę poznania świataoraz Swego w nim miejsci. szczeg lnie kwalifikowana' wy.2.""j tury. daje też dobre mozliwości konfrontacji wiedzy og lnej oraz specjalistycznej z konkretnym obrazem rzeczywistości. maga wysiłku' pewnego odporności ftzycznej i |. Literatura przedw .. HumanisĘc1ne podstawy turystyki. FuNKCJA tśzTAŁcENlowA Przy założeniu. wchodząc w bez|ośredni kontakt ze środowiskiem społecznym.stopnia olaz opanowaniazmęczenia.funkcja po- łowej''8.

ekonomicznej. może też oblldzić w sobie nowe zainteresowania intelektualne oral kulturalne. społecznym i przestrzennym. administrację publiczną. Wiadomo bowiem. warto nich wiele cech wsp lnych. Po tych uwagach wstępnych można przejśćdo zaprezentowanla Zakresu oddziaływania turystyki na proces urbanizacji. atakŻe handel hurtowy. naukę. Wśrd tych czynnik w można wymienić przede wszystkim przemysł. politycznych i gospodarczych w Polsce. ze mimo zewnętrznych r żnic istnieje w się oraz wsp łdziałanie. przebywającej w szczycie turystycznym jest wysoki i zwiększa się w miarę wzrostu atrakcyjności turystycznej danej miejscowości' Fakt ten nie zawsze jest uświadamiany przez planist w oruz organizator w podaży usług turystycznych i og lnomiejskich. 396 397 . Ponadto w strukturze czynnik w miastotw rczych turystyka pełni funkcję modernizacyjną. szkolnictwo średnie i wyższe. garnizon wojskowy i turystykę' Turystyka. wykazuje określone związkj z podstawowymi czynnikami miastotw rczymi. np. port. kt rzy odkrywają. Pozostaje do oceny oddziaływanie turystyki na proces urbanizacji. arczw j innych generuje' iurystyka jako czynnik miastotw rczy tie ma charakteru uniwersaln"go.Konfrontacja wiedzy o świecie.Wpływ urbanizacji na tempo i kierunki rozwoju turystyki Został już dokładnie scharakteryzowany. Sil. Kształceniowa funkcja turystyki znajduje takze odbicie w formułow& niu prawidłowego obrazu odwiedzanych miejscowościi kraj w. Że poznawane fakty są szczeg lnlc odczuwane. że 6. Doświadczenie renomowanych miejscowości turystycznych wikazuje. Miastotw rcza funkcja turystyki zawiera teŻ wiele element w pochodnych od innych jej funkcji. żc turystyka krajowa i zagraliczna. Turystyka ułatwia też porozumienie między ludźmi. okolicznośćtawzmacniapozyqę turystyki w procesie kulturowym. rozumiane. Proces ten jest uwarunkowany rozwojern określonychczynnik w miastotw rczych. między wsp łczesną turystyką a procesem urbanizacji występuje dwustronna za|eŻność. czyli ruchu turystycznego -kulturowe podstawy i gospodarki turystycznej. interesującą z punktu widzenia nowoczesnych czynnik w przemian społeczno-gospodarczych i przestrzennych.Turystyka daje okazję do praktycznego wykorzy_ stania umiejętności językowych. r wnież zwr cić uwagę na jej znaczenie dla samokształcenia uczestnik w podr ży turystycznych. szczeg |nie zagranicznej. z uwzględnieniem wszystkich aspekt w przejawiania się tego procesu' iod wpływem rozwoju turystyki zwiększa się 1iczba ludnościstałej oraz sezonowo i tymczasowo zamieszkałej w danej miejscowości turystycznej. stanowiące rozwoju turystyki. że stosunek liczby ludności stałej do stanu ludności og łem Na zakoriczenie tego fragmentu rozwuża wolno powiedzieć. Kształceniowa funkcja turystyki zasługuje na popularyzację zwłaslł cza w turyStyce młodziezowej zorganizowanej. w swoim wymiarze ekonomicznym. FUNKCJA MlAsToT wÓnczn Jak juz stwierdzono w rozdziale 2. pozwalających na zrozumienie społeczno-kulturalnym innych kraj w moze stymulować aktywnośćintelektualną turyst w na rozwoju jak już stwierdzono Proces urbanizacji polega jest wzrost liczby ośrodk w miejskich. turystyka jest pochodną jednych czynnik w. Na skutek tego zwiękżycia obu grup ludności oraz zmniejsza satysfakcja sza się uciążliwość turyst w. może odegrać znaczną rolę w postępowych przeobruŻeniach społeczno-kulturowych. węzeł komunikacyjny. naZywanym urbanizacją. Jego podstawowym miernikiem ludności zamieszkałej w miastach w stosunku do og lnego zaludnienia na danym obszarze geograficznym.5. ne. Jak to się starano wykazać w rozdziale 2. z praktycznym doświadczeniem turyst w jest formą weryfikacji tej wiedzy i niejednokrotnie powoduje szok. zapamiętywane i uświadamiane. opanowana wcześniej wiedza o życiu Rozvłażajączagadnienie kształceniowej funkcji turystyki.2. czyli funkcja miastotwr rcza turystyki. w określonych warunkach kształceniowa funkcja turystyki. zorganizowana w formie wycieczeĘ moze być interesującym źr dłem wiedzy i instrumentem wychowania. Ń omawianej roli występuje gł wnie na obszarach wyposazonych przyrodniczojak wiadomo w walory turystyczne. ne przeżycie turystyczne sprawia. zdobytej dzięki czytaniu książoĘ prasy i oglądaniu telewizji. w turystyÓc krajoznavłczej człowiek odkrywa nowe wartości moralne i intelektuali.

Liczba pasażer w komunikacji lotniczej wzrosła siedmiokrotnie. pamiątkarskiego itp. iż miastotw rcza funkcja turystyki działa według zasa_ dy sprzężenia zwrotnego. Michna. odpowiedni" . W zakresie urbanizacji ekonomicznej turystyka ma duże pole od-. wzrost zatrudnienia w sektorze usfug turystycznych. . Pod Znacznym wpływem turystyki w omawianym kompleksie w regionie orlando zaszły od 1970 r. Dobrze rozwinięta sieć szeroko rozumianych usług turystyczny. rozwija się r żnorodna sieć usług towarzyszących. Dana jednostka osadnicza urbanizuje się i rozszerza terytorialnie. Krynica Zdr j.. Z biegiem czasu powstają odpowiednie sanatoria. powoduje wzrost liczby ludnościw kąpieliskach nadmorskich i ośrodkach turystyki g rskiej.u oraz wzrasta liczba zatrudnionych w gospodarce. działywania. jako cel podr ży turystycznej weźmie się leczenie.h. wykazujących stosunkowo szybki wzrost liczby ludności. zagęszcza się sieć zaklad w gastronomic znych. Przykładami tego rodzaju miast w Polsce mogą być: Zakopane. motele. 398 Rzeczowym wyrazem rozwoju szeroko rozumianej infrastruktury turystycznej i miejskich urządze komunalnych jest odpowiedni przy_ rost zabudowy określonej miejscowości. nt I' 399 . mającego warunki turystycznej. Dążenie do więtszości z nich prowadzi do rozwoju miasta. Ruch turystyczny pobudza do rozwojulospodarkę danego ośrodka.po'ou turystyka oddzialuje na przestrzenną stronę proces w urbanistycznych. '"""p"ii Jeżeli np. Podobny mechanizm rozwoju pod wpływem turystyki można wskazać la przyŁJadzieparku Disneyiand wKalifornii i innych w Europie Zachodniejg. czyniąc ją sprawniej szą. Powstają bowiem nowe obiekty noclegowe.. W taki . iz turyściw istotny spos b się przyczyniają do rozwoju miejscowości gwarantującej im zaspokojenie iej potrzeĘ. Prawie dwukrotnie wzrosła liczba mieszkarc w. niezależnie od długościtrwania Sezonu wypoczynku. Gtspodarka turystyczna i wsp łdziałaj ące z nią gałęzie gospodarki miejskiej zwiększają więc źr dła zarobkowania w sektorze nierolniczy^-orui. opr cz walor w turystycznych danej miejscowości. a za gralicąVichy we Francji' W procesach urbanizacyjnych duzą ro1ę odgrywa turystyka pobytowa. Potrzeba wypoczynku nad morzem czy w g tach prowadzi do rozbudowy infrasruktury turystycznej. wycieczkowa i weekendowa.1 "ugo. j kempingi. W dążeniu do coraz lepszego zaspokajania roilicznych choć stanowią istotną przesłankę podjęcia takiej podr ży. czyIi og lnie turysĘka rekreacyjna' Inieresującym przykładem miastotw rczej roli turystyki mogą być parki rozrywek. Połczyn Zdr j.in. zaś |iczbaturyst w odwiedzających Florydę zŻ3 mLn do 36 mln. skuteczność kuracji wymaga zorganizowania zespołu usług zapewniających osiągnięcie celu.Miastotw rczą funkcję turystyki można też rozpatrywać z punktu widzenia cel w podr iy turysĘcznej. przesrrz"nni" -"hłonniejszą i przez to atrakcyjniejszą dla turyst w. Następuj e iez rozw j gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. rzemieślniczych. Walt Disney World (Orlando. dostosowanej do potrzeu t"ł_ l stycznych. osiągnięcia wspomnianego celu podr ży turystycznej jest. W ich wyniku powstają ''o*" -l"1ś. gł wnie obcokrajowc w. warunkującej funkcj onowanio wządzeft oraz instytucji turystycznych danej miejscow-ości. Wydaje się.podarowanie. hotell. produkcj a przemysłu spożywczego. Powstają nowe utice i drogi. Tury styka w parkach rozrywki. wu-nki". gwaranĘe przekształcenie jej w prawdziwe miasto. rorrr"rzają ekonomiczne podstawy rozwoju danego miasta. powstaje i rozwija się skupisko miejskie. juk np. Sło ce.Problemy Turystyki" 1'98'1. lstltnym cz nikiem rozwoju urządze infrastruktury turystycznej i paraturySt' są nakłady inwestycyjne. W latach 1glo-tgtz liczba pokoi hotelowych wzrosla z 6 tys. Rośniewięc majątek trwały miasta. Rośnieliczba ludności stałej zatrudnionej w obsłudze ruchu turystycznego. morze czy powietrze g rskie nie wystarcz4-ą uo'i"m. rozrywkowych i kulturalnych. w eretcie tego rozszerzają się możliwościrecepcji turystycznej całego miasta.oś-ni" |iczba turyst q aby z kolei z jeszcze większą siłą oddziaływać nagospodarczy i przestrzenny rozw j ośrodka turyStycznego. isiotne zmiany.1". Busko Zdr j. domy źd'oio*". Dla przykładu można wymienić Krynicę More R. rozwija się budownictwo'mieszkaniowe. Sopot. to nietrudno zauważyć. zapewniające atrakcyjne spędzenie wolnego czasu' Takim miejscem jest m. pola namiotowe. Nałęcz w. do 35 Ęs. Floryda)' Park ten zajmuje 111 km2 powierzchni i odwiedza go kilkadziesiąt milion w os b rocznie. Dowodem tego mogą być liczne miasta w pasie wybrzeża Bałtyku oraz sieć g rskich ośrodk w turystyki wypoczynkowej. potrzeb turyStycznych powstaje bogata sieć zakład w usługowych b pośrednio i pośrednio świadczących usługi dla turyst w. p''y korzystnych warunkach naturalnych danej miejscowości. komunikacyjnych. hotele. stanowiącej stały element zabudowy miejskiej.

Wydaje się. iż warunkiem miastotw rczego działania turystyki na obszarze wSpor mnianych miast jest ponadregionalny i międzynarodowy zasięg oddzia_ ływania ośrodk w religijnych. są powoli i systematycznie zastępowane elementami związanymi z pracą oraz życiem w mieście. Ma to miejsce w wczas. Z potrzebą wypoczynku często się łączą potrzeby emocji estetycznych. Styl życia problemy pojęciowe s. manifestujące połozenie społeczne otaz postrzegane jako charakterystyczne dla tego połozenia. Juratę. Częstochowę Każdy cel podr ży turystycznej prowadzi pośrednio do rozwoju skupisk ludności miejskiej. te. Wiadomo. r| A. Rozw j zatem tego rodzaju jednostek musi być oparty na planie zagospodarowania przestrzennego. Ponadto istnieją miaSta. kt rych gł wną siłąprzyciągającą są skarby sztuki. gdy większa częśćludności zawodowo czynnej jest zatrudniona w obsłudze ruchu turystycznego.Ustkę. jak i zagranicznej. Atlantic City. Sicir ski przez styl życia proponuje . daje |0 obszerny przegląd interpretacji tego terminu. Warszawa. Spośrd miast wypoczynku za granicą można wskaza Brighton.. 155. że urbanizacja nie nalezy do podstawowych czynnik w determinujących treśćstylu życia. Styl życia.. W celu ich zaspokojenia |iczne rzesze turyst w odwiedzają miejscowości słynące z zabytk w kultury materialnej. Jako przykłady powstania i rozwoju takich miast można wskazać m. to rolę turystyki w tych przemianach mozna traktować w sensie modyfikacji zmian. Jeślisię przyjmie. Po drugie. Wszelka żywiołowość prowadzi do sytuacji.rę. Zakopane. Jastrzęb ią G Wybrzeża czy Riwiery. R wnież zestaw referat w na międzynarodową konferencję nt. utraciło wiele na wartości jako miejscowośćwypoczynkowa. Nie powinna też degradować pierwotnych walor w naturalnych. że np. kt re rozwijają się dzięki określonym potrzebom turyst w. Przy takim załoŻeniu urbanizacja społeczna przezturystykę może oddziaływać na styl życia dwukierunkowo. zar wno krajowej. Wzrost liczby mieszkar c w miast i rozpowszechnienie się miejskiego stylu życia r wnież na wsi mogą wyjaśniaćmechanizmy tych przekształceri także pod wpływem turyStyki.Instytut Turystyki. urbanizacja w płaszczyźniespołecznej wnosi jego miejski charakter.. nych powinien być optymalizowany. wysyłających swoich mieszka c w na wypoczynek do innych obszar w. gdy poszczeg |ne cele nakładają się na siebie. jej wpływ przejawia się w tym. Należą do nich przede wszystkim: Florencja. w kt rej miejscowość turystyczna przestaje spełniać swoje funkcje i przechodzi do tzędu jednostek osadniczych. Jeżeli dominuje w niej.. siciriski. - i teoretyc7ne. iz wiejskie elementy stylu zycia. 40r .. i ekonomiczna. Jerozolimę. Są to więc skupiska ludności. Lazurowego ską. W: Sry. Miami. A. jaką turystyka ma w strukturze funkcjonalnej danego skupiska ludności.in. Jakjuz wspomniano. nie pozbawionych walor w turystycznych. Reims. Turystyka a pr7emiany sĘlu życia. Nie jest to rzadkością w historii miast i ośrodkw turystycznych. Jezeli chodzi o miejscowości typowo turystyczne.kształĘąc zastanowić nad udziałem turystyki w przemianach stylu zycia w kontekście funkcji miastotw rczej. gdy tylko występuje w układzie licznych czynnik w miastotw rczych. poddawane żywiołowym proce400 Należy zaaważyć. Turystyka przyczynia się także do rozrostu miast. Jastarnię. Ateny (Akropol) itp. kt re były kojarzone z pracąrolnika i mieszkaniem na wsi. Zakopane. Punktem wyjściabędzie zdefiniowanie pojęcia ... Wersal. specyficzne dla ich usytuowania społecznego. to oczywiście oddziałuje pobudzająco na rozw j miasta. Świnouj ście. Siła miastotw rczej funkcji turystyki 1est zależna od wagi. tzn. Mozna się tu zmiany do stylu życia.... że urbanizacja turyStyczna oddziałuje na proces ujednolicania stylu ży cia przez o gr aniczanie r żnic lokalnych i zmniej zob. miasta Krymu.sty| życia". W wyniku tego rozwijają się i stabilizują gospodarczo. W literaturze termin ten jest r żnie określanylO. Lourdes. że proces urbanizacyjny na obszarach turystycz_ som urbanizacji przez turystykę. masowy charakter wsp łczesnej turystyki. tzn. Wisłę czy Szczyrk. Niekt re miejscowości zaspokajają religijne potrzeby turyst w./ życia.. to urbanizacja demograftczna oraz przestrzenno-techniczna swoimi rozmiarami i strukturą nie może obntżać wartości recepcji ruchu turystycznego. daje podstawę do twierdzenia.rozumieć zakres i formy codziennych zachowa jednostek lub grup. jw. Siła miastotw1tczego oddziaływania tury_ stykijest szczeg lnie duża. Po pierwsze. Wenecja. a dzięk't temu umożliwiające szeroko rozumianą społeczną lokalizację innych ludzi''ll. wrzesieri 1988. jvł. Zapewnia to jej istota społeczna czy Mekkę.. Dijon. będących zasadniczą przesłanką rozwoju turystyki.

jak zdolnośćdo pracy. wykazuje relatywnie większe motywacje do podnoszenia swoich kwalifikacji i poziomu wykształcenia og lnego.in. 30l-302. A. Aktywną obecnośćturystyki można też odnotować w kształtowaniu się kolejnego składnika stylu życia. dzięki wychowawczo-kształceniowej funkcji turystyki. 13 |2 J. przy powrocie rodziny lub jej członka z podr ży turyStycznej. Sry'l życia w epoce przemian nia. Należy tu takze upaĘwać możliwościnatężenia funkcji socjaliza- cyjnych. iż stwierdzenia dotyczące stopnia oraz kierunk w tego od_ działywania mają charakter hipotez. Wiadomo. bądźteŻobejmujące takie cechyjednostki. Ma ona sw j udział w zwiększaniu nacisku na ochronę zdrowia w obszarach zurbanizowanych.in. Jednak może r wnież wnosić elementy niekorzystne do obraZu tego środowiska. kul_ tury regionalnej czy stosunku do przyrody. w degradacji środowiska przyrodniczego. etnografii czy pogłębiania wiedzy o kulturze. konsumpcji. Przejawia się ono m. Skutki pozytywne to możliwość wzmocnieniawięzi emocjonalnych rodziny. pod wpływem popytu na usługi noclegowe. s. wzrasta jej udział w zagospodarowaniu czasu wolnego od pracy itp. turystyczne formy zagospodarowania tej kategorii czasu mają tendencję do utrwalania się i szerokie perspektywy. Przy założeniu. iż rodzina stwarza także własne środowisko kulturowe. stąd się biorą pewne uproszczenia wywod w. szczeg lnie wśrd ludnościzamieszkującej duze miasta. Tlv rcza obserwacja turyst w krajowych i zagranicznych oraz kształceniowa funkcja turystyki mogą być źr dłem kształtowania osobowości otwartych na innowacj e. Zjawisko to wzrasta w miarę rozwoju miast i pogarszania się środowiska zdrowia ich mieszkar c w. w tendencji do posiadania domk w letniskowych. Pawełczyriska. odzywianie uzna się za segment konsumpcji. Jest to widoczne np. np. własnego narodu. Istotnym składnikiem stylu życia jest zdrowie definiowane pozytywnie. tj. s. w zwiększonym obciązeniu organizmu nadmierną |iczbą bodźc w i we wzrościeprzeciĘenia komunikacj ą. w większym docenianiu mody i jej urozmaicaniu. W ośrodkach turystycznych. jej rola w formowaniu tego środowiska może być poZytywna. obejmować elementy stylu miejskiego i tra_ dycyjnego w postaci pewnych wartości środowiska wiejskiego. np. Elementame pojęcia socjologii' PWN..szanie ich między miastem a wsią. pod wpływem turystyki biorącaudział w ruchu turyStycznym. Pod wpływem urbanizacji. Składnikiem stylu zycia moze być życie w rodzinie. rozw j gastronomii). Przedmiotem oddziaływania turystyki w omawianym zakresie jest r wnież mieszkalnictwo. 144. geografii.in. tzn. następuje pogorszenie się szeroko pojętego środowiska zdrowia. że proces urbanizacji jako wynik cywilizacji przemysło- życia. w postaci obcych zwyczaj w czy słownictwal2. psychiczne ludności i grup wiekowych. Jezeli np. Ludnośćobszar w zurbanizowanych. Wyraża się to m. satysfakcji społecznych i tw rczości|3. W zespole codziennych zachowa formujących styl zycia znajduje się także czas wolny i sposoby jego wykorzystania. to trudno nie zauwuŻyć wpływu turystyki na kształtowanie jego modyfikacji. Warto wreszcie zalważyć. Nie można wykluczyć osłabiania sp jności rodziny w wyniku niedostatecznego przeciwdziałania naciskom zewnętrznym. Należy Zastrzec. a także bodźcem do nauki np. Jednocześnie turystykę jako stymulator środowiska zdrowia należy umieścićw układzie pozytywnych skutk w procesu urbanizacji. Ten proces ujednolicania moze się odbywać dośrodkowo. a pośrednio i turystyki. sw j styl wej jest r wmęż nośnikiemwielu zjawisk stanowiących niezamierzony produkt uboczny tego procesu. Miastotw rcza funkcja turystyki może oddziaływać dwojako w odniesieniu do rodziny. większa kultura spożycia i rozmaitość posiłk w oraz konsumpcja przetwor w. czyli przekazywania dzieciom dziedzictwa kulturowego. zaciera się teŻ r żnica w sposobie ubierania się poszczeg lnych warstw i społeczne. Turystyka może też nasilać tendencje do umacniania lub osłabiania partnerskich stosunk w w rodzinie. jw. Przejawami tego mogą być: wzrost konsumpcji zywnościpoza domem (m. Szczepariski. odzież staje się wyr znikiem subkultur. czyli rozumiane jako dobre samopoczucie fizyczne.. Po tych uwagach og lnych można podjąć pr bę wskazania na rolę turystyki w modyfikowaniu niekt rych składnik w stylu życia. R wnież w dziedzinie ubioru można wskazać na zmiany pod wpływem turystyki. np. np. - determinanty i układy odniesie- 403 . jw. język w obcych. pochodzącym od turyst w. Jak juz wcześniej wykazano. że turystyka kształtuje patriotyczne postawy jednostki lub grupy. obserwuje się wzrost standardu mieszkar .

Wyrazem tych przemian moze być zatem poprawa warunk w. Rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej oraz kontakty ludności wiejskiej z uczestnikami ruchu turystycznego tworzą podstawy tych postępowych przemian. Zwiększająca się Zwartość tej zabudowy i wymiar przestrzenny (np. że rośnie odsetek ludności wiejskiej uffzymującej się z nierolniczych źr deł zarobkowania. w degradacji środowiska przyrodniczego. jest lub moze być podważoflaprzez pojawienie się lepszej pracy dla obu płci w sferze obsługi ruchu turystycznego. Widoczne są pożądane przemiany pod tym względem. Skutki wzrastającej roli turystyki są szczeg lnie widoczne w zakresie urbanizacji ekonomicznej i technicznej. kształĘąc w określonym zakresie styl życia ludnościmiejskiej. np. że turystyka może w tym procesie zĄąć znaczące miejsce. Praca taka daje młodym ludziom więcej swobody. kt re z kolei potęguje działanie czynnika wywoławczego. Dowodem na to moze być zwłaszcza sieć wsi turystycznych. częSto zagrożonych ekonomicznie. og lnie można więc powiedzieć. r wniez z tytułu sprzedaŻy turyStom i organizacjom zajmującym się obsługą ruchu turyStycznego usług noclegowych. jakości i stylu życia ludnościwiejskiej. iz nieracjonalna urbanizacj a techniczna wiej skiej sieci osadni czej może by ć przy czy ną degradacji środowiska przyrodniczego' Urbanizowane wsie turyStyczne stają się r wnież obiektem przekształcer w sferze społecznej. warto r wnież zwr cić uwagę na stosunki spo_ łeczne. Można je zwłaszcza odnieśćdo stylu życia. kempingi. Turystyka ułatwia też swobodne i intymne kontakty międzyludzkie. artykuł w żywnościowychitp. Warunkiem funkcjonowania wsi letniskowych jest też wyposażenie ich w podstawowe utządzenia infrastrukturalne o charakterze turystycznym i miejskim. iz tworzenie nowych miejsc pracy oraz osiąganie dodatkowych dochod w. iż turystyka wywiera także wpływ na przebieg urbanizacji wiejskich jednostek osadniczych. Zapr ezentow ane r o zw ażania o mi as to tw r czej funkcj i w sp łc ze snej turystyki upoważniają do wniosku. co wzmacnia rolę turystyki w omawianym zakresie. jako częśćskładowa szeroko rozumianej kultury. Trzeba też og lnie zauvłażyć. wykazująca wzrost w miarę rozwoju turystyki. Mogą tez być przyczyną wielu zjawisk patologicznych. tworzy korzystne warunki do powstawania tego rodzaju stosunk w społecznych i do wzrostu znaczenia elementu komplementarności w charakterze więzi między turystami oraz między turystami a ludnością goszczącą. Turystyka. ściśl'e związana z dawną strukturą ekonomiczną gospodarstw chłopskich i decydowaniem o dziedziczeniu. lepsze warunki rozwoju osobowości. poprawiają warunki zycia ludności wiejskiej i podtrzymują funkcjonowanie niekt rych gospodarstw wiejskich. że vrbanizacja wywołuje zjawisko turystyki. pensjonaty. w sferze obrotu ziemiączy obyczaj w. Skutki nie kontrolowanego rozwoju turystyki na tych obszarach mogą jednak r wnież być niekorzystne i wyrażać się np. przyczyrtla się d9 wzmocnienia i poszerzenia tego uczestnictwa. Można zatemWzyjąć.. iż jest ona jednocześnie jednym z cel w zyciowych wyznaczarLych wsp łcześnieprzezmiejski styl życia' Wsp łczesna wieśznajduje się r wniez w polu oddziaływania procesu urbanizacji. że miastotw rcza funkcja turyStyki. Miastotw rcza funkcja tury_ styki przejawia się tu z r żnym natężeniem we wszystkich czterech płaszczyznach przebiegu procesu urbanizacji. mie te przemiany ekonomiczne pochodzenia turystycznego mogą zahamować odpływ ludnościwiejskiej do miast. społecznego i kulturalnego. Przejawem urbanizacji technicznej wsi jest r wnież rozszerzająca się zabudowa typu miejskiego. Rozważając kierunki oddziaływania turystyki na kształtowanie miejskiego stylu zycia. w sensie skutk w jej rozwoju. w tym z turystyki. większą dostępność d br kultury. Że aczestnictwo w kulturze ma relatywnie korzystniejsze warunki rozwoju w wyniku procesu urbanizacji. obserwuje się. Jej pozycja wynika r wnież z te9o. wyposażonych w określone walory turystyczne. Dotychczasowe rozwuŻania o roli miastotw rczej funkcji turystyki w modyfikowaniu miejskiego stylu życia skłaniają do og lnego wniosku.Doświadczenie wykazuj e. parkingi) nie- rzadko są wyobcowane ze środowiska wiejskiego i obniżają walory krajobrazu wiejskiego. domki letniskowe. takie jak koleże stwo iprzyjaź '. Badania dowodzą. Mozna postawić tezę. jest istotna dla wielokierunkowych przekształcer wiejskiej sieci osadniczej. W tym sensie ma charakter pozytywny. np. $ 405 $ :{ tl $ . kt ry pod wpływem turystyki jest poddany przekształceniom na wz r miejski. Na przykład tradycyjna władza ojcowska. iż uprawianie turystyki. Podstawy urbanizacj i ekonomicznej w si rozsze rza także rozbudowa sieci usług bytowych świadczonychturystom i ludności wiejskiej.. W su404 . kwalifikowanej czy wycieczkowej.

Edukacja kulturowa może mieć postać samokształcenia.. FUNKCJA EDUKACJI KULTUROWEJ Związl<t turystyki z kulturą pozwalają na sformułowanie wniosku. jest w tym procesie powszechna i może przynieśćwiele wartościowych efekt w.ałe z tozw o- festiwalowej.o_lę * kształtowaniu świadomości kulturowej jej uczestnik w. atakże coraz częściej zabytkami przemysłowymi. Turystyka zaśma bardzo dogodne warunki do przal kazywania tych wartości kulturowych swoim uczestnikom i otoczeniu' w kt rym są osiągane jej rozmaite cele. wości wsp łczesnej turystyki. Turystyka archeolo giczna pogłębia świadomość kulturową społecze stwa pod względem tradycji wytw rczościprzemysłowej. dzeri kulturalnych. przeto trzeba zwr ci uwagę na rolę turystyki wypoczynkowej i zdrowotnej w poprawie Ę sytuacji. ze kultura oznacza spos b. może odegrać doniosłą . |a i K. W ten. Termin ten odnosi się do r Żnych dzie' dzin życia. nych czynnikiem edukacji kulturowej jest tez turystyka pielgrzymkowa. że elementy szeroko ro. Podjęta w tym rczdziale pr ba określenia postulowanych funkcji httr rystyki w sferze pozaekonomicznej dowiodła. zumianej kultury są obecne prawie we wszystkich rodzajach wsp li czesnej turystyki.2. Promując liczne wartościreligijne. Przecławski. wzbogaca ona uczestnictwo w tradycji kulturalnej kraju i świata. iż zakres i natęż!r1l. 6. ra inspiruje rozw j turystyki. Upowszechnienie wymienionych form turystyki oraz tworzeł nie odpowiednich warunk w ich rozwoju mogą się przyczynić do po' lepszenia stanu zdrowotnego społecze stwa i w konsekwencji.ou mogą oni odnieśćwiele korzyści. czyli archeologicznu. W tym sensie odzwierciedla ją wzrost poziomu życiaw wyniku ekonomicznego i społecznego rozwoju miej scowości turystycznych. że dziedziny te znajdują się w związku dialektycznym.6. Wywiera ona r wniez określony wpływ na iozw j kul_ turalny miejscowości odwiedzanych przez turyst w. jw. a także spos b i poziom życia ich stałych mieszkarc w. Przyswajają oni zaobserwo_ wane u turyst w z reguły wyższe potrzeby kulturalne oraz ucząsię ko_ rzystać z przygotowanych dla turyst w i wymaganychptzez nich urzą- miona dobra kulturalnego.k_ tualnej oraz kultury życia codziennego. w parkach rozrywki oraz w odni"sieniu do wielkich miast i metropolii gospodarczych. spotkanie kultur i czynnik przemian kulturowychla.t. szczeg lnie o podłożupoznawczym.war to podnieśćzagadnienie stanu zdrowia społeczeristwa.niesie przy tym wiele wartości moral_ i społecznych. Edukacja kulturowa jest terminem dającym wyruz nowej potrzo' bie turystycznej. w sferach etyki (ochrona środowiska'. obecność turystyki. uprawiana rozumnie i dobrze zorganizowana. cześniestała ewolucja form wsp łczesnej turystyki zwiększa formułowania wzaj emnych powiązar{ tych zj awisk. kulturowy. rodzaje i sposoby uprawiania rozrywki oraz zabawy były wartośc iąi rntały zna- 406 .Jednocześnie skłaniają one do następnego wniosku. Wymiar edukacji kulturowej ma r wnież turystyka polegająca na zwiedzaliu zakład w przemysłow ych. W edukacji kulturowej głosi się też postulat. K. W sumie te rodzaje iurystyki mogą spełniać oczekjwania edukacji kulturowej społeczer{śtwa. gł wnte młodzieży. element kultury. Ponieważ stan kultury pod tym względem np. iż ryzuje moze być traktowana jako funkcja kultury. turystyka zaśwzbogaca. jakośći poziom życia. nie miastotw rczego działania turystyki powinny być regulowane w cQ}i lu zachowania szeroko rozumianych społecznych wartościwsp łcze&:' nej turystyki. Korzyściekonomiczn e rwiry. zasługującej na upowszechnienie w warunkach maso. Humanisryczne podstawy urystyki. Turystyczna edukacja kulturowa przejawia się takze w ekonomicz_ nych aspektach rozwoju turystyki. iuł"i" interesują się wielkimi osiągnięciami naukowymi i technicznymi. int.np. plażowej. Postulat ten ma szansę realizacjiw turystyce Turystyka krajoznawcza otaz kwalifikowana. w wyni' ku edukacji kulturowej. do korzystnych przemian kulturowych.po. Funkcja edukacji kulturowej turystyki odnosi się nie tylko do samych turyst w. aĘ poziom. Przecławski wyraża pogląd. w Polsce jest zły. chroni i dobra kulturalne. Przyjmując.

Turyścisą konsumentami wielu usfug i d br. Że wiele zjawisk 6. wpływa za408 kulturalnego i gospodarczego. dokonuje zakupu Sprzętu turystycznego. kulturalnych. podzia_ łu. W polskiej rzeczywistości ekonomiczna funkcja turystyki nie była należycie doceniana. zmniejszanie rozpiętości w poziomie życia miejscowości. Wolno sądzić. jak i sfery podziału. wyrażające się gł wnie w ich wpływie na bilans płatniczy kraju o rozwiniętych funkcjach turystycznych. RedysĘbucyjny efekt turystyki ma np. np. wymiany oraz konsumpcji. przez efekt naślazwłaszcza zagranicznej. gastronomicznych. Wzrasta liczba nowych stanowisk pracy. Turystyka krajowa stanowi przede wszystkim ważn! czynnik spoTurysta. wpływając dodatnio na innowacyjnośćgospodarki. wzrost wpływ w do bu_ dzet w lokalnych i centralnych. łe c zno . jest dokładnie opisana zwlaszczaw zagranicznej literaturze przedmiotu. iż konstatacja wyższego poziomu Życia w czasie uprawiania turystyki. Punktem wyjściarozwaŻail jest twierdzenie. tem na wielkość. jak zmiany w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego.atakże na strukturę popytu i w efekcie oddziafuje na rozmiary oraz strukturę wydatk w ludności. swojej dyspozycji środkipłatticze. iż do sfery wymiany można przypisać efekty dewizowe turystyki międzynarodowej. Jak wiadomo.region w i kraj w turystycznych. Turystyka zaśo motywacjach poznawczych moŻe przynieśćefekty w formie nowych tozułirya w wielu dziedzinachżycia. Wiadomo. turystycznych oddziałuje też na kształtowanie sfery produkcji d br i usług. zaspokaja potzeby w zamając do kresie usług. poprzedzony w rozdziale 2 obszerną analizą uwarunkowa rozwoju turystyki jako zjawi_ ska ekonomicznego. powoduje liczne konsekwencje we wszystkich sferach gospodarowania. stanowi pr bę wnioskowania uog lniającego. ze wysoki prestiż tury_ styki w strukturze czynnik w rozwoju jest określony ptzez jej obecność we wszystkich sferach gospodarowania: produkcji d br i usług. jako zjawisko o bogatej i r znorodnej treściekonomicz_ nej. Należy też dodać. Przeprowadzona w rozdziale 4 ocena miejsca turystyki w strukturze gospodarki narodowej daje podstawy do twierdzenia. dotyczącego wpływu turystyki na procesy rozwojowe w r żnej skali prze_ Turystyka. Tirrystyka zdrowotna i wypoczynkowa. noclegowych. W tym sensie turystyka należy zar wno do sfery wymiany. handlowych.g o s p o darc ze g o ro zw oj u ob s zar w re c ep cj i tury s Ę c zn ej. pamiątek itp'. prowadzi do wzrostu wydajności pracy. wyższego poziomu życia stanowi istotnej wagi bodziec do postępu społecznego' downictwa cepcji turystycznej. Ekonomiczne' dodatnie skutki turystyki przejawiają się w skali kraj owej i zagr anicznej.7. a więc nośnikami popytu na r żnorodne świadczeniaturystyczne. stając się uczestnikiem rynku turystycznego. Warto więc jeszcze raz podkreślić jej walory w procesie gospodarowania. FUNKCJA EKONOMICZNA Zgodnie zprzyjętąkonwencją podrozdział ten. zwłaszcza gdy charakte. rzemieślniczych. Ta obecnośćtu_ rystyki jest widoczna w kształtowaniu modelu konsumpcji. Wolno też przypomnieć. ścisłepowiązaniaz procesem podziału i pociąga za sobą takie konsekwencje. Jeżeli popytowi temu przeciwstawi się odpowiednio zorganizowaną poda:ż poszukiwanych usfug i d br materialnych. Dlatego.2.moŻe też się przyczynić do intelektualnego rozwoju społecznościturyStycznej. stwarzając możliwości odnowy sił człowieka. że turystyka ze swej natury jest formą konsumpcji. opr cz warunk w natuU podstaw dochodowości turystyki leŻy wymaganie stworzenia pewnego miniralnych danej miejscowości - 409 . bodźce ze sf'ery konsumpcji docierają do sfery produkcji za pośrednictwem wymiany i podziału. pojmowanego jako troska o narodową wsp lnotę. jak kłżdyrodzaj konsumpcji. to strumie pieniądza w formie wydatku turystycznego może stanowić istotne źr dło dochod w budżetowych i dochod w gospodarstw domowych w miej scowościach turystycznych. komunikacyjnych. ryzuje go rozwinięty poziom funkcji turystycznej. powstawanie nowych źr deł dochod w w miejscach restrzennej. rozrywkowych. Pod wpływem popytu turystycznego powstają nowe pola aktywności człowieka w r żnych dziedzinach wytw rczościi usfug.jem turystyki odnoszą się też do całego kraju. że funkcja edukacji kulturowej turystyki może być stymulatorem popularyzacji dorobku wsp łczesnościi kultywowaniB dziedzictwa przeszłości. informacyjnych.Moze więc wzbogacić postawy patriotyzmu.

kt re uzyskuje w stałym miejscu zamieszkania. Na przykład w 1990 r. Na przykład w poszczeg lnych uzdrowiskach francuskich doch d z turystyki przewyższa607o budżetu miejskiego.Dlatego aktywizacja wszelkich źr deł dochod w dewizowych nabiera w tych krajach szczeg lnego znaczenia. w wyniku inspiracji rynku powstaje i rozwija sigr infrastruktura turystyczn a oraz sieć jednostek gospodarczych. niewidzialny eksport towarowy. gdzie nie przekracza30vo. Moze on nawet wynosić 10Ovo w małych uzdrowiskach o skromnych funkcjach miejskich. Zmniejszają się też rozpiętościstandardu życiowego mieszkarc w poszczeg l_ nych region w kraju. kt re nie wystąpiłyby w warunkach gospodarki zamkniętej. gwaran. mum podaży ekonomicznych d br turystycznych. Vichy czy Dax.. iz ogromne zadłuzenie tych kraj w stało się jednym z najwuŻniejszych problem w gospodarczych wsp łczesnego świata. Na pewnyrn etapie rozwoju staje się czynnikiem pokonywania barier i ogranię7ę(l wzrostu. w tym 1$wnież Polska.ka z obsługą ruchu turystycznego. z jednej strony. rystycznego wywiera nacisk na poszczeg lne elementy kształtującej się gospodarki turystycznej. Przejawem ekonomicznej funkcji turystyki krajowej jest także to.udzielając turystom nocleg ą sprzedając produkty zywnościowelub posiłki. Uważa się. szczeg lnie korzystna sprzedaż szerokiego zakresu usług. W takim kontekście należy oceniać ekonomiczną funkcję turystyki zaZagraniczna turystyka przyjazdowa daje efekty analogiczne do efekt w. Na og ł obszary turystyczne mająniŻszy poziom rozwoju w por wnaniu z tymi. Pod względem omawianej funkcji stanowi jedną z najbardziej korzystnych form obrotu. wskłźnlkten w wybranych krajach europejskich miał nastęgranicznej. tujących warunki bytowania turyStycznego. z drugiej zaśtzw. W takiej sytuacji znaLazło się wiele kraj w rozwijających się i kraj w byłego realnego socjalizmu. że dta wielu kraj w jest ona bardzo istotnym dzialem ich międzynarodowego obrotu gospodarczego. jak np. Powstają nowe i rozwijają się istniejące ele-' menty tej gospodarki. Ten zaśjest sferą gospodarki ściśle związaląz całym systemem gospodarczym. Wiadomo. z wyjątkiem ośrodk w wielofunkcyjnych.handel zagraniczny umożliwia osiąganie korzy3gi z wyrnlany międzynarodowej. Dziękt turystyce następuje więc przemieszczanie się środkw pieniężnych z obszar w rozwiniętych do miejsca wy_ branego przez turystę jako cel podr ży turystycznej. Wagę ekononicznej funkcji turystyki zagranicznej podkreślafakt. lecz także umozliwiają zwiększenie importu koniecznego do zaPewruenia społeczno-gospodarczego rozwoju kraju. w wielu przypadkach wpływy dewizowe z tytułu mrystyki zagranicznej nie tylko pozwalają na pokrycie defi cytu bilans u płatniczego. skąd przybywają turyści. Mieszkar{cy miej scowości turystycznych uzyskuj r wnież okre_ ą do budżetu podwyższone podatki w zutiry. Ekonomiczna funkcja turystyki jest wysoko notowana zwłaszcza w skali międzynarodowej. Przede wszystkim zwiększa dochody budżetowe z tytułu podwyższonych obrot . Miarą gospodarczego znaczenia zagranicznej turystyki przyjazdowej jest stosunek dochod w z turystyki do og lnych dochod w pa stwa z Ętułu eksportu towar w i usług. w kt rej handel zagraniczny sam się przekształca w najdotkliwsze ograniczenie jego rozwoju. Wymiana zagraniczna wywiera wielokierunkowy wpływ na gospodarkę narodową i jej dynamikę wzrostu. iż turystyka stanowi narzędzie zmian w przestrzennej struktur7e podziału dochodu narodowego. Należy przypomnieć. Jak to już podkreślano przy opisie turystyki międzynarodowej' w międzynarodowym obrocie turystycznym występuje. jak'te przynosi eksport towar w i usług. Ludnośćwpłaca d br turystycznych przynosi wielorakie korzyści. Wszystkie jednostki gospodarki turystycznej osiągają zwiększone miot w gospodarki turystycznej. Wykładnikiem znaczenia tego rodza_ ju turystyki może być r wnież udział wp'ływ wdowizowych Z turyStyki w og 'lnych wPływach dewizowych danego kraju. niekompetentna polityka w dziedzinie stosunk w gospodarczych z zagranicą może szybko do_ prowadzić do sytuacji. JednakŻe wadliwa. w wyniku tego poprawiają się warunki aktywizacji Ęon w turystycznych. iŻ turysĘka zagranicz- dochody w zamian za świadczone turyStom usfugi i sprzedawane inne dobra. Połączenie dynamiki ruchu turystycznego z podażą r żnorodnych' ' najest elementeln handlu zagranicznego. 4ro 4II .w pod. l ne i tanie miejsca __^^-.ł +^_i_ *:^:^^^ pracy. że łącząc gospodarkę Wajową ze światową. Dynamika popytu tu. R 'wniez podejmujący pracę w sektorze usług turystycznych znajdują źr dło zarobkowania' Wszystko to razem pro_ wadzi do ożywienia i rozwoju miejscowościturystycznych oraz do aktywizacji ruchu turystyczne1o w okresach następnych. Przy takim załozeniu turysta ponosi wydatki z dochod w.ślonekorzyści. Jednocześnie powstają liczn.

ich dzieci i wnuki. ogłoszone w . iż ekonomiczna funkcja turystyki zagranicznej jest przedmiotem obszernych badar naukowych. że ten rodzaj turystyki. jest ona kategorią podziału dochodu narodowego' w innym zaś tworzy doch d narodowy przy stosunkowo nistich nakładach kapitałowych. sportowe itp. do innych. FUNKCJA ETNICZNA Treśćzarysowanej w rozdziale l charakterystyki turystyki etnicznej daje podstawę do wniosku. gdzie turystyka stanowi odczuwalne źr dło finansowania rozwoju k kt ra ryst w pozwala na aktywizację gospodarki lokaInej i regionalnej.orbis'' S. przemysł turystyczny. Wsp łczesna turystyka etniczna występuje w skali międzynarodowej i dzięki niej osiąga się r wnież inne.2..5vo. może spełniać funkcję etfiiczną.to wpływy z turystyki zagraniczne1 są odczuwalne dla gospodarki narodowej.Ovo|5.SzwajcariaAustria I7.I4. Nie rozwijając tego tematu. gospodarczo-orgaruzacyjnych w szeroko pojmowanej sferze obsługi tu- Rozbudowa zdolności usługowej bezpośredniej gospodarki turystycznej (hotelarstwo.9?o. siłą rzeczy. urodzenia poczynkowe. Portugalia 9.Międzynarodowych AktualnościachTurystycznych''. Funkcja etniczna wsp łczesnej turystyki jest widoczna w wielu płaszczyznach. 2. nie miałaby warunk w do rozwoju sektor w pozaturystycznych' Trzeba r wnież podkreślić. Powszechnie się przyjmuje. 6.gospodarczego. Struktura tej populacji według wieku jest więc zr Żnicowana. rozumnie zaplanowane. a takŻe wsp lne dziedzictwo historyczne i kul413 4r2 . Jest też narzędziem transferu dochodu zjednych obszar w i kraj w. zwłaszcza tam. o rozwiniętych funkcjach turystycznych dochody-z turystyki stanowią więc ważne źr dło fi nansowania rozwoju społeczno-gospodarczego. turystyki dzieci. należy też zutr cić uwagę na sprawę inwestycji. W krajach Włochy RFN -7. że gdy stosunek ten jest większy od jedności.. Doświadczenie wykazuje.8. w taki spos b stanowi instrument wyr wnywania poziom w rozwoju tychjednostek przestrzennych. Turcja I5.A.I?o. dzięki roz|icznym skutkom swego rozwoju. Wruchu tym biorą udział emigranci. młodzieży i uzdrowiskowej. Innym miernikiem znaczenia turystyki zagranicznej w gospodarce narodowej jest Stosunek wpływ w z tej działalnoścido dochodu narodowego' W badaniach międzynarodowych przyjęto zasadę.pujące wartości: Hiszpania _ Zl.Żvo. towarzyszące cele turystyczne. zaspokajając r żnorodne potrzeby i aktywizując gospodarczo wiele sfer życia. rolnictwo itp. Par stwa doceniające ekonomiczną funkcję turystyki stwarzająinwestorom daleko idące preferencje. Wśrd rozlicznych cel w podr ży tego rodzaju turyst w są wizyty u rodzin. są gospodarczo opłacalne.) pociąga za sobą konieczność powiększania zdolności usługowej i produkcyjnej w działach gospodarki narodowej pośrednio włączanych do obsługi ruchu turystycznego (drogownictwo. W warunkach tworzenia w Polsce jakościowo nowej ekonomiki omawiana funkcja turystyki zasługuje na poważne potraktowanie' społeczno. w miejscowościach rodzinnych oraz w ośrodkach historycznych i kulturalnYch. . Badar . U podstaw kształtowania się etnicznej funkcji turystyki leżąliczne zwiqzii kraj w emisji i kĄ w przyjmujqcych turyst w w płaszczyźnle historyczno-kulturowej. znajomych.).Wielka Brytania . można powiedzieć' iż w pewnym zakresie. oddziałuje w określonyspos b na doch d narodowy. gastronomia. .9Vo.że turystyka. czyli funkcję wyraŻającą tendencję do szukania przez turyst w swoich korzeni. że inwestycje takie. np. transport publiczny. najczęściejbogatych. Nalezy w tym miejscu zwr cić uwagę' że realizacja przedsięwzięć. mniej zasobnych.4%o. Grecja I9. że turystyka etniczna obejmuje podr że zagraniczne związane gł wnie z miejscem pochodzenia. i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. Wzrastająca dynamika zagranicznego ruchu turyStycznego i wydatw turystycznych powoduje. handel detaliczny. Dążenie do maksymalizacji do_ chod w z turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej narzuca bowiem. widząc w tym r wnież znaczne korzyści pośrednie' Rozważając zagadnienie ekonomicznej funkcji turystyki. jw.Żvo. urządzenia wy- ]5 Przy opracowywaniu tego podrozdziału wykorzystano publikacje Instytufu Turystyki oraz Zespofu ds.7Vo. konieczność stałej troski o wzrost produktu turystycznego na gruncie nowych inwestycji w szeroko rozumianej gospodarce turystycznej. -3..

co jeŁączyło lub nadal łączy. Podobne możliwościorganizacyjne występują na obszarze USA. że zależność ki od środowiska jest dużo większa niż innych gałęzi gospodarki. organizatorzy i świadczący usługi turystyczne powinni mieć właściwystosunek 415 . Turystyczny ruch etniczny przyjmuje r żne formy organizacyjnc. że rozw j turystyki etnicznej do Polski i z Polski wzmocni budowę wsp lnego domu europejskiego.9 . światroślinny i zwierzęcy oraz r Żnego rodzaju dzieła człowieka. Dlatego teŻ setki milion w turyst w. np. tzn. społeczne czy naukowe. poczuwa się do zvłiązk w Ze . dobrze zachowane środowiskoprzyrodnicze otM dziedzictwo kulturowe są dla turystyki bezcenne. Warto zauwuŻyć.. Ruch ten może r wnież przyjme wać formę podr Ży grup specjalistycznych. turystyka polonijna czy turystyka mieszkaric w Polski do krai turowe. Jest to istotna przesłanka urzeczywistniania etnicznej funkcji turystyki. i chce nawiązać do swoich korzeni. Etniczna funkcja wsp łczesnej turystyki ma teŻ sw j wymiar ekonomiczny. zutłaszcza zaśorganizatorzy turystyki. włączane często do programu nauczania o kraju przodk w. ekoloW świetle tych uwag funkcja ksztahowania świadomości mających na celu ochronę polskiej kultury kresowej. Kształtowanie się oraz umacnianie etnicznej funkcji turystyki znajduje podatny grunt w postaci istniejących i tworzonych struktur organi_ i z Polski. służyoświacie i kulturze turyst w.. Niezależnie od kształtu organizacji tej turyStyki zwiększa ona świadomość narodową w Ę formie ruchu turystycznego może wzbogacać wi wiedzę o dumę narodową turyst w ne żyjących w Polsce mniejszości narodowych: Niemc w. demokratycznego ładu polityczno. FU N KCJA lśzTAŁTowANlA zacyjnych.Łotuty. Wilna czy Grodna. powietrze. Można też przewidywać. Białorusin w. W warunkach sprzyjających pokojowej wsp łpracy narod w rozwoju turystyki etnicznej' zvtłaszcza polonijwzrastają możliwości żydowskiej. jak ziemia. poŻe winni mieć świadomość. iż turystyka etniczna często się wiqle z religijnymi i w tym sensie wspiera proces kreowania określonych war.2.ku Radzieckiego. De_ gradacja krajobrazu. przyjaci ł Lwowa. zbiorowe wycieczki szkolne. rozw j turystyki zależy od turystyatrakcyjności środowiska.Polonijna turystyka pielgrzymkowa do Polski pozwala teŻ napił lęgnowarrie języka polskiego. niemieckiej czy chod w z turystyki przyjazdowej i procesowi inwestowania kapitał w zagranicznych w Polsce. powstawanie r żnych towaŹystw uczestnik w. Polski z tą częściąnarodu. tości. w tym w sektorze turystycznym. międzynarodowych. W Polsce obserwuje się obecnie działalność nowych zasadach na stowarzyszenia . Jest to widoczne w kierunkach podr żowania do Polski Jak wykazano już w rozdziaLe 2 książki. EKoLoGlczNEJ śwnooMośo 6. Zwiry. Ukrainy itp. woda. Na zakoriczenie wolno powiedzieć. narodowości żydow.starą ojczyzn{. Nie_ miec. takich jego element w. Powinno to sprzyjać intensyfikacji donej. lIkrair{c w. Mogą to być np. musi prędzej czy p źniej prowadzić do zniszczeria turystyki. Warto tu przypomnieć.gospodarczego. Pierwiastek poznaw czo-kulturowy skiej. Znaczenie etnicznej funkcji turystyki wzrasta więc dzięki temu. organizowanych przez stowarzyszenia kulturalne. Na przykład w Izraelu działa około 200 organizacji zrzeszających ludzi mających swoje korzenie w r żnych miastach polskich. Układ struktur organizacyjnych sprzyjają_ cych wzbogacaniu omawianej funkcji poszerzajątowarzystwa kultural414 gicznej wsp łczesnej turystyki nabiera coraz większego znaczeria. Można jej przypisać koniecznośćuświadomienia tzech og lnych spraw: 1) problem środowiska przyrodniczego i społecznego należy do najważniejszych zagadnieri wsp łczesnego życia. 2) turyści. kt ra pozostaj ąc poza granicarrli kraju. a także osoby pracujące w turystyce bezpośrednio i pośrednio.b. np. Ilustracją występowania tych zutiązk w moŻebyć turystyka niczna do Polski np. żl w sprzyjających warunkach ten ruch turystyczny może się stać istotnej wagi czynnikiem ułatwiającym tworzenie modelu szerokich kontakt 'w narodowej oraz zwiększać satysfakcję i nicznych. Litwy. ludności niemieckojęzycznej. Pełnej realizacji omawianej funkcji w Polsce sprzyja tworzenie nowego. że funkcja etniczna turystyki ogniskuje w sobie prawie wszystkie funkcje będące skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki i sąd jej znaczelie.Wsp lnota Polska''. Rosjan i Żyd w. Ostatecznie bowiem narody muszą szukać tego.

2 rnln cudzoziemc w. na og ł masowa powinna być zastępowana turystyką . uzyskany na podstawie badar niemieckich. Kaspar. poziomu zamozności i czasu wolnego narastających wsp łcześnieproblem w środowiska. Trzeba przypo- rzecz jasna fikę kulturową odwiedzanego obszaru i nie powoduj e . Realizacja tej koncepcji odbywa się przez rozsądne.35.nie wpływa ujemnie na specy- l |7 cjalne. Kaspar. gdy się dokładnieprzyjrzeć. Chodzi tu o brak wzajemnego dostosowania rozwoju techniki. dewizowe. odnotowano na świecie567 mln zagranicznych podr ży. respekĘ ącą w pełni wymagania ochrony środowiska. . że dopuszczalne obciążenie środowiska nie jest wielkościąstałą itrzeba ciągle się starać dostosowywać skutki ludzkiej działalnoścido potencjału natury kt ry zapewnia jej odnawialność. 416 4r7 . Dlatego można śmiało m wić o politycznej funkcji turystyki.. Pozycja danego par stwa w świecie jest także mierzona obecnością w sferze podr Ży międzynarodowych. gotowośćdziałania i zrozumienie problemu do mnieć. apelowanie do moralnościludzkiej. Die Tourismuslehre im Grundriss. s. proekologiczne planowanie przestrzenne' rozumną promocję turystyki łagodnej.stanie wartościowym zar wno dla ludnościmiejscowej.2. C. Turystyka międzynarodowa może stanowić istotny instrument osiągania innych cel w politycznych. jakie obserwuje się w Europie i poza nią.poszatkowanie'' krajobrazu. Deklarowane często świadomość ekologiczna. w ptzeznaczonych na wypo- o niewłaściwymstosunku do ochrony środowiska wśrd podmiow turystyki . Die Tburismuslehre im Grundriss. 3) trzeba zmniejszyć r żnice między świadomością ekologiczną a postępowa_ niem ekologicznym podmiot w turystyki. 37-38. Dorner. 43. świadczyć og lny wsp ł_ czynnik korelacji między świadomościąekologiczną a postępowaniem ekologicznym. Na zako czenie można wskazać pewne kierunki działania proekologicznego w turystyce. może np. Problem ten można teżrozwiązywać przezrozw j tzw. dlatego teŻtetrzy elementy naleŻy traktować jednakowo poważniel8.. wydanie spe- Polskę odwiedziło 8Ż. turystyki inteligentnej.in. co oznacza' że wsp łzależność tajest bardzo mała17.. zakresu formalności granicznych (prawo paszportowe. gospodarki.twarda''.).miękką''. r r r t przypadkowe zasiedlenie i.środowiska degradacji krajobrazu. Dotychczas rozwijana turystyka nadycyjna. Waga omawianej funkcji nabiera ostrościzwlaszcza w świetle wy_ nik w badar zależnościmiędzy świadomością ekologiczną podmiot w turystyki a ich postępowaniem ekologicznym.. budowania wizerunku kraju za granicą czy aktywizacji turystyki etnicznej.10.budzą pewne wątpliwości. np. polonijnej.. gospodarce i środowisku. Daje więc szansę na zachowanie .Wszystkie podmioty turystyki muszę być świadome ujemnych skutk w obcizyżenia środo_ wiska. ozywienie tej funkcji jest wprost proporcjonalne do stanu odprężenia orazzacieśniania wsp łpracy gospodarczej i kulturalnej poszczeg lnych pa stw. zwiększenie roli wychowania ekologicznego i stosowanie mechanizm w ekonomiczno-rynkowych. Należy przypomnieć. jw. takich jakt : do dopuszczalnego obciążenia potencjału przyrody. D. alternatywną. hałas. gdyż na skutek tych migracji międzynarodowych pa stwa są automatycznie włączane w tę sferę ptzez kształtowanie np. iż wsp łczesną turystykich skutk w kę cechuje masowość' Skalę zjawiska charakteryzują następujące liczby: w 1995 r. celne itp. Zmiana świadomościekologicznej?. Punktem wyjścia jest w niej założenie. że turystyka opiera się na trzech nośnikach:społecze stwie.Deutschland'' 1995. ponad 36 mln Polak w wyjechało za granicę w celach turystycznych. m. jak i dla tuw ryst w. Stat8 C. s.. zwłaszcza turyst w. praktyce w miejscowościach turystycznych. łagodną. Turystyka łagodna stwarza bowiem moŹliwość porozumienia między ludnością tubylczą i gośćmi. rozumianej jako spos b myślenia. prow adzące do jego faktycznego zriszczenia. FUNKCJA POLIT YCZNA łczesnej turystyki nie wyczerpują wszystjej rozwoju. jw. rozwijania kontakt w między krajami. om wione funkcje wsp wykorzystanie na inne cele obszar czynek. W skali międzynarodowej polityczne aspekty turystyki pogłębiają się wraz z postępami proces w integracyjnych. Wynosi on 0. 6.

ze turystyka spełnia funkcje polityczne pośrednio lub bezpośrednio oraz sama daje impulsy do formułowania polityki. te The Hague Declaration on Tburism.i C. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami.. nym członkiem Unii Europejskiej. turystyka socjalna). ponadto rozw j turystyki.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. a tym samym pokoju i odprężenia. C. 1 .. połowy XIX w. kt ra należy do społeczeristw ekonomicznie rozwiniętych i dysponuje znacznymi dochodami oraz sporą ilo- deklaracji Światowej organizacji Turystyki i Światowej organizacji Parlament w. dlatego występują tu Z natury rzeczy przesłanki polityczne do swobodnego rozwoju turystyki wraz zjego korzyściami i kosztami.a mianowicie tę. . kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej turystyki''. iż walory poznawcze turystyki wywieĘą duży wpływ na życie jednostek i całych grup społecznych. lega sens politycznego angażowania się par stwa w sferę turystyki jako ruchu masowego... 418 $ s 419 1. Turysty. s.' a poświęconej turystycelg: . Przepływa na og ł z region w t0 ściąwolnego czasu. ju polskiej turystyki międzynarodowej. nienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeflstwa. objęła ty|ko część ludności świata. zimnej wojny oraz zmiany w krajach Europy Środkowej i W stworzyły możliwość łatwych kontakt w w czasie podr ży i pobytu granicą. a także wykorzystywanie pewnej ilościczasu wolnego od pracy. wykaĄe charakterystyczną strukturę. Kaspafo uvłuŻa. kt rych podstawą jest rozw j oraz modernizacja infrastruktury turystycznej z udziałem inwestor w zagranicznych. czynniki polityczne. Die Tourismuslehre im Grundriss. Kaspar. jako zjawisko ruchliwości przestrzennej. Skutki polityczne towarzyszą r wnież turyStyce krajowej. jest ona podporządkowana celom politycznym. ze turystyka.3. Dotyczy to r wnież polskich in. Znaczny udzid m|odzieży i dzieci w turystyce krajowej daje okazję do wychowywania turyst w w duchu patriotyzmu i zwiększania wiedzy o zachodzących przemianach cywilizacyjnych. Jest to dobry prognostyk dla rozwo. rozwoju i modernizacji. polskiej gospodar. xx w. j est reglamentowany. DYSFUNKCJE wsPoŁczEsNEJ TURYSTYKI Turystyka wsp łczesna. Wydaje się. ka daje możliwość rozpowszechniania osiągnięć np. a jej rozul j jest sterowany centralnie. jest wynikiem rozwoju społeczno-gospodarczego.. Jednak mechanizm działania otoczenia politycznego turystyki jest zr żnicowany w zależnościod ustroju pa stwa: r r r w pa stwach liberalnych prawa obywatela mogą się swobodnie rozwijać. aby się stać pełnopraw. .iżpo ny aspekt rozwoju turystyki międzynarodowej stanowi istotny czy polityki zagranicznej poszczeg lnych par stw. zl Polska podejmuje energiczne starania o to. jw. rozwijając się. og lnie biorąc. przyjętej w Hadze w 1989 r. jw. Stosunki te mogą być konfliktogenne' więc anga. westycji za granicą. kształĘąp ich charaktery zainteresowania oraz postawy. Na zako czenie warto więc przypomnieć. czyli masowa' jako zjawisko obejmujące przemieszczanie się w przestzeni. Przedstawione obserwacje można zakoitczyć cytatem ze wsp 'lnej żują agendy rządowe. iż turystyka wsp łczesna.będąc przejest w znacznym stopniu determinowanaprzez jawem wsp 'łżycialudzi. turystyka międzynarodowa odgrywa ważną rolę wsp łpracy i porozumieniu między krajami oraz narodami. Jej początki sięgają. Iecz jako zjawisko masowe wykształciłasię w latach 50. Mozna wyrazić opinię. Należy zauważyć. ki. zwłaszcza zagr anicznej. iż na tym po. a podsycana pokojem. [. 32-33. efekt w jej transformacji. w pa stwach totalitarnych turystyka leży w kompetencjach parstwa. W sferze politycznej natomiast powstają w związku z tym na przykład stosunki handlowe. Wynika ztego. jak wiadomo.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania na rzecz zapew- Wsp łczesna furystyka.nowi to dobrą przesłankę rozwoju turystyki. w pa stwach opiekur{czych turystyka jest popierana pośrednio lub bezpośrednio (np.

kt re u ludnościmiejscowej mogą wywołać uczucie rezygnacji lub agresywnego niezadowolenia. będąca źr dłem rozmaitych korzyści. Gospodarze zaśnie Są przygotowani. Turystyka wsp łczesna jest częściąkultury i nośnikiemwielu wartościkulturalnych. Pojawiają się opinie. ze społecze stw zurbanizowanych do czych. dostosowaną do Stereotypowych wyobrażer o odwiedzanym kraju. Nie odzwierciedla też co.pr bując narzucić swoje wzory i swoją pseudokulturę. w turyStyce uczestniczy obecnie kilkaset mil n w os b. Po-l twierdzają to prowadzone na świeciebadania naukowe.i to wyłącznie ekonomicznych. a7e fałszywą wersję swego folkloru i obyczaj w. choroby weneryczne. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na takie niekorzystne zjawiska. Inny przykład niekorzystnych konsekwencji turystyki można wskazać w obrębie efekt w ekonomicznych dla ludności miejscowej. aby pom c gościompozbyć się tych wyobra:żeri. wysoko rozwiniętych gospodarczo i do kraj w rozwijających się. z kt rego się wywodzi.bogatszych do biedniejszych. Często też turyści prezenĘą wobec ludności miejscowej postawę wyższości. z kraj w zaawansowanych przem do mniej rozwiniętych. że efekt wzrastającego zrozumienia między narodami' jeślisię temu batdzo dokładnie przyjrzeć. Na przykład w miarę rozwoju turystyki masowej małe miejscowości turystyczne oferują swoim gościom bardziej wyrafinowaną. czarny rynek dewizowy ilp. W stosunkach międzyludzkich zwraca się też uwagę na zanikanie tradycyjnej gościnności. gdyz dotychczas na og ł m wiono tylko o korzyściach. Jak już wykazano.jakie może ona stano-' ludźmi. Wiadomo' ze pod wpływem rozwoju turystyki następuje majątkowe zr6żnicowanie miejscowej społeczności. że pod wpływem turystyki masowej następują stałe i szybkie zmiany w zyciu miejscowej ludności. jest jednocześnie obciążona r żnymi kosztami.. Wywofuje to silne reakcje obronne i wzmaga wzajemną nieufność. UwaŻa się. od kilkunastu lat na świecio jest prowadzona dyskusja na temat korzyści i koszt w turystyki za: r wno dla gospodarki oraz społecze stwa. ZaprezentowanQ uwagi odnoszą się do kraj w o rynkowym systemie gospodarki. pijar stw o. jak uprzedzenia i stereotypy występujące wśrd turySt w oraz odwiedzanych społeczności. nieje. Demonstrowana kultura turyStycznB jest więc niesłusznie uog lniana w odwiedzanym środowisku. Ich znajo mośćjednak może być w pełni wykorzystana w kształtowaniu polskieJ polityki turystycznej. prawie nie ist. czy|i jej dysfunkcje. UwaŻając turystykę za środeksłuzący pogłębianiu przyjaźni między zagroże . włamania do samochod w. Turystyka może więc powodować r wnieżuczucie frustracji wśrd tych. z P łnocy na Pofudnie . dla kt rych np. Jednocześnie jej rozw j może być źr dłem niekorzystnych zjawisk dla kultury. Niekt . 4ŻI . naleŻy także mieć świadomość wić w kształtowaniu przyjaznych stosunk w międzyludzkich.i nych miejscowości jako typowe dla kraju ich pochodzenia. że turyścizagraniczni w dużych ośrodkachnadmorskich nie odczuwają zadnych po- niekt re niekorzystne zj awiska tow arzy szące rozwojowi wsp łczesnoJ' turystyki. Mają one rozmaity charakter. niedostępne są dobra uzywane powszechnie przez turyst w. Wsp łczesna turystyka. podobnio zresztąjak korzyści związane z rozwojem turystyki. Zanikajątradycyjne wartości. Nierzadko stosunki te zastąpiło podejście komercyjne. Do niekorzystnych zjawisk środowiskowych zvłiązanych z turystyką wsp łczesną zalicza się także zjawiska patologii społecznej' Najczęściej wymienia się tu narkomanię. Nietrudno zau:wużyć. Wadzieże.} dziennego życia w swoim kraju. Można więc powiedzieć. szczeg lnie w dużych ośrodkachturystycznych. Ma ona jednak r wniez ujemny wpływ na omawiane środowisko. poglądy moralne i religijne. Do kor{ca stulecia liczba ta przekroczy 500 mln.W efekcie obserwuje się zmiany w jej stylu życiai pewne zakl cenia w stosunkach społecznych środowiska przyjmującego turyst w. Turystyka nic jest bowiem pełnowartościowymnatzędziem przekazywania prawdl o świecie. słabną więzirodzinne. iż ttyści z bogatych kraj w demonstrują 4Ż0 Turystyka o ddzi ałuj e znac zqc o na ś dow ro is ko s p o łe c zno - kult urow c. gdyż turysta nie reprezentuje wszystkich mieszka c w swego kraju ani środowiska. Nie jest td prawdą.czemu towarzyszy nacisk na naśladownictwo wzor w zachowania się turyst w. Zachowania turyst w są odbierane przez ludnośćodwiedza. kt ra się staje corazbardziej wzajemnie za7eżna. prostytucję. Sprzyja temu tendencja do upowszechniania postaw konsumpcyjnych. iż stanowi to jedną z charak terystycznych cech obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej ściświatowej. rzy badacze uułażająnawet. jak i dla środowiska przyrodniczego' Jest to ważne. zmieniają się obyczaje. Na podstawie literatury przedmiotu można wskazać przynajmniej' zachowania i postawy.

Powiększa np.vrządze stereofonicznych itp' jest zaśpodsta_ w. Doświadczenie wykazuje. zakazy wjazdu. P łwysep Helski) czy przypadkowe i bezplanowe osadnictwo. w Hiszpanii powołano do zycia policję turystyczną. motor wek. że wraz z rozwojem wsp łczesnej turystyki występują zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. może być czynnikiem zwiększającym samodzielnośćmieszkar{c w odwiedzanych obszar w. z drugiej zaś może tę sferę ograrriczać. Zakopane. ospa czy grypa. będące w konsekwencji ograniczeniem swob d. Potwierdzeniem tego jest wzrastaj ąca |iczba wypadk w drogowych. obnizające jakośćwypoczynku. Ujemne skutki są powodowane przez wzrastające zagęszczenie sieci dr g czy tor w kolejowych. rozw j turystyki pielgrzymkowej i w dużych miastach przyczyniają się do zwiększania |iczby źx deł hałasu oraz r wnomiernego rozprzestrzeniania się hałasu prawie na całej powierzchni globu ziemskiego. samolot w. wowym warunkiem zdrowia psychicznego. Dynamiczny rozw j turystyki masowej oraz koncentracja ruchu turystycznego wpływają na bezpieczetistwo. Ucieczka od tłoku w miastach w paradoksalny spos b doprowadza do tłoku w miejscowościach turystycznych. kt ra w szczycie sezonu dodatkowo chroni turyst Problem bezpiecze stwa turyst w szczeg lnie ostro występuje w komunikacji lotniczej w wyniku eksplozji ruchu pasażerskiego. niwelację terenu itp. Wśrd niekorzystnych zjawisk będących skutkiem nieprzemyślanej polityki turystycznej można wymienić urba_ nzację obszar w turystycznychprzez wznoszenie budowli w stylu spotykanym powszechnie w miastach (np. zakazy parkowania. a także w d śrdlądowych' W zwipku Z tym wprowadza się r żneprzepisy ochronne. piowadzące m. W wyniku rozwoju i koncentracji turystyki masowej następuje coraz większe zaśmiecanie ulic. z jednej strony. Wsp łczesna turystyka obniza jakośćżycia nle tylko odwiedzanych społeczności.odkulturalniania'' i przystosowania do skomercjalizowanego Stylu ży. od.lecztakŻe turyst w. W sumie jednostronnie traktowana polityka turystyczna przynosi wiele skutk w negatywnych. działywanie turystyki na miejscowe zwyczaje nosi zaśczęsto charakter . źr dła hałasu. wzdłuż wybrzeży m rz i jezior. wyręby w lasach. Pod tym względem złą sławą ciesząsię regiony i miejscowościturystyczne. teren w parkingowych. Naturalnie przeciEżenie szlak w komunikacyjnych nie jest jedynym problemem związanym z motoryzacją. Jak juz podkreślano. Wynikiem podejmowanych przez społecze stwo pr b chronienia się przed skutkami motoryzacji są niekt re pomniejsze ograniczenia wolności osobistej. tranzystor . tyfus. Zmotoryzowani turyści nie tylko w duzym stopniu ograniczają wolnośćpieszych. że nadmierna koncentracja ruchu turystycznego w określo_ nych miejscowościachwprowadza na og ł wiele ogranicze oraz niedogodności w zyciu codziennym i zawodowym.trzeb kulturalnych. nart motorowych. czyli sferę ich wolności. Na przykład ktaje zachodnie notują nasilenie tradycyjnych epidemii. Inną ujemną konsekwencją turystyki jest przekraczanie chłonnościobszar w. PrzeciE/lenie międzynarodowej komunika423 w . kt ry odwie dzają. Spotyka się też opinie. takichjak cholera.in' do architek- wadza się np. zakł cając harmonię środowiska przyrodniczego i naturalną r wnowagę. dyfteryt. Degradoprzyrodniczym. rozw j wsp łczesnej turystyki jest ściśle związany z transportem. jednokierunkowe l|ice. ją zmotory zowani turyści. Preferowanie w polityce turysĘcznej gł wnie cel w ekonomicznych prowadzi często do zubożenia środowiska architektonicznego miejscowości turystycznych. Wpro4ŻŻ tonicznego niszczenia krajobrazu. Rozmiary r znorodnych uciążliwościpowodowanych przez zmotoryZowanych turyst w umykają kalkulacji. uzdrowisk położonychna obszarach g rskich. czyniącje bardziej W czasie pobytu na og ł w jednym miejscu nic zdradzajązainteresowania okolicami ani krajem. Turystyka. zwłaszcza turyst w. z:właszcza w okresie letnim. Systematyczny wzrost turystyki krajowej i międzynarodowej oraz zwiryarty z ruą rozw j np. Przykład w z tego zakresu dostarcza szeroko rozumiany sektor usług bytowych. zakł ca ten porządek i wprowadza chaos do zycia codziennego mieszka c w obszar w turystycznych. zkt rych korzysta- tw rczy wpływ turystyki jest widoczny także w środowisku męczącym. Wolnośćod niechcianego hałasu samochod w. a więc w konsekwencji ograrricza prawo do ciszy i spokoju. lecz takŻe stanowią zagrożerue życia na drogach. Z masowymi podr żami jest r wnież zwią_ zana choroba AIDS. plź. ograniczenia szybkości. Warto w tym miejscu powiedzieć.. Turystyce przypisuje się nawet niszczenie kultury lokalnej i wartościreligijnych. że np. ogranicza ona dostępność do przyrody jako źr dła har_ monii oraz porządku. cia.

tj. na pasach startowych i autostradach dojazdowych. Systematycznie też wzrasta stosunek liczby turyst w do liczby stałych mieszkardc w miejscowości g rskich (np. od roku 1950 liczba turyst w w Alpach podwaja się co siedem lat. W Bawarii 70Vo las w g rskich jest skazanych na obumarcie. Austria zamierza do kor{ca tego stulecia zbudować 3 tys. Duże szkody powoduje turystyka narciarska. w Davos na 6 tys. Konsekwencją przyjmowanej w ekonomiitezy o istnieniu d br wol. Następnym problemem jest stan las w w Alpach.in. ziemia. Walcowanie śniegu na trasach narciarskich ciężkimi pojazdami powoduje. niebezpiecznych obsunięć ziemi. W wyniku rozwoju turystyki g rskiej pojawia się tez zagrożenie ze strony zwieruąt' Na skutek dokarmiania przez turyst w liczba jeleni wzrosła S-krotnie w stosunku do stanu z początk w tego stulecia. Przy takiej koncentracji przestrzennej ruchu turystycznego powstają r żne lciąż|iwe problemy. dowiska jest uznanie ich za dobra ekonomiczne. powodzi orazzwiększonych erozji. Negatywne skutki turystyki masowej odczuwalne dla środowiska przyrodruczego Są szczeg lnie widoczne w wielkich regionach turystycznych. jako tzw. Dodatkowo można powiedzieć. że już tylko 10-15vo ziemijest pokryte trawą. W wyniku tego wystąpiło wiele niekorzystnych zjawisk. Coraz częściej się m wi. w budownictwie. Zagrożony jest r wnież inny składnik środowiskaprzyrodniczego. Wśrd wielu sprawc w degradacji środowiska przyrodniczego wymienia się turystykę masową. Na przykład wybrzeża morskie Włoch oraz Hiszpanii wykazują znaczne zalieczyszczenia spowodowane zbyt intensywnym zagospodarowaniem turystycznym linii brzegowej. jak ograniczona substytucyjność oraz wysoka kapitałochłonnośćodzyskiwania utraconego krajobrazu. m. Stwierdza się też obumieranie roślini kwiat w alpejskich. turyst w). ocenia się. Rozw j wsp łczesnej turystyki prowadzi też do zmiany charakteru środowiska przyrodniczego. gł wnie wody i powietrza. Biologowie obawiają się.Zaosttza go okoliczność. należy do przeszłości. wiska. jest środowisla pr7yrodnicze. km. k j. ha. Ponieważ jest ono istotnym czynnikiem rozwoju turystyki. W Polsco (chociaż nie tylko) często jeszcze trakĘe się ziemię jako niemalże dobro wolne. Stwarza to liczne niebezpieczerfutwa dla człowieka. Wskutek koncentracji ruchu turystycznego kozice żyjące na szczytach g rskich zostają Zmuszone do szukania pokarmu na niższych poziomach. kt rym nio zagrtŻa wyczerpywanie się. wynosząca około sławia choćby długość 120 tys. ptzeto wszelkie zagrożenia płynące dla środowiska ze strony turystyki budzą uzasadniony niepo. rych d br naturalnych i szkodliwego oddziaływania na nie. fakt w korzystania z niekt . Skalę problemu uzmywyciąg w i kolejek alpejskich. czyli do niszczenia sen. że wsp łdziałaniewszystkich tych czynnik w może w ciągu najbliższych lat aczynić cały region wysokog rski niezamieszkanym. że np. czyli tyle co trzykrotny obwÓd kuli ziemskiej. Utrata drzew przyczynia się do zwiększania występowania lawin. Innym przykładem zagrożerua środowiska przyrodniczego są Alpy. Na cele turystyki narciarskiej poświęca się tam każdego roku 500 ha ażytk w rolnych.Powszechnie już wiadomo. cji teren w bogato wyposazonychprzez naturę. że warunkiem korzystaniaprzez człowieka z element w śro. su istnienia samej turystyki.lecz także z relatywnym zwięk szaniem się w środowisku składnik w antropogennych. Stale rosnąca liczba uczestnik w ruchu tu4Ż5 ' 424 . gdzie masowo pożerająpędy młodej roślinności. iż 60Vo drzew jest uszkodzonych.cji lotniczej jest widoczne w portach lotniczych. wyciąg w i tras narciarskich ołącznej powierzchni ponad 20 tys. że turystyka masowa stwarza paradoks: turystyka niszczy turystykę. mieszka c w przypada 50 tys. d br wolnych. np. Wiąże się to nie tylko z ich ograniczonością fizy czną i narastaj ącą konkurencyjnością między funkcjami środowiska przyrodniczego. W Ęrolu co czwarta trasa narciarska prowadzi przez zagrożone lasy g rskie. co prowadzi do przepełnienia port w lotniczych. masowe zaśmiecanie Alp. przy niedostatecznym uwzględnieniu ochrony tych obszar w. nych było nieuwzględnianie w rachunku ekonomicznym działalności gospodarczej. Drugą dziedziną' do kt Ę są odnoszone negatywne skutki rozwoju wsp łczesnej turystyki.iż traktowanie niekt rych zasob w środo. w tym także turystycznej. Znaczenie składnik w środowiska przyrodniczego dla turystyki oraz dla człowieka podkreślają takie jego cechy. W obliczu grożącej światukatastrofy ekologicznej ludzie zaczęli dostrzegać' że mĄądo czynienia z procesami być może nieodwracalnymi i że wzrost turystyki prowadzi do rujna. Zwraca się uwagę na słabą pojemnośćtas lotniczych.

W roku 1983 za 10 tys. Na uwagę zasługują teŻ ne?atywne skutki rozwoju turysĘki masowej w sferze życia gospodarczeTo. kempingi. jako podstawowe elementy tej świadomości. Jednym z niekorzystnych przejaw w rozwoju turystyki może być powstawanie i umacnianie zależnościkraj w przyjmujących od kraj w ta wysyłających turyst w. Na przykład na Wyspach Karaibskich i na Hawajach ceny ziemi osiągają Zawrotne sumy. USD. Ponadto wchodzenie danego kraju na rynek turystyczny i chęć ufizymania się na nim nie są wymuszane. w 1988 r.Wahania sezonowe działalnościgospodarczej w turyStyce powodują wiele konsekwenŻycia. Ryzyko zvłiązane z sezonowością odnosi się najczęściej do bezrobocia w okresach poza sezonami turystycznymi. Polega ona na zdawaniu sobie sprawy ze znaczenia środowiska przyrodniczego dla wsp łczesnego człowieka oraz gospodarki. społecznej i organizacyjnej. Wiedza. a odnosi się do struktury podaży i popytu. Zasadniczo nie jest ona regulowal. wyobraźnia i etyka sozoekologiczna. Fakt ten jest wyjątkowo dokuczliwy dla ludności miejscowej i obniża jej standard Jednąz istotnych cech turyStyki jest sezonowość.Nietrudno bowiem za_ uvłażyć. Efekty tego splecionego życia międzynarodowego. że spekulacja terenami budowlanymi osiąga szczeg tnie d:uże rozŻ'. Gł wnym narzędziem ochrony region w i miejscowości turystycz_ nych przed szkodliwymi skutkami rozwoju turystyki powinna być kon_ sekwentna polityka turystyczna pa stwa. Z omawianego punktu widzenia prowadzi to do coraz większego zagęszczenia vrządzeniami infrastruktury turystycznej i og lnej (hotele. w kt rym stale żyje miejscowa ludność. kt re nie mogą powaznie myślećo konkurowaniu w dziedzlnte produkcji przemysłowej. aby przesłanki poprawy jakościżyciai standardu ekonomicznego nie były zagrożone. wymianę usług oraz tworzenie organizacji gospodarczych. Lista dysfunkcji wsp łczesnej turystyki obejmuje też zjawisko spekulacji gruntami budowlanymi. a także z konieczności ochrony i odnowy tego środowiska. inwesto_ wanie. Dla porządku należy też zaprezentować opinie. zaśpotrzeba było na ten cel 90 tys. turystyka masowa konsumuje cji natury gospodarczej. w wyniku ekspancoraz ściślej sji masowej turystyki. rystycznego oznaczajednocześnie wzrost popytu nar żne usługi i do_ bra turystyczne. doznają uszczerbku przez eksploatację turyst y czną (P ł- tych. olbrzymią ilośćusług i d br. chociaz w pewnym zakresie są odwrotnością funkcji ekonomicznej. zwłaszcza zaś 426 juz niejednokrotnie podkreślano. Zależność ma charakter ekonomiczny. iż ta oczywista zależnośćekonomiczna jest akceptowana przez pailst:wa przyjmujące gościzagranicznych. mająteż sw j wymiar negatywny. Można więc powiedzieć. USD można było nabyć 4 tys. dla kt rego r żne kraje i miejscowości rywalizują między sobą o przyciąganie turyst w. m2 teren w budowlanych. Poniewaz turystyka jest istotnym źr dłem dochod w dla wszystkich kraj w. zwłaszcza kraj w przyjmujących go_ ści.że istotne składniki środowiska. mające swoje siedziby w krajach wysoko rozwiniętych. powinny być przedmiotem edukacji mieszkaric w oraz turyst w. tereny sportowe itp. stanowiących podstawę gospodarki turystycznej. szczeg lnie atrakcyjnych turystycznie.ra ptzez władzę polityczną. Jest tez gł wnym powodem. W sumie turystyka masowa przyczynia się do zmian w strukturze przestrzennej i funkcjonalnej obszar w wiejskich. przeto każdy ktaj o rozwiniętych funkcjach turystycznych dryy do poprawy swojej pozycii na rynku. Należy tu zauważyć.U podstaw działania szeroko rozumianej gospodarki turystycznej musi r wniez lec pełna świadomość sozoekologiczna. Ta działalnośćkonsumpcyjna jest bardzo ważna z punktu widzenia całej gospodarki. Rynek reaguje na to wzrostem podazy. Z eko' nomicznego punktu widzenia negatywnym skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki moŻe być inflacja.) wielu obszar w wiejskich. np.). plaze czy naturalny krajobraz wiej ski.] . Jak wysep Helski itp. Umożliwia ona przepływ kapitał w. W krajach o wysokiej atrakcyjności tuinwestycyjną prowadzoną przez rystycznej obserwuje się działalność ponadnarodowe organizacje turystyczne. zar wno dla społecze stwa przyjmującego. Środkiem zaradczym w tym względzie może być wydłużaniesezon w. drogi. Jej stopa w regionach turystycznych bywa znacznie wyższa niz średnia w danym kraju. odnosi się to zwłaszcza do międzynarodo_ wych sieci hotelowych. według kt rych turystyka wykazuje wysoką podatnośćna kryzysy i niewielki społeczny prestiż zawodowego zatrudnienia w niej. jak i wysyłającego turyst w. Niekiedy niszczy środowisko przyrodnicze.Dysfunkcje te są dośćtrudne do sklasyfikowania. Powinna ona zapewnić ochronę środowiska przyrodniczego w taki spos b.obniza więc jakośćżycia tej ludności.

jaką są rezerwaty dzikich zwierząl Przyjmując. charakter sygnał w.). Wydawnictwo UW Warszawa 1994. to fascynuje ona cotaz większą liczbąprzy' jazdlw i wyjazd w (np. Można spotkać opinie. import nowych technologii (know-how). Samo zjawisko odpływu dewiz należy uznać za nieuniknione. Przecławskj' Turystyka a światwsp łczeslcy. w miarę rozwoju wsp łczesnej turystyki. ze im kraj turystyki docelowej jest biedniej_ szy. czy przekIe Stwem. nadmierny odpływ dewiz obniża efekt mnożnikowy dochod w turystycznych par stwa. W Kenii np. Jednocześnie. przekształcając dynamicznie oblicze odwiedzanych miejscowości. Specjaliści2' rozwa' żając funkcje i dysfunkcje turystyki. czy wsp łczesna turystyka jest błogosławierStwem.--l miary w tych krajach i regionach turystycznych. iż uprawianie turystyki sprzyja zdrowiu ftzycznemu i psychicznemu. kt re warto sobie uświadomići w miarę mozliwości uwzględniać w rachunku ekonomicznej efektywności przedsięwzięć w dziedzinie turystyki. nie przemyślane transfery zysk w itp. Prawie wszystkie stanowiska pracownik w wysoko kwalifikowanych zajmują mieszkarcy metropolii i obcokrajowcy' Przytoczone przykłady dysfunkcji turystyki w życiu gospodarczym kraj w przyjmujących mają. czy też może w wielu przypadkach temu zdrowiu szkodzić? 2l 22 Na przykład J. Krippendorf. C' Kaspar i K. W praktyce tych kraj w czę_ sto się stwierdza nieuzasadniony import poszukiwanychprzez turyst w d br konsumpcyjnych. B. 6. U podstaw dylematu. co stanowiło 97o wartościĘestrowanego światowegoeksportu. R wnież turystyka krajowa. Tietz. Większośćdochod w idzie natomiast do właścicieli hoteli. kt re dla przykładu mozna zaK. BILANS GOSPODARCZO. przede wszystkim ugrupowar międzynarodowych.lecz na razie z mĄmi efektami. rzecz jasna. zwłaszcza międzynarodowej . obejmuje swoim zasięgiem liczne rzesze społeczelistwa. że ptzykład Kenii nie jest od_ osobniony' można powiedzieć. Wskazuje się też w tych krajach na stosunkowo niski udział zatrudnienia pracownik w miejscowych w zatrudnieniu og lnym w gospodarce turystycznej. samorząd w lokalnych i budżet w par(stwowych' TUrystyka międzynarodowa stała się duzym biznesem. Przecławski' K. region w i kraju. tym niekorzystniej wypada rachunek koszt w i zysk w. gdyŻ dotyczą one gł wnie pozaekonomicznych funkcji turystyki. na kt re brak jednoznacznych odpowiedzi. -sPoŁEczNYcH KoRzYśol RozWoJU wsPÓŁczEsNEJ TURYST YKl KoszTow ]] i organizacji turystycznych. W konsekwencji powoduje to znaczny odpływ dewiz do kraj w wysoko uprzemysłowionych. wpływy z niej wyniosły 445 mld USD. 6Ż5 mln zagranicznych podr zy w 1998 r. tkwią r żne wątpliwości. Naturalnie są podejmowane pr by blokady zakup w ziemi przezkapitał zagraniczny (gł wnie japo ski na Hawajach). rozwijająca się coraz szybciej w krajach atrakcyjnych turystycznie. w kt rych brakuje odpowiednich własnych środkw kontroli ziemi. zaledwie 30vo wpływ w dewizowych pozostaje w kraju.4. np. atakże coraz większymi wpływami os b prywatnych. Mimo pomocy zagranicznej rząd Kenii mu_ si nawet dofinansowywać swoją gł wną atrakcję turystyczną. problem zaśsprowadza się do jego skali. Jeśliwziąć pod uwagę turystykę międzynarodową. Inwestycje zagraniczne w krajach i regionach turyStycznych takŻe mogą być źr dlem niekorzystnych zjawisk ekonomicznych. W krajach. Pruecławskim22 ująć w formie kilku pytar . 4Ż8 429 . Przeprowadzona w tej książce wieloaspektowa prezentacja rozwoju turystyki wskazuje na liczne implikacje rozmaitej natury. przedsiębiorstw ' s Czy zawsze jest tak. Turystyka stała się w mijającym stuleciu nieodłącznym elementem wsp łczesnej kultury bytowania społecze stw. iż dla niekt rych kraj w rozwijających się turystyka może być interesem niekorzystnym. zgłaszają wiele pytar{. w 1998 r. Kwota ta nie uwzględnia wydatk w na usługi transportowe. Literatura przedmiotu noĘe w tym względzie przede wszystkim odpływ dewiz za granicę. notuje się coraz liczniejsze głosy krytyczne pod jej adresem. kt re osiągają dochody w bilansie płatniczym' opierając się na turystyce rozwijanej przezkapitałzagraniczny.

przełamywanie barier. iż oczekiwany obraz bywa spłycony lub wprost fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przyrodnicze i społeczn e. że jĄ uprawianio Czy : : : : : polepszenie poziomu zaopatrzenia ludności. czy może zdarza się. polepszenie infrastruktury komunalnej przez budowę infrastruktury turystycznej. I wycieki dewiz. Faktem jest. w gruncie rzeczy ma charakter poglądowy. Korzyścigospodarczo-społeczne r r r r r r to: napływ dewiz. konflikty. : nieodwracalność funkcj i obiekt w infrastrukturalnych. większa r t I I a miejscową. krajach. Są to tylko ptzyklady. efekt mnożnikowy. I niewykorzystanie infrastruktury turystycznej przez ludnośćmiejscową ze względu na brak środkw lub fizyczną niedostępnośćtej I I infrastruktury (getto turysty czne). jaką zdobywają turyściw czasie poar ty i pobytu w innych miejscowościach. klasowych. zachowanie i wspieranie d br kultury odbudowa dzieł architektury. Może do tworzenia optymalnego modelu Przytoczony bilans zalet i wad rozwoju wsp łczesnej turystykl vki. turystycznej. zabtrzenia ustalonej r wnowagi kulturowej i religijnej' ksenofobia. wykorzystanie istniejącej infrastruktury. os b niestworzenie możliwości wykwalifikowanych i dodatkowej w miejscowościach rolniczych. Koszty gospodarczo-społeczne to: I inflacja. miejscowości)z innymi wzorcami socjologicznymi i kulturowymi. mieszanie się cy- I n wilizacji. międzynarodowy pok j i zrozumienie. iż wątpliwości narastają w miarę studi w nad skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki dla r Źnych sfer wsp łczesnego życia.ksenofobia. bieniem dotychczasowej. pracy np. a tym samym utrata tozsamości. 430 korzystanie z istniejącej infrastruktury turystycznej przez ludność inwestycje. . ze turystyka spełnia funkcje wychowawczc. żnorodność działalności gospodarczej.Czy w miejscowościach turystycznych stosunki międzylu-clzkie stają się lepsze. narkotyki? Czy wiedza. a sezonowośći bezrobocie. regionach. I wahania ekonomiczne i niezr wnowa'żony rozw j. Przytoczone pytania można mnożyć. wy turyst w wobec innych ladzi? A może jest tak. nie wszystkie dają. zapoznanie się ludnościdanego kraju (regionu. spiesza niekt re procesy patologii społecznej? nie przynosi w tych sferach życia pozytywnych a towa'yn1io*. wsparcie gospodarki dzięki produkcji towar w i usług dla turyst w. czy też może przyczyniają się niekiedy do jego dalszej degradacji? zavłsze jest tak. I zaniechanie alternatywnego wykorzystania zasob w miejscowych i ich niszczenie. a niekt re nie są dotąd rozpoznane. Jedno jest dziśpewn-e. to można zaprezentować bilans korzyścl oraz koszt w wsptłczesnej turystyki w sferze gospodarczej ispołecznej. A skoro tak jest. zeszpecenie krajobrazu przez obiekty turystyczne. dla młodzieży. niszczenie krajobrazu jako skutek błędnego oszacowania chłonnościturystycznej obszaru.ię it **tyfikować. rzy szy jej przestępczość. świadomości ekologicznej i kształĘ" po"yiy*n" posta. jest zawsze pogłę. językowych. duże obciążenie ekologiczne wskutek działalności kultury. sztuki i rzemiosła wskutek dopasowania komercjalizacja ich do gust w turyst w.brak zrozumienia i działalnośćna pokaz. prostytucja. kulturowe. czy możejest zupełnie inaczej? A może turystyka przy.poniewaz sązbyt|iczne. społecznych. pijar{stwo. ziłaszcza z wykorzystaniem miejscowych zasob w i produkt w. docenianie własnych i obcych wartości społeczno-kulturalnych.kobiet. gdyż wszystkich za7et i wad turystyki nie można określić. przestępczość. religijnych i rasowych. co po_ twierdziły nauka i praktyka: rozwoju wsp łczesnej turyStyki nie możta zatrzymać. np. wzbogacanie treścioświatowych.

Lundtorp 5.... Seasonality in Tourism.A. Kulturtourismus. Miinchen-Wien 2000. produkcja.. 26. Warszawa 1990. Rogozir ski K.. Warszawa 1996. Warszawa 1992. Altkorn J.. Marketing w turystyce. SGPiS. Kuczytiski J.Pergamon 2001. markerlng. Wydawnic_ two Naukowe PWN. Oxford 1990. Dreyer A. Davidson K. PWE.BIBL!OGRAFIA Altkorn J. Wydawnictwo Naukowe PWN. Cowell D. Warszawa 1998.Monografie-Ruch Turystyczny" z. Krak w 1992. Nowakowska A.. Turystyka. Altkorn J. APT MART. The Marketing of Services. Warszawa 1 987. Heinemann Professional Publishing.. Podstawy marketingu turystycznego. Oldenburg Verlag. Usługi.. rynek.. Instytut Turystyki. PWE. Butowski L. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstw ach domowy ch. Cząs wolny . 433 . Strategia marki. organizacja turysĘki w Polsce.. PART.. Daszkowska M.czasem lconsumpcji?. Warszawa 1996. Warszauła 1999Baum T.. Warszawa 1994. Promocja produktu turystyczne7o w obrocie ą krajami o gospodarce rynkow ej... R. Cieloch G. Bąk S. AE. Bosiacki S..

Ł dź 200r.. Plant R. mocje. Kotler Ph. Jackowski A.. New Jersey. A. Warszavła 1999. Gda sk 1993. Wydawnictwo AE. Gaworecki w.. Kaspar C. praca zbiorowa pod red. Usługi pośrednictwa i orTąnizacji w rozwoju rynku turystycznego. Gospodarla turystyczna u progu XXI wieku. Medlik S. Kornak A. o człowieku wielowymiarowym. Warszawa 1998. Bowen J. Warszawa 1989. Pitman.W. ŁazarekR'.. ce. Funkcja turystyczna Augustowa. Biura podr ży na rynku turyStycznym. Encyklopedia agrobiznesu. Instytut Turystyki. Instytut Turystyki..A. AE. Planowanie 7ysku w hotelarstwią Wydawnictwo Naukowe PWN. London-New York 2000. Gdar sk 1976.. The Business of Tburism. Katowice l995. Die Tourismuslehre im Grundriss. Marketing w turystyce. hrzqdzanie.. Eleme nĘ tury s tyki mię dzynaro dowe7. Elementy infrastruktury turysĘcznej i paraturysĘcznej. Kaspar C. Warszawa Gołembski G. Kornak A.. Bydgoszcz Dziedzic E. Robinson Ch. Leksykon podr ży.Orbis" S.. Upper Saddle River. Lane B.. Wrocław 1991. Warszauła 1999. J.goszcz 1999. Zarzqdzanie hotelarstwem i gastronomiq... Wosia.. praca zbiorowa pod red. AwĘ Pozna 2000. Warszawa 1992. Obszar recepcji turystycznej jako przedmiot zarzqdzania strategicznego. Jędrzejczyk J. Gołembskiego. Management im Tourismus.w. hr7qdzanie turysĘką i jej podmiotami w miejscowości i regionie. St. praca zbiorowa pod red.. 1995. Kr l A. Ekonomiką turyStyki. WSE. marketing i pro- Holloway J. Kornak S. AgroturysĘka.. Wydawnictwo Naukowe PwN.. PWE. Fundacja .. Biura podr ży na rynku. Przedsiębiorstwo turystyczne w gospodarce wolnorynkowej.. Hanis P'. Bern-stuttgart-Wien 1 995. War- Holloway LCh. Verlag Paul Haupt. praca zbiorowa pod red. Ekonomika turystyki.. Wprowadzenie do zarzqdzania w turystyce.Śląsk''. PWE. praca zbiorowa pod red. Byd. Warszawa*Poznail Konieczna-Doma ska A. Konieczna-Domariska A. Warszawa 1988. Marketing for Tourism.. Wrocław 1992. Pręntice Hall. Warszawa 1991. SGH. Eseje psychologiczne. Encyclopedia of Tburism. Warszawa 1969.Ch. Gdą ska aglomeracja. AE. Ekologiczne uwarunkowąnią i funkcje turystyki... Pozna(t 1997 . Nowy system kierowania (management) w turystyce. Wrocław 1991... Bydgoszcz 1991.Monografie i Opracowania" nt 442..Instytut Turystyki. Bern und Stuttgart 1991. GTN. Wrocław 2001. AE. ODK . Routledge. K-PS-Ed.. Kowalczyk A. G. 1999. Knowles T. turystyki i hotelarstwa. PWE. Libera K. London 1989. Holloway J.w. Droga do europejskiego rynku wewnętrzne7o w turysty- . Warszawa 19'18. AE. Warszawa 1995.Fundusz Wp łpracy''. Warszawa 1998.. Geografia hotelarstwa' Wydawnictuło IJŁ. Warszawa 1995. 434 szavta 1997.. Geneza i funkcje.. Bosiackiego. Majewski J. Kompendium wiedzy o turystyce.Innowacja". Wydawnictwo UG.A. Kornak 4. Wydawnictwo Naukowe PWN.Y.... Pielgrzymki i turysĘka religijna w Polsce.. . Pitman... Warszawa 1994. I.. Ż002. Fundacja. London 1986.Świadectwo''. Rapacz A.Ch. wydawnictwo. Marketing for Hospitality and Tourism. Marketing usług turystycznych. Międzynarodowy ruch osobowy.. PWE.. Verlag Paul Haupt. Kornak A. SGH. Warszavła200I. Makens J... Giezgała J'' Turystyka w gospodarce narodowej.. PWN. Kornak A. Kaspar C.. 19'77.. Kozielecki I. Gaworecki W. K-PS-Ed. Liszewskiego. TurysĘka wiejska i rozw j lokalny. S.Drzewicki M. Jafariego... Pozna 200I. Wydawnictwo Naukowe Pv/N.

Warszawa Warszawa 1993. A. PWN. Warszauła 1973. 436 437 . UKFiT Warszawa 1996. Organizacja i zarzqdzanie hotelem. Tulibacki T.. FranKurt am Main 1992. Wydawnictwo Naukowe PWN. Wydawnictwo (JW. Przecławski K. Turystyka morska.. Wydawnictwo UG.T.. Warszawa 1968..Semper". z' Ż63. Sp r o wzrost gospodarczy. Warszawa TurysĘka a człowiek i społeczeltstwo. kw arunkow ania ruc hu turystyczne?o w układach przestrzennych. Instytut Turystyki. . Deutscher Fachverlag. Lime'a. D..Monografie i Opracowania" nt 288.C. FBC. Nowakowsk a A'. Warszawa 1996. Wydawnictwo AE. Payne A. Poznar{ 1998. Wydawnictwo UG. Turystyka a światwsp łczesny. Czy kultura jest do zbawienia koniecznie potrzebnaŻ.-BIS. AE. hrądzanie i marketing w kulturze i rekreacji. mateiały podstawowe Kongresu Turystyki Polskiej. .. G. Ruch prTyjazdovry z Zachodu do v. AE.rt Metody sĘmulowania rozwoju turysĘki w ujęciu przestrzennym' praca zbiorowa pod red. Przecławski ego. Warszawa 1986.. Pozna 1999. Wielowieyski A. B.. PWE.. Przecławski K'. AL. Warszawa 1995.Znak". praca zbiorowa pod red. Miotke-Dzięgiel J.Szansq rozwoju kraju. Biblioteka . Usługi pośrednictwaw polskiej gospodarce turysĘcznej. S p ołe c zno . Gda sk 1992. Krak w 1996. I99Ż. Rozw j usług turysĘcznych u proqu XXI wieku. PotrTeby konsumpcyjne.. Przecławski K.PWE Warszawa 1994. Ochrona prawna konsumenta w uregulowaniach publicznopraw- Turkowski M. Turystyka a wychowanje.. Prawo turystyczne. Styl życia' Koncepcje i propozycje' praca zbiorowa pod red. praca zbiorowa pod red.Iil\brane zagadnienia. siciriskiego.. Leisure and Tourism.. Management in Hotellerie und Gastronomie. AE. Gartnera.. Krak w 1996. PWE. Krako no mi c zne uw 1993.. Warszawa 197 . Ż003. PUS. Warszawa 1994.. G. Daszkowskiej. J. Senyszyn L. Kufla. praca zbiorowa pod red.ybranych 1997. Witulska 1. Naumowicz K. Człowiek a turystyka. Szczecin 1987.. W. K. . .Wię- WZZ. pa stw sojako vvyraz luki na europejskim rynku turystycznym. Warszawa 1994. Wydawnictwo UG. Pluta-olearnik M. praca zbiorowa pod red.Mentor''. Warszawa 1986. Warszawa 1997.W..E.. PAPT. Marketing w turystyce. Wydawnictwo Naukowe . organizacja ruchu turyStyczneqo na wsi.. zi". Sierpi ski J. wsiĘ Warszawa 1999. Ekonomiczne zagadnienia turysĘłi wsH' Warszawa TurysĘka . praca zbiorowa pod red. Przecławski K. Gołembskiego. Ząrys socjologii turyStyki.Monografie i opracowania'' nr 262' scPis. Przedsiębiorstvvo turystyczne. Marketing usług. Marketing usług hotelarskich. Zarys marketingu usług. SfW . Wydawnictwo Prawnicze.. Warszawa Turkowski M. Podstawy i zasady działania. Junga. Wodejko 5. Warszawa 1989. PIW. Wodejko S'. Gda sk 1993. Nestorowicz M. Warszawa Sikora J. M. Gda sk Mishan 8J. Pilotąż wycieczek zagranicznyc .Prace Naukowe Politechniki Szczecir skiej" nr 338. Middleton V. PwE. 2002. Krak w 1988.e Żoo0.Monografie'' nr 88. ElemenĘ marketingll.. ptaca zbiorowa pod red. Marketing usług. SGPiS. Turystyka jako sfera zaspokajania potrzeb osobistych. Wydawnictwo UG. Zarys ekonomiki i organizacji hotelarstwa..C.. Woźniakowski J. Nasza Księgarnia... Hotelarstwo. Gda sk 1995. Humanistyczne podstawy turysĘki. Warszawa 1984. 1989. Poznalt Ż002. cjalistycznych . Gołembskiego. Schaetzing E. nych. Trends in Outdoor Recreation. CABI Publishing.. Rapacz A. Przed trzecim przyspieszeniem. New York 1988..

Monografie i Opracowania" nr 448.... Warszauta 1994.. . Podstawy i mechaniruy ksztąłtowąnia konsumpcji usług turystycznych. Żabi ska T. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rozwoju turystyki w Polsce. Katowice 1990.Prace Naukowe AE w Katowicach''. Zawistowska H. Kornaka.il Zarzqdzanie turysĘką. A. praca zbiorowa pod red. Warszawa 1999. Wydawnictwo Naukowe PWN.. . SGH.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful