7

-!

Wadyslaw W. Gaworecki

Wydanie IV zmienione

Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003

I

Projekt okładki

MARIUSZ W. KUCHARCZUK
Redaktor

ANNA KOBYLSKA
Redaktor techniczny

KRYSTYNA DAWIDCZYK
Korekta

HALINA WIECZOREK
{'ł

4

SPIS TRESCI
Wstęp
11

@ Copyright by Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A.

Warszawa 2003

Rozoztar@ TURYSTYKA I JEJ RODZAJE
1.1.

I3 I3
ŻŻ Ż6 Ż6 3Ż 37 39

I.Ż.

r.3.
1.3.1.

Pojęcia podstawowe Kryteria podziału turystyki Wybrane rodzaje turystyki

I.3.Ż. r.3.3.

I.3.4.
1.3.5.

Turystyka krajoznawcza Turystyka kwalifikowana Turystyka zdrowotna Turystyka motywacyjna

.

L3.6.
I.3.7.

Turystykabiznesowa Turystykakongresowa
Turystyka morska

4I
43
4',7

1.3.8.

'-

Turystykaetniczna I.3.9. Turystyka polonijna 1.3.10. Turystyka socjalna 1.3.11. Turystyka alternatywna L3.IŻ. Turystyka religijno-pielgrzymkowa

57 65 68

7I
75 79 87
5

1.3.13. Turystyka kulturalna

ISBN 83-208-1471-5

I.3.I4.

Turystyka lokalna

I
1.3.15; Turystyka wiejska 1.3. 15. 1. Charakterystyka turystyki wiejskiej I.3.I 5.Ż. Agroturystyka 1.3.16. - Turystyka weekendowa
9I 9I
98
101

Rozozm Eil KRAJOWY I MIĘDZYNARoDoWY RUCH TURYSTYCZNY
3.f

r49

Rozozruffi
CZYNNIKI RoZwoJU WSPÓŁCZESNEJ TURYSTYKI
2.r.
Ż.2.
105

3.1.1. 3.I.2. 3.1.3.

.

Krajowy ruch turystyczny
Charakterystyka bazy noclegowej turystyki Turystyka krajowa Charakterystyka przestrzenna turystyki wewnątrzkrajowej . Rozkład czasowy turystyki wewnątrzkrajowej Podstawowe zagadnienia rozwoju turystyki

t49
,,49

r52

Og lna charakterystyka czynnik w rozwoju
turystyki

3.I.4.
105

Ż.Ż.I'
Ż.2.Ż. 2.Ż.3. Ż.Ż.4. 2.Ż.5. 2.3.

Ż.3.I.
2.3.Ż.

Ż.3.3. 2.3.4. Ż.3'5. 2.3.6.

Czynniki społeczne Czynniki polityczne. Czynniki techniczne Czynniki ekologiczne Czynniki popytowo-podażowe i uniwersalne Czas wolny od pracy Siła nabywcza ludności Urbanizacja Srodowisko przyrodnicze . Społeczne konsekwencje rozwoju cywilizacji
Dobra turystyczne.

Megaczynniki rozwoju turystyki Czynniki ekonomiczne .

r07
r07
109 110
111 111

3.1.5.

.

I54
155 156

3.2'

w Polsce
Turystyka międzynarodowa
.

3.Ż.I.

II2

3.2.Ż. 3.Ż.3. 3.Ż.4.

IN
115 116

LŻ|


r23 r23

Ż.3.6.l. Charakterystyka d br turystycznych

Ż.3.6.Ż. Podstawowe dobra turystyczne (walory

..

.

Rozmiary turystyki międzynarodowej na świecie Regiony turystyczne świata Struktura regionalna turystyki światowej Turystyka międzynarodowa w Polsce 3'Ż.4.L Turystyka przyjazdowa do Polski 3.2.4.Ż. Zagraniczne wyjazdy mieszkarc w Polski 3.Ż.5. Nowe tendencje w turyStyce światowej 3.2.5J. Kierunki rozwoju turystyki światowej do 20Ż0 r. 3.Ż.5.Ż. Czynniki rozwoju turystyki światowej do Ż0Żo r. 3.Ż.5.3. Strategia działania w sektorze turystyki 3.Ż.6. Globalizacja a turystyka 3.Ż.7. Międzynarodowe organizacje turystyczne .

r63 r63
r67

r69 I7Ż I7Ż
178

r82

18Ż
184 188

189

194

turystyczne) Ż.3.6.3. Komplementarne dobra turystyczne (infrastruktura turystyczna) 2.3.7. Polityka paristwa w dziedzinie turystyki 2.3.7.r. Pojęcie i cele polityki turystycznej. . . 2.3.7.Ż. Podmioty polityki turystycznej Ż.3.8. Motywacje podr ży turystycznych Ż.3.9. Ochrona prawna konsument w produkt w

p5
126

IŻ8 r28
137 138

Rozoznt ffi 4.1.1.

TURYSTYKA A GOSPODARKA NARODOWA 4.I. Gospodarkaturystyczna
Pojęcie i zakres gospodarki turystycznej 4.1.2. *Rynek turystyczny 4.I.Ż.t. -Pojęcie rynku turystycznego 4.I.Ż.2. Popyt turystyczny .

199 199 199 205 Ż05

2.3.10. Bezpiecze stwo turyst w

turystycznych

..

.

I4T
146

Ż06

,)

4. I

4.l.3.
4.r.4.
4.Ż.

r. .2.3. LŁqdaż tu.ry9ty*c_z19)

4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. 4.8. 4.8.1. 4.8.Ż. 4.8.3. 4.8.4. 4.9.

4.I0.

turystycznych . . . Miejsce turystyki w strategii oraz polityce rozwoju regionalnej i lokalnej wsp lnoty samorządowej . . Założenia koncepcji turystyki regionalnej i lokalnej Turystyka na światowym rynku pracy . Turystyka a międzynatodowy obr t gospodarczy

(ujęcie kierunkowe) Marketing w turystyce Turystyka a transport Turystyka a przemysł Turystyka a rolnictwo Turystyka a sport Turystyka a kultura Turystyka a gospodarka morska Turystyka w gospodarce miejscowości turystycznej Pojęcie i typologia miejscowości turystycznych . Gospodarcze znaczenie turystyki dla miej scowości

Gospodarcze"6riiś kwencje rozwoju turystyki

Ż1I

5.10. 5.11.

2r3 Żl5
2Ż0
2ŻŻ ŻŻ5 Ż27

5.n.

Usługi w zakresie infrastruktury lokalnej Usługi handlowe.

5.13.

Usługi rzemieś|nicze. Usługi ubezpieczeniowe

373 375 377

378

2Ż9
Ż33 237

Rozoznt ffi FUNKCJE I DY SFUNKCJE WSPoŁCZESNEJ TURYSTYKI

38"1

237 247
.

6.I. Pojęcie funkcji turystyki. 6.Ż' Funkcjewsp łczesnejturystyki 6'Ż.I. Funkcja wypoczynkowa.
6.2.Ż. ' Funkcja zdrowotna. 6'Ż.3. l'Funkcja wychowawcza .''. 6.Ż.4. 'Funkcja kształceniowa. '

387 389 389

390

249
253 Ż56

6.Ż.5.

264

Funkcja miastotw rcza . YFunkcja edukacji kulturowej 6.Ż.6.

39Ż 394 396
.
:

6'Ż.7' Funkcjaekonomiczna' ..

Rozozruffi
USŁUGI TURYSTYCZNE
5.1. 5.2. 5.3.
5.4.

6.2.8. Funkcjaetniczna. ekologicznej 6.2'9. Funkcja kształtowania świadomości Funkcja polityczna. 6.ŻJ0.

406 408 413
415

Ż83 Ż83

Definicja usług turystycznych (cechy i zakres) Usługi transportowe Usługi hotelarskie. Usługi informacyjne
Wprowadzenie

6.3. 6.4.

4r7
419 4Ż9 433

Dysfunkcje wsp łczesnej turyStyki

286
310 3Ż8

Bilans gospodarczo-społecznychkorzyści i koszt w rozwoju wsp łczesnej turystyki

Bibliografia

5.4.I.
5.4.2.
5.5.

Kierunki rozwoju techniki informacyjnej w turystyce

3Ż8
33Ż

Usługigastronomiczne

.

5.6.
5.7. 5.8. 5.9.

Usługi bankowe Usługi pośrednictwa i organizacji . . . Usługi przewodnickie i pilotaż wycieczek Usługi wypoczynkowe i usługi w zakresie kultury ftzycznej.

343
351

36r
369 372

wsTĘ P Przedmiotem rozwuŻa . kształtowanych przez wprowadzaną reformę gospodarki oraz pulistwa. Na tle og lnych ocen dokonanrl klasyfikacji rodzajowej wsp łczesnej turystyki.ic społeczno-ekonomiczne dla r żnych dziedzln wsp łczesne go ży cia. Dokonując uog lnier .W rozdziale pierwszym za|u'ezentowano przegląd definicji elementarnych pojęć z zakresu turystyhi rlraz scharakteryzowano wybrane rodzaje turystyki. rozumiane wniosk w naruucających się z cząstkowych rozwaŻa o r żnych aspekhtch rozwoju turystyki na świecie.odnoszono je do warunk w krajowych. W pracy om wiono gł wnie turystykę międzynarodową' a w miarę tlrlstępności źr deł.turystykę krajową.aje.llświęcono czynnikom rozwoju wsp łczesnej turystyki. 't'urystyka bowiem stymuluje rozw j gospodarek kraj w. Rozdział drugi . jej rodz.|c. Przynosi jednak takŹe negatywne skutki społeczrtc i kulturowe. podkreślając skutki jako funkcje i dysfunkcje.j rozwoju.regionalną i krajową. uwarunkowania cywilizacyjne. Charakterystyka turystyki uhcj ric zakres przestrzenny prezentowanych uog lnier turystyki obejmuje rkule: światową. W rozdziale 11 muje rozmaite jednostki geografi czno-administracyjne. Należy dodać' iż ten zakses rozwrrża determinowała gł wnie dostępnośćdanych Statystycznych' Książka składa się z sześciu rozdział w. W tym sen- jako zjawiska wielopłaszczyznowego . tendencje rozwoju i konsekwenc. zawartych w książce jest turystyka. dostarczając rlzlicznych korzyści.

zdrowotnych i innych. sportowych itp'. Autor udające się na zebrania lub jako reprezentanci w sprawach naukowych. W wydaniu czwartym podręcznika autor. co się dzieje w turystyce światowej i polskiej. Rozdział sz sty zaśpoświęcono ocenie funkcji wsp łczesnej turystyki oraz dysfunkcji. mających na celu zamieszkanie na stałe w danym kraju. W rozdziale czwartym ukazano miejsce turystyki w strukturze element w gospodarki narodowej. s.26. Autor naświetliłwsp łzależność globalizacji i turystyk| atakże zwr cił uwagę na celowość wykorzystania turystyki w kształtowaniu Strategii i polityki rozwoju regionalnego oraz zaktualizował dane statystyczne dotyczące turystyki światowej i krajowej.Monografie i Opracowania" nr 288' SGPiS. zaktualizował opisy turystyki kulturalnej oraz zaprezentował problemy turystyki lokalnej i wiejskiej.' opracowanąprzez WTo. podr żujące w celach handlowych. w kraju nie będącym krajem W stałego zamieszkania''l.Dla uzyskania większej por wnywalności statystyk turystyki międzynarodowej. atakże przeglądowi gospodarczo-społecznych korzyści i koszt w roz- Rozoztnt TURYSTYKA t )E) RODZA)E 1. Ruch przyjazdow z hchodu do wybranych parisnv socjalistycznych jako wyraz luki na europejskim rynku turystycznym.. że niniejsza ksiązka o zmodyfikowanej treści. Wzbogacił on charakterystykę czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki o megaczynnikj ibezpiecze stwo turyst w oraz przedstawił nowe tendencje i uwarunkowania rozwoju turyStyki światowej. I S. prezenĘąc prognozę rozwoju turystyki do Ż0Ż0 r.. trzecim dokonano analizy statystycznej krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego na tle bazy noclegowej. podkreślając strukturę przestzenną tego ruchu. poprawiającą jakośćżycia wsp łczesnego człowieka. ilustrując wywody danymi statystycznymi dotyczącymi kraj w rozwiniętych gospodarczo. nawet gdy czas ich pobytu nie przelaaczałby Ż4 godzin.turysta'" Pierwszą oficjalną definicję turysty zagranicznego przyjęła w 1937 r' Rada Ligi Narod w: . pomoze Czytelnikowi zrozumieć turystykę. dyplomaty czny ch. że praca ta da odpowiedź na pytanie o naturę światowej i krajowej gospodarki turystycznej oraz wskaze problemy. lub więcej. Wodeiko. Warszawa 1989. W rozdziale tym zutr cono uwagę na rolę międzynarodowych organizacji turystycznych. uwagi Czytelnik w. Wedfug tej definicji za turyst w uważano osoby: r I I podr żujące dla przyjemności. fascynującą oraz stale zmieniającąsię dziedzinę życiai gospooczekuje także. uczestnik w rejs w morskich. Natomiast nie uważano za turyst w os b: I I przebywaj ących w celach bezpośrednio zarobkowych. w celach rodzinnych. administracyjnych. Autor ma nadzieję. Może teżbyć użyteczna dla praktyk w prowadzących własną działalnośćw dziedzinie turystyki.. Rozdział piąty zawiera opis rozwoju wybranych usług turystycznych oraz ich przemian jakościowych w świecie i w Polsce.woju wsp łczesnej turystyki.. darki. czyli negatywnych skutk w jej rozwoju. określenie (<turysta>> powinno w Zasadzie być rozumiane jako oznaczające kaŻdą osobę podr Żującąprzez jej czas trwający 24 godziny. wykorzystując własne doświadczenia dydaktyczne. 13 . PoJĘclA PoDsTAWowE literaturze można spotkać wiele definicji pojęcia . przed kt rymi gospodarka ta stoi u progu XXI w.1. na pewno nadal nie wolna od wad. atakże to. Dzięki temu będzie przydatna dla studiujących turystykę oraz os b kształtujących polską politykę turystyczną w r żnej skali.

z wyjątkiem doty- Podział odwiedzających na turyst w i wycieczkowicz w w ujęciu delinicji rzymskiej moze jednak budzić kontrowersje.. kt rych obejmowano mianem turysty wtedy. wizyty u rodziny lub zną1grnych. sport i inne. chocią2 uwzględnia ldlżne potrzeby turyst w zgłaszane na rynku. kt ra przebywa w odwiedzanym kraju niezależnie od powod w odwiedzin.kt rzy korzystają z nocleg w lttt statku lub w pociągu i przebywają w danym kraju na'9yg1 ki1ka dni. kt ry wprowadził do niej w latach 1950 i 1957 dwie poprawki.jc się korzystanie zbazy hotelowej kraju czasoweBo Fobytu. Intencją Rady' Ligi Narod w było to. że ci odwiedzający. kt rzy w kraju czasowego pobytu spędzili prrynajmniej jedną noc w jego bazie hotelowej w celach wypoczynkowyc h. politycznych itp.. kt rych obejmuje kategoria . kt rzy przebywali w pensjonatach i internatach szkolnych za granicą. społecznych. Wynika z tego. Przyimuiąg kry1gtiuln konsumpcji turystycznej.l r r przebywających w strefie przygranicznej i tam zatrudnionych. r r podr żują w inne miejsca lub do innych kraj w w celach wypoczynku.$ość''.odwiedzający'. że ewidencja tttl'yst w na podstawie kart meldunkowych w sieci hotelowej nie speł15 . a obejmują wypoczynek.. Jeślichodzi o kategorię odwiedzających. lrie praktyczną stronę ewidencji turyst w zagraniczrtych w bazie lrrltclowej i rolę hotelarstwa w gospodarce turystycznej. dlątego powinien być przedmiotem dalszych analiz. to pod wzglę_ tlcln skutk w ekonomicznych podział odwiedzającYch na furyst w iwycieczkowicz w moŻe nasuwać pewne wątpliwości. sporto'łyych.. Wymienioną definicję przyj{ po II wojnie światowej Międzynarodowy Zwiry. to zgodnie z definicją rzymską odwiedzającym jest kazda osoba. kt rzy: 'tiłryścisą to ci goście. leczn iczy ch. a także Ęch.. służbowych. Definicja rzymska określa też motywy podr zową1ia.. kiedy zatrzymywali się w kraju przejazdem nawet kr cej niż Ż4 godziny. Wycieczkowiczami zaśsą odwiedzający dany kraj. turyStami mozna nazwać Wszystkich goci. że termin . Są one wspł1lne dla turyst w oraz wycieczkowicz w. jadących tranzytem bez zatrzymania się. lttlcresy. k6rzy w nim lpędzili mniej niż Ż4 godziny i nie korzystali z bazy hote1owej tego krrrju' Trzeba dodać. Zdecydowano tam. Dlatego nurt dyskusji naukowej koncentrował się na motywie podr zowania tych. zdrowotnych itp. Wprowadzone zmiany nie usunęły jednak zasadniczych jej brak w. ale nie kazdy podr żny jest turystą. Podstawą rozr żnienia jest motyw podr zy. aby wszystkie kraje prowadziły Statystykę ruchu turystycznego na podstawie jednakowego systemu. Z ekonomicznego punktu widzenia gośćczasowY czY odwiedzający Jcst konsumentem rozmaitych usług turystycznych. Pierwsza dotyczyła objęcia mianem turysty młodzieżystudiującej poza granicami własnego kraju.odwiedzający''' niezależqie od ich stocttnku do bazy hotelowej kraju czasowo odwiedzanego. podr zują służbowo lub też w celu stałego zatrudnienia. krajoznaw czych. religijnych. Każdy turysta jest podr żnym. rodzinnych. Ta uzupełniona definicja została przyjęta ptzez wiele kraj w. studia. Szacunek tego ruchu nie |cst oczywiście pełny i może być korygowany przez notowanie turyrtilw w punktach granicznych oraz na lotniskach. natomiast za podstawowe krylelium wyr żniające turyst w spośrd innych odwiedza3ągych przyjltru. i że statystycznie powinien on obejmować r wnież wycieczkowicz w. rą zaliczani do kategorii wycieczkowicz w. zdrowie. Dzięki lcttlu można statystycznie uchwycić liczbę turyst w zag1ą66znych na prxlstawie rejestracji gościw sieci hotelowej. Według tej definicji wszystkich odwiedzających podzielono na dwie kategorie: turyst w i wycieczko_ w. Druga poprawka zaśdotyczyła podt żnych tranzytowych. Ponadto trzeba przypomnieć. zjazdy.ek Oficjalnych Organizacji Turystycznych (MZOOT). podczas kt rej omawiano zagadnienia turystyki i podr ży międzynarodowych.oferta turyllyczna nie wprowadzaprzecież takich podział w. ale w celach turystycznych.. Problem sprowadzał się do uwzględnienia w definicji motyw w podr zowania jako podstawy określenia kategorii turysty. motywy religijne.turySta'' powinno się zamieni na słowo . Problem ten został podjęty na konferencji oNZ w Rzymie w 1963 r. Jeżeli się pomi- wicz 14 czących zatrudnienia w tym kraju. student w i młodzieży przebywającej w pensjonatach i szkołach. rozrywki. że w omawianej definicji preferuje się szeroki zakrcs motywacji podr ży turystycznych. Zachęca też wszystkich do wydłuzania czasu pobytu.

relcreacja. Wmto zauważyć. pt. w ten spos b wyklucza się cmigrację ludności zwiryaną z ptacą' ru Definicja rzymska wśrd r 'żnych cel w podr ży wymienia . c't'ać 72 gł<1wnym celem wizyty nie może być dziaŁalność zarobkowa wyna_ gradzana w odwiedzanej miejscowości. wakacje (np. łu tak nia warunku kompletności. jest pr bą stworzenia pewnego jednolitego systemu Ęestracji turyst w zagtanicznych. pozwala to wyłączyć mniej luh bardziej regularne podr że między miejscem nauki lub pracy domem rodzinnym. ujmowanie podr ży służbowych w grupie cel w turystycznych można uznać za uzasadnione.). Zagadnienie rozdziała. Można więc powiedzieć. uprawianie sportu amatorskiego' wędr wki piesze L7 . terminem .rozumianych turyst w w og lnej liczbie odwiedzających.odwiedzających'' i . Umożliwia tez oszacowanie wielkości na usługi turystyczne w podstawowych segmentach rynku. Z punktu widzenia interes w gospodarki turystycznej zaśjest bardzo mało istotny.. tj. pobytu w odwiedzanej miejscowości nie powinna przekra' tlługość kolejnych miesięcy.e wzg|ędu na potrzeby statystyki w turystyce Światowa Organizar'J rr' l'urystyki zaleca podział odwiedzaj ących na: to będzie przedmiotem rozważa w dalszej częścitego r r szetzenia podstaw motywacji podr ży turystycznych o wyjazdy służbowe nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w literaturze krajowej po- Nowoczesne stanowisko konferencji rzymskiej ONZ w sprawie roz- rdwiedzających międzynarodowych. Pozwala ona tlkrcślićwzorce zachowari konsumpcyjnych i rodzaje wydatk w ponołztlnych ptzez odwiedzających. rldwiedzających krajowych. rekreacja. Do cel w statystyki w turystyce wej organizacji Turystykl z hlecenia WTo. Zalecenia żnymi zjawiskami turystycznymi na og ł nadal wykluczają podr że służbowe z ce\ w wyjazd w turystycznych. Coraz liczniejsze bowiem są pobyty gości przyjaci ł.. dotyczą statystyki w turystyce zagranicznej duze znaczenie poznawczo-1lruktyczne ma znajomość cel w podr ży turyStycznych. 1963 r. Wie- W turystyce krajowej i |x)pytu dzu ta może teżbyć spożytkowana na potrzeby planowania Bu w turystyce. Biorąc pod uwagę ekonomiczne skutki podr ży turystycznych.Że zalecenia Konferencji oNZ ds. kt6re zatrzymują się co najmniej na jedną noc) oraz odwiedzających jednodniowych. krminologia turyStyczną. zwiedzanie' zakupy. Nalezy w tym miejscu podkreślić. 16 i Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (sIcTA). jeżeli podstawowym celem podr ży nie jest podjęcie działalnościzarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miejscowości. obejmujących turyst w. odwiedzających.. Jest to istotne novum w definicjach turysty. tj. w namiotach ustawionych poza Ęestrującymi pobyty kempingami itp. W dokumencie tym ŚoT rozr znia dwie kategorie podr znych: . Jednakże podział odwiedzających na turyst w oraz wycieczkowicz w według kryterium korzystania z nocleg w wydaje się dyskusyjny i praktycznie prowadzi do sztucznego obniżenia udziau rodziny. kt rzy nie korzystaj ą z zakw aterowania w odwiedzanej miej scowości. Międzynarodowych Podr ży i Turystyki (Rzym. obejmujących turyst w. osoby nie korzystające z zakvłaterowania w odwiedzanym miejscu.. wzbogacane podczas licznych dyskusji na forum r znych organizacji międzynarodowych i regionalnych. tlsoby. kt rzy zattzymują się co najmniej na jedną noc' oraz odwiełJzających jednodniowych.odwiedzający'' określa się kazdą osobę podr zującą do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otoczeniem na czas nie dłuzszy niŻ IŻ miesięcy. '/. że rzymska definicja turysty z 1963 r. zna|azły rozwinięcie w publikacji Świato- święconej turystyce. Specjaliścizajmujący się r te 1'993 r. uczestnictwo w imprezach sportowych i kulturalnych. że odwiedzający tftctrtu kryteriami: r żniąsię od innych podr żnych l r r prlclr z powinna się odbywać do miejscowości znajdującej się poza crxlziennym otoczeniem danej osoby. d. rozrywki kulturalne. i marketin- Światowa Organizac1a Turystyki proponuje swoim członkom przyjęcie do badar statystycznych następujących gł wnych grup cel w tu- rystycznych: t wypoczynek.innych podr żnych''.interesy''. znajomych.

d w służbowych..podr że podejmowane dla przyjemności. . 'g religijne itp. wyjazdy na urlop do domu. chcąc urzeczywistnić cele podjętej podr ży. Boyer. wych. kursy językowe). Na układ tych skutk w wpływają materialne i duchowe potrzeby turyst w.20-2l. ponieważ przeplatarrie się motyw w lsłużbowychmozna wsp łcześnieuznać za zjawisko normalne.podr ż turystyczna'' wyosobistych |rrz. zgłaszapotrzebę przemieszczania się w przestrzeni. obce są mu motywy zarobkowania otaz. poznaw czy ch.właszcza w podr żach międzynarodowych. rejsy wycieczkowe. obozy letnie. s.tłanzyt). konferencjach. interesy (np. targach. odwiedziny u krewnych i znajomych (np. opieka nad niepełnosprawnymi). podr że zał statk w i samolot w pasazerskich. akcentując społeczny charakter ruchu turystycznego. za: A. Międzynarodowa Akademia Turystyki i wspinaczki. co jest oczywiste. kulturalnych i wychowawczych. warto przytoczyć trzy definicje turystyki. wymaga zaspokojeni a potrzeb noclego- R wnież pojęcie ruchu turystycznego jest rozmaicie interpretowane w literaturze przedmiotu. Włączenie do cel w podr ży turyStycznych wyjazd w l'nrobkowych nie podwaza teoretycznej wartości zaproponowanej definicji.. Cyt. cele zdrowotne (np. uczestnictwo w kongresach. wczasy odchudzające. Definicja ta podkreśla dwie cechy wsp łczesnego ruchu turystycznego: społeczny i ekonomiczny charakter oraz rozszetzony układ motywrrcji podr ży. Spośr d tych cel w bezpośrednio lub pośrednio są wyklucrrtrle podr że służbowe. Na podstawie zaprezentowanych definicji turysty i ruchu turystyczl|cg'() oraz poczynionych uwag można dokonać pr by zdefiniowania poplacyj no-estety czne. Społecruo-ekonomiczne uwąrunkowania ruchu turystycz- Społeczno-ekonomiczne zjawisko ruchu turystycznego jest tworzone przez zbi t podr żnych motywowanych r żnymi celami natury Spolcczno-kulturowej i zawodowej. udo_ rtę1llrianych i rozwijanych z myśląo zaspokajaniu potrzeb tego ruchu. podr że poślubne). tworzonych. występy na koncertach. wypoczynku lub leczenia pieszo lub jakimkolwiek środkiemkomunikacji. podr ze handlowe do innych przedsiębiorstw. wystawach. Do ich zakresu nie należą więc podr że w celach zarobkowych ani w celach zmiany miejsca stałego zamieszkania (osiedlania się)''2. pobyt w uzdrowiskach i sanatoriach. 't. że hlltsckwencje ekonomiczne ruchu turystycznego uzewnętrzniają się w 1lrlstaci zasob w d br oraz usług turystycznych. Efektywnośćpodr ży AE. Francuski badacz M. misje rządowe. wizytacje. hazard. lut'ystycznych determinuj ą też potrzeby duchowe (poznawcze. kontem- Jęcia ruchu turystycznego. żywieniowych t 2 i innych usług bytowych.Monografie'' nr 88. za' slugujące na uwagę Czytelnika. Zaproponowana definicja ruchu turyśtycznego nie jest pełna. osiedlania się w miejscu czasowego pobytu. wypoczynek i relaeacja dlażołrllerzy. Mimo to warto ją potritktować jako wstęp do pewnych uog lnier tendencji już trwale wyslępujących we wsp łczesnym zyciu społeczno-gospodarczym. Turysta. kt re są myślą 1lr'zewodnią tej książki. W literaturze rozmaicie się określa zakres cel w podr żowania turyltycznego. W pracach polskich autor w określeniaruchu turystycznego nie odbiegają zbytnio od sformułowa spotykanych w literaturze zagranicznej. określaten ruch jako podr ze w celach rekreacyjnych. Ponadto definicje turysty i ruchu turystycznego wy_ raźnie wskazują na rozległe ekonomiczne skutki tego ruchu.. Z opinii o istocie ruchu turystyczne1o wynika. Można więc zauwuŻyć. uczestnictwo w pogrzebach. a takŻe iz pojęcie ruchu turystycznego w warttnkach wsp łczesnych znacznie się rozszerza.. Zresztąkryterium niezarobkowania w czasie podr ży turystycznej w praktyce uległo juŻ wyraźnie osłabieniu i nie przystaje do rzeczywirlrlścigospodarczej. Krak w 1989. że ma on charakter społeczno-kulturalny. Dlatego przytaczane definicje nie w pełni obJa rriają wsp łczesne zjawisko ruchu turystycznego.r r r r r w Monte Carlo określiłaruch turystyczny jako . = nego w układach przestrzennych. Wydaje się tez celowe objęcie terminem . wypoczynek na plazy. sprawy zawodowe. że Trzeba mieć świadomość.) związane z osiąganiem społeczno=ltlllurowych cel w ruchu turyStycznego. terapia morska i inne kuracje). Jest to ruch dobrowolny i czasowy. odwiedzanie krewnych lub znajomych. pielgrzymki.. kt te zalnierzają oni osiągnąć po czat(lwym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego zamieszkania w kraju lub za granicą. cele religijne. Biorąc pod uwagę względy dydaktyczno-praktyczne.. Nowakowska. inne (np. 19 18 . podr że związane z zawodowym uprawianiem sportu.

że zjawisko turystyki w aspekcie społeczno-kulturowym i l'rzyjmując z kolei hipotezę. filezllym. PAPT. W podanych definicjach występują wsp lne elementy. W definicjach formułowanych w r : r r Nie ogranicza się ruchu turystycznego jedynie do pobyt w z noclegiem.C. naukowych. Ż7.. filhkrlwania oraz. Warszawa 1995. oparta na środkach materialnych może być rozpatrywane 3 Uog lniając rozwużania. ONZ-WTO. czasowości zmiany miejsca pobytu. Frrllkcję popytu spełnia tu ruch turystyczny.Turystyka obejmuje og ł czynnościos b. specyficzne cele turystyki. można odnaleźć gł wnie w jej wymiarze społecznyttt. Brytyjskie Towarzystwo Tirrystyczne zaśprzyjęło następującą definicję: .. hlecenia WfO. aby Wrzystkie zjawiska czasowej i dobrowolnej podr ży. Nie ogranicza się ruchu turyStycznego tylko do podr ży w celach wypoczynkowych. służbowychlub innych nie dłużej niż rok bez ptzetwy poza swoim codziennym otoczeniem''a. sportowych i innych pod warunkiem jednak. następujące pojmowanie wsp łczesnej turystyki: .5. Kaspar. natomiast funkcję podaży = I rlrganizacyjnych. s. obejmuje on także podr że w celach służbo_ wych. Dutlrry charakter tego zjawiska stanowi punkt wyjściaw formułowaniu trirrtcgrowanej teorii turystyki. Middleton. w r żnym zakresie. Turystyka wypełnia znaczną częśćczasu wolnego i zajęć rekreacyjnych człowieka. Definicje te wyłączająptzemieszczanie się w celach dojazdu do pracy i czysto lokalne.C. 5 V. Światowa organizacjaTurystyki (wTo) przy oNZ natomiast zale- ohlerwacji skutk w tego procesu. że wizje humalrlyczne i rozw j osobowości człowieka. towarzyskich. Management im Tburismus.turystyka obejmuje całość powiąza i zjawisk. nieza- pracach ekonomicznycŁ akcenĘe lklrrdniki można por wnać do podstawowych zjawisk rynkowych. religijnych. ze . Wiadomo jednak. Definicje te sugerują. gdzie normalnie mieszkają i pracują. C. Podejście takie nakazuje.Turystyka obejmuje wszystkie czynności związane z czasowym kr tkotrwałym przemieszczaniem się os b do miejsc docelowych poza miejscami. Verlag Paul Haupt. do szk ł czy sklep w. kulturowymi i społecznymi walorami odwiedłtltcgo obszaru. W konsekwencji takiego podejścia w rozmaitych definicjach oplucowywanych na potrzeby konkretnych analiz naukowych i prak- cą do cel w statystycznych. Pod wlględem wymienionych kryteri w definicje te wyczerpują tradycyjne Fłęcie ruchu turystycznego. Dlatego w jej definieJrrch jednocześnie podkreśla się sferę obsługi ruchu turystycznego.. dwa jej rlę sprawy przemieszczania. obejmuje on r wnież odwiedziny jednodniowe. tworzących szeroko rozumianą gospodarkę tury- sl'cra obsługi ruchu turystycznego. Turystyka jest rodzajem podr ży. że turystyka jest zjawillicnl znacznie szerszym niz ruch turystyczny. psychologicznym i kulturowym. np. ponieważ większość czynnościrelreacyjnych odbywa się w domu i wok ł niego. ale nie jest ich synonimem. Marketing w turystyce. le ztltianami w środowiskui rytmie życia. kt re się pojawiają wskutek zmiany miejsca i w związkll z wynikającym z tego pobytem os b. kt re podr żują i przebywają w celach wypoczynkowych.T. przy czym dla os b tych nowe miejsce pobytu nie jest ani stałym miejscem zamieszkania. ze turystyka spełnia już warunki pewRrg() Systemu teoretycznego' mozna to zjawisko traktować jako układ prxlsystemu społeczno-kulturowego i podsystemu ekonomicznego. ekono- s. oraz pobytem w tych miejscach"s. Ż0 ŻI . a Terminologia turystyczna. Warszawa 1996. UKFiT. jednak nie kazda podt żjest turystyką. Kaspar twierdzi. 8-9. ani miejscer ' pracy"3. warto powiedzieć. l{ozpatĄąc kategorię turystyki w plaszczyźnie rynku. odnosiły się do osobistych lrrtttlrkttiw z naturalnymi. kt re są związane W definicjach formułowanych na gruncie nąuk humanisĘcznych ttlrystykę traktuje się jako proces społeczny i wskazuje na konieczność lyczltych akcentuje się r zne jego cechy. alycZną. Bern-Stuttgart-Wicn 1995' s. kt re powinny być istotnym nl()lywem turystyki. że miejsce docelowe znajduje się poza miejscem zamieszkania lub pracy.

t turystyka klubowa. turystyka nastawiona na przeżycia l lz. w krajowej i zagranicznej riteiaturze -' przedmiotu spotyka się r żnątypologię wspołczeJnej . przyjaci ł i znajomch - turystyka rodzinna. Dlatego podział turystyki jest trudny zar wno z iaukowego. Kazdej pnyjętej cesze odpowiada okre- 23 . turystyka wypoczynkowa. turystyka kempingowa turalnych (woda. wypoczynkowa. przeżycia. wyr żnia się następujące rodzaje turystyki: I Przy zastosowaniu kryterium motywacji.w j osobowości (kształcenie Przedstawiona dotąd an1lizapojęć: turysta.kształcą- przedsiębiorstwa). r turystyka pielgrzymkowa (religijna).). r uczestnictwo w targach i wystawach. KRYTERIA PoDzlAŁU TURYSTYKI pn'sliżowe rrlr..u'y. społeczne eskapizm ży cie tow arzvskie. turysĘka sportowa r turystyka związana z aktywnym lub pasywnym sportem. np. ale z punktu widzenia ry sty ka wyp r u o c zynkow a: moĘwacje fizY"zr" sport rodzaje turystyki wypoczynek w poblizu miejsca zamieszkania oraz wypoczynek w czasie urlopu w celu regeneracji sił fizycznych i psychicznych. np. turystyka zwiqzana z politykq: r turystyka dyplomat w i uczestnik w konferencji. turystyka oświatowa. według cechy zasadniczej. jak i praktycznego punktu widzenia.2. biznesowa. Biorąc za podstawę kryterium motywacji lub-grup motywac. I rozrywka pęd do przeżyć interpersonalne klubowa odwiedziny krewnych. oder_ turystyka klubowa lub turystyka nastawiona na przeżycia. I uczestnictwo w kongresach. I psychiczne ucieczka od codziennej izolacji turystyka sportowa (rozumiana r wnież pasywnie) turystyka nastawiona na wraŻenia. lurystyka towarryska: r turystyka rodzinna.I 1. kontakty (ucieczka wanie się od rzeczywistości) kulturalne do natury. wi re_ - ca turystyka oświatowa.ytl. turyStyką zwiqzana z gospodarkq: r podr ze w interesach. że zjawisko turystyki jest bardzo złożone. lurysĘka kulturalna: r turystyka poznawczą r turystyka alternatywna. klimat itp. wypoczynek leczenie - turystykaleczricza. ruch turystyczny i tur1rstyka upowaznia do stwierdzenia. turystyka motywacyjna (wyjazd jako premia otrzymana od llona forma turystyki: 'furystykę mozna teŻ dzięlić. z punktu widzenia podmiotu turystyki. poszczeg lnym grupom można jedno znacznie przypisać oapowiaaa.łnowanym ortlh kreujących popyt.ące im rodzaje turystyki: l drlskonalenie się) r:lręć bycia uznanym - turystyka kongresowa.i. wypoczynek w uzdrowiskach z wykorzystaniem czynnik w na- r zanteresowanie sztuką podr że motywowane religią 22 poznanie innych kraj gion w itp. r turystyka związana z uroczystościamipolitycznymi.

pizy- ł-ącząc ze sobą w r żny spos b te tzy podstawowe formy turystyki. Należałoby bowiem uwzględnić liczne warianty mielitttne. ekskluzywna.liczba uczestnik w cecha - turystyka indywidualna. podr że mieszkaric w po własnym kraju lub jego regionie albo podr że po grupie przyjazdy do danego kraju os b mieszka- - turystyka letnia. tury_ styka tradycyjna. formy i kategorie nie Jesl kompletny.syczałtow a" (organizator oferuje pai<iet H fl:3 BIBLIOTEKA Ż4 ? /[. drugie mieszkanie...N [łro*ttj Ż5 . masowa. turystyka piesza turystyka zagraniczna przy jazdow a (akty _ turystyka koleją. kluborya.Ił:p. zakres turystyka socjalna. w szczycie zonu lub międzysezonowa turystyka hotelowa. aparta- turystyka parahotelowa (wykorzystująca np. wiek uczestnik w czas pobytu rodzinna) \ pora roku rodzaj zakwaterowania turystyka młodziezowa. siłąrzeczy. sprzyjających zastępowaniu oferty typowej ofertą specyficzną dla rlkr'cślonej grupy. uzdrowiskowa) laellrlwanie się w podr zy - usług związanych z podr żą i pobytem za zryczałtowaną cenę) turystyka'rozulmrra". se_ jących stale gdzie indziej. urlopowa. forma turysĘki turystyka zbiorowa (grupowa. turystyka senior w turystyka kr tkopobytowa (np. samolotem oraz turystyka wewnątrzkrajowa turystyka narodowa - turystyka krajowa dowa. zimowa. jachtem. kt re trudno byłoby jednoznacznie przyporządkować określonefrttl rodzajowi turystyki. obserwowane wsp łcześniesilne zmiany W tllotywach uprawiania turystyki oraz zmiarty uwarunkowa ' zewnętrznych turystyki prowadzą. hg tlnlsze trzy formy: Kryterium pochodzenia turysty daje możliwość podziału turystyki krajowa turystyka turystyka przyjazdowa turystyka wyjazdowa lub regionalna - kraj w. senior w.oświecona''. firlŹna otrzymać następujące jej kategorie: oddziaływanie na bilans płatniczy wna). kempingi. i i zagraniczna przyjazzagraniczna wyjazdo- turystyka krajowa Wo' rodzaj finansowania oddziaływania urzędowego aspekt socjologiczny sywna) turystyka zagraniczna wyjazdowa (pa- turystyka międzynarodowa turystyka zagraniczna przyjazdowa i wyjazdowa. turystyka młodzieżowa. do powstawania nowych warianlt1w. turystyka weekendowa). samochodem. autokarem. turystyka długoterminowa (np. kr tkoter_ minowe podt że w interesach. turystyka kredytowa_ na lub finansowana przedpłatami turystyka swobodna lub reglamentowana turystyka luksusowa. środek fransportu menty) czepy samochodowo_mieszkalne. turystyka . jednodniowe wycieczki. turystyka indywidualna (zorganiowana lub nie przez biuro podr zy). wyjazdy mieszkaric w danego Waju za granicę. socjalna spos b zorganizowania podr ży Zaprezentowany podział turystyki na rodzaje. statkiem.

. PWN. O krajoznawstwie jako o wypracowanym przez poszczeg lne dyscypliny naukowe zbiorue wiadomości o kraju wypowiadali się m. 6 *lllr*..1 Ż6 .. ani nie oznacza ruchu rewolucyjipjrl. Warszawa 1970. W. Sawicki6. W Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powszechnej. przez urządzanie wycieczek. 1 Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna. Podane przykłady świ o wąskim pojmowaniu krajoznawstwa' z akcentowaniem faktu zbi nia wiadomości o kraju lub regionie.. Wydawnictwo Gutenberga. t. Wypada w tym miejscu powt rzyć za J. m. Komisja Krajoznawcza.. Trzeba więc określić.in. Zob.ZG PTTK. nie jest też ruchem ekspresywnym. Lipniackiegolo. Szczepa zob. etnograficznych itp. R wfut. Nałkowski i L. Poniewaz chodzi tu o wiadomości znajtozmaitszych dziedzin (archeologia. 140. |" Zob. jako pewną historyczno-socjologicznej obej_ . historycznych. w. Sawicki.Krajoznawstwo. 2'. Nałkowsk. Jednakże jako masowe dĘelle drl pogłębienia wiedzy o kraju. PWN.pozna'w czejdziedzinę kulturywyniki llruj ącą: całokształt działalności oraz utrwalone N szechstronniej szego poznania ziemi - jako dzyŻenie do możliwie najpełniejszego. Podobnie pojmował ten termi ojciec turystyki polskiej.1. . t. lVłtszawa 1979. że ruch społeczny jest to zbiorowe dąŻenie ludzi do wsp lnego trlu. Nie jest towicrn ani ruchem reformatorskim. 6. obejt rtrrnowić pewną odmianę quasi-ruchu społecznego.'krajoznawstwo'' na og ł jest definiowane dwojako. inni określająje jako zbi r wiadomościo kraju ojczystym (ujęcie wąskie).: . k w 1930. szeroko pJ$lc krajoznawstwo wykracza jednak wyraźnie poza jej ramy. Pojęcie . W rzeczywistości turystyka jest drogą do krajoznawstwa. 8. s. 139. W życiu codziennym. fuclt społeczny dązy do zbierania i popularyzowania wszelkich wiadono ci (geograficznych.in. biologia. M. regionalne obserwacje czy nawet badania naukowe"e. Szczepar ski. natomiast krajoznawstwo jest środ_ kiem realizacji pozaekonomicznej funkcji wsp łczesnej turystyki. najoj czystej . regionie i własnej miejscowości mo- |i l)cfinicja krajoznawstwa ujmowanego jako ruch społeczny jest po*nrr w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej z 1965 r. I 1ll-524. historia. w Encyklopedii Powszechnej z 1974 r. Warszawa 1965. w. ekonomia itp. tl krajoznawstwie jako o ruchu społecznym nie mozna jednak m _ łld wprost. orłowicz. przeto krajoznawstwo nie tworzy osobnej nauki. pojęcia te są niesłusznie utożsamiane. L. Wśrd wsp łczesnych definicji krajoznawstwa. TURYSTYKA KMJOZNAWCZA \ Teoretyczno-praktyczne cele badawcze wyznaczone w niniejszej książce narzucają konieczność tozpatrzenia zwiryk w między krajo_ znawstwem a turystyką. a także jako określony system organizacji prac krajo_ lnavłczych oraz gromadzenia. Krajoznawstwo zbliza się ilO u rystyki o wybitnie poznawczo-dydaktycznym charakterze. Jedni traktują krajoznawstwo jako ruch społeczny (ujęcie szerokie). a oznacza raczej działalność praktyczną.co się rozumie przez termin . jak zbieranie materiał w bez deylenia stworzenia jakiejś naukowej syntezy"1. określających to Jawisko szeroko. Krak w 1928. W. " Wielka Encyklopedia Powszechna. gł wnie w ruchu turystycznym. WYBMNE RODZAJE TURYSTYKT 1. Co to jest kĄo1nawstwo morskie i dlac1ego się nim interesuirlllli'. wydanej w okresie międzywojennym' krajoznawstwo jest określane jako . na uwagę zasfuguje oryginalna interpretacja podana i}ne. Lipniacki.3. etnografia. przekazywania i wdrazania ich wynik w do praktyki społecznej.fiiemia'' 19 nr l.3. akcenĘe się społeczny chaJ*tcr tego zjawiska i jego zwiryki z turystyką. ? rzcch l płaszczy znach: l'unkcjonalnej w jako ruch społeczny.. Krajogawstwo i jego stosunek do geografii. Elementarne pojęcia socjologii. W okresie powojennym można zaobserwować szersze traktow omawianego pojęcia i upaĘwanie w krajoznawstwie pewnych cech ruchu społecznego. skupiający działaczy-krajoinstytucjonalnej znawc w i ukierunkowujący ich na osiąganie ważnych cel w spolccznych. a nierzadko także w litetaturze. materiaĘ na III Morski Sejmik Krajoznawczy.r 1.) o kraju lub !!3lrlnie.Idea i organi4acja kĄogawstwaw Polsce. J.). statystyka. Kra. Autor ten rozpatruje pojęcie krajoznawstwa Sufrlc np. gdyżnie wyczerpuje ono cech ruchu społecznego.zbi r wszelkich wiadomości o pewnym' większym lub mniejszym obszarze.krajoznawstwo''. geografia. s.

gdy rozpatruj e człowieka j ako istotę biosocjokulturalną. może zaspokajać też biologiczne potrzeby. 29 b wiedzy. drlwict. wartościintelektu(truz moze obudzić w sobie nowe zainteresowania. Krajoznawca bowiem.ioznawczych). R wniez instytucjonalny sens krajoznawstwa jest szerszy od ślonego przez W. regionu 'jsca zamieszkania. wycieczek lokalnych lub w drodze samokształcenia. zwłaszcza turyStyczne. lttny zas biologiczny człowieka wymaga m. ułatwianego środki masowego przekazu. spełniaj ące w Ż8 j wia też przyswajanie pewnych umiejętności i nawyk w niezbędFh np.nawczej po regionie. iż może ona być uzyskiwana w r żny spos b. oglądając gmachy. larw .rozumianąjako łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka przygotowujących go do życia w społecze stwie. ftltej działalności kramy.in. Jeślisię przyjmie.in. N rn Spośrd wielu funkcji społecznych krajoznawstwa przede kim warto zwr cić uwagę nafunkcję wychowawczq. kraju lub poza jego granicami.*rwiunia krajoznawstwa turystycznego. kluby czy koła turystyczne mogą być włą1 Wrto tez zwr cić uwagę na rolę krajoznawstwa w nasilaniu aktywsumokształceniowej. w akcentowaniu związk w krajoznawstwa z turystyką i z jej . mapy. W treścifunkcjonalnego ujęcia kraj stwa powinna też być akcentowana koniecznośćpoznania rozwoju ziemi ojczystej. Lipniackiego. obrazy. pomniki. kt ra w istotny spos b stymuĘe wychowa- w proces wychowawczy. izby :i narodowej. tj. Krajoznawstwo . ny charakter krajoznawstwa. przykład poznawanie własnego miejsca zamieszkania czy regionu jest moŹliwe na lekcjach szkolnych. m|Izea. ą doty chczas owych Mtlżna uzyskać wiedzę o kraju ojczystym czy regionie. zdjęci a. Zalożenia wy wawcze i kontekst turystyczny krajoznawstwa łatwo zalwaŻyć. Kons ekwencj krajoznawstwa może być wniosek. Refleksja nad tymi funkcjami może się okazać poż. np. folklorem. uzyskiwanie orientacji w otaczającej rzeczywistości xlniczej i społecznej. jak i praktycznym. Uczestnicy ruchu krajoznawczego zdobywają r ozw uŻa(l po święconych lsdanie.). wykładach w szkole wyższej. Kształceniowa funkcja krajoznawstwa może być spełniana zar wno I lcnsie poznawczym. ?lplłcic rozw j kulturalny polega na przyswajaniu pożądanych modeli i}ltr'ry (np. społecznymi.i społeczny polega na wrastaniu w kolejne grupy społeczne oraz } przyswajaniu sobie odpowiednich r l społecznych w tych grupach. Dotyczy to gł wnie własnego kraju. publikacj e. Lipniackiego na og ł oddają wsp łczes- Ę nlclrliwościprzestrzennej. Wprowadzają jednak pewne ograniczenia zakresu tego pojęcia w szerokim znaczeniu. wchodząc w nowe kręgi i grupy społeczne (np. Wychowawc ze zadania krajoznawstwa wykracz ają poza tradycyjne isko wychowawcze. Nie musi to być r wnież ruch tylko amatorski. |ecz takŻe uczestnicy imprez krajoznawczych. poznając miejscowe nazwy i obya także ślady dawnego rzemiosła. tradycje ruchu turystycznego. . np. powr xlnika turyStycznego czy członka stowarzyszenia turystyc znego. Na przykład schroniska turyStyczne. Kraj oznawstw o. Rozw j środkw masowego . wyr w ewentualnych brak w organizmu i pobudzania przezkorzystne waru Rozw środowiska. wartościowegospędzania czasu wolnego). umiejętności i sprawności. w drodze .in. decydują bowiem nie tylko jego animatorzy. musi opanowywać nowe role społeczne.(rękopisy. o zakresie masowości krajoznaw Definicje podane przezW. niekoniecznie w czasie wolnym od pracy tprzez turystykę. to warto zallważyć.*h kru. Dlatego nasuwają się pewne uwagi uzupełniające. m. m. a także instytucje i organizacje prowadzące dział krajoznaw czą. Sprzyja temu -|pwłzcchnianie kultury kształcenie i samokształcenie. wypracowane metody i techniki działalności joznawczej. nagrania itp. na wyciecz. że kłĄoznavłstwo jest to znajomośćkraju ojczy' Stego czy wiedza o regionie. może jątez spozytkować praktyczpE ()rnawiana społeczna funkcja krajoznawstwa mieścisię tez w konftpc|i kształcenia ustawicznego. konieczność środowiska ptzyrodniczego i społec znego. Podczas imprez krajoznawf}clt człowiek odkrywa też nowe wartościmoralne. iż spełnia ono rozliczne społeczne. zdo}wrriąc wiedzę o kraju ojczystym. literatura oraz wszelkie pomoce dydaktyczne mogą ułatwić tępną w ażną funkcj ą wsp łczesnego kraj oznaw stw a jest funkcj a 'eniowa. ptzeźrocza. w czasie uprawiania turystyki kwalifikowanej czy wycieczki fuoz.

Problem ten jest wart prowadzenia ntudi w naukowych. Dzięki pracy turysty nad sobą oraz nad swoim rozwojem szeroko rozumiana kultura jest upowszechniana i wzbogacana. '/'ałoŻone cele krajoznawstwa mogą być osiągane przez turystykę lub inne rodzaje aktywności.Wymienione funkcje społeczne krajoznawstwa znajdują się w ści-t słym związku i są wzajemnie uwarunkowane. Można mu przypisać liczne. nonn oraz wzorc w kultury przez funkcjonującą infraStrukturę turystyczną (m. Z punktu widzenia krajoznawstwa kultura obejmuje zesp ł wartości. sterowania ruchem turystycznym i rozproszenia tego ruchu oraz kształcenia wysoko kwalifikowanych działaczy turystycznych. Funkcja kształceniowa krajoznawstwa może być uważana za częśćskładową szeroko rozumianej jego funkcji wychowawczej. wytyczania atrakcyjnych szlak w znakowanych. że praktyczna aŻyteczność krajoznawstwa jest duża. w Polsce zar wno w drodze udostęp_ niania wartości.tury31 30 . Funkcje te cechuje zasada dobrowolności. |lTamże. a takŻe dynamicznego nrz.in. Wsp 'łczesna wtlju praca umysłowa. aby krajoznawca-turysta działałzgodnie zwzorcarlj kultury. że w ocenie wpływu czasu wolnego na rozw j turystyki prldkreśla się trzy gł wne funkcje czasu wolnego: odpoczynek.imowaniu lcg() autora.woju gospodarczego i kulturalnego laaju. Konsekwencją przyjętych na początku hipotez roboczych jest rozważenie związku krajoznawstwa z kategorią czasu wolnego. iż ruch krajoznawczy na og ł ma charakter amatorski wnież uszczeg łowione i rrktualne materiały krajoznawcze mogą stanowić punkt wyjściado platttlwania przestrzenne1o oruz wskazywać obszary szczeg lrlte cenne dla trllnictwa lub wypoczynku. Przyjmując. że zdobycze krajoznawstwa powinny slużyć gł wnie rozwojowi turystyki. PTTK)' jak i przez upowszechnianie kultury dzięki wysiłkom kadry krajoznawc w otaz organizacji turystyczno-oświatowych. artystyczna itd. Lepsze. Efektywność lrnkład w w omawianym Segmencie jest wprost proporcjonalna do ltopnia wykorzystania rzeczywistej funkcji technicznej (instrumentallrcj) wsp łczesnego krajoznawstwa. natomiast krajoZnawstwo turystyczne aktywizuje gł wnie funkcję rozwojową. Można więc sądzić. społecznie istotne funkcje. Podsumowując. można wskazać na związek wychowania z kulturą. że krajoznawstwo turystyczne jest środkiempodnoszenia 1xlziomu kultury i rozwoju osobowości.ttuwużyć. dokładniejsze poznanie kraju stwarza podstawę do racjonalizacji zagospodarowania turystycznego. Między pojęciami . kt re ten ruch społeczny chce propagować i do kt rych zamierza wprowadzić turystyczny ruch krajoznawczy przez pobudzanie odpowiednich zainteresowar{ i potrzeb indywidualnych oraz społecznych. kę oraz R lurystyka spełnia wszystkie funkcje czasu wolnego. Należy zauwuŻyć. Natomiast W. Można powiedzieć. Lipniacki łrlusznie twierdzi. że to wprowadzanie ruchu krajoznawczego do kultury odbywa się np.tluwtŻy nych przez W..krajoznawstwo'' i . iż zdobycze krajoznawstwa powinny być wykorzystywane drl ochrony przyrody i d br kultury materialnej. wzor w i wzorc w. krajoznawstwie chodzi nie tylko o pobudzanie aktywności przez W tworzenie nowych wartościpoznawczych. nego krajoznawstwa pozuta|ająna określenie roli tego ruchu społeczne- dłem argument w przy poi w związku z tym nie zavlsze możebyć źł decyzji gospodarczych. W. Lipniackill uważa. uznanych i całkowicie nowych ośrodk w. aktywnośćspołeczna. iż pełnienie społecznej funkcji krajoznawstwa w dziedzinie kultury jest uwarunkowane jednoczesnym udostępnianiem i upowszechnianiem wartości kulturalnych. Przeprowadzone rozważania na temat definicji i funkcji wsp łczesgo w sferze kultury. Podobne zastrzeżenia budzi opinia dc. Ze wzg|ędu na to. Wychowanie jest przecież przekazywanlem właściwychdanej kulturze poznawczych. Iecz także o spowodowanie.ed 't. Należy 'l.. iż zarejestrowane przez krajoznawc w zabytki kultury ttruterialnej i pomnikowe obiekty przyrody mają szansę być uratowane 1lt'z. rozrywzniszczeniem oraz wzięte pod opiekę. W obręhie tej funkcji jest podejmowana z własnej potrzeby i dla własnego roz- rczvł j. wymagające ochrony czy rekultywacji. iż obie om wione funkcje krajoznawstwa Stanowią pewną całość imieszczą się w procesie szeroko rozumianego wychowania. rozbudowy znanych. Społeczne cele krajoznawstwa w dziedzinie kultury są urzeczywistniane w kolejnej' technicznej (instrumentalnej) funkcji wsp łczesne_ go krajoznawstwa. wolno Nie umniejszając znaczenia zdobyczy krajoznawstwa we wskaza- . norm. społeczne koszty tego ruchu znajdują uzasadnienie. wsp łczesne krajoznawstwo jest pojęciem wielowarstwowym. Lipniackiego dziedzinach aktywizacji turystyki. selekcyjnych i wzor w wartościujących.

jak i wczasowej. Skutki te są groźne zat wno dla poszczeg lnych jednostek. że aktywnośćzastępuje wysiłek ftzyczny.turystyka kwalifikowana'' oraz uwypuklenie tego. wzrastający prestiż społeczny wiedzy. Poczynione uwagi pozwalają na podjęcie pr by roboczego zdefiniowania pojęcia . lecz obejmuj ą r żne dziedziny życia. tj. Nie całe krajoznawstwo można zaliczyć do turystyki. co ją z nimiłączy. potęgowane przez wzrastające skazenie środowiska przyrodniczego. Powszechna jest opinia. Przemiany cywilizacyjne powodują wzrastające obcipenie układu nerwowego i sprzyj aj ą zmniej szaniu aktywnośc i fizy cznej. kulturowym oraz informacyjno-poznawczym. że człowiek żyje w określonym Systetnie społecznym. 33 . iż chęć pozyskania informacji. Polskie nolmy higieniczne określająto minimum aktywności ruchowej na 4. Ponadto trzeba przypomnieć. czyli intensywność wysiłku zalcżnie od płci' wieku. co jąodr żnia od innych form turyStyki. TURYSTYKA KWALIFIKOWANA jak dotychczas sposob w ludzkości. turystyka wypełnia wszystkie gł wne funkcje czasu wolnego.. Zj awisko to. 32 Turystyka jako forma aktywności zaspokaja poza miejscem stałego zamieszkania potrzeby rozwoju oraz odnowy sił fizycznych i psychicznych. Cechy te Są typowe zar wno dla turystyki kwalifikowanej. Natomiast w tym miejscu warto ponownie zaakcentować. Istotny przy tym jest nie tylko wymiar czasu. że turystyka kwalifikowana umożliwia za_ tlośćuczynienie temu minimum aktywności ruchowej znacznie pełniej iwszechstronniej niz jakakolwiek inna forma turystyki. gdyż ftzyczne oraz psychiczne zdrowie poszczeg lnych os b nie jest obojętne dla społecze stwa. Turystykę kwalifikowaną uważa się za kwintesencję wsp łczesnej turystyki. pogląd w i dziala . kt ry wsp łdecyduje o jego potrzebach. podczas gdy ruch krajoznaw- czy kojarzy się tylko z funkcją rozwoju. sprzyja temu tlkresowa zmiana środowiska społecznego i trybu życia.styka'' nie ma sytuacji podporządkowania jednego z nich drugiemu. Wzez uczestnictwo w tym Systemie wchodzi on w określony typ zależnościz otacza- świadomie. na|eży zwiększyć wysiłki zmierzające do rozszerzania krajoznawczych form wsp łczesnego ruchu turystycznego oraz preferowania turystyki o możliwie pełnym programie krajo- lecz tak:Że spos b jego wykorzystania. oraz dqŻenie do konfrontowania informacji otrzymywanych z r żnych źr deł z własną obserwacją są istotnymi pr:Ly czynami dynamicznego rozwoju wsp łczesnej turystyki.Swoje stosunki z otoczeniem człowiek reguluje przez dzialanie. opanowanych umiejętności itd. środowiska bytowania. konieczne jest zapewnienie mu właściwejinformacji. Potrzeby informacyjne nie ograniczająsię obecnie do wiadomości niezbędnych do doraźnego wykonywania określonych czynności praktycznych.3 . Mozna więc powt rzyć opinię.2. a takŻe potrzeby informacyjno-poznawcze. Jej rola w tym wzg]lędzie została szerzej nakreślona przy omawianiu turystyki krajoznawczej.iomu wydolności organizmu.5 godziny dla młodzieży w wieku maturalnym oraz około l godziny dziennie dla os b w wieku emerytalnym. Dlatego m wi się obecnie o biologicznym minimum aktywnościruchowej jako elementarnym r}akazie dla kazdej jednostki i obowiązku społecznym. a takŻe poprawa pożywienia oraz jego nadmiar w stosunku do potrzeb fizjologicznych wywołują r zne ujemne skutki w organizmie ludzkim. Sprzyja temu m. pomaga człowiekowi zaspokoić potrzeby poznawcze. Słuszny jest r wnież pogląd' iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wypoczynku. zwłaszcza kwalifikowana. regeneracji sił fizycznych i psychicznych.kt ry przez wieki towarzyszył człowiekowi w jego rozwoju. poz. kuracyjnej. Do cech wsp lnych można za|iczyć czasową oraz dobrowolną zmianę miejsca pobytu i codziennego Ębu Życia w celu zaspokojenia po_ trzeby osobistego kontaktu z innym środowiskiem społecznym. 1 . aktywności intelektualnej oraz emocjonalnej itp.5 godziny dziennie dla mĄch dzieci. Jednym z nie|icznych akwydolności psychofizycznej organizmu jest właściwa wzmacniania tywnośćruchowa. że turystyka. rodzaju zatrudnienia. Znawcy przedmiotu tvłierdzą. przyrodniczym. nadających kierunek jego aktywności. lepszego poznania bliższego i dalszego otoczenia' zycia innych ludzi' w tym ich postaw. Nieprzypadkowo uwaza się ją często za matkę turystyki w og le. jak i całej jącym światem. co r wnież się zalicza do potrzeb znawczym.in.2. Doceniając walory kultury i rozwoju osobowości turyst w. a uprawiających ją określa się jako prawdziwych turyst w. Aby m gł on dziaŁać podstawowych..

Zagadnienia te są przedmiotem bada(t r żnych dyscyplin naukowych. jak lkształtowania postaw pożądanych społecznie. na estetycznego. że turystyka kwalifikowana obejmuje zar wno dzieci. ułatwia i przyspiesza socjalizację. Turystyka kwalifikowana jest nośnikiem pewnych wartości społecznych. zaspokajaniem potrzeb ruchu i wysiłku ftzycznego. co jest właściwedla sportu. czyli zapobiegającego ujemnym wpływom wychowawczym lub korygującego je. politechnicznego. że w praktyce turystykę kwalifikowaną s.Nie podejmując się ana|izy tego zagadnienia. zaspokajanie potrzeb biologicznego minimum aktywno_ ściruchowej oraz posiadanie pewnego zasobu wiedzy og lnej.dynamicznym. Turysta występuje przy tymjako konsument r żnorodnych d br i usług turystycznych. Warszawa 1982. jak i dorosłych.. ekonomiczne. stwarza znaczne trudności. że turystyka kwalifikowana łączy pokonywanie ptzestrzeni z wysiłkiem ftzycznym w r znych dziedzinach aktywności człowieka w czasie wolnym od pracy i nauki. i to w obu podstawowych składnikach konsumpcji turystycznej . Może ona mianowicie . stanowiąc wźLzny środek osiągania cel w wychowania fizycznego. prawne ię. Ekonomika i organizacja turysĘki.. osobistego kontaktu z innym środowiskiem llttltrlwić element wychowania: zar wno pod względem doskonalenia osobowości jednostek. Dlatego wszystkich r. co wsp łcześniemożna zaliczyć do tego rodzaju turystyki.. Jedną z jej istotnych cech są wielorakie możliwościwychowaw12 w. Gaworeckj.Mozna oczywiście się . kt re pomaga w przyswojeniu umiejętności podporządkowania własnego postępowania dobru zbiorowemu i zaspokajania potrzeb własnych w harmonii z interesem og lnym. społecznym.turystyka kwalifikowana jest czasową' dobrowolną. prawne' przestrzenne czy fizjologiczne. wdrażającego człowieka do ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego orazjego doskonalenia. czylipobycie. kt re. resocjalizującego. umiejętność posługiwania się sprzętem turystycznym. Ponieważ turystyka kwalifikowanamoże stymulować poŻądany kształt potencjału biologicznego społecze stwa.. autokarowej oraz innej. W świetle podanych uwag definicj ę robocząturystyki kwalifikowanej można sformułować następująco: . ) t r r r r t'izycznego. młodzieŻ. czyli umiejętności kompetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystycznego i urządze zgodnie z ich konstrukcjąoraz tunkcją. zdrowotnego.wajoznawczej. np. kongresowej. częstą zmianą miej sca w przestrzen i. zwłaszcza opisującymi r zne skutki turystyki kwalifikowanej i szczeg łowe jej funkcje.PWN. Kazda forma turystyki powoduje też określone konsekwencje ekonomiczne. 63. Wiadomo. dzieli się na: 34 35 . Turystyka kwalifikowana ma więc wiele cech zblizonych do sportu. Jednak bliższe określenie.asługuje na trwałe miejsce w programach działalności oraz społecznotlgniw edukacji. wchodzi w zakres kultury ftzycznej. W li_ teraturze zalicza się do nich konieczność frzycznego i psychicznego przygotowania kondycyjnego. Jednak turystyka kwalifikowana ma pewne cechy szczeg lne. ale dzięki osobistej aktywności osoby wychowywanej utrwala poządane cechy ptzez samowychowanie.. przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad bezpieczer{stwa własnego i innych. wymagającąprzygotowania kondycyjn ego i zawodowo-turystycznego.lecz także hłajoznawczy"h. przyrodniczym macyj no -p o znaut czy ch" | i 2 kulturowym otaz potrzeb infor- posługiwać innymi defi nicjami.'e.y' i statycznym. do kt rycl sport nie dąży. czylipodr ż. kt remu ono służy. kształtującego wrażliwość piękno przyrody i dzie| ludzkich. W definicji tej pr buje się wyjaśnićzjawisko gł wnie z punktu widzenia człowieka. powodując zmiany cielesno-fizyczne i psycholrlotoryczne. Warto w tym miejscu przypomnieć. [ołączoną ze zmianą codziennego Ębu życia.w. lnozna na razie powiedzieć. Turystyka kwalifikowana nie sprowadza się wyłącznie do mozliwości oddziaływania na wychowywanego. klub w i organizacji turystycznych -zawodowych. ale r żni się od niego na og ł znaczną ruchliwością przestrzenną. Sprzyja przy tym nie tylko osiąganiu cel w perfekcjonistyczno-sprawnościowych. umożliwiającego przyswojenie kultury technicznej. moralnego. czyli tego.

. natomiast około 6 mln os b odwiedza te rejony turystyczne w weekendy. ze turystyka kwalifikowana ma duże znacze[ie społeczne ze względu na jej funkcje zdrowotne. s. że staje się ona trwałym 'furystyka zdrowotna jest to.. mogą stworzyć duże możliwościrozwoju turystyki narciarskiej nie tylko dla Polak w.r r r r r : r pieszą (nizinną i g rską). francuskich i włoskich. Dąbrowski w artykule: Rozw j turystyki l<walifikowanej tt nowe regulacje ustawowe. speleologiczną. ]5 J. zwłaszcza g rskie.. nr 8. kolarską. lecz takŻe dla cudzoziemc w. cieszy się coraz większym zainteresowaniem Polak w.Alpach austriackich. trasy narciarskie) oraz usług hotelarskich i wypoczynkowych' Przedsięwzięcia inwestycyjne planowane w Szklarskiej Porębie i w Karpaczu. Turystyka narciarska g rska możebyć źł dłem znacznych korzyści ekonomicznych. o usługach turystycznych na perspektywy rozwoju turystyki kwalifikowanej w Polsce. w miejscu i porze roku najbardziej odpowiednich. edukacyjne i wyehtlwawcze. s. wodn4 ftajakową. Doświadczenie zagranicy uczy. TurysĘka zdrowotna a uzdrowiska europejskich kĄ w socjalisąlc7nych. można powiedzieć. Jest to jednak uwarunkowane rozwojem infrastruktury i dynamicznym składnikiem stylu zycia wsp łczesnych społecze stw. Stan zdrowia uczestnika turystyki zdrowotnej. motorową.. 'lizeba też powt rzyć. powodujący potrzebę spędzania urlopu we wskazany przez lekarza spos b. że w każdym sezonie narciarskim (grudzier-marzec) ponad 4 mln Pola_ k w spędza urlop w Tatrach i Beskidach. narciarską. wolski. Kozłowska. Zła kondycja biologiczna społecze stwa polskiego powinna wpłynąć na zaostrzenie świadomości społecznej. Szamborski . 16 Z. Przy takim założeW literaturze można spotkać opinie o niekorzystnym wpływie Ustawy z29 sierpnia |997 r.. zeglarską i podwodną). . Narciarstwo. . . 1. M.. iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wy- Reasumując og lne uwagi poświęcone wybranym zagadnieniom turystyki kwalifikowanej.3. Popularny jest r wniez region Karkonoszy.. 38-39.Rynek Turystyczny" 7997.jest ona r wnież mało uciążliwa dla środowiska naturalne3tr i społecznegola. poczynku oraz skutecznymnarzędziem pedagogiki i andragogiki (pedagogiki dorosłych). motorowodną. aktywny wypoczynek. w czasie wolnym od pracy w celu re- (wyciągi. Szamborskil6 określa turystykę zdrowrl(ną jako jednąz podstawowych form odnowy sił człowieka. w tym przezkapitał francuski i austriacki.3. motywy podejmowania podr zy w celach zdrowotnych lllogą być obecne prawie w każdej formie turystyki.zeszyty Naukowe IT'' l978' nr . a także świadomości władz paristwowych. według definicji sformułowanej 3crreracji ustroju dzięk't aktywnemu wypoczynkowi fizycznemu l1lsychicznemu''l5.2'7-28. kt rego formy powinny być dostosowane do indywidualnych możliwościturysty.. Pewną ilustracją skali popytu Polak w na turystykę w g rach mogą być wydatki ponoszone przez obywateli polskich w. Turystyka zdrowotna uzdrowiskowa jako istotny element odnowy sił rł'kmieka. Jak widać. 36 37 . kt remu jest podporządkowany tryb w miejscowości turystycznej . Wolskiego.. nr 5.Problemy Uzdrowiskowe" 197 0. la |3 nr I (208). że duże mozliwości rozwoju ma w Polsce turystyka kwalifikowana narciarska i piesza g rska. W przylnczanych definicjach podkreśla się zwykle następujące motyw upraw tnia turystyki zdrowotnej : i r l r odnowa sił jako ży cia gł wny cel.świadome i dobrowolne udanie się na pewien okrcs poza miejsce zamieszkania. Czy narciarze ucieknq z polskich g r. Tezę taką postawił P. R wnież Z.Boss - Gospodarka'' 1998.. Wedfug szacunk w Banku Światowego popyt ten wynosi około 130 mln USD ioczniel3. TURY5TYKA ZDROWOTNA ptvcz J. określany jako stan wyczerpania lub przemęczenia. Szacunki Instytutu Turystyki informują.

motywacyjnych systematycznie wzrastał. począwszy od lat 50. Że cudzoziemcy stanowili 67o og lnej liczby korzystających i zakupili ponad 4vo udzielonych nocleg w og łeml7. Interesujące jest to.. Ztych względ w w skład turystyki zdrowotnej mogą być wliczone tylko te rodzaje turystyki. 159-1 5. Możliwościosiągania cel w zdrowotnych w wymienionych formach turystyki są zr żnicowane pod względem efektywności. iż cele zdrowotne są osiągane gł wnie w turystyce uzdrowiskowej. kiedy chodziło o zwiększenie produktywności przedsiębiorstw i podniesienie morale pracownik w. Podr ż motywacyjną utożsamia się z podr żą_nagrodą. kt rzy wyzlaczająsobie zupełnie nowe cele uprawiania tutystyki zdrowotnej.4. Mtlżna przyjąć' że rczwiązanie lub złagodzenie tego problemu stanowi. Sens turystyki motywacyjnej można rozpatrywać w kontekście hierarchii potrzeb ludzkich. pobytowej (wczasy). stosowany w celu uzyskania nadzwyczajnych efekt w. 394'5 tys. Warto dodać. w interesie spot1 ' Podr ż motywacyjną definiuje się najczęściej jako środeknowoczesnego zarządzania. kt rej funkcja w omawianym procesie jest uznana naukowo i społecznie. Biorąc pod uwagę fakt. Wynika to z miejsca podr Ży o motywacjach zdrowotnych w strukturze cel w turystycznych. do września1998 r. wzorem kraj w zachodnich. na kt rą składają się potrzeby: 1) fizjologicz_ ne.niu . a takŻe dowartościo_ wuje go w środowisku zawodowym i w oczach rodziny. kwalifikowanej. W turystyce zdrowotnej bowiem odnowa sił to cel gł wny. czyli w okresie kryzysu ekonomicznego. innej.4) autonomii i niezależności.. Przy takim założeniu można np. Jest to więc problem ważny i złoŻony zarazem. Warszawa 1999. Mozna przedstawić tylko dane dotyczące liczby turyst w. od puździernika 1997 r. Cele zdrowotne mogą być zatem osiągane w turystyce: r r r r r uzdrowiskowej (z wyłączeniem form wyraźnie leczniczych). odejścieod przestarzałych struktur organiiurcyjno-programowych i starej receptury na zdrowie oraz stworzenie nowych pakiet w ofertowych adresowanych do tych grup turyst w-pacjent w. TU RYSTYKA MOTnMACYJNA Ttrrystyka motywacyjna' nazywana też stymulacyjną' jest zjawi_ skiem charakterystycznym na wsp łczesnym rynku turystycznym USA Trzeba wyraźnie powiedzieć.turystyka zdrowotna" jest terminem zbiorczym. oszczędnościowy kurs publicznych struktur opieki zdrowotnej stawia uzdrowiska wobec konieczności poszukiwania nowych. że realizacja reformy sfużby zdrowia stworzyła nową Sytuację ekonomiczną dla sieci polskich uzdrowisk. 1 . Zjednej Strony. skich przedsiębiorstwach handlowych krąg uczestnik w podr ży 38 39 . Ż) bezpieczeristwa. Statystyka turystyki uzdrowiskowej w Polsce jest fragmentaryczna. s. 5) samorealizacji.8 mln nocleg w. Jak podaje GUS. W amerykar Turystykaw 1998 r. że niespodziewana ekspansja turystyki motywacyjnej nastąpiła w latach 70.GUS. Aktywizacjatychpodr ży miała oczywiście podstawy ekonomiczne.3 . weekendowej. aparatury i personelu. że charakter motywacyjny mają tylko potrzeby ujęte w czwartej i piątej grupie. Ze względu na znaczenie Stanu zdrowia społecze stwa właśniepar stwo powinno stymulować rozvt j turystyki zdrowotnej. własnych źr deł uzupełnienia brakujących środkw na utrzymanie obiekt w. i Europy Zachodniej. W literaturze socjologicznej przewuŻa pogląd. 3) przynależności. przez nagradzanie uczestnik w podr żą. os b skorzystało z usług noclegowych oferowanych przez zaklady uzdrowiskowe i zaku- lccznym leży możliwie pełne wykorzystanie środkw leczniczych polckich uzdrowisk. w kt rych cele poprawy szeroko rozumianego zdrowia dominują wśrd pozostałych lub są im r wnorzędne. kt ra jest konsekwencją osiągnięcia przez nich założonych cel w. trzeba podkreślić. piło 6. Z drugiej strony. będące rękojmią polityki rozwoju społecznego. ze o efektywnościturystyki zdrowotnej decyduje r wnięż paristwo. Natomiast udana podr ż motywacyjna sprawia rzeczywistą przyjemność zainteresowanemu pracownikowi. kt rzy Zaspokajali cele zdrowotne w zakładach uzdrowiskowych.. wyrazić wątpliwościco do siły motywacyjnej funkcji płac.

Jednak z punktu widzenia skutk w ekonomicznych w sferze obsługi ruchu turystycznego tego rodzaju podr żnych można zaliczyć do grona turyst w.r. Warto zau:ważyć.5. o tym. _ Dalszy rozw j turystyki motywacyjnej znajduje pełne uzasadnienie ekonomiczne w krajach wysoko rozwiniętych. w USA iraktyku_ je się z tej racji ulgi w naleznych podatkach od przedsiębiorsiw).' nu. zwłaszcza gdy nie odnoszą się już one do pracownik w sprzedaży lub innych dział w produkcyjnych przedsiębiorstwa. Turystyka biznesowa ma obecnie coraz większe znaczenie ekonomiczne. picj zaspokoić wymagania klient w takich podr ży oraz omawia się nspekt sezonowości. jaki jest jej potencjał. warunkiem intensyfikacji prittyti "r"i.jednym z największych wyzvła(t. Podr ż motywacyjna powinna się przede wszystkim samofinansować (np.jawist<iem na międzynarodowym rynku turystycznym. że u podstaw rozwoju turystyki biznesowej lezą inne niż w pozostałych formach podr ży turystycznej uwarunkowania socjoekonomiczne. Potrviirdzają to wzrasta40 y99rdzv motywacyjnej jest opracowanie metody mierzenia tu- Dodatkowym walorem ekonomicznym turystyki motywacyjnej jest to. TURYSTYKA BIZNESOWA W spotykanych w literaturze klasyfikacjach turysty i turystyki na rlg ł nie uwzględnia się podr zujących w celach handlowych. mimo że koszty takich podr ży obciążają delegującego. Stanowi ona tez w turyStyce międzynarodowej sektor niezwykle trwały i o dyskretnej. ze łagodzi ona sezonowość w turystyce. ale regularnej ekspansji.|esi. kt rych osiągnięcia były obecnie.i a. czały się do sprzedawc w.opi" Zachodniej zaśtenrodzaj podr ży jest niekiedy finansowany zbudżćt w marketingowych). Pracownik delegowany sfużbowo w sprawach handlowych w kraju |ub za granicę moze r wnież wypeł- niać funkcje czasu wolnego. Nalezy się odnieśćz Uwagą i troską do każdego uczestnika.-wsp łcześniedąży się do rozszerzenia jej zastosowa.to* kich podr zy. Na zako czenie nalezy zwr cić uwagę na pewne cechy tlrystyki motywacyjnej. Zr - llyln w warunkach polskich. kt re w zasadzie wyłączają osoby wyjeżdżające w celach zarobkowych. jakie przynosi turystyka motywacyjna. jak i menedzerski. zagadnienie roli podr ży motywacyjnej w zel1xlle form gratyfikacji dla pracownik w warto podjąć na etapie wstęp- Wsp łcześniena seminariach towarzyszących giełdom i salonom lurystyki motywacyjnej dyskutuje się m. W całej sferze obsfugi ruchu turystycznego podejmuje się liczne przedsięwzięcia organizacyjne i ekonomiczne promujące ten rodzaj turystyki. podr że te stanowią n*o. jak komercjalizować i rozwijać podrr1że motywacyjne.ny insirument zar wno marketingowy.in. Udana podi z motywacyjna powinna się składać z element w.Bodr ży w nagrodę'' programem tworzenia i promocji pndukt w markowych w obszarze turystyki biznesowej w Polsce. doch d. Podczas gdy w turyStyce pozabiznesowej istotne są takie czynniki. to w podrÓŻach w interesach mniej liczy się czynnik koszt w. w USA źr dłem ich finansowania są zysi<i z wynik w otrzymanychprzez beneficjant w podr ży. ceny' sezonowośći czas wolny. 4I . Wydaje się. Jest to takze trrrystyka grupowa' jednak o specyficznych wymaganiach klient w. Początkowo podr ze motywacyjne ograni_łatwo-wymierne. czym jest turystyka lttrltywacyjna. Ze względu naliczne korzyści. jak np. ze wynika to z definicji turystyki.dła stałego wzrostu turystyki motywacyjn ej nateży takze upatrywać w systemach podatkowych w niekt rych krajach (np. Turystyka motywacyjna jest czynnikiem polep szającym jakośćstosunk w międzyludzkich w danym przedsiębiorstwie. szcźeg |nie w krajach zachodnioeuropejskich. a organizacja techniczna tego rodzaju podr ży powinna być tw rcza. bardziej zaśzależąone od og lnych warunk w ekonomicznych i koniunktury gospodarczej. Żorganlzowanie podr ży motywacyjnej wywołuje bowiem uczucie wdzięcznościi lojalności w stosunku do przedsiębiorstwa. kt rych nie mozna zakupić w ramach zwykłej wycieczki. Wyrazem inicjatywy władz w tym kierunku jest objęcie .3. Na przykłaj w Szwajcarii ta forma ruchu turystyczne}o dominuje w październiku i w maju. kiedy sprawa produktywności priedsiębiorstw .. w jaki spos b gospodarka turystyczna może najle- |ącc nakłady na badania finansowych podstaw rozszerzania podr ży Inotywacyjnych. 1. Niezależnie od dodatkowych motyw w inspirującycir podr ze turystyka motywacyjna staje się Znaczącym z. Ponieważ tendencje w tym zakresie są pochodną rtlzwoju ekonomicznego. Intensywnośćpodr Ży w interesach podlega o wiele mniejszym wahaniom pod wpływem klimatu niz inne podr że turystyczne.

Są to przede wszystkim naukowcy. klasę bizne_ sową' a także hotele. społecznych.yici. Przede wszystkim trudno jest ocenić jej rozmiary w skali międzynarodowej. jak się to robi w od_ niesieniu do innych form.klienteli biznesowej w drodze kontakt w osobistych w wielkich organizacjach gospodarczych.iż ten rodzaj turyStyki cechuje dochodowośći specjalizacja. źk dłem wielu korzyścispołeczno-gospodarczych mogłoby być objęcie omawianej grupy turyst w ludzi intereSu np. 2) negocjatorzy.6. Sietnens. iz wydatki hotelowe ludzi interesu nie wyczerpują wszystkich wydatk w ponoszonych w turystyce biznesowej. Wzrastające znaczenie turystyki biznesowej powinno być przedmiotem dogłębnych analiz r wnież na polskim rynku turystycznym. IKEA. całodobowy i nienaganny room-service oraz program telewizyjny w języku angielskim. kt re wprowadziły tzw. Warto też podkreślić. General Motors. Jak widać. Warunkiem podstawowym byłby rozw j sieci polskich hoteli o standardzie międzynarodowym. jak np' IBM.łJŻająna kilka dni w interesach. iż turystyka biznesowa jest postrzegana jako nowa polska specjalność marka turystyczna a więc produkt o wysokiej jakości.lllcenie doby hotelowej. seminariach i zgromadzeniach. TURYSTYKA KONGRESOWA - sach) w celu uczestnictwa w kongresach. rrrlgania tego segmentu rynku turystycznego. kt rzy fft. konferencjach. Duze usługi we wspomnianej akwizycji oddaje technika mikrokomputerowa' pozwa|ająca na błyskawiczną rezerwację miejsc w hotelach i na pokładach samolot w. Z punktu widzenia dziennego lihllu wydatk w hotelowych biznesmen w tych można uszeregować * ll'zcch grupach: 1) prezesi i członkowie zarząd w bogatych firm. Sprawny system przekazywania wiadomości. Twierdzenie to znajduje odzwiercierllcnie w zaobserwowanej ostatnio tendencji wzrostowej przyjazd w do lłllski cudzoziemc w w celach biznesowych. progrźrmem krajoznawczym. Sieć tych organizacji 43 W strukturze krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego występuje kategoria os b podejmujących podr ze (służbowei w intere- 42 . Trzeba r wnież dodać. Nie można bowiem tej formy turystyki promować tak.jeśli Trzeba wreszcie podkreślićwzrastające wydatki na usługi hotelowe . Kwoty te polskie hotele zaspokoją wysokie wy_ tttrtgą być znacznie wyższe. Segment podr żujących tlo Polski w celach służbowychi interesach jest szacowany na około 20vo badanych. politycy oraz członkowie r żnorodnych organizacji zawodowych. wydają na nocleg do 150 USD. Mimo to powszechna jest opinia. Na przykład badania przeprowadzone w niekt rych biurach turystycznych w Szwajcarii wykazały. 3) przedstawieicle handlowi i kadra techniczna. Inną cechą podr ży biznesowych jest ich nietypowa akwizycja. iż turystyka biznesowa zajmuje bardzo ważne miejsce na światowym rynku turystycznym.3. że udział turystyki biznesowej w całokształcie obrot w tych biur sięga 40_65vo. sportowych. wydają codziennie na usługi noclegowe rninimum 200 USD. 1 .możliwośćuzyskania informacji ekonomicznych z ostatniej chwili. 1rrrr"ii zajmowanych stanowisk. W promocji i obsłudze konieczna jest sprawna organizacja oraz specjalistyczny potencjał usługowy. inwesĘące i robiące interesy w Polrcc. Liberalizm w stosunkach międzynarodowych orv rozszerzanie kontakt w handlowych polskich organizacji gospodarczychzzagranicą stanowią przesłankę rozwoju turystyki biznesowej przyjazdowej do Polski. Motyw handlowy podejmowania podr zy w celach biznesowych narzuca określony model usługi. wydają miesięcznie na podr że słuzbowe ogronme sumy. Na przykład wymagania hotelowe turySty biznesowego obejmują: wygodne ł zko. dyrektorzy regionalni. Nalezy też dodać. Wielkie międzynarodowe organizacje gospodarcze. dysponują limitem 100 USD na wzrastającym znaczeniu gospodarczym turystyki biznesowej 3 lłllscc mogą świadczyćnastępujące przykłady. zestaw usług hotelarskich poszukiwanych przez furystę biznesowego narzuca odpowiedni standard hotelu oraz zakres usług podstawowych i dodatkowych.Można wskazać kilka charakterystycznych cech turystyki biznesowej. W hotelach warszawt}lelr tt najwyższym standardzie 90vo gościto obcokrajowcy. Statystyki biur turystycznych obejmują sprzedane usługi bez uwzględniania typologii odbiorc w. praHtwtticy dzial w rozwoju. () o. Pewnym źr dłem informacji mogą tu by towarzystwa lotnicze.lrzedstawicieli przedsiębiorstw krajowych. sympozjach. kulturalnych i gospodarczych. Biura turyStyczne poszukują.

Ponieważ jest ona źr dłe m znaczny chkorzyści ekonomicznych. iż średniawartośćtych wydatk w w badanych latach 1986-1987 była Szacowana na 130-200 USD dziennic na osobę. wydatki uczestnik w-turyst w w kraju i w miastach goszczących. Na przykład w latach I989_t993 liczba kongres w międzynarodowych wzrosła z 8165 w 1989 r. decydującą rolę - od lat trwałą pozycję w organizowaniu turystyki kongresowej. wśrd kt ple Środkowej j r r . Mięizynarodowe Stowarzyszenie Kongres w i Konwencji. do 8817 w 1993 r. Swiatowy rynek kongresowy wykazuje tendencje wzrostowe.IVo i Australia I.Francja (789). Holandia (380). Chodzi zwłaszcza o: tych istotne są kategoria społeczno-zawodowa uczestnika i rodzaj kongrcsu. r Żne rtlzrywka wydatk w wywierają wpływ konfiguracja żc na faktyczną strukturę rll'erty turystycznej goszczącego miasta oraz struktura jego cen. a pokrywały one koszty zakwaterowania. Ponieważ średni czas trwania kongreltl międzynarodowego wynosi od 3 do 4 dni. ze USA. wyżywienia l inne koszty z:wiry. że rynek kongres w międzynarodowych i narodowych jest źr dłem wielu operacji ekonomicznych. płacone przez turystę-uczestnika kongresu' Należy teŻ zaznaczyć. z kt rych korzysta społeczność lokalna. Belgia (323). Azja I2.. Elenlcntem wyjściowym rachunku omawianych korzyścijest wysokość lrcdnich dziennych wydatk w uczestnik w kongres w narodowych ltrriędzynarodowych. uwzględnił tendencje nn światowym rynku turystyki kongresowej. lista rankingowa 10 par stw świata według liczby kongres w międzynarodo*y"h była następującal8: USA (962).5. Ukształtowała się już rozbudowana sieć narodowych i międzynaro- - kongresowa. podejmując wysiłki zmierltrr ące do rozbudowy infrastruktury turyStycznej.otganizator w ruchu turyst y cznego. Międzynarodowe Stowarzyszenie Profesjonalnych organizator w Kongres w oraz Unia Stowar zysze Międzynarodowych ONZ. przedstawiała się następuj ącoi za8_IŻ7o. struktura omawianych wytltrtk w.9Vo. inwestycje w dziedzinie infrastruktury kongresowej. iosz .8vo. tvtięazynarodowe Stowarzyszenie Pałac w Kongresowych. rB Warto dodać.. Prasa szwajcarska podaje. Ameryka 20. i Wschodniej turystyka kongresowa zyskuje w ostatnich lallch na znaczeliu na Węgrzech. Thrystyka Jak wynika _ . Hiszpania (4I7). Funkc]onuje Międzynarodowy Instytut Kongresowy.gVo. ŻŻ_35vo. Afryka jest wsp łcześniebardzo bogata. listopad. Trzeba tu oczywiście podkreślić. i 59. 5_l07o. tształtował się następująco: Europa 59. kr^tkoterminowy oraz elitarny charakter tego rodzaju turystyki n*ir"u model jej organizacji i obsługi. ze gł wnym źr dlempokrycia ich jest tzw wpisowe. obciążające swymi kosztami władze publiczne.. Niekt re badania wskazują. Kraj ten. że koszty organizacyjne zgromadzenia l. Francja. Ńemcy 1i+i1'. zagraniczny turysta zostawiu w goszczącym go mieście do 800 UsD. że skalę dochod 'w z organizacji kongres w kształtuje ich kategoria. a zakres ich przestrzennego oddziaływania obejmuje cały świat. wyżywienie kwaterowanie 5_I0vo. w 1993 r.4vo.8vo. według tych samych źt deł. Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych. 45 44 . IJdzlał kontynent w w og lnej liczbie kongres w jest zr żnicowany' np. Jest ona pochodną wielu czynnik w. Wielka Brytania (577).na z tych danych. cownikami są: Europejskie Zrzeszenie Miast Kongresowyctr. Średnie wydatki uczestnik w kongres w międzynarodowych i narodowych charakteryzuje rozpiętośćw granicach 75_I30vo.wiązanego z kongresem kształtują się na poziomie 45-65 USD dzienrtie. kt rego członkami i wspołpra- rynku turystyki kongresowej odgrywa Europa (6Ovo adziału w 1989 r.i Japonia Sportowych i Wielofunkcyjnych. Włochy (359). tj. Grupowy. o jej organizację i obsługę zabiega wiete t<raj w. zakupy 30_50vo. nr 2l-22. Zgodnie z danymi z 1992 r. Można tu dodać. stanowi wsp łcześniepraktycznie samodzielną jednostkę w strukturze rodzajowej turystyki. Badania naukowe przeprowadzone na Zachodzie dająobraz korzyści Qkonomicznych płynących z organizowania turystyki kongresowej. szwai. W miarę wzbogacania f rm wsp iczesnego życia wykazuje ona dużą dynamikę rozwoju. Związek Niernieckich Hat lowych organizacji związanych z turystyką kongresową. definicyjnie podporządkowana biznesowej. Wielka Brytania i Niemcy zajmują "B*ow Warto teŻ zwr cić uwagę na wydatki organizator w kongres w.cartaizlt7 (244).Rynek Turystyczny" 1997.. og lnie mozna więc powiedzieć.ane Z pobytem. miast oraz. stanowią około 1/3 lokalnych wydatk w uczestnik w omawianych imprez turystycznych.

efekt mnożnikowy wpływ w dewizowych. to stolicą światowej turystyki kongresowej jest Paryż. transport. Będzie temu sprzyjać realizacja strategii rozwoju produktu turystycznego Polski. źr dłem Kongresy i konferencje odbywają się nie tylko w miastach stołeczi region w' wyspecjalizowanych w organizacji i obsłudze turystyki kongresowej. ho- kt ry np. wydatki organizator w kongres w. gościł kongres w międzynarodowych' Na dru358 gim miejscu znajdował się Londyn (258 kongres w). nie czują się ograniczeni w swojej swobodzie.. jednak nie jest to metoda tania.7. że atrakcyjność środowiska morskiego i lądowe warunki do odbywania kongres w na pokładach nowoczesnych prom w mogą się przyczyniać do rozwoju turystynych kraj w 46 rozbudowie odpowiedniej infrastruktury turystycznej turystyka kongreSowa może wystąpić na polskim rynku w widocznej skali2o. 20 Problematyka turysĘki kongresowej jest w interesujący spos b naświetlona przez B. że zjawisko to jest dynamicznel9' Należy przyjąć.r r dowych). Są tu też wykotzystywane środkitransportu: kongres na szynach. wkład do zr wnoważenia bilansu płatniczego.iż dobrze wyposażone pływające centra kongresowe na statkach skandynawskich armator w promowych mogą pomieścićod 300 do 600 uczestnik w. TURYSTYKA MORSKA Mimo że pojęcie . Przegląd tendencji rozwojowych turystyki kongresowej daje podstawę do poczynienia uwagi. niewidzialny wkład. listopad. warto zwt cić uwagę na wideokonferencje jako konkurencję dla tradycyjnych spotkari. Rozkład przestrzenny miejsc przyjmowania i organizowania kongres w międzynarodowych jest dośćzr żnicowany' Jeślichodzi o miasta kongresowe. os b. mających dobrze rozwiniętą zeglugę promową. co dyscyplinuje i aktywizuje obrady. gdyż nowoczesne promy zapewniają wiele wolnej przestrzeni do realizacji osobistych zainteresowa . w 1986 r. utrzymanie zatrudnienia i tworzenie nowych miejsc pracy. a więc o turystyce biznesowej i kongresowej.stosowaną w odniesieniu do operacji ekonomicznych kongres w. seminaria w portach lotniczych itp.turystyka morska'' jest coraz powszechniej używane. dzięki dewizowym wydatkom zagranicznych uczestnik w kongres w. Według J. na trzecim Genewa (180 kongres w) i na czwartym Bruksela (157 kongres w). 19 Hongkongu największego - 47 . kt ry można sklasyfikować w następujących kategoriach: r r r r r telarstwo.pojęciem <turystyki morskiej> określa się wszelkie przejawy ruchliwości turystycznej znajdującej sw j wyraz w wycieczkach Potwierdzeniem tej tendencji może być wybudowanie w 1988 r. Zaleskiego .. Mimo że uczestnicy kongresu są w każdej chwili osiągalni. Innązaletą jest niezakł cona atmosfera. subsydia wladz publicznych (w przypadku kongres w międzynaro- Trzeba też wskazać pośrednie korzyści gospodarcze z organizowania kongres w dla gospodarki narodowej i lokalnej.Rynek Turystyczny" 1997. oszczędności czasu. Na przykład w krajach skandynawskich. Przykładowo.Można więc powiedzieć. uczestnicy kongres w na statku będącym na pełnym morzu nie mogą się odłączać od grupy. co prawda. Nowoczesne Systemy wideokonferencyjne są. umożliwiająca tvt rcze dzialania i przyczyniająca się do osiągnięcia pozytywnych wynik w obrad.3. można zaobserwować rozw j turystyki kongresowej na morzu. nie spos b znaleźć w literaturze pełną jego definicję. stymulacja działalnościgospodarki turystycznej (np. Hołdernę_Mielcarek w artykule: TurysĘka kongresowa ważny seqment gospodarki turystycznej. dochody władz publicznych przez fiskalizację bezpośrednią i pośrednią. M wiąc o podr żach motywowanych interesami i sprawami służbo_ wymi. handel lokalny).. Odbywanie kongres w i posiedzer na promach ma wiele zalet istotnych dla przebiegu oraz ostatecznych wynik w obrad. iż w miarę powstawania warunk w ekonomicznych do wzrostu aktywności Polski w pozapolitycznym życiu międzynarodowym i po 1. nr 2l-22 (wydanie specjalne z okazji 5Jecia wydawania publikacji). oferującego miejsca dla imprez z udziałem do 20 tys. gastronomia. Warto podlrreślić. a także rozszerzać ekonomiczne podstawy jej rozwoju. ki kongresowej oraz wzbogacać funkcjonalnośćwsp łczesnej żeglugi promowej. w strefie portowej i najnowocześniejszego centrum kongresowego. zwłaszcza pod względem tworzenia i promocji markowych produkt w turystycznych w obrębie szeroko rozumianej turystyki biznesowej. d.

niejednokrotnie z wykorzystaniem własnej bazy lądowej armatora). przewozy turystyczne żeglugi przybrzeŻnej...morskich na statkach wycieczkowych. traktowanego nie jako wyczyn sportowy.. w portach leżących na szlaku podr ży statku. najczęściej w atrakcyjnej miejscowości nadmorskiej. w portach pośrednich są oferowane wycieczki Wajoznawcze. dysponującym odpowiednim czasem wolnym oraz dobrze sytuowanym. gdy prom odwiedzapo drodze kilka port w. że u jej podos b odbywający się r żnymi środkami transportu morskiego. wywołuje określony popyt na dobra i usługi turystyczne. mogą być realizowane zar wno na liniach promowych. kąpieli słonecznych i wodnych oraz gimnastyki. z drugiej zaś podaż d br i usług turystycznych.. Problemy ro1woju turystyki morskiej i nadmorskiej w świetle wsp łczesnych tendencji badawczych. Podr że tymi statkami zapewniają turystom. jak i za pomocą nieregularnych rejs w promami. rejs w turystycznych na towarowych statkach liniowych. Z przytoczonych definicji turystyki morskiej wynika. s. zaleski.W: I Seminarium Naukowe nt. kt ry ekonomicznie biorąc. nr 3.Ruch TurysĘczny'' 1966. J. Zaprezentowana typologia rejs w morskich jest uproszczona. Kowalewskj. Można je uszeregować następująco: r r wych. a czę' sto nawet kilkudniowy pobyt na lądzie1' promowe przewozy turyst w. stanowią także reklamę turystyki morskiej. rejsy kombinowane.Turystyka morska jako trwałe zjawisko społeczno-gospodarcze obejmuj e22 : wościobejrzenia tego. rejsy inclusive.turystyka morska'' pełnomorską. odbywane na podstawie jednego biletu. -22 T. w uprawianiu turystycznego żeglarstwa morskiego. są one popularną i tanią formą wych wycieczek morskich. opr cz kwalifikowanej opieki lekarskiej. podr że te pozwalająnałączenie Systemu zdobywania wiedzy z interesującą formą wycieczki morskiej. Na korzyścispołeczno-ekonomiczne ze wsp łczesnej turystyki morskiej wskazuje charakterystyka rejs w wystaw leży ruch i kolejowego.ŻI. TurysĘka i rekreacja nadmorproblemy teorii i praktyki. Nie uwzględnia np. Kowalewski pisze: . są to częste rejsy pasazerskich statk w liniowych. co było przedmiotem wykładu w szkole. Tarskiego23 Pojęcie . wiele atrakcji turyStycznych. TurysĘka i rekreacja nadmorska. czystego morskiego powietrza. Kowalewski zwraca uwagę. wycieczki morskie na promach pasażersko-samochodowych są dzisiaj popularną formą podr ży turystycznych. oraz w korzystaniu z wycieczek statkami żeglugi przybrzeżnej. obejmuje zdaniem I. możliwościkomunikowania się są tu znaczne i zwiększają się.. cieczek morskich.. rejsy żeglarskie morskie i przybrzeżne turyst w krajowych''. a także zvł iększają efektywno śćdydaktyki . specjalnie do tego celu przeznaczonych. promami i jachtami. mający znaczne mozliwości rozwoju jako forma łącząca dwa cele podr Ży turystycznych: wypoczynek i leczenie na morzu. polegają one na łączeniu środkw transportu lotniczego. drogowego morskiego z innymi rodzajami transportu }4-dnio- r r podr ze oraz wypoczynek turyst w krajowych i zagranicznych statkami. iz jest to zjawisko społeczno-ekonomiczne' obejmuje bowiem z jednej strony zjawisko społeczne nazywane ruchem turystycznym. oferujących wycieczki w sezonach martwych.. Turystyka morska turystykę przybrzeżną oraz turystykę może być realizowana r żnymi środkami transportu: 23 I. Gdar sk 1980. statek-prom umożliwia turyście przerwanie podr ży morskiej i odbycie wycieczki na lądzie własnym samochodem lub grupowo autokarem. r wnież leczniczych właściwości klimatu. jw. są przyszłościowąformą turystyki morskiej (obserwuje się np. Tarski' Kryteria wyboru środk w transportu w turystyce. łączenie podr ży morskiej z pobytem turyst w w jednym miejscu na lądzie.. zastosowanie tej formuły może przynieśćkorzystne wyniki dziękl wykorzystaniu w rejsie. minirejsy międzyportowe. rejsy szkolne. Z ko|ei T. ska ocena wlkorzystania walor w rekreacyjnych |ł\lbrzeżaGda skiego na podstawie działalnościpr7edsiębiorstw organizujqcych wypoczynek nad morzem. rejsy takie są więc dopełnieniem programu szkolnego lub studi w. np. lub na statkach liniowych. T. 48 49 . lecz forma spędzania czasl. dającej mozli_ 2l rejsy lecznicze jest to stosunkowo nowy rodzaj rejs w wycieczko- turysta korzysta ze wszystkich usług świadczonychna statku.W: I Seminarium Naukowe nt. 29. podr Że w rejsach kombinowanych.

staje się atrakcyjnym czynnikiem w obsłudze rozwijającego się ruchu turystycznego.pływające plaże".. pasażerską żeglugę przybrzeżną. traktowana jako forma turystyki morskiej. Jedni autorzy zaliczają jądo szczeg lnego rodzaju turystyki morskiej. statkiem pasażerskim. zaczęto budować regatowe''. zmieniając swe funkcje z . pewnośćoraz punktualnośćpołącze(t) nie stanowi ona tachęty do korzystania z niej jako alternatywy transportowej. z czego około Ż. na ryŃu tym nastąpiła ekspansja wrz z pojawieniem się statk w nowej generacji. żeglarstwo morskie chlubi się wieloletnią tradycją. to wycieczki pełnomorskie odby- spos b uprawiania (turystyka morska kwalifikowana i niekwalifikowana. opr cz krajoznawstwa i turystyki podwodnej. Walicki2a. odległość cel w podr zy (podr że morskie bliskie i dalekie). Sportowym wyczynem oraz masową rekreacją. Należy przypomnieć. żeglarstwo morskie. Wyr żnia się przy tym następuj t r l l r r ące formy turystyki morskiej: wycieczki pełnomorskie. walicki.maszyny cześnieturystyką i sportem. Perspektywiczny roaw j i wypoczynku w Makrore gionie Nadmorskim.trzeba zauutaży . 50 51 .. że światowy rynek wycieczek morskich jest szacowany mniej więcej na 3 mln os b rocznie. utraciwszy sw j komunikacyjny charakter.lachting morski miał początkowo charakter zdecydowanie turystyczny.pływające hotele'' i .r r r jachtem. w krążownicze wycieczki morskie. Przechodząc do zarysowania tendencji rozwojowych turystyki morskiej w świecie. Wła_ ściwe ukierunkowanie i opracowanie koncepcji rozwoju turystyki morskiej jest istotne r wnież w Polsce. Jednak przy silnej konku- pasażerskie przewozy promowe' pasażerskie przewozy przybrzeżne. z czasem. .Ż m7n Stanowią Amerykanie.biała flota''. Inne spojrzenie na zjawisko turystyki morskiej ma według kt rego zjawisko to obejmuje: A.pływających most w'' na . miejsce pochodzenia turysty (turystyka morska krajowa i zagraniczna).. Jak wiadomo. W wielu regionach świata rozvł j turystyki morskiej jest dowodem potrzeby kontaktu człowieka z morzem oraz jego |eczniczym oddziaływaniem na organizm ludzki w sensie ftzycznym i psychicznym. statkach pasa:żerskich i towarowych są w niej sprawą i Jeślichodzi o turystykę morską. natomiast jest kontrowersyjne zagadnienie żeglugi promowej.. lepiej przystosowanych do kr tkich wycieczek morskich. koszty. Wiadomo jednak' że niekt re połączenia promowe odgrywają jednocześnie rolę komunikacyjną i wycieczkową. iz pasazerska żegluga przybrzeżna ma w części charakter komunikacyjny. że ta forma turystyki morskiej. Należy zauważyć. toteż nie przez wszystkich autor w jest 24 A. jest zaliczana dopiero do turystyki kwalifikowanej.. turystykę podwodną. r : r r rencji innych gałęzi transportu (eżeli się weźmie pod uwagę czas podr ży. jachting morski. zagospodarowania dra funkcji turystyki oczywistą. zorganizowana i niezorganizowana). Gdarisk I 972. Zeglarstwo morskie może i powinno być jedno'. Po okresie stagnacji na początku lat "70. statkiem pasazersko-towarowym. wane na jachtach. żeglugę promową' kajakarstwo. inni zaśwskazują na jej czysto komunikacyjny charakter. w drugiej połowie XIX w. Dlatego też . kryterium ilościowe (turystyka morska indywidualna' grupowa i masowa). Na trasach morskich rywalizowały ze sobą właśnieżaglowce turystyczne Literatura przedmiotu pozwala wyodrębnić kttka kryteri turystyki morskiej: podziału l r r r r czas trwania (turystyka morska kr tkookresowa i długookresowa). podr żąi regatami.

dośćblisko połozone porty. Jeszcze innym przykładem atrakcji dla bogatych turyst w jest lukSusowy hotel na rafie koralowej. Został on zakotwiczony w odległości 70 km od p łnocno-wschodniego wybrzeŻa Australii. Że jeden statek dla 2600 pasażer w jest bardzief Iedną z najbardziej charakterystycznych cech rozwoju turystyki morskiej jest w ostatnim okresie gwałtowny wzrost wielkości statk w. wprowadził nową lbrmę wycieczek morskich na pontonie spuszczanym za rufę.in. Tendencja do budowania coraz większych statk w pasażerskich znĄduje uzasadnienie ekonomiczne.rynkowe w turystyce morskiej są motorem dalszego wzrostu pasazerskiej floty wycieczkowej. wygodnymi statkami. wybrzeża o malowniczych plaŻach. zaprezentowany przez hamburskiego organizatora turystyki Hanseatic Tourist. wymagający uzupełnienia pojemności floty tury- tric preferują wycieczki morskie. wycieczkach turystycznych sprawił. dziono. biorący na pokład 450 turyst w.xlkładzie. że w USA powstał masowy rynek turystyki morskiej. Club-Med 1. Turcja..turyścieuropejscy masowo udają się samolotami czarterowymi na Majorkę i Wyspy Kanaryjskie. obecnie wycieczki morskie na raraiuy stjy się turystyką masową. Na rynku tym żeglugę wyciecztową oferuje m. Pod względem walor w turyStycznych wymienia się tu wielką liczbę wysp. o ile.Chodzi zwłaszcza Statkami o możliwie ograniczonych kosztach eksploatacyjny. Z dłem interesujących wiadomościo tendencjach w rozwoju turystyki morskiej moze być Katalog 91. że statek ten jest wyposażony w pokładowy basen kąpielowy i restaurację d la cąrte' Na uwagę zasługuje r wnież informacja o oddaniu do eksploatacji we Francji pierwszej na świecie pływającej wioski urlopowej o nazwie Przykładem wzrastającej atrakcyjności środowiska morskiego dla luryst w europejskich możebyć wycieczkowy statek-plaża. ri_ czący 74 tys. Warunkiem zaspokojenia popytu segmentu młodziezowego jest więc wyposażenie statk w pasazerskich w infrastrukturę typoią itu ąaowych wiosek turystycznych. Najbardziej spektakularnie zjawisko to objawiło się na rynku morskiej turystyki wycieczkowej na wodach Ameryki P łnocnej. Rządy lrraj w wYĘiarskich chętnie więc witają statli lawi. Należy dodać.sovereign trr" seas. Ten odmienny od europejskiego motyw udziału w morskich oo'i"- a usługi gastronomiczne świadczy kilka restauracji. o nazwie Black-Prince. ton wyporności.większych statk w pasazerskich do cel w turystycznych jest charaktery_ stycznazwłaszcza dla silnie'rozwĘającego się rynku UśA.. został zbudowany w stoczni w Singapurze w ciągu 15 miesięcy. w kt rych dominuje trend podr zy morskich małymi. Przedstawiona tendencja do budowy i eksploatacji coraz etonomiczny od dw ch jednostek po 1300 pasazer w. lider 53 .Dwucyfrowe wskaźniki"i wzrostu i optymistyczne prognozy. Turyścimogą się dostać do hotelu helikopterem z wybrzeża w ciągu 17 minut oraz statkiem w czasie 90 minut. Statek ten.).t . wyraźnie polepszony komfort pobytu na pokładzie oriz aiatcyina oferta rozrywkowa. Katalog ten przedstawia atrakcyjne nowości i programy juz sprawdzone. Na marginesie mozna dodać. o łi" Ameryka52 o zapewnienie mozliwościuprawiania Sportu' rozrywki i wesołej atmosfery. Podstawę wsiomnianej tendencji stanowią więc niższe koszty jednostkowe duiychlednostek.liczący 100 m dfugościiważący 1200 ton. funkcjonować na rynku dfugofalowo pod warunkiem dysponowania stycznej. a także w rejonie Morza Śr dziemnego (Włochy. a także tylko dzieri lub dwa Łe$Utgi oa uiumi. Ich celem turystycznym jest nie ką1lielisko morskie czy wyspa' lecz sam statek: sło ce i przyjemności na . BRT i może pomieścićII4 pasażer w. konieczne jest wprowadzenie odpowiednich atrakcji pokładowych. eksploatowany przez towarzystwo zeglugowe Fred Olson Line. Pod wpływem wzrastającej konkurencji wiele towarzystw żeglugowych nabrało przekonania ie moznu . Właścicielemtej jednostki jest Club Mediterrance. największego obecnie rynku turystyki_morskiej. że aby dotrzeć do nowych segment w rynku. oferuje on ekskluzywne rejsy morskie na statku Hanseatic Renaissance. na rafie koralowej Great Barrier. Wspornniany wycieczkowiec odbywa rejsy turystyczne w relacji: Amstertlam-Kadyks-Madera_Wyspy Kanaryj skie_Amsterdam. Karaiby to doskonały obszar do uprawiaIiia turystyki morskiej. superstatek pasazerski I\{/s .. wyspy greckie itp. że ten 20O-pokojowy pałac hotelowy. Analizy rynku turystyki morskiej wykazują.jące do port w morskich. Ponadto na terenie całego obiektu pływającego znajdlją się liczne urządzenia umozliwiające uprawianie sport w wodnych oraz pływalnie.szczeg lnie dla obszaru Karaib w. Hotel jest wyposażony w korty tenisowe. kt ry ma wyporność 5 tys. piękne.a. w tym młodzieżowego.

a także kraju. wydali og łem 156 n'il zł. Jest on T'1' ptzewozy promowe. na powierzchni ozaglowania. Warto podać. Wżną rolę odgrywateż położenie miast portowych w układzie międzynarodowych szlak w turystycznych' w kt rych porty jako stacje transportu morskiego mają duże znaczenie. pasuzero*.. jak dotąd Gminy miast portowych nie wykazują większego zainteresowania rozwojem i rozbudową urządze infrastruktury portowej. GUS. Ma on I87 mdfugości szerokości. podr że 54 . . jest zaliczany do podr zy turystycznych. Francję. iż przewozy pasażer w żeglugą śrdlądową wyniosły )ooo r' L'. zalewowej i żeglarstwa Wolno wyrazić pogląd. Czynnikiem stymuluj ącym kształtowanie turystycznej funkcji port w morskich jest zwiry. . Szwecję i Wielką Brytanię-. II.stich portach handlowych. Dzięki tym szlakom miasta portowe stanowią punkt wypadowy dla pełnomorskiej żeglugi turystycznej. 6żs tys. zkutoiy tej 60. z nielicznymi wyjątkami (np. Danię.portach handlowych może Wzrost. zatokowej.eKsproatacJa statk l ' w-hoteli. a wyjechało przez polski" po'ty Ż. Warto tez podkreślić. JT|Y.anie tej funkcji z ekonomiką miast portowych.'-*. Jednostka ta jest przeznaczona do obsługi wycieczeft morskich dla zamoŻnych turyst w. *:. turystyka morska przeżywa bowiem wsp łcześnierenesans dzięki rosnącej atrakcyjności spędzania czasu wolnego na prlkładach statk w morskich.gie funkcją tych jednostek jest obsługa turystyki konferencyjnej. Korzyścipowinny być obop lne.^')^^ur!. morskiego (np. turystycznej niast bałtyckich z niedost atecznąbazą hoteiową.iż istotnym czynnikiem rozwoju omawianej funkcji są r wnież dogodne powipania komunikacyjne miast portowych z większymi. zwłaszcza walorami klimatycznymi. kt ra zasłu- Morza Bałtyckiego do o_bsługi Po dru- Na łączących Belgię. Moze on przyjąć na pokład 416 pasażer w. zwiryartymi przede wszystkim z warunkami środowiska geograficzneg o. Warszawa l SS. guie na uwagę. dysponuje tez silnikami 1equlację zdolnYmi do utrzymania szybkościrzędu tO_Iż węzł w.8To w stosunku do poprzedniego roku. Port jest szerokim .8% prr"źnu"rono na zakup towar ą natomiast 39. . a8. Ponadto .ŻO mln oroa.5Vo nazakup bilet w podr znych w polskich biurach podr zy.8vo na gastroiomicinęłs. Po pierwsze są one eksploatowane na obszarze wocześniejuych statk w obecnie istniejących. iz cudzoziem cy fnet<racłaiący polską granicę morską w 1998 r. -Htlanl1ę:-I'-oĘ''|:emcy' Norwegię. Dane GUS-u wskazĘ. ź"gt gu morska przewiozła w 2000 r. że w ŻOOO przyjechało r.czny i wydatki cudzoziemc w w Polsce oraz Poląk w za granicq w 1998 r. do kraju 2. może być r wniez budowa . Przykładowo. co stanowiło ' wzrost o t2. Warto w tym miejscu zauwużyć.2?o obejmowło pozostałe wydatki. np.oknem na świat''jego miasta. Funkcja turyStyczną port w morskich jest uwarunkowana wieloma czynnikami.przewrozlo ponad 50 rnln pasazer w w 1995 i. a także krajoznawczymi miast portowych i obszar w dor przyległych. Źr dła zainteresowania furystyką morską tkwią także w atrakcyjności miejscowości nadmorskich. interesującymi turystycznie ośrodkami miej skimi w danym kraju. I IO_l I I. Wspomniany statek jest httltnym wyznacznikiem ich roli społeczno-gospodarczej.. iż ruch pasużerski w portach morskich.3Vo przeznaczono na usfugi noclegowe.icst ona skutecznym sposobem wykorzystania zdolnościprzewozowych statk w pasa:żerskich. 10 regionalnych przedsięuio'st* z"g_l-usi nromowej Europy P łnocnej i Zachodniej kt re o'bsfugują 55 określonych obszarach turystykę morską tształtują iyruźnie ||"':-y:h. że wzmiankowany stan tzeczy moze świadcr.ju*:'rozwoju turystyki morskie. w tym dominowały przewozy promowe. Na przykład w warunkach polskich ruch pasażer w w portach morskich przynosi istotne korzyści ludności miast portowych.ruchu pasazerskiego w morskich . Funkcja turystyczna port w morskich zasługuje na uwagę r wnież dlatego. natomiast nieproporcjonalnie małe samym miastom. porty basenu Morza Śr dziemnego).26 mln os b. Przypisuje się im dwie funkcje. Hiszpanię.Żśmh pasażer w. Do rozwoju turyStyki przyczynia się r wnież pogarszający się stan środowiska naturalnego na lądzie.jest zaopatzony w nowoczesny komputer pozwala:?: ^ największym statkiem zaglowym świata ilednocześnie jednym z najno- światowyw dziedzinie wiosek urlopowych. 15. 55 cmigrant w). że jej zasięg przestrzenny może być rozległy. Tragmentaryczną informacją statystyczną o turystyce morskiej w Polsce może być ruch pasazer * w mo. Rozmiary tych pr r zy stale wzrastają.yć o niedocenianiu roli wsp łczesnych port w morskich w obsłudze przewoz w pasażerskich. przybrzeżnej. wskazywać na ożywienie turystycznej funkcji port w polskich. Należy podkreślić.

by sądzić. og lnie można powiedzieć. to dostrzeze się możliwo ścirozszerzenia tej działalnościna obszary kraj w macierzystych.). Wolno przypuszczać. W rozwoju turystyki etnicznej mozna też upaĘwać czynnika przernian cywilizacyjnych. to jednak od początku stanowi_ ła ona układ pod wieloma względami odmienny. Chociaż jej wz r został wyniesiony z kraju pochodzenia. polska. to ich struktura społeczna rozwinęła się wt rnie w kraju osiedlenia. iz diasporę o podłozu emigracyjnym charakteryzuje przemiesz- Warto tu zwr cić uwagę na możliwościpozyskiwania nowych źr deł korzyści ekonomicznych dla macierzystych kraj w diaspory. działalnościspołecznej i wydawniczej w kręgu danej grupy etnicznej. hiznesowa. kt ry żyje w diasporze. prężnych i wy_ kształconych. ziemia ojc w i poczucie wsp lnego dziedzictuta. kongresowa' może się stać waznym czynnikiem przyspieszenia procesu przenikania wsp łczesnej kultury. W tym kontekścienależy przede wszystkim zwr cić uwagę na koniecznośćhonorowania przysługujących człowiekowi praw politycznych. Natomiast jeżeli chodzi o grupy etniczne ukształtowane w wyniku procesu emigracyjnego. ktr1rej istotnymi wartościami. Kwestię tę można uog lnić i powiedzieć. Tak więc turystyka etniczna. Że emigracja obejmuje ludzi młodych. obyczaje. Urzeczywistnienie wspomniarrych cel w następuje m'in.Zjawisku diaspory towarzyszy proces ksztąłtowąnią qrup etnicznych. prądy filozoflczne i artystyczne oraz inne. są: ziemia j ako terytorium stanowiące kraj urodzenia. hoces ten jest uwarunkowany wieloma czynnikami. rozumianych jako grupa społec zna. zawotlrlwymi czy kościelnymi. że nieza|eżnie od stopnia asymilacji określonej diaspory etnicznej ważne . znajdujących stosunkowo łatwo swe miejsce w nowych społecze stw ach oraz z powodzeniem rozwijających działalnośćgospodarczą na r Żny ch polach. Turystyka może r wniez kształtować stan świadomości narodowej. że siła motywacji turystycznej grup etnicznych zależy od źr dla tych grup. np. ptzez utrzymywanie kontakt w i wsp łpracę diaspory z krajowymi organizacjami społeczno-kulturalnymi. iż grupy etniczne znajdujące się na obczyźnie w wyniku zmiany granic są mniej podatne na procesy asymilacyjne niż grupy powstałe w wyniku emigracji. Doświadczenie historyczne daje podstawę. Tego rodzaju grupy są bardzo podatne na procesy asymilacji. religijna itp.zdolnymi do przetrwania w odmiennych warunkach narodowo-paristwowych.dla rozwoju turystykiintegracja. w toku kt rych są przenoszone idee. 58 czanie |udzi z kraj w mniej rozwiniętych do kraj w wyżej rozwiniętych. jeże|i zostaly stworzone warunki przestrzegania prawa obywatela do swobodnego łączenia się z rodziną. Cechą charakterystyczną tych pierwszych grup jest to. Spotyka się opinię. Turystyka wsp łczesna stwarza realną szansę nie tylko umocnienia tożsamościgrup etnicznych. Chodzi są dyna_ mika życia grupy etnicznej i jej wewnętrzna tu prakprowadzenie ożywionej ty cznie o kultywowanie odrębności kulturowej. atakże silne powiązanie z krajem pochodzenia. Można przypuszczać. lecz także naturalnej jednościwsp lnot narodowych. że przynajmniej w fazie początkowej zachowują swoją strukturę społeczną i kulturę oraz bezpośredni związek z zamieszkiwanym terytorium we względnie niezmienionej postaci. nie tylko integn{ących dane grupy etniczne otaz utrwalających więzi diaspory z krajem ojczystym. lecz takŻe inspirujących i or_ ganizujących podr że turystyczne o podłożu etnicznym. że podr że o motywacjach etnicznych są możliwe. niemiecka czy włoska grupa etniczna w USA). na og ł odczuwających potrzebę importu innowacji i zasob w kapitałowych. dzieła sztuki' nowe pomysły naukowe. Chodzi tu mianowicie o tworzenie i funkcjonowanie r Żnych struktur organizacyjnych. W układzie r żnorodnych przesłanek inicjowania i rozwoju turystyki etnicznej na uwagę zasługuje r wnież element organizacyjny. 59 . przyjaci łmi i znajomymi żyjącymi w diasperze orazprawa człowieka. Subiektywna identyfikacja narodowa ma zreguły dośćtrwały charakter. czyli także rozwoju odwiedzanego kraju. Dzięki turystyce etnicznej następuje dyfuzja r Żnych element w kulturowych. do swobodnego kontaktu osobistego z bliskimi w kraju macierzystym lub kraju urodzenia swych przodk w. Jeżeli się przyjmie. Chodzi o to. książki. że przenikanie element w kultury dokonuje się gł wnie przez kontakty między ludźmi. historycznie utrwalonej nazwie (np. kongresowa. że świadomość narodowa diaspory jest pogłębiarra dzięki specj alistycznej turystyce etnicznej (turystyka Yłajoznaw cza. kt rącharakteryzuje poczucie wsp lnego pochodzenia i kultury orazwięź grupowa' najczęściej oparta na wsp lnocie językowej i wsp lnej.

Historia miast polskich dowodzi. w myślkt rego turystyka etniczna obejmuje turystykę (gł wnie międzynarodow$ związaną z miejscem pochodzenia. Źroała oficjalne podają liczbę 300 tys. Na podkreślenie zasługuje przede wszystkim osadnictwo historyczne. Polska finalizuje obecnie energiczne starania o to. budowanych w r żnym czasie i stylu na ziemiach zachodnich oraz p łnocnych. Miasta polskie przechodziły na nową organizację. W prezentowaniu walor w turystycznych Polski dla ludnościniemieckojęzycznej wykorzystano opracowanie A' Jagusiewicza. d. zerkładanych na czynszowym prawie niemieckim. gda skim. Mają one związek z przemiennościami politycznymi i terytorialnymi oraz z zaszłościamietnicznymi. zamki. nowosądeckim i tarnowskim. urodzenia i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. ze w ich powstawaniu dużą rolę odegrała ludnośćnapływająca z przeludnionych miast niemieckich. wnież zabytki sztuki militarnej. Jest to dobry prognostyk r wnież dla rozwoju turystyki etnicznej. kt re się składają na spuściznę historyczno_kulturową. olsztyr skim. Toruniu. kt re najdłużej się znajdowały pod hegemonią polityczną Niemiec oraz najdłużej ulegały płynącej stamtąd presji kulturalnej i gospodarczej. W rozwijających się miastach średniowiecznych oraz p źniej budowanych powstawały liczne obiekty sakralne i świeckie. Dzięki niej powstało wiele nowych osad. os b. Aby je wykorzystać. polskich Niemc w mieszka na Śląsku opolskim.. Biorąc więc pod uwagę wszystkie zaszłościpolityczno-historyczne i dawne stosunki etniczne. kt re stawia stlbie za cel kultywowanie wsp lnego dziedzictwa kulturowego wśrd Mazur w zamieszkalych w Polsce i w Niemczech. Po II wojnie światowej pozostała w Polsce częśćludności niemieckiej w większościwyemigrowała w ramach łączenia rodzin. Tomasz w Mazowiecki i Zgierz). wrocławskim. a także zvłiry'anym z nim uzdrowiskom. Interesująca dla turyst w niemieckojęzycznych może być r wnież informacja poświęconaprzytodolecznictwu. przeznaczone gł wnie dla tkaczy przybyłych z Niemiec (Aleksandr w. katowickim. że najwięcej. Większość Mazur w wyemigrowałap źniej do Niemiec i obecnie stan tej ludności jest szacowany na 5-8 tys. aby w mozliwie przez bogate mieszcza stwo. Do reprezentacyjnych obiekt w tego rodzaju. Atrakcyjność turystyczna Polski dla ludności nie mi e c koj ę zy c znej' Instytut Turystyki. twierdze i fortyfikacje. os b26. w Gdarisku. 'Lrzeszone w r Przedmiotem zainteresowari wspomnianych turyst w mogą być 60 6I . Ł dź. os b mających poczucie przynależności do narodowościniemieckiej. wznoszone w Radzie Naczelnej Stowarzyszer Ludności Niemieckiej RP z siedzibą w Katowicach.iu. dla ludności niemieckoję zy cznej. Warszawa 1 990 (maszynopis). Należy też dodać. Dla niniejszychrozwtŻa istotna jest też informacja. Na uwagę zasługuje też informacja dotycząca ludnościmazrskiej. Polska jest uwazana przez niekt rych zna'wc w przedmiotu za swoisty skansen fortyfikacji z r żnych okres w historycznych: od średniowiecza do II wojny światowej. że promocja turystyki clo Polski znajduje pełne uzasadnienie zwłaszcza na tych obszarach kra. za|icza się zwłaszcza ratusze (np. Nie spos b też nie wymienić tych element w atrakcyjności turystycznej Polski dla ludności niemieckojęzycznej. że większe enklawy ludnościniemieckiej w niekt rych miastach i wsiach znajdują się w byłych wojew dztwach: bielskim. wolno przypuszczać. gdzie w 25 gminach przeważa narodowośćniemiecka. Natomiast w olsztynie zawiązało się Stowarzyszenie Mazurskie Związek Polsko-Niemiecki. takich os b. Reszta nadal mieszka na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. Katalog walor w turyStycznych Polski interesujących dlą ludności niemieckojęzycznej jest bogaty. Stymulatorami rozwoju turystyki etnicznej w Polsce są powstające towarzystwa społeczno-kulturalne mniejszości niemieckiej w Polsce. kt re mają bardzo długą tradycję na Pomorzu orv na Śląsku. w czym znaczący udział mieli osadnicy niemieccy. Wrocławiu. Kilka takich gmin jest r w_ nież w byłym wojew dztwie częstochowskim. jeleniog rskim.tkim czasie stać się pełnoprawnym członkiem UE. Że na fali osadnictwa w wiekach XVIII i XIX powstawaly liczne osady przemysłowe. Poznaniu czy Szczecinie). istnieją bowiem duze mozliwościw tym wzg|ędzie. Według nieoficjalnych szacunk w obecnie mniejszość niemiecka w Polsce liczy około 800 tys. żydowskiej czy dla turystyki polonijnej. bo 250 tys. określającymi zwłaszcza losy ziem p łnocnych i zachodnich obecnej Rzeczypospolitej. należy sygnalizować pewne elementy atrakcyjności turystycznej Polski np. Po roku 1945 jej liczbę szacowano na 100 tys. 26 kr Na zako czenie tego fragmentu rozwaŻa można przyjąć robocze określenie. Warto talcże przypomnieć.

W tym sensie stanowią one znaczną atrakcję turystyczną. odpowiednie ich zagospodarowanie turystyczne oraz rozumne promowanie mogą być źr dłem wielorakich korzyści. Nekropolie te. Wetlług niekt rych źr deł przynajmniej połowa og lnej liczby Żyd w na świecie jest w r Żnym stopniu zwiryana z Polską. Szczecinie. uporządkowane i udostępnione do zwiedzania. cmentarze wojenne. Atrakcyjność turystyczna Polski dta narodowości ży dow s kiej. kultury przyw dc w politycznych. liczne plac wki i zbiory muzealne (dotyczące np. Włodawie i Ękocinie. W grupie składnik w kultury materialnej polskich Żyd w na uwagę zasługują zbiory judaistyczne i zabytki świeckie. Majdanek czy Sztutowo). nie tylko zresztądla ludnościżydowskiej. Dziesięciowiekowe osadnictwo żydowskie w Polsce przechodziło rćlżne losy. turystyki etnicznej. Turyścio motywacjach poznawczych mogą odwiedzać w Polsce. reprezenĘące r Żne style architektoniczne. Walorem dla turystyki etnicznej jest dziedzictwo kulturoweŻyd w. w Gdarisku. w Wielkiej Brytanii i Kanadzie po 300-500 tys. historyczne i artyStyczne. Wolno przypomnieć. Ła cucie. i najmniej w Polsce około 5-7 tys. rozsiane na ziemi polskiej synagogi (b żnice). R żne świadectwa Ę 63 Pierwotną funkcję dom w modlitwy pełnią synagogi krakowskie żnica Nożyka w Warszawie.in. artystyczną. w innych krajach Europy Zachodniej po kilkadziesiąt tysięcy. kt rzy stworzyli własną. Warszawa l 990 (maszynopis). Ż1 podstawie pracy mogą stanowić dużą atrakcję turystyczną. że historia. Nie trzeba więc pod_ kreślać. Warto wreszcie wymienić pamiątki historyczne pozostałe po licznych zmaganiach wojennych.p źniej w r żnym stopniu odbudowanych i przystosowanych do rozmaitych cel w. że staranne wytypowanie obszar w kraju interesujących dla omawianej grupy ludności. W wielu innych miastach znajdują się w takich budynkach muzea regionalne lub sale wystawowe.). Na skutek licznych migracji w czasach dawnych oraz powo. ZSRR ponad I mln. wielowyznaniowego iwieloetnicznego. podczas wojny zniszczonych. zwłaszcza na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. w Europie Środkowej i Wschodniej najwięcej na Węgrzech około z0 ty'. Wolno zauwuŻyć.. opolu i olsztynie. że do czas w wsp łczesnych przetrwało około 240 murowanych budynk w dawnych synagog. Mozna sądzić. w b.icnnych w blisko 80 krajach światażyją obecnie Żydzi wywodzący się z Polski lub mający w niej swoje korzenie przez ojc w i dziad w. Dużą atrakcją dla turyst w niemieckojęzycznych mogą być także powstałe w r znych okresach historycznych cenne budowle sakralne. Liczne związki ludności niemieckojęzycznej z historią i kulturą polskąw znacznym stopniu przesądzająo dużej atrakcyjności turystycznej Polski. kt re w większości mają przynajmniej częściową tradycję niemiecką. działaczy społeczno-gospodarczych oraz zgromadzone tam liczne zabytki sepulkralne przedstawiają wysokie wartości emocjonalne. mająca wielowiekowe tradycje kraju wielokulturowego.W grupie walor w turystycznych pochodzenia antropologicznego na uwagę zasługują wielkie rezydencje. - Zagadnienie turystyki etnicznej naprzykladzieludności żydowskiej opracowano na A. że obecnie około 50 dawnych b żnic przedstawia dużą wartośćpoznawczą. Wrocławiu.pomorskiej oraz niemieckiej). Instytut Turystyki. kultura i sztuka zydowska wzbudzająznaczące zunteresowanie w całej Europie. Toruniu.5 mln.że jest to okoliczność sprzyjająca z punktu widzenia rozwoju iB 62 . m. Jagusiewicza. kulturze i męczeristwu Żyd w. w Izraelu 3. iż Polska. atrakcyjne budowle pałacowe. Znajdują się one m. Wysoka jest r wniez atrakcyjnośćturystyczna ziem polskich dla ludności żydowskiejŻ1. gdzie mieści się muzeum poświęcone dziejom. biblioteki itp. Ziemie p łnocne i zachodnie Polski obfitują w liczne. była przez wieki prawdziwą ojczyzną kultury żyWedług dostępnych źr deł na świecie żyje około 15 mln Żyd w USA mieszka ich około 6 mln. Duże zasługi w tym wzg|ędzie nają zwłaszcza Ży dzi polscy. Turyst w niemieckich mogą r wnież zunteresować niekt re nekropolie ewangelickie w Polsce. (w dowskiej.in. Przykłady zaśmuzealnego wykorzystania budowli pożydowskich można spotkać w Krakowie. ocenia się. Rogoźnica. Źt dła podają. specyficzną kulturę świeckąi sakralną. a także swoiste nekropolie ofiar ludob jczej działalnościhitleryzmu (oświęcim. Spoczywające na nich prochy znanych i zasłużonych osobistościświatanauki. w tym i ekonomicznych. oraz w Lublinie. archiwa. W kolejności należy wymienić walory jakie przedstawiają żydow_ skie cmentarze. zabytkową ikulturalną. we Francji. historii i kultury śląskiej. Istotnym składnikiem omawianego dziedzictwa kulturowego są liczne.

są taoraz Pałacu Poznar{skiego. ze konieczne jest nowe spojrzenie na turystę polonijnego. W polskich orkiestrach symfonicznych grało wielu słynnych instrumentalist w żydowskich. kt rzy wnieślibezsporny wkład do literatury polskiej. Jastrun. Można do nich zaliczyć np.kultury są przechowywane w zbiorach muzealnych i prywatnych. M wiąc o dziedzictwie kulturowym Żyd w polskich. K. Tuwim. dawne budynki: Teatru Zydowskiego w Krakowie i Lublinie. zwłaszcza socjologicznej. Auschwitz_Birkenau. Natomiast w grupie Żyd w asymilowanych i Polak w zydowskiego pochodzenia. jak J. Warto tu poczynić dwie uwagi. przejawiających działalność społeczno-kulturalną na świecie. A. że szczeg lny rozkwit osiągnęły one na ziemiach polskich. Ważyk. atakże 400 stowarzysze Żyd w polskich. rzystwo Kulturalne Żyd w w Polsce. Ten Segment rynku turystycznego wymaga bowiem 1. Petersburskiego kompozytora piosenek. Singer. P.in. Rozvł ztŻając niekt zagadnienia doty czące rozwoju turystyki polo're nijnej. J. Leśmian.Polonia'' jest określanew spos b niejednoznaczny. laureat literackiej Nagrody Nobla. A.9 . Działalność tych struktur organizacyjnych może umacniać związlrj cmocjonalne ich członk w z Polską i stymulować podr ze turystyczne do kraju ich przodk w. G. Istotnym elementem przesłanek stymulujących podr że turystyczne os b narodowości żydowskiej do Polski jest też aspekt organizacyjny.in. tworzoną w innych warunkach. należy rozpocząć od definicji Polonii. wyroby medalierstwa i złotnictwa. należy r w- Tirrystyka polonijna jest odmianą turystyki etnicznej. Funkcją tych warunk w ma być stworzenie takiej sytuacji. Wieniawskiego słynnego skrzypka i kompozytora. Sobib i Majdanek). Słonimski. Kochar{skiego. że Europa Środkowa i Wschodnia była kolebką wielu nurt w klasycznej literatury i sztuki żydowskiej. W związku z tym na|eŻy wymienić dziaLające w naszym kraju Towa64 nież wskazać na dziedzinę muzyki. Emigracja lat 80. Bełżec. obelisk w. Treblinka. Fitelberga dyrygenta. Natomiast do zabytk w świeckich kwalifikują się m. Chełmno. Trzeba też podkreślić jako okolicznośćkorzystną ze Polacy na terytoriach obcych -zmiany granic. Dotychczas pozostawała ona w literaturze ekonomicznej poza gł wnym nurtem rozważa(l. na dawnych cmentarzach żydowskich. wytwory rzemiosła artystycznego.in. pojęcie . W grupie za- kie nazwiska.3. Do cel w tej pracy przyjęto definicję sformułowarrą 65 . B.rzeźby i grafiki oraz okazy piśmiennictwareligijnego i historycznego. dziełamalarstwa. naleŻy przypomnieć. Wiele miejsc kaźni i męcze stwa 'r narodu żydowskiego w latach 1939_1945 zostało upamiętnionych w okresie powojennym w postaci pomnik w. Znautcy przedmiotu wyrazają opinie. Z punktu widzenia promocji turystyki polonijnej jakośćta sprawia. Brandys. Kosirski i inni. Gł wnej Biblioteki Judaistycznej w Warszawie Przechodząc do walor w ucieleśnianych przez literaturę i sztukę. specjalnej oferty. Należy r wnież wspomnieć o korzystnych przemianach zachodzących w kraju pod względem warunk w rozwoju turystyki polonijnej. stanowi nową jakośćnie tylko w strukturze polskiej diaspory na Zachodzie. Szerynga i innych. W literaturze przedmiotu. zwłaszcza gettach (największe w Warszawie. w kt rej Polonia będzie dążyłado niezrywania kontaktu z krajem i utrzymywania ciągłości kulturowej. Trzeba wreszcie wspomnieć o . A. kt ry reprezentuje już inne motywacje i zainteresowania. m. urodzony w Leoncinie. J. Stwarza ona widoki na nową jakośćkulturalną i umysłową. innych systemach myślenia i innym otoczeniu. Rudnicki. Rubinsteina.miejscach tragicznych wydarzer i męcze stwa narodu żydowskiego 'z czas w okupacji hitlerowskiej. atakŻe światowej sławy wirtuoz w A. tablic oraz głaz w. M. systematycznie zdobywają prawa obywatelskie. Te znaki tragicznych czas w znajdują się mniej więcej w 180 miejscowościach. H..Łodzi i Krakowie) oraz obozach masowej zagłady (m. TWorzony obecnie nowy model stosunk w Polonii z krajem nakazuje zwr cić uwagę na miejsce turystyki w tym procesie. płyt. SĘjkowski. Wśrd klasyk w literatury żydowskiej znajduje się I. TURYSTYKA POLONUNA służonych dla polskiej muzyki poważnej i rozrywkowej warto wymienić przede wszystkim: H. J. zamieszkującyobszarze b. Zarysowany układ wazniejszych motyw w podr zy turystycznych ludnościżydowskiej do Polski może się stać rzeczywistościąpod warunkiem stworzenia odpowiedniego systemu obsługi turystyki społecznościżydowskiej. Związku Rapardstw na skutek zwłaszcza na dzieckiego.

Warszawa 1992. Polak w i ludnościpolskiego pochodzenia.UwaŻa się. 800 tys.Panorama Polska" 1989. runk w materialnych otaz mieszkaniowych własnych i rodziny..Profil" 1991.. Według GUS mieszka tam 2. GUS. nr 3 (Hamburg). na początku I99I r. tyczny podział świata. 27. że nĄwiększe skupisko Polonii występuje w USA30. że ten młody potencjał intelektualny może wzbogacić środowiska polonijne. a więc kraje wysoko rozwinięte gospodarczo. 800 tys. zjawiskiem normalnym. Zwiększająsię r wniez mozliwościwsp łpracy z Polonią. warto zwr cić uwagę na przestrzenne rozmieszczenie Polonii' Na podstawie danych statystycznych dotyczących tego zjawiska można powiedzieć. ze emigracja lat 80. os b . s. 1945-1950.ać z Niemcami' Jak podają źrdła niemieckie33. socjalne.1980-1988.jako zbioro_ wośćludzi o polskim rodowodzie. iz Polonia na kontynencie p łnocnoamerykariskim jest w r żnym stopniu zintegrowana z nowym środowiskiem.. Polska grupa etniczna . motywy zawodowe. Dużą rolę moze odegrać Stowarzyszenie . ABC Polonii świata. 66 67 .orchard Lake 1985. Najwię_ cej Polak w znajduje się bowiem na terenach graniczących z Polską. nr 6. Ten punkt widzenia znajduje tez wsparcie w układzie motyw w omawianej fali emigracji.. zdolnych do określania swego pochodzenia w przeszłościjako polskiego''28.. w RFN było zarejestrowanych ŻŻ0 400 Polak w. Z punktu widzenia intensywności podr ży turystycznych do Polski ko_ rzystne jest rozmieszczenie Polonii na omawianych obszarach. migracje ludności stają się. Trzeba nad30 W sytuacji gdy odchodzi w przeszłość ostry ideologiczny i poli- '' 2e Polacy w świecie. Powstało ono w wyniku zmiany granicy par{stwowej. cojest istotne dla rozwoju omawianej turystyki. na Łotwie b31. Peszkowski. na Li. naukowe. a mianowicie: na Białorusi 700 tys. os b emigracja wojenna. Rozmiary emigracji polskiej w latach 1939_1988 były następujące29: r r : r r 500-600 tys. 28 Przewidywano.Wsp lnota Polska". os Ukrainieomawianego punktu twie 300 tys. iż Polacy zajmowali w tej grupie ostatnie miejsce pod względem długości okresu zamieszkania. gdzie według GUS mieszka l mln Polak w i ludności polskiego pochodzenia32. Na obszarze Kanady zaśzamieszkuje 400 tys.jest tam szacowana (według stanu z 1990 r. Znaczne możliwościrozwoju turystyki polonijnej trzeba też wiry.. s. Włochy.5 mln Polak w. RFN' Francja.. Drugie co do wielkości skupisko Polak w za granicą znajduje się na terenach b. Z puŃtu widzenia perspektyw rozwoju turystyki polonijnej istotny jest liczbowo-przestrzenny obraz polskiej diaspory inaczej nazywanej Polonią. zaktywizować tamtejsze struk_ tury polskich grup etnicznych i w efekcie stymulować podr ze tury_ styczne do Polski. fale emigracji polskiej sprawiły. Warto przy tym podać. kt ry określa Polonię szeroko . os b Ż0 tys. Przemawiają za tym co najmniej dwie okoliczności. l53. od XIX w. mimo że jednocześnie wzrasta dążenie do umacniania suwerenności i tozsamości narodowej. obejmowała na og ł ludzi młodych i wy_ kształconych. ze do ko ca ubiegłego stulecia opuściPolskę dalszych 300 tys. obywateli. ze po Chi czykach. Peszkowskiego.6 mln os b. Po pierwsze fakt. 1951-1955. Związku Radzieckiego.. kt rymi były: poprawa wa- - Podkreślając celowość rozwoju turystyki polonijnej.. Włochach i Grekach grupę obcokrajowc w. Wolno więc sądzić. Iamze. Z widzenia interesująca jest Francja.przezZ. Obecnie polska diaspora jest szacowana na 13-15 mln os b. Niemcach i Włochach Polonia stanowi czwartą co do wielkościgrupę etniczną zamieszkalą poza granicami kraju macierzystego.. Po drugie to. Rolę turystyki polonijnej w umacnianiu kontakt w z Polonią można upatrywać przede wszystkim w kontaktach rodzinnych. os b os b . -.) na 5. zdrowotne. W aktywizacji turystycznego ruchu polonijnego ważnąrolę do odegrania ma zwłaszcza emigracja lat 80. . rozproszonych po r żnych krajach i osiedlach poza Polską w spos b trwały. Z.70 tys. Kolejne. kt rzy stanowili piątą po Turkach. na 500 tys. Jugosłowianach. czyli ostatnia fala wychodźstwa polskiego.1955-1979.. niepodległościowa.lamze33 . siłą rzeczy. 750 tys. Kanada i Szwecja. łączenia rodzin i polityczne. że krajami docelowymi tej emigracji były gł wnie: USA.

dziennikarzy czy nauczycieli. W wielu krajach noĘe się r wnież rczw j turystyki korporacyjnej. '/. stowarzyszenia sp łdzielcze. że turystyka polonijna może stanowić ważne źr dło W drugim ujęciu. wafro więc przytoczyć niekt re formy działania w tym względzie gł wnych par{stw zachod' nioeuropejskich oraz Japonii i Kanady. Wolno sądzić. Po pierwsze. Ważna jest też rola turystyki polonijnej w procesie dyfuzji ęlement w kultury w zakresie turystyki profesjonalnej. władze miej_ skie. gdzie koszty całkowicie lub częściowosą pokrywane nie przez Ftrystę. społeczne służbypracownicze. nie kulturalnej (np. co się jednak wiąże z istnieniem dogodnych warunk w do zorganizowania działalnościgospodarczej w Polsce. zwiry. rencist w. W sumie można powiedzieć. odchodzącej od koncepcji turystyki merkantylnej. Duże możliwościrozwoju turystyki polonijnej istnieją w płaszczyź- W literaturze przedmiotu ideę turystyki socjalnej rozpatruje z kilku punkt w widzenia. kt re te wydatki finansują. refinansują bądźrefundują. Zależnie od kraju zagadnieniem tym są zunteresowane także inne ministerstwa (np. Jednak dopiero po II wojnie światowej świado_ mośćpotrzeb masowych w dziedzinie czasu wolnego spowodowała powstanie licznych organizator w tej turystyki. nawet jeślipodlegają prawom wolnego W pierwszym ujęciu ten rodzaj turystyki kojarzy się z prowadze- bezpośrednich i pośrednich korzyści ekonomicznych. ze około 5 mln dorosłych obywateli Polski ma krewnych za granicą. kt rym sytuacja materialna nie pozwala na korzystanie z dobroczynnych skutk w wypoczynku na warunkach rynkowych. inżynier w.mienić. młodzieżowych i innych do tego. W ich grupie wymienia się: komitety pracownicze. zdrowia i rodziny. TURY5TYKA SOCJALNA cje rolnicze i wiejskie. lecz przez organizacje lub instytucje. na og lną Iiczbę l66. iż obecnie w 65 konstytucjach narodowych.3. U podstaw rozwoju wsp łczesnej turystyki socjalnej upatruje się. zasługuje na dogłębne studia i powaŹne potraktowanie. Dla przykładu można wymienić inwestycje kapitału etnicznego. W strukturze administracji centralnej wspomnianych par stw miniSterstwo turystyki jest na og ł gł wną instytucją oddziałującą na rozw j turystyki socjalnej. że rola turystyki polonijnej jako czynnika wzbogacania kultury i gospodarki narodowej. związanyrn z upowszechnieniem prawa do urlop w. Działania administracji centralnej sąw Znacznym stopniu uzupełniane lub nawet zastęRozw 69 j . turystykę socjalną traktuje się jako sferę potrzeb ludzi najuboższych. aby nie dopuścićdo całkowitego uzależnienia czasu wolnego pracownik w. Należy r wnież podkreślićrolę towarzystw regionalnych. np. oferowaniem specyficznych usług i zachęcaniem do pożądanej aktywności niezależnie od tego' kto tymi obiektami administruje. 68 Turystyka socjalna jest zjawiskiem nowszym niz turystyka w og le. się ttarodziło się to. obejmującej kwestie wypoczynku. Pierwsze przejawy turystyki socjalnej dały się zauvłuŻyć w kilka lat po I wojnie światowej. rozrywek. opracowanie modelu turystyki socjalnej w Polsce jest sprawą otwartą. ministerstwo pracy i spraw socjalnych. dotychczas nie doceniana. kasy emerytalne. Warto w tym miejscu przytoczyć. kasy Zapomogowe. studi w w kraju Polak w z zagranicy itp. w rozwoju omawianej turystyki. rodzinnych. płatnych urlop w i wakacji. chodzi o stworzenie i rozwinięcie pozadochodowego sektora gospodarki turystycznej. od sektora handlowego i aby cZaS ten nie stał się dodatkowym czynnikiem nier wnościspołecznej. 1.ki wyznaniowe. dającego stałe mozliwości urzeczywistniania celu pierwszego. niem taniej bazy turystycznej bez zysku. na_ ukowc w. emeryt w itp. udostępnianie na rynku krajowym dzieł kultury tworzonych na emigracji. młodziezy.jest mowa o prawie do wypoczynku. rynku. co przyjęto nazywać turystyką socjalną. Po drugie. związki zawodowe. |ekarzy. mlodzieży i sportu). organizowanej zwłaszcza przez jednostki administracyjne i wielkie przedsiębiorstwa prywatne lub pa stwowe. obecność tw rc w emigracyjnych w kraju). dw ch cel w.1 O. a od niedawna organiza- organizacji zvłiązkowych. czasu wolnego. og lnie ujmując. c]ziałaLności tej. Wreszcie w trzecim ujęciu turystyka socjalna reprezentuje dązenie turystyki socjalnej za\eży od polityki społecznej danego pa stwa. opartym na ekonomicznym punkcie widzenia. powinna ona umożliwiać wyjazdy urlopowe tym.

turystyka nabrała nowych wytltiar w. analizować turystykę jakrl czynnik odgrywający istotną rolę w rea|izacji zobowiąza(l. pomoc finansowa obejmująca: subwencje. ii często aparat paristwowy finansuje turystykę socjalną za pośrednictwem inśtytucji na poły publicznych lub quasi-par{stwowych. nauki. toteż grozijej marginalizacja. ze turystyka wychowuje. kt re uczestniczą w tym procesie proporcjonalnie do swojej autonomii finansowej. że towarzyszy jej 7I . emeryt w itp. należy dodać. ulgi w środkach transportu publicznego dla niekt rych kategorii ludności:młodzieży. będącej źr dłem Masowośći żywiołowość wielorakich korzyści.Nie podejmując w tym miejscu problemu bilansu turystyki. choć jest ważfia. dochodowośćturystyki. lokalne. Paristwa muszą więc. z drugiej zaś . aby sprostać postępowi społecznemu. że turystyka socjalna. Wśrd tych par stw moze się r wniez znateźć Polska. nie moze Stanowić jedynego kryterium oceny zachęt. trzeba zwr cić uwagę na zjawisko nasilania się krytycznych głos w pod jej adresem.). Na uwagę zasługują takŻe trzy inne formy oddziaływania sprzyjającego rozwojowi turystyki socjalnej : Na zako czenie wypada przywołać spotkane w literaturze przedlltiotu opinie dotyczące odpowiedzialności parstwa za konsumpcję turystyczną.11. s Czy Zawszejest tak. do kt rego społecze stwo powinno dążyć ze względu na potrzeby ludności najbardziej upośledzonej pod względem mozliwości korzystania z prawa do wypoczynku. Innymi słowy. 70 wsp łczesnej turystyki. czy są to władze krajowe. Niezależnie od tego. charakteryzujące wątpliwości zwiryane z rozwojem turystyki masowej. W literaturze można spotkać następujące pytania. jako kategoria historyczna. trchrony zdrowia itp. dom w wczas w rodzinnych.T powane działaniami zbiorowości terytorialnych: prowincjonalnych. regionalne. może zniknąć w miarę zanikania rażących r znic pod względem szans życiowych i dochod w ludności oraz likwidacji stref nędzy i ub stwa. kt re zmniejszają koszty wakacji dzieci. kt re na sicbie wzięły. kształtuje wrażliwość na piękno i pozytywne postawy wobec innych. W tym kontekście turystyka nie może być jedynie źr dłem dochod w. ich działanią na rzecz turystyki socjalnej można po_ dzielić na trzy grupy: r r tworzenie sieci publicznych obiekt w turystycznych otwartych dla wszystkich i bezpośrednie zarządzanie tymi obiektami. zwalnianie od podatku lub ulgi podatkowe (podatek od wartości dodanej. prowadząjednocześnie do pytania. rodzinnych wiosek wakacyjnych oraz urządzeri sportowych i rozrywkowych. regionalnych lub gminnych. Że od kiedy paristwa podjęły społecznie ważną tlccyzję o przyznaniu płatnego urlopu. czy teŻ organizacje quasi-paristwowe.3. ze w krajach rozwiniętych zmierza się do stopniowego ograniczania pomocy pa stwa. czy koszty społeczne jej rozwoju nie bywają większe niz korzyści. Chodzi o to. Trzeba wreszcie powiedzieć. TURYSTYKA ALTERNATYWNA Według źr6dełMiędzynarodowego Biura Turystyki Socjalnej w Genewie ewolucja polityki rząd w w dziedzinie turystyki jest mało znana. 1 . Wyrazana jest jednak opinia. W świetle takiej opinii turystyka socjalna jest celem. opłata klimatyczna. Warto też odnotować. podatki lokalne itp.rodzin. preferencyjne poŻyczhj dla organizacji turystyki socjalnej młodzieży i rodzin. tozszerza poznanie otaczającej rzeczywistości? Moze jest i tak. że w krajach UE turystyka socjalna ma korzystne warunki rozwoju. r r r instytucjonalizacja oszczędzania na urlop przez tworzenie formuły czek w urlopowych lub ułatwianie jej tworzenia. r dopłaty indywidualne. Warto dodać.muSZą ją traktować na r wni z innymi zobowiązaniami zaciągniętytlli ptzez wsp lnotę narodową w dziedzinie obrony' oświaty. jakie poszczeg lne paristwa powinny wprowadzać dla tego typu działalności. W konsekwencji występowania niekorzystnych zjawisk w gospodarce wielu kraj w turystyka socjalna nie stanowi już prioryteto'"go celu w polityce socjalnej par stw. młodzieżylub rodzin. iz ta pomoc finansowa jest przeznaczana na rczw j schronisk młodziezowych. subsydia. zjednej Strony. że z jej uprawianiem łączą się zjawiska wychowawczo negatywne.

schematyczny lub fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przytodnicze i społeczne oraz zabytki. uprawiana w małych. jest procesem sprzyjającym rozwojowi sprawiedliwych. W świetlefakt w trzeba jednocześnie stwierdzić. gospodarki i sposobu życia mieszkarc w. gościnność pazerności oraz po- J s . że spolecze stwo czasu wolnego zastąpi społecze stwo konsumpcyjne.tnlsza ich do wysiłku ftzycznego i umysłowego. ich zracjonalizowana otganizacja i standaryzowany przebieg uniemozliwiają serdeczne stosunki oraz wymianę intelektualną? Czy turystyka masowa nie sprzyja naruszaniu prawa do życia przez narażanie turySty na niebezpiecze stwo utraty życia lub zdrowia. czy też moze się zdatza. o ile turystyka masowa. d. wysiłku umysłowego i nierzadko fizycznego. co upodabnia ją do lurystyki kwalifikowanej. np.T s s J w nadmiarze alkohol. braku ochrony godnościczłowieka? ffi ffi I wrls ffi . iŻtenrodzaj turystyki nie zastąpi turyStyki masowej. Nietrudno za"12 Podobne wątpliwościdługo jeszcze będą towarzyszyły zjawisku turystyki. o tyle turystyka alternatywna l. r wnoprawnych dla członk w r żnych społeczności. krajach. w odr znieniu od masowej. uprawiając k rajoznawstwo turystyczne. ptzeważa1ących dotychczas szablonowych form turystyki masowej. zaspokajająca gł wnie potrzeby relaksu i wypoczynku przy wykorzystaniu wysokostandardowego hotelarstwa i urząd zert tow arzyszących. Uog lniając przedstawione cechy turystyki alternatywnej . nielegalny handel. ffi Thrystyka alternatywna. w środkach transportu lub niedbale eksploatowanych hotelach? Czy praca wielu turyst w ra czarno nie jest przejawem lamania zasady sprawiedliwości. w przeciwierfutwie do wysokiego stopttia organizacji wsp łczesnej turystyki masowej. także indywidualttę wartości rodzimej uważyć. czy też może niejednokrotnie przyczyniają się do ich dalszej Czy w miejscowościach odwiedzanych przez turyst w stosunki międzyludzkie stają się lepsze. ludziach czy narodach zawsze jest poszerzeniem i pogłębieniem do_ tychczasowej. Można sądzić. jego historii. przecieki dewiz. w teren w odwiedzanychprzez turyst w. iz te cele turystyki alternatywnej moŻna osiągnąć. atakże na ochrokultury odwiedzanych zbiorowości. turystyka trudna. Jest to turystyka oparta na motywach krajoznaw czych. zawierającej wiele clysfunkcji. $dzie się dąży do znalezienia rozwiąza ptowadzących do wzajemnego zrozumienia..Uwaza się. iż skalę dysfunkcji wsp łczesnej. Inną charakterystyczną cechą turystyki alternatywnej jest stosunkowo wysoki stopieri trudności jej uprawiania. Czy turystyka służyporozumieniu między narodami? Może umasowienie podr ży. W turystyce alternatywnej. czy może jest zupełnie inaczej? A może turystyka brutalizuje: poczucie własnej godnościustępuje dejrzliwości? degradacji? służalczości. wymagająca gruntownego przygotowania. iż jednym ze na. ksenofobia. Turystyka alternatywna jest to pr ba znalezienia i upowszechniania innych możliwości. Pozostaje sprawa ograniczania źr deł tych wątpliwości. moŻna ją rlkreślićnastępująco. solidarności i r wności między zaangażowanymi stronami Gł wną ideą turystyki alternatywnej jest poszukiwanie kontaktu z ludnością autochtoniczną. rlie wymaga trudu i wysiłku od turyst w. Mozna więc powiedzieć. to pozostanie do rozwiązania trudny problem humanizacji wsp łczesnej turystyki.odmiennych od. uprzejmość chamstwu. wskazuje się tez na postulat zaspokajania pottzeb r żnych grup ludności i troskę o interesy lltieszka c sposob w osiągnięcia tego celu jest właśnieturystyka alternatywna. prostytucja? Czy zdobywana ptzez turyst w wiedza o innych regionach.tw rczych form podr żY. Jako podstawę tej motywacji wymienia się dEżenie turyst w do poznania kultury odwiedzanego kraju czy regionu. Ze turysta uzyskuje obraz spłycony. że uczestnik alternatywnego ruchu turystycznego powinien mieć odpowiednie przygotowanie i uczyć się podr zowania. choć moze z niąkoegzystować w sferze wartościi moralności. Wzory kultury masowej przyjmowane w turystyce są bowiem zbyt silne. aby można było łatwo się uwolnić od nich. częSto nieformalnych grupach. 73 nościpsychicznej. narkotyki. preferuje się samoorganizację i programowanie cel w turystycznych przy niskim udziale lrieduzych biur turystycznych. Wolno sądzić. Jeślisię podzieli hipotezę. odpor- . Wymieniając idee turystyki alternatywnej. ze turyStyka Zaprogramowana i zorganizowana w takim Ębie okaże się społecznie efektywna i gospodarczo aktywizująca lokalną infrastrukturę hotelarską. masowej turystyki moŻe znaczy co złagodzić koncepcj a turystyki alternatywnej.

turystyka religijna".T transformacji wsp łczesnej turystyki w postulowanym kierunku występuj ąr wnież silnie po stronie scentralizowanych i ponadnaro_ P*i". zagwarantowanie uczciwego udziału gospodarzy w zyskach z turystyki. Że używanie terminu . że i tarn z czasem nie uwzględni się postulat w przekształce{t w turystyce alternatywnej. jak "* 'no i kraj w. iz . czym przemawiają m.. w kt rej motyw religijny schodzi na dalszy plan. występują cele religijne i pielgrzymkowe.lecz ma charakter dyskusyjny. tym bardziej ze ilsztaitowanie polskiej polityki turystycznej znajduje się dopiero na początkowym warunkiem ukształtowania aktywnego ruchu społecznegb. Pielgrzymki i turystyka religijna w Polsce.. za llodane dalej argumenty. przypominając. s. wa polityka turystyczna. wyruŻapogląd. sklasyfikowanych w 1993 r. wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub wyłącznie poznawcze. W życiu codzien- r r r r r r miejscowej. Warszawa 1991. Zdaniem tego autora. Jak wykazano w literaturze. 1. gwarantujących poczuci" gołnos. święte miejsce nie stanowi na og ł celu pobytu lub podr ży turystycznej . w niekt rych ośrodkach kultu uczestnicy podr ży o wymienionych mo- ffi etapie.turystyki masowej. Termin ten występuje w literaturze. Uczestnictwo turyst w w obrzędach religijnych i odwiedzanie sanktuarium nie podwaza gł wnego celu podr zy i pobytu.in. że przytoczone postulaty mają szansę realizacji pod go. Jackowskiekt rych gł wnym celem są przede Jezeli natomiast chodzi o podr że lub pobyt podejmowane wyłącznie z pobudek religijnych.turystyka pielgrzymkowa'' są używane zamiennie. Znajdaje się ono na trasie lub w punkcie docelowym podr ży odbywanej w celach innych niż religijne.wypacza stronę motywacyjną. od- W świetle podanych uwag nalezy podzielić opinię A.i i prawa obu stronom. Nie wyklucza to jednak celu drugoplanowego. a także w turystyce krajowej wśrd r żnych cel w pobytu lub podr zy. Można r wnież sądzić. tj.y 1 . ustępując miejsca eleA.. wa. Jackowski3a.e i regio_ ny przyjmujące turyst w: tywne skutki turystyki masowej są udziałem W turystyce zagranicznej przyjazdowej i wyjazdowej. Pa stwo powinno w tym przypadku pełnić funkcję animatora. 8-9.3. czyli wyzyskiwaniu ludności przedstawienie rozsądnych i realnych kontrpropozycji w stosunku do tych form turystyki masowej. stymulowanie aktywności zachowa postturystycznych zar wno likwidacja wszelkich oznak kolonializmu. Ę ruchu na rzecz turystyki alternatywnej. s..ne i sprzyjają szacunek dla religii. ze charakter podr zy lub pobytu' daje termin. celu religijno-po'Lnawczego lub wyłącznie poznavłczego. że nega- dowych struktur dzisiejszej gospodarki turystycznej.rto przytoczyć postula-. '/'nawca problemu.turystyka religijna'' i . tworzenie wzajemnie wzbogacających kontakt w między turystami a odwiedzaną ludnością. Jackowski.turystyka pielgrzymkowa'' .gł wnym molywem są przede wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub poznawc'ze". Gł wnym motywem turystyki religijnej jest uczestnictwo w wydarzeniach religijnych.'. kt re są oistrutcy.. kultury i mentalności społecznościmiejsco- u gospodarzy. TU RYSTYKA RELIGUNO-PI ELGRZYMKOWA jednak. przenosząc akcent z podr ży wynikającej z potrzeb wyłącznie religijnych na podr z turystyczną. 3a 74 '75 . Ze w procesie tym niemałą rolę ma do odegrania pa stwo- Można sądzić. Wydaje się to nieścisłe. wych.. region w oraz ludnościgoszczącej. Jackowski3s Uważa. nier wnościwymiany turystycznej.... zgłaszane-prź"rna. 1lrzy oNZ.12.Instytut Turystyki. Na zakoriczenie. Tak określona w szwajcarst<iej koncepcji turystyti rola paristwa może być wzorem dla Polski. to można m wić o turystyce pielgrzymko_ wej.. A. tywacj ach stanowią znaczny odsetek odwiedzaj ących sanktuarium. jak i gości. świadJmego konieczności zachowania kulturowej tozsamości narodJw. Nie oznacza to turyst w. A. 35 Tamże. i zalecanych przez Światową organizację Turystyki tlym terminy .

w ro_ ku następnym zaś Z. oni.ącej w czasie wolnym do osiągnięcia przyjętych cel w poza swoim codziennym otoczeniem. charałteryzują" p*tryt? pi"r_ grzymowania.OU.dry.{l o.. J w'zabyt- . pielgrzyma do Ziemi Świętej lub Watykanu.J#i_ gtjny i motyw drugoplanowy..irtanowili tylko 5.ymkowych motyw religijny dominuje w niekt rych : kra.świata. tj..t ir"s"i.::1'ywająsię''":]:"uao'n"goora."uk. Jackowski."'i"p'e termin . Tak więc pozareligijny. kt ry nie byłby świadomy wysokich wartościpoznawczych lerozolimy czy Rzymu. własciłosciach miejsc turtul pi. gł wnie międzynarodowego. żestruktura ośrodk w "hłos. pielgrzymki i turyrtyko A.I'iur.elg|nf_." nu przedyskutowanie.d.Nalezy iutJ" aooue.. Skoro motywy migracji pielgrzymkowych. nWŚpomniany uuio'.. W tym świetle budzi zastrzeżenia opinia. w hinduizmie. . pisze) t: *r. ale gł wnie pi eszychlNie ry "łraraLt. jednej strony jest wyrazem podąŻaniacziowieka za impulsem natury do prowadzenia życiako"zo'ni"""go.L. termin .. awazaiąc. 9g. troska o ochronę środowiska przyrodniczego. na lną ri""uę ii"rg rzym w na Jasną G rę. Że w takich przypadkach należałoby używać terminu ccch właściwych dla praktyki pielgrzymowania pieszo na całość ruchu. drugoplanowy motyw ruchu pielgrzymkowego zwłaszcza międzynaro' tlowego.i samodoskonaleniJ Przytoczone uwagi odzwierciedlają w |ełni pi. Na przykład.. w okresie nie dłuższymniż 365 dni. aprzedewszystkim Zmęczenia i trudu długiej drogi.okolic. W strukturze rodzajowej wsp łczesnej turystyki jednostką wyr żniającąjest cel lub gł wna grupa cel w podr Ży i pobytu' Ponieważ uczestnictwo w wydarzeniach religijnych.iju. może w czasie pobytu i podr ży rlsiągać cele drugoplanowe. Motyw wyłącznie .. 1990.. jest ważny przy podejmowaniu decyzji o podr ży.ry'. -og w 1987 r. T:]i1".turystyka pielgrzymkowa. pi. są to w poaroz! jo i l'iiłr trasy tych wędr wek omijają większe miasta maią często -1'#Hf Z takim.ęs"i": a sami uczestnicy o.to to iur'ł. liczry. dobrowolność przemieszczania się ludności./ mentom wybitnie świeckim''.Połję ii" a""yrii wyczerpującej wędr wce jest aktem wiary i pouoznosci "tak oru. Jackowski przyświeca tez pielgrzymkom specjahJty - pojęcie l renomowane ośrodki turystyczne.ego około 130 mln os b na świecie. leżą wyłącznie motywy religijne.*j lrnpLlg.. pielgrzymkowych stopier dyscypliny jest wysoki. Trudno sobie wyobrazić np.tu. korzystne przekształcenia funkcjonalno-przestrzenne miejscowości docelowych. religijnego celu wizyty w ośrodku kultu religijnego. stuno'i. Strzec wartości pokutnej pielgrzymki. kt re się wiążą z przeświadczeniem o cudownycłl "źny^.. Huerga.g"i- . .'irtrce.pisze A. Nie dominują r wnież w całościruchu pielgrzy-ti pi".'r. . A.pi"fg. "ał. można się zastanowić nad wsp lnymi cechami migracji pielgrzymkowych i czysto turyStycznych. oszacowan" i11. gł wny motyw reli- T I I I I *i*in". nie znajdują się w konflikcie. . Naturalnie w przypadku migracji R żni je natomiast stopier dyscypliny osiągnięcia celu gł wnego 76 ..IasnaG ra.iach . zjawiska migracji piel_ "r"rpu1ąiu.turystyka pielgrzymkowa'' zasługuj e na przyjęcie i uznanie w literaturze przedmiotu.f. kultu religijnego jest bardzo zr znilowana. P:I:u: r"u sanktuari w. a*gi". jak podaje A...rrPodobnie rozumie :':T:*"". wydaje się dyskusyjne. iz u podstaw ruchu pielgrzymkowego. Uog lnienie słaue pozareligijnych wartościach history cznychi kulturowych mijany:h.pielgrzymku1]. opr cz podstawowego. . Wsp łczesny pielgrzym. _ poza gł wnym celem sze' że pielgrzymka zawiera w sobie aspekty społeczne i moralne. buddyzmie i w islamie.ę.. iż pielgrzymki piesze 3 A. Jackowski .rrosrenie dalenia od ojczyzny.. ro!1inv i'przyjaci' "i"*vglov.'łrkiego. Hu".4Vo. że pielgrzymki piesze nie wyczerpują w pełni pojęcia migracji pielgrzymkowych. Możnam wić o pielgrzymkach w skali diecezji. ieć. Dlatego tez korzysta się w tym celu z r żnych środk w transportu osobowego. łq charakterystyczne dla tego ruchu gł wnie w Polsce."". sezonowośćpodr ży.'"'k' Uczestnicy nie wykazują zainteresowania dla świe"ti"ł. cele religijno-poznawcze lub 77 w czasie podr ży i w miejscu pobytu. Układ tych cech tworzą. s.Jeżeli się przyjmie. zaśoznacza wyrueczenie się przez jakiśokres pewnych wartości. r7 A. jw. wydatki finansowe związane z podr żą i pobytem. nr 8. Czas 'ięt'"os"i wypełni4ą modlitwy medytacje. Autor ten kwestionuje więc trafnośćter_ minu . W sumie. grzymkowych jako iV*"' .Oqo". to trudno podzielić pogląd cytowanych autor w dotyczący sylwetki pielgrzytna. korzystanie z usług infrasruktury turystycznej i og lnej.i.y... krajl i w skari -ifJryn*ooowej..

wzbogaca i popularyzuje dobra kulturalne. miejskiej.i w była r wniez wysoka dynamika krajowego ruchu pielgrzymkowego. no-pielgrzymkowa". Na przykład w t994 t. Guadelupe . Turynie i we Florencji. 78 79 . regionalny. alternatywnej. Częstochowa mln. Poza miejscami historycznymi i zabytkami architcktury dużą atrakcją są wszelkie aspekty zar wno wysokiej. Ż0_30 mln hinduiści'około 40 mln wyznawcy buddyzmu. Turystyka religijno-pielgrzymkowa powoduje istotne zmiany w strukturze funkcji odwiedzanych miejscowości.turystyka religijokoło 9 mln os b dodatkowo. pielgrzymko_ wej. klasztor i miasto odwiedziło 4 mln turyst w-pielgrzym w. W roku 1998 Włochy odwiedziło około 35 mln gościzagra1 nicznych. Charakterystyczna dla tych kra. Wraz z jej rozwojem zmienia się r wnież zakres zainteresowa turyst w motywowanych kulturą. pielgrzym w pieszych (4. w turyStyce religijno-pielgrzymkowej w Polsce uczesticzy około 6-7 mln os b rocztie. z kulturą ma związek około 38vo wycieczek zagranicznych. Tury_ styka religijno-pielgrzymkowa ma zr żrucowany zakres przestrzen_ ny:lokalny. Lourdes (Fran. krajowy oraz międzynarodowy. Wsp łcześnieturystyka religijno-pielgrzymkowa wykazuje dużą dy_ namikę. 18-19. Opr cz element w tradycyjnych oferta turystyki kulturalnej obejmuje wsp łcześnie takŻe poznawanie atmosfery miejsc i wtapianie się w tłum ludnościautochtonicznej. Jackowskiego. tj. TURYSTYKA KULTUMLNA turystyki. liczbę uczestnik w tej turystyki sza- cuje się w ptzybliżeniu na Ż20 mln os b rocznie. Według wspomnianego autora. Jak podaje wTo. Kultura sta. Jak podaje A. Miejscowości turystyczne mają dodatkowe szanw a0 Związk':' turystyki z kulturą są ścisłei wzajemneao. że turystyka kulturalna nie jest już udziałem wąskiej elity.in.5 mln os b. Montserra (Hiszpania) 1. kt rzy wydali 30 mld USD.5 Lujach (Argentyna) Ż mln. Ten rosnący rynek wskal'uje.o tys. w tym 76. W Polsce gł wnym punktem docelowym omawianych podr ży jest Częstochowa. w Asyżu. Monte Cassino.Jasna Tamże' s.(Meksyk) 2 mln. Według źr deł włoskich ilźr Uroczystości milenijne wybrało się około 26 mln pielgrzym w reprezentujących ponad 170 kraj w świata. wystawy itp. Na zakoriczenie warto przypomnieć. Problem ten zostanie om wiony szerzej w rozdziale 4. Jackowski38. że rck 2000 w historii chrześcijastwa to druga milenijna rocznica. w turystyce kłajoznawczej. Rzym gościłokoło 8 mln turyst w. islamu i innych religii. iz szeroko rozumiana kultura zajmuje wsp łcześnie cotaz znaczniejsząpozycję na liściemotywacji do podejmowania podr Ży turystycznych. takie jak spotkania. G ra" 1995.4vo)39.{ poznawcze oruz pielgrzymki tworzą razem pewną zwartą całość. nr 1.8 tys' zagranicznych (Żvo) i I75. Z obserwacji rynk w turystycznych wynika. Zdantem A. kultura zaśinspiruje roz- j 3e. Dzięki tym tendencjom turystyka kulturalna jest jednym z najszybciej rozwijających się segment w globalnego rynku turystycznego.5 . mogą stanowić podstawę do przyjęcia zbiorczego terminu . Rok 2000 był dla turystyki religijno-pielgrzymkowej w krajach chrześcijar{skich rokiem szczeg lnym. seminaria.Skalę problem w związanych z prze) wozem i zakwaterowaniem turyst w o motywacjach religijnych oraz realizację program w pobytowych charakteryzują następujące dane sta.. że imprezy turyStycz_ ne.je się istotnym elementem program w turystycznych' Występuje ona trwale m. Nalezy dodać. były organizowane r wniez poza Rzymem.3. strować liczby dotyczące ruchu do największych wybranych sanktuari w chrześcijarskich w latach 1979-1980: Watykan 8 mln. Wenecji. tystyczne. większośćpielgrzymek miała zawsze charakter lokalny lub regionalny' Dynamizm turystyki religijno-pielgrzymkowej mogą ilu. Neapolu..13. cja) mln. og lnie można powiedzieć. W roku 2000 miasto to zamierzalo odwiedzić na okres Ż_6 dnl 38 1. że turystyka kulturalna zyskuje wsp Ł cześniena znaczeniu. Dotyczy to funkcji społeczno_kulturowej i miastotw rczej. blisko 5vo clrześcijan pielgrzymujących na świecie. a tematyka kulturalna w programach turystycznych jest motywacją nr 1 Amerykan w i nr 4 Europejczyk w. W og lnej liczbie uczestnik w około 150 mln stanowią chrześcijanie. w tym około milion pielgrzym w miały stanowić osoby niepełnosprawne.. Dzięki temu nastąpiła pewna dekoncentracja przestrzenna ruchu turystycznego we Włoszech. jak i polrularnej kultury. studyjnej i językowej. Turystyka chroni.

42. normatywne wzorce zachowa lub sposoby życia). Przezpojęcie turystyki kulturalnej rozumie się kazdą formę turystyki. że turystyka sama w sobie jest kulturą oraz pośredniczy (powinna pośredniczyć) między kulturami kraju. kim. co ludzie czynią(d. kt re zyskały uznanie społecznościi kt re kształĘą osobowość człowieka oraz wpływają na jego losy". a także w nauce. R. co ludzie uważają (tj. artefakt w. organizacyjnych.terźniejszości odkrywanie przyszłości.. Kuhurtourismus. sztuki. jest ona turyStyką refleksji i komunikacji.. artystycznych i moralnych. tak jak to jest w tradycyjnym podejściu do turystyki. W tym ujęciu podkreślasię. Warto przytoczyć kilka przykład w definicji kultury. zamk w. atmosfery" itp. Kultura jest nie tylko produktem czy też efektem samorealizacji. praca zbiorowa pod red. oraz zaspokojenia własnych potrzeb. W efekcie' w zasadzie wszelkie rodzaje turystyki majązwiązek z kulturą.. kt ry nalezy do wieloznacznych oraz najczęściejuzywanych w języku literac- i społecznej właśniena drodze rozwoju turystyki kulturalnej. Składają się na nią zar wno wytwory przynależne do zewnętznej sfery życia człowieka (np. s' 19l. Zdeftniowanie go okazuje się bardzo trudne' a to gł 'wnie z powodu kłopot w definicyjnych związanych z terminem .r na". Kozieleckiaz proponuje definiować pojęcie kultury . W: Trends in outdoor Recreation.WAM. że kultura oznacza dtogę człowieka do poznania samego siebie. Eseje psychologic7ne. New york 2000. Miinchen-Wien 2000. a A. to. do miejsc atrakcji kulturalnych w celu zdobycia nowych informacji i doświadczeil.. Przykładowo.kultura''. a3 człowieku wielowymiarowym. W literaturze ameryka skieja3 r wniez można spotkać wiele definicji kultury. Takie ujęcie pojęcia turystyki kulturalnej zwiększa wymagania w stosunku do wszystkich rodzaj w turystyki. budynk w. religia czy literatura)".. Warto poświęcićkilka uwag samemu pojęciu . co ludzie wytwarzają. D. technicznych.całość wytwor w tut rczej działalności człowieka na wszystkich polach jego zbiorowego życia. Kultura składa się więc z proces w (d.. stosunek do czegoś' wierzenia. można przyjąć następującą definicję: turystyka kulturalna to przemieszczanie się os b z miejsc ich stałego zamieszkania 80 .lecz takŻe za- ar a2 T. Lime'a. Leisure and rburism. jak i wytwory o charakterze duchowym (np. Krak w 1974. PWN. War_ G. s. Śtpko. przedmiotem rozważa oraz środkiemdo samopoznania i upewnienia się co do własnej tozsamości. i obejmuje ona nie tylko zwiedzanie interesujących miejsc i zabytk w.W. Dreyer. 7lłrys elity J. s. jako system osiągnięć materialnych. 81 Reasumując. Gartnera. można wskazać dwie cechy turystyki kulturalnej: r t r r Ślipkoal określa kulturę jako .W tym najszerszym rozumieniu turystykę traktuje się jako formę kultury światowej. W najszerszym rozumieniu pojęcie turystyki kulturalnej utożsamia się z kulturą podr zowania.). obejmuje turystykę zorientowaną na dziedzictwo kultury oraz turystykę zorientowaną na sztukę. czyli przedmiot w będących dziełem pracy ludzkiej. oraz to. Richards' Culturąl Tourism: Challenges for Management and Marketing. dotyczące podnoszenia jakościwarunk w istotnych dla komunikacji między po_ dr zującymi. między podr żującymi a mieszkar{cami danego kraju.c.lecz także świadectwem historycznym. kt ra jako wsp lne dziedzictwo bywa przekazywana następnym po_ koleniom w procesie wychowania i socjalizacji. zuty czaj w. Patrząc na kulturę w świetleprzytoczonych definicji. Littrell trakĘe kulturę jako całość obejmującą to.. z kt rego pochodzą turyści. kultura materialna). że turystyka kulturalna obejmuje zar wno wytwory kultury zprzeszłości'jak i wytwory kultury wsp łczesnej oraz sposoby życia danych grup ludzi lub region w. Kozielecki. Oldenbourg Verlag. w kt rej Są zawarte oferty kulturalne. jej celem jest poznawanie przeszłości. J. przekonar i sposob w życia ludzi) oraz z produkt w tych proces w (tj. atakże między nimi a środowiskiem i kulturą odwiedzanego kraju. w.. politycznym. kt ry ich gości. naukowych. Z definicji tej wynika. szawa 1988.. 187-195. idee i wartości).turystyka kulturalse aktywizacji gospodarczej r W literaturze niemieckiej4 zwraca się uwagę nato. CABI Publishing. o og tnej.i kraju. r r poznawanie się ze sposobami życia na zwiedzanych obszarach. publicystycznym i potocznym.

obsługiwanym przez wyspecj alizowanych turoperator w oraz napędzanym przez regionalną i lokalną politykę rozwoju kulturalnego. Można więc powiedzieć. Badania turystyki kulturalnej w r znych krajach jasno wykaz ały. rozw j turystyki przez zachowanie i ochronę składnik w dziedzictwa kulturowego. jako ze podczas pierwszej wizyty zobaczylijuż obowiązkowe. Kulturę można znaleźćteż w barach. Zdaniem specjalist w. wyzszy niż średniw UE. Wyniki omawianych badar{ wykazu1ą. turystyka będzie po prostu częŚcią kultury. że nie wszyscy podr zujący do miejsc atrakcji kulturalnych mają mo82 o dochodzie rocznym brutto co najmniej 30 tys. w paŹe z demokratyzacją kultury i turystyki. stanowią większośćwśrd turyst w kulturalnych. Turystyka kulturalna może być postrzegana jako forma wypoczynku.) pochodziło z gospodarstw do- Większośćturyst w zainteresowanych kulturą miała wyższe wy- Średni doch d wynosił około ŻŻ tys. Rozw j turystyki kulturalnej jest wsp łcześniekształtowany przez mowych kształcenie. Jak wynika z literatury przedmiotu i doświad_ czenia. Turyścipodr zujący w celach kulturalnych reprezentują na og ł wysoki poziom kultury i obszerną wiedzę o miejscach docelowych.307o zatnspirowała kultura. Nie trzeba koniecznie zwiedza muze w. a turystyka kulturalna uznanym Segmentem rynku.. a to dlatego Że otacza nas zewsząd kultura turystyki. muzea czy pomniki historii. restauracjach oraz na ulicach miast europejskich. Pojęcie dziedzictwa obejmuje elementy kulturowe i przyrodnicze. czasu wolnego. kt re się znalazły w ankiecie. Wyniki ankiety przeprowadzonej wśrd IŻ tys. otoczenie polityczne. Kultura przestanie być produktem przygotowanym pod turystę. dostarczając okazji nauczenia się czegośdla samego siebie. Turystyka kulturalna jest uwzględniona w programie produkt w markowych w Polsce. socjalnej. charaktery_ zując rozw j tego rynku. przekształcenie się turystyki kulturalnej w znaczący rynek szło w XX w. tywację kulturalną.Zainteresowanie rozwojem turystyki kulturalnej jest widoczne w świetlewynik w badail przeprowadzonych przez Europej skie Stowarzyszenie ds. Podstawowe zagadnienia. Motywację taką miało l3vo turyst w. Spotyka się opinie.że dla wielu turyst w kultura jest bardziej og lnym doświadczeniem. turyścipodr żujący w celach kulturalnych mają na og ł wysoki status zawodowy. og lnie. kt rych zainteresowanie kulturą jest raczej drugorzędne. euro i był o ponad 257. że spełnia ona fuŃcje polityczne oraz Stanowi źr dło impuls w do formułowania polityki' np. dotyczyły charakterystyki turysty. 83 . Blisko 45vo rcspondent w (1997 r. a nie w operze. tradycyjne atrakcje kulturalne. opis turystyki kulturalnej można znacząco wzbogacić. Celem polityki kulturalnej jest m. Turystyka. że turyści. że coraz bardziej zacieta się granica między kulturą a rekreacją. ze we wsp łczesnym społeczeristwie wzrasta pragnienie doświadczania czegośnowego' a kultura stanowi doskonałe źr dło takich dozna(. przestrzennej i kulturalnej. Ważnągrupę turyst w kulturalnych tworzyli studenci (IIvo) oraz emeryci (IIvo).in. by mieć z nią kontakt. Zdaniem specjalist w. Zanikają r znice między tradycyjną kulturą wysoką a kulturą popularną. kt ry jest zbieżny z ich wysokim poziomem wykształcenia. Większośćrespondent w była zatrudniona jako pracownicy najem_ ni lub u siebie. Kultura stała się częściąproduktu turystycznego. Dla turysty europejskiego zainteresowanego kulturą poznawanie jej jest rodzajem rozwoju osobowego. euro. Uważa się. około 44vo turyst w miało 40-60lat. żywej kultury. a 577o zaLiczono do pociąganych przez kulturę. będąc przejawem wsp lŻycia |udz| jest w Znacznym stopniu dęterminowana przez czynniki polityczne. motywacji turysty orazzajęć. ze turyści odwiedzający dane miejsce po raz drugi i trzeci najpewniej zechcą szukać ptawdziwej. kt rym on się oddaje w miejscu docelowym. nowy turysta kulturalny najprawdopodobniej będzie w ciągu dnia zuliedzal mlJzea. Znawcy twierdzą. tj. Edukacji w Turystyce i Wypoczynku w 15 krajach europejskich w latach 1992 i 1997. turyst w kulturalnych okazały się interesujące. ale wiecz r spędzi raczej w dyskotece. Badania potwierdziły. rozr żtienie między kulturą a turystyką najprawdopodobniej będzie się zacierać w XXI w. W świetlewynik w badar nad rozwojem turystyki kulturalnej w krajach UE turystyka ta może stanowić tworzywo strategii i polityki rozwoju regionalnego.

Ęm samym turystyka wspiera reaktywacje tradycji. Wśrd element w udanych podr ży do miast wymienia się: bezpieczeristwo. jak: r W literaturze światowejpoświęconejdziedzictwu 1lr'zykłady. stylu budtlwlirnego i form mieszkania. czyli. autostrady. sztuka. jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. wzrost mobilności i ilościczasu wolnego. jaskinie mieszkalne oraz kombinacje wymienionych element w. kt ra umozliwia intenSywne poznawanie kraju gospodarzy przez wczucie się w przepokazuje jej zwtązek z sytuacją życiową i kulturą wsp Ł szłość. to mozliwe Podr że językowe to kolejna waŻna forma turystyki kulturalnej mająca perspektywę rozwoju. co w danym regioniejest szczeg |ne orazzachowttlrl się z tradycji. wiezowce. kt re mają wybitną wartośćz punktu widzenia historii. grupy pojedynczych lub połączonych budynk w. przedmioty lub struktury archeologiczne. sieci hotelowe. Rynek nie za'wsze i nie wszędzie wykazuje zainteresowanie tą sferą aktywnościludzkiej. kt re są wartościowe z historyczneBo. grupy budynk w. prxllcgają Stopniowej integracji z kulturą światową. }ut. na ilrlŻtlicowanych rytuałach. z kierownictwem wycieczki o odpowiednich kwalifikacjach i o ograniczonej liczbie uczestnik w o możliwie jednorodr wnież wykazują wysoką dynamikę nych zainteresowaniach . kt re ze względu na swoją architekturę. W odr żnieniu od obrazu technicznej kultury światowej. etnogtaftcznego lub antropologicznego punktu widzenia.ę i ludzi oraz obszary zavtierające stanowiska archeologiczne. takimi jak nauka. system telekomunikacyjny.Turystyka prowadzi I Rozw j turystyki kulturalnej odbywa się w r znych formach. Par stwo oraz samorząd terytorialny powinny prowadzić odpowiednią politykę kulturalną i w ten spos b stymulować rozw j turystyki.lrrk widać. jednorodność lub połoŻenie w krajobrazie odgrywają w nim wazną rolę. kt rą na|eży wiązać Z rosnącym Znacze85 . Usituje ona chronić pierwotną sytuację społeczno-kulturo ile owąoraz warunki środowiskowe kraju gościnnego. fontanny' reklamy świetlne. Polityka kulturalna ujawnia także związki. muzyce' rtlrljirch ludowych' malarstwie. przesądy. miejsca wytwory ludzi lub konglomeraty Stworzone przezna!l. estetycznego. Przewiduje podr ze do miast nadal będą się cieszyły duzą slę. na t żnicach w sposobach zywienia. religii. a nawet wspierać je. |iteratarze.techniczna'' kultura światowa podlega unifikacji. Wykazują one wysoką dynamikę wzrostu.lokalne }tlllury oraz tradycje opierają się na odrębnościjęzyka. a oto wnież niematerialne formy kultury. za|icza się dor r r r r r 84 system komunikacyjny. język. cechy zle i dobre oraz folklor. jednolita architektura z betonu i szkła.niemieckich podr z studyjną określa się rozwoju. tj. Skomercjali zow ana i. owe r znice między kulturami lokalnymi tlrl rcwitalizacji kultur regionalnych w ramach kultury światowej oraz ulttitcnia tradycje.Warto przypomnieć. że w świetle Konwencji oNZ o ochronie Kulturowego i Naturalnego Dziedzictwa z I97Ż dziedzictwo kulturowe '. rzeźby i malarstwa. naturalne i sztuczne czynniki atrakcyjności. inskrypcje. czyniąc z nich rzeczy godne zobaczenia i folklor. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na proces globalizacji kultury światowej.. 1o7urniąne jako podr ze grupowe o ustalonym Podr że studyjne przebiegu. W podręcznikach jako inteligentną formę podr zy urlopowej. takie jak filozofię. . sztuki lub innej dziedziny nauki. restauracje (McDonald's). Tulyścipragną ujrzeć to. Podr że do miast stały się w ostatnich latach jedną z najbardziej ulubionych form podr zowania. supermarkety. Polityka kulturalna paristwa lub regionu chroniąca dziedzictwo kulturowe staje się w ten spos b jednym z waŻniejszych czynnik w polityki turystycznej. kultura światowa integruje lokalną codzienność i kultury regionalne. atakŻe w formach produkcji' ta cach.ltlliach. produktach. przyspieszanej przez takie czynniki. edukację przez |iteraturę. a doświadczenia te są przekazywane na miejscu. bulwary. tradycję. m wiąc og lnie.l*o określa się: r r r zabytki architektury. sztuczne jeziorka. sztu_ kę we wszystkich jej przejawach. religia itp. że w przyszłości popularnością i będą uzupełnieniem wyjazd w urlopowych. r żne style życia. czesnych mieszkar c w. mozliwośćdotarcia środkami komunikacji pasażerskiej.

Szopen. anga'żowaniu r żnych podmiot w spośrd miejscowej społecznościoraz integrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju gospodarczego i wzmocnieniu struktury społeczno-ekonomicznej społeczności. kt rym z perspektywy osoby jeszcze nic nie wiedzącej. Podr że tematyczne r wnież zajmują istotne miejsce w strukturze form turystyki kulturalnej. kt ra r Wreszcie warto wymienić trasy tematyczne jako formę turystyki kulturalnej. 86 Tlrrystyka lokalna obejmuje swoim zasięgiem wieślub miasto mające warunki do jej rozwoju. Należy przypomnieć.materiał i przedmioty o własnych ce_ chach. Słabościąobecnego produktu turystyki kulturalnej jest jego rozdrobnienie i brak skutecznych system w dysĘbucji. Przykładem szlak w temtycznych moze być szlak zamk w gotyckich. że język jest najwazniejszym dobrem kulturowym ludzi. Turystyka ta opiera się na autentycznych zasobach naturalnych. Raz nabyta kompetencja językowa jest podstawą ludzkiego myślenia i uczenia się. Kopernik. pa stwo kacyjną i samorząd terytorialny. Uzycie Inter- 1. U podstaw zainteresowania regionu rozwojem turystyki kulturalnej leżą. dla regionalwsp łzależność.W praktyce tematy czerpie się przeważnie z kultury i działalnościspołecznej. l r r netu ułatwi np.in. co pozwalakorzystniej zaprezentować jego atrakcje na rynku. naleŻy też uwzględnić negatywne skutki jej rozwoju. Po_ dr że językowe zalicza się do kategorii podr ży poznautczych. Kultura nie powinna być podporządkowana interesom komercyjnym. Promując turystykę kulturalną w regionie. historycznych i kulturalnych danego obszaru (wsi lub miasta. Luter. dostęp do większego wachlarza produkt w. przekraczające dopuszczalną miarę. U podstaw trasy turystycznej |eży idea promocji turystyki.-l niem kompetencji językowych. przyb|iża się temat lub zułiązane z nim treści. Drugą stronę stanowią r żnorodne grupy odbiorc w. Podmioty odpowiedzialne za politykę kulturalną. lub też o niekorzystny wpływ na środowisko naturalne. TURYSTYKA LOKALNA cza imprez kulturalnych. Chodzi tu o zniszczenie odwiedzanych obiekt w kultury. Na przykład szlak turystyczny linearnie łączy ze sobą tematem liczne miejscowości i punkty z r żnych obszar w. Warto też ptzypomnieć.14. kt re wplata się w tradycyjne formy turystyczne. w układzie typowych ofert. 87 . r stanowi źr dło nowej tożsamościi rozwoju ekonomicznego tego obszaru. turystyka kulturalna zajmuje trwałe miejsce na wsp łczesnym rynku turystycznym świata ima perspektywy rozwoju w XXI w. Zaprezentowana problematyka turystyki kulturalnej daje podstawy do kilku uwag uog lniających. Waznym narzędziem monitorowania dysĘbucji produktu turystyki kulturalnej będzie rozvł j nowych medi w. w przypadku kt rych bariery dostępności są obecnie znacznie większe niżw przypadku stałych atrakcji. alre też nie nalezy pomijać aspektu ekonomicznego. np. Każdy region turystyczny może rozwijać turystykę kulturalną. rozwijając koncepcje kulturalne w turystyce. tj.3. podejściedo niej musi być bardziej profesjonalne i systematyczne. Turystyka w pewnym stopniu posługuje się tym materiałem i umieszcza go r l s Warunkiem pełnej dostępności wszystkich element w produktu turystyki kulturalnej jest poprawa komunikacji między sektorem turystyki a sektorem kultury. nej polityki turystycznej i zna|eźćrozvłiązanla korzystne w obu dziedzinach. nowe źr dła dochod w. z drugiej zaś zwiększająca się atrakcyjność dla inwestor w ptzez tvłorzenie korzystnego wizerunku regionu. zvłłasz- W związku z dobrą perspektywą rozwoju turystyki kulturalnej. Między ekonomią a kulturą istnieje ścisła Stąd na|eży wyciągnąć wnioski m. Jak wynika z przeprowadzonej charakterystyki. gminy lub powiatu). że tematy w tury_ styce to osoby oraz treści. szczeg lniejeślichcemy efektywnie wykorzystać oraz kontrolować notowany ostatnio rozw j rynku tej turystyki. ale chcącej się dowiedzieć. zjednej strony. Dany temat i związane z nim treścitworzą jedną Stronę oferty. powinny wiązać tę politykę z polityką edu- i turystyką.

zwraca się coraz większą uwagę na zintegrowanie pla_ nowania turystyki Z procesem planowania na szczeblu społecznościlo_ kalnej czy regionu. Wreszcie turystyka może być źr dłem zysku dla społeczności storii itp.np. historii i zasob w naturalnych i trlzwoju. Tradycyjne rodzaje działalności. rozw j turystyki lokalnej jest procesem planowania Turystyka zwykle nie jest konsekwencją zintegrowanego procesu planowania. że podstawą rozwoju turystyki jest często dążenie rlrl rozwoju społeczno-gospodarczego.realizowa- wśrd mieszkarc w. skoncentrowanym na wzmocnieniu społeczności. Planowanie rozwoju turystyki lokalnej tlloze więc dopom c społecznościlokalnej w poznaniu posiadanych zasob w i spojrzeniu na nie z innej perspektywy. odzyskanie tej kontroli. l)rlświadczenie uczy. SpołecznośćdyskuĘąca projekt turystyczny i akecptująca jego realizację rozumie uwarunkowania społeczne.Turystyka lokalna ułatwia obszarze Reasumując. struktury społeczności. kt re często stanowią zachęlg dla środowiska lokalnego do długofalowego zaangażowania się. podejmowanie decyzji i ich wprowltdzanie przynosi jej określone korzyści. Wiele przykład w moze dostarczyć turystyka archeologiczna. Kontynuuje się go wbrew priorytetom miejscowym i stylowi życia. Chodzi tu np. Wiele społecznościlokalnych pr buje więc znaleźć sposoby przekształcenia swojej gospodarki i utrzymania lub podniesienia poziomu jakościzycia. Mieszkaricy mogą mieć wrazenie. często postrzegany jako negatywny. ekonotlticzne i środowiskowe. Turystyka lokalna stanowi jedno z możliwych rozwiąza w tym zakresie. że infrastruktura turystyczna. pomysły. często powiązanych z rozmutymi trendami społecznymi. Często społeczność lokalna nie uświadamia sobie wartości turystycznej składnik w dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. Jej źr dłem jest zaangażowanie się w poznanie i ocenę zasob w lokalnych: miejsc. Rozw j turystyki lokalnej odbywa się na og ł w ramach upowaztricnia społecznego. Mamy więc do czynienia z efektywną ekonomiką wykorzystania lokalnych moŹliwości rozwoju turystyki. hi- kulturowo-historycznych Kolejnym bodźcem do przybliŻenia kwestii planowania w turystyce w kontekście rozwoju lokalnego jest intensyfikacja działar{ społecznościmiejscowej w celu zapewnienia mieszka com i grupom udziałowc w głosu oraz pewnej kontroli w zarządzaniu procesem zmian i rozwoju. przy wykorzystaniu przez poszczeg lne jednostki fizyczne lub prawne istniejących mozliwościlokalnych. politycznymi i gospodarczymi. kt re dobrze zna. o konserwację oruz promocję lokalnych atrakcji i społecznych. Są oni często nieświadomi własnych zasob w.ludzi. pomniki przyrody czy historii). kt re mogłyby zainteresować turyst w. Oto niekt re z nich. zwłaszcza na USA. prowadzenie drobnych gospodarstw rodzinnych. Jest to postrzegane przez społecznośćlokalną jako zjawisko negatywne. oferenci lokalnego produktu turystycznego mogą mieć np. często jest on natzlcany z zewnąfurz.W procesie intensyfrkacji rozwoju turystyki lokalnej. natomiast zaangażowanie się s1xlłeczności lokalnej w planowanie. Gospodarka lokalna. że na wielu obszarach rozw j turystyki następuje bez planu i poza lokalną kontrolą. Podwyższone poczucie (ozsamości i dumy lokalnej to kolejna korzyśćbędąca rezultatem rozwoju turystyki lokalnej. powinna. Chodzi o to. Aktywnośćśrodowiskaw procesie rozwoju turystyki przynosi też lcpsze zrozumienie lokalnej kultury. Ma ono wpływ na skalę trudności komunikacyjnych. Parę sł w o korzyściachwynikających z rozwoju turystyki lokalnej. przechodziły i nadal ptzechodzą wiele zmian. kt ra służyturystom. sopockie molo. ośrodkiinformacji i inne środki. gotowa ponosić nakłady i angużować się w ten proces. ltyltl wsp lnie na poziomie społecznościlokalnej. indywidualne style życiai wzorce wykorzystaniaziemi były narażone na wpływ tych zmian. Wszyscy 88 89 . Pojawia się więc reakcja negatywna na przypadkowość w rozwoju turystyki.służyćmieszka com (np. wycinanie las w. cech charakterystycznych. będące konsekwencją podjętej decyzji. Rozw j i wykorzystanie zaplecza turystycznego dla potrzeb mieszkar c w to kolejne korzyści Z proturystycznej aktywności społeczności lokalnej. Motorem rozwoju turystyki musi być społeczność lokalna. oddziałuje niekorzystnie na infrastrukturę orazpogarsza stan zasob w naturalnych i historycznych. Zdaniem specjalist w. prawdopodobnie w pierwszej kolejności. że tracą kontrolę nad własnymi społecznościami. kt re ułatwią wydajne wykorzystanie posiadanych zasob w. wsp lny personel. Praktyka dowodzi. istnieje ku temu parę powo_ d w. rozwija się w spos b przypadkowy. g rnictwo.

1 5 . Proces planowania sugeruje. etniczna) lub też innych cech. CHAMKTERYSTYKA TU RySTyKr Wr EJs Kt EJ biznesu turyStycznego. kulturalnych i historycznych. przedstawiona prezentacja korzyści z rozwoju turystyki lokalnej wskazuje r zne środkiStosowane w tworzeniu społeczności. wskazania społeczne. Jednak problem ten jest rozwiązywany w wyniku coraz powszechniejszego uznania turystyki za źrdło dobrobytu. kt rych celem jest osiągnięcie korzyściekonomicznych. miasto. zna|ezienie szczeg ł w czy tematÓw charakterystycznych dla społecznościlokal_ nej. Azji i obu Ameryk doświadczająwielu problem w. jaką stanowi turystyka. Społeczność grupa ludzi zamieszkujących dany obszar geograto ficzny. ana|iza potencjalnych skutk w. miasteczko. trendy zatrudnienia. wątk w tematycznych. analiza polega1ąca na identyfikacji i ocenie mocnych oraz słabych stron. spadają ceny produkt w rolnych. obszary wiejskie Europy. 90 zytacji. Nalezy przypomnieć. Lokalne władze angażujące się w rozw j turystyki powinny blokować wyciekanie zysk w poza społeczność lokalną.3. autentyczność. kultury izby handlowej i mieszkaric w. angazowaniu r znych podtlliot w spośrd miejscowej społeczności oruz zintegrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju społecznościi gospodarki lokalnej. kt rzy mogą określićspołeczność podstawie struktur urbani_ na stycznych (wieś. w y jeżdżamłodzież. badanie natężenia ruchu i oddziaływanie środowiskowe. strategia lokalna. Dzięki temu mogą Zastosować lub wywołać działania strategiczne.15. przedstawiciele samorządu terytorialnego' Rozw j turystyki wiejskiej opiera się na zasobach naturalnych. Long) 1 . Uczestnikami tego procesu mogą być np. a także możliwościi zagroże . oświaty. członkowie społeczności lokalnej są świadomi r wniez negatywnych skutk w. Zronlmienie i wykorzystanie szansy.3 . Warunkiem wykorzystania tej mozliwościjest koncentracja na miejscowych inwestycjach turystycznych zamiast preferowania inwe. że wsp łcześnie tradycyjne gospodarki wiejskie podlegają procesom restrukturyzacji. np. Z kolei należy przedstawić wybrane zagadnienia. historycznych i kulturalnych danego obszaru. strachem przed patologią miast. jest dla większościteren w wiejskich dośćtrudne. że rozw j atrakcji turystycznych. korzyściwyniz aktywności środowiska lokalnego oraz niekt re zasady rozwotlziałalnościw sferze turystyki mogą mieć znaczenie poznawczo|u -prlktyczne. Reasumując. wpływ zasob w zewnętznych. Wiązą się one 'ze zmianami w technologii transportu i komunikacji. że wszystkie zainteresowane strony są ZaangaŻowane w proces podejmowania decyzji i zarządzania. 91 . Autentyczność informuje. geograficznych (g ry doliny). W świetletych fakt w żadna społeczność nie może zupełnie zignorować mozliwości transferu bogactwa i zatrudnienia oferowanych przez wsp łczesną turystykę. kt re pomogą je . że planowanie jest procesem ciągłym orazpociąga za sobą monitorowanie skutk w ekonomicznych.. powiat). indywidualizm to kt rych turyści poszukują na obszarze wiejskim''. Podejmując decyzję o rozwoju turystyki. Mimo postępującego procesu urbanizacji demograficznej światacywilizowanego wieśuzyskuje r żne moż|iwościrozwoju.dziedzictwo. na kt rych opierają się trendy rozwoju turystyki lokalnej. Statystyki rosnących wpływ w z obsługi ruchu turyStycznego na świecie mają swoją wymowę.samorządu gospodarczego.lokalnej. Wsp łpraca oznacza.Turystyka stanowi po prostu jednąz wielu mozliwości. takie jak poznanie posiadanych zasob w.Kontakt osobisty.1 . tożsamościkulturowej (społecznośćrolnicza. . lrr{r1ce 1. kt re mogą rozwaŻyć społecznościwiejskie. (P. z wczesnym ukoriczeniem czynnego życia zawodowego i wyprowadzkąmieszczuch w na wieś. zminimalizować. TURYSTYKA WTEJSKA lll()cne atuty wsi. rozw j strategii dziaŁanta i monito_ rowanie oddziaływar . kt re wydają się sensowne zar wno z punktu widzenia usługodawc q jak i samych turyst w. wizerunku i marki produktu odbywa się na podstawie autentycznych i specyficznych dla danej społecznościzasob w naturalnych. plan wi- Naszkicowane kierunki rozwoju turystyki lokalnej. stor w z zewnątIz.

kt ry w literaturze przedmiotu określasię miallcln. kontakcie z przyrodą albo jej bliskościoraz dziedzictwie opaltym na tradycyjnych społecznościach i zwyczajach ptacy. gdzie |iczba Zauvłażono trend odchodzenia w podr żach turystycznych od u. wzrastająca świadomość zdrowotna. wsp łczesne środki masowego przekazu. k Rośnieatrakcyjnośćrynkowa nowej turystyki wiejskiej. zachęcający do poznawania otaczającego środowiska..wolnego i niezależnego podr żnika"' W związku Z popytem na Iticfbrsowne przygody i wyspecjalizowane wakacje powstanie podl(lżnika wolnego stało się dla wielu miejscowości wiejskich szansą zuistnienia na rynku turystycznym.inilk w wypoczynkowych. wartości i środowisko.in. być r żnorodna. spędzanie kilku urlop w w ciągu roku' Z możliwościądodatkowego. a skoticzywszy na Zaawansowanym technologicznie sprzęcie do wspinaczki. jeślichodzi o budynki. Trend ten jest wspierany przez inne czynniki. że poziom bezpiecze(tstwa turyst w w mieście rnaleje. najbardziej użytecznej.. W raporcie na temat turystyki wiejskiej organizacja Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (1994 r. historii i miejsca. Istnieje kilka definicji. Narasta też przekonanie. Te walory wsi można skutecznie wykorzystać w mar_ ketingu. turystyka wiejska w swej najczystszej postaci powinna: I I skim mozna nazwać miejscowośćniezurbanizowaną. przyjmuje się kryterium liczby mieszkaric w: obszarem wiejmieszkar c w nie przekracza 2500 os b. co odzwierciedlazłoŻone wzorce światowe środowiska. zaakceptowanie turystyki przez obszary wiej skie.wiązanych z tradycyjnym modelem spędzania urlopu w słoticu.Kolejnym zagadnieniem. że rczw j nowoczesnej turystyki opierał się prrczątkowo na renomowanych ośrodkachturystycznych. odchodzenie od ośrodk w wypoczynkowych w podr żach tury- I I t 92 rosnący poziom wykształcenia. polegającymi na małej skali przedsiębiorstw. autentycznością oraz życiem wiejskim. nad lllorzem i na plaŻy w obliczu kurczącej się warstwy ozonowej. rozw j technologii. poszukiwanie kontakt w osobistych w świeciepodr ży masowych. być rozwijana na małą skalę. być związarla z przedsiębiorstwami rodzinnymi oraz z natury obliCzonana długi czas. poszukiwanie odosobnienia i relaksu na łonie natllry. kt re moŹe odzwierciedlać styl zycia.) wymienia listę kluczowych dla jej rozwoju czynniw. anonimowych hoteli oraz centr w handlowych.pożądane z powodu względnego odosobnienia oraz tempa Życia. wśrd kt rych wymienia się obawy o zdrowie turyst w.pośrd otwartej przestrzeni oraz piękna przyrody. Z punktu widzenia niniejszych rozważa ' warto podkreś|ićznaczenie słowa . przydająca atrakcyjności życiu wiejskiemu i takim wartościom. rosnące zainteresowanie dziedzictwem. wiązać się z niepowtarzalnymi atutami. cztery najważniejsze trendy. począvłszy od odzieży na rowery terenowe. jak świeżepowietrze. a w jednej . otwartej przestrzeni. kiedy to 1xljawił się typ turySty. gospodarki. m. kr tkiego urlopu na wsi. kt re wymaga uwagi. tradycją. rosnące zainteresowanie specjałami kulinarnymi i tradycyjną kuchnią wiejską. Przez wielu mieszkaric w miast wieśmoże być postrzegana jako ostoja bezpieczeristwa z solidnymi wartościami. Zdaniem specjalist w. zainteresowanie klient w wysokiej jakości wyposażeniem do rekreacji.: r r r r r r r r W ekspansji turystyki wiejskiej mozna wyr żnić. stanowiących tradycyjne punkty docelowc' Należy przypomnieć. być organizowana na obszarach wiejskich i odosobnionych. 't. możliwości czynnego wypoczynku oraz bezstresowych sytuacji. 93 . Warto przytoczyć opinię na temat pożądanych cech turystyki wiejskiej. Początek tltlwrotu od tradycyjnych ośrodkw miał miejsce w latach 80.. kt re zdaniem specjalist w spowodują rozprzestrzenienie się jej w przyszłościna całym świecie: stycznych.wiejski''. osiedla i organizacje. jest zdefiniowanie obszaru wiejskiego. gdzie każdego trakĘe się przyjarźnie i z szacunkiem.

94 95 I 1 . W literaturze podkreśla się. umozliwia sytuacje. Wpływają na to r zne okoliczności. co zwiększar żnorodnośći zmniejsza ryzyko. autostrady i drogi szybkiego stanowi źr dło funduszy na ochronę i zachowanie dziedzictwa naturalnego orazludzkjego dla przyszłych pokoler{ (np. czyli agroturystyka. Ma to być faza ekspansji. by umieścićAmerykę mĄch miasteczek i obszar w wiejskich na mapie turystycznej" (TIAA 1991 r. już od dawnajest Znana w Europie i odnosi sukcesy np. jako dobry przykład dla Polski. społecze stwa wiejskie są coraz bardziej przekonane o celowości wykorzystania turystyki w procesach restruk_ turyzacji gospodarki lokalnej. społecznościi biznes na uirłym świeciezajmują się tą turystyką. Busha z I99I r.. na tcmat turystyki ze spotkania z przedstawicielami gospodarki turystycznej USA: . trzeba przypomnieć czytelnikowi. Uprzedzając kolej ny podrozdział. Prawdopodobne są następujące implikacje dla rozwoju turystyki wiejskiej. w Wielkiej Brytanii oraz w Polsce. agrotur'ystyka zaczęła się rozprzestrzenlać geograficznie i jest obecna w USA oraz w Kanadzie.).Wzrost ekonomiczny w turyStyce nie pozostał niezauważony przez mniejsze społecznościoraz obszary wiejskie. a ich dostępnośćdla turyst w to kwestia czasu. U progu XXI w. każde miejsce na ziemijest dostępne. Dla wielu z nich na świecie proces wdrazania przekształceri gospodarczych związanych z turystyką przebiega we właściwym czasie. Podr ży i Turystyki IsA (USTTA) oraz inne agendy rządowe dolożą starar{. nastąpi wzrost konkurencji oraz podaży produktu na wiejskim ryŃu turystycznym w wyniku rosnących i coraz powszechrriej uznawanych korzyścispołeczno-gospodarczych tkwiących w roz- ' l l r moze być środkiem niskokapitałowego wzrostu gospodarczego w miejscowych biznesach. iż ważną częściąprocesu rozwoju tury_ styki wiejskiej w pierwszej fazie było uznanie na szczeblu politycznym kraju faktu. w kt rych rodziny i poszczeg lne jednostki utrzymują się z wielu zajęć. a nie z jednej posady. Umozliwiają to: e-mail. parki narodowe i krajobrazowe). jedną z opcji gospodarczych. r żnicowania i konsolidacji. Wsp łczesne środki mąSowe7o PrZekazu też mają wielki wpływ na przedsiębiorstwa usługowe i spos b myślenia społeczności wiejskich. Rosnąca liczba społecznościwiejskich czyni turystykę w latach 90. samoloty. Mozna tu przykładowo wymienić zmniejszanie się liczby miejsc pracy w rolnictwie. na|eży przytoczyć wypowiedź prezydenta G. ale podr żującej do p źnego wieku. W latach 80. w Austrii. Ze względ w praktycznych. Administracja ds. Nalezy też podkreślić pozytywną rolę w tym procesie podr żowania po świeciemieszka c w wsi. że turystyka nie jest lekarstwem na wszystkie problemy wsp łczesnej wsi. Po pierwsze. Chodzi tu o Sprzęt turyStyczny ułatwiający turystykę kwalifikowaną. Jednocześnie globalizacja rynku produkt w rolnych oraz fluktuacje cenowe wymuszająr żnicowanie gospodarki wiejskiej w celu uzyskania stabilizacji i bezpiecze stwa egzystencji społeczności lokaln ej. Praktycy gospodarczy poznają sckety sukcesu na tym polu oraz badają przyczyny niepowodze . Zdaniem specjalist w. Nie będąc juŻ na uboczu. Liczne źrdła podkreślają. Elektroniczne przesyłanie pieniędzy i karty płatnicze usuwają bariery w obrocie bezgot wkowym na obszarach wiejskich. szybkie koleje. l ruchu oraz coraz powszechniejsze posiadanie samochodu. /. Jak podają źr dła amerykar skie' następna faza rozwo1u turystyki wiejskiej będzie bardziej złożona. że w przyszłościturystyka moŻe stworzyć duże możliwości rozwoju dla wsi. Naturalnie.: rezygnacja Z aktywnego trybu życia populacji koriczącej wcześniej życie zawodowe. chcących się zapoznać z obecnymi kulturami i stylami zycia. kt re stanęły przed wyzwaniem zr żnicowania swej gospodarki.c turystyka opierająca się na gospodarstwach rolnych. jednak ma ona kilka oczywistych zalet: Rozwojowi turystyki wiejskiej sprzyja technologia. faksy i telefony. Postęp techniczny i technolo_ giczny umozliwił r wniez rozw j produktu dla turystyki wiejskiej. we Franc'ii. l I I Rozw j turystyki wiejskiej następuje ewolucyjnie i właśniesię zakrl czyła pierwsza faza. natrlmiast pracownicy naukowi śledząjej rozw j i dyskuĘą nad perspektywami. Trwały trend wykazuje r wnież akceptowanie turystyki ptzez obszary wiejskie. istnieją jeszcze obszary odosobnione. ale jest ich coraz mniej.

oferty spędzania wakacji na rowerach są r żnorodne: od luksusowych hoteli. że koncepcja turystyki zr wnoważonej jest obecna w Europie od lat 70. Wreszcie. informacje rynkowe i umiejętności marketingowe zawsze stanowiły problem w wielu działaniach zwiry. szczeg lnie Internetu.r woju tej turystyki. produkty wczesnej turystyki wiejskiej były proste. W strategiach rozwoju produktu turystycznego zaczynają się juz pojawiać czynności niszowe. będzie wymagać profesjonalizmu w sferze obsługi tego segmentu rynku turystycznego. Przy_ kładem nowych możliwościna rynku może być turystyka rowerowa. np. rozwijania produktu oraz marketingu. Punktem wyjścia jest uwaga. Po czwarte. a zvłłaszczapromocję przez Internet. że dostęp do rynku. spacery i niewyrafinowane podziwianie życia wiejskiego. regionalnej czy światowej staje się coruzbardziej osiągalna. przewiduje się większy za}res wiejskiej polityki turystycznej władz r żnego szczebla. podstawą rozwoju turystyki wiejskiej stała się tendencja do prowadzenia bardziej zt wnoważonej polityki turystycznej. Jednak rozw j technologii. Wiadomo. ale może tez stanowić istotny problem z punktu widzenia organizacji. że turystyka zr wnowużona ma na celu stworzenie r wnowagi między wykorzystaniem zasob w a ich ochroną. gdyz umozliwia gościom kontakt osobi_ sty i stanowi niepowtarzalny atut dla turyst w pochodzących z anoni_ mowych ośrodkw miejskich. ot ż obszerne programy rozwoju wsi w około 807o koncentrują się na sektorze turystyki. Niekt re z tych produkt w są odzwierciedleniem świadomego. Ulepszenia techniczne w zakresie 96 ste. ale za to z możliwościątransferu bagażu' Dostępne są też wakacje z rowerem płaskich. Podnosi ona atrakcyjność obszar w niezbyt malowniczych i względnie Po piąte. ale powinien też wsp łdziałać z sektorem publicznym. Po drugie. Jak wiadomo. Pełny jej rozw j i akceptacja są relatywnie nowe' co jest zasfugą szczytu ekologicznego pod egidą oNZ w Rio de Janeiro w I992r. Firmy te podstawa gospodarki turystycznej na wsi stanowią wyzwanie dla organizator w edukacji. Warto przypomnieć. krajoznawstwo. wsp Ęraca podmiotu rynku turystyki wiejskiej stanie się koniecznością ekonomic zną. pomocniczych furgone- tnagającego rynku. Czytelnik powinien zwr cić uwagę na rozwiryania tego zagadnienia w Unii Europejskiej. rachunkowości'system w rezerwacyjnych i wirtualnej rzeczywistości wzmocnią konkurencyjność miejsc docelowych turystyki wiejskiej na 97 . finanse i personel często uniemożliwiają uczestnictwo w formalnych sesjach szkoleniowych.zacho- g rskim. powinno rozco wiązać częśćdotychczasowych ogranicze . ze turystyka działa na bardzo konkurencyjnym rynku. W celu umocnienia rozwoju turystyki wiejskiej niezbędny jest większy zakres aktywnej krajowej i regional_ nej wiejskiej polityki turystycznej. prawdopodobnie nadmierna. w tym wiejskiej. rosnącego i wy- rynku globalnym. U zasadnienie tego uwarunkowania rozwoju turystyki wiejskiej upatruje się w tym. gdyż ścieżktrowerowe albo sieć bocznych dr g stanowią wartościowy fragment infrastruktury. ułatwia marketing. gdzie sektor prywatny musi być skuteczny. że tworzenie sp łek partnerskich między firmami turystycz_ nymi może być efektywnym sposobem fuzji przedsiębiorstw działają_ cych w tym segmencie rynku. bardzo realnym następstwem rozwoju turystyki wiejskiej w drugiej fazie jest intensyfikacja szkolenia os b zatrudnionych w tym segmencie rynku. Na przy_ kład informacja o trendach rozwoju turystyki krajowej. ułatwia nauczanie na odległość. Słabościprocesu szkolenia i planowania biznesowego (biznesplanu) są często ptzyczyną niepowodzer( małych firm turystycznych na rynku. Rosnąca podaż. nastąpi dalszy. Rozw j techniczny poma_ ga inwestorom obsługiwać nisze rynku wiejskiego. że cechą charakterystyczną większościprzedsiębiorstw turystycznych jest ich rozdrobnienie. Po sz tek i gabinet w odnowy po skromniejsze zakwaterowanie. Aktywność na tym polu parstw Europy Środkowej i Wschodniej.) zwraca uwagę na konieczność wzbogacenia form szkolenia jako warunku dywersyfikacji gospodarki turystycznej na rynku wiejskim. oEcD (1994 r. w drugiej fazie rozvłoju turystyki wiejskiej przewiduje się wzrost efektywności marketingu. oczy_ wiściemoże to być ich zaletą. ograniczony czas. jakościowoinny niż dotychczas rozw j produktu turystycznego. Inne biorą się z udanych inicjatyw wiejskich. Struktury unijne zatrudniające profesjonalny personel działĄąwsp lnie z sektorem publicznym na rzecz rozwoju turystyki. Po trzecie. Władze centralne i samorządowe stosują zrlżnicowane podejścia do polityki w dziedzinie rozwoju oraz promocji turystyki wiejskiej.anych z turystyką wiejską' Pewne trendy mogą uczynić je bardziej skutecznymi. Warto pamiętać. IJwaŻa się. Afryki oraz Ameryki Łaciriskiej potwierdza tę hipotezę.

Druga natomiast jest opar(a tylko na zakwaterowaniu na terenach na|eżących do gospodarstwa. ZdaniemJ. Medlika7 podaje.wiązaną z gospodarstwem wiejskim. Cechy gharakteryst}czne produktu turyStycznego oferowanego w agroturyStyc ę szerzej przedstawia S. Wydawnictwo Naukowe 98 99 . Cechą charakteryst y czną tego środowiska jest odpowiedni charakter jego zabudowy i krajobrazu.2. że agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej. np. Mieszkar cy mogą pokierować rozwojem turystyki na swoim terenie tak. Na zakoriczenie warto powiedzieć. oznacza spędzanie czasu 'rolkontaktu z życiem *.i-i"Li. Uwaza się. żejest dobrym sposobem zwiększania dochod w i za_ trudnienia. WTo zaliczapodr że na tereny wiejskie do naji niejszych segment w rynku turystycznego. Sikora lwarża. J. ryl'iałąałąt nymi. z funkcjonującym gospodarstwem rolnym. J. Warto wspomnieć. l. Sikory cechy turystyki wiejskiej szczegr1lrlie poszukiwane przez turyst w to możliwościa : r r r r s r kontaktu bezpośredniego ze zdrowym środowiskiem przyrodni- wypoczynku w środowisku odmiennym gd warunk w Życia i pracy na obszarach zurbanizowanych. poznania rzemiosła ludowego i folkloru wsi. pokoje gościnne (także u rolnik w) i małe kempingi zlokalizowane w obrębie wsi. w kt rym rnieszkają właścicielegospodarstwa' lub też w adaptowanym albo nowo wybudowanym obiekcie mieszkalnym przy gospodarstwie' Pokoje Tamże' s. stanowi mieszaninę szans i zagroże . W Europie Zachodniej turysty_ ka wiejska cieszy się poparciem władz paristwowych i lokalnych. że właśnieprodukcja roślinnai hodowla zwierząt stanowią jedną z atrakcji agroturystyki.zwietzętami dornowymr' pracafiu wiejskim.15. krajobrazo'gych i rezerwat w przyrody. roślin. AGROTURYSTYKA środowisku wiejskim. usług turystycznych świadczonych w obrębie gospodarstwa rolnego. Infrastrukturę noclegową turystyki wiej skiej tw orzą hoteliki. turystyki PWN. jak przedsięwzięcie. Właśnieten rodzaj turystyki wiejskiej nazyw a się agroturystyką''a5. Etyka miejsca powinna być wsp ln1 wartością społecznościoraz przĄawiać się determinacją w traktowaniu środowiska i ludzi jako r wnych sobie. ze turystyka wiejska.zutiązana z pobytem w gospodarstwie wiejskim dotyczy r Żnych form spędzania czasu wolnego. Pierwsza jest oparta na zakwaterowaniu z obsługą bezpośrednio w gospodarstwie rolnym lub w jego poblizu. pensjonaty.wanie życiodajnego przemysłu oraz światowego dziedzictwa kulturo1 wego i ptzyrodniczego. korzystania z ciszy. aby omi. I'eksykon podr ży. wolnego Turystyka wiejska. zwiedzania park w narodowych. i hotelarsnła. I l}iorąc pod uwagę fakt. Moze być ona zorganlzowarLa w r Żny spos b. a wykorzystać możliwości. 70. korzystania ze zdrowej żywności. Przyjmując krytenum rodzaju zakwalcrowania.3. spokoju i walor w małego ruchu. ziemig zwierząt. et}Ą ki miejsca. 1. s. 17 a6 o5 J. prywatne domy letniskowe.Warunkiem pełnej satysfakł cji z rozwoju turystyki wiejskiej jest przestrzeganie wymog w tzw. gł 'wnie wakacyjna. zaobserwowanych za gtrrrticą i w Polsce. angaŻując IO_ŻOvo popytu. 69. nąć jej pułapki. w J. Majewski pod_ kreśla. sikora. rtiwniez inne usługi turyStyczne. s. jednak zawsze obejmuje zakwaterowanie' a często W agroturystyce usługi noclegowe najczęściejsą oferowane w pokojach gościnnych znajdujących się w tym silmyrn budynku.wody i powietrza. w pojazdach kempingowych i na polach namiotowych.. Majewski. Zdobyła już ważnąpozycję na rynku turyStycznym. czyli poszanowania w r wnym stopniu ludzi regionu.. przy czymturysta sam się obsługuje. w domach. schroniska. organirucja ruchu turystyc7neTo nawsi. Medlik. WSiĘ Warszawa t999. czym. Ze w prognozie rozwoju tt} rystyki do 20Ż0 r. że turystyka . Agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej ściśle zwiryanąz rolnictwem. mozna m wić o dw ch podstawowygb formach agroturystyki.'. Warszawa 1995. warto wnkitzać na kilka charakterystycznychjej cech. a także dywersyfikacji lokalnej gospodarki. iż agroturystyka 167grniana nowocześnie illstała w Polsce reaktywowana i jest dośćczęsto promowana.

robserwuje się praktykę zaspokajania potrzeb noclegowych turyst w bez pokoi gościnnych. Warto też dodać. . jw.1 6. kt rzy stanowili 9%o og lnej |iczby korzystających i 1vo pod względem udziału w zrea|izowanej ofercie noclegowejag. r żne formy rekreacji. pokazy związane z rolnictwem. sklepy. s. należy wsp łcześniedo coraz popularniejszychrodzaj w turystyki. kt rym udzielono 166 tys. wzrost poziomu kulturalnego mieszkar c w wsi. iż została ona objęta programem rozwoju i promocji produktriw markowych w polskiej turystyce. w Polsce przeważająpokoje gościnne. wypełnia bogatą ofertę spędzenia czasu wolnego w swoistej atmosferze i w zdrowym środowisku. Na liścieko_ lejnych składnik w produktu turystycznego J. 1 . Charakteryzujągo m. W wypoczynku świątecznym najbardziej aktywnie uczestniczą jednoosobowe gospodarstwa 101 100 . ale w niezbyt dużej odległościod tych miejsc' Potrzeba odbudowy. Tlrrystyka weekendowa' nazywana też wypoczynkiem świątecznym. Jak widać. stanowi ważny czynnik popytu na ten rodzaj turystyki. Jej popularnośćwynika ze wzrastającego popytu na kr tkotrwały wypoczynek poza miejscem pracy i zamieszkania. propozycje organizator w agroturystyki dla jednodniowych turyst w są jeszcze w Polsce rzadkością. Na zako czenie warto zwr cić uwagę na ekonomiczno-społeczny sens rozwoju agroturystyki. wina.zwłaszcza dużym. degustacje miejscowych produkt w żywnościowych(np. wsp lne posiłki z gospodarzami.in. Korzystają oni z własnych lub wynajmowanych przyczep kempingowych albo namiot w. stabilizacja ludzi młodych w gospodarstwach rolnych. TurysĘla konwencjonalna i alternatywna a a7roturystyła. s. produkt oferowany w agroturystyce na|eży do specyficznych. Oferta zakwaterowania w mieszkaniach urlopowych i na kempingach przystosowanych do pojazd 'w kempingowych na|eży do stosunkowo skromnych. w sferze środowiska przyrodniczego wskutek jego degradacji. a w kazdy weekend odŻIvo do 40vo ludności znajduje się w podr ży. Zdaniem J. piwa' przetwor w mlecznych).3 . ae Turystykaw 1998 x. Zdaniem tego specjalisty. aktywizacja miejscowego rynku pracy. TURYSTYKA WEEKEN DOWA J.. gł wnie w lipcu i sierpniu (64. 163. Na przykład w 1998 r. w 7. winobranie) lub jej obserwowanie. Proponuje się im specjalne programy spędzenia czasu wolnego: festyny. os b. Majewski wymienia spe_ gościnne i samodzielne mieszkania urlopowe z odrębną kuchnią prze_ waŻająw Europie Zachodniej. Majewski. wiązanie nadwyżek towarowych produkt w rolnych.Rynek Turystyczny" 1994. Majewskiego48. cyftczną domową atmosferę. usługi gastronomicz_ ne z tradycyjną kuchnią. 12. rozbudowa i modernizacja zasob w mieszkaniowych rolnik w. zachowania oraz ochrony sił fizycznych i psychicznych wsp łczesnego człowieka po cotygodniowej. że z oferty kwater agroturystycznych skorzystali cudzoŻiemcy. ochrona walor w turystycznych. Na uwagę zasługuje też informacja istotna dla perspektyw rozwoju omawianej turystyki. bezpośredni kontakt z przyrodą. czasami wsp lną pracę (np. W Holandii l I r l r l r stymulacja rozwoju gospodarstw rolnych świadczących usługi turystyczne oraz miejscowej infrastruktury.. W krajach skandynawskich natomiast są popularne domki letniskowe przy gospodarstwach rolnych. zwłaszcza dla os b mniej zamożnych. że ponad 807o gospodarstw domowych co najmniej raz w roku bierze udział w takiej wycieczce. Natomiast w Europie Zachodniej ta kategoria turyst w stanowi duży Segment rynku. 158-159. Stworzenie możliwościatrakcyjnego wypoczynku. następujące jej cele: a8 Warto przypomnieć. z usług kwa_ ter agroturystycznych w Polsce skorzystało 31 tys. Niekt rzy właścicielegospodarstw rolnych goszczą gł wnie nłodzież.4vo). iz podstawowym warunkiem utrzymania się irgroturystyki na rynku i jej rozwoju jest zachowanie właściwychpro1lorcji między wymienionymi wcześniej celami' W przeciwnyrn razie rnogą wystąpić negatywne skutki jej rozwoju. nocleg w. Z prac badawczych na temat turystyki weekendowej w Szwajcarii i w Niemczech wynika. dodatkowe dochody dla rolnik w i budzet w lokalnych. w tym uczestnictwo w wiej_ skich imprezach kulturalno-rozrywkowych. tworząc bariery np. często stresującej pracy i życiu w mieście.

Należy dodać. Die Tourismuslehre im Grundriss. jednak nie mo- spędzanie czasu wolnego oraz o rozrywkę.. Rozwiązaniem opisanych problem w miej scowości typowo urlopowych. Gdy miejscowości wypoczynku urlopowego pokrywają się z miejscowościami wypoczynku weekendowego.weekendowicza'' jest szczeg lnie wyraźne wtedy. z drugiej zaś rosnąca |iczba amator w świątecznego wypoczynku. Podaż takich miejscowości jest nakierowana na specyficzne potrzeby wynikające z urlopu. kiedy istniej e możliwośćuprawiania sport w zimowych. Verlag Paul Haupt. W kr tkim okresie elementy infrastruktury turystycznej świadczące wymienione usługi pracują z maksymalną wydajnością. kt re w oferują swoim mieszka com w poblizu przestrzenie do wypoczynku. żywieniowe i wypoczynkowe. stanowią lokalizacje drugich mieszka (domk w letniskowych). Ich źr dłem jest r żnica zachowania się . iz społeczno-ekonomiczne warto- cz że się uwolnić od tygodniowego pośpiechu i dlatego dba s0 w". Ich efektem są zaaoczone drogi. bez hałasu. iż ten ogromny napływ turyst w weekendowych niekorzystnie oddziałuje na miejscowości urlopowe. Należy zaaważyć. Jej rozw j następuje w miarę wzro- 1991. ściturystyki weekendowej są duze.urlopowicz w" i . D|a miejscowościurlopowej typowy jest dluższy czas pobytu (4 lub więcej nocleg w). gdyż sympatia do miasta jako miejsca zamieszkania przesuwa się wsp łcześnie kierunku tych miast. iz stworzenie obszar w przydatnych do wypoczynku świątecznegomieszka c w dużych aglomeracji wymaga znacznych inwestycji właśnieze strony tychże aglomeracji. Na zako czenie warto podkreślić. s. Turysta weekendowy szuka wprawdzie spokoju. Nakłady te wydają się celowe i uzasadnione. zglasza szczegllne wymagania. Bern-Stuttgart o czynnę stu zamożności społecze stwa miejskiego.rk domowe ludzi młodych oraz wieloosobowe gospodarstwa domowe średnich i wyższych warstw społecznych5o. powstają problemy. duże przestrzenie do wypoczynku na łonie natury. gdyż. Brak spokoju ma swoje źr dło w rozmiarach ruchu turystycznego w okresie weekendowym. odczuwa się brak izolacji od innych ludzi oraz są kłopoty z wykorzystaniem bazy usługowej. Turysta weekendowy korzysta z r żnych środw transporfu. czy też długie kolejki podczas weekend w przed basenami pływackimi lub stacjami wyciąg w narciarskich.przyjeżdŻający na wypoczynek w pobliże miejsca zamieszkania na czas stosunkowo kr tki (3 kolejne noclegi). Miej scowościurlopowe i miej scowościwypoczynku weekendowe_ go r żnią się ofertą usługową i popytem turystycznym.. Kaspar. usprawnie komunikacji. To zachowanie typowe dla C. kt re dzięki temu mogą zachować swoją tradycyjną funkcję. Chodzi tu o wygodne zakwaterowanie. r znorodnośćurządze do czynnego spędzania wolnego czasu niezależnie od pogody. a przede wszystkim jest uwarunkowany rozwojem usług turystycznych poszukiwanych przez weekendowicz w i rozumnym planowaniem przestrzennym wypoczynku świątecznego. rozwoju motoryzacji indywidualnej. interesują_ cą ofertę gastronomii. natomiast w innych dniach tygodnia wspomniana wydajnośćjest wykorzystana w niewielkim stopniu. turysta taki należy do pokolenia młodszego. Turystyka weekendowa moze się odbywać w formie zorganizowanej lub indywidualnej. l0Ż .'15-77. Uważa się. jest odciążenie ich od turyst w weekendowych. zlokalizowanych w pobliżu wielkich aglomeracji miejskich. przeciętnie biorąc. Można to osiągnąć na drodze tworzenia nowych teren w atrakcyjnych krajobrazowo i łatwo dostępnych komunikacyjnie dla turyst w weekendowych. ze miejscowości te. wiodące z aglomeracji miejskich do miejscowości wypoczynkowych w piątkowe popołudnia lub nej miejscowości. PrzemawiĄą za tym z jednej strony ekonomiczne interesy miejscowości urlopowych. wodnych itp.. w kt rych w okresie weekend w występują zjawiska przeciEżenia. W konse_ w kierunku odwrotnym kwencji urlopowicz Zaczyna stronić od miejscowości.weekendowi- Charakteryzując kr tko turystykę weekendową. leżące na og ł w poblizu wielkich aglomeracji miejskich. bardzo specyficzny charakter da_ moch d osobowy (70-79Vo). warto zwr cić uwagę na niekt re jej cechy wymieniane w literaturze przedmiotu w kon_ tekściemiejscowości turystycznych.. okolicznośćta stwarza określone problemy ekonomiczne w miejscowościach wypoczynku weekendowego. -\l. jeślichodzi o usługi noclego_ we. Turysta weekendowy zaś. w Europie Zachodniej preferowanym środkiemjest sa- w niedzielne wieczory.

norozoa @fl czYNNtKt ROZWOJU W5 Po ŁczEsN EJ TU RYSTYKI 2. Nietrudno zauważyć. wywołując u ludzi pragnących utrzymać dobrą kondycję psychofizyczną potrzebę ucieczki kompensującej i r wnowazącej. Na uwagę zasługuje r wnież ingerencja pa stwa przemysłowego w sprawy jednostki. ze jest ona zjawiskiem kompensacyjnym wobec wsp łczesnego życia. Uwaza się. Wśrd cech charakteryStycznych wsp łczesnego środowiska człowieka trzeba przede wszystkim wymienić stały wzrost liczby ludności. jej wykształcenia i koncentrację na ograniczonych przestrzeniach. prowadząca do ograniczenia indywidualizmu. trzeba się 'l'godzić z opinią. iż narodzin i rozwoju turystyki należy szukać w niewłaściwym dostosowaniu człowieka do środowiska. Nie ulega wątpliwości. realizowanej przez turystykę. 105 . że konsekwencje cywilizacji przemysłowej są r wnież widoczne w procesie kształtowania środowiska. OGOLNA CHAMKTERY5TYKA TURY5TYK! Punktem wyjściado określeniaczynnik w rozwoju wsp łczesnej lurystyki jest przyjęcie założenia. Wśrd konsekwencji cywilizacji przemysłowej dla turystyki można wskazać wzrost możliwości podr żowania w wyniku rozwoju transportu indywidualnego i zbiorowego. Że cywilizacja przemysłowa i zapotrzebowanie na turystykę są ze sobą nierozdzielnie związane. w kt rym żyje jednostka. iż niekt re cechy charakteryzujące wsp łczesne środowisko wzmagają agresję. zwiększającą się rolę środkw masowego przekazu oraz wzrost poziomu wykształcenia ludnościi przemieszczania się związanego ze wszystkimi sferami: zawodową. AkcepĘąc tę jej funkcję.1 czYNNlKÓw Rozwo)U . socjalną i osobistą.

Człowiek żyje w napięciu. Liczba czynnik w oddziałujących na rozw j wsp łczesnej turystyki jast znaczna. Jeżeli warunkt życia na to pozwalają.. Czynniki te można rozmaicie klasyfikować. Ępowym przykładem tego przewar_ tościowania jest wsp łczesna turystyka. s. charakteryzującego się nadwyzką podaŻy nad popytem. zwraca się tlwagę na szczeg lną rolę promocji produktu turyStycznego. Turystyka stanowi podstawę fazy samorealizacji (bycie samym sobą.każdy człowiek przechodzi cztery fazy: fazę potrzeb podstawowych. że wykonujący je człowiek ma wątpliwości co do celowości poświęcania im znacznej części Swego życia. W strategii marketingowej. Kaspar.Należy dodać. Turystyka przynosi ludziom żyjącym na co dzie w cywilizacji wysokiej wydajności pracy og lne odprężenie. To. Wśrd wielu jej cel w 1lir znajduje się wspieranie promocji podaŻy turystycznej. podażowe i uniwersalne z punktu widzenia podstawol u Wśrd wielu stymulator w rozwoju turystyki występują potrzeby. stabilną sytuację walutową. kt ra powoduje' że efektem zakoftczonego procesu wytw rczego nie jest wyprodukowanie gotowego wyrobu.H. piramida potrzeb Maslowa). fazę potrzeb społecznych. np.czynności chybionych''. kilka czynnik w. W ekonomii potrzeby odgrywają szczeg |nąrolę. społecznym. kt re sprawiają. CZYNNIKI EKONOMICZNE Spośrd megaczynnik w o charakterze ekonomicznym. politycznym. czy|i wywołujące potrzeby turystyczne oraz warunkujące lub ograniczające ich zaspokojenie.1. np. technologicznym i ekologicznym gł wną rolę w kształtowaniu turystykil przypisuje się czynnikom ekonomicznym. ' C. jw. w sferze biologicznej. obszerne są także zakres i dynamika tlćlbr i usług turystycznych. życie w spos b zadowalający). staje się z upływem czasu dobrem podstawowym. Wszystko to prowadzi do powstawania stan w agresji i jest szkodliwe.2. kt re bezpośrednio oraz TURYSTYKI 2. fazę samookreślania się i fazę samorealizacji. Maslow. Waznym czynnikiem rozwoju turystyki jest polityka turystyczna stwa jako element polityki gospodarczej. Opr cz potrzeb turystycznych pewną rolę w rozwoju turystyki od_ grywają moĘwacje' opisują one pobudki skłaniające człowieka do określonego zachowania i regulujące to zachowanie. Die Tourismuslehre im Grundri. co kiedyśbyło dobrem luk_ susowym czy wyższego rzędu. 28-38. dystrybucja. istnieje swego rodzaju priorytetowa struktura potrzeb (tzw. Jak wykazał A. w tym turystyczne. Wraz z upływem' czasu potrzeby człowieka ulegają zmianom. Rozw j wsp łczesnej turystyki jest silnie uwarunkowany stĄm dostosowywaniem podaży turystycznej do zmieniających się potrzeb rynku turystycznego. Wiadomo. MEGACA(NN|K| ROZWOJU 2.2. że potrzeby uprawiania turystyki mogą zostać vrzeczywistnione pod warunkiem występowania kolejnego układu czynnik w. rozw Z grupy czynnik w ekonomicznych wpływających korzystnie j turystyki wymienia się: na r r l l przyrost dochod w realnych ludności. Stwarza to potrzebę wprowadzania marketingu do gospodarki 106 r wnowagi. korzystną koniunkturę.. stymulujących lub ograniczających jej rozw6j. Wreszcie można dokonać ich podziału na ekonomiczne i pozaekonomiczne. r07 . lepszy podział dochod w.rs. Układ ten wypełniają dobra i usługi turystyczne twotzące podaż turystyczną. W konsekwencji klasyfikacja czynnik w i ich ranga mogą być dyskusyjne' o czym świadczy literatura przedmiotu' Można jednak wskazać na pośredniokształtują rozw j turyStyki. że w wyniku rozwoju społeczno-gospodarczego i związanego z nim wzrostu zamożnościspołecze stwa następuje przewartościowanie potrzeb. dzielić na rlbiektywne i subiektywne. promocja i ceny). wych zjawisk rynkowych. Mozna je też dzielić llil popytowe. gdyż wyznaczająpowstanie popytu na dobra i usługi. obejmującej kompozycj ę cztetcch zmiennych (produkt. Motywacje bywają r znorodne i często nieuświadamiane. wręcz niższego rzędu.r Cywilizacja przemysłowa niesie daleko posuniętą specjalizację pra_ cy. Wskutek tego powstaje sytuacja . pozwalające na odzyskanie rystycznej.

s. sytuacja polityczna. zatrudnienie (turystyka tworzy miejsca pracy). Istnieje ścisły związek między sytuacją gospodarczą kraju a rozwo_ jem turystyki. pluralistyczne i techniczne. Innym przykładem związku turystyki i gospodarki jest spadek liczby turyst w odwiedzających kraje o słabej pozycji walut tych parstw.ZdaniemC. np. Powszechnie uważa się.łczesnej turystyki. wykształcone. Społeczeristwo wydajne wspiera wzrost gorpod-. zamtożenie zatrudnienia i płac. Stąd wniosek. elastyczność po_ pytu w odniesieniu do turystyki krajowej jest wyraźnie niższa. kt rego uwarstwienie w coraz większym stopniuopiera się na zaradności gospodarczej. Staje się on widoczny przy por wnaniach PKB. że powstanie dzisiejszego porządku społecznego było jedną z najwazniejszych przesłanek rozwoju wsp łczesnej turystyki. . spadek tempa wzrostu gospodarczego. wzrost PKB. Taki porządek społeczny nie sprzyjał znaczniejszemu rozwojowi turystyki. 1ż ten *ołit porządku spolecznego zostanie wprowadzony w życie w Polsce. wzrost inwestycji. Stan trzeci uzyskał pewne przywileje. W okresach koniunktury wydatki na turystykę rosną' szybciej niż PKB.lamze- C. anie gromadzić. Kaspar. takie jak w"rositochod w realnych ludności. W krajach o dfugich tradycjach i roza Żagadnienieto om wiono obszernie w rozdziale 4. Przyjęto demokrację jako formę par{stwowości i społeczną gospodarkę rynkową jako formi ustroju gospodarczego. spadek popytu wewnętrznego. czYNNlKl sPoŁEczNE Opr cz czynnik w ekonomicznych na rozw j wsp . Kaspara2. warunki klimatyczne. niestabilna sytuacja walutowa. trakto_ wanego jako wskaźnik sprawności ekonomicznej gospodarki. Społecze stwo konsumpcyjne troszczy się o to' aby doch d skonsumować. Należy mieć nadzieję.są nieodłączną cechą społecźer{stwa dobrobytu. motywacje podr ży. niekorzystna koniunktura. Społeczerstwo stanowe wiek w średnich było statyczne i miało liczne przywileje. kt re w ujęciu og lnym odnosi się do wpływu na: r r r r r r : bilans płatniczy pa stwa (turystyka ma w nim sw j udział). likwidacja nadgodzin. W demokracji jako formie pa stwowości i w społecznej go- r r r r kryzys ekonomiczny. Twoizy się splłeczeristwo klasowe."y. ze istotne zniczeniedla kształtowania się turystyki masowej ma porządek społeczny. Specjaliści uważają. wyr wnywanie r żnic w rozwoju regionalnym (turystyka może pom c w rozwoju region w uboższych). co prowadzi do wzrostu PKB. Po licznych zmianach struktura_społecze stwa zachodniego uzyskała dzisiejszy kształt. . 108 109 .Z kolei czynnikami na rozw j turystyki ekonomicznymi wpływającymi niekorzystnie są: 2. samodzielność gospodarczą kraj w o rozwiniętych funkcjach tury_ stycznych. mobilne.2. 3 spodarce rynkowej jako formie porządku gospodarcżego rozw j turystyki uzasadnia się motywacjami społecznymi. a w konsekwencji rosnące bezrobocie. Kaspara uważa słusznie. Jednocześnie warto pamiętać o oddziaływaniu turystyki na inne sektory gospodarki narodowej3.wpływają też czynnikjleżące w pozaekonomiczĘ sferze aktywnościludzkiej. Dotyczy to w większym stopniu turystyki zagtanicznej niz krajowej.2. Można to uzasadnić następująco: czynniki ekonomiczne sprzyjające turystyce.lafi)ue. budzety par stwa i region w (urystyka generuje podatki). wydajne. z wydatkami na turystykę. ale nie są ujęte w PKB. że e|astycznośćta odzwierciedla jednocześnie liczne czynniki. W społeczerstwL wykształconym i mobilnym prowadzi to do zwiększonego popytu na wyjazdy turyStyczne. jw. że turystykę zagraliczną charakteryzuje wysoka elastyczność. W literaturze przedmiotus dzisiejszy porządek społeczny w Europie Zachodniej opisuje się jako społecze stwo dobrobytu i czasu wolnego oraz społecze stwo konsumpcyjne. kt re wpływają na kształtowanio się turystyki. C. Dopiero liberalizacjaw wiekach xvn i iIx ooprowadziła do rozluźnienia tej sztywnej struktury w Europie Zachod'niej.. Jednocześnienie powinno ujśćuwadze czytelnika oddziaływanie turystyki na otoczenie społeczne. 2g-3g. Die Tburismuslehre im Grundriss.

7 tez wpływ postęp w zakresie techniki hotelowej. polityka przestrzenna powinna ograniczać ilościowo-jakościowy spadek przestrzeni nadającej się do rekreacji. tunele. Dzięki temu kazda W układzie turystyka-technika na uwagę zasługuje technika zwiąi zakwaterowaniem. autostrady). poziomu dobrobytu i wykorzystania czasu wolnego do dopuszczalnego obciążenia środowiska. znizki). CZYNNIKI EKOLOGICZNE Powszechnie wiadomo. np. że turystyka spełnia funkcję Wsp łczesna turystyka jest r wniez kształtowana w Znacznym Stop- polityczną pośrednio lub bezpośrednio. atakże w zwiększeniu komfortu i zdolnościprzewozowej środkw transportu. CZYNNIKI POLITYCZNE niu przez czynniki polityczne. Należy r wnieŻ podkreślić.2. politykę dotyczącą środk w transportu. nabywanie ziemi przez obcokrajowc w. że przez obciązenie środowiskarozumie się a szczeg lnie pogorszenie warunk w 111 r10 . gdzie r żne ulepszenia techniczne zmieniają istotnie spos b obsługi gości. Występuje r wnież ważny związek między turystyką a polityką socjalną pa stwa. Celem tej polityki jest -Ma ona r wnież zapobiec ujemnym wpły_ naturalnego dla turystyki.że zależnośćturystyki od środowiska naturalnego jest duzo większa niż innych gałęzi gospodarki.2. CZYNNIKI TECHNICZNE zana Z transportem 2. ment staje się jednym w 2. rniejscowośćturystyczna jest w zasięgu turySty. sama też stanowi impuls do formułowania polityki7. Przykładem możebyć rozbudowa szlak w komunikacyjnych w bardzo trudnych warunkach terenowych (np. Widoczne jest to gł wnie w dużych hotelach.4. Na przykład na wzrost popytu turyStycznego wpływają: korzystniej sze ustawodawstwo socj alne. nauka i sztuka. Zniszczenie laajobrazu prędzej czy p źniej prowadzi do załamania się turystyki. IJwaŻa się. w ten spos 'b polityka kulturalna z wużniejszych czynnik 'w polityki turystycznej par{stwa i regionu.3. ze kształtowanie się turystyki zależy od atrakcyjności środowiska. autostrady).jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. Polityka transportowa ma wpływ na turystykę przez: cie wywiera duży wpływ na kształtowanie się turystyki.5. politykę taryfową (np. dziedzictuta kulturowego. kt re nie jest przeciez wielkością stałą. Przejawia się to zwłaszcza we wzroście stopnia bezpieczeristwa środkw transportu. regulacj e prawne długościczasu pracy i urlopu oraz redysĘbucja dochod w (fundusz socjalny). pkt Ż. takimi jak religia. dlatego naleŻy dbać o dostosowanie rozwoju lechniki. poprawie regularności funkcjonowania publicznych środkw lokomocji. Trzeba przy tym podkreślić. oto kilka przykład w. Jej zadaniem jest zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie eleProblem ten om wiono szerzej w rozdziale 6. turystyka masowa oddziałuje na otoczenie techniczne i bywa wyzwaniem dla techniki.że ukształtowana w XX w. Problem ten om wiono szerzej w rozdziale 6 i w rozdztal'e 2. 7 Warto przypomnieć. W niekt rych krajach nastawionych na turyst w władze podejmują środkizaradcze wspierające kulturową odrębnośći utrudniające pewne działania. szybkości i wydajności tych środkw. Na rozw j turystyki ma 2. wom turystyki na środowisko. Istotny wpływ na rozw j turystyki ma polityka transportowa pa stwa' oddziaływanie to jest wzajemne. W świetlezaobserwowanej w ostatnich latach wysokiej dynamiki rozwoju turystyki kulturalnej nabiera znaczenia r wnież polityka kultu_ ralna. zrnianę warunk w naturalnych.3. Ze względu na rosnące zapotrzebowanie na wypoczynek. Postęp techniczny w transpor_ : r r politykę dotyczącąszlak w komunikacyjnych (np. Trzeba ograniczać skutki działalnościludzkiej i za_ pewnić odnawialność zasob w przyrody. Polityka przestrzenna i turystyka także oddziałują na siebie znacząjak wiadomo Zapewnienie środowiska co. odnosi się to r wnież do kraj w wchodzących na drogę rozwoju dzięki turystyce. gospodarki. Ujawnia ona także zwiry'ki.r winiętych funkcjach turyStycznych wpływ ten jest widoczny w postaci zmian struktury społecznej.2. Nie można też przeoczyć nie' bezpieczeristwa spłycenia kultury własnej i dopasowywania jej do kul_ tur obcych6.

Postęp naukowo-techniczny wiąze się z wieloma wyzwaniami. Na skutek tych dwukierunkowych dziala następowało wydzielanie zasob w czasu uwolnionego od pracy zawodowej. Warto przypomnieć. czYN N lKl PoPYToWo_ I UNIWERSALNE 2. co op źnia wejście rnlodzieŻy na rynek pracy. Natomiast obciĘenia ilościowe sprowadzają się do wykorzystania obszar w wartościowychdla turystyki na inne cele.r Rozumne planowanie przestrzenne oraz stabilne plany zagospodarowania miejscowości turystycznych mogą wzmocnić ochronę środowiska naturalnego i społecznego. CZAS WOLNY OD PoD^ŻowE PMCY Jednym z istotnych czynnik w kształtujących rozw j turystyki jest czas wolny od pracy. nie_ odwracalnym. Niezbędna jest r wnowaga w tej relacji. W uWadzie rocznym skracanie czasu pracy przebiega przez ustanawianie. a następ- ści. Zależności może zilustrować układ element w te 113 II2 .czas poza pracązawodową'' do czasu pracy zawodowej określa w jakiś spos b stopier uwolnienia się człowieka od i ogłaszanie dni świątecznych' Wreszcie w układzie ustawowych. Rozw j cywilizacji przynosi też człowiekowi r żnorodne korzy- pcwnienia rozwoju produkcji. Dlatego lcż obiektywną koniecznością staje się właściwewykorzystanie czasu poza pracą zawodową. przypadkowe zasiedlenia oraz poszatkowanie krajobrazu. z przeznaczeniem na troskę o zdrowie ftzyczne i psychiczne człowieka. stresy psychiczne przekłaczające granicę progową. z drugiej zaśracjonalnośćwykorzystania czasu poza pracą zawodową determinuje zakres i tempo przemian w rozwoju sił wytw rczych. Wzajemne powią4anie środowiskanaturalnego i turystyki jest więc wyraźne. że w układzie czas pracy zawodowej_-czas poza pracą zawodową mieścisię szeroki Zestaw czynnik w natury społeczno-ekonomicznej. wolnych sob t. Biorąc pod uwagę fakt. W uWadzie tygodniowym obserwuje się nowe zagospodarowanie czasu pracy przez wprowadzanie np.3 . rnodyfikuje model konsumpcji' ukazuje atrakcyjne możliwości wykorzystania czasu poza pracą zawodową. że rozmiar! czasu społecznie niezbędnego do wytwarzania określonych d br i usług systematycznie się zmniejszały. Chodzi tu gł wnie o stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych. kullury pracy i og lnej wiedzy o otaczającym świecie. a następnie wzrost jego rozmiar w. jasne jest. zwierząt i roślinpod względem ilościowym oraz jakościowym. Tendencja do skracania czasu pracy zawodowej była r 'wnież wynikiem dĘe(t pracownik w do ustalenia czasu pracy na pozio_ mie społecznie racjonalnym. Jednocześnie pojawiają się nowe problellly zwiryane z tempem przemian cywilizacyjnych. życia ludzi. iz skracanie czasu pracy odbywa się trzema sposobami. ludności. prowadzące do jego fak tycznego zniszczenia. W zwipku z tym pojawiła się społeczna potrzeba racjonalnego wykorzystania stale zwiększających się rozmiar w czasu poza pracą zawodową. W miarę rozwoju sił wytw rczych oraz postępu techniczno-organizucyjnego wzrasta wydajnośćpracy. Przemęczenie. og lnie można powiedzieć. Spełnienie tych wytnagari nakazuje racjonalizację wykorzystania czasu poza pracą zawotlową. U podstaw racjonal_ nego wykorzystania czasv poza pracą zawodową lezy k'ilrka przyczyn natury społeczno-ekonomicznej. hałas. hałas i zatrucie środowiska stanowią niebezpiecze stw a zagrażające zdrowiu. płatnych urlop w og lnym następuje wypoczynkowych pracy zawodowej.między innymi umożliwia wzrost siły nabywczej nie wydfuzanie skracanie czasu pracy przez obniżanie wieku emerytalnego oraz wydłużanie czasll nauczania i w efekcie zwiększanie czaslprzygotowania do zawodu.3. Maleje więc czas niezbędny do za- 2. Stosunek r żnych zajęć i czynności wykonywanych przez pracownik w w obrębie agregatu .. Niemałe znaczenie ma wydłuzanie się średniejtrwania życia ludzkiego. Wysoka świadomość ekologiczna społecze stwa ograni_ cza pole manewru ludziom odpowiadającym za sprawy rozwoju tury_ styki. iż może ona mieć znaczący wpływ na środo_ wisko. w d i ziemi. Rozw j sił wytw rczych sprawił. Z jednej sffony dynamika wsp łczesnych proces w rozwojowych prowadzi do zmian na korzyśćczasu wolnego. że turystyka jest zjawiskiem masowym.1. Najważniejsze obciążenia jakościowe rzutu1ące na rozw j turystyki to: zanieczyszczenie powietrza.

konsumpcja i iozw j kulturalny. jakie ten czas wypełniają. Trudno dziś'oln"go stwierdzić.u i usługi turystyczne. czynnościi zajęcia związanebezpośrednioz prowadzeniem gospodarstwa domowego' czas poświęcony na doskonalenie zawodowe i czas poświęcony na zaspokajanie elementarnych potrzeb biologicznych organizmu. Innymi słowy.czas wolny czasem od korica II wojny światowej az do ko ca lat 50.. Układ ten wypełniają: czas poświęcony pracy w godzinach nadliczbowych. rozwijanie zainteresowa własnych i rozrywkę. na konsumpcji"). jakie kon_ gnoz komputeryzacja i robotyzacja pociągną za sobą tak wielki wzrost wydajnościpracy. i 70. że albo spowoduje to masowe bezrobocie. czyli potrzeb turystycznych w lronsumpcję aou' i usiug turystycznych.. i 90. suchodorskt. Czas wolny jest to czas poza ptacą zawodową. wydawnictwo Interpress. Trudno powiedzieć. pracy. B.mieć''. takie jak: reprodukcja sił człowieka. Ludzie poświęcają ten czas na tworzenie wartości niematerialnych. to faza spędzania czasu wolnego z myś|ąorozwoju kulturalnym. że zapowiada się zasadnicza zmiana w tym zakresie.3. warunki ekonomiczne jednostki są środkiem przekształcania popytu potencjalnego w popyt Zrealizowany. WedĘ wszelkich pro- czasu wolnegos.2. s. . Lata 60. to nastawienie na konsumpcję (. opaschowski. probreme im Umgang mit der Freizeit. Cywilizacja czasu wolnego w warunkach postępu naukowo_technicznego może zmierzać w dw ch kierunkach. uczestniczenie w zdobyczach wsp łczesnej cywilizacji. W tym kontekście dużego znaczenia nabiera kategoria czasu wolnego. cywilizacja stoi przed wybo""u. Jeślisię zaloży. - . że jest to częśćczasu poza pracą zawodową. przewazało nasta- kt rej wyrasta wszystko. na życie towarzyskie . Jedno jest pewne: czas wolny uzyskiwany ptzez czlowieka dzięki p:rzemianom naukowo-technicznym powinien być wypełniony troską olego duchowy i moralny rozw j. Pojęcie czasu wolnego jest r znie określane. przyjemności i rozwoju osobowości człowieka. Hamburg r9g0. kt rą człowiek może kojarzyć z działaruem lub bezczynnością. 369. Na świeciedokonują się głębokie przemiany w technologii produkcji. W miarę rozwoju czasu wolnego zauwaŻa się powstawanie typu cywilizacji. optymistyczny. Innymi słowy. drugim pogor za dobrami materialnymi. Powsta_ nie więc potrzeba gruntownej reorganizacji życia społecznego i kulturalnego. slŁA NABYwczA LUDNoścl Kolejnym czynnikiem rozwoju turystyki jest siła nabywcza ludno_ ści. Dzieje kultury polskiej.e H. wykorzystywana w celach wypoczynku. 8 Obserwacja tendencji rozwojowych czasu wolnego prowadzi do wniosku. warszawa 19g9. czas poświęcony na dojazdy do pracy i z pracy oraz do miejsc nauki. Najczęściej charakteryzuje się je ilościowo przez rodzaj czynności. Wymienione fynkcje są odnoszone do trzech faz wykorzystywania Lata 80. że czas pozapracązawodową wydłuża się w miarę rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. pozostający do swobodnego i bezinteresownego oraz zgodnego z zarrtiłowaniami człowieka wykorzystania na wypoczynek. tym cZaS ten jest dłuższy. o tyle siła nabywcza ludnościjesi iuiiy^ czynnikiem popytu zrealizowanego. Wreszcie częściąskładową czasu poza pracą zawodową jest czas wolny. Im kraj jest bardziej rozwinięty. to czas poza pracą zawodową przestanie być marginesem życia ludzkiego i stanie się jego dominantą. . Jednym jest humaniStyczny.. wienie na wypoczynek mający na celu odtworzenie sił człowieka. iż realny jest wariant drugi. albo przyczyni się do dalszego. sekwencje spowodują one nie tylko w dziedzinie samej organizacji . zaangażowanie społeczne w swoim otoczeniu i tvt rczą samorealizację..być'' albo .u jednoznacznie rem modelu . Można też wskazać na trzy indywidualne funkcje czasu wolnego. 2. 7-g. czym jesteśmy''g. |ecz także w zyciu społecznym w og le. przyjmując. Ma on zapewnić bezpośrednią satysfakcję. T14 s.rczasu poza pracą zawodową.Kultura jesi podstawą. tw rczy rozw j człowieka. w kt Ę aktywnośćczłowieka przesuwa się w kierunku działar określanych przez własny model stylu zycia. bardzo istotnego skr cenia czasu pracy. og lnie można powiedzieć.o ile czas wolny od pracy wywołuje potencjalny popyt nu dob. Nasuwa się tu refleksja do_ tycząca przyszłościtej kategorii czasu. w kt rym kierunku będzie ewoluować cywilizacja czasu wolnego.

ani okresowe regresy nio zahamowały postępu urbanizacji. nr 3. tym jest wyżej zurbanizowany. Niemałą rolę odgrywa też reklama. przechod ząc od społecze stwa tradycjonalistycznego do społecze stwa opartego na cywilizacji technicznej. Miasto zostało bez mała powszechniÓ uznane za najwyższą formę organizacji wsp łżycia ludzkiego. a także rozwoju sektora usług. Warto zauważyć. J. U rbanizacj a społeczna polega na przyswoj eniu ptzez przybysz w ze wsi. że J. że wszystkie wymienione płaszczyzny przejawiania się urbanizacj i wykazuj ą w sp łza|eżności procesami makrospołecznymi. natomiast oddziaływanie turystyki na przebieg proce_ su urbanizacji będzie naświetlone w rozdziale 6. Ptzy jmując.stano- Urbanizacja techniczna. ze z punktu widzenia rozwoju turystyki wydatki na konsumpcję turystyczną powinny być uprzywilejowane w budżetach gospodarstw domowych. Zi łkowski. rozumianego jako ciągła rozbudowa przemy' słu. będąca zespołem proces w technicznych i ekonomicznych. oznaczająca bezpośrednio wzrost poza- cej skupiska miejskie. wiąca istotną przesłankę wzrostu popytu turystyczneg o.też przestrzenną' jest r wnoznaczna Z rozpowszechnianiem się miejskich system w infrastruktury a także zabudowy miejskiej. l0 tv II7 . jako zjawisko społeczne. Przez pojęcie urbanizacji należy rozumieć proces kulturowy uno' wocześniający społecze stwo. chodu narodowego na jednego mieszkarica.3.. co się skr towo określa jako miejski styl zycia. Można postawić tezę. URBANIZACJA Między turystyką a urbanizacją istnieje ścisly zvłiązek. Im kraj jest bardziej uprzemysłowiony.Studia Socjologiczne" 1965. Zi łkowski1o uważa. polityczne i kulturowe. że ani głosy r żnego rodzaju katastrofist w. Urbanizacja społeczna powoduje r wnież rozprzestrzenianie się miejskiego stylu życia poza miasto. Termin . związany Z proce' sem uprzemysłowienia.rW miarę wzrostu funduszu ekonomiczna jednostki i jednocześnie spożycia poprawia się sytuacja potencjalne warunki wzrostu wydatk w na turystykę. kt rym tow aruy sząistotne przemiany społeczne. technicznej i społecznej.umiastowienia'' całego społecze stwa. przy czym wyznaczniki te są zmienne.. z Urbanizacj a ekonomiczn a. og lnie można powiedzieć. Społe' 116 rolniczych źr deł utrzymania ludności. Proces ten.urbanizacja'' jest. że turystyka jest funkcją urbanizacji.umiejętności i cech osobowości' czyli tego. Przyjmuje się. W wyniku urbanizacji ma miejsce zmiana struktury społeczno-zawodowej ludności.jest konsekwencją gł wnie uprzemysłowienia. co prowadzi do .3. poświęconymfunk' cjom wsp łczesnej turystyki. tym większa jest aktywnośćtury_ styczna mieszkaric w. Jednocześnie wśrd wielu czynnik w wsp łczesnej urbani_ zacji ważnąrolę odgrywa właśnieturystyka. W tym miejscu zostanie om wiony wpływ procesu urbanizacji na rozw 1turystyki. Im kłaj czy region jest bardziej zurbanizowany. demograficznej. Trzeba podkreślić. historycznie biorąc. Urbanizącja demograficzną oznacza ptzemieszczanie się ludności i stały wzrost odsetka ludności zamieszkałej w miastach. Miejsce i rola procesu urbanizacji w pr7eobrażeniach społecznych Polsce Ludowej. ze siła nabywcza ludności zależy od wielkoścido- czeristwo zmienla się. Wpływ na to wy_ wierają też normy społeczno-kulturowe turysty. iż procesowi asymilacji podlegają nie tylko imigranci ze wsi. nie' odłącznie towarzyszył rozwojowi sił wytw rczych. To z kolei zależy od atrakcyjno_ ścikorzyści uzyskiwanych z tytułu tych wydatk w. nawyki do iprzynależność grup społeczno-zawodowych oraz doświadczenie. Ten punkt widzenia jest rozpowszechniony wśrd demograf w oraz socjolog w i łączy się z miarą urbanizacji na podstawie liczby ludnościzamieszkują- ze skupisk osadniczych uznanych za wiejskie do skupisk miejskich 2. postawy.miejskich'' wartości. Urbanizacją ekonomiczna polega na stałym zwiększaniu się liczby ludnościzatrudnionej w zawodach nierolniczych w stosunku do ludnościwykonującej zajęcia rolnicze.. Z punktu widzenia poszukiwa związk w urbanizacji z turystyką można stwierdzić.. Między wielkościądochod w ludnościdanego kraju czy regionu a jej udziałem w ru_ chu turystycznym jest związek korelacyjny ścisłyi dodatni. Potwierdziły to liczne badania naukowe. Historia wykazuje.że przedstawiony podział urbanizacji jest umow_ ny i że wszystkie te płaszczyzny wzajemnie się przenikają. że urbanizacja jako proces nieodwracalny izłożonyprzejawia się w czterech płaszczyznach: ekonomicznej. nazywu:r. .

Deutschland" 1995. Nowy Jork (16. Jest to spostrzeżenie o tyle istotne. obej muj ącą urządzenia i instytu cje zvł iązane z oświatą. to ma ona bezpośredni związek z masowym wsp łcześnieruchem turystycznym i pośredni z rozwojem sfery jego obsługi. Występuje r wnież ścisła wsp łzależność między poziomem wykształcenia a uczestnictwem w ruchu turystycznym. niezależnie od tego. Tokio (10. kt rym mają słuzyć urządzenia.Ż mln).1 mln). S o Paulo (Ż3. energetyce. Miasta-giganty: metropolie czy molochy?. rJ. co wynika zar wno z charakteru urządze(t.Typowymi tego przykładami mogą być: radio i telewizja.1 mln)' Kalkuta (15. sieć 5 największych miast światatworzyły: Meksyk (Ż4. że już teraz istnieje na świecie 20 miast. zdrowiem. sieć 5 największych miast światapod względem liczby mieszka c w tworzyły: Nowy Jork (I4.7 mln). słuzbami społecznymi. infrastrukturę społeczną. systemy melioracyjne i irygacyjne. iż w miarę zmniejszania się udziału zatrudnienia w rolnictwie i leśnictwie zwiększa się liczba przesłanek rozwoju turystyki. Na przykJad' w 1960 r. przy czym połowa z nich mieszkała w mia_ Ważnym czynnikiem determinującym rozw j turystyki jest dyna_ miczny wzrost liczby ludności miejskiej.4 m7n).. Z tego punk_ tu widzenia sytuacja kształĘe się korzystnie dla turystyki. ochrona zdrowia oraz administracja. s. a także z szeroko pojętą administracją publiczną. Blizsza charakterystyka tych kategorii daje podstawy Rozw j infrastruktury i zabudowy miejskiej jest wyrazem urbaniza- do skojarzer wsp łzalezności urbanizacji technicznej oraz turystyki. 36-37. Kazdego roku ze wsi do miasta emigruje 20 mln os b. Londyn (10. Zależność jest widoczna przy kompleksowym spojrzeniu na bezpośredta nie i pośrednie uwarunkowania rozwoju wsp łczesnej turystyki.gazownictwie. kulturą. Szanghaj (10.6 mln). W strukturze ludności miej skiej najatrakcyjniej sza turystycznie j est grupa ludnościzamieszkującej duze ośrodki miejskie. Natomiast w 2000 r.jak i powiązar z technikąoraz z organizacją świadczonych usług. obejmującą podstawowe lrządzenia stoSowane w transporci e. w ostatecznym rachunku spełniają funkcje służebne. f I19 . a więc na popyt turystyczny. Tokio (21. Mozna więc powiedzieć. mieszkaric w). czy słuzą produkcji czy konsumpcji. Wyrazem przestrzennej koncentracji ludności miejskiej w świecie jest powstanie i rozw j aglomeracji miejskich. cji technicznej. od prawie dwustu lat obserwuje się bowiem stałe i występujące coraz silniej w skali światowej zjawisko migracji ludności wiejskiej do miast.. wydanie specjalne. karic wll. lączności. nauką. infrastrukturę cechuje znaczne zr żnicowartie funkcji. z kt rych kuŻde ticzy ponad 8 mln miesz_ 118 Jak widać. na całym świeciena 100 os b tylko 29 Żyło w dużym mieście (ponad 100 tys. że ludnośćmiejska jest znacznie aktywniejsza tvrystycznie od ludnościwiejskiej. można chyba śmiałopowiedzieć. W roku 2000 liczba ludności wynosiła 6'3 mld os b. Szybki rozutij gospodarczy był przyczyną wyjątkowo dużego wzrostu liczby ludności świataoraz Zmazem generatorem jej ruchliwości przestrzennej. na co wskazuje wzrost liczby ich mieszkar{c w. Wzrost kwalifikacji zawodowych i poziom og lnego wykształcenia oraz kultury wpływają pozytywnie na wzrost aktywności turystycznej społecze stwa. Jak wiadomo z literatury w strukturze ludnościuczestniczącej w ruchu turystycznym bardzo aktywną grupę stanowią dzieci i młodzież w wieku 10-18 lat.7 mln). Aktywne w tym względzie są też grupy w wieku: 18_24 i Ż5_34lat. infrastrukturę można podzielić na: r r miczne. a więc urbanizacji de_ mograficznej. obecnie jest ich już 45.r istnieje korelatywny związek między strukturą społeczno-zawodową ludności a stopniem aktywności turystycznej społecze stwa. kulturowe i ekologiczne uzasadnienie. Jeżeli chodzi o urbanizację demograficzną. infrastrukturę techniczną. W układzie czynnik w związanych ze stosunkami ludnościowymi i wpływających na rozw j turystyki warto jeszcze wskazać na strukturę ludnościwedług wieku i wykształcenia. iŻ wsp łczesna turystyka znajduje korzystne warunki rozwoju na gruncie sieci aglomeracji miejskich. wodociągi.3 mln). elektrociepłownictwie.7 mln)' Zagłębie Ruhry (8. Wszystkie wządzenia infrastrukturalne. społeczne. komunikacja pasażerska. Z punktu widzenia cel w ekonomiczno-społecznych. Albrecht. kulturą fizyczną i turystyką.7 mln). urządzenia gospodarki wodnej. drogownictwie. co ma ekonostach. Podczas gdy w 1950 r. odnosi się to gł wnie do kraj w wysoko rozwiniętych. Warto też dodać.

sprawia.r i demografic znej zwiększa się skala przestrzenna urządze(t infrastrukturalnych. Na gruncie nie zautsze planowej zabudowy miejskiej wsp łczesne miasto staje się miejscem anonimowego społecze stwa o coraz mniejszym po_ czuciu wsp lnoty i pozbawionym naturalnego środowiska. krajową i międzynarodową. Jest więc ważnym czynnikiem rozwoju wsp łczesnej turystyki. Przyroda jest dla niego r wnież źr dłem przeżyć intelektualnych. iż urbanizacja docelowo prowadzi do przemian w całym społecze stwie. społecznej kontroli zachowania się jednostki. cechująca się też pozbawionym charakteru standardowym bu_ downictwem osiedlowym i blokowym oraz często chaosem przestzen- Aktywny stosunek człowieka do przyrody jest warunkiem osiągania znorodnych korzyści. prowadzący do społecznych i kulturowych przemian w społecze stwach. materialnych warunk w jego egzystencji i jest obszernym polem jego celowej działatności. Dzięki pracy człowiek przekształca. niezbędne jest stałe dążenie do ochrony środowiska przy r odniczego. 2. Będzie to r wnież swoboda doboru pożądanego otoczenia oraz wreszcie wolnośćod ustawicznej. kt re wyzwalają w nim przeżycia duchowe (np. człowiek znajduje w przyrodzie liczne wartości. jego oddziaływania. Srodowisko przyrodnicze w corv mniejszym stopniu spełnia funkcje zdrowotne wobec wsp łczesnego człowieka. kt ra ponadto wzrostu uciążliwości bytowania ludności miejskiej zwiększa się pragnienie ucieczki od rzeczywistości i wymknięcia się z granic miasta na łono przyrody. w dostępnych mu granicach. Na aktywnośćturystyczną ludnościmiejskiej pobudzająco wpływa r wniez urbanizacja społeczna.W miarę Należy zauważyć. Proturystyczna postawa ludnościmiast ma swoje źr dło w stylu życia. że przyroda dostarcza człowiekowi niezbędnych. Postęp naukowo_techniczny stworzył wyjątkowo korzystne r cześniepozytywnym skutkom postępu naukowo-technicznego tow arzy szą niepokojące zjawiska związane z tempem przemian' Powszechnie się uważa. Cechą charakterystycznątej zabudowy jest wzrastający stopie jej zwartości i związana z tym gęstośćzaludnienia teren w miejskich oraz ciryła zmiana ich konfiguracji. Wiadomo. Tr jmiasta). Że wsp łczesna zabudowa miejska. regionalną. subregionalną. Jak juz wspomniano.3.in. a podstawową jego przesłanką jest swoboda odczuwana przez jednostkę osiadłą w mieściew stosunku do licznych ogranicze związanych z uczestnictwem w społecznościwiejskiej. że aby zmaksymalizować korzyści stymulujące rozw j turystyki. przejawem urbanizacji technicznej jest r wnież rozw j zabudowy miejskiej. SRODOWTSKO PRZYRODNTCZE Wypełnianie funkcji czasu wolnego jest w dużym stopniu umożliwione dzięki kontaktowi człowieka z przyrodą. Na zakoriczenie warto podkreślić. Można więc powiedzieć. Ztego punktu widzenia infrastrukturę można podzielić na: osiedlową. wymienić r żnorodność wyboru pracy Zawodowej. ogarnia ona r wniez zbiorowości ludzkie zamieszkałe poza miastem. ze do istnienia i rozwoju człowiekowi jest niezbędny stały zwiryek z przylegdjącą do niego cząskąświata zewnętrznego. iż w miarę rozwoju urbanizacji ekonomicznej og lnie można więc wyrazić pogląd. stanowi jednocześnie korzystny grunt dla powstawania potrzeb turystycznych i warunk w ich zaspokajania. tworzywo przyrody w r znego rodzaju dobra materialne. kiedy inspiruje dążenia poznawcze uczestnik w ruchu krajoznawczego. iz ludnośćmiast chętnie uprawia turystykę. Możnatu m. Stosunek ten przejawia się w trzech podstawowych formach' Uprawiając turyStykę. Można więc powiedzieć. Jedno- n0 . zespołu miast (np. estetyczne).|ecz pozostające w zasięgu nym. kt ra to kontrola ma miejsce w stosunkowo małym gronie wsp lnoty wiejskiej. dzielnicową. makroregionalną. Wreszcie stosunek człowieka do przyrody przejawia się w formie pracy produkcyjnej. Przedstawiony potr jny charakter działa człowieka w stosunku do przyrody prowadzi do wniosku.4. zapewnia uregulowany czas pracy oraz umozliwia planowanie sposobu spędzania czasu wolnego od zajęć zawodowych. ze wsp łczesna cywilizacja pośrednio wywarła destrukcyjny IŻ1 warunki do aktywizacji człowieka w wielu dziedzinach zycia. Miejski styl życia jest pojęciem niewymiernym. Złożyłosię na to wiele ptzyczyn. niezbędne do zaspokajania wielorakich potrzeb. że stymulatorem rozwoju turyStyki jest także urbanizacja wsi. Powszechnie wiadotno. ułatwiając tym samym rozw j turystyki. Ze proces urbanizacji.

6.3.5. Należy r wnieŹ podkreślićtozw j środk w ma- nia społecze stwa na ochronę środowiska przyrodniczego może być uczestnictwo w turystyce. |2 prq' Do podstawowych d br turystycznych sązaliczane dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej tworzone pośrednio z myśląoruchu turyStycznym. Sztuczne środkikonser_ wujące i inne. tereny g rskie. Nie pozostają też obojętne dla ftzycznego i psychicznego zdrowia człowieka. 2.1.. Warszawa 19'13' s. Środowisko przyrodnicze a zdrowie ludzkie.. oraz potrzebę ucieczki kompensacyjnej realizowanej przez turystykę. przeks ztałcający ch ją z ekonomiki producenta w ekonomikę konsumenta.ucieczĘ turyStyczną człowieka''' Powiązania między wsp łczesną cywl|izacją a turystyką są liczne. wraz ze wzrostem siły nabyw_ J. Aleksandrowicz. Kozielecki.. w d i gleby. Aleksandrowicz|z określa te negatywne skutki nych mianem . W przei zwiryanaz nim degradacja środo_' ciwnym razie postęp "y'iti'u.yj''y wiska obr cą się przeciw człowiekowi.6. W: ochrona rodnicze?o środowiska człowieka. odnoszącej się zar wno do sfery zawodowej. na kt re występuje popyt turystyczny. kt re się stały powszechnym dodatkiem do pożywienia. Należy także odnotować zjawisko og lnej ruchliwości jednostek. DOBM TURYSTYCZNE 2. hałas. przypomnieć konsekwencje rozwoju cywilizacji dla jednostki ludzkiej Wyrużają się one gł wnie we wzroście zarobk w. pragnącym utrzymać się przy życiu. kąpieliska. sPoŁEczNE KoNsEKwENcJE ROZWOJU CnMLl. 13 zob. 633. poprawiający og lny stan kulturalny społecze stw i kształĘący aktywny stosunek człowieka do otaczającego go świata.J. wreszcie ostatnią ze wsp łczesnych plag społecznarkotyki. Cywilizacja przemysłow a przechodzi wiele cykli. Dobra turystyczne w postaci produkt w pracy ludzkiej są wynikiem działalnościczłowieka ukierunkowanej wyłącznie na potrzeby turyStyczne albo nie związanej bezpośrednio z tymi potrzebami. Do czynnik w powodujących najgroźniejsze skutki spo' leczne zalicza się: zanieczyszczenie powietrza.zAC)| W układzie czynnik w rozwoju turystyki warto zwr cić uwagę na negatywne skutki wsp łczesnej cywilizacji i zwiry. o człowiekuwielowyniarowym. Kryterium podziału działalnościczłowieka na bezpośrednio związaną i pośredniozwiązaną z turystyką jest trudne do ścisłegoustalenia.3. Dzięki czej jednostki następuje modyfikacja modelu zycia. PWN. nie tworzone z myśląo turyście są w literaturzę dzielone na dobra podstawowe (nazywane tez idealnymi) i komplementarne.3. Do naturalnych d br turystycznych zalicza się miejsca o specyflcznym klimacie.degradotw rczych".dobro turystyczne" należy rozumieć dobro lub zesp ł d br danych przez natarg historię lub wytworzonych przez działalność ludzką.ane z nimi rozliczne motywacje wywołujące. rozwojowi transportu indywidualnego i zbiorowego zwiększają się możliwościpodr zowania. CHAMKTERY5TYKA DÓBR TURY5TYCZNYCH Przez pojęcie .. kt ry prowadzi do zwiększenia siły nabywczej jednostki i w efekcie do wzrostu standardu życia człowieka. jak i socjalnej oraz osobisĘ. środkiowadob jcze. Nasilają się one w miarę upływu czasu i obejmują coraz większe obszary środowiska przyrodniczego oraz Społecznego. Inną konsekwencją jest systematyczny wzrost rozmia_ r w czasu wolnego od pracy. miejsca lokalizacji źr del mineralnych itp. Wreszcie.. wybrzeże morskie.. Wazne miejsce zajmuje tu wzrost poziomu wykształcenia.r: wpływ na organizm człowieka i szansę jego regeneracji w kontakcie zprzyrodą. powstające w wyniku proces w technologicznych. Nadają one kierunek ruchowi turystycznemu oraz kształtują r23 I2Ż . 2. Istotnym środkiem uwrażliwie- sowego przekazu. warto w skr cie 13. kimi zmianami struktury wydatk w gospodarstw domowych. Dobra turystyczne. jw. s' 223 i nast. plaże. J. Konsekwencj e środowiskowe stanowią układ czynnik w wywołuj ących agresję we wsp łczesnym człowieku. W strukturze d br turystycznychwyr Żnia się dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej.. czyli dobra naturalne oraz produkty pracy ludzkiej. cechująca się głębo_ Zahamowanie proces w degradotw rczych środowiska przyrodni_ czego ijego rewaloryzacja stają się bezwzględnie konieczne.

Kolejnym elementem charakterystycznym dla podstawowych d br turystycznych (walor w turystycznych) są w alory hi story c zno'kulturalne. wymienia się. średnie temperatury powietrza. zbiorniki wodne. w kt rym żyją. Elementem wyjściowymw de- styczne. s. pokrywa śnieżna. obiekty sportowe.2.rjego strukturę czasowo-przestrzenną. Szczeg łową listę tych walor w tworząelementy: r r r r 1 r r ci na łowna). obiekty wsp łczesnego budownictwa gospodarczego. architektura. muzea. z punktu widzenia ich roli. Walory turystyczne określonego obszaru nie wyczerpują pojęcia d br turystycznych. a takŻe stanowią gł wną siłę finiowaniu tego terminu są określone cechy środowiskaprzyrodnicznego|a. szat} roślinnej(lasy.temperatura). Dobra podstawowe bowiem muszą być uzuJ. osobliwości geologiczne).3.29-30. kąpieliska. osiągnięcia określonych obszar w turystycznych w r żnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego mają istotne znaczenie dla ruchu turystycznego. klimat. Naturalne walory turystyczne występują praktycznie wszędzie. wypoczynkowe itp. litosfery (rzeźba terenu. Wśrd na_ turalnych dt br (walor w) turystycznych. średnia liczba dni słonecznych w roku. ptaki. ocena zasob w środowiska naturalne4o dla potrzeb turystyki (na przykładzie woj. ze światem minerał w. Atrakcyjnośćprzytodnicza może być r żnadla turyst w.walory turystyczne''. gł wnie Wajoznawczego. będące wynikiem osiągnięć wsp łczesnej cywilizacji. czyli komplementarnymi dobrami turystycznymi. ponieważ turyścimają odmienne upodobania. przy cią9ającą turyst w. składa się zesp ł wządze(t oraz instytucji stanowiący bazę materialną i organizacyjną rozwoju turystyki. Komplementarne dobra turystyczne tw orzą gł wnie materialno-organizacyjne warunki rozwoju usług turysty"'ny"t pełniane produktami pracy ludzkiej wytwarzanymi z myśląo turystach. las w i innych naturalnych teren w turystycznych. folklor. roślin. Na komplementarne dobra tury- 2. powierzchnia w d. wpoczynkowe i zdrowotne. Że dla wsp łczesnego człowieka dużą wartość mająnie tylko kontakty z innymi ludźmi i z kulturą. powietrza itp. dających turyściepełnię satysfakcji. warunkującymi wykorzystanie walor w turystycznych. stopieri zanieczyszczenia w d. Na przykład czyste powietrze i woda Sta_ ją się wsp łcześnie coraz rzadszym dobrem na rynku turyStycznym. Warszyriska. charakteru pracy i środowiska. a poza tym występuje tu czynnik sezonowości. potoki. ukształtowanie powierzchni i bogactwa naturalne. jak średnia ilośćopad w. plaże.6. Trzeba jednocześnie zauważyć.podstawowe dobra turystyczne'' odpowiada pojęciu . w kt rych jest małe natężenie ruchu turystycznego lub w og le on nie występuje. rozrywkowe. Można wskazać miejscowościo walorach turystycznych. nazywane też infrastrukturą turystyczną.. legendy i baśniezwiązane z danym obszatem. tj.zwierząt oraz z urokaminatury_. ze na skutek instrumentalnego stosunku człowieka do przyrody walor w tu'u'oby rystycznych ulegają redukcji. Dla niekt rych grup ludności zamieszkujących obszary mniej zurbanizowane interesującym celem podr ży mogą być wielki ośrodekmiejsko-przemysłowy. osobliwości flory). PODSTAWOWE DOBRA TURY5TYCZNE (wnlonv ruRysryczNE) ki Wyr żniają się nimi zabythistoryczne i kulturalne. choz r żnym natęzeniem. Wiadomo ź doi'iad. morza' źr dła mineralne). chronione gatunki fauny. kulturalnego itp. Termin'. atmosfery (akośćpowietrza.z priyrodą.""nia. jeziora. hydrosfery (rzeki. Stopier atrakcyjności składnik w środowiska jest względny. lecz takŻe związl<l. światazutierzęcego (ryby. PWN. krakowskiego). port morski i lotniczy oraz obiekty gospodarcze czy społeczno-kulturalne. źr dła w d mineralnych. Warszawa 1974. za|eżnie od ich wieku. la Podstawowe dobra turystyczne odgrywają szczeg lną rolę w realizacji wypoczynkowej funkcji czasu wolnego. Wartość turyStyczną środowiska przyrodniczego określajątakie mierniki. pokrywy glebowej (pustynie). gi125 IŻ4 . Ze względl na społeczne aspekty ruchu turystycznego należy wyr żnić jeszcze jeden element podstawowych d br turystycznych. zwierzy- krajobrazu naturalnego (konglomeraty wymienionych element w walor w turystycznych o wysokich wartościach estetycznych). kt ry określa możliwościwykorzystania przez ruch turystyczny pewnych walor w środowiska w określonych porach roku.

a także sieć uzbrojenia technicznego terenu. 13 i nast. interesujące obiekty przemysłowe. tetycznych. nowe miasta). wafto Zaprezentować ich og lną klasyfikację. sieć zakJad w gastronomicznych itp. miejsca kultu religijnego. poruszanie się po miejscowości i regionie turystycznym oraz przekazywanie wiadomości na odległość. należy wymienić utządzenia i instytucje 'twiązane z potrzebafii turyst w w zakresie transportu i łączności. telefonicznej. s. kulturalne i socjalne. Wspomniany autor zaa:waża. W grupie walor w wsp łczesnych zaśautor ten zwraca uwagę m. jak 2. dzieła architektury urbanistyki oraz techniki i ich zespoły. KOMPLEMENTARNE DOBM TURY5TYCZNE (l N rR. Te elementy infrastruktury turystycznej występująw r żnych formach organizacyjnych. z istoty komplementarności wynika konieczność wzajemnego uzupełniania się d br turystycznych w ich Zastosowaniu konsumpcyjnym. lotniska turyStyczne. drogowego. wyspecjalizowanych i wielobranżowych. np. Całą infrastrukturę turystyczną dzieli się na techniczną i społeczną. żeglu15 J' Kruczała. stanowiska archeologiczne i zbiory muzea]ne. informacja turystyczna itp. np. wybitne dzieła architek- tury miejskiej. ze infrastrukturę turystyczną danego obszaru IŻ6 . wyciągi narciarskie. kolejowego. specj alis ty czne urządzenia obiekt w uzdrowiskowych' sieć hotelową. Krak w 198 . dzieła tech-' niki komunikacyjnej. W strukturze potrzeb turystycznych bardzo istotne miejsce zajmują noclegi i wyzywienie. eksploatowanych przez sieć odpowiednich przedsiębiorstw transportowo-komunikacyjnych. g rskie koleje linowe.r zne gatunki zwierząL Niezbędna jest zatem dobrze przemyślanai konsekwentna ochrona naturalnych walor w turystycznych. jako walor w turyStycznych. krajobraz kulturowy o znacznych walorach esi wsp łczesne. urządzenia rozrywkowe. Można zatem powiewalor w turystycznych jest uwarunkodzieć. Przystępuj ąc do kr tkiej charakterystyki podstawowych element w infrastruktury turystycznej i paraturystycznej (og lnej) z punktu widzenia potrzeb turystycznych. Turystyka wpływa na nie jedynie dfugofalowo' powodując ich przemianę. szlaki turystyczne. kt rych istnienie nie zależy od rozwoju turystyki. Aby zaakcentować rolę tych walor w w rozwoju turystyki. nątakiŻe r Produkty pracy ludzkiej jako składnik walor w turystycznych stanowią ważnąmotywację turystyczną. Niekt re z nich. mogą zawierać w sobie zar wno elementy historyczne. W literaturze są one nazywano walorami turystycznymi środowiskaantropologicznego. jego podstawowe arządzenia admini- gę turystyczną. stanowiące podstawę rozwoju odpowiednich usług osobistych i naprawczych. Na układ infrastruktury turystycznej składa się r wnież sieć handlu uzupełnia infrastruktura og lna (paraturystyczna). Zaspokojenie tych potrzeb turystycznych zapewnia złożonyukład środk w transportu. zaspokajającego potłzeby turystyczne przed. Infrastruktura turyStyc zna vrzeczywistniająca te potrzeby obejmuje sieć zakład w orM urządzeil noclegowych i gastronomicznych. stanowiąca sumę element w. podr żą i w czasie podr zy oraz podczas pobytu na imprezie tlrystycznej. iż podział produkt w pracy ludzkiej. przedsiębiorstw hotelowo-gastronomicznych czy gastronomicznych. Z doświadczenia wiadomo. interesujące obiekty wsp łczesnej kultury (teaĘ' galerie.3. że instytucje i urządzenia infrastruktury kotnunikacyjnej umożliwiaj ą turyście dotarcie do walor w turystycznych. Przykładowo. na historyczne i wsp łczesne jest umowny. że społeczna użyteczność wana odpowiednimi rozmiarami i strukturą infrasruktury turystycznej danej miejscowościlub regionu.6. J. Podstawowe dobra turystyczne i infrastruktura turyStyczna są względem siebie komplementarne. lotniczego. wielkie centra handlowe i ośrodkirozrywkowe. 7łgospodarowanie turystyczne.in. obiekty Sportowe i wypoczynkowe. Do walor w historyc7nych za|icza on miejsca historyczne związane ze znaczącymi wydarzeniami i wybitnymi ludźmi. Znaczącym elementem omawianej infrastruktury są r żnorodne zakłady rzemieślnicze. poszukiwanychprzez turyst w.3. radiowej i telewizyjnej. oraz środk w łączności pocztowej. Należy podkreślić. można tu wymienić środki komunikacji danego obszaru turystycznego. Na infrastrukturę 'rpołecznq zaśskładają się biura turystyczne. l'Ż7 stracyjno-usługowe. Do infrastruktury technicznej za|icza się drogi. wielkie budowle wodne.jak np. AE. na wybitne dzieła gospodarcze (np. wystawy). detalicznego.łsrnu KTU RR TU RYsTYcZNA) Jak wiadomo. ulepszenie lub rozw j. Kruczałal5 dzieli je na historyczne i wsp łczesne.

punkt w informacji turystycznej. Na tym tle cenna jest wskaz wka dla paristw przekazana w dokumentach ze Światowej Konferencji Turystyki. iż dobra te stanowią podstawę funkcjonowania i rozwoju gospodarki tury' stycznej danej miejscowości. wprowadzić w Życie i promować strategię i programy sp jnych dziala . Inne przyczyny wiąŻą się z negatywnymi skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki. unowocześnia strukturę konsumpcj i.3.iu zytywnymi i negatywnymi konsekwencjami rozwoju wsp łczesnej turystyki.. Wśrd negatywnych skutk w rozwoju turystyki. Na podstawie zarysowanej problematyki komplementarnych d br turystycznych. Katowice 1995' 16 turystyki"l7. regionu turystycznego lub kraju. oddziałuje na rozw j infrastyczne. gospodarczego oraz politycznego. 82. poprzez podnoszenie narodowej świadomości turowej i ekologicznej"ls. W miarę wzrostu aktywności turystycznej ludności rozszerzała si| sfera zaspokajania jej potrzeb społecznych. re D. kt rego elementy stanowią wsp lne dziedzictwo ludzkości''l9. angłŻujących pa stwa w rozvł j tego Sektora. mających na celu zapewnienie r wnowagi pomiędzy rozwojem turystyki a ochroną środowiska. mentem og lnej polityki wsp łczesnego par stwa w r znych dziedzinach życia społecznego.WTO. Powszechnie wiadomo. Punktem wyjściado maksyma|izacji i stabilizacji korzyściztozwoturystyki dla kraju i regionu jest zapewnienie r wnowagi między po....rola turystyki w gospodarce narodowej będzie znacznie większa. Edgel. Pa stwo. Madrid 1983.. Jednakże ekonomiczne znaczenie turystyki nie może przesłaniać negatywnych skutk w społecznych i kulturowych. kultury. kąpieliska.łządy mogą dopilnować. w ramach swych funkcji wewnętrznych zainteresowane rozwojem fizycznym i duchowym społecze stwa oraz społecznie pożądanymi postawami jego Zagadniente polityki turystycznej jako elementu polityki gospodarczej pa stwa obszernie analizuje M. higieny. Tak więc korzyści ekonomiczne związane z tozwojem turystyki są jedną z gł wnych przyczyn' dla kt rych wiele par{stw angazuje się w jej rozw j. jak i w skali światowej.. Paristwa o rozwiniętych funkcjach turystycznych.] Dlatego paristwo powinno wspierać i promować rozut j turystyki. że . zat wno w skali poszczeg lnych kaj w.L.lamze. że stała się ona ważnym ele. Masowy charakter turystyki po II wojnie światowejsprawił. aktywizuje miejscowości i regiony turypracy. rozrywki. zdrowia oraz wychowania ftzycznego są zaspokajane przez od' powiednie urządzenia infrastrukturalne o bezpośrednim i pośrednim przeznaczeniu turystycznym. można tu wymienić plaże.7. jaka się odbyła pod auspicjami WTo w Manili w 1980 r.. zwraca się uwagę na skutki społeczne i ekologiczne. Van Nostrand Reinhold. New York 1990. że rozvł j turystyki wywołuje wiele pozytywnych zmian w gospodarce narodowej. International Tourism Policy. członk w. Przykładowo. obiekty sportowe i kulturalno-rozrywkowe. czyli infrastruktury turystycznej. r28 . plac wek urzędu celnego. W deklaracji z Manili stwierdza się. PoJĘclE lCELE PoLl TYK| TURY5TYCZNEJ Wśrd wielu czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki znajdujo się niewątpliwie polityka turystyczna pa stwal6. t1 The Frameworkof the State's Responsibilityforthe Management of Tourism. Na przykład ma wpływ na bilans płatniczy pa stwa..: . tl '.. aby programy turystyczne były zgodne z potrzebami lokalnej społecznej. sIłą rzeczy podejmowało się kształtowania polityki turystycznej. plac wki służby zdrowia oraz szlaki turystyczne. Ważnym elementem Ę infrastruktury jest też sieć przedsiębiorstw turystycznych.1. Plac wki te' w r żnych formach organizacyjnych. Augustyn w pracy: Rola paristwa w roTwoju gospodarki turystycz' nej w wybranych kĄach' AE.7. plac wek zapewniających bezpiecze(tstwo turyst w oraz plac wek przewodnictwa turystycznego. stwarza nowe możliwości struktury technicznej i społecznej. kul_ ludności. jakie niesie ze sobą rozw j 2. s. spełniają istotne funkcje w obsłudze ruchu turystycznego.powinny sformułować. [.3. wypoŻyczalni sprzętu turyStycznego. tworzy doch d narodowy i w dłuzszym okresie pomnaża majątek narodowy..Potrzeby turystyczne w zakresie wypoczynku. PoL|TYKA PAŃsTwA TURYSTYKI w DzlEDzlNlE 2. wolno powiedzieć.

Potwierdza to Deklaracja haska z 1989 r. Najczęściej występuje stosunek pozytywny.. Uwaga ta odnosi się gł wnie do działalnościpar{stwa w odniesieniu do turystyki zagranicznej. WTO-IPU' Hague 1989. dlającym odpowiedni wzrost turystyki wtaz zjej przejawami gospodar' czylti. Turystyka zagraniczna w swojej warstwie społecznej może stymulować porozumienie między narodami i zacieśniaćprzyjaź . z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. Wzed zdefiniowaniem tego terminu mozna poczynić pewne spostrzezenia. W konsekwencji często prowadzi to do zmiany stosunku neutralnego na pozytywny. Treśćtych skutk w przejawiasię rozmaicie. degradacja środowiska przyrodniczego czy spekulacja ziernią)' czyli dysfunkcji turystyki. społecznych i gospodarczych.. międzynarodowej polityczne znaczenie turystyki znajduje pełną akceptację. Sprawia to heterogeniczny charakter turystyki. Jeślisię weŹmie pod uwagę układ wartości 131 nach życia społeczno-gospodarczego i politycznego' Innymi słowy. Interwen' cyjne działania pa stwa stają się więc niezbędne. Skala tej reglamentacji może być oczywiście t żna. Występowanie samych przesłanek 20 The Hague Declaration onTourism. stwarzając dla jej rozwoju niezbędne preferencje w r żnych dziedzi- kształtowania polityki turystycznej paristwa nie przesądza jeszcze o jej paristwa. turystyki. W praktyce na og ł występują mieszane warianty stosunku paristwa do 130 . kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej W skali turystyki"2o. Panuje opinia. Kazdy konflikt na ich tle wymaga odpowiednich działart z prowadzeniu. czyli pozytywny stosunek do tego zjawiska. Pojęcie to ukształtowało się na określonympo' ziomie rozwoju społeczno-gospodarczego danego pa stwa. Kapitałochłonne nakłady na rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej otazrozw i gospodarki turystycznej na og ł przekraczają ekonomiczne możliwościĘ gospodarki. Wymienia się tu trzy typy stosunk w politycznych: prywatne. Parstwo podejmujo r wnież obowiązek tworzenia formalnych i organizacyjnych podstaw rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej. w kt rych paristwo wyraża tlynamiczny. iakie się zamierza osiągnąć.. jak i wyjazdowej. Uważając politykę turystyczną paristwa za stymulator rozwoju turystyki. zar wno przyjazdowej. a podsycana pokojem. zwŁaszcza zagranicznej. iŻ w praktyce decyzje dotyczące złożonejproblematyki turystycznej są wypadkową r żnych tendencji politycznych.r Wreszcie. a tym samym pokoju i odprężenia. Można teżwskazać wiele kraj w. Na przykład niedorozw j instytucji i urządze infrastruktury turystycznej czy w zg|ędy polityczne mogą być przy czynąreglamentacji w turystyce zagranicznej. aktywny. Należy tez odnotować występowanie neutralnego stosunku pa(tstwa do turystyki. następuje interwencja pa stwa w celu ograniczenia tych negatywnych zjawisk. wiąjąca się z przekraczaniem granic pa stwowych. Z wymienionych względ w mozna w praktyce zaobserwować r Żny stosunek pa stwa do turystyki. W tym kontekściezwtaca się też uwagę na turystykę jako źr dło określonychstosunk w politycznych. coraz większej społeczno-gos' Wraz z narastaniem świadomości par{stwo aktywizuje swoją działalnośćw sferzg podarczej roli turystyki obsługi ruchu turystycznego. Literatura przedmiotu wskazuje. Nalezy przy tym pamiętać. waŻną przyczyną zaangażowania par stwa w rozw j wsp łczesnej turystyki są skutki polityczne jej rozwoju.. Niezbędne jcst więc zdefiniowanie pojęcia polityki turystycznej . rządowe i prywatno_rządowe. Podr że międzynarodowe mogą być narzędziempa stwa do promocji stosun- k w danego kraju zagranicą. iż w przypadku występowania zagrozeri niesionych przez turystykę w sferze zycia społeczno-gospodarczego (np.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. odzwiercio. kt re są zamknięte dla turystyki albo w kt rych turyści są narazeni na określone niebezpiecze stwa. w tym r wnież turystycznej. W każdej poIityce. Dane par stwo prowadzi aktywną politykę turystyczną. iż pojęcie polityki turystycznej jest kategorią historyczną. społecznymi i politycznymi. [. usuwa jednocześniebariery na drodze jej rozwoju. w kt rej można ptzeczytać: . że pozytywny stosunek paristwa do turystyki może w określonych okolicznościach przybrać charakter częściowolub w pełni negatywny. ma się na myśli wyłącznie sytuacje. określasię przede wszystkim cele.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania tla tzecz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpie_ czeristwa. Doświad_ czenie uczy. w tym wariancie polityki turystycznej pa stwo. Na przykład turystyka międzynarodowa. siłą rzeczy angażuje paristwo do tworzenia regulacji prawnych tego zjawiska. stymulując rozw j turystyki.

Szeroko rozumiane potrzeby turystyczne sąUrzeczywistniane w sferze gospodarki turystycznej. kt rych nośnikiemmoże być turystyka. styczny'' 1998. zwiększenie wsp łpracy w dziedzinie turystyki międzynarodowej. iż w dą4eniu do osiągnięcia tego celu w centrum uwagi znajduje się człowiek.taki rozw j turystyki.. 139-140. 22 H. Zawistowska.. ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego. promowanie europejskiej tożsamości. przyjęcie koncepcji trwałego i zr żnicowanego rozwoju turystyki. rystycznej istotne znaczenie ma racjonalne wykorzystanie zasob w pracy i kapitału. Kaspar. to celem og lnym polityki turystycznej pa stwa o dynamicznym stosunku do turystyki jest optymalne zaspokojenie wzrastających potrzeb turystycznych społecze stwa. Cel og lny zawiera więc trzy ce_ le cząstkowe. Z punktu widzenia cel w polityki tu- r r zwiększenie możliwościkorzystania z turystyki przez Szersze warstwy społeczne. w ramach wydajnej i sprawnej infrastruktury turystycznej i przy nienaruszonym środowiskuprzyrodniczym. zwiększenie konkurencyjności oraz rentowości gospodarki turystycznej. Propozycje zawarte w wieloletnim programie wspomagania turystyki unijnej przedstawiają następuj ące priorytety : poprawę wiedzy o turystyce. Na przykład w szwajcarskiej koncepcji turystyki cel og lny polityki tury_ stycznej widzi się w . zwiększenie wydajności i konkurencyjności niemieckiej gospodarki turystycznej. W Austrii przyjętakoncepcja głosi. Rozwazając cele polityki turystycznej. tj. gł wne linie działania Unii Europej- r r zapewnienie ramowych'warunk w gospodarczych oraz społeczno-politycznych.. Die Tourismuslehre im Grundriss.s' 1Ż-l4' 13Ż r33 . gospodarką i środowiskiem przyrodniczym. Rząd Niemiec sformułował cele polityki turystycznej następująco: r a r r r t r r r tworzenie nowych miejsc pracy. tj. kt re uwidaczniają kierunki polityki turystycznej związane ze społecze stwem. występujących w tym sektorze gospodarki narodowej. wzrost liczby turyst w z paristw trzecich w wyniku promocji Europy jako regionu turystycznego. Wśrd licznych źr deł infbrmacji o polityce Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki na szczeg lną uwagę zasługują wyniki badar H.. podniesienie jakości w turystyce unijnej. Nalezy przy tym brać pod uwagę interesy ludności miejscowej''.: t wznimzwiryanych.zapewnieniu optymalnego zaspokojenia r żnorodnych potrzeb turystycznych ludnościze wszystkich warstw społecz_ nych. Trzeba dodać. Decyzje polityczne i podstawy prawne organ w unijnych określają jednoznacznie rolę turystyki w osiąganiu cel w strategicznych Unii Europejskiej. warto podać przykłady jej koncepcji w niekt rych krajach o rozwiniętej funkcji turystycznej2l. Wreszcie u podstaw polityki turystycznej paristwa należy widzieć poszanowanie stanu jakościowego środowiskaprzyrodniczego i społecznego. H. nr ŻI. Polityka Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki. r r l wspomaganie poprawy jakości produktu turystycznego. Zawistowska wyr żnia trzy skiej w dziedzinie turystyki. Jej zdaniem obserwuje się rosnącą dynamikę angażowania się Unii Europejskiej we wspieranie turystyki22.. poprawę prawnego i finansowego otoczenia turystyki.Ruch Tury- 2f C.. w sferze obsługi ruchu turysty. s.fhumanistycznych i ekonomicznych.. wymaganych do ciągłego rozwoju turystyki. iż podstawowym celem polityki turystycznej jest . Zawistowskiej.znego. rozw j region w słabiej rozwiniętych. jw. przyczynianie się do osiągnięcia ekonomicznej i socjalnej sp jności Unii.. og lnie celem narodowej polityki turystycznej jest dążenie do maksymalizacji korzyści z rozwoju turystyki i minimalizowanie kosz- Listę przykład w zagrarticznych ttzeba zan*nąć zarysowym ujęciem polityki turysĘcznej Unii Europejskiej. aby par stwo i wszyscy Austriacy zatrudnieni bezpośrednio lub pośrednio w gospodarce turystycznej osiągnęli możliwie największe korzyści''.

istotne w WźlfU[. w ujęciu dynamicznym powinna obejmować drozny System zarządzattia turystyką. W strategii rozwoju polskiej turystyki domi. W świetle poczynionych spostrzeże(l można podjąć pr bę określenia terminu . nuje cel ekonomiczny. Działalność parstwa w tych dziedzinach powinna stwarz. 14. Z kolei w polityce turystycznej paristwa muSZą zostać określono środkii metody osiągnięcia cel w oraz realizacji zada '.restruktury zacji i moder. nizacji gospodarki.. Termin ten tnożna ająć zwięź|ej: polityka turystyczna to świadome popieranie i kształtowanie turystyki przez r żnego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swoją działalnością to' co jest ważne dla turystyki. racjonalnym wykorzystaniu zasob w pracy i kapitału w sferze gospodarki turystycznej' Z poszanowaniem środowiska przyrodniczego. obecnie takie więzi tttulować ttcgo i możliwie pełne ekonomiczne jego usamodzielnienie mogą Sty- gtlspodarki turystycznej Środkiem prowadzenia polityki turystycznej par{stwa jest odpowiednio stymulująca rozwlj turystyki polityka podatkowa. sprzyjający pełnieniu jej funkcji. kształtowaniu optymalnych z punktu widzenia funkcji turystyki rozmiar w i struktury ruchu turystycznego. Możr na je z grubsza sprowadzić do kształtowania rozmiar w. kach polskich. 7 . z uwzględnieniem jej funkcji ir żnorodnych związk w z innymi sferami życia kraju. Układ tych uwarunkowa jest zr żnicowany. zatrudnienia. liberalna polityka paszportowa i wprowadzenie zasad rachunku ekonomicznego w sferze tzw. W dokumencie tym stwierdza się' iż gospodar. Ignorowanie tych zalcżnościstwarza barierę pełnego wykorzystania walor w turystycznych środowiskaprzyrodniczego. rozw j turystyki oraz stwarzać warunki do ścisłegopowiązallia gospodarki lokalnej z gospodarką turyStyczną.. czy. watyzacji tej gospodarki. Mogą się do tego przyczynić np. zastosowaniu praw ekonomicznych w sferze gospodarki turystycznej rtraz koordynowaniu rozwoju turystyki. rozwoju wsp 'ł. W określaniu tych zada niezbędna jest świadomość wzrastającego znaczenia rozmaitych funkcji wsp łczesnej turystyki. UKFiT Warszawa 1994.r. Rada Ministr w RP przyjęła hłożenia ro gospodarki turyStycznej. Mozna wyrazić nadzieję. oraz odbija się na gospodarce narodowej. R wnież autentycznośćsamorządu terytorial23 hłożeniaro1woju gospodarki turystycznej. Mało r widoczny jest cel o charakterze społecznym. stabl\izacja makroekonomiczna i ograniczenie bezrobocia23. politycznego i kulturalnego kraju. Jeślichodzi o polski punkt widzenia na cele polityki turystyczne} to 19 września 1994 r. zasob w pracy żywej i uprzedmiotowioltej. społecznie akceptowanoJ polityki turystycznej par stwa niezbędne jest określeniejej zadali. Można w tym go. turyStycznejbazy środowiskowej. kredytowa i nwestycyjn a. Można go roboczo zdefiniować następująco: jest to działalność polegająca na zaspokojeniu potrzeb turystycznych społecze stwa. struktury rzor czowo_przestrzennej i dynamiki rozwoju turystyki.polityka turystyczna''. komercjalizacji. na Samo sformułowanie polityki turystycznej pa stwa i tylko werbalne jej głoszenie nie przyniesie zamierzonych efekt w. ze podstawę prowadzenia aktywnej polityki turystycznej stanowi pełna świadomość rozlicznych i wzajemrlych związk w turystyki z r żnyrnt dziedzinami życia społecznego' gospodarczego. Konieczne jest tlparcie jej na bilansach potrzeb i środkw realizacji. Godnym uwagi sposobem osiągnięcia wytyczonych cel w jest też urynkowienie całej gospodarki turystycznej przy zachowaniu preferen. Wreszcie w sferze pozagospodarczej polityka turystyczna i zapewniać ochronę środowiska przyrodnicze- pa stwa 134 135 .ać warunki do przebiegu proces w reprodukcji rozszerzonej w sferze i ieszcze nie występują. cji w sferze polilyki społecznej dla uczestnictwa w ruchu turystycznym mlodzieży i niezalrlożnych grup ludności oraz odpowiedni zakres pry. s. Przyjęcie zasady pełnej swobody ruchu turyStycznego krajowego i zagranicznego stwarza ważną przesłankę osiągnięcia zamierzonych cel w i realizacji zadar{ polityki turystycznej. oto niekt re z nich. Rola turystyki sprowadza się do wsp łdziałanią w osiąganiu takich cel w strategicznych Polski. ze Polska jako kandydat do Unii Euroł pejskiej zastosuje rozwiązania unijne w dziedzinie turystyki. pracy międzynarodowej''. ka turystyczna okazała się skutecznym instrumentem realizacji społeczno-gospodarczej paristwa w zakresie. jak wzrost gospodar. a w ostatecznym rachunku barierę zaspokajania potrzeb społeczltych. og lnie mozna powiedzieć. aktywizacj i branż komplementą1J nych i obszar w słabych ekonomicznie. Na tle sformułowanych cel w aktywnej..

Powstaje więc problem kontroli prowadzotakiego właśnie nej polityki turystycznej. jako podmioty narodowej polityki turystycznej. d. Trzeba w tym miejscu przypomnieć. Komitet ds. Warto dodać. określenie formalności granicznych mieściw sobie sprawy paszport w. do kt rego zunierza się udać. iz prowadzona w Polsce po|ityka turystyczna jest mało aktywna i oderwana od rzeczywistości. jego organy ustawodawcze i wykonawcze. 2. naukowego rczeznania co do roli turystyki w życiu społecznym i gospodarczym kraju.2. jakteż dopuszczenia na swoje terytorium cudzoziemc w oraz określeniaich praw i obowiązk w w czasie pobytu w granicach paristwa. jw. Turystyki Unii Europejskiej i organizację Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). czyli do warunk w. na wszystkie ogniwa tzw. nadal istnie1ąt żne. W następnej kolejnościtrzeba wymienić pa stwo. ma całkowitą swobodę decyzji co do warunk w opuszczenia swojego terytorium przez obywateli własnych.. Rozważając zagadnienie polityki turystycznej pa stwa. W takim przypadku par{stwo będzie zwiryane postanowieniami umowy i musi dostosować do nich prawo wewnętrzne oraz postępowanie swoich organ w. Niestety. jej nych. na mocy swej suwerennej władzy.ko. że za pomocą wewnętrznych przepis w prawnych paristwo może popierać rozw j turystyki między2o stycznej. badanie wynik w prowadzonej polityki i formułowanie wynikających z nich wniosk w. Jeśliparstwo oddziałuje wybi rczo na wymienione ogniwa. warto na zako czenie zwr cić uwagę na sprawę stosunku paristwa do tzw. mających istotne znaczenie dla rozwoju turystyki międzynarodowej. Nalezy tu wskazać na Światową organizację T[rystyki przy oNZ. konstrukcja optymalnego modelu organizacyjnego turystyki. Uprawianie turystyki zagranicznej jest związane zprzekraczaniem granic co najmniej dw ch par stw. Ruch przyjazdowy z Zachodu do wybranych pa stlv socjalisĘcz- 136 . życie dostarcza wielu przykład w podejścia..7. Polityka ta ma więc charakter w pewnym sensie werbalny. pODMtOTy pOLtTyKt TURYSTYCZNEJ zadania mogą realizować r żne podmioty. formalnościgranicznych. Pa stwo. kt rych spełnienie jest wymagane do przekroczenia granicy paristwowej. Nalezy zatem powt rzyć. w ujęciu planowanie rozwoju turystyki. s. budowa infrastruktury turystycznej. rozw j gospodarki turystycznej. W warunkach polskich na liściepodmiot w znajdująsię wojewodowie i wojew dzkle sejmiki samorządowe jako podmioty regionalnej wojew dzkiej i międzywojew dzkiej polityki turystycznej. Organy te. wode. Nie są też w pełni znane skutki jej rozwoju. określają gł wne cele. lecz tylko przez Zawarcie odpowiedniej umowy międzynarodowej z innymi par stwami czy też z grupąparistw.3. Wodejki2a. strategie i instrumenty polityki turystycznej w obrębie swoich funkcji. Nie trzeba przypominać. cyklu turyStyczneqo. tworząnastępujące ogniwa: badanie rynku turystycznego. przygotowanie kadr na potrzeby turystyki. tj. Listę podmiottw otwieĘą instytucje i organizacje międzynarodowe. może też świadomie hamować iutrudniać ruch turystyczny w og le lub tylko w stosunku do określonych par stw. Rolę tych podmiot w określają ranga' zakres przestrzenny i rzeczowy podjętych cel w polityki turystycznej. Par1stwo nie ma pełnego.wiz oraz odpraw: celnej. często nieracjonalne przeszkody utrudniające swobodny rczw j turystyki międzynarodowej. Swoboda działania par stwa w tym wzg|ędzie rnoże być oczywiście ograniczona. Mogą mu to ułatwić informatory krajowe i międzynarodowe. propaganda turystyczna. Warunkiem tej skuteczności jest kompleksowe oddziaływanie S.. Cykl ten. Warto też zwr cić uwagę na sprawę skuteczności polityki tury_ narodowej przyjazdowej i wyjazdowej . osoby prawne prawa publicznego i prawa prywatnego. polityka turystyczna staje się pasywna' czyli nieskuteczna.r' miejscu zauwaŻyć. ze mimo duzego postępu w zakresie łagodzenia formalnościgranicznych i wprowadzania ułatwieri dla zagranicznego ruchu turystycznego. Polityka taprzejawia się gł wnie w stosunku paristwa właśnie zagadnienia formalności granicznych. dewizowej i sanitarnej. że polityka paristwa dotycząca turystyki międzynarodowej wpływa w spos b bezpośredni dodatni lub ujemny na jej rozw j. że turystę międzynarodowego obowiązuje dobra znajomość przepis w w zakresie formalności granicznych obowiązujących w kraju. Wojewodowie jako organy administracji publicznej mogą odgrywać w tym r37 Jak juz zznaczono przy określaniu pojęcia polityki turystycznej. organizacje i instytucje.

ma dostęp do środkw komunikacji. hotelarzy. potrzeba ucieczki od schematu życia codziennego lub zmiany z. fundacje turystyczne i luźno powiązane grupy interes w jako grupy działania w określonych sferach aktywności turystycznej. potrzeba opuszczenia kręgu rodzinnego. co pokazują środki masowego przekazu. MoTY1VACJ E PoDRÓżY TU RY5TYCZNYCH I t t I T Wśrd czynnik w pozaekonomigznych stymulujących rozw j tury_ styki znajduje się obszerny układ r żnorodnych motywacji podr ży turystycznych25. polityki turystycznej o charakterze zawodowym.de- potrzeba zmiany codziennego otoczenia. regionalnej polityki turystycznej. Strukturę motywacj i tw orząi r r : r r międzynarodowej polityki turystycznej. Przytoczone uwagi pozwalają na uszeregowanie podmiot w polity_ ki turystycznej według kryterium terytorialnego. potrzeba zrozumienia światai jego wydarzer . kt ra: : : : r zaspokoiła swoje najwazniejsze potrzeby pierwszego rzędu. Układ ich tworzą podmioty: zerwała wszelkie kontakty Słowa. jest zmuszona do znalezienia miejsca w interesującym ją społecze stwie i do akceptowania z tego tytułu jego . potrzeba efektywnego działania lub aspiracje kulturalne czy pseudokulturalne. motywacje rodzinne lub plemienne. pilot w i przewoźnik w turystycznych) oraz zrzeszenia os b o wsp lnych interesach (np. Lokalną politykę turystyczną mogą skutecznie prowadzić gminy. lokalnej polityki turystycznej. okresach roku. związki restaurator w. inspirowania gmin turystycznych. z naturą w szerokim znaczeniu tego I I a podlega r żnym.rytuał w naśladownictwa". izby turystyczne.. motywacje osobiste lub logistyczne. potrzeba kontakt w z innymi cywilizacjami. potzeba osobistego zobaczenia i dotknięcia tego. koracji". uniemozliwionego ptzez życie codzienne. towarzystwa i biura turystyczne). mieszka lub przebywa w środowiskuwywierającym określone napodlega r żnym szkodliwym czynnikom wynikającym ztemparozwoju przemysłowego. Ich wsp łdziałanie z sejmikami samorządowymi daje znaczące możliwościtw rczego działania. gdy się on okaze zbyt ciasny i ograniczający. ich związki. rozporządza pewnymi zasobami i wolnym czasem w wybranych ciski.f" względzie ważnąrolę. np. potrzeba odbudowy kom rki rodzinnej z przywr ceniem jej struktury i systemu autorytet w.3 . Z omawianego punktu widzenia na|eży też wymienić izby gospod arcze. potrzeba odpowiedzialności lub pr ba zaimponowania. stowarzyszenia zawodowe (np. krajowej polityki turystycznej. przewodnik w. potrzeba oryginalności lub pr ba wyr żnienia się w grupie. r38 r39 . częSto Sprzecznym bodŹcom.8. Motywacje rodzinne lub plemienne to: potrzeba odnalezienia pewnego stylu życia rodzinnego. '. podlegając r żnym napięciom. Motywacje społeczne to: potrzeba naśladowania lub pr ba zajęcia wyższego miejsca w grupie. sejmiki. widzi przed sobą otwierające się możliwościpodr zy turystycznych krajowych i zagraniczny ch. t I I motywacje społeczne. I U podstaw tych motywacji znajduje się przede wszystkim pozycja wsp łczesnego człowieka jako osoby.

dowiodła tej r ki międzynarodowej. zabawa i przyjemność stanowią podstawę podr ży w celu wzięcia udziału w zawodach sportowych. r r r r r : wywoMotywy zwiryane z kulturą ftzyczną oraz fizjologiczne relaksu na łują podr że w celach zdrowotnych. potrzeba w iedzy. potrzeba konkretnego działania albo kompleks ..np. personel lotniczy. konieczność odzyskania zdrowia. albo chęć odzyskania potrzeba koczowania (ucieczki od codzienności). Motywy: rozrywka. OCHRONA PMWNA KONSUMENTOW PRo D U KTÓw ru nvsTYczNYcH W grupie czynnik w rozwoju turystyki coraz częściejwymienia się wnież ochronę prawną konsument w produkt w turystycznych. aspiracj e do efektywnego działani a przez kulturę. potrzeba fizjologiczna' mogąca przyjąć formę działania świadomego i realnego lub zwykłego wypoczynku. potrzeba posiadania prawa do marze albo pozbycia się swojej codziennej osobowości. dotlenienia się.potrzeba uczestniczenia w zyciu dzieckaw okresiejego kształcenia ptzez nauczanie go. kompleks Tarzana albo narcyzm lub jednoczesna potrzeba podobania się innym i podobania się sobie (odpowiadać wyobrazeniu o sa- jaci ł lub krewnych. wiązkami towarzyskimi. Midd1etonem26 przedstawiŹ stępującą klasyfikację gł wnych motywacji w turystyce. poparte wykazaniem się przez dorosłego erudy. zależnie od stanu jednost- poffzeba biologiczna kąpieli słonecznej. kontakt z innymi cywilizacjami lub przez działalność artystyczną. spotkaniach i kr tkich kursach oraz obejmuj ą pracę wymagającą podr żowania.T. r wnowagi psychicznej. Middleton. Marketing w turystyce. H. infantylizm albo kompleks niemowlęcia. czego się nie moze robić na co dzie i na odrzu'. imprezach masowych oraz robieniu zakup w czy w celu odwiedzenia np. Wsp łcześniewśrd czynnik w rozwoju turystyki motywacje odgrywają coraz większą rolę.Monografie i opracowanid' nr 448..C. inspirują podr że pielgrzymkowe i do poszuMotywy religijne kiwania miejsc samotnościw celu prowadzenia medytacji i studi w. stanowią podMotywy kulturalne. . np. WTo w celu wykorzystania jej w badaniach turyStyna- za|eżności.c.odprężenia''. dokonując obszernej oceny wpływu ochrony prawnej konsumenta na rozw j popytu i podaży turystycznej. I40 14r . rodzinnych. Warszawa 1999. można zaY.1w. wypoczynkowych. pro_ wadzący do rozwoju sztuki i rzemiosła amatorskiego.'zr b to Sam''. 27 H. psychologiczne i edukacyjne stawę podr ży związanych z udziałem w imprezach kulturalnych. p|aży w ciepłym klimacie itp. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rolwoju turysĘki w Polsce. Zawistowska. wywołują aktywność w działalności Motywy związane z ptacą gospodarc zej i zvł iązany m z nią udziałem w konferencj ach. zawodowych. zrealizacją zainteresowar osobistych i odwiedzaniem miejsc interesuj ących pod względem kulturalno-przyrodniczym. i to w ciepłym klimacie. cenie nakaz w (np.T. religijnych lub potrzeba. potrzeba ucieczki od wszystkiego' co szkodzi. 54-55. rodzinnymi lub zawodowymi. ruchu ftzycznego. Zawistowska w bardzo mądrej i interesującej pracy poświęconej temu zagadnieniu27. cją oraz siłą w ćwiczeniach siłowych lub zręcznościowych. inspirują do odwiedzania przyMotywy towarzyskie i etniczne obo- Motywacje osobiste lub egoistyczne: I I potrzeba odzyskania kontaktu z natutą. noszenie ekscen_ trycznych ubior w). opracowaną przez Biorąc za punkt wyjściaklasyfikację cel w podr zy turystycznych. 2. s. wesołych miasteczek. pozwalający na robienie : : : r r : ki ludzkiej.. potrzeba rozrywki albo zabawy. 2 v. tego wszystkiego.9. potrzeba ucieczki od nacisk w zbiorowych.3. SGH. do udziału w imprezach związanych z mym sobie). przez życie ponad Stan w czasie podr zy turystycznej.przesuwanie godzin posiłk w.

za H. . zapewnieniu konsumentom odpowiedniej informacji i edukacji kon- sument w.ochrona klienta'' (art. w dziedzinie turystyki. nr 8. o usługach turyStycznych2g. cyfiki poszczeg lnych rodzaj w (usług) turysĘcznych opisują akta prawne Unii Europejskiej. aby wskazał w materiałach promocyjnych w spos b klarowny i dokładny: ot ż polska ustawa o usługach turystycznych w istotny spos b reguluje prawa turyst w. Zawistowska słusznie podkreślafakt. że turyściodwiedzający Polskę pochodzą z laaj w Unii Europejskiej.in. Zawistowskiej ochrona prawna konsument w usług turystycznych jest coraz bardziej doceniana jako stymulator rozwoju za- granicznej turystyki przyjazdowej. cz. Harmonizacja prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej Nr 133).. standaryzacja um w i sformalizowane procedury dochodzenia roszcze . spowodu_ je podniesienie poziomu ochrony zdaniem H. t43 . odbierają negatywnie wizerunek Polski. Warto przypomnieć.o usługachturystycznych(Dz'U.zdrowia oraz interes w ekonomicznych konsument w. kt rych system prawny ochrony konsumenta ma tradycje i bywa stale W drodze do Unii Europejskiej Polska musi harmonizować swoje prawo z prawem wsp lnotowym m. zatytułowanym . Wdrozenie do polskiego systemu 35 dyrektyw irozporządze . skutk w niewykonania usługi.. Że turyścipochodzący zkraj w. do kt Ę przywiązuje się tam dlżąwagę. zmiany warunk w cenowych. zagroŻeniami spowodowanymi stosowaniem I4Ż Kwestię ochrony prawnej przed zagrożeniami vvynikajqcymi ze spe- wy. gdzie ochrona prawna ich interes w nie jest pozorna. Zważywszy.I2 ust. Zavłistowską. Jest ona wzorowana na Dyrektywie Unii Europejskiej z 13 czerwca 1990 r. ochronie bezpieczeristvła życia i zdrowia ludzkiego. Rolę tę upatruje się szczeg lnie w kształtowaniu motywacji podr ży zagranicznych obywateli parfutw. Mają one na celu ochronę interes w turyst w przeciwko wprowadzającej w błąd informacji o jakości i zakresie usług hotelarskich. regulującej zasady świadczenia usług turystycznych. Waznym krokiem do tworzenia w Polsce podstaw prawnych ochrony konsument w usług turystycznych jest Ustawa z Ż9 sierpnia 1997 r. 11-12.Ruch Turystyczny" 1999. iz ochrona prawna konsumenta. 1). koncentruje się na trzech gł wnych sferach: r r r r informacji o warunkach umowy. że dyrektywa ta reguluje zagadnienia dotyczące: hgrożenia o charakterze podstawowyln to niepełna i nierzetelna informacja oraz reklama. w rozdziale 3. praktyki podw jnej rezerwacji przez Iinie lotnicze oraz związanymi w turystyce. r wnież turyst w. Autorka ta wymienia dwa źr dła zagroże interes w konsument w usług turystycznych: o charakterze podstawowym oraz wynikających ze specyfiki poszczeg lnych rodzaj w produkt w turystycznych. warto zauważyć. np. kt ra obecnie nie należy jeszcze do parfutw przodujących w dziedzinie prawnej ochrony konsumenta. informacji przed wyjazdem. zabezpieczają przed wybuchem pożaru w hotelu. zagtożeniami związanymi ze specyfiką pakiet w turystycznych (np. 29Ustawaz29 sierpnia 1997 r. w z nabywaniem prawa do korzystania z apartament w wczasowych na zasadzie time. 28 H. Przykładowo. jaką jest klient. 1. nocleg i transport). ochronie interes w ekonomicznych konsument w. H. Zapewnia ona skuteczną ochronę słabszej Strony umo- r cenę lmprezy turystycznej lub usługi turystycznej albo spos b jej ustalenia. w tym życiai i zaruądzającej obiektem. przez zabezpieczenie dostarczenia nabyw- com pełnej informacji o nieruchomości oraz jednostce organizującej doskonalony. ustawa zobowiązuje organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego' kt ry proponuje imprezy turyStyczne lub usługi turyStyczne.Zdaniem H. że znaczna r żnica między krajami generującymi i przyjmującymi turyst w pod względem prawnej ochrony konsumenta moze stanowić istotną barierę w rozwoju turystyki przyjazdowej.sharingu. wakacjach i wycieczkach. s. lecz dynamiczna. szkodą powstałą na skutek utraty lub uszkodzenia bagaży gościhotelowych. odnoszących się bezpośrednio do ochrony konsument w usług turystycznych. zabezpieczając ich przed nieuczciwymi sprzedawcami usług. o podr żach pakietowych. Zawistowskiejtt . Nalezy się zgodzić z opinią. Zawistowska. r r .

stanowiącej podstawę budowy długofalowego i realnego programu rozwoju tego sektora gospodarki narodomoze stanowej. termin powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej lub usługi turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłosze(t. tymrazem gościahotelowego.r s r r r r r r zgłosze . omawiana ustawa zobowiązuje organizatot w turystyki i pośredniw turystycznych do posiadania odpowiednich koncesji oraz gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych. trzeba systemowo tvłorzyć warunki jej rozwoju. wymagania jakościowestawiane pod tym larskich' Zdaniem ekspert względem hotelarzom są wysokie. Prawa turyst w i ich ochrona znajdują też potwierdzenie ustawowe w zapisie formułującym kryteria kwalifikacyjne. program zwiedzania i atrakcji turystycznych. 30 H. Posiadanie gwarancji finansowych zaśma stanowić zabezpieczenie roszcze odszkodowawczych. że obiekty o wysokim standardzie zachowają swoją pozycję.a(t przyjętych w wytycznych hotelarstwa kraj w unijnych. ale porządkują rynek hotelarski w Polsce. Można spotkać opinie.in. podstawy prawne umowy z umowy. jeżeli reaLizacja usług jest uzależniona od liczby i konsekwencje prawne wynikające pośredniczące w zawieraniu um w o świadczenie usług turystycznych. jest przywr cenie kategoryzacji obiekt w hotetej ustawy . m..ochrona prawna konsumenta jest szansą dla rozwoju turystyki. Innym przykładem ochrony prawnej.. kt6te muszą spełnić osoby kieruj ące działalnością zakresie organizowania imptez oraz w 144 ochrony prawnej konsument w produkt w turystycznych w rozwoju dla turystyki. Należy sądzić. Zawistowska.... kt ra m'in. rodzaj i kategorię obiektu zakwaterowania według przepis w kraju pobytu. a także przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. rodzaj.mocą w. miejsce pobytu lub trasę imprezy. Podejście takie do opisanej w tym punkcie za|eżności wić dobrą przesłankę do: 1) tworzenia pozytywnego wizerunku Polski jako kraju przyjaznego dla odwiedzających i mającego atrakcyjne pro_ dukty turystyczne. kwotę lub procentowy udział zaliczki w cenie imprezy turystycznej lub usługi turystycznej oraz termin zapłaty całej ceny. kt re klient może wnieśćw stosunku do biura podr ży. Wym g koncesjonowania ma wykluczyć z rynku tych. 107. miejsce i czas trwania postoj w. trzeba z dużąkorzyścią sprawy przywołać w tym miejscu opinię H. W przeciwnym przypadku może stać się barierą hamującą u. Zawistowskiej. s. liczbę i rodzaj posiłk w.. kt re musi spełniać umowa. z turystyki źr dło istotnych korzyści ekonomicznych. nazwisko lub nazwę lokalnego przedstawiciela. Ustawa ta przyznaje więc turyścieprawa' chroniąc go. Ponadto biuro turystyczne przed wyjazdem na imprezę musi podać klientowi: r r w o r k przypadku imprez trystycznych dla dzieci informacje możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem -lub osobą odpowiedzialnąza ruq. JeJ rozwoJ Chcąc uczynić. kt rzy świadczyli usługi turystyczne nieuczciwie.r'1O "". jeślizapewnia poziom ochrony nie niższy niz w krajach pochodzenia gł wnych strumieni ruchu turystycznego. jw. Ż) lansowania mody na wypoczynek w kraju. pisze: . planowany czas przejazdu. Zyskająna tym r wnież turyści' Mając ponownie na uwadze koniecznośćdoceniania w Polsce roli Ustawa szczeg łowo określa wymagania.. jego adres i numer telefonu' do kt 'rego klient może się zwracać w razie trudności. Że po przeprowadzeniu kategoryzacji hotelarstwa zgodnie z duchem ustawy zdecydowanie zmieni się obraz bazy noclegowej turystyki w Polsce. a organizator w turystyki i pośrednik w zobowiązuje do ich respektowania pod rygorem cofnięcia koncesji.. a polskie hotelarstwo przybliży się standardowo do rozwiry. Nie trzeba podkreślać.Że wymaga to sensownej polityki turystycznej pa stwa. przez konstrukcję skutecznych mechanizm w prawnych ochrony konsument w usług turystycznych. kategorię lub charakterystykę środkatransportu. połozenie. Znaczenie ochrony prawnej. klasę. r45 . Spora częśćobiekt w będzie miała obniżoną liczbę gwiazdek lub kategorię.

zagroże w ruchu drogowym. co turyścisądzą o poziomie bezpiecze(lstwa. poczuciem zagubienia w nieznanym miejscu. że stabilizująca się sytuacja polityczna i promocja przywr cą powoli stan sprzed 11 września 2001 r. zagrożeniami w ruchu drogowym oraz z zagubieniem w miejscu nieznanym. Warto w tym miejscu zauważyć. iż samoch d to gł wny środek transportu turyst w odwiedzających Polskę i podr zujących po niej. 1. pożary. ludzie zaczę|i się bać podr żować. że wsp łcześniewarunkiem uprawiania turystyki zagranicznejjest istnienie w miejscu docelowym sytuacjibez napięć politycznych orazbez zagroże utraty zdrowiaiŻycia. opinie innych os b o miejscu docelowym. Warto przypomnieć. warunki kulturowe. Bezpiecze stwo turyst w krajowych i zagranicznych jest funkcją opinii o nim. Nalezy sądzić. Infrastruktura turystyczna miejsca docelowego moze się wiązać z przestępstwami przeciwko życiu i zdrowiu. Potwierdzi to prawdę. iż turystyka międzynarodowa jest barometrem sytuacji politycznej świata czy regionu. czy też niski. Kazdego dnia około 750 tys. Problem potrzeb związanych lub krajowego produktu turystycznego i uwypuklić jego znaczenie. Istotne jest więc to. W dodatku jest to niematerialny i subiektywny składnik produktu turystycznego obszaru. os b wsiada w USA do samolot w. że gł wne elementy wizerunku produktu turystycznego to doświadczenia historyczne miejsca docelowego. odwiedzane przez turyst w. Wizerunek miejsca do- stwem turyst w można odnieśćdo składnik w lokalnego' regionalnego z szeroko pojmowanym bezpiecze - celowego bardzo często decyduje o tym. zanieczyszczeniami środowiska przyrodntczego i społecznego. ze turyścieuropejscy przestali czuć się bezpiecznie w wielu krajach muzułma skich. w tym terroryZmu. Nie trzeba specjalnie podkreślać. czy jest ono. Na skutek tych zdarze recesja w gospodarce turyStycznej światastała się faktem. Do najczęściejspotykanych zagrożer{ atrakcji turyStycznych miejsca docelow ego naleŻą klęski żywiołowe' zaniec zy szczenie środowiska przyrodniczego i społecznego oraz zagubienie w miejscu nieznanym. Wadzieżami. ze Stopie bezpiecze stwa mienia zaleŻy od stopnia wykrywalności jego kradzieży. ostrośćproblemu bezpieczeilstwa podr żowania i pobytu w Polsce podkreślaj ą statystyki doty czące Łładzieży. Materiały MSwiA informują. że drugąbardzo istotną grupą zagadnier{ bezpiecze stwa turyst w w Polsce są zagrożenia w ruchu drogowym. protesty przeciwko nim w krajach Bliskiego Wschodu oraz konflikt palestyr sko-izraelski spowodowały. w tym przed terroryzmem oraz narkotykami. czy nie jest. Amerykarisko-brytyjskie naloty na Afganistan. Gospodarka turystyczna najboleśniej odczuła spadek koniunktury i aktywności gospodarczej. że postrzeganie tego problemu przez turyst w i rzeczywistość pokrywają się. Dostępnośćkomunikacyjna miejsca docelowego może być źr dłem przestępstw przeciwko życiui zdrowiu turysty. doświadczenia turysty w podr żach oraz bezpiecze stwo w czasie podr ży do miejsca docelowego i pobytu w nim. a nie czy jest on wysoki. że codziennie nad krajami Unii Europejskiej wzbija się w niebo 25 tys. r żnymi formami ktadzieży. jak i zagranicznej. Dotyczy to gł wnie linii lotniczych i hotelarstwa. zwłaszcza samolotami. powodzie). Specjaliścioceniają. Dotyczy to zar wno turystyki krajowej. wybierając kierunek podr ży i miejsce docelowe.3. przyzwyczajenia i potrzeby potencjalnych turyst w. iż zagroŻenia w ruchu drogowym wynikają z dw ch źr deł: r46 147 . samolot w. zagrożeniami w ruchu drogowym. klęskami żywiołowymi i zagubier w miejscu nieznanym. Należy zaznaczyć.2. wpływ medi w. stan gospodarczy i polityczny. Wreszcie z bezpiecze stwem turysty ma też bardzo ścisły zwiryek wizerunek miejsca docelowego. Warto dodać. ocenia się. a jedynie co si dmy czuje się bezpieczny. zwłaszcza samochod w i w hotelach. Po zamachach na World Trade Center w Nowym Jorku i Pentagon w Waszyngtonie 11 września 2001 r.1 o. gdzie zmniejszyła się wydatnie liczba pasażer w i rezerwacji oraz nastąpił spadek zatrudnienia rzędu kilkudziesięciu tysięcy os b. przytoczone w tablicy 2. BEzPaEczEŃsTwo Tu RY5TÓW Wsp łczesny turySta przywiązuje coraz większe znaczenie do bezpiecze Stwa. Bezpiecze stwo przemieszczania się i pobytu w sferze turystyki zapewnia ochrona tury_ sty przed: : r s r s r przestępstwami przeciwko zyciu i zdrowiu. r znego rodzaju klęskami żywiołowymi (np.

zanotowano wzrost liczby miejsc noclegowych w hotelach o 9.1.4 tys.77o ośrodkiwczasowe . W Polsce Stosunek ten wynosił 12 w 1995 r.1. W oficjalnej polskiej statystyce hotelarstwo jest ujęte w rozdziale . Warto doda . opiekę i pomoc. miejsc noclegowych. MlEszKAŃcoW w PoLscE l w WYBMNYCH KMJACH EURoPY NA PODSTAV/IE DANYCH INTERPOLU Z 1999 R.1. miejsc w por wnaniu ze stanem z 1998 r. TURYSTYCZNY 3. zowania po Polsce oraz pobytu w miejscowościach turystycznych. Dalszy rozw j turystyki w Polsce. W por wnaniu z 1997 r.Reszta miejsc była wykorzystywana w sezonie letnim. ostatnie lata przyniosły istotne zmiany bazy noclegowej turystyki w Polsce. Dotyczyły one liczby i standardu obiekt w.. zwłaszcza zagranicznej przyjazdowej. i$ińfi ]. LICŹ'BA KRADZTFZY STWERDZONYCH NA 100 TY5.]. og lnej liczby miejsc W okresie 199'1_Ż000 nastąpiły zmiany w poszczeg lnych rodzajach obiekt w. iż liczba miejsc całorocznych wzrosła o 47.oa KRAJOWY ffi wpływem alkoholu). obiekty te obejmowały Ż7. 3. słabo rozwinięta sieć dr g dwujezdniowych i autostrad oraz postępująca degradacja dr g). miejsc.4 tys. w stosunku do 1997 r... w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych o 3. Liczba miejsc całorocznych wyniosła 327 tys.noclegowych w 2000 r.Ż tys.1 tys. Zdaniem specjalist w cel ten mozna osiągnąć przez promocję rynku polskiego za granicą i w laaju oraz informację turystyczną.. Tablica 2. w pozostałych obiektach niesklasyfikowanych o 3Ż.9vo całości.7 tys. miejsc. warunkują działania skutkujące poprawą bezpiecze(tstwa podr - Jak wiadomo z rozważari o czynnikach rozwoju turystyki. iż pełna funkcja wsp łczesnej informacji turystycznej obejmuje opr cz informowania turysty takŻe doradztvło. Warto dodać. słabe umiejętności kierowc w i jazda pod Ze stanu sieci noror.r dr g w Polsce (niedostosowanie dr g do zwiększającego się ruchu pojazd w cięzkich. natomiast w Unii Europejskiej tylko 4. oferowały one łącznie ponad 668 tys. Jak podaje GUS' 31 lipca 2000 r. W strukturze rodzajowej obiekt w noclegowych turystyki dominują I95..Baza noclegowa turystyki''. ze stylu jazdy po polskich drogach (nieprzestrzeganie przepis w o ruchu drogowym.6 tys.1.|iczba wypadk w drogowych w Polsce jest duża. liczba obiekt w noclegowych wynosiła 86Ż6 (bezpokoi gościnnych). Absolutnie niezbędne są także działania władz parstwowych i samorządowych mające na celu poprawienie wizerunku Polski jako kraju bezpiecznego i przyjaznego dla turyst w. lMlĘDA(NARoDowY RUCH KMJOWY RUCH TURYSTYCZNY CHAMKTERYSTYKA BAZY NOCLEGO eicii} ]:ii Norwegia Niemcy Francja 4 5'77 3 894 3 849 466 114 511 35 33 Austria Finlandia Węgry Czechy Polska klandia 2 2 2 I 1 649 619 591 "t90 4t 263 185 I 748 1 370 W rezultacie. wysoki jest też stosunek liczby zabitych na 100 wypadk w drogowych. w grupie komplementarnych d br turystycznych gł wne miejsce zajmuje szeroko rozumiane hotelarstwo. a w kwaterach agroturystycznych o 2. i w 1999 r. czyli 48. Nadal utrzymywał się w tym .

s' 33Ż 285 2 gwiazdkt I gwiazdka 260 2001. obrazu polskiego hotelarstwa dopełnia struktura przestrzenna Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa2002. .'7 Domy wycieczkowe Schroniska i schroniska młodzieżowe 2.5 tt. .i trzygwiazdkowych jest zjawiskiem korzystnym.trr. Podaż usług hoteli wztasta.3.. Zachodniopomorskie 19..8 Ż3.'. 150 w 2000 r.8 ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe Kempingi i pola biwakowe Pozostałe obiekty 10) t.1 23..0 '71. GUs. Warszawa 2001.':-.w ośrodkachwczasowych o 55. Strukturę obiekt w hotelarskich w 2000 r. motele i PensjonatY 18. r.::.0 Ż'|. zŻO0O r.4 25...5 s.. 7.6 9. Tablica 3... ponieważ utrzy_ muje się na rynku zapotrzebowanie na obiekty noclegowe o średnim w polscE (w Tablica 3. t:.9 11. Mazowieckie Razem Bliższą charakterystykę obiekt w bazy noclegowej turystyki ułatwia poznanie ich struktury rodzajowej..0 Warto pamiętać.6 tys. przedstawiono w tablicy 3...ii fąliiil.. standardzie.7 5 gwiazdek 6 41 2. .r .....3)...9 7.. kt ra wynosiła 40 3Ż7 w 1995 r. jak pokazano w tablicy 3.3 16.1 6'Ż 8. na polach biwakowych o ponad 17 tys.2.1.O 10.4 5. ..0 1. co potwierdzaliczba pokoi.. '. .5 15.. i w domach wycieczkowych o 4. :..4 I 1.:r. .0 79.4 3. Należy teŻ podkreślić.. wynosiła 9Ż4.pozostałe obiekty nieklasyfikowane'' z 51 tys.0 6.3 5. i 51 858 w 2001 r. okresie spadek miejsc noclegowych Tablica 3. . GUS.lllll . do 83.9 47. : is{..i:. w t997 r.5 71.8 21..r. Z punktu widzenia obsługi turyst w zagranicznych jest to zmiana korzystna. .4 33..8 '1 32. sTRUKTUM PME5TRZENNA oB|EKTÓW HoTELAR5K|CH %) '. Jeś|iprzyjmiemy jako kryterium ka_ tegorię jednostki. Ze względu na szczeg lną rolę hoteli w strukturze obiekt w nocle.'1...8 tys..9 8.-:.. Żr dlo: Turystyka w 2000 r.:'i].3 1 6. OBIEKTY HOTELOWE W POLSCE W 2000 R..9 2. .0 4 gwiazdki 3 gwiazdki Źr dło: MaĘ Rocznik Statystyczny 2001. dane przedstawiają się..1 14Ż' 2. według wojew dztw (tablica 3.7 14.9 5.1 3.:L:. że w wyniku wprowadzenia w Życie ustawy o usługach turystycznych proces kategoryzacjibazy noclegowej prowa_ dzi do zmian jej struktury rodzajowej.45 000 w 1997 r. ze Zaobserwowany ostatnio wzrost liczby hoteli dwu. . aprzede wszystkim w obsłudze ruchu turystyczne1o' warto im poświęcićkilka uwag og lnych. . liczba obiekt w hotelowych w 2000 r.2. STRUKTUM OBIEKTOW HOTELARSKICH (W %) Hotele..25. Pomorskie Małopolskie Dolnośląskie Warmir sko-Mazurskie Ś1ąskie 6. Warszawa 2001' 151 .. gowych. Wyrazem tego jest wzrost liczby miejsc noclegowych w grupie . porządkując polskie hotelarstwo.6 r0... Jak podaje GUS. s.9 tys.

kt rym odbyto I27o podr ży długookresowych oraz I97o podr ży tł t- kr tkookresowych nieco więcej . Autokaru uŻyto ptzy obsłudze 67o podr1ży długookresowych i 8vo podr Ży kr 'tkookresowych. W przypadku podr ży kr tkookresowych kolejnośćwskazari jest odwrotna dominują odwiedziny u krewnych oraz u znajomych (54To) nad celami turystyczno-wypoczynkowymi (2880). Podobnie jak w latach ubiegłych...4. czyli około 10 mln os b. s. Wyjazdy urlopowo-wakacyjne Wyjazdy kr tkookresowe 34 37 32 34 1999. Zdaniem ekspert w. W okresie I995_Ż00I obserwuje się istotne wahania poziomu aktywnościturystycznej Polak w. Ż0. i36vo podr ży kr tkookresowych przypadło na okres tetni.60Vo w 2000 r.3. Jeślichodzi o środektransportu.r 1l1. Stosunkowo niewielkie angażowanie się pośrednik w turystycznych w organizację podr zy moze Sygnalizować pewną nieporadnośćbiur podr ży na rynku turystyki krajo- kookresowych. jak i kr tkookresowych' należy tłumaczyć. 63vo w 1997 r. gdzie wypoczywało ponad 5 mln Polak w. w taki spos b wyjechało 83vo os b w ramach podr ży długookresowych i 85vo w ramach podr ży terminowych. TURYSTYKA KMJOWA . co wyraŻa się liczbą 10 mln os b. nie przyni sł tu jak na razie istotnych zmian. czyli urlopowo-wakacyjnych. Proces wdrażania ustawy o usługach turystycznych. W strukturze cel w podr ży dfugookresowych najczęściejsą wy_ mieniane cele turystyczno-wypoczynkowe (5Żvo).. obejmująca podr że Polak w po kraju (co najmniej z jednym noclegiem poza miejscem stałego zamieszkania). Wśrd turyst w krajowych modny był wypoczynek nad morzem. co ma ścisły związek z wysoką stopą bezrobocia. lwlĘcEJ W LATACH 2000-2001 (w Tablica 3.'Ęlko I2?o wej. składa się z wyjazd w urlopowo-wakacyjnych (trwających co najmniej 5 dni) i wyjazd w kr tkookresowych (do 4 dni).:. sTRUKTUM wYJAzDoW PoLAKÓW w wlEKU 15 LAT %) . odbyły one ponad 36 mln podr ży i skorzystały z ponad 61 mln nocleg w. 187. r52 153 . W roku 2001 Polacy skorzystali z samochod w przy 59vo podr ży wakacyjno-urlopowych i 6lvo wyjazd w kr tkookresowych. odnosiło się to do 437o uczestnik w wyjazd w urlopowo-wakacyjnych i 6OVo uczestnik w wyjazd w kr tkookresowych. ze odbyły one ponad 17 mln podr zy i skorzystały ze I78 mln nocle- Turystyka polska 200I. Wskaźniki aktywnościmiały następującą wartość|:54vo w 1995 r. 57vo w 1996 r. ponad 3Ż7o badanej populacji. korzystali gł wnie z nocleg w u krewnych i znajomych. dominowały podr że organizowane samodzielnie. W roku 2001 turyścikrajowi. Na drugim miejscu uplasował się autobus kursowy..ii1. podobnie jak w latach poprzednich. Tirrystyka krajowa. weryfikującej stan faktyczny na rynku biur podr ży.1. bo I8vo.4).pQp$:. Ważnym elementem charakteryzującym turystykę krajową jest struktura wyjazd w Polak w w wieku 15 lat i więcej w latach Ż000_Ż00I według czasu trwania podr zy (tablica 3. tzn.. Z oszacowa Instytutu wynika. za 5-7 |at w turystyce nadmorskiej weźmie udzial około 8 mln urlopowiI Według Instytutu Turystyki w Warszawie w krajowych podr żach długookresowych uczestniczyło w 2001 r. a ży długookresowych było związanych Z Sezonem zimowym. na drugim miejscu zaśodwiedziny u krewnych i znajomych (33vo)...:'1i. w 200I r. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999' GUs' Warszawa Niekorzystne zmiany w aktywności turystycznej Polak w w podr Żach zar wno długookresowych. to w podr zach krajowych dominował transport drogowy. 6lvo w 1998 r.::. g w. Ponad 617o podr ży długookresowych. s.637o w 1999 r..:'1:. og lnym spadkiem przewoz w oraz poszefiLającym się marginesem ub stwa społecze stwa.Wskaźniki sezonowościkrajowych podr podr ży turystycznych w 2001 r.2.11 '.1. i 567o w 2001 r. Po! Warszawa ŻO02. bez pośrednictwa biur podr ży. Natomiast w krajowych podr żach kr tkookresowych wzięło udział 34vo badanych. nie uległy istotnym zmianom w stosunku do lat ubiegłych.

Polacy wydali w 1998 r. cz względem ich udziału w og lnej liczbie udzielonych nocleg w. na krajowe podr że turyStyczne prawie 17 mld PLN.1. 155 . CHAMKTERYSTYKA PRZE5TRZENNA TU RY5TYK| WEWNĄTRZKMJoWEJ 3. że koncentracja ruchu turyStycznego występuje w sezonie letnim lub zimowymi zaleŻy od og lnych warunk w recepcji turystycznej w poszczeg lnych wojew dztwach.5va w stosunku do roku poprzedniego. szarze kraju. Nie oznacza to naturalnie. motelach i pensjonatach w 2000 r. R żny jest w związka z tymichudzial w og lnej liczbie uczestnik w turystyki wewnątrzkrajowej. na 7 nowych wojew dztw. NOCLEGI UDZIELONE TURYSTOM W 2000 R. WEDŁUG WoJEwoDzrw Zachodniopomorskie 19.8 13. według miesięcy pokazano w tablicy 3. Znajomośćjej rozkładu w poszczeg lnych miesiącach roku ma istotne znaczenie ekonomiczne dla gospodarki. układ tej listy pokazano w tablicy 3.37o uczestnik w w 2000 r. że Polacy korzystający zmożliwościwypoczynku w kraju wyjeżdżająco najmniej dwa ra_ zy w roku.2 6.4 Statystyczny 1999. modernizacjibazy hotelowej. PTTK zorganizowało ponad Ż6 tys. w. rozumiana jako suma turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej. zwłaszcza turystycznej.4vo og lnej liczby nocleg w udzielonych uczestnikom turystyki wewnątrzkrajowej przypadało w 2000 r. W strukturze rodzajowej turystyki kwalifikowanej dominowała turystyka piesza nizinna i g rska (64. kompensowaną przez zwiększoną frekwencję i lepsze rczłożenie podr zy turystycznych w czasie. a w 2000 r. Poszczeg |ne wojew dztwa charakteryzuje bowiem r żny poziom warunk w przyjęcia turySt w krajowych i zagranicznych. ze pozostałe wojew dztwa nie mająznaczenia na rynku usług noclegowych. 75.5. Ważne jest wydfużenie sezon w turystycznych..). można określićrangę wojew dztw pod - . Wiadomo. kt ra r znie się nasila w czasie. Jak widać.. Ważnym elementem infrastruktury turystycz_ nej są szlaki g rskie i nizinne. Wzrost ten był rezultatem zwiększenia liczby nocleg w w czasie pobyt w urlopowo_ -wakacyjnych i wzrostu koszt w wyjazd w kr tkookresowych. znaczących pod względem funkcji turystycznej. os b.6.8 Małopolskie Pomorskie Dolnośląskie 11. Utrzymując podział obiekt w noclegowych turystyki właściwydla 2000 r. co oznacza wzrost o 9. RozKŁAD czAsowY TURYSTYK| Tlrrystyka wewnątrzkrajowa. z czym się wiążą liczne kwestie z zakresu marketingu.8 6. z kt rych skorzystało 676 tys.Jak wynika z szacunk w Instytutu Turystyki.7 I 1. Żr dło MaĘ Rocznik t54 Stopier wykorzystania miejsc noclegowych łącznie w hotelach. Wyniki badar Instytutu Turystyki informują.4. jw. Przy uwzględnieniu progu 5vo i powyżej og łu nocleg w udzielonych w 2000 r. 45 74I kJn. Z kolei wydłużeniesezon w turystycznych moze utrwalić pozytywną tendencję do skracania czasu pobytu. W podr ży często korzystają z własnego samochodu. kt rych lączna długość 1990 r.7 5. warto do_ dać.3.4 śĘskie Mazowieckie Wielkopolskie Razem Sezonowośćjest jedną z podstawowych cech turystyki.wy_ w nosiła 37 600 km. ma nier wnomierne nasilenie na obTablica 3. Wahania sezonowe ruchu turystycznego powodują wiele konsekwencji natury ekonomicznej i organizacyjnej.1 wEwNĄTRzKRAJowEJ 3. Doceniając walory społeczne turystyki kwalifikowanej. wycieczek. że w 1998 r. uregulowa taryfowych i promocyjnych.5. 75.

nej oraz inne usługi. częściowo juz rozwiniętych. trzeba rozwiązać kilka problem w. kulturowe i społeczne. nasycenie sieci4 sprzedaży detalicz- dostępnośćmiejsca docelowego. ze Polska ma |iczący się potencjał rozwoju turystyki krajowej i międzynarodowej. Ekonomiczna funkcja była pomijana. kt rą opeślają: infrastruktura ftansportowa.9 36. stworzone przez człowieka. istnieniu zr żnicowanych rynk w turystycznych. d. WYKOMYSTANIE MIEJSC NOCLEGOWYCH W HOTELACH.7 46. Kluczowym elementem polityki ekonornicznej par{stwa powinno być traktowanie turystyki gł wnie jako waŻnego sektora gospodarki narodowej oraz jako istotnego źr dła 66chod w dewizowych. usfug i infrastruktury og lnej (przy założeniuniezbędności atrakcyjnych walorach turystycznych. Jako jego silne Strony r57 . znaczącej bazie obiekt w turystycznych i wczasowo_wypoczynkowych. rnimo że na świecietusekryStyka jest jednym z największych i najszybciej rozwijających się europejskich planach tor w gospodarki oraz odgrywa ważną rolę w rozwoju. lzy|i baza noclegowa i żywieniowa. kt re juz są udostępnione. Jednocześnie warto podkreślić. Z marketingowego punktu widzenia.6 Wrzesie Paździerrlrik Listopad Grudzieri og łem 3. transport w miejscu docelowyill.5. oparty na: w kraju oraz określenie roli turystyki y 1ąpdowej polityce i stra' tegii rozwoju. wizerunek miejsca docelowego.1. aktywny wypoczynek i inne oferty wypoczynku.5 37. budownictwo) i stymulatora poprawy infrastruktury' Takie proturystyczne ujęcie polityki ekonomiczĘ palstwa wymaga odpowiedniego wsparcia politycznego i finansowego. planowane kampanie promocyjne w celu zmiĄY wizerunku.9 Lipiec Sierpier{ 43. wzrostu zatrudnienia i wpływ w budżetowyc1. do kt rego Polska dąży. 2 także jako katalizatora rozwoju innych dział w gospodalki narodowej @kich jak przemysł' rolnictwo.MoTELACH l PEN5JoNATACH W 2000 R. Warto przypomnieć kilka 1agadnie(t zwiry'anych z tym dokumentem. jest polityczna stabilizacja 156 Warto w tym miejscu zasygnalizować opinie ekspert w zachodnich odnośnie do polskiego produktu turystycznego. WEDŁUG MlEslĘcY Tablica 3. PODSTAWOWE ZAGADNIENIA ROZWOJU TURYSTYKI W POLSCE Na wstępie należy powiedzieć. Styczeri 31'Ż 36.1 45. infrastruktura i usługi miejsca docelowego.6. środowisko miejsca docelowego. W poprzednim ustroju turystyka byłarozwijana gł wnie ze względu na jej walory społeczne i miała przede wszystkim charakter socjalny. og lny pro' dukt turystyczny Polskijest w nim rozumiany jako układ następujących składnik w: r r : r : I : ) : modernizacji niekt rych element w).8 40. w Następnym problemem wymagającym podkreślenia jest konsekwentne wdrazanie przyjętej Strategii ro1woju p7ajowego produktu tu' rysĘcznego Polski.że społeczue funkcje turystyki zar wno krajowej.procesie rozwoju turystyki. jak i zagranicznej nie powinny być pomijane . Aby w pełni wykorzystać ten potencjał . podlegają rozwojowi lub mają możliwościrozwoju. cena płacona przez turystę-konsumenta.4 43. czynniki eksploatacyj1o i regulacje rządowe. Podstawową Sprawą dla rozwoju turystyki zgodnie z modelem Europy Zachodniej.1 Luty Marzec Kwiecieri Maj Czerwiec 46. sprzęt. atrakcje przyrcdnicze.3 28.9 39.

z. Strategia obejmuje szeroki zakres działaf1 jakie powinny zostać podjęte w tej sferze do 2010 r. Trzeba podlaeślić.Zdaniem ekspert w kreowanie produkt w markowych wpłynie na podwyższenie jakości usług.Plany rozwijania produkt w markowych obejmują następujące rodzaje turystyki: 2 nia w turystyce. mozliwości dokonywania zakup w przez sąsiad w z zł 7) granicy. 5) niedostateczny poziom usług telekomunikacyjnych i informacji turystycznej. zr żnicowany krajobraz i obszary nieskazonej przyrody. 3) niski poziom usług turyStycznych w innych sektorach. rekreacyjną i specjalistyczną: |iczne dyscypliny związane z wodą (żeglarstwo). 5) ciekawe wybrzeże morskie. podr że motywacyjne. imprezy targowe. 2) ciekawy. 8) niski stopierl bezpieczeristwa publicznego i niedocenianie ptzez władze j ego znacze- st w przebywających w 50-kilometrowym pasie przygranicznym (także przyjazdy w celach handlowych) oraz oferty zwi.ązane z ruchem tranzytowym. wych. specjalistycznej oferty dla turyst w. Trzeba dodać. azwlaszcza promocji polskiego produktu turystycznego. Pierwszym kierunkiem działaniajest stworzenie i promocja markowych produkt w turystycznych. miejską biznesową: kongresy.wymienia się: 1) korzystne położenie komunikacyjne Polski w Europie. kulturalne miast i miasteczek. turystycznej oraz środkw pomocowych z program w Unii Europejskiej na optymalizację form marketingu polskich produkt w zgodnie z zaleceniami dokumentu. ekoturystyka. tlr ll. 2) og lnie nisld standard zakwaterowania i gastronomii na tle norm międzynarodo. przygraniczną i tranzytową: wszelkie oferty adresowane do tury- i kulturalną: wybitne wydarzenia kulturalne. a więc struktury spotykanej po- n r r r . etniczna wiejską: agroturystyka. Natomiast układ słabych s/ron produktu tworzą: 1) brak pozytyw. w strategii przypisywano tej strukturze następuj ące zadania: by wszechnie w krajach Unii Europejskiej. r r r r . dziedzictwo polskiej gospodarki turystycznej konkretnych kierunk w i metod . nego wizerunku Polski na arenie międzynarodowej. Do osiągnięcia cel w strategicznych turystyki polskiej niezbędne są Sprawne struktury organizacyjne. indywidualne pobyty służbowe. s. seminaria. promowanie dalszego rozwoju turystyki w Polsce wśr krajowych 'd instytucji rządowych oraz opinii publicznej. ścinność. walory kulturowe i bogata historia. wsp lna dla sektora publicznego i prywatnego o charakterze pararządowym' miała- Drugim gł wnym kierunkiem działaniaujętym w Strategiijest modernizacja struktur znządzania turystyką polską. 6) go. konferencje. kzyczyni nie uczyni z Polski cel atrakcyjnych wyjazd w turystycznych. markowych. W Strategii zaleca się powołanie do życia przede wszystkim narodowej organizacji turystycznej (NoT). 4) warunki do uprawiania turystyki aktywnej. a jednocześ_ prowadzić działalnośkoordynacyjną w sferze marketingu. koncentrowanie środkw rządowych. 4) słaba dostępnośćkomunikacyjna atrakcyjnych region w i niski poziom usług motoryzacyjnych. przyniesie wymierne korzyści gospodarce turystycznej i przyczyni się do rozwoju regionalnego Polski.*A. badania polskich i zagranicznvch rynk w turystycznych. trasy kulturowe.usytuowanie konkurencyjnego działania. 6) zła organizacj a nielicznych przejśćgranicznych.przy czym musi to być oferta wysokiej jakości. że tworzenie polskich marek turystycznych polega na opracowaniu kompletnej.że w Strategii kładzie się nacisk na zr wnoważony rozw j produktu tury_ stycznego przynoszący istotne korzyści natury ekonomicznej krajowi i regionom. samorządowych koordynację rozwoju nowych produkt w markowych tworzonych i gospodarki 158 . turystyka na obszarach chronionych oraz atrakcj e związane z życiem na wsi. l9_Ż3. kulturą ludową i tradycjami. ze szczeg lnym uwzględnieniem autostrad. jeździectuto' turystyka przyrodnicza. 3) zabytki architektury.ktualności Turystyczne'' l99't. kt re umozliwią optymalne produktu turyStycznego w kraju i za granicą.1) zły stan urządze sanitarnych. aktywną. wędr wki piesze. Gł wnym celem Strategii jest określenie dla potrzeb rządu oraz się on do zwiększenia zatrudnienia. organizacja ta.

Europejski Dz. zachęcając ich do kapitałowego angażowania się w polską turystykę. Skarb Par stwa przekazal na rzecz Polskiej Organizacji Turystycznej l stycznia 2000 r. że zalecenia Strategii zostały już podjęte ptzez władze pa stwowe. nych. Regionalne i lokalne organizacje turystyczne (RoT i LoT) mają stanowić forum wsp Ęracy przede wszystkim samorządu terytorialnego i biznesu turystycznego. nr 62. wymaga stosownych kapitał w inwestycyjnych. Jak na razie sieć tych organizacji jest zbyt ograniczona w kraju. i wyposażyłją ustawowo w inne środkidzialania (alt. kt rego celem będzie wspieranie inwestor w zainteresowanych budową i modernizazapewnienie dostępu do korzystnych kredyt w i innych funduszy. Nalezy mieć nadziej ę. iż ta ważna struktura na rynku turystycznym ożywi się oraz przyjmie odpowiednie tempo aktywnościw kraju i za granicą. 160 161 . wykonywanie innych zadar powierzonych przez organy ijednostki. Bank Inwestycyjny. rzuĘe na skalę pretej struktury w środowisku. Wiadomo. tworzone w obrębie obszaru wojew dztwa lub innego. okolicznośćta r r r r promocję Polski jako kraju atrakcyjnego turystycznie.r Należy stwierdzić. inicjowanie. ustawę o Polskiej organizacji Turystycznej (PoD3. o kt rych mowa w art. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz stowafzyszeniami działającymi w tej dziedzinie. a zwłaszcza widoczna poprawa jakości usług. Stąd w Strategii za|eca się powołanie Polskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych. Zakłesy przestrzenny i rodzajowy jej działalnościpromocyjnej oraz kooperatywnej są jak dotąd jednostronne i mało dynamiczne. Z perspektywy Ż002 r. opiniowanie oraz wspomaganie plan w rozwoju i modernizacji infrastruktury turystycznej . organizacje te mają stanowić Swego rodzaju przymierze r znych instytucji i przedstawicieli biznesu zajmujących się rozwojem turystyki na określonym obszarze. samorządu terytorialnego i organizacji zrzeszających przedsiębiorc w z dziedziny turystyki. na zasadach określonych w umowie zawieranej między tymi organami a jednostkami PoT. 13 i 14). Kapitał założycielskiPolskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych będzie pochodził od następujących akcjonariuszy: cją vrządzer infrastruktury turystycznej. co ma negatywny wpływ na poządane tempo przekształceri w turystyce polskiej. atrakcyjnego tu3 r r r s rządu polskiego. że rczw j gospodarki turystycznej.. zapewnianie funkcjonowania i rozwijania polskiego systemu informacji turystycznej w kraju i na świecie. jak np.A. Trueba dodać. organiza cjarri zrzeszaj ącymi przedsiębior c w z dziedziny turystyki. Istotną cechą tych organizacji jest r żnorodnośćformalna i organizacyjna. Że według Strastizu tegii miała to być orgarizacja pararządowa. Warto przypomnieć. Do zada PoT-u ustawa za|icza: rystycznie subregionu w formie stowarzyszeil |ub związk w stowarzyszeri. Zadaniem Funduszu będzie Ustawa dopuszcza tworzenie regionalnych i lokalnych organizacji rozwoju turystyki o podobnym zakresie dzialania na obszarze np. polskimi przedstawicielami zagranicznymi w zakresie zada(twykonywanych za granicą. iż PoT nie notuje widocznych sukces w w realizacji swoich zada ustawowych. wojew dztwa czy gminy. ze PoT jest par stwową osobą prawną' nadzo_ rowaną przez właściwegoministra. Trzeci gł wny kierunek działa w ujęciu Strateqii sprowadza się do stworzenia funduszu inwestycyjnego. zagranicznych bank w działających w Polsce. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz Stowarzysze(t dzialającychw tej dziedzinie (art. Ma ona wzmocnić promocję Polski w dziedzinie turystyki w kraju i za gtanicąoraz tworzyć warunki wsp łpracy organ w administracji rządowej. l. jako instytucji wspierającej roz_ w j inwestycji turystycznych w Polsce.U. trzeba zauważyć. akcje Polskiej Agencji Rozwoju Turystyki s. mienie przedsiębiorstwa pa stwowego Polska Agencja Promocji Turystyki. PoT realizuje swe zadania we wsp łpracy z: r : r jednostkami samorządu terytorialnego. 1). polskich inwestor w oraz polskich przedstawicielstw turystyczmiędzynarodowych instytucji finansowych. Będzie on także prowadzić działaŁnośćpromocyjną wśrd inwestor w zagranicznych. z 7999 r. Sejm RP uchwalił Ż5 czerwca 1999 r.

TuRYSTYKA MlĘDzYNARoDoWA 3. Jedne są bezpośredniozwiązane z rozwojem produktu turystycznego. t''renesans miejscowości wypoczynkowych''. natomiast kształtowanie polityki turystycznej pa stwa.1. oczekiwania pozytywnych przekształce w polskiej turystyce od lat rozmijają się z rzeczywiI6Ż gu jednego roku wyjezdza do określonego kraju. i od tego czasu stale się rozwija. 2) rea|izację Program w Krajowych i 3) powołanie do życia struktur organizacyjnych zdolnych do działa w wa_ runkach wolnorynkowych. rozw j przedsiębiorczości. że wielkości podane w zestawieniu nie oznaczająliczby os b biorących udział w międzynarodowym ruchu turystycznym. rozw j zasob w ludzkich.Aby stymulować stworzenie odpowiednich warunk w do rozwoju produktu turystycznego Polski.2.2.7). rozw j krajowego oraz zagranicznego marketingu i biznesu. kt re powinny objąć: r r r r r r r r r rozw j produkt w markowych. uległ likwidacji cen- XXI w. kultury fizycznej i turystyki (UKFiT). zajma1ąc w niej nalezne miejsce.jednostek turystycznych" w sensie Źr drern danych dotyczących turystyki na świecie są gł wnie liczne rozproszone informacje Światowej organizacji Turystyki (wTo) i Światowej Rady Podr ży i Turystyki (WT and TC). obecnie turystyka znajduje się w stanie stagnacji. stawione w tablicy 3. organizowanieimprez. Pracy i Polityki Społecznej. gromadzenie danych statystycznych na temat turystyki. Realizacja tych problem w będzie prowadzona w ramach Program w Krajowych. trzeba chociaż zasygnalizować koniecznośćzwiększenia udziału struktur paristwa w rozwoju turystyki. może nawet przeżywa kryzys. że Programy Krajowe obejmują istotne problemy rozwoju polskiej turystyki. a r63 . Należy przede wszystkim pamiętać. W wariancie optymistycznym realizacja Strategii zapewni: 3. że w 2000 r. Niestety. zr wnoważony rozw j infrastruktury turyStycznej i pamturystycz_ nej. Nie oceniając wpływu przeprowadzonych zmian struktur zarządzania turystyką polską na dynamikę jej rozwoju i zahamowanie zjawisk niekorzystnych. Na zako czenie trzeba zauuttŻyć. Problemy kultury ftzycznej są przedmiotem zainteresowania Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu. Ilustruje to zestawienie do- tyczące liczby podr zujących os r r r zwiększenie wpływu turystyki na gospodarkę narodową. W sumie powinna ona wzmocnić silne strony polskiego produktu turystycznego i zminima|izow ać słabe. Trzebazau:ważyć. a strategia nie jest wdrazana. Strategia Rozwoju Krajowego Produktu Turystycznego nakazuje: 1) stworzenie silnych i konkurencyjnych produkt w markowych polskiej turystyki. Dane statystyczne obejmują więc w zasadzie liczbę . w Strategii zaleca się podjęcie oraz realizację konkretnych działan w celu r ozwiązania naj istotniej s zy ch problem w polskiej gospodarki turystycznej. Takie są rygory nowoczesnego paristwa u progu stością. tralny organ administracji rządowej ds. udostępnianie informacji turystycznej. Reasumując. jeżeli się udaje kolejno do kilku kraj w lub też jeżeli kilkakrotnie w cią- bw wybranych latacha (przed- przyrost zatrudnienia w sektorze usług. W związku z podanymi liczbami trzebapoczynić kilka uwag. ROZMIARY TURYSTYKI M!ĘDZYNARoDoWEJ NA śwleclr wie Turystyka międzynarodowa na wielką skalę rozpoczęła się w połoXX w. Ta sama osoba bowiem może być |iczona wielokrotnie. gwarantowanie jakości. rozw j infrastruktury transportu. jej realizacj ę oraz tworzenie odpowiednich ram prawnych i ekonomicznych powierzono Ministerstwu Gospodarki. inne zaśdotycząog lnych warunk w rozwoju turystyki zbliżonych do rozwiązar{ w krajach Unii Europejskiej.

8. Wreszcie warto pamiętać. W la- Twierdzi się. tzn. wARTośclNDElśowW LATACH l95o-20oo r. to średnieroczne tempo tego wzrostu w kolejnych dekadach malało. oraz przedsięwzięciami paristw w zakresie znoszenia barier w dziedzinie przemieszczania się ludzi. poza turystami. 164 149 164 165 . jest wynikiem dynamicznego rozwoju światowego ruchu turystycznego oraz stosunkowo niskiej podstawy wyjściowej. W sumie stanowią one czynniki w zasadniczy spos b pomagająkażdorazowego przekro czenia granicy par stwowej przez turyst ę zagranicznego (rozumianego mniej lub bardziej szeroko. Sekretariat Światowej organizacji Turystyki dokonuje szacunk w danych.liczba pa stw i terytori w zaleznych dostarczających informacji statystycznych wynosiła w 1950 Tablka 3. Trzeba też wziąć pod wiedzających jednodniowych. że wzrost Liczby przyjazd w z Ż5 mln w 1950 r. osoby przybywające do danego kraju na czas kr tszy niż Ż4 godziny.Tablica 3.7. portu lotniczego. to w skali globalnej turystyka międzynarodowa okazuje się odporna na recesje. Informacje o wzroście ruchu turyStycznego naleŻy więc w określonymstopniu tłumaczyć zwiększającą się zbiorowością danych Statystycznych.). r wnież odce rozwojowi turystyki światowej. oraz niekiedy podr żnych ptzejeŻdżających przez dany kraj tranzytem' z wyjątkiem tranzytu lotnicze_ go. w latach 1960_1970 spadło do 8. jeżeli zaprzestały nadsyłania in- 950-1960 960-1970 970-1980 980-1990 990-2000 Ż70 Ż30 180 formacji (np. że mimo iż turystyka światowawykazywała w tym okresie stały wzrost. og lnie można powiedzieć. że podawane liczby na og ł obejmują. układ typowych czynnik w rozwoju turystyki (zob. Informacje takie są ujmowane w rocznikach następnych. LlczBA PoDRożU. Warto też pamiętać.ZSRR w latach 1977_1984). 51. tach 1950-2001 międzynarodowy ruch turystyczny zwiększył się 27-krotnie. że podczas gdy w indywidualnych wyjazdach turystycznych stale występują spadki i wzrosty. Jednak na ich podstawie można określićtendencję rozwoju tego zjawiska. że w odniesieniu do niekt rych paristw. Zdarzają się r wnież przypadki nadsyłania da_ nych po terminie oddania rocznika statystycznego do druku. zaIeżrue od stosowanej przez dane paristwo definicji takiego turysty).3vo i w latach 1970-1980 wynosiło już tylko 6vo.97o. do 689 mln w 2001 r. trzeba zauważyć.b. Wartości indeks w w poszczeg lnych dekadach pokazano w tablicy 3.8. obecnie organizacja ta skupia 113 kraj w. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych i jego następczyni Światowej organizacji Turystyki (od 2 stycznia t915 r. W latach 1950-1995 rosła liczba kraj w członkowskich b. rozdzialŻ) znajduje Warto przypomnieć. kt re sprzyjają wzrostowi ekonomicznemu. że statystyki międzynarodowego ruchu turyStycznego mają na og ł charakter szacunk w. Jak podają źr dła. jeślisię ogranicza do kr tkotrwałego zatrzymania bez opuszczania Nawiązując do zestawienia liczb charakteryzujących rozw j międzynarodowego ruchu turystycznego w latach 1950-2001.'ĄcYcH w WYBMNYCH LATACH Przytoczone okoliczności sprawiaj ą. że w przypadku turystyki międzynarodowej się w związku komplementarnym z wszelkimi zmianami politycznymi. uwagę nieregularne nadsyłanie danych przez poszczeg lne par{stwa członkowskie otaz zaniechanie nadsyłania informacji statystycznych przez niekt re pa stwa. W latach 1950-1960 wynosiło ono I0. co dowodzi względnie wysokiego tempa jego wzrostu.

w 196Żr.

wskaźniki wzrostu wianego mln w 200t r. Wielkość liczby przyjazd w z 25 mln w 1950 r. do 689 ruchu mianowicie przekroczyla 100 mln jednostek turystycznych po po 11 latach upływie ŻO |at (1945_1964), kolejne 100 mln (1964-1975). następnejuż po 9 latach (1975_1984). osiągnięcie kolejnych 100 mbnprzyjazd w turystycznych nastąpiło po około 5 latach' Według Światowej organizacji Turystyki wielkość światowego ruchu turyStycznego wyniesie w 2005 r. l mld os b, a do Ż0Żo r' I,6 mld os b. - Miarą rozwoju turyStyki światowejsą przychody z turystyki międzynarodowej, określone jako wydatki os b odwiedzających dany kraj
(łącznie z opłatami za transport międzynarodowy na rzecz miejscowych przewoźnkw). w całym okresie 1950-2001 (wyjątek stanowią lata Ig8Ż_Ig83 i 2001) turystykę międzynarodową cechowała r wnież pod tym względem tendencja wzrostowa. Ilustruje to zestawienie zawarte w tablicy 3.9.
Tablica 3.9. PRzYcHoDY 1950-2001

85, w 1977 r. - 96,a -awiska charakteryzuj ą r zj

w 1988

wnież czasowe

r.

I07 -Dynamikę oma-

Tablica 3.l0. W^RToścllNDElśoww

Po'zcŻEGoLNYcH

DEł<ADACH

950- 1960
960- t970

305,8 187,8

970- 1980 980- 1990
99U" !000

797,4
242,3 192.0

Warto przypomnieć, ze turystyka jest bardzo skutecznym środkiem redysĘbucji dochod w między krajami i w ten spos b przyczynia się do bardziej r wnomiernego rozwoju gospodarki światowej. opracowaną przez
Tabrica 3.11.

Na zakoriczenie przedstawimy prognozę przyjazd w w 20Ż0 r., WTo (tablica 3.11).
PROGNOZA PRZYJAZDOW W
2O2O R. (W

MLN OSOB)

w LATACH
*

z

TURYSTYK| M|ĘDZYNARODOWEJ

ffi:i:i
1)

,'i''l*l:lffi ił;łliii,
Francja 70,0 47,7
47,1 34,8 25,5
1)

Chiny

137,1

Ż)

Hiszpania

Ż) 3)

USA
Francja

102,4 93,3
7

i
I I
i

3) 1950 1960

USA
Włochy
W. Brytania

2 100
6 867
12 900

4)

4)
5)
)

Hiszpania
Hongkong

t,o

s)
)

59,3

I
7

1970

Chiny

24,0
19,3 18,8

Włochy
W. Brytania

52,9
52,8 48,9 47,1 44,0

t

r980
1990 1995
199',1

to2 872
249 300 372 000 000 445 000 478 000 455 000

7) 8) e)
10)

Meksyk
Polska
Kanada

7)
8)

Meksyk
Rosja Czechy

t8,7 t7,3

e)

43

Austria

l0)

ffi

*

1998

2000
2001

3.2.2. REGIONY TURYSTYCZNE SWIATA
Turystyka międzynarodowa' powszechnie rozumiana jako suma zagranicznego ruchu turystycznego kilku, kilkunastu czy kilkudziesięciu 1la stw, po II wojnie światowej stała się zjawiskiem masowym. Na po-

Wartościindeks w w poszczeg lnych dekadach Zaprezentowano w tablicy 3.10. Jak widać, najwyższa dynamika wzrostu dotyczy dekar dy 197G-1980. r66

I6'I

z

Tablica 3.12. REG|oNY TURY5TYCZNE śwnrRWEDŁUG KLA5YF|I(ACJ| LAT 1949 t 1983

r r r r

zachodni, obejmujący: Austrię, Belgię, Francję, Holandię, RFN i Szwajcarię.

Region amerykar{ski podzielono na tzy subregiony:
Ameryka P łnocna (UsA i Kanada); Ameryka Środkowa i Południowa;
Karaiby.

razem ze względu na dużąpowierzchnię, była Afryka. Na kontynencie

Trzecim regionem turystycznym podzielonym na subregiony, tym

tym wydzielono pięć następujących subregion w:

trzeby badari statystycznych tego zjawiska, zar wno pod względem dy_ namiki, jak i struktury przestrzennej, podzielono światna pewne umowne obszary występowania międzynarodowego ruchu turysty cznego (regiony turystyczne). Warto dodać, że proces kształtowania regio_ n w trwał kilkadziesiąt lat, nie zmieniała się tylko ich liczbas, określo_ na w 1949 r. IlustĄe to tablica 3.IŻ. Ukształtowana ostatecznie i obowiązująca sieć sześciuregion w tu_ rystycznych światazostała pod koniec lat70. poddana przez Światową Organizację Turystyki podziałowi wewnętrznemu na subregiony. Przyy muje się, iz u podstaw tego podziału legły: wysoki adział niekt rych re_ gion w w globalnym ruchu turystycznym i ich powierzchnia. Region europejski podzielono na cztery subregiony:

r r r r r

wschodni, środkowy, p łnocny, południowy, zachodni.

Na zako czenie można powiedzieć, iż podział świata na regiony turystyczne, przy odpowiednio funkcjonujących systemach narodowych statystyk turystyki, daje podstawę do uzyskania r znorodnych korzyści poznawczo-praktycznych. Na przykład dobrze przetworzony materiał

Statystyczny dotyczący międzynarodowego ruchu turystycznego
w przekroju regionalnym

i subregionalnym jest z pożytkiem wykorzyStywany w analizach rynkowych. Moze on stanowić podstawę podejmowania decyzji co do wyboru strategii np. promocji produktu turyStycznego. Może też służyćdo wykrywania i wyjaśnianiaistniejących
rozwoju turystyki światowej.

r r r

wschodni, obejmujący: Bułgarię, Czechy i Słowację, b. NRD, Polskę, Rumunię, Węgry i b. ZSRR; p łnocny, obejmujący: Danię, Finlandię, Islandię, Irlandię, Norwe_ gię, Szwecję i Wielką Brytanię; południowy, obejmujący: Cypr, Gibraltar, Grecję, Hiszpanię, b. Ju_ gosławię, Portugalię, Turcję i Włochy;
5

na danych rynkach terytorialnych trwałych, og lnych prawidłowości

3.2.3. STRUKTUM REGIONALNA TURYSTYKI

śwnroweJ
i
w tablicy 3.13.

W opracowaniu sieci turystycznych region w świata wykorzystano opracowanie
W: Ekonomika i or8anizacja tury-

styłi' wSiĘ Warszawa 1987' s. l57_t'74.

S. Wodejski' organizacja turystyki międ7ynarodowej.

Dynamikę i strukturę regionalną turystyki światowej w latach 1982 1998 charakteryzują dane Światowej organizacji Turystyki, zawarte

168

r69

śwRrowrJw LATAcH 1982l1?98

Tablica 3.13. DYNAMIKA ORAZ STRUKTUM REGIONALNA TURySTyKt

cja ta ma cechy trwałości, wymienione regiony wywierają decydujący wpływ na przemiany w turystyce światowej. Wnioski te znajdują potwierdzenie w prognozie rozwoju i zmian w turystyce światowej do korca XX w., sporządzonej przez Światową organizację Turystyki (tablica 3. 14).
Tablica 3.14. lJDzlAŁ REGIoNÓW
.i.ll:.i;;'i;l:.,i

Przedstawione dane dowodzą, Że ptzeszło 90vo światowych podr ży tllrystycznych koncentruje się w trzech regionach. Poniewaz sytua-

\t PPZY)AZDAIH (w
il!ii!i;:i:;iffi$ffi

%)

li;i:llllli'ył$ffi ;;ilil:ll

.llli,',}i;i

Świat przyjazdy przychody Region europejski przyjazdy przychody Region amerykariski przyjazdy przychody Region azjatycki i Oceania przyjazdy przychody Region afrykar ski przyjazdy przychody

ffi Y,$ffi ,e,;ffi
r00,0
100,0

iri;:';lll

53,0 39,0 Ż0'1 27,8

Ż|'9
30,5

4,0
Ż.7

koncentracji przestrzennej turystyki światowej. Region europejski skupia około 60vo międzynarodowych przyjazd w turyStycznych i jego dominacja utrzymuje się od kilkudziesięciu lat (np. w 1963 r. 73,77o, 1975 r. 1980 r. 69,0Vo, I9B7 r. 66,17o). Region obu partycypuje Ameryk -7I,07o, w globalnym ruchu turystycznymr wnież prawie od trzech dziesięcioleci w granicach około ŻOvo. Należy tu przypomnieć, że oba regiony przyjęły w I98Ż r. 86,6vo i w 1998 r. 8O,5vo światowychprzyjazd w turyStycznych. Wyraźnie też widać, że ttzecim regionem turystycznym świata o istotnym i systematycznie wzrastają-

Zaprezentowane dane statystyczne dowodzą wysokiego stopnia

Ot ż, ttzeba dodać, iż prognozowane dane zostały przekroczone. Na przykład udzial Europy w przyjazdach wyni sł faktycznie 57,7va, a w przychodach 48,3Vo. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki turystyki światowej warto przypomnieć, że turyStyka wsp łczesna jest największym źr dłem produktu krajowego brutto i zatrudnienia. Stanowi ona l0vo każdej z tych dziedzin.Inwestycje związane z turystyką oraz związane z tym dochody z podatk w są odpowiednio wysokie. Przewiduje się, że zat wno te, jak i inne skutki ekonomiczne rozwoju turystyki będą nadal r wnomiernie wzrastać.

cym udziale w globalnym ruchu turystycznym jest Azja Wschodnia oraz Region Pacyfiku. r70

I
;& i=* It r

3.2.4. Tu RYsTYKA M lĘDzYNARoDoWA W POLSCE
3.2.4.1. TURYSTYKA PRa()AZDOWA DO pOLsKt kzyjazdy turyst w zagranicznych do Polski w poszczeg lnych latach charakteryzowaly następujące liczby (w tys. os b) : 1990 r. 17 850, I99I r. 36846, 49015, r. - r. 74645,- 1995 r. 1992 r. - 1998 r. 1993 5921, 60960, 1994 8ŻŻ44, 88 - 2000 r. 84 500' 2001 r. 61400. Jak widać,1999 r. 89 100' liczba - w do Polski w latach I99uŻ00I początkowo przyjazd w cudzoziemc systematycznie wzrastała, jednak 2000 r. to początek spadku; w roku 2001 odnotowano poziom z 1993 r. Nalezy zasygnalizować, iż najwyższy spadek przyjazd w w 2001 r. w por wnaniu z rokiem poprzednim (Ż7,37o) odnotowano z Niemiec (36,6vo), ze Słowacji (3Ż,57o), z Czech (Ż2,6vo) oraz z pozostałych kraj w niesąsiednich (o 9,lvo). Kwestia tego regresu wymaga blizszych studi w. Miarą rozwoju zjawiska może być, udział turyst w zagranicznych w og lnej liczbie ludnościPolski. WskaŹnik ten przyjmował następujące wartości: 1989 r. Ż1,6vo, I99I r. 96,2vo' 1994 r. I93,57o.

Obraz polskiej turystyki w ostatnim dziesięcioleciu warto przedsta_ wić na tle światowej turystyki, zwŁaszcza europejskiej. Lata 90. ubiegłego wieku były okresem wysokiej dynamiki rozwoju turyStyki europejskiej i światowej. Tablica 3.15 potwierdzatę uwagę. Jak widać, w 2001 r. nastą)ił regres zaledwie o lvo. Zarlach terrorystyczny z I1 września 200I r. i p źniejsze jego skutki spowodowały gwałtowne załamanie światowej turystyki. Jednak Europa w najmniejSZym stopniu odczuła ten spadek, co stanowi dow d, że turystyka broni się przed głębszym kryzysem. Naturalnie, powstałe bariery rozwoju turystyki światowej wywarły wpływ r wniez na stan polskiej turystyki, zĘmże tu załamanie nastąpiło wcześniej, co ilustrują dane dotyczące przyjazd w do Polski cudzoziemc w korzystających z co najmniej jednego noclegu (ablica 3.16).

Tablica 3.1 . PRZYI/\ZDY DO POLSKI CUDZOZIEMCOW KoRZY5TAJĄCYCH z co NĄMNIEJ JEDNEGo NoCLEGU

1994 1995 1996
1997 1998

18,8 19,Ż 19,4 19,5 18,8 17,9 17,4 15,6

-

-

-

Tablica 3.15. RoayÓJ

TURYsryKl EURopEJ5K|EJ l śWAToWEJ
Ptnwazdy oo b 1w.rnłn)

"
1990

1999 2000

457 550 627 698 689

283
323

Żo0l

1995
1998

I
ts
6 s 280.

374 403 401

2000 2001

Turystyka

polska 1995, UKFiT, Warszawa 1996, s. 2-12; Turystyka w 1998 r., jw.

7 Dane statystyczne dotyczące przyjazd w cudzoziemc w do Polski i wyjazd w Polak w za granicę obejmują zar wno gości jednodniowych, jak i tych, kt rzy spędzili w Polsce lub za granicą co najmniej jedną noc, lecz nie pozostawali dłużejniż 365 dni'

Jak widać, w 2001 r. nastąpił spadek o Ż07o w por wnaniu z najkorzystniejszym rokiem 1997. Problem ten wymaga pogłębionych stuzwiększyć wysiłki w działalnościprorzeczjasna di w. Nalezy mocyjnej polskiego rynku turystycznego za granicą oraz w kłaju- Za' gadnienie jest o tyle istotne, że spadek przyjazd w turyst w do Polski dotyczy w najwyższym stopniu Niemiec (Ż5,7vo), kt re są rynkiem strategicznym dla Polski. Interesuj ącym elementem charakterystyki ilościowego rozwoju zagranicznego ruchu przyjazdowego może być struktura rodzajowa przejśćgranicznych, kt rąprzedstawiono w tablicy 3. 17.
t'73

17Ż

Należy podkreślić.:r:::.0 37.7 3.4 2000. W og lnych liczbach tych turyst w wybrane kraje partycypowały.:!:er:.7 Razem wszystkie kraje Niemcy b. aichprzyjazdy sązwiązane z zakupami. Czechy i Słowacja Pozostałe 2. będzie to ważna wskaz wka w podejmowaniu inwestycji w dziedzinie infrastruktury drogowej i granicznej oraz rozwoju usług motoryzacyjnych. że w turystyce ptzyjazdowej do Polski jako środek transportu dominuje samoch d. określone wartościpoznawcze ma charakterystyka sezonowości d w w układzie kwartalnym przyjazd w turystycznych do Polski..lilll.ffi rytrtr. UDzlAŁwYBMNYcH KMJÓW w oGÓLNEj LlCzBlE co NAjMNlEi JEDNĄ Noc (W %) :. słowackich. białoruskich. Tablica 3..{1.0 15.0 zsRR 42.0 47. Na tle przedstawionej geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski mozna stwierdzić.ą. że obraz tego zjawiska będą tworzyły przyjazdy turyst w niemieckich.1:il:ll:i!:!:.20. to charakteryzowały ją wskaźniki Zaprezentowane w tablicy 3..19. Uszczeg łowieniem obrazu geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski może być ocena liczby turyst w nocujących w Polsce przy174 .llrll i{!i!$j!fi i$Eiii!iii!iĘes!$i1*iłiilsl'l!ii:!:iii.i: iłll*!illifiiiili!ffiili!!!!iliiil. że przewaŻająca część mieszkar{c w tych kraj w przybywa do Polski na jeden dzie(l.:.18. Dominowanie tych kierunk w w strukturze geograficznej przyjazd w do Polski stanowi dobrą podstawę do rozwoju turystyki etnicznej. czeskich. z Austrii. Francji i USA. 100.l9. że podobnie jak w wielu innych krajach europejskich. Wiadomo też. Tabljca 3."l.Pozostałe'' Polskę odwiedzają najczęściej turyściz kraj w Beneluksu.0 34. Jezeli tendencja ta nadal się utrzyma. jw. ukrair skich. przy czym dominują Niemcy.. rosyjskich i litewskich.O 34. s.że z grupy ..!li.!:l.8 46.4 16. tak jak pokazano w tablicy 3. RozKŁAD czAsowY PPZY)^zDo\^t 7") # żr 6 dł o: Turystyl<łł polska 2000. wśrd odwiedzających Polskę przeważają obywatele kraj w sąsiedzkich. STRUKTUM GEoGMFlczNA PRZ'AZDÓW cvDzoztEMcow Do PoLsKr (w %) Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa 200l.!ll!ił .18.5 3. Jeślichodzi o strukturę geograficzną przyjazd w cudzoziemc w do Polski..0 Dane te wskazują...5 100.d'i. Rozkład czasowy tych przyjazdla wybranych lat charakteryzują wskaŹniki zaprezentowane w tablicy 3. l1. najmniej jedną noc. 9.i:.20. WEDŁUG KWARTAŁÓW (w Do PoLsKl Można powiedzieć.Tablica 3.l!.0 t'7. ze Skandynawii. UDzlAŁ PoszCJEGÓLNYcH W TURY5TYCE PRZ'AZDOWEJ DO POLSKI PMEjśc TURY5ToW NocUJĄcYcH w PoLscE Tablica 3. i: 100.l 7. t!:!'{B$!i'iti]!.: ".':m.

tvo. Zesta'w tych cel w stanowi ważne informacje umozliwiające określenie wielkości popytu na turystykę w kluczowych segmentach rynku.8 18. wypoczynek.1 .. IŻ..4 Ż9..2 Cele religijne. z innych usług pośrednictwa lŻvo gościzagranicznych przybyło do Polski nazaprosze157o. ramze. pielgrzymki 2.Zwycieczek organizowanychptzez biura podr ży korzystaokoło ło około l3vo przyjeŻdżających. kempingi w Tablica 3. a 38vo 5lub więcej nocy. zawodowe oraz komercyjne. inne I0. 14. W roku 1995 strukturę tych środkw określałynastępujące wskaźnikig: samo57o.eW0.ciężar wka -47o. samolot 8Eo. 20.i!j!łi Zakupy Wypoczynek. GUs.37o. s. podobnie jak w roku poprzednim. wakacje. CELE PPZV)AZDOW DO pOLSKI LATACH 1994.0 6. wykorzystywane na potrzeby planowania.Ż 10. wysoki udział miały przyjazdy organizowane indywidualnie (877o). marketingu i reklamy.. Warto powiedzieć. s. Aby ocenić kształtowanie się wydatk w turystycznych i zaplanować krajowe Systemy komunikacji..4 25. motele -3'l. że oferta polskiego rynku turystykj przyjazdowej spotyka się z duŻąprzychylnościącudzoziemc w Według Instytutu Turystyki. Jest to informacja istotna dla polskiego hotelarstwa. sprawy służbowo-zawodowe.::. 188.. W roku 1995. '- Tamże. turyścizagraniczni korzystali w PolSce Z następujących obiekt w noclegowychlo: hotele. pociąg ch d 707o. -37o. Połowa badanych turyst w odwiedziła Polskę cztery lub więcej razy.8 nocleg w. . podobnie jak w roku poprzednim. Trzeba też dodać.6 '7. ze w układzie motywacjiprzyjazd w do Polski dominują cele wypoczynkowo-rodzinne. Wiąze się to przypu szczalnie z podstawowymi celami podr ży do Polski (np.87o.7-4. 13. że 9Żvo badanych deklarowało chęć ponownego odwiedzenia Polski.4vo.11$$r[. brak. jedna trzecia turyst w spędziła w Polsce I_Ż noce. a I07o zaprosiły instytucje.8 24.1 ::l'.0?o.::.9 1. Turystykę ptzyjazdow ądo Polski charakteryzuje r wniez preferowanie określonejbazy noclegowej. Ponad 60vo badanych wytnienia pobyt w miastach jako gł wny spos b Spędzania wolnego czasu w Polsce.21. biznesowej oraz towarzyskiej. autokar .4 18. r76 177 . przyjazdy cechuje znaczna liczba wizyt wielokrotnych. W latach 1992_1995 utrzymywała się na poziomie 4. istotna jest informacja dotycząca środk w transportu używanych przez turySt w zagranicznych.danych 19. Zaprezentowane cele pobytu w Polsce wskazują też na miejski charakter turystyki..0Vo. że w 1997 r. Źr dło TurysĘka 8 polska 2000. Badania wykazały. -Ż7o. Charakteryzują je wskaŹniki8 zaprezentowane w tablicy 3.: Lata {głsl.l Daje to podstawę do wniosku. handlowej. Elementem charakterystykt przyjazd w do Polski jest też spos b ich organizacji. Na przykład w 1995 r. wakacyjnej i krajoznawczej. zwiedzanie Interesy służbowe 35.1 1Ż. krajo_ znawstwo i zakupy)..47o.. kwatery prywatne rodzina i znajomi .9 12.:.7 23.1?98 r 2000 (W %) ..)\ 3. Informacje te mogą świadczyćo niedomaganiach polskjego rynku usług świadczonych przez pośrednik w i organizator w.1 12. Według Instytutu Turystyki wielkośćta jest ustabilizowana. Warszawa 1999.brak danych . jw. Z punktu widzenia wpływ w dewizowych z turystyki przyjazdowej istotna jest informacja dotycząca średniej długościpobytu w Polsce turySt w korzystających z nocleg w. Blisko nie os b prywatnych. Widoczne jest r wniez ożywienie turystyki etnicznej.3 Odwiedziny u krewnych oraz znajomych Tranzyt Praca dorywcza 5. Dane dotyczące struktury cel w podr ży cudzoziemc w do Polski wskazują na dominację turystyki wypoczynkowej.6 -6. pensjonaty I0. 9 Mały Rocznik Statystyczny 1999. W roku 1995 zwracał uwagę wzrost (o I57o) liczby pierwszych wizyt.1 3Ż'l 34. prom 8Eo.' s.4.21. Badania Instytutu Turystyki dostarczają interesujących danych na temat cel w przyjazd w do Polski.

ŻŻI3I. Korzystnym zjawiskiem zaobserwowanym w 1998 r.67o w por wnaniu z rokiem poprzednim. sprawiły. trzeba za Instytutem Turystyki powt rzyć.. że w Polce w 1997 r. że łączne wydatki cudzoziemc w w Polsce wyniosły 8.1998 r. 31 395.6vo więcej niz w roku poprzednim.. I99I r. przekrocze granicy)ll: 1990 r. CharakteryStyczne jest. Likwidacja barier uczestnictwa i powiększająca się lista kraj w kt re zniosły obowiązek wizowy dla Polak w. Polska zanotowała spadek liczby turyst w o 3. Warto wskazać na pozycję Polski w rankingach turystycznych. Odsetek wyjazd w w interesach wzr sł z Llvo w 1995 r. Kanada (18.Żvo w 1998 r.2. spada liczba korzystających z usług biur podr zy.). Instytutu Turystyki 20 754. Za tą grupą plasują się dwa kraje o duzej atrakcyjności dla turystyki objazdowej. s. Wyjazdy Polak w za granicę w poszczeg lnych latach charakteryzowały następujące |iczby (w tys. Żr dło MaĘ Rocznik Statystyczny. wakacje i krajoznawstwo stanowiły w 1998 r. Austria (17. na światowych listach rankingowych zA GMNlcĘ W LA.4.3 mln). 36 387.7 mln). z2IVo do 5. z 22vo w 1995 r. ze spadło zainteresowanie odwiedzinami u krewnych lub znajomych mieszkających za granicą. tj. wyni sł Ż5Żvo. znajduje się na listach światowych poza pierwszą dziesiątką. Jak wynika z danych WTo z 1998 r. Ponad po_ łowę wpływ w dewizowych stanowiły wydatki odwiedzających na jeden dzie . I99Ż r. Szacuj e się. 188. zainteresowanie podejmowaniem za granicą pracy dorywczej ciągu trzech poprzednich lat do l. .2000 r. oraz zakupami.3 mln) oraz Niemcy (16. 53 100.7 mln turyst w). 3. 29 Ż68. 1993 r. (z llvo w 178 r79 . był szybszy wzrost wpływ w dewizowych niż wzrost |iczby przyjazd w.8Vo. z|iczbą 18. do 26. nastąpiło zahamowanie wzrostu wydatk w cudzoziemc w. do I4. w stosunku do 1991 r. jw. Wielka Brytania (25 mln os b) i Chiny (Ż4 m|n os b). tj. l1 - Tamże. ot z wypoczynek.22.IĄCH Tabltca 3.5 mln). Rośnieudział podr Ży do Polski organizowanych indywidualnie. że wskaźnik wzrostu wyjazd w w 2001 r. KIERUNKI WYJAZDOW OBYVATELI POLSKICH 1995 l 1998 od lat dominują cztery kraje: Francja (70 mln turyst w).. 49 328. podstawową gru_ pę cel w turystycznych 48vo. Nalezy dodać.8vo w 1998 r. obok takich kraj w jak Meksyk (19. Jest to zjawisko niekorzyst_ ne gospodarczo.5%o w 1998 r. o 3. obejmujące zakupy towar w w regionach przygranicznych. Dominacja tych cel w utrzymuje się od kilku |at. zĘm że w 1995 r. USA (47 mln turyst w) i Włochy (35 mln turyst w korzystających co najmniej z jednego noclegu).7 mld USD. Polska.Instytutu Turystyki pozwalają na szacunkowe okreWyniki badar ślenie gł wnych cel w zagranicznych wyjazd w Polak w. wyraźnie wzrosło turystyczne zainteresowanie Polak w innymi krajami (o lUvo). Wyraźnie spadło według I994r.Uzupełniając zarysową ocenę turystykt przyjazdowej do Polski. 56700 i2001 r. Hiszpania (47. 1995 r.2. że w 1998 r. 1999.-34 Ż96. ZAGMNTCZNE WYJAZDY MlEszKAŃcow PoLsKl Turystykę wyjazdową w Polsce charakteryzował w okresie I99I-200I znaczny wzrost liczby uczestnik w.8 mln os b w 1998 r.

do l9vo 0.23. polscy turyści i odwiedzający na jeden dzie(l.Ż4. korzystając przede wszystkim z samochod w (75. :' . Turyścipolscy korzystający z nocleg w za granicą zatrzymywali się najczęściejw wynajętym pokoju lub pensjonacie (297o) oraz prawie r wnie często u rodziny i znajomych (287o). wyglądało. NasĘlił zaśwzrost udziału kwartał w I i IV. Zniesienie zaś obowiązku wizowego dla obywateli polskich przez Norwegię i Szwecję miało wpływ na wzrost udziału przejśćmorskich.) i kolei jako środkw transportu turystycznego.5vo w 1995 r.. Drogowe 88.':]ls'ł.2 1998 Ż1'o Ż4. przy rosnącej liczbie przejśćgranicznych (170 w 1995 r..i:.6 Ż9'4 30..8 19. Ciekawym elementem charakterystyki polskiej turystyki wyjazdowej za granicę mogą być wydatki Polak w za granicą.. to uzyska się wyjaśnienie.4. że Polacy uczestniczyli w wewnątrzeuropejskim ru' chu turystycznym' gł wnie do kraj w sąsiedzkich. wydali łącznie około .l.3 . Zjawisko to w 1995 r.:l: : r::lllll::I:''. jego pobytu wynosiła około 8. Duże znaczenie tych środk w. Warszawa 1999' s' Tablica 3. sEzoNowośćwyjnzoow PoLAKow zA GMNlcĘ %) ilI Iv il I 20. legitymujący się wykształceniem średnim (Slvo) lub wyższym (4IVo). Pobyt w hotelu wybrało w 1995 r.9 mld UsD. co oznaczalo wzrost o 10. jak podano w tablicy 3. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.og lnie mozna powiedzieć. Jeślisię jednak zwaŻy wysoki udział podr ży zagranicznych Polak w w celach zawodowych.. wydawał średnio52 UsD na dzie .2 dnia.) i poprawie organizacji odpraw granicznych. ::::r' lla.2 padający gł wnie w III kwartale roku nie decyduje o czasowym.1 w 1995 r. Jak widać.6 184. ŻŻ7o turyst w. W efekcie okoŁo 65%o a długość wydatk w poniesionych przezPo|ak w za gtaticą(ponad 3'5 mld USD) 181 . Na przykład w 1995 r. Warto jednak w tym miejscu podkreślić wzrostowy trend udziału biur.. a ostatnio coraz częściej na wycieczkach objazdowych (1'77o).Ż3' w 7r dło: Turystyka w r. czas spędzał gł wnie w miastach (587o). Skalę sezonowości wyjazd w Polak w za granlcę według kwartał w obrazują wskaźniki ztab|icy 3.. iz około '70%o Po|ak w wyjeżdżających za granicę to ludzie młodzi lub w wieku średnim.l111Ai: .Ż nocy.. i 1998 r. że przemiarry w motywacj ach podr ży zagranicznych Polak w idą w poządanych cywilizacyjnie kierunkach.6 2Ż. Warto też dodać. typowym rozkładzie ruchu turystycznego wyjazdowego. Brak wynik w badarl tego zjawiska uniemożliwia wyjaśnienie zachodzących zmian. Szacunki Instytutu Turystyki dają obraz geograficznych kierunk w wyjazd w obywateli polskich za granicę. niki podane w tab|icy 3. Świadczą też o wzrastającej stabilizacji polskiego rynku towarowego oraz ożywianiu się międzynarodowych stosunk w handlowych.8 31..67o w por wnaniu z 1997 r. zma|ał udział kwarta' łu II. a mianowicie z I5vo w 1994 r..8 Kolejowe Lotnicze Morskie )) 1.::. przebywając Za Branicą. iż turysta polski korzystający z noclegu za granicą w 1995 r.. dlaczego okres urlopowy przy' 180 Polski turySta przebywał za granicą średnio 7.bezudziału pośrednik w odbyło się ich 56vo. 8.ŻŻ.1fp.8 2. GUS. prawdopodobnie nadal się utrzyma. Zagraniczne wyjazdy mieszka c w Polski na og ł nie są organizowaneprzez biura podr zy. Prawdopodobnie r wniez sytuacja na polskim rynku pracy (bezrobocie) wywiera pewien wpływ na sygnalizowaną skalę sezonowości wyjazd w zagranicznych.9 93.Zdanem ekspert w. orientację w tym względzie daje r wnież udzial rodzaj w przejść granicznych w og lnej liczbie wyjazd w. jw' Mozna sądzić.24. UDzlAŁ PpzqŚc GMNlczNYcH oGoLNEJ L\CZBIE WYJAZDOW W LATACH 1991 t 1998 . Ich miejsce określająwskź' WEDŁUG KWARTAŁoW (w Tablica 3. Szacuje się.

a pozostałe 35?o (około 2 mld UsD) wydali turyściprzyjeżdżającyna jeden dzieri. przewidywania zmian ilościowych i jakościowych na rynku og lnym i turystycznym' wpływ globalizacji na przemiany w gospodarce turystycznej oraz wnioski z analiz prognozowanych zagadnie ' użyteczne dla kształtowania stratąii i polityki rozwoju turystyki. skalska. iżkłajnasz staje się coraz bardziej interesujący pod względem generowania turystyki wyjazdowej na rynek europejski. do około 100 mln podr znych. Poza tym będzie to zgodne zrygonmi globalizacji w turystyce. Średnioroczne tempo wzrostu w latach I995_2OŻO wyniesie .I7o). ale zanoĘe spadek udziału z 607o do 467o w 2020 r. Uog lniając kr tką charakterystykę zagranicznych wyjazd w mieszka c w Polski.. Ma ulec zmianie r wniez struktura narodowościowa turyst w. można stwierdzić. co maoznaczać blisko trzykrotny wzrost w stosunku do roku bazowego. Wzyjęte w prognozie średnioroczne tempo wzrostu poszczeg lnych region w przyniesie w rezultacie pewne zmiarry ich udziału w światowym ruchu turystycznym. Z punktu widzenia skutk w rozwoju turystyki światowej naleŻy zwr cić uwagę na te elementy prognozy. 3.2. Nowe tendencje w turystyce światowej w świetle analizy WTo'Instytut Turystyki. pozwala na przyb|iżenie czytelnikowi kilku bardzo interesujących aspekt w rozwoju turystyki w skali światowej do 2O2O r. W prognozie podkreśla się zwiększenie aktywności rynku chir skiego.4vo w Ż0Ż0 r. czasowej i rzeczowej światowego rynku turystycznego. 183 I8Ż . I tak. i rosyjskiego.4vo. 12 Dalekie podrÓŻe mają rosnąć średniorocznie o 5. wpływy w okresie 1995-2020 będą rosły znacznie szybciej niż Liczba turyst w międzynarodowych.4vo do Ż5. KIERUNKI ROZWOJU TURYSTYKI śwnrowEJ Do 2o2o R. w por wnaniuz 1995 r. : I Najwyższe wskaźniki zanotują: Bliski Wsch d (7. tj.Ivo.27o). kt ry ma generować ponad 35 mln os b podr żujących za granicę. i przeszło dwukrotny wzrost w por wnanfu z Ż00o r.Liczne źr dładanych. pięciokrotnie więcej niż w 1995 r. Dla studiujących turystykę i prowadzących działalność Ę sferze w interesująca moŻe być długookresowa prognoza WTo dotycząca rozwoju turystyki światowej oraz jej uwarunkowa .5vo) oraz Azja Południowa (6. najmniej ze wszystkich region w turystycznych świata. Region obu Ameryk utraci drugą lokatę z 1995 r. ZakJada się dekoncentrację w strukturze przestrzennej. WTo przewiduje w Ż020 r. tor w prognozy. odciązy tradycyjne punkty docelowe i wzbogaci jakośćprzeżyć turyStycznych. blisko 2 bln USD. Warszawa 2001.5. Długookresowa prognoza WTo.Przyjęte w prognozie wskźniki rozwoju turystyki w regionach przyniosą zmiany na liścienajczęściej odwiedzanych kraj w świata. |iczbę przyjazd w turyst w do wszystkich kraj w światarzędu 1560 mln. Prognoza przyjazd w turyst w do gł wnych region w świata daje podstawę do następujących wniosk w. tj.1. Układ tych zagadnie t:worzą: podstawowe trendy w rozwoju popytu i podaży. stanowiące podstawę tego opracowania.pochodziło od turyst w korzystających z nocleg w.. poszerzona o dodatkowe analizy.Ivo. tj. NOWE TENDENCJE w TURY5TYCE śwlnrowej 3.2. Niemcy pozostaną nadal wiodącym rynkiem generującym ruch turyStyczny w Ż0Ż0 r.5. co może potwierdzać proces globalizacji w turyStyce. miejsc docelowych i motyw w podr zowania. (I9. dają nadzieję na dużątrafność prognozylz. a więc nie korzystający z noclegu za graricą. Azja Wschodnia i Pacyfik (6. i ponad czterokrotnie więcej niż w 2000 r. Europa utrzyma pozycję lidera. do 1995 r. Natomiast wyruźnie zwiększy sw j udział region Azji Wschodniej i Pacyfftu z l4.3vo) i odnoĘe stopę udziału na poziomie I&.25. Ta deglomeracja ruchu podr żniczego przyniesie prawdopodobnie wiele korzyści nowym miejscom docelowym. Europa odnotuje tylko 3-procentowy wzrost rocznie. Ranking takich kraj w w latach 2000 i Ż020 zaprezentowano w tablicy 3. kt re przewidują nasilenie r znorodności kierunk w wyjazd w. gdyż zasilą go |iczbą około 163 mln podr żnych (107o rynku). Zdaniem auT. Natomiast wpływy dewizowe z turystyki wyniosą w Ż020 r.

:. referat. technologii miękkich. troska rząd w poszczeg lnych par stw o stan-środowiska. .' !1 1..:ri: l: t: r': l : .2 W Brytania Włochy Meksyk Rosja Czechy t 20. lotnisk. tendencje do za|<ładania rodziny w p źniejszym okresie.1 Francja Ż 3 74.l.5 41.:i ::. sprzęt sportowo-turystyczny.:i. .dwudochodowych" gospodarstw domowych.l:. roźw j środk w transportu oraz infrastruktury np.. zmniejszanie się zasob w wody i las w. mniejsza liczebnojć gospodarstw domowych.: I sł'r{$'l I t::t::. czynniki socjalne i społeczno-kulturowe (skracanie czasu pracy' wy- czynniki demograficzne (starzenie się społecze stw.. .0 18. artykuły z Południa na P łnoc). Bilirlskil3 prezentują układ tych czynnik w w podziale na sześćgrup: j skiej.:. przyniosą polaryzacj ę gust w i potrzeb turyst w. franchising).4 20.6 53. rozw j telekomunikacji.: t:..'.76-17 Y 2002r. Aby wzbogacić prezentac1ę czynnik w rozwoju turystyki światowej do 2020 r.rl &. *". ułatwienia paszi dewizowe.i]..1f1:lj1:l:':.:i. wzrost|iczby os b samotnych. w ujęciu wTo.. konflikty między tożsamościąa dążeniem do nowoczesności. . a takŻe zr żnicowanie oraz dynamikę produktu tu_ rystycznego. koncentracja kapitau l gto_ balizacja działalnościgospodarczej).. celne gospodarstwa domowego' wyposźLzenie wnętrz..o"wijających się).ot runku zdrowego trybu życia. np. MNK|NG NĄczĘśclEJ oDwlEDzANYcH PRzEz TURY5ToW 2OOO J t 2O2O (PROCNOZA) ll.l. W.0 106.r':. warto przytoczyć układ podstawowych czyn- l o rozwoju turystyki t nik w. rozw j system w informatycznyctr. rczw j tzw.2.. Dziedzictwo kulturowe a nowe trendy w popycie i podaży turysĘc7nej. dominujący model rodziny 2+I.. kt re prawdopodobnie będą kształtować rozw cywilizacji w obecnym stuleciu...::.ę. niestabilna sytuacja polityczna w wielu regionach świata. k'ryzys rodziny.Ż l) 2) 3) 4) Chiny Francja USA Hiszpania Włochy Chiny USA Hiszpania Hongkong (Chiny) l0Ż'4 '13. tenory zm międzynarodowy). wzrost liczby małżer stw bezdzietnych. swoboda przepływu kapitału i siły roboczej. "ręrt"r" Ęzysy finansowe w wielu krajach i regionach świata.:. liberalizacja migracji międzynarodowych.:: ::l':. radykalizacj a żąda i wzrost znaczenia ruch w etnicznych.25.. l. wzrost świadomości ekologicznej społecze stwa.9 W Brytania Rosja Kanada Ż5'4 21. autostrad. np.:.:.2.. . czynniki polityczne (zmiany w Europie Środkowo-Wschodriiej.:l li:. szczeg lnie * k'aja"i' . konflikty wywołane rozwojem wielkich aglomeracji zar w- na ropy naftowej..".t tt t.: lt:::t i l. w tym kierunku turystyki.7 48.0 44. Alejziak i J.KMJOW W LATACH 11.. nasilające się migracje siiy roboczej l 13 Gda sk-Krokowa. wzrost liczby pracujących kobiet. czynniki technologiczne (automatyzacja i komputeryzacja. a działając komplement arnie.. libe- ce- 184 185 .il:litrl l x(f$9l..l:lttt :.. *yko. . ralizacja i rozw j światowego handlu. CZYNNTKT ROZWOJU TURysTyKt śwlnrowEJDo 2o2o R.5 48...]i''. czynniki ekalogic7ne (kurczące się zasoby środowiska.l.'.i'.stabilna portowe.'t.:.: t:. czynniki ekonomiczfie (umiarkowany wzrost gospodarczy w skali światapomimo mniejszej dynamiki niz wcześniej. rtt::!:a:.9 4 5 7 8.0 3.ort liczby ..: I.5 52.1.:l.. s) 6) 7) 8) g) 10) s6. postępująca integracja oraz spodziewane rozszerzenie Unii Euiopej- dłuzanie urlop w wypoczyŃowych i wcześniejsz" "'"rytury wzrost ilościczasu przeznaczanego na dodatkową pru. międzynarodowej w przyszłościbędą decydo_ wać czynniki uniwersalne i te bezpośrednio związane z rynkiem turystycznym..1.SP::' tl:. t::t' . religijnych itp.2 31.:1:.a. .. pogłę_bienie się dysproporcji między krajami bogatymi a biednymi. Tablica 3. np..1.5.9 9 10 Meksyk Niemcy 48....:. "ori.8 52.:.i. i: t:.rystanie nowoczesnych technologii w codziennym zyciu.i:.' l 130. w kie_ "*. :l rr'r'.

Wydaje się. autorstwa wTo. Czynniki wynikajqce z procesu globalizacji to przede wszystkim ro_ snące znaczenie międzynarodowych korporacji gospodarczych oraz globalne oddziaływanie proces w rynkowych. przynoszące ograniczenie roli poszczeg lnych par{stw i instytucji o zasięgu lokalnym. poszukiwanie sposob w szybkiego przemieszczania się. a nawet nisze rynkowe. jak hno lo g ic zny c h maj ą określać: I : rozw j techniki informacyjnej. oczekuje się r wnież szerszego omawiania w środkachkomunikacji masowej gł wnych problem w środowiska naturalnego.pr7eżywania" to kolejny czynnik rozwoju turystyki w perspektywie dwudziestolecia. Przechodząc do prezentacji podstawowych czynnik w rozwoju tu_ rystyki do Ż0Ż0 r. rozszerzatie się procesu ujednolicenia i harmonizacji walut. takichjak ograniczenie zasob w wody na świecie. Ich znaczenie maj ą wyraża : Wśrd dziesięciu kategorii czynnik w rozwoju turystyki w per- r : I kontynuacja pozytywnego trendu wzrostu gospodarczego w skali światowej. wzrost znaczenianowych gospodarek: Btazylli. iz właściwe zharmonizowanie podazy turystycznej z popytem oraz oapowiednie relacje między ceną a jakościąusług turyStycznych zadecydują r87 usprawnienia procesu komunikowania się z konsumentami. Ro s nq c a świ adomo ś s p o t e c zna za ro że ś dow i s ka p r ro dnic ć ro 8 zy ze go i społeczno-kulturowego jest źr dłem nacisku na upowszechnianie świadomości ekologicznej oraz społeczno-kulturowej. Srodowisko życia i pracy jest corazbardziej obciążone skutkami urbanizacji demografic1nej i technicznej. postęp w technologiach dotyczących środk w transportu. Przejście od dziąłalnościnastawionej na proste świadczenieusług turyStycznych do działalnościskierowanej na dostarczenie możliwości . kształt prognozy' to konflikt w krajach rozwijającycrr sĘ mięazy potrzebą utrwalenia tozsamości lokalnej a dązeniem do nowoczesności oraz domaganie się ptaw przez mniejszości. Autorzy prognozy formułują podstawowe zadania dla instytucji odpowiedzialnych za marketing w turystyce.WyruŻająoni cenną opinię. rozw j ruchu ekologicznego. wreszcie ostatnim czynnikiem rozwoju turystyki jest marketing. iż przedstawione uwarunkowania zewnętrzne dalszego rozwoju turystyki światowej. wynikające z potrzeby przemieszczania zasob w siły roboczej . Skalską. wpływające na autorzy prognozy przewidują bardzo duży wpływ nowych roz:wiąza(t technologicznych na wszystkie sfery zycia ludzkiego. warto powt rzyć za T. Ma on pozwolić na wykorzystanie technologii elektronicznych w dw wadzi do koncentracji motyw w podr zowania wok ł takich cel w. Przewi186 nastawionego na turystykę masową marketingiem nastawionym na kon_ kretne segmenty. będą wyznaczać kierunki i tempo zmian w turystyce globalnej. flazwane przez autor w megatrendami rozwojowymi. duje się też rozluźnienie tradycyjnych więzi rodzinnych w Wajach zachodnich. co wyraŻa się rosnącym zagęszczeniem obszar w zurbanizowanych zar wno w krajach rozwinię- Czynniki wynikające z procesu re7ionalizacjj. jak Jeślichodzi o czynniki polityczne. polegające na zastąpieniu marketingu ch celach: rozpoznania segment w i nisz rynkowych oraz . rozrywka. jak i rozwijających się.. religijnej lub społecznej. wzrost gospodarczy w krajach Azji Południowo-Wschodniej. autorzy prognozy zakładają usu_ nięcie barier ograniczających podr że międzynarodowe i deregulacje w zakresie transportu międzynarodowego (chodzi o taryfy). że nowoczesnych technologii popyt na potrzeby turyStyczne będzie się nadal nasilał i pojawią się warunki jego zaspokojenia. i takze na zr wnoważony rozw j turystyki.. W grupie crynnik w demograficznych podkreśla się proces starzenia się społecze stwa oraz natężenie migracji z Południa na P łnoc. SiŁę c zy nnik w te c i rozwijających się. Przewiduje się. chęć poznawania i doświadczania emocji. iż trend ien doprotych. atakŻe wsp łpraca międzynarodowa w tym wzglę_ dzie). pogłębianie się r znic między krajami najbogatszymi a najuboższymi. Chin.no w klajach rozwiniętych. Indii.doświadczania" i . Indone- zji i Rosji. Pod wpływem spektywie 20 lat na pierwszym miejscu wymieniono czynniki ekonomic zne. wyodrębnione na podstawie przynaleznościrasowej.

Zdanięm WTo na szczeg |nąuwagę zasługują: t t : I I I tworzenie baz danych statystycznych o rynku turystycznym przy wykorzystaniu najnowszych technik komputerowych. a będą to: r r kształtowanie i marketing produkt w turystycznych kierowanych do nowych segment w i nisz rynku. Miejsce turystyki w tym piocesie jest zarysowane w następnym podrozdziate. po_ chodzących z kilku źr deł. GLOBALTZAC)A A TURYSTYKA Co właściwieoznacza globalizacja gospodarki światowej? Jakie si_ ły kryją się za tym kontrowersyjnym zjawiskiem? Tak jak kazdy proces.2. Warunkiem powodzenia na rynku ma być dobra wsp łpraca sektor w publicznego i prywatnego w turyStyce' Na zakorizenie ptezentacji czynnik w rozwoju turystyki warto przytoczyć opinię wto dotyczącąprzewidywar do Ż0Ż0 r' w zakresie najistotniejszych segment w rynku turystycznego.2. społecznych. czy internacjonalizacja popytu prowadzi do niszczenia dojrzałych struktur. Analiza struktur rynku światowego moze tu dostarczyć najlepszych dowod w. stanowią tez podstawę programowaniarozwoju turystyki w Polsce. kt ry daje początek jakiemuś trendowi. turystyka biznesowa (konferencje.o konkurenryjności region w. Jest to raczej megatrend. r r r : r r r wyjazdy po sło ce i nad wodę. kt re Termin. żeglarstwo i golf. podr że motywowane chęcią doświadczenia przyg d.. turystyka kulturalna. kt ry zapewni osiągnięcie korzyści każdemu uczestnikowi rynku. obejmują one dalekie podr że i pocelach. opracowanie system w i procedur planowania w turystyce' umocnienie zr wnoważonego rozwoju sektora turystycznego' partnerstwo w zaruądzaniu turystyką. kt re znajdująsię pod roSnącym wpływem globalizacji w ujęciu makroekonomicznym. 3. Ęczonych podr że motywowane Sportem. i szkolenia kadr dla ten proces niesie? ne. z:wiedzanie miast i wypoczynek nad ar ze o morzem. STMTEG|A DztAŁANlA w sEKToRzE TURYsTYKl Zaprezentowanie podstawowych czynnik w kształĘących dynami_ kę i kierunki rozwoju turystyki globalnej oraz wskazanie najistotniejs'ych segment w rynku turyStycznego w perspektywie najbliższychŻ0 lai narzuca koniecznośćsformułowania zada strategiczny ch. W tym kontekście pojawiają się też zdaniem specjalist w inne pytania. np. kształtowanie takiego modelu turystyki. Czy rosnąca globalizacja gospodarki światowej jest nieodwracalna i czy rośnie znaczenie szczeb|a lokalnego? odpowiedzi na postawione pytania sąszczeg lnie ważne dla sektor w gospodarki uzależnionych od turystyki.globalizacj a" wykracza poza 3. rejsy morskie. ucżestnik w rynku kształtowanie odpowiedniego Systemu edukacji turystyki. globaliacja ma tei sw j przeciwprąd. pozyskanie funduszy na rynku kapitałowym' wszystkich )apewnienie warunk w do rentownej działa1ności turystycznego w krajach docelowych. kt ry prowadzi do internacjonalizacji zj awisko typowo ekonomicz_ sto189 188 . zacji. w tym wsp łpraca sektor w prywatnego i publicznego.5. czy|i z internacjonalizacją stosunk w gospodarczych. wsp łpraca regionalna. regionami oraz przedsiębiorstwami. turystyka wiejska. spotkania służbowe itp'). kulturalnych i politycznych. ukształtowanych w tradycyjnych miejscach docelowych podr ży turystycznej ? Czy male i średnieprzedsiębiorstwa poradzą sobie z dodatkową konkurencją i zmianami.3. Tendencje te wsp łgrają Z procesem globali- Nakreślone nowe tendencje w turystyce światowejnarnlcajązadania stałej obserwacji przebiegu jej rozwoju ilościowo-jakościowego. wymienia się zvłŁaszcza narciarstwo.6. Pozytywna prognoza oraz oparcie jej na analizie licznych statystyk. Gwałtownie rosnący popyt na oferty do coraz odleglejszych miejsc docelo_ wych w turyStyce pomaga wzmocnić i przyspieszyć proces powiąza gospodarczych między poszczeg lnymi krajami.

Gł wnym wskaźnikiem globalizacj i j est turystyka międzykontynen_ talna lub podr że do odległych miejsc docelowych. Największy rozw j odnotowano w krajach Azji Wschodniej. warto przypomnie . Należy podkreślić w tym miejscu.W ujęciu geograficznym z największą częstotliwością mają być odwiedzane: szlak p łnocnoatlantycki między Ameryką P łnocną a Europą oraz między regionem Azji Wschodniej i Pacyfiku z Ameryką P łnocną i Europą. komunikacji i technik informacyjnych. Na przy. polityczne i technologiczne występujące w samym czasie. obniżenie koszt w transportu i komunikacji. dokonanego dzięki 190 teclrnologii oraz obnizeniu koszt w transportu. Nastąpiło przyspieszenie procesu otwarcia gos światowej. Według WTo obecnie ten sektor obejmuje 187o światowejturystyki. Warto 19I .j(tw UE najczęściej spędzają urlopy nad Morzem Śr dziemnym lub w Alpach. oparcie światowej konkurencji na etyce wolnego handlu i normach globalnych. kt ry otwiera się wyłącznie dla najbardziej rozwiniętych kraj w o. kt ra jawiła się wraz Z postępem technologicznym w sferze transportu. natomiast w Ż0Ż0 r.sunk w społecznych. odł nosząc to do innowacji w dziedzinte transportu i komunikacji. polepszenie poziomu życia. w 2000 r. że szybkośćpodr zowania w epoce silnik w odrzutowych gwałtownie rośnie. Wynika to stąd.woju. czerpią wyższe dochody z turystyki krajowej niż z zagranicznej przy. Jeszcze daleko do zako czenia procesu globalizac'ii. ze nowe cele podr ży prześcigają tradycyjne kraje turystyczne. Europy i Japonii r wnież rosnącą liczbę nowo powstaj gospodarek.że lizac1a obejmuje swym zasięgiem wszystkie zakątki świata: Ameryki. Informacje zaś. wskaźnik ten ma osiągnąć wartośćŻ4vo.włączając to obraz. Jak podają źr dła. wsp łczesna turystyka korzysta z przyspieszenia. że turystyka międzyregionalna jest tylko częściądochodu kraju pochodzącego z turystyki. bo taki jest warunek faktycznego rozwoju turystyki. Og lna poprawa warunk w życia' kt ra dokonała się dzięki konkurencji. jak UsA i Francja. zaśJaporczycy podr zują do Nowej Zeland1i. takie jak: r I : zmiany w gospodarce rynkowej.kt re z kolei mają duży wpływ na rynek turystyczny. Dzięki rozszerzeniu rynku światowego w centrum zainteresowania turyst w znalazły się nowe miejsca. mieszkarcy kra. nawet w turyStyce. Światowy rynek turystyki jest por wnywany do zamkniętego skleptl. wielkośćta wzrosła do ()ll mln. że rozw j turystyki przyspiesza zmiany. Dylizans pocztowy m gł przejechać 160 km dzienr nie. że w istocie kraj musi osiągną pewien poziom rur. dociera dziśz prędkościąświatła. Ten ogromny wzrost stał się mozliwy dzięki og lnemu postę1xlwi cywilizacyjnemu i wzrostowi poziomu życia ludności kraj w rozwiniętych. Warto też podkreślić. np. a wsp łczesny odrzutowiec moze osiągnąć 1000 kmłr. w Naturalnie. podczas gdy Australij czycy wolą wyjechać na sąsiednie Bali. turystyka międzynarodowa wykazała wyrrlką dynamikę wzrostu. kt ro jest częściąprocesu globalizacji. Przykładowo. DysĘbucja geograficzna ruchu i wpływ w w turystyce nie jest jedlttlrodna. Globalizacjato ces wyraźny. np. Należy podkreślić'że wysoka dynamika wzrostu turystyki międzynarodowej ostatnich lat to efekt podboju czasu i przesffzeni. kt rym towarzyszył odwr t darki planowej.y. w Europie lub w regionie Azji Wschodniej oraz Pacyfiku.lazdowej. Nalezy też podkreślić lakt. kulturalnych i politycznych. kt ry zmienia świat w balną wioskę.xrclobnych preferencjach w zakresie popytu i podobnej strukturze podrri. około 82vo tuĘstlki zagtanicznej odbywa się w ramach region w kontynentalnych. Takie potęgi turyStyczne. region wschodnio-azjatycko-pacyficzny stał się obecnie jednym z czolowych obszar w turyStycznych globu. liczbanocy spędzonych ltl'Zcz turyst w wyniosła 25 mln. Podczas gdy w 1950 r. Postępujący proces globalizacji napędzają zasad zmiany ekonomiczne. Praktyka ostatnich lat dowodzi. Mimo umiędzynarodowienia popytu turystycznego rynki wewnętrzne oraz rynki kraj w sąsiadujących na każdym kontynencie poz'rlstają najwazniejszymi regionami dla turystyki międzyregionalnej krrżdego kontynentu. dynamiczny i niejednorodny. otworzyła nowe subregiony światadla turystyki. kład konkurencja tworzy warunki dla postępu techniczno-technologiczr nego' a ten z kolei pomaga przyspieszyć proces globalnej integracji. a jego nowym aspektem jest intensyfikacja sieci. Alrleryki Łaci skiej otM w Chinach i Indiach. W drugiej połowie XX w. Zainteresowanie wielonltt ltowymi celami turystycznymi jest bowiem całkowicie uzaleznione od tlos tępnościniedro gich połączeft lotniczych.

sformułowanie kilku og lnych wniosk w. Po drugie. Globalizacja doprowadziła do konkurencji pod względem ceny i jakości tych usług.kt rymzr żnyctrpowod w nie udało się pozostać konkurencyjnymi. aby zapewnić jak najbardziĄ przyjazne warunki dla jej rozwoju.97o iŻ5. o rozkJadzie geograficznym: Europa I8. ty turystyczne. że proces globalizacji może być niepokojący dla tych przedsiębiorstw. W interesie kompetentnych władz par stwowych leży stałe polepszanie infrastruktury niezbędnej dla turystyki. konsolidacj i konkurencyjnych strategii or az prezentowania zalet Przyszły rozw j turystyki w warunkach globalizacji pozwala na 19Ż 193 . firmy deweloperskie budujące obiek""". globalizacja jest nieodwracalnym megatrendem. w warunkach globalizacji jest niezbędna starannie zaplanowana polityka turystyczna. Firmy usług turysty cznych niechętnie wsp łdziałająprzy turystyki koŃurencyjnej. Wielkości te według pro- nadwyżkę podaży usług hotelarskich i podr zy lotniczych. środkitransportu i ochrona środowiska. organizacji i kraj w. system w informacji i dysĘbucji. wyposażenia i obiekt w aninie za' pewniają nowych atrakcji. że udzialEuropy w turyStyce globalnej wynosił w 1995 r. duży wzrost turystyki na świeciejest gł wnie zvłiązany ze zwiększającą się wymianą między rozwiniętymi regionami świata. unikają więc wsp łdziałaniaw ramach sp jnego systemu. kt ra dotyczy gł wnie małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. sieci hotelowe. powstawania nowych system w komunikacyjnych. Tradycyjne kraje turysty czne mają teŻ bardzo rozdrobnioną organizację podaŻy. takie jak bezpieczeristwo.47o. W tym miejscu warto przypomnie ć. tworzeniu wsp lnego produktu. kt re mogą wykorzystać ciągle zwiększającą się globalizację gospodarki. kt re cierpią z powodu niskiej produktywności oraz wysokich koszt w. wykorzystując walory konkurencyjności na światowym rynku.9%o. Internacjo na|izacjapopytu turyStycznego prowadzi teŻ do tworzenia Nalezy zwr cić uwagę na fakt.47o. trendy globalne w gospodarce turystycznej powinny uwzględniać preferencje konsument w. kt ry prawdopodobnie będzie miał w przyszłości coraz większy wpływ na gospodarkę i społecze stwo. kt ra się przyczynia do tworzenia pozytywnego wizerunku danego obszaru. regionu i lokalnym. 60?o. Jednakże w por wnaniu z turystyką krajową oraz międzyregionalną. w wystarczającym stopniu możliwo_ prawdopodobnie nie wykorzystują ści. można już zauważyć pierwsze strukturalne konsekwencje. nie jest ona jeszcze uznawana za wiodącą. następująco: og lna liczba przyjazd w: 1. Podmioty gospodarki turyStycznej.561 mln 45. obejmującą |saje z wiodących światowych region w turystycznych. co stawia małe i średniefirmy w niekorzystnej sytuacji. Po piąte. działająwedług strategii globalnej. Azja Wschodnia os b. Zmiany te prowadzą do r znicowania stylu życia. mają wynieśćodpowiednio: 45. Ż5. czyli gł wnie dia tradycyjnych kraj w turystycznych. Turystyka międzykontynentalna jest coraz wa:Źniejszym wskaźnikiem globalizacji. Po trzecie.dodać. Kraje te częSto nie mają najnowszej infrastruktury turystycznej. gruntownego badania globalnych rynk w turystycznych. a Azji Wschodniej i Pacyfiku I4. Tradycyjne kraje turystyczne tlacą swe udziały w rynku wraz z cotaz szybszym wzrostem nowych konkurent w. obie Amery|ł i Pacyfik W konsekwencji umiędzynarodowienia popytu tradycyjne kraje tu_ Jednak obszary te ryStyczne tracą Swe dotychczasowe udziały w rynku. gnozy naŻOŻO r. firmy wynajmu samochod w itp. należy rozwinąć międzydziałową politykę turystyczną na szczeblach rządu. W związku z nadmiernym rozwojem sieci firm wzrasta konkurencja cenowa. chociaz globalizacja w sferze turystyki nadal jest we wczesnym stadium.4vo' powszechnego wzrostu popytu turyStycznego obserwuje Mimo się korporacji.. obca jest im wsp łpraca w pionie oraz w poziomie.I7o. Po czwarte. Ponieważ turystyka jako sektor gospodarki ma wymiar strategiczny. rozwoju i dostosowania struktur fi rm.. że WTo prognozuje przyjazdy turyst w do gł wnych region w świataw ŻOŻO r.kt re daje rozw j międzykontynentalny. kt re zmieniają się bardzo szybko wskutek postępu technicznego oraz towaftyszących mu zmian czynnik w ekonomicznych i społeczno_kulturalnych. Po pierwsze. W krajach tych powszechnym problemem jest znaczna|iczba małych i średnich firm. takie jak linie lotnitu-p".utorzy. Pa stwo powinno wsp łtworzyć dobra publiczne.

Hotel Revue" 1989. odbyła się konferencja w Nowym Jorku w sprawie konwencji celnych. ochrony Środowiska i Ułatwier. Jest to wyspecjalizowana organizacja oNZ z siedzibą w Madrycie. Europejska Komisja Gospodarcza) oraz Konferencja Narod w Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju.. przestrzenne i eko_ nomiczne. MlĘDzYNARoDowE oRGAN lzAc)E TURYSTYCZNE Wsp łcześniewszystkie sfery zycia społeczno-gospodarczego i po_ litycznego są obszarem działania organizacji międzynarodowych.ułatwier{ w zakresie formalności zajmująsię takie jej organy' jakZgromadzenie og lne. Na zako czenie trzeba zauvłażyć. Bałtyk-Ta_ Ę-Balaton-Adriatyk). sprawę udoskonalenia statyra . 195 . jest przedmiotem zainteresowania tych organizacji. organami ŚoT są: 1) Zgromadzenie Generalne. Wynika to z ce1 w tej organizacji. obecnie turystyka jest strategicznączęścią gospodarki kraj w rozwiniętych. Międzynarodowy Fundusz Walutowy. 194 rystyki na czoło wysuwa się organizacja Narod w Zjednoczonych (oNZ)' kt ra poświęca dużo uwagi Sprawom turystyki. Budżetu i Finans w. Warto dodać.stowarzyszenia krajowe o charakterze publicznym lub prywatnymbądź osoby fizyczne. rozw j park w narodowych itp.doświadczenia" podnoszące jakośćżycia. tj. podejmująca wiele inicjatyw w zakresie rozwoju tury_ styki międzynarodowej (np. a dopiero na drugim miejscu jest jej działanie jako centrum pomocy rozwojowej. ochrony środowiska. nr 38 (Szwajcaria). dązące do stworzenia dogodnych warunk w do rozwoju międzynarodowej wsp łpracy w sferze turystyki.in. badania rynk w turygranicznych itp. a w 1963 r. Problematyka turystyki jest przedmiotem szczeg lnego zainteresowania Światowej organizacji Turystyki (wTo-oMT). Do zada ' te1 organizacji na|eży r wniez zwracanie szczeg lnej uwagi na wsp łpraca rozw j turystyki w krajach rozwijających się oraz ścisła zoNZ i jej agendami wyspecjalizowanymi.2. a także służenie radą i pomocą w tym względzie ruądom parlstw członkowskich.7. Należy r wnież odnotować znaczenie dla turystyki .Programu rozwoju'' oNZ.).. informacyjno-publicystyczną i operacyjną (przygotowanie międzynarodowych konferencji i seminari w. konferencja rzymska zako(tczyła się uchwaleniem Rzymskiej Karty Turystyki). Zasadniczymi celami tej organizacji są: popieranie i rozw j turystyki na świecie. iz ŚoT stanowi przede wszystkim fachowo-techniczną pomoc dla kraj w członkowskich. oparte na niepowtarzalnych i autentycznych r żnicach kulturalnych oraz atrakcjach będących wytworem człowieka. oferowane przez nią usługi to . jak Organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw oświaty.. Nauki i Kultury oNEsco)' organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAo)' Międzynarodowy Bank odbudowy i Rozwoju. regionalne komisje gospodarcze (np. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych. W obrębie oNZ zespołem zagadnier turystycznych łalnościkomisji regionalnych.Po sz ste. organizac1a Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego. w kolejnych fazach procesy globalizacji doprowadzą do światowej standaryzacji komfortu i jakości. Z. Rada Gospodar_ cza i Społeczna. Po si dme. finansowanej wyłącznie ze środkw przyznawanych przez oNZ. szkolenie kadr turystycznych itp. dzieli się na międzyrządowe i pozarządowe. koordynacja dzia- stycznych. Międzynarodowa organizacja Pracy. powołana do życia w 1974 r. jak r wnież 146 człottk w afiliowanych z szela roko poj ętej branży turystycznej .Progtamu rozwoju'' oNZ jest r wnież udzielana pomoc na doskonalenie zawodowe pracownik w zatrudnionych w gospodarce turystycznej. w ramach kt rego jest realizowany pĄekt rozbudowy międzynarodo_ wej trasy turystycznej . R wnież turystyka. organizacja ta zrzesza obecnie 107 par stw. w 1954 r. Członkami pierwszych są pa stwa.. na_ tomiast drugich . Ponadto w jej strukturach działają organy pomocnicze Zgromadzenia Generalnego w postaci komisji regionalnych oraz Rady Wykonawczej w postaci komitet w: Programowania i Koordynacji. W grupie organizacji turystycznych międzynarodowych w sferze tu_ Zagadnienia turystyki są tez podejmowane w takich wyspecjalizowanych organizacjach ONZ. w miejsce działającego od 1925 r. analiz ekonomicznych.iż Zgromadzenie Generalne ŚoT przyjęło do programu działania m. jako zjawisko społeczne. 2) Rada Wykonawcza i 3) Sekretariat.)..p łnoc-południe'' (BTBA. Program dziabadavłczą (w dziedzinie statystyki tułania ŚoT obejmuje działalność rystyki międzynarodowej. kulturowe. 3. Wspomniane organizacje.

Restaurator w i WłaścicieliKawian (1949 r. 4) Arabski Związek Turystyczny. EwG. rych).in. dotyczące Statystyki w turyStyce. organizacje zajmujące się og lnymi sprawami turystyki: r organizacje uniwersalne.: Akademia Turystyki w Monte Carlo. kulturalno-humanistycznymi aspek' tami turystyki międzynarodowej i prowadzi badania lingwistyczne z dziedziny turystyki.. 4) Międzynarodowe Stowarzyszenie Hotelowe (1946 r. obowiązująceJ zinicjatywy oNZ od 1963 r. w Paryżu. 3) Zrzeszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego. Do grupy organizacji pośrednio podejmujqcych tematykę turystycznq naleŻą np.I transportowe. Zgromadzenie Gene_ ralne postanowiło też zwołać konferencję dyplomatyczną w celu zawax' cia konwencji dotyczącej ułatwier( podr żniczych. zawodowe organizacje turystyczne: W grupie zawodowych organi7acji turysĘcznych mozna wymienić m. grupująca kluby samochodowe (PZMot). W grupie organizacji pozarządowych podejmujqcych vvybrane zagadnienia turysĘki znajdują się m.styk turystycznych. kt ra stymuluje m. r podr zy. Można tu wymienić zalecenia ŚoT z 1993 r.: 1) Międzynarodowy Związek Przewoźnik w Drogowych. o rłanizacj ąmi re gionalnymi są m. załoŻonęw 1953 r. 3) Międzyamerykanskie Kongresy Turystyki. zrzesza ono krajowe organizacje i kluby turystyczne. - . popularyzuje ona uprawianie turystyki kempingowej i wprowadza ułatwienia w tym zakresie.: 1) Unię Europejską.. rozw j turystyki samochodowej Ż) Międzynarodowa Federacja Motocyklowa. r organizacje regionalne. w tym m. 2) Konfederacja organizacji Turystycznych Ameryki Łaci skiej. monografie poświęcone wybranym problemom turystyki.in.. 7) Światowe Stowarzyszenie Agencji Podr ży (1949 r. kt ra się zajmuje m..in. założona 1) Międzynarodowa w 1951 r. Genewa). kt re po' dejmuje problemy kontakt w osobistych ekspert w turystyki. skupia_ jącą 28 wysoko rozwiniętych kraj w świata. a takŻe Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (SICTA). w Lucernie. a także zwołuje z1azdy i kongresy naukowe poświęcone Sprawom turystyki. jej poprzedniczka. 196 . zrzeszającą 15 paristw zachodnioeuropejskich. Ż) Organiza' cję Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju z siedzibą w Paryżu. załoŻone w 1898 r.in. atakże publikuje m. organizacje zajmujące się wybranymi zagadnieniami turystyki.. Chodzi o zblizenie do reali w gospodarczych wsp łczesnej turystyki koncepcji statystyki w tej dziedzinie. kt re bada problemy związane z turystyką międzyna' W grupie organizacji 6) Międzynarodową Federację Schronisk Młodzieżowych (I93Żr. 2) Międzynarodową Federacj ę Drogową .. Należy też wymienić sieć regionalnych organizacji międzynarodowych zajmujących się turystyką..in': 1) Międzynarodowa Federacja Samochodowa. w Luksemburgu. 3) Stowarzyszenie Turystyczne Rejonu Oceanu Spokojnego. Amsterdam). powołane do życiaw 1949 r. Biuro Turystyki Socjalnej.. ogłosiła rok 1990 Rokiem Turystyki Europejskiej.: 1 ) Europej ska Komisja TuryStyczna.in. 4) Międzynarodowe w Brukseli. Zu- - organizacje pośredniozwiązane z turystyką. Organizacje turystyczne pozarządowe dzieli się w literaturze na: rodową i stymuluje jej rozw j. Rzym). z siedzibą w Waszyngtonie. założona w I93Ż r. Londyn). r hotelarskie. założonew 1939 r.in. 8) Powszechną Federację Stowarzyszeri Biur Podr ży w Brukseli (1966 r. Międzynarodowa Izba Handlovła oraz Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Zasob w Naturalnych. zalożona w 1904 r. 5) Międzynarodowy Związek Krajowych organizacji Hotelarzy.in. w Lugano. 3) Międzynarodowa Federacja Kempingu i Karawaningu. uniwersalnych na uwagę zasługują m. 2) Międzynatodowe Stowarzyszenie Naukowych Ekspert w Turystyki. 3) Międzynarodowe Stowarzyszenie Turystyki. powołana do Życia w Paryżu w 1904 r.

Wydaje się. iż zapotrzebowanie na r żnorodne wartości użytkowe w turyStyce obejmuje np.gospodarka turystyczna''l.. Pojęcie ..1. niezbędne do ich zaspokojenia..|ący og ł arządze i środkw służących zaspokojeniu potrzeb turyst w. nie kojarzy się raczej polskiemu Czytelnikowi z powszechnie rozumianym pojęciem -przelnysł''.przemysł turystyczny'' są trakw lowane w tej ksiązce jako synonimy. Warto w tym miejscu przypomnieć. wyżywienie. iż z punktu widzenia systematyki naukowej zesp ł czynności wykonywanych w ramach gospodarki I W piśmiennictwieanglosaskim terminy te są używane zamiennre' 199 .gospodarka turystyczna'' i .r Rozoztat TURYSTYKA A GO5PODARKA NARODOWA GOs PO DARKA TU RY5TYCZNA TURYSTYCZNEJ 4.gospodarka turystyczna'' stanowi zbiorczy termin. PoJĘclE l zAKREs GosPoDARKl Pojęcia . załatwienieformalności granicznych. obejmu. zakwaterowanie..1. w szerokim sensie. transport osobowy. Poniewa'ż działalność obrębie gospodarki turystycznej. autor opĘe za określeniem .: r r r r r udostępnieniewalor w turystycznych. Na gruncie tych potrzeb rozwijają się czynności gospodarcze.

usług noclegowych. iż trudno jest ści śleustalić turystyczny charakter wielu urządzer infrastrukturalnych. Układ ten tworzą sektory: Zakres zadari gospodarki turystycznej ilustrują następujące przykJa- 1 r r t t biura rezerwacji). pr zy należnych do r żny ch dział w i galęzi go spo darki nat nrclowej. przemysłowe i handlowe. baz! noclegowei (szeroko rozumiane hotelarstwo). 2) handel.. o wyraźnie zarysowanych powiązaniach wewnętrzłość nych. oświaty i rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. takich jak 1) budownictwo. organizator w turystyki (np. Wynika to m. Aby bliżej poznać korzyści płynące z rozwoju gospodarki turystycznej. dlatego tez nie jest uzasadnione uzywanie w stosunku do nich terminu . jest nieodzowne prowadzenie wszechstronnych jej badari.. 6) obsługa nieruchomości. Nalezy zauważyć. komunikacyj nych. /. Poszczeg lne czynności gospodarki turystycznej są zr Żnicowane. 3) hotele i restauracje. lecz także zakresu zada . organizacji w miejscach odwiedzin (np. turoperatorzy. rt w konsekwencji linię podziału między nimi a pozostałymi występują_ cymi na danym obszarue. jednak są one w jakiś spos b powiązane. tly.Trzeba jednakprzyznać. mimo jego wicloznaczności. są zalecenia Światowej organizacji Turystyki dotyczące międzynarodowej klasyfikacji turystycznej (SICTA).gospodarka turystyczna" można wyr żnić funkcje usfugowe.gospodarka turystyczna'' na określenie tego rodzaju całości wydaje się uzasadnione.T. Termin .. iż odrębne badania poszczeg lnych kompleks w gospodarki Posługiwanie się terminem . atrakcji (np. gastronom iczny ch. Istnieje natomiast wiele przesłanek społeczno_ -gospodarczych wskazujących na to. Nikt nie kwestionuje wsp łzależności hotelarstwa i usług gastronomicznych' handlu detalicznego i usług rzemieślniczych.r i rodowej. agencje turystyczne. Przykładem szerokiego zakresu działalnościzwiązanej z gospodarką turystyczną. mtJzea. galerie. 7) administracja publiczna. opartej na strukturze podaży.in. lokalne biura. transportowy (wszystkie środki transportu osobowego). 4) transport. zmierzając do wytworzenia pożądanej usługi lub dobra konsumpcyjnego innego rodzaju. Dlatego niezbędne jest także prowadzenie badar{ w od_ niesieniu do poszczeg lnych czynności związartych z funkcjami gospodarki turystycznej jako podstawy rozmaitych decyzji gospodarczych otaz społecznych. Wszystkie te czynności gospodarcze łączy bezpośredni lub pośredni związek z dynamicznie rozwijającym się ruchem turystycznym. podejmowanych ptzez władze lokalne i og lnokrajowe. organizacje turystyczne i stowarzyszenia turystyczne).gospodarka turystyczna" jest uzyteczny do cel w społeczno-gospodarczych i politycznych..nazywanych przez V. 9) pozostała działa|nośćusługowa: komunalna. socjalna 200 ŻoI .C. stąd.c niejednoznaczność określer dotyczy nie tylko og lnego sensu tego 1lrljęcia. W układzie czynności gospodarczych wykonywanych pod wsp l_ nym mianem . Ruch turystyczny bowiem tworzy bezpośredttio oraz pośrednio podstawę określonychi koniecznych czynności gos p ld arczych. Gospodarka turystyczna twotząca podaż turyStyczną składa się z cfekt w działalnościkilku r żnych jej części. Używanie terminu . że r żnorodne w swej istocie czynności. jest w praktyce użyteczne i celowe. spełniane w celu zaspokojenia popytu turyStycznego. turystycznej (np. Middletona2 sektorami i mierzonych w statystykach większości kraj w.. Takie cząstkowe badania nie ułatwiają tez reklamy ekono_ miczno-społecznych efekt w rozwoju turystyki w makroskali. W świetle tych zalecer działalnośćgospodarcza 'twiązana Z turystyką występuje faktycznie w dziesięciu sektorach gospodarki narodowej. miejsca historyczne i aktywnego spędzania czasu).gospodarka turystyczna". wynajem i działalttośćzwiązana z prowadzeniem interes w. gwarantujące Sprawny rozw j turystyki. usług informacyjnych i pozostałych gałęzi usług turystycznych. po5) średnictwo finansowe. Wydaje się. ze warunki i wyniki przykładowo wymienionych czynności gospodarki turystycznej są przecież r żne. łl) edukacja. wypoczynkowych)' nie sprzyjają kształtowaniu świadomości jej ekonomicznej i spolecznej roli jako źr6dłazaspokojenia potrzeb turyst w oraz zarobkowania dla pracujących w tym sektorze gospodarki na- turystycznej nie tworzy zwartego Systemu pojęć. tworzą pewną ca_ gospodarczą. parki narodowe. gospodarka magazynowa i łączność.ekonomika gospodarki turystycznej". narodowe organizacje turystyczne.

okoliczność ta osłabia w świadomości społecznĄ de facto turyst yczny charakter ich działalności. wymagaj ącym rozumnej koordynacj i. Nalezy zauwuŻyć. iż sieć podmiot w działających w sektorze gospodarki turystycznej jest stosunkowo gęsta. to można powiedzieć' iz gospodarka turystyczna ma charakter lokalny. dwie jej cechy: kompleksowość funkcji oraz navłiry'anie do społecznościturystycznej. miejscowy. że zadaniem SICTA jest stworzenie szansy właściwegorozwoju system w klasyfikacji międzynarodowej i krajowej. rozrywki kulturalne' zakup artykuł w łączność. że obsługa ruchu turystycznego wymaga zaangaŻowania. Zakres tych funkcji wypełniają m. Jest to konsekwencją rachunku ekonomicznego. ze podstawowe potrzeby zgłaszane przez i)ry' st w są zaspokajane na miejscu. Na og ł są one związane z wydatkami na: komunikację. Gospodarka turystyczna jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych bezpośrednio lub pośrednio rozwij anych w celu zaspokoj enia wzrastaj ącego zapotrzebowania czlowieka na dobra i usługi turystyczne. a zakres przestrzenny ich działalnościznacznie zr ż' nicowany. jak np. Zachodzi tu r wnież zaleŻnośćodwrotna. Praktycznie gospodarka turystyczna jest więc układem wielosektorowym. Stycznego. wypoczynkowe. 51-63. noclegi. Sezonowośćruchu turystycznego sprawia. gospodarkę turystyczną można podzielić na bezpo. r.in. Widać więc. że trystyczny charakter Gospodarka turyStyczna spełnia swoje funkcje narzecz konsumpcji indywidualnej i zbiorowej. Usługi i produkcja gospodarki turystycznej są w pełni lub częściowo odpłatne. prowadzi do zniekształce nych. właściwości gospodarki. Warszawa 1995. w wczas jego interpretacja obejmuje funkcje codziennego i powszechnego zaspokajania potrzeb turystycznych. komunikacyjne i informacyjne. ny w ścisłymznaczeniu. Jednostki gospodarc ze zaspokajające potrzeby turyStyczne wykazują duże rozdrobnienie organizacyjne i często sązr Żnicowane pod względem typu i form własności. a także rozszerzenie wiedzy na temat zakresu i skali działalnościgospodarczej związanej z turystyką. lecz mimo to powinny być zaspokajane w warunkach kompleksowej obsługi ruchu turystycznego. że gospodarka turystyczna szeroko pojmowana obejmuje r żnorodne funkcje przynależne do wielu dzial w gospodarki narodowej. usługi noclegowe. 3 lłl sezonie turystycznym Znaczna częśćtych jednostek opiera swoją tlziałalnośćna potrzebach zglaszanych gł wnie przez ludnośćmiejscową. gastronomiczne.gospodarka turystyczna" moŻe być pojmowa- W zaproponowanej definicji gospodarki turystycznej podkreśla się Terminologia turystyczna. Termin . Dzięki ternu może ona stanowić waŻny czynnik kształtowania polityki społecznej i gospodarczej pa stwa. nieregularnie. Inne są zg|aszane sporadycznie. warto dodać. Sprzęt turyStyczny i inne usługi.icci przedsiębiorstw i innych podmiot w niższej klasy organizacyjnej rric obejmuje w większości całego zakresu działalnościgospodarczej. ubi r.Trzeba tez podkreślić. będącym jcdnocześnie istotnym instrumentem wt rnego podziału dochodu narodowego. 10) organizacje i instytucje międzynarodowe3. system w rachun' kowościoraz sprawozdavłczości. Na podstawie nakreślonych spostrzeze można dokonać następującej pr by zdefiniowania pojęcia gospodarki turystycznej. Niekt re potrzeby muSZą być zaspokajane codziennie i powszechnie. pamiątek. Termin ten moze być r wnieŻ rozumiany w szerszym znaczeniu. Zr żnicowana struktura rodzajowa potrzeb zgłaszanych przez twyst w wywołuje określone implikacje w zakresie podmiotowym gospodarki turystycznej. og lnie biorąc. Natomiast posługiwanie się taką cechą urządze(l turystycz' ftzyczne. że ich potrzeby sąznacznie zr żnicowane. W układzie obowipującej systematyki zada gospodarki 203 20Ż . gastronomię. Jeślisię założy. Za kryterium podziału należy przyjąć stopier wy' korzystania infrastruktury turystycznej przez aczestnik w ruchu tury. tzn. hleceniaWTO. wielu dziedzin gospodarki miej scowości turystycznych.UI<F|T. Preferowanie rozwoju turyStyki we wsp łczesnej polityce społecznej i gospodarczej kraju prowadzi do r<>zszerzenia działalnościgospodarki turystycznej. s. średniq i pośredniq. wraz z pozostałymi funkcjami w zakresie zaspokajania potrzeb masowych i regularnie zgłaszanych przez turyst w.. kt ry nie ttloże być negowany w tym sektorze gospodarki narodowej. opr cz komunikacji. a więc do jakościowo lepszej obsługi ruchu turystycznego. w strukturze tej Badania wydatk w turyst w dowodzą. spożywczych.i indywidualna. Wielokierunkowa w gospodarcza i r żnorodnośćform własności gospodarce działalność turystycznej są powodem występowania rozmaitych form organizacyjnych podmiot w działających w tym sektorze gospodarki narodowej.

Dlatego rynek turystyczny jest defi- Motocykl Noclegi dla zmotoryzowanYch Tramwaj Bary i restauracle lekreacja kemPingowa u vl E 4 ź Przyciąganie zwied zających Biznes r i handel Sklepy z u pominkami i pamiątl iami &* r - \o. John Wiley & Sons."a= A FI uJI ^aY statek Rower samolot Kotej o z Samoch d Przyczepa Ltmuzyna Kemping Hotel Motel Kurort Pensjonat 4.s/'ł ^ł -{ x m w Sport .iącymi i kupującymi dany produkt. wyodrębnia się rynki turystyki krajowej i zagranicznej. jego dostawc w i nabyw c w. transportowych itp. 4. ot z W.> w1 rdarzenia Sklepy z r. regionalny. stwierdza. jw.. że przemysł turystyczny lub gospodarka turystyczna jest jednym ze zjawisk turystyki. 5 w.1 pracy. Powszechnie bowiem wiadomo. Leksykon dł o: opracowanie własne na podstawie: R. Practices.W Mclntosch.& t"ł / / Podstawę stanowią bogactwa naturalne niowany przez odniesienie do produktu turystycznego. Medlik. z4@\*tr'9)ś 2r\ \Ż\ f 9\ -tn = . TurysĘka s. Biorąc pod uwagę kryterium grup wiekowych turyst w. 4. kontynentalny i światowy. W szczeg lnościrynek jest określany przez odniesienie do produktu.2. Przyjmuj ąc kryterium geograficzne. jego dostawc w oraz turyst w5. Goeldner.. Można wreszcie zastosować kryterium celu a . Alejziak. lemiośem lozrywka artystyc. wyr żnia się rynek lokalny. można m wić o rynkach turystyki młodzieŹowej' rencist w i emeryt w. referując zagadnienie sektor w gospodarki turystycznej.wie kryterium rodzaju usług turysĘcznych wyodrębnia się rynki usług hotelarskich.l. Krak w 1999. jednak bardzo istotną. RYNEK TURY5TYCZNY -/"9^ąY^ /ę/. 1 1.. Przyjmując zaśjako kryterium relacje: miejsce zamieszkania_miejsce docelowe. traktowanie pojęcia gospodarki turystycznej lub przemysłu turystycznego. podr Warszawa 1995. gastronomicznych. rnym Zjazdy Sklepy mir rjscowe :estiwale Sklepy prz ydrożne Studia Ciągi skle1 r z o . krajowy. ch. Żo4 .1.l.turystyka jest przemysłem.-BIS.1. s.R. AL.r narodowej gospodarka turystyczna stanowi kategorię nieformalną. PMEMYSŁ TURYSTYCZNY MARKETIN6 Aby poszerzyć wiedzę o złozonościrzeczowej gospodarki turystycznej. skądinąd ciekawej. kt rzy reprezenĘą popyt na ten produkt.szęrsze. na kt ry składają się efekty działalności(produkty) wielu części składoRysunek wych nazywanych sektorami kt re obsługują określone segmenty rynku turystycznegoa.2. Philosophies. Tourlłm Ż Principles. New York 1986' s' 1 ' - w obliczu wyzwali ży. Na podsta.0. poświęconym strukturze przemysłu turyStycznego. o wytaźnie zarysowanej specyfi ce funkcj i gospodarczych i społecznych. niż wym zwr cenie uwagi Czytelnika na spotkane w literaturze na to zasługuje. Rynek turystyczny można rozpaĘwać z r żnych punkt w widzenia.. D(I wieku. Aleiziak.. ze . PoJĘclE RYNKu TURY5TYCZNEGo Przez pojęcie rynku rozumie się zesp ł stosunk w między sprzeda. czyni celoPodręcznikowy charakter tej książki siłą rzeczy . Utozsamianie turystyki z przemyslem turystycznym jest po prostu nieporozumieniem. to ckonomiczno-organizacyjny aspekt jej rozwoju ' Zresztą wspomniany autor daje temu niejednokrotnie wyraz w swojej. warto się zapoznać z rysunkiem 4.

1 8 9 C. postawy społeczno-kulturowe i społeczne. POPY T TURYST YCZNY Problematyka popytu turystycznego jest obszernie omawiana w literaturze przedmiotu. jw.1. Natomiast C. jw. 119. Kaspar. bowiem w wielu krajach wysoko rozwiniętych średni doch d do dyspozycji najednego mieszka ca wzr sł do poziomu umozliwiającego znacznej częściludnościudział w podr żach wypoczynkowych. Ich wpływ jest widoczny w r znych rodzajach turystyki' a zwłaszcza w turystyce wypoczyŃowej. s. Cyt.c. v. w wczas popyt na dane dobro spada. Wyraźny spadek turystyki międzynarodowej nakładający się na recesję gospodarczą w latach I99o-I993 wydaje się tę opinię potwierdzaćlz. v.. to popyt na to dobro rośnie. to rynek taki jest nazywany nieelastycznym. Altkorna . Die Tburismuslehre im Grundriss. Kaspar8 określapopyt noprocentowy wzrost wydatk w na turystykę w odpowiedzi na jednoprocentowy wzrost dochodu do dyspozycji. 117.2. ZdaniemJ. kt re pozwalają na zakup wszystkich d br zaspokajających potrzeby wyższe. znajomośćtych cech rynku turystycznego jest niezbędnym warunkiem racjonalności działania podmiot w gospodarki turystycznej.regulacje rządowe. Dlatego w tym miejscu Zostaną tylko w skr cie przypomniane podstawowe wiadomości z tego zakresu. Zdaniem C' Kasparal0' dochodowa elastyczność popytu turystycznego dla turystyki krajowej przyjmuje praktycznie zawsze wartości ponizej jedności' Oznacza to więc. że przy dochodach względnie niskich oraz względnie wysokich dochodowa elastycznośćpopytu turystycznego jest mniej sza niż przy dochodach średnich. 23.. kt re turyściskłonni są nabyć przy określonym poziomie cen''.. Middleton.39. Wolno też przyjąć. co wymaga stałej uwagi tych. że względne zmiany dochodu powodu_ ją zmiany w popycie w stopniu mniej niż propoĘonalnym. Altkorn.T..T. charakteryzując przedmiot wymiany. Należy wymienić czynniki ekonomiczne. a staje się dobrem powszechnym. s. s. wyższą dochodową elastyczność popytu turystycznego stwierdza się w zagranicznej turystyce wyjazdowej. Można go zilustrować następująco: jeśliw dowolnej badanej grupie ludnościma miejsce przeszło jed- turystyczny . s. media oraz podaż' Wsp łcześniezmieniają się one bardzo szybko. a tak:Że tzw. mobilność. Marketing w turystyce. 6 dobrem luksusowym. Middleton. Jak wynika z literaturyl1. za J. warunki wejścia na rynek. 118.. Warszawa 1994. s. na rynkue. r0 s. Kaspar.. Hunzikera i K. demograficzne. zdrowotnej. Marketing w turystyce. to rynek ten jest nazywany dochodowo elastycznym. Popyt turystyczny mą ze względu na wpływ wielu czynnik w.r i i podr zy turyStycznej. r żny charakter...c. ajeślicena spada. Na potrzeby poznavłczo-praktyczne każdy rodzaj rynku i jego cechy można opisać. Die Tourismuslehre im Grundriss.Trzeba podkreślić. .popyt turystyczny jest sumą d br turystycznych.iż prawidłowość na rynku turystycznym ujawnia się w specyta ftczny spos b. usług i towar w. Tamże.jako gotowośćturysty do nabycia określonych ilości d br turystycznych za określoną sumę pieniędzy''.. Praktycznie gdy cena rośnie. Na przykład w turystyce biznesowej czy leczniczej tury- wany powszechnie na Zachodzie fakt. rI 12 C. Natomiast jeślizmiany są mniej niż propor_ cjonalne do dochodu. Altkom. wypoczynkowej itd.Dlatego rosnące dochody. Marketing w turystyce. że turystyka przestaje być J. s. że turystyka wyjazdowa jest bardziej wrażliwa na zjawiska recesji niż turystyka krajowa. W wczas wymienia się rynki turystyki bizneso- wej. 207 206 . Na wielkośćpopytu turystycznego wywiera też wpływ cena d br turystycznych.38. Jest ona miarą zmian popytu pod wpływem zmian cen na dobra tu_ rystyczne. jw. obserwo- Związek między dochodem a wydatkami na turystykę jest nazywa_ ny dochodowq elastycznością popytu. Marketing w turysĘce. jw. kongresowej. 4. są najistotniejszym stymulatorem rozwoju turystyki. jw. Oznacza to. Według W. kt rych zadaniem jest śledzenie tendencji Najważniejszym czynnikiem wpływającym na wielkość popytu są zmienne ekonomiczne w krajach lub regionach zamieszkiwanych przez potencjalnych turyst w. występujące na tym rynku podmioty oraz cechy popytu i podaży. Krapfa7. Wydawnictwo Naukowe PWN.2. 19. Związek ten jest znany jako cenowa elastycznośćpopytu. jest związany ze spadkiem dochodowej elastycznościpopytu.

Że przy wzrościecen turysta ma możliwość zlagodzenia sobie tego wzrostu przez wyjazd do tar{szych miejscowości. efekt demonstracji oraz rozwinięta turystyka socjalna mogą Spowodować włączenie się do ruchu tych os b. że elastycznośćcenowa popytu tury_ stycznego zależy od wysokości dochod w i od sytuacji gospodarczej. Wodelko.czynkowej. zwiększenie się liczby os b w wieku ponad 55 lat. sta w mniejszym stopniu reaguje na zmiany cen niż w turystyce wypo- Warto dodać. mniejsza |iczba dzieci w gospodarstwie domowym. kursu wymiany walut w kształtowaniu popytu w turystyce międzynaro_ dowej. jego rozmiary i rozkład w skali rccznej. wśrd kt rych wyr żniono: orząi motywacje natury społeczno-kulturalnej. wzrastające rozmiary wsp łczesnych miast oraz poga$zające się w nich warunki życia stanowią istotne przesłanki wzrostu popytu turystycznego. ksztaltujących popyt turystyczny. podwyżka cen krajowych usług turystycznych o Ivo powoduje wzrost popytu na turystykę zagraniczną wyjazdową o 0. Kaspar. płace realne. a zwŁaszcza telewizji jako gł wnego nośnika reklamy produkt w turystycznych. a wzrost popytu na tę turystykę ta sze elementy podaży. czyli zmiany cen produkt w turystycznych oraz cen sub- stytut w. poziom dochod w umozliwiających powstanie funduszu swobodnej konsumpcji. s.4j. motYwY podr ży. do kt rych zali- C. struktura konsumpcji. Warszawa 1997. Zesp ł tych czynnik w tworząi wielkośćgospodarstwa domowego. poza ekonomiczno-demograftcznymi i geograftcznymi. aktywna polityka turyStyczna i skuteczna komunikacja środkw masowego przekazll. 120 i nast. działają : r r r r Grupę drugą stanowią czynniki spotec7no-psychologic7ne. wyb r tarszej formy zakwaterowania itd. to następuje przesunięcie z turystyki krajowej na turystykę zagraniczną wyjazdową. wiek członk w i poziom ich wykształcenia.7vo.W grupie czynnik w geografic7nych. stopie uprzemysłowienia i wskaźniki urbanizacji. Jeślipanuje recesja. w większości znacznie wolniej niż zmienne ekonomiczne. Parytety walutowe mogą oddziaływać pozytywnie. Umożliwia to substytucyjnośćusług turystycz_ nych. Wzrost liczby gospodarstw. czynniki kulturalne. Aby wyczerpać temaq warto jeszcze przytoczyć klasyfikację czynnik w popytowych i cechy charakterystyczne popytu turystycznego w ujęciu S. Układ pozostałych czynnik w. kształtujące popyt turystyczny. jw. .PWSH. tj. W grupie czynnik w ekonomicznych należy także podkreślićrolę r r dochodowe.60 Ż08 209 . to turysta bardziej reaguje na wysokośćcen i następuje przeniesienie popytu na potencjalny turysta' Ciepły klimat i sło ce. jego struktura.4vo13. wzrastający poziom wykształcenia to cechy określające wzrost popytu turystycznego. s.wielkośćgospodarstw domowych. podkreśla się zwlaszcza czynniki pogodowe w odniesieniu do turystyki wypoczynkowej oraz wielkośćspołeczności. Trzeba też zauutużyć. ze cenowa elastyczność popytu turystycznego ulega zmniejszenia przy przechodzeniu turystyki z fazy d br o charakterze luksusowym do fazy d br powszechnego uzytku. międzynarodowa wymiana go- og lnogospodarcze. Die Tourismuslehre im Grundriss. czynniki demograficzne' takie jak liczba i struktura ludności. intensywnośćpodr żowania. Wodejki'a. kt re osiągają niskie dochody. do kt rych zaliczono: czas wolny. takie jak doch d narodowy. S. cenowe. czono: ra Wreszcie grupę trzecią tworzą czynniki podażowe. og lnie można powiedzieć. a także moda. prowadząc do podwyższenia poziomu cen oraz spadku popytu na określonym rynku docelowym. Jeślinatomiast oferta urlopowa wewnątrz kraju sta_ je się droższa o lvo w stosunku do zagranicznej. determinujących wzrost popytu turystycznego tw Jak wykazują badania niemieckie. obnizając poziom cen' lub negatywnie.w kt rej mieszka 13 wynosi około O. Ekonomiczne Tagadnienia turystyki. stopa spodarcza. logicznej. Czynniki te podzielono na ekonomiczne. osobistej oraz psycho- t bezrobocia. Zmiany popytu są odwrotnie propoĘonalne do siły nabywczej pieniądza poza granicami kraju. Czynniki demograficzne.

to '' -lamze- |7 w rozdziale 2. skoro wiadomo. międzynarodowych stosunk w turystycznych natury handlowej i prawnej (formalności graniczne).'gJF< cena spadals. konkurencję cenową. że@odużturystyczną. występuje w grupie wydatk w na swobodną konsumpcję w budzecie jednostki. kt rą wytw rcy są sKłonni oferować w danym czasie. ...leczre|acjąmiędzy ceną a ilością. wystą)ienie popytu efektywnego na og ł wymaga wyższychdochod w niż w innych przypadkach konsumpcji. jest elastyczny dochodowo. Altkorn. Hunziker i K. sieć. jest popytem lącznym. 18 V. żĄslodaż turystyczna obejmuje dwa elementy: dobra i usługi turystycznel l ' Z marketingowego punktu widzenia treśćpodazy turystycznej wypełnia produkt turystyczny. opartych na mozliwościach spędzania czasu w miejscu docelowym. ma charakter popytu restytucyjnego (odnawianego).C. środki transportu pasażerskiego obsługujące turyst w. za: W.. może mieć charakter popytu inflacjogennego. jako czynnik kształto'fiiania rynku. żnej natury. W. iz o wielkości popytu decydują zar wno czynniki wymierne. sieć i wydajność przejśŻgranicznych itp. kategoryzację. ze w miarę wzrostu ceny wytw rcy są skłonni zwiększać rozmiary swojej działalności. przy założeniu. jw. jw.strukturę. tj.a postępo_ gdy wać odwrotnie. sprawnośćorganizacyjną i zakres pi"re'er'-"ii parłstwa w odniesieniu do rozwoju hotelarstwa. czyli og lny produkt turysty czny.Jest to oczywiste. jest sezonowy. " Jest on kategorią rynkową wrażliwąna 4..1 Reasumując. jest elastyczny cenowo. Ekonomika i organizacja turysryłi' jw... nato- - 2rt . w podr ży.3.' s. ma charakter popytu substytucyjnego. tw orzy układ następuj ących czynnik w 9: 1 PgdaŁ1e-St definiowana jako pewna ilośćd br i usfug oferowanych na sprzedaż po danej cenllOznac za ona relację między ilościąproduktu.. konsument udaje się do miejsca występowania podaży. podobniejak popyt. infrastruktura i usługi miejsca docelowego.. . dostępnośćmiejsca docelowego. co wynika z komplementarności d br i usfug turystycznych.. co wynika z rodzaju produktu turyStycznego oraz z faktu.. standard usług nocleiowych. reglamentację działa|nościturystycznej itp.. jak i niewymierne. że inne czynniki ksztahujące rynek nie ulegną zmianGl Podaz. Z kolei z punktu widzenia potencjalnego turysty . jest zawsze popytem mobilnym. transport. promocję.r r r r organizator hotelarstwo. politykę turystyczną obejmującą regulacje prawne w sferze gospodarki turystycznej. Gaworecki. niejest ilością. Marketing w turystyce. tzn. Marketing w turysĘce. 28. w wyjątkowo dużym Stopniu zależy od społeczno-gospodarczej po- jako pakiet składnik w materialnych i niematerialnych. rozw j turystyki socjalnej. że zmiana uwarunkowa ekonomicznych konsumenta dopiero w dalszej kolejnościprowadzi do rezygnacji z uprawiania turystyki. 2r0 Charakterystyka d br turysĘcznych została przedstawiona miast usług w rozdziale 5 niniejszej książki. jego wielkość. r lityki pa stwa.T. Można więc powiedzieć.produkt turystyczny może być zdefiniowany l r r atrakcje i środowisko miejsca docelowego. Pakiet jest postrzegany przez turystę jako przeĘcie dostępne za określoną cenę''l8.89. Jeślichodzi Q nodaz turystyczną w znaczeniu gospodarczym. organizację. cyt. wzbudzona po_ trzeba podr żowania jest na tyle silna. Middleton. Wynika z tego. o popycie turystycznym decyduje wiele czynnik zmiany w.2. 138. zakres Wreszcie należy zwr cić uwagę na pewne cechy charakterystyczne popytu turystycznego (według S' Wodejki): r r r r r r r r I r r l r jest heterogeniczny i niejednorodny. PoD^Ż TURYsT YczNA usfug.W. 15 I. jest wypadkową popytu na wszystkie składniki podaży. a ceną. Krapf. jaką jest się skłonnym oddać przy danym stanie cen krajowych lub wartości pieniądza w stosunku do zagranicyJ. s. jego infrastrukturę. s.Stanowi to ilośćturystycznych d br i usfug.

Jednak w za_ leznościod motywacjir żne znaczente przypisuje się podazy pi rwotnej i wt rnej . popytu turystycznego powoduje zr żnicowanie po_ ' Zr .r f r t wizerunki miejsca docelowego.3 GOSPODARCZE KONSEKWENCJ E RozwoJU TURYsT YKt (u/Ęclr KERUNKoWE) . Produkcja usług zachodzi w tym sitlnym czasie i miejscu co ich konsumpcja. gościnność.). Tałnże. przy sprzyjającej polityce turystycz_ nej. W tym miejscu Zwraca się uwagę na 2| 22 c. jw'. Jednakże brak przejrzystościrynku. stosunki społeczno-kulturalne (zabytki. Marketing w turystyce. gastronomię. w przypadku rynku nabywcy. aby wyr wnać cykle popytu. Die Tourismuslehre im Grundriss. kt re s7. sąroz|iczne. że w regulacji rynku rlużą rolę uzyskuje cena. I ży pierwotnej i podaży wt rnej (pochodnej). Na zakoriczenie og lnej charakterystyki podazy turystycznej warto' podkreślićniekt re jej cechy2o. hotelarstwo. Zagadnieniu temu są poświęcone rozdziały 4 i 6 niniejszej książki.jest względnie elastyczny. urządzenia wypoczynkowe i sportowe. s. wypoczynek. co stoi wymagają ftzycznej obecności klienta. ze względu na szeroką skalę potrzeb turyst w. Dla przedsiębiorstw turystycznych wazne jest wykorzystanie w mozliwie maksymalnym stopniu swojego potencjału usługowego. w kt rym jest oferowana. W takiej sytuacji doch d staje się właściwym regulatorem rynku turystycznego. w jakiej mierze podaż turyStyczna jest wykorzystana przez popyt. co zapewnia wysokie wykorzystanie potencjału usługowego2z. Uważa się. Ta rozbieżność cech utrudnia zachowanie normalnych. W literaturze podkreśla siQ]_' Że cechy te sprawiają. język. z rezygnacją. ttitturalnych proces w wyr wnawczych i sprawia. jest bardzo zr Żnicowana. iż podaż turystyczna jest w znacznym stopniu 20 Lpanz z) furystyczna możebyć tez charakteryzowana jako zbi r poda. Że podtż turystyczna. leczenie) większe znaczenie ma podaż pierwotna. jw. zwysokich cen.cena płacona przez konsumenta. co zostaje włączone do poduŻy turystycznej i jak podaż ta się zwiększa (np. gdy zachodzi potrzeba. turystyka biz_ nesowa. jak i międzynarodowej. Do podaży pierwotnej zalicza się rzeczywistość przyrodniczą (naturalne walory turystyczne). . Szerzej na temat podaży turystycznej pisze J. że ptzy odpowiednim zr żnicowaniu cen moŻna dowolnie spożytkować siłę nabywczą ludności i jej skłonność do zakup w usług turystycznych. Popyt ten. Cechą charakterystyczną podaży turystycznej jest jej zwiqzek miejscem. oraz jej duża kapitatochłonnołr\ z (szczeg lnie w odniesieniu np. podmioty te decydują (lub co najmniej wpływają na to). kongresowa) większe znaczenie przypisuje się podaży wt rnej. W kształtowaniu się rynku i cen dominującąrolę. komplementarność produktu turystycznego. w Sprzeczności z podatnością (elastycznością) popytu ltlrystycznego. gospodarkę komunalną itp. Konsekwencje rozwoju wsp łczesnej turystyki.28-31. reklama. Kaspar. iż przy motywacjach o charakterze ftzycznym (np. zar wno krajowej. ŻI2 ŻI3 . ze względu na rriznorodne motywacje. Natomiast do podaży wt rneJ lub pochodnej włącza się instytucje i vządzenia infrastruktury turystycznej (np.lywna. udostępnienie podaży pierwotnej i rozbudowa podaŻy wt rnej). tradycje. s. pośrednictwooraz organizację podr zy). podczas gdy intensywność potrzeb jest bardzo r żna. 4. osiągnięcia myślitechnicznej) i urządzenia infrastruktury og lnej (transport. stanowiące podstawę materialno-organizacyjną świadczer( turystycznyc ) og lnie można powiedzieć. Trzeba tu jednak podkreślić. brak możliwościmagazynowania usług.że przedsiębiorstwa turyStyczne Są na og ł jednostkami świadczącymi usługi.żnicowanie daż{Źakres podaŻy pierwotnej i wt rnej w duzym stopniu za|eży od s k u t e ćzn o ś i dzi ą ła n i a p o dmi o t w g o s p o da rki t ury s ty c znvĄZa pomocą c dostępnych im środkw podmioty te decydują o tym. do hoteli). i silnie zaznaczające się preferencje nabywc w w sumie zacierają rolę ceny jako regulatora rynku. 121-1Ż2. Wiadomo. Na rynku tym oferty korzystne cenowo umozliwiają uczestnictwo w ruchu turystycznym także grupom ludności o małych dochodach. silna za|eżność rxl p r roku. jak np. odgrywa popyt turyStycznyŻI. na_ tomiast przy motywacjach związanych z prestiżem (np. Posługując się takimi środkami...1 . Altkorn.

i**gr*'r:łm#jii''łffi l ::::-::'::Ń-*.:"j rj lił}.:łł. czy|ijest krajem turystyki aktywnej.^ fl:iil"#:l1'"I:|] "*. bilans turystyki jest zestawieniem wartości konsumpcji turystycznej w zagranicznej turystyce przyjazdowej orazw zagranicznej turystyce wyjazdowej. 9-' JąJr r zaopatrzenra w tow/.#lł*'"'*ł 4'1'4' MARTenNG w TgfiYSTYcg poswlęclc kilka uwas właściwierozumianv marketino --. im Grundriss. czy też jest krajem turystyki wyjazdowej (np.j. Dlatego turystyka jest uwazana Za tzw.. Turystyka jest ważnym środkiemredystrybucji dochod w między kr1ju Jest tym rvtększy' turystyki. w przypadku turystyki międzynarodowej."Ę:I^li'ąt:rr'".i1arkisminturystycznych. że wpływy z turystyki zagranicznej ptzyjazdowej są.'. Kaspar.f^il:1":T"|ff'T'lTł ka ffi3#1!:nieisca pracy i oo"nojf z .n:ff:mBerner Studien zum Frem ŻI4 ŻI5 . 1ŻŻ_l3o...#J. Turystyka ma sw j udział w bilansie płatniczym paristwa. oraz między krajami. będąc częściąbilansu płatniczego. W przeciwieristwie do tra_ dycyjnego eksportu i importu.I\. Włochy) i wykazuje nadwyżkę w bilansie turyStycznym.l."T." iy"*upracę. Die Tourismuslehre . Warto podkreślić. Należy przypomnieć. tworząc tło rozważart prowadzonych w dalszej części rozdziałuŻ3 . Gospodarcze znaczenie turystyki zagranicznej zależy od tego. r wnowazne wpływom z eksportu w bilansie handlowym. Niemcy. jw. czy dany kraj jest krajem turystyki przyjazdowej (np.1 ł kt rej rozwijają się dzt. .i":.li' j1l. że udział regionami.ffi.Inaczej m wiąc. to tym Samym wzrasta znaczenie turystyki dla wpływ w i wydatk w dewizowych gospodarki narodowej. Natomiast wydatki na turystykę zagraniczną wyjazdowąsą. Bilans turystyki.ffi rcach yffi. s...re-... czyli og lnie biorąc.i1{.""ff ::ilttlipTąj-fl 1"stykizlł. jeślizostaną ratyfikowane przez rząd RP.|'::Ń. Dtlży postęp w tym zakresie rokują zalecenia WTo dotyczące statystyki wydatk w na turystykę.iż gł wnym czynnikiem określającym regionalny i krajowy wzrost gospodarczy jest atrakcyjność turystyczna regionu lub kraju.:'1lil |l- ffi c. z punktu widzenia bilansu płatniczego.y^ł."#r'^""ilf::il wok li::::l$.'uy rozwoiu gosnorlarczvm --"ioflU 1ou :T::T. 2a 23 konsekwencje gospodarcze. z punktu widzenia bilansu płatniczego pa stwa.'h.#:#:mTilyi:il"'i1"$pi'#*5"-'" *yyu"^.*i#[""T1'-"il\Ł.:''-#i::f itrtrn*-ff#J''ffi ri:'jjil.: ąi[(. Japonia) i wykazuje deficyt bilansu turystycznego.. w turyStyce międzynarodowej danego kraju. r wnoważne wydatkom na import. Hiszpania. W taki spos b może się ona przyczynić do zr Żnicowania rozwoju gospodarki narodowej i światowej. wpływy i wydatki na turystykę nie dają się łatwo rejestrować2a.fi tu. jest por wnaniem wartościd br i usfug turystycznych sprzedanych w kraju obcokrajowcom oraz d br i usług zakupionych przez mieszkarc w danego kraju w czasie tury_ Stycznego pobytu za granicą. Praktyka dowo.l.nfiy sty ce :i:'T'^.::'f.165x^2?:ł. Jezeli roczne wydatki na turystykę zagraniczną rosną szybciej niż produkt krajowy brutto. niewi_ dzialny eksport i import. W literaturze przedmiotu spotyka się stwierdzenie.w przypadku turystyki krajowej.KaJowego brutto. ze turystyka iest il jI".il.

r

przy uzyskiwaniu umiarkowanego zysku. Natomiast zdaniem C. Kasparaz7 , marketing w turystyce jest określany jako ,,...polityka turyStyczna nakierowana na rynek i uzasadniana przez rynek, polityka zar wno przedsiębiorstw turystycznych, jak i organizacji turystycznych, bez względu nato, czy Są one podmiotami prawa publicznego, czy prywatnego''. Takie ujęcie marketingu oznacza akceptację zar wno marketingowego sposobu myślenia, jak i marketingowego sposobu praktycznego działania. Marketing w turystyce w szerszym znaczeniu tworzą:

nym, powinny być skonkretyzowane pod względem finansowym i osobowym. Cele polityki turystycznej osiąga się za pomocą instrumentarium marketingowego. Instrumentarium to tworzą:

r r

: : : r

produkt (asortyment, ilośćitd.), cena (warunki, zr żnicowanie cen), promocja (reklama, public relations oraz sprzedaz osobista), dystrybucja (kanały dysĘbucji, systemy dystrybucji).

określenie cel w i funkcji turystycznych, opracowanie wskaz wek postępowania za pomocą strategii cząstkowych.

Zagadnienia te w duzym stopniu zależą od właściwejinformacji, i określenie trend w wskazujących przyszły rozw j. Praktyka niestety dowodzi, że często nie docenia się w turystyce konieczności tworzenia banku informacji Statystycznych, co mścisię błędami przy podejmowaniu decyzji przez podmioty
pozwalaj ącej na analizę bieżącej sytuacji

Zastosowanie tych instrument w w praktyce w określonej kompozycji (marketing-mix) jest przedmiotem tzw. strategii marketingowej. Zadanie strategii sprowadza się do określenia środkw zapewniających osiąganie cel w polityki turystycznej lub zbyt w dłuższej perspektywie czasowej. Można też m wić o strategiach narzędziowych (cząstkowych), gdy np. w ramach koncepcji marketingowej planuje się politykę cen, dysĘbucji itd. Zdaniem C. Kaspara, przy stosowaniu instrumentarium marketingo-

polityki turystycznej. H. WeinholdŻ8 zwtaca uwagę, iż w określaniu cel w polityki turystycznej powinno się uwzględniać następujące elementy:

r r l r l

opis pozycji, jaką zajmuje przedsiębiorstwo lub organizacja turystycznazg w og lnogospodarczym procesie dysĘbucji d br i usług, opis potrzeb, kt re przedsiębiorstwo lub organizacja zamierza zaspokoić Za pomocą świadczonych usług, opis usług, kt re określone podmioty zamierzają świadczyć, opis rynk w, na kt rych podmioty te zamierzajądzialać, opis usług określonych podmiot w w wymiarze ilościowo-jakościowym.

wego nalezy zwr cić szczeg lną uwagę na stopie nasycenia rynku. Dlatego ważnajest koordynacja marketingu na poziomie przedsiębiorstwa z marketingiem w skali makro. Rola skoordynowanych poczyna jest szczeg lnie waŻna w warunkach występowania popytu turystycz-

jego większą przejrzystość.obserwowane poziome

nego na pakiet usług. Ponadto wzrastająca integracja rynku powoduje

Nalezy dodać, iz wymienione elementy, stanowiące podstawę określeniacel w polityki turystycznej na konkretnym szczeblu terytorialC. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 133. H. Weinhold, Marketing in 20 Lektionen, cyt. za: C. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 134-136. 2e Organtzacja turystyczna jako podmiot polityki turystycznej, np. gminy.
28

2i

sprawiają, Ze szanse na sukces małych, pojedynczych przedsiębiorstw turystycznych są w efekcie rozrastającego się rynku krajowego i międzynarodowego coraz mniejsze. C. Kaspar zauważa, że takj wniosek powinien wypływać zbada rynku i być podstawą marketingu. Względy praktyczne uzasadniająpoczynienie kilku uwag poświęconych poszczeg lnym elementom instrumentarium marketingowego. Jeżeli chodzi o politykę dotyczącą produktu turyStyczne7o, to powinno się w spos b jasny precyzować ofertę turystycznąijej kształt pod względem ilości,jakościoraz rodzaju infrastruktury og lnej i tury_ stycznej. Dużej roztropności wymaga polityka cen. Zalety zt żnicowania cen usług turystycznych r żne ceny za te Same usługi w zależnościod okresu (przed sezonem, w czasie sezonu czy po sezonie) lub od czasu
Ż17

i

pionowe fuzje

zr6

r
korzystania z usług (dłuższyczy kr tszy), oraz ceny ryczałtowe są na wsp łczesnym rynku (nabywcy) oczywistością' W turystyce podkreśla się znaczenie polityki ,,obr bki'' rynku' poWszystko to, co w promocji wypełnia zakres public relations, słuzy w oczach opinii pu_ lepszeniu wizerunku i zwiększeniu wiarygodności blicznej. Działania objęte public relations mają gł wnie charakter informacy3ny i powinny tworzyć dobry klimat dla udanych kampanii reklamowych. Jezeli chodz\ o reklamę w turyStyce, to powinna budzić zapotrzebowanie na oferowane usługi i ukierunkowywać istniejący popyt na określonąpodaż, a takŻe spełniać funkcję informacyjną. W literaturze p."" .iotu podkreśla się wym g Systematyczności przygotowywania jest akcji reklamowych. Punktem wyjściaw opracowaniu takiej akcji odpowiedź na następujące pytania.

r s r r

Czemu akcja ma służyć,jaki jest jej cel? Gdzie akcja powinna być przeprowadzola| czy wśrd ludności wiejskiej, czy w aglomeracjach miejskich? latie zastosować nośniki reklamy, np. telewizję, ogłoszenia, pro-

Kiedy akcja powinna być przeprowadzona' czy np' w listopadzie,
czy na wiosnę?

spektY?

sympozja i konferencje. Promowanie sprzedaży usług turystycznych w szerokim znaczenil tego terminu oznacza r wniez określeniekanał w dystrybucji (własne plac wki sprzedaży, pośrednicy detaliści,hurtownicy itd.) i kształcenie tych, kt rzy mają bezpośredni kontakt z klientami. og lny przegląd problematyki marketingu w turystyce potwierdza istnienie dodatkowej za|eżnościmiędzy rozwojem turystyki w kierunkach społecznie poŻądanych a szeroko rozumianym marketingiem.
*t<t<

imprez stałych, regularnie organizowanych w określonych miejscach i terminach. Imprezy targowe stwarzają wystawcom ofert i potencjalnym ich nabywcom duże możliwościprowadzenia działa marketingowych i kontakt w. Tereny targowe są także miejscem konfrontacji wystawianych ofert z opinią zutiedzających. Warto podkreślić,że są one r wnież miejscem kontakt w Z prasą, radiem i telewizją. Giełdy turystyczne natomiast są organizowane okresowo. Pozwalają one na dokładny przegląd ofert turystycznych i bezpośrednie kontakty organizacji turystycznych. Duże znaczenie reklamowe mają giełdy międzynarodowe. Na przykład w Europie są znane: Międzynarodowa Giełda Turystyczna w Berlinie, Europejska Giełda Turystyki Motywacyjnej i Kongresowej, Europejska Giełda Turystyczna Par stw Nadbałtyckich. Przy okazji giełd turystycznych organizuje się r żne wycieczki reklamujące atrakcyjnośćpromowanych miejscowości, a także seminaria,

Warunkiem skuteczności każdej akcji reklamowej jest oparcie odpowiedzi na te pytania na wnikliwej obserwacji rynku turystycznego' to na wynikach badar, rynku. Aby reklama w tuu.'"sti to możliwe - oczekiwania, musi przyciągać uwagę, informorystyce mogła spełnić praww ać, zachęcać,, być zrozumiała, lekka, rzeczow a, bliska nabywcy, dziwa, aktualna, wiarygodna,przyzutoita. planoiva itp. Wszystkie te cechy są komplementarne. 'Promocja

na rynku turyStycznym jest też prowadzona w formie sprzed.aży osobistej oferowanych usług. Decyzja o zakłtpie, spowodowana reklam4, powinna zostać urzeczywistniona' Istotne znaczenie dla reklamy w turyStyce mogą mieć targi oraz giełdy. Należą one do imprez, kt rych celem jest prezentacja ofert turystycznYch.

społecznego, kulturalnego dochodu narodowego.

Przypisywane turystyce wsp łczesnej, d. masowej, rozliczne uwarunkowania rozwoju i następnie jego skutki (funkcje) w - wymiarze ekonomicznym, społecznym, kulturowym, przestrzennym itp. wskazują na jej wsp łzależność licznymi elementami gospodarki- narodoz wej. Zjednej strony turystyka jest pochodną wysokiej aktywności gospodarki jako całości,z drugiej zaśstymuluj e rozw j r żnych sfer zycia

i ekonomicznego oruz oddziałuje na wzrost

Targi turyStyczne, ze wzg\ędłt na ich zasięg przestrzenny' mogą być międzynarodowe, og lnokrajowe lub regionalne' Na og łnateŻąone do

ŻI8

219

/

4.2.T URYSTYKA A TMN5PORT
Usługi transportowe integrują rozmaite dziedziny zycia społecznego i spajają gospodarkę danego YłĄu. Żaden dział gospodarki nie moze się bowiem obejśćbez usług przewozowych i w ostatecznym rachunku efekty pracy np. przemysłu, budownictwa, rolnictwa czy handlu zagranicznego w duzym Stopniu za|eŻąod sprawności i niezawodności transportu. Bez usług transportowych nie jest też możliwy rozw j turystyki, przy czym popyt na świadczenia transportu turystycznego pobudza wzrost ich podaży (zwiększenie liczby i jakościśrodkw transportu). R wnie oczywisty jest wpływ podazy usług transportu na popyt' Na przykład dzięki upowszechnieniu samochodu turystyka mogła się gwałtownie rozwinąć. Także korzyści z wynalezienia samolotu zrodziły nowe potrzeby turystyczne w zakresie usług transportowych. Wybierając środek transportu, turySta zwraca uwagę na wiele czynnik w. Jednym z nich jest bezpiecze stwo podr ży. Jednak w miarę postępu technicznego w transporcie, atakŻe m.in. rozwoju turystyki biznesowej czynnik ten nie zajmuje juz pierwszego miejsca na liście
wymagari.

wskazać na koszĘ, poniewaz kazda poprawa jakościusług transportu musi być związana z dodatkowymi wydatkami turystycznymi. Praktycznie biorąc, wymagania turyst w wobec cech jakościowychśrodk w transportu są ograniczone przez ekonomiczną relację koszt w i dochod w. Można Z tego wyciągnąć wniosek, że wydatki, jakość usług transportu i dochody przewoźn1k w muszą pozostawać w korzystnym stosunku z punktu widzenia interes w transportu. Historia transportu wskazuje, że jego rozvt j odbywał się zar wno dzięki poprawie jakościusług, jak i dzięki zmniejszaniu kosztu jednostkowego.
Spadek cen usług następuje na skutek postępu technicznego w transporcie, poprawy jego ekonomiki i w wyniku subwencji na rozw j infrastruktury transportowej. Rzecz jasna, stymuluje to rozw j turystyki.

Krajoznawcze ce|e podr zy turyStycznych, zamiłowanie do przyg d, nasilanie się podr zy w interesach uczyniły cechą dominującą szybkość.Praktyka wykazuje, że coraz większa szybkośćpodr żowania, przede wszystkim transportem lotniczym, pozwala na zwiedzanie kraj w, kt re dotychczas nie mogły być obiektem turystyki masowej. W ofercie usługowej dotyczącej wsp łczesnych środkw transportu turyStyczneg o dużąuwagę zwraca się na komfor'. warto w tym miejscu wskazać na powodzenie np. podr zy pociągiem z zabraniem samochodu, pociągami superekspresowymi, sypialnymi, luksusowymi autokarami czy podr ży coraz większymi i szybszymi samolotami. obserwuje się tez tendencję do indywidua|izacji oferowanych usług przewozowych. Jeżeli chodzi o inne cechy jakościowe środk w transportu, takie jak punktualność'regularność czy częstotliwość,to w odniesieniu do transportu turyStycznego nie mają one większego znaczenia. Za|ety te są bardziej doceniane ptzez podr żu1ących w celach nieturystycznych' Rozważając zagadnienie wzajemnego wpływu turystyki i transportu punktu widzenia jakościowych cech środk w transportu, trzeba teŻ z
Ż20

Trzeba przy tym zauważyć, ze co do niekt rych środkw transportu, np. nowoczesnych samolot w o dużych szybkościach'istnieje przymus ustanawiąnia stosunkowo wysokich cen wskutek wysokich koszt w eksploatacji. Cenowa elastyczność popytu prowadzi tu do pewnej selekcj i popytu, kt ry j ednocześni e wy znacza podział zada dla poszczeg lnych środkw transportu dzięki ich substytucji (np. kolej-samolot). M wiąc o wpływie poprawy jakościusług transportowych na rozw j turystyki, trzeba r wnież zutr cić uwagę na stymulacyjny charakter wzrastaj ącej zdolności przewozowej wsp łczesnych środk w transportu. Czynniki techniczno-ekonomiczne i organizacyjne kształtują bowiem zdolnośćprzewozową poszczeg lnych rodzaj w transportu: kolei jako środka ptzewoz w masowych, samochodu jako środkatransportu indywidualnego, autokaru i samolotu jako środkw przewoz w grupowych. Wypada tu powiedzieć, że turystyka oddziałuje też na wzrost poduŻy usług transportowych. Występuje tu zasada sprzężenia zwrotnego: do_ stępność transportowa walor w turystycznych ozywia ruch turystyczny, kt ry z kolei oddziałuje na rozw j transportu w pożądanych kierunkach. Zależnościturystyki i usług transportu Zostaną szerzej om wione w następnym rozdziale.

ŻŻI

r

4.3.T URYSTYKA A PRZEMY5Ł
Rozw j wsp łczesnej turystyki i jej roz|iczne uwarunkowania znajdują się w ścisłymzwiązku z rozwojem przemysłu. Turystyka jest produktem cywilizacji przemysłowej, przemysł kształtuje też kierunki i intensywnośćturyStycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. W niniejszy ch rozvłaŻaniach przemysł jest rozumiany jako dział gospodarki narodowej zajmujący się wytwarzaniem środkw produkcji i środkw spozycia oraz śvłiadczeniemusług produkcyjnych. Z trzech grup działalnościprzemysłowej (wedfug klasyfikacji oNZ): przemysłu wydobywczego, przemysłu przetw rczego oraz przemysłu produkcji energii elektrycznej i gazu przedmiotem rozważafl w tym podrozdziale jest przemysł przetwtrczy. Wpływ wsp łczesnej turystyki na przemysł jest znaczny. Turysta jako konsument zwiększa zakres swoich zainteresowa o r żne elementy i przez to modyfikuje strukturę popytu oraz podnosi jego poziom' W wyniku popytu turyStycznego powstaje wiele dziedzin wytw rczości przemysłowej, nastawionych na obsługę ruchu turystycznego. Dotyczy to gł wnie przemysfu przetw rczego i rzemiosła. Doświadczenie uczy, ze pod wpływem popytu turyStycznego znacząco się rozwija przemysł d br konsumpcyjnych powszechnego użytku. Można tu wymieni przemysł motoryzacyjny, stoczniowy, metalowy, drzewny, sk rzany, odzieżowy, poligraficzny, papierniczy itp. Produkcja wymienionych przykładowo gałęzi przemysłu przetw rczego ma charakter specjalistyczny bądźbywa dostosowywana do potrzeb oraz upodobar uczestnik w turystyki powszechnej i kwalifikowanej. Z ptzemysłem przetw rczym nakierowanym na potrzeby turystyki

T

I

względem ceny.

w swojej formie i treściodzwierciedlać specyfikę danego regionu; stanowić estetycznie wykonany, trwały nabytek godny przechowania i obdarowania nim osoby, dla kt rej ma być dowodem pamięci; stanowić przedmiot wygodny do przewiezienia i dostępny pod

i

wie;Że się przemy słow o'rzemie ślnicza produkcj a pamiqtek tury styc znych

swoje wspomnienia z podr ży, chętnie kupuje pamiątki. Kużda pamiątka powinna budzić w turyście i w jego środowisku zainteresowanie danym krajem. Aby spełnić funkcje społeczne, wytw rczośćpamiątkar_ ska powinna:

drobnych artykuł w. Na og ł bowiem każdy turysta, chcąc utrwalić

Pamiątkarstwo jest w wielu krajach o rozwiniętych funkcjach turystycznych społecznie i gospodarczo ważnądziedziną wytw rczości artystycznej. Jednak masowy popyt na pamiątki turystyczne często sprawia, że nie spełniają one wsponrnianych wymagar{. Rozw j turystyki wpływa r wnież na przemysł pr7etw rczy produkujący arĘkuły żywnościowe' Masowe podr że turystyczne, zr żnicowane np. ze wzg|ędu na środkitransportu' czas trwania, stopie zagospodarowania miejsc pobytu i standard konsumpcji turystycznej, są inspiracją masowej i r znorodnej produkcji tych d br spożycia. Specyfika popytu turystycznego na artykuły żywnościowesprawia, ze jest wymagana produkcja tych d br w określonych jednostkach wagowych i pojemnościowych, o przedfużonym okresie trwałości,w stosownych opakowaniach. W warunkach gospodarki rynkowej przemysł spożywczy wyprzedza popyt turystyczny i kształĘe jego kierunki. Warto w tym miejscu zau:ważyć, iż niedorozw j tego przemysłu może hamować aktywność turystyczną pewnych grup ludności, obniżając standard konsumpcji turystycznej. Moze też obniżyć społeczno-ekonomiczną efektywność aktywizacji region w turystycznych. Produkcja przemysłu przetuł rczego na potrzeby turystyki jest typową produkcją rynkową. Dlatego też wnastające potrzeby turystyczne stymulują przede wszystkim produkcję d br konsumpcyjnych. Zkolei, aby uruchomić dodatkową produkcję rynkową, niezbędne są środki produkcji' kt rych wytwarzanie ożywia dziedziny dostarczające d br inwestycyjnych.

Masowość produkcji przemysłu ptzet:w rczego na potrzeby Stale
nasilającego się ruchu turystycznego uzasadnia określenie tego przemysłu mianem przemysłu turystycznego. Jednak termin ,,przemysł turystyczny" niejestjeszcze w takim znaczeniu obecny w literaturze przedmiotu. W świetlekryteri w klasyfikacji polskiego przemysłu stanowi on kategorię nieformalną. Pojęcie to może być zbiorczym terminem na r>znaczenie zada r żnych gałęzi i branz przemysfu przetw rczego, wY-

r

ukazywać turyściecharakter kraju, regionu, miejscowości lub środowiska, panujące tam zwyczaje, kulturę, historię i rozw j warunk w społeczno-gospodarczych;

ŻŻŻ

w por wnaniu z przemysłem śred_ nim i wielkim. choć jest ono bardzo kapitałochłonne i nie wszędzie reaIne. że im więcej jest sprawnie działających. |ecz także ma podłoże snobistyczne' ŻŻ4 łoautcia przemysłu turystycznego. duża elastyczność organizacyjna.kazujących określonezwiązkibezpośrednie lub pośrednie z obsługą ruchu turystycznego. przy spełnieniu innych warun_ k w. charakteryzują: r r r s s duża elastycznośćdziałania. wysoka efektywność. W efekcie. rozw j turystyki wywołuje zmiany w strukturze produkcji rolniczej. kr tszy czas pracy i warunki materialne uprawiania turystyl<l'.Że między rozwojem turystyki a przemysłem ja_ ko działem gospodarki narodowej występuje wsp łcześniewytaźny konflikt.T URY5TYKA A ROLNICTWO zacji. Powszechny jest pogląd. Są też miejscami koncentracji tego ruchu. tym niższe wydatki na ochronę środoinfrastruktury. Dużą rolę w rozwoju przemysłu turyStycznego może odegrać przemysł drobny.staje się przedmiotem coraz większego zapotrzebowania w krajach wysoko rozwiniętych. Drugie natomiast. warunki popy- tu miejscowego i popytu turystycznego). Istotne zwiryk'l' występują r wnież między turystyką a rolnictwem. Popyt na te dobra' niegdyśdostępne tylko dla zamoŻnych. wsp łcześnieszczeg |nie preferowanej ze wzgtędu na jej walory zdrowotne i profilaktyczne. drugie zaśto podejmowanie podr zy turystycznych do obszar w jeszcze nie ska:żonych. zwłaszcza na obszarach położonych w poblizu miejscowości turystycznych.aniejest nakazem chwili. negatywne skutki rozwoju cywilizacji przemysłowej stały się barierą rozwoju turystyki. Warto podkreślić. Z drugiej strony. w niższakapitałochłonność. iż z taktej konfliktowej sytuacji są dwa wyjścia: jedno to zahamowanie degradacji środowiska przyrodniczego przez pruemysł i rekultywacja środowiska. drobnych przedsiębiorstw w sektorze przemysłu turystycznego' tym realniejsze są szanse zaspokojenia potrzeb turystycznych i tym większy jest stopier wzrostu całej gospodarki' Turystyka może stanowić podstawę materialnego rozwoju region w oraz miejscowości turystycznych w kraju. Przemysł ten bowiem. mająca zw\ry'. kwalifikacje kadr. Mają one dwojaki charakter. dając społecze stwom wyższe dochody. Postulat rozwoju przemysłu turyStycznego znajduje r wnież uzasadnienie społeczne. na 4. w miarę postęp w urbani- "us żywnościowych. Na zakoriczenie warto wspomnieć o pośrednim wpływie przemysłu rozw j turystyki przez urbanizację. Reklama turystyki kwalifikostanowi pośrednio bodziec do rozwoju przemysłu turys*an"i tycznego. Powszechny jest pogląd. że industrializacja odegrała wybitną rolę w procesach urbanizacyjnych wsp łczesnego świata. wiska i rozbudowę lnie mozna postawić tezę. Z jednej strony. z:właszcza w dostosowywaniu produkcji do zmieniĄącego się popytu. Niemała jest r wnież rola turystyki w kształtowaniu proces w urbanizacyjnych.in. Postulowana pełna samodzielnośćekonomiczna samorządu terytorialnego powinna stworzyć warunki umożliwiające kojarzenie interes w terenowych z rozwojem og turystyki. szczeg |nie w grupie d br nie- . przestszennej koncentracj i ludnościmiej skiej i zanieczy szcze(l środowiska przy r odniczego recepcyj na funkcj a przestrzeni wiej skiej nabiera coraz większego znaczenia. jest realne i niezbędne społecznie. obniżając znacząco społeczne korzyści płynące z turystycznych form spędzania czasu wolnego od pracy.Koncentracja ludności w coraz większych miastach i aglomeracjach sprawiła. przenika wsp łcześniedo jest on wywołyśzerokich warstw społecze stwa.ek ze specyftcznymi warunkami lolalnymi (surowce. Należy podkreślić. Jest to odzwierciedleniem upo_ wszechniania się tam turystyki jako stylu zycia. Z jednej strony rozw j przemysłu i jego przemiany jakościowe stały się podstawą og lnego rozwoju.że wany nie tylko nakazem mody. Przemysł ten umożliwia m.4. iż są one gł wnymi miejscami emisji ruchu turyStycznego. Pierwsze rozwiry. zasoby pracy. duŻa innowacyjność. Z drugiej strony przemysł jest źr dłem zanieczyszcze środowiska przytodniczego i wielu ujemnych zjawisk w środowisku społecznym. uprawianie turystyki kwalifikowanej.

Rozw j cywilizacji przyczyn1ł się do znacznego osłabienia więzi człowieka zprzyrodą. W celu podtrzymania tej więzi niezbędna jest taka organizacja społecze stwa, aby człowiek nie był pozbawiony widoku przyrody. egzystencji wsp łczesnego mieszka ca Antidotum na uciążliwości miast jest m.in. turystyka wiejska. Przestrzenie wiejskie bogate w walory turystyczne' pfzy odpowiedniej polityce promocyjnej, stają się obszarami rozwoju infrastruktury turystycznej i og lnej, dzięki kt rym turystyka wiejska powoli staje się zjawiskiem masowym. Atrakcyjność tych obszar w jest przyczyną, dla kt rej ludnośćpreferująca turystyczne formy spędzania czasu wolnego opuszcza miejsca turystycznej koncentracj

4.5. TURYSTYKA A SPORT
Związk't turystyki Ze sportem wynikają z cel w, często zbieżnych, ich uprawiania. Zar wno sport, jak i turystyka służącelom społecznie wartościowym, wychowawczym' są więc środkiem wielostronnego, humanistycznego wychowania człowieka. Rozsądnie uprawiany Sport, podobnie jak turystyka, np. kwalifikowana, jest środkiem ksztąłtowania społecznie wartościowych cech charąkteru' Wyrabianie w sobie choćby silnej woli wymaga ciągłego zmagania się z przeszkodami oraz przeciwnościami, co przecież występuje w działalnościsportowej i turystycznej. funkcji turystyki i sportu naprzykJadzie Przy omawianiu zbieżności zdrowia pojęcie ,'Zdrowie'' należy potraktować szeroko. Chodzi tu nie tylko o zdrowie w znaczeniu braku choroby,|ecz także o dobre samopoczucie ftzyczne, psychiczne i społeczne. Szeroko rozumiane zdrowie

i, coraz bardziej zurbanizowane i zaniec zy szczone, aby szukać wartościowych form aktywnego spędzania czasu. Turystyka na wsi staje się więc alternatywą w stosunku do powszechnie przyjętych modeli tej aktywności. Iednąz konsekwencji rozwoju turystyki wiejskiej moze być zmiana właścicieliteren w rolniczych. W Polsce np. opr cz tradycyjnych wła_ ścicieli ziemi, tj. parstwa i rolnik w indywidualnych, pojawiają się noi wi właścicie|e dzierżawcy, budujący na obszarach wiejskich ośrodki przyzakładowe dla pobytowej turystyki grupowej oraz prywatne domki letniskowe, stwarzające warunki do rozwoju przede wszystkim rodzinnej turystyki weekendowej. w taki spos b następuje zmiana organiza' cji przestrzeni wiejskiej i rozszerzenie jej funkcji. Funkcja rollnicza często schodzi na drugi plan, natomiast rozwija się funkcja turystyczna.
Zjawisko to jest szczeg lnie widoczne we wsiach letniskowych. Turystyka wiejska staje się więc istotnym czynnikiem rozwoju społeczno-gospodarczego, stwarzając pozytywne nastawienie do niej wśrd ludnościwiejskiej, atakŻe dając tej ludności zatrudnienie. Innym efektem związk w turystyki z rolnictwem są przemiany w produkcji roślinneji hodowlanej. W miarę rozwoju turystyki rolnictwo włącza się do obsługi ruchu turystycznego. W wyniku wzrostu popytu i cen na skutek rozwoju turystyki obserwuje się wzrost skupu drobiu, ryb, runa leśnegoitp. obsługa ruchu turystycznego na wsi oraz wmiejscowościach turyStycznych połozonych korzystnie względem miejsc produkcji rolnej może być stymulatorem rozwoju gospodarstw rolnych, ogrodniczych i hodowlanych oraz sp łdzielczościogrodniczej

źrdłem zdolnoścido pracy, satysfakcji społecznej itp. Wsp łcześnieczłowiek zdrowy to gł wnie człowiek zdoIny do własnego rozwoju i przekształcania otoczenia. Jak juz wspomniano w tej ksiązce, tempo przemian stwarza wiele zagroże(t dla zdrowia. Sport uprawiany z umiarem i rozsądkiem oraz aktywny wypoczynek urlopowy są najlepszym lekarstwem dla wsp Ł czesnego człowieka, zmęczonego ftzycznie i psychicznie. W medycypowinno być
nie mnożą się głosy, że ruch ciała stanowi nie tylko środekterapeutycz-

i mleczarskiej.
ŻŻ6

lecz przede wszystkim profilaktyczny. Związkl turystyki Ze sportem są r wnież widoczne w płas7czyźnie dostarcza szeroko ekonomicznej. PrzykJad w takiej wsp łzależności pojmowana gospodarka turystyczna. Iej rozw j i struktura są pod przemoznym wpływem zar wno potrzeb turyst w, jak i sportowc w. Przedmiotem konsumpcji w sferze turystyki oraz Sportu są prawie takie same usługi i dobra turystyczne, np. można wymienić usługi transportowe' noclegowe, gastronomiczne, kulturalno-rozrywkowe, wypoczynkowe. R wnież w sferze zagospodarowania na potrzeby turystyki i sportu występuje zbieżność rodzajowa vrządze infrastrukturalnych. Wyjątek stanowią urządzenia sportowe specjalnego przeznaczenia, zapewniające uzyskanie wynik w w sporcie wyczynowym. Poniewaz na og ł imprezy Sportowe odbywają się w miejscowościach i regionach turystyczny,

Ż27

r'

nych, przeto można lznać, że rozul j turystyki i rozw j sportu są komplementarne. Dlatego tez korzyści ekonomiczne wiĘące się z tym roztakŻe w zględy praktyczne.

wojem należy traktować łącznie. Za tak'tm podejściem przemawiają
rozwoju turystyki i sporPouczającym przykładem wsp łzależności tu może być Szwajcaria. W polityce turystycznej tego kraju konsekwentnie się zmierza do wykorzystania walor w sportu w rozwoju turystyki. Szwajcaria zawsze kładłanacisk na swoje atllty związane ze środowiskiem geograficznym. Najpierw przez alpinizm, następnie ptzez narciarstwo i sporty zimowe w ciągu dw ch wiek w rozwinęła turystyczną. Ewolucja sektora sportowo-turimponującą działalność ystycznego w gospodarce szwajcarskiej wskazuje na preferowanie jakościw działaniach inwestycyjnych. hoducenci artykuł w sportowych notują zwiększające się zainteresowanie swojej klienteli' gł wnie narciatzy, artykułami odpowiadającymi wymaganiom bezpieczeristwa i komfortu' Takie same życzenia stara się spełniać hotelarstwo szwajcarskie. Na poprawę jakości zwraca się r wnież uwagę w szwajcarskiej sieci wyciąg w mechanicznych (500 kolejek linowych oraz 1200 kole_ jek narciarskich). Wzajemne zależnościmiędzy rozwojem turystyki a rozwojem sportu widać też na przykładzie wielkich itnprez sportowych, gł wnie tych o zasięgu światowym,jak Ietnie i zimowe igrzyska olimpijskie, mi_ strzostwa świata w piłce nożnej itp. U podstaw organizacji takich imprez leżą przeważnie względy prestiżowo-polityczne i ekonomiczne. Dzięki nim można bowiem poprawić wizerunek miejscowości turystycznej, regionu, a nawet całego kraju oraz osiągnąć długofalowe efekty promocyjne.

bowiem, Że imprezy te Stwarzają wzmoŻony ruch, a tym samym trudnościkomunikacyjne, oraz zwiększoną emisję substancji toksycznych, są r wnież źr dłem hałasu. Z tych względ 'w uważa się za celowe organizowanie wielkich imprez sportowych przed sezonem turystycznym oraz po tym sezonie. w taki spos b mogą one być wykorzystywane jako czynnik przeciwdziałania sezonowości w turystyce. Turystyczne walory promocyjne wielkich imprez sportowych znajdują tez odbicie w sferze społeczno_kulturalnej. Imprezy te bowiem powinny przysparzać ich uczestnikom korzyściduchowych przez dobre zaplanowanie i przeprowadzenie programu turystycznego. Umiejętne kojarzenie cel w sportowych z turystycznymi zapewnia wielkim impreZom sportowym rolę stymulatora rozwoju turystyki. Należy też zauwuŻyć, ze wielkie imprezy sportowe nie przyspieszają rozwoju turystyki, jezeli ich przebieg stanowi zagtożenie dla środowiska przyrodniczego. Z tych względ w decyzja o organizacji takich imprez powinna być poprzedzona przeprowadzeniem testu Zgodności z wymaganiami ochrony środowiska. Reasumując, można powiedzieć, iż związek turystyki Ze sportem j est ścisły, wielopłaszczyznowy' bezpośredni i dwustronny. Znajomość

wzajemnych uwarunkowar rozwoju turystyki oraz sportu moze być

fu dlem wielorakich korzyścispołecznych, kulturalnych,

a

takŻe

ekonomicznych.

4.6.T URY5TYKA A KULTUM
W literaturze dotyczącej turystyki dużą częŚć stanowi tematyka ekonomiczna. Natomiast inne aspekty tego zjawiska w wymiarze wsp łczesnym, np. społeczne oraz kulturowe, nie zostały dostatecznie zbadane i opisane. Poza tym termin ,,kultura" ma wiele znacze . Sprawia to, że naszkicowane związki turystyki z kulturą są zbiorem dość luźnych uwag og lnych. Spotykane w literaturze definicje kultury mozna ująć w dwie grupy: definicje antropologiczne i definicje humanistyczne. W ujęciu antropologicznym kultura jest og lnym przejawem ludzkich zachowa , sposobu życia, umiejętności, zwyczaj w i obyczaj w, wierze języka, idei,
' ŻŻ9

Wielkie imprezy sportowe pomagają miejscowościom i regionom turyStycznym w pozyskiwaniu nowych utządze(t infrastruktury turystycznej, sportowej oraz og lnej. W konsekwencji wzrostu zdo|ności usługowych ty ch lxządzerl wielkie imprezy sportowe ptzynoszą znacz' ne korzyści ekonomiczne. Pełne ujęcie tych korzyścijestjednak trudne, często niemożliwe. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że organizacja i przebieg wiel_ kich imprez sportowych wywołują także skutki negatywne w sferze społeczno-kulturalnej i ekologicznej. Dlatego też mieszkarcy ośrodk w turystycznych są negatywnie nastawieni do wielkich imprez. Uwaza się
Ż28

7
norm, działalnościitd. Natomiast dlą humanisry kultura jest określonym dziedzictwem społecze stw i całej ludzkości, gł wnie aktywnościąprowadzącądo samookreślenia się jednostki, grupy Czy narodu, do afirmacji indywidualnej i społecznej. Jest też aktywnościązmierzającą do spotęgowania wrażliwościna piękno i dobro oraz do harmonii z otoczeniem przyrodniczym i ludzkim. Związlr<l turystyki z kulturą uwidaczniają się w humanistycznych podstawach turystyki3g. Turysta uczestniczy w tworzeniu i ochronie wartościkulturowych oraz jednocześnie ma dogodne warunki do poznawania tych wartości i przekazywania treścipoznawczych, estetycznych i moralnych.

-

Kultura ludowa (nie tylko działalnośćartystyczna, lecz takze budownictwo, rzemiosło itp.). Przyroda jako wartośćkulturowa (twory przyrody mające szczeg |ne znaczenie symboliczne). Zagospodarowanie turystyczne (tylko te elementy, kt re będą zad wierały założone właściwości br kultury' np. wyposażenie bazy turystycznej w urządzenia kulturalne).

kultury, będące przedmiotem duchowych potrzeb turystycznych. A. Kołodziej czyk3| pogrupowała je następująco.

W obrębie działa]nościturystycznej występują r żnorodne dobra

Łatwo zauutaŻyć, że wszystkie wymienione dobra kultury mogą być przedmiotem potrzeb turyStycznych. Zaspokajanie tych potrzeb oznacza popularyzację d br kultury i duchowe wzbogacanie uczestnik w ruchu turyStycznego. Jednocześnie występowanie tych d br stanowi ważny czynnik rozwoju turystyki w określonych układach przeW literaturze przedmiotu turystyka jest zaliczana do zjawisk kultury masowej. Turystyczne formy spędzania czasu wolnego są wykładnikiem kultury tworzonej w dużym stopniu przez środki masowego przekazu. Jednakże środkiprzekazu kultury masowej, choć zjednej strony zaspokajają ludzkie aspiracje poznawcze, to z drugiej oddalają jednostkę od natury. Człowiek wsp łczesny coraz częściej poznaje środowisko
strzennych.

- r

Przedmioty, miejsca i zjawiska związane z historią: zabytki architektoniczne, r zabytki historyczne, : miejsca pamięci narodowej.
Sztuka:

- s
r

dzieła sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego, instytucje gromadzące dobra kultury materialnej (np. muzea, bi-

-

blioteki). Zjawiska życiabędące wykładnikiem typu i poziomu wsp łczesnej
kultury: r osiągnięcia techniczne, gospodarcze i naukowe, : instytucje kulturalne (prowadzące działalność kulturalną i kulturalno-rozrywkową, np. kluby, teatry, kawiarnie), : zjawiska życia kulturalnego (np. imprezy, festiwale), r organizacja i spos b życia innych grup społecznych (np. wzory zachow art, style, moda).
Problem szeroko i interesująco analizuje K. Przecławski, Humanistyczne podstawy

30

tury styki, Instytut Turystyki, Warszawa 1986.

A. Kołodzieiczyk, RoIa element w kultury w turystyce,Instytut Turystyki, Warszawa 79'79, s. 9-10. Autorka ta szeroko omawia zagadnienie element w kultury w turystyce i miejsca turystyki w kulturze.

3l

przytodnicze i społeczne nie dzięki bezpośredniej obserwacji, |ecz dzięki przekazom kultury masowej. Poznaje zatem obraz świata,kt ry nie zawsze jest realny. Przed osłabieniem więzi z naturą chroni człowieka uczestnictwo w turyStyce, jest to bowiem doskonała okazja do zobaczenia na własne oczy d br kulturalnych i do przeżywania wydarzer kulturalnych. Funkcjonując w obszarze kultury masowej, turystyka moze więc stanowić doskonały środekprzeciwdziałający niekorzystnym skutkom percepcji przekaz w kultury masowej. W tym kontekście trzeba podkreślić,że ważnąrolę w synchronizowaniu korzyści z rozwoju turystyki i kultury masowej ma do odegrania powszechna edukacja społecze stwa. Efektywność uczestnictwa turyst w w kulturze może bowiem obnizać niebezpieczeristwo niesione przez kulturę masową. Na og ł w literaturze zainteresowa wymienia się m.in. pogor za ptzyjemnością,płytkość uczestnik w ruchu turystycznego, bierny, poyierzchowny kontakt z dobrami kultury i poznanym środowiskiem społecznym, bierne postawy konsumpcyjne, niechęć do refleksji. 23r

Ż30

/
Związkt turystyki z kulturą można też zilustrować naprzyhJadzie archeologii przemysłowej. Archeolo gia, przez odkrywanie i popularyzowanie zabytk w oraz przedmiot w, kt re miały udział w minionych przedsięwzięciach gospodarczych danego regionu czy krajuiw związ' częśćspuścizny naukowej, może być ku z tym stanowią wsp łcześnie ważnym nośnikiem wartości kulturalnych w sferze turystyki, zwłaszcza
kłajoznavłczej3Ż. zvtiązkj religii z kulturą, warto tu wspomnieć ZwaŻywszy na ścisłe o turystyce religijno-pielgrzymkowej' Przekazy historyczne dowodzą, iż pie|grzymki należałydo najstarszych form turystyki. Szersze om wienie tego zagadnienia znajduje się w podrozdziale I.3.L2. W skali międzynarodowej uznanie budzi rola turystyki jako czynnika wychowania w duchu humanizmu, przyczynia1ącego się do utrzymania pokoju oraz pogłębiania wzajemnego zrozumienia między narodami. Jednocześnie podnosi się problem koszt w w dziedzinie społeczno-kulturowej, ponoszonych w związku z rozwojem turystyki. Można tu wskazać na kilka turystycznych aspekt w w międzynarodowej wsp łpracy kulturalnej' Powszechnie się uważa, iż działa|ność kulturalna prowadzi do zbliżenia narod w. Towarzyszy temu wymiana turyStyczna. Zb|iżenie narod w z kolei toruje niejednokrotnie drogę de-

polskich oraz poprawa klimatu politycznego w stosunkach międzynarodowych. Na zakoriczenie uwag należy stwierdzić, że związki wsp łczesnej turystyki i kultury są coraz bardziej złoŻone, wymagają więc systematycznych studi w specjalistycznych. Zjawiska te znajdują się w związ-

kt rych nośnikiem jest turystyka. Mozna sądzić, iż działa|nośćta ma perspektywy rozwoju. określają je: wzrastająca samodzielnośćmiast

ku dialektycznym. Kultura inspiruje rozw j turystyki, turystyka zaś wzbogaca i chroni dobra kulturalne' Naturalnie nie należy zapominać o stratach, jakie ponoszą społecze stwa w wyniku tych dw ch zjawisk
masowych.

TURY5TYKA A GOSPODARKA MORSKA
w tym szczeg |nie morskim, stanowią punkt wyjściarozważa
Wzajemne zależnoŚci między rozwojem turystyki a transportem,

cyzjom politycznym, ułatwia nawiązywanie kontakt w w dziedzinie np. handlowej, naukowej czy technicznej, tworzy sprzyjające warunki do rozvłiązywania na zasadach partnerstwa wielu problem w nurtujących wsp łczesny świat. obserwując rozvł j turystyki międzynarodowej, można wskazać na rolę w tym względzie międzynarodowych imprez kulturalnych.Imptezy te przyjmują r żne formy, jak np. festiwale muzyki poważnej, muzyki filmowej, konkursy muzyczne' wystawy ksiązek czy sztuk plastycznych. Niezależnie od swoich funkcji kulturotw rczych wpływają
one jednocześnie na rozw j

,,Gospodarka morska jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych, bezpośrednio związanych z wykorzysta-

o związkach. jakie można zaobserwować między turystyką a gospodarką morską. W tym celu niezbędne jest określenie pojęcia ,,gospodarka morska'' i jej funkcji. W bogatej literaturze przedmiotu oraz w życiu gospodarczym pojęcie to nie jest jednoznacznie zdefiniowane. Stanowi ono zbiorczy termin dla r żnych zada(t gałęzi gospodarki, wykazujących określone zvłiązkj z morzem. Na potrzeby niniejszej ksiązki możnaptzyjąć następującą definicję:

żnych usług turystycznych. Warto zwr cić uwagę na wsp łpracę i wymianę kulturalną między miastami a jednostkami administracyjnymi polskimi i zagranicznymi,
32

r

Przykładowo można tu wymienić takie zabytki przemysłowe, jak młyny wodne,

wytapiania szkła i wypalania cegły, krosna tkackie, stare gorzelnie, warsztaty okrętowe'
mosty, porty, śluzy,kanały.

stare osady

g

wybrzeża morskiego jako określonegośrodowiska geograficznego''33.w definicji tej podkreśla się dwie cechy gospodarki morskiej: kompleksowośćfunkcji orazbezpośredni związek ze środowiskiem motza czy też wybrzeża morskiego. Poza tym umownym zakresem zadari gospodarki morskiej pozostawałyby więc wszelkie funkcje związane z niąjedynie pośrednio.

niem morza

i

micze, rybackie, piece hutnicze, piece do produkcji wyrob w garncarskich,

33

w.w. Gaworecki, Cąnniki ks4ałtujące rysp l portowo-miejski Gda sk_Gdynia,

Wydawnictwo UG, Gdarisk 1974,

s.3940.

Ż3Ż

Ż33

ciągle . lstotnym czynnikiem tego rozwoju są r wnież dogodne powiązania kolrrunikacyjne miast wybrzeża. przemysł okrętowy i morski przemysł rybny. cumowanie i inne usługi portowe świadczonenarzecz statk w i ich pasażer w. W por wnaniu z turystyką lnorską ta forma spędzania czasu wolnego jest względnie tania i ma charakter masowy. Funkcje turystyczne polskiej gospodarki morskiej są widoczne w całym pasie wybrzeża morskiego.Teoretyczna interpretacja pojęcia gospodarki morskiej upoważnia do stwierdzenia. Między turystyką a gospodarką morską zachodzązwiryl<t bezpośrednie i pośrednie' W układzie zvłiązk w bezpośrednich nalezy wskazać na turystykę się morską. jak funkcje handlowe. chociaż te trzy funkcje można uważać za podstawowe człony gospodarki morskiej. rozumianej jako wypoczynek urlopowy w pasie wybrzeża morskiego i miast tam położonych. Żeg|uga morska. Ztego punktu widzenia zadania usługowe morskich port w handlowych obejmują przemieszczenia pasażer w z jednego środkatransportu na drugi. Utrzymują się także pewne stałe motywy uprawiania turystyki nadmorskiej: walory terapeutyczne klimatu i wody. Llczne miasta położone w pasie nadmorskim są wyposażone w przystanie zeglugi przybrzeżnej. atakŻe ponadregionalnym zasięgu działania.naczenia wypoczynek nad morzem zimą. zatokowej i zalewowej' a także starlowią bazy dla żeglarstwa morskiego i przybrzeŻnego. funkcje pośrednie. Istniejące tu szk łki i ośrodkiżeglarskie stanowią z kolei podstawę rozwoju żeglars( wa pełnomorskiego. Morskie porty handlo_ we. Na przykład rozw j transportu morskiego i przemysłu okrętowego pociąga za sobą odpowiedni rozw j transportu lądowego. Ponadto og lny rozw i gospodarki morskiej wymaga odpowiedniej rozbudowy zaplecza usługowego w dziedzinie szkolnictwa zawodowego i wyższego oraz zap|ecza naukowo-badawczego' Miasta portowe stanowią ośrodkiadministracji gospodarczej o regionalnym. Wszystkie one mają określony wpływ natozw j turystyki morskiej. upodobania tlo wylegiwania się na piasku w słoricu. Wypoczynek urlopowy nad morzem. morskiego przemysłu rybnego i turyStyczne. atrakcyjność tego rodzaju wakacji dla dzieci. p7lotaż. szczeg lnie portowych. Na zako czenie należy zwr cić uwagę na pogarszające się warunki rrlzwoju turystyki nadmorskiej na skutek zanieczyszczer środowiska 235 . Rozw j zwłaszcza produkcyjnych funkcji gospodarki morskiej wpływa na rozw j innych funkcji miast portowych. Opr cz tych tradycyjnych motyw w występują nowe' 'twiązane ze zmianarrli w strukturze ruchu turystycznego. holowanie. jako węZły transportowe i jednocześnie miejsca zmiany środka przewozl) spełniają ważne funkcje w obsłudze turystyki morskiej. jakośćusług świadczonych turystom oraz zakres reglamentacji morskich podr zy turystycznych. Nabiera też l. Związkt pośrednie między gospodarką morską a turystyką można wskazać na przykładzie turystyki nadmorskiej. uprawianej statkami pasazerskimi. można tu wyrnienić takie funkcje pośrednie. Natomiast w grupie funkcji pośrednich gospodarki morskiej wyr znia się funkcje: węzła komunikacyjnego. Razem z portami żegluga Stwarza materialno-organizaŻ34 określone zvłiązk't występują takŻe między turystyką morską a pozostałymi funkcjami gospodarki morskiej. handlu zagranicznego i wewnętrznego. wartościkrajoznawcze. czyli turystyki morskiej.og lnie biorąc. szczeg lnie latem. stanowi ważny instrument obsługi turystyki morskiej. opr cz morskich port w handlowych. Natomiast przemysł okrętowy buduje statki i jachty wykorzystywane w turystyce lnorskiej oraz Zapewnia stałą gotowośćtechniczną i eksploatacyjną tych jednostek. iżjest ona zespołem funkcji. a takŻe atrakcyjnośćzagospodarowania miejscowości nadmorskich' na co wywarła wpływ gospodarka morska.icst atrakcyjny. ośrodka nauki i oświaty oraz ośrodka administracyjnego. W grupie/a nkcji bezpośrednich zna1dują się funkcje portowo-żeglugowe' przemysłu okrętowego. promami pasażersko-samochodowymi i statkami towarowymi. Jej rozw j ściśle wiąŻe z funkcjami portowo-żeglugowymi i przemysłu okrętowego gospodarki morskiej. administracyjne rlraz nauki i szkolnictwa. z większymi rlśrodkami miejskimi w kraju. ośrodkahandlowego. Przykładowo. Na terenie port w odby_ wają się r wnież odprawy graniczne i celne turyst w krajowych oraz zagtaniczny ch. r r funkcje bezpośrednie. obejmującym nie tylko transport morski. w zespole funkcji gospodarki morskiej można wyr Żnić: cyjne warunki rozwoju morskich podr ży turyStycznych. Wśrd czynnik w rozwoju turystyki nadmorskiej można wskazać warunki środowiska geograficznego.

omawiana miejscowość jest wyposażona w podstawowe walory turystyczne i infrastrukturę turystyczną. Są one widoczne gł wnie w licznych osiedlach i miastach wzdłużwybrzeŻa morskiego. że problematyki miejscowościturystycznej nie należy rozpatrywać w oderwaniu od regionu. Sprawa ochrony plaż morskich i w d przybrzeżnych wymaga zresztąrozwiązanianie tylko w interesie turystyki nadmorskiej. urządzenia podstawowe i uzupełniające powiązane funkcjonalnie oraz przestrzennie. Kruczała3a za kryterium wyr żnienia miejscowości turystycznej przyjmuje. nawet decydującą. w jej egzystencji i rozwoju". iż jednostka osadnicza (miasto.. Markowic słusznie zwracająuwagę. Markowic35 jest zdania. iż zar wno I. wieś) jest zaliczana do miejscowości turystycznej. Że zasięg przestrzenny d br i usług turystycznych. gdzie poprzednio nikt nie mieszkał.. fugospodarowanie turystyczne.wykształcony nakład turystyczny''. Ż36 237 .. 3a J. określonąw tym rolę należy r wnież przypisać turystyce nadmorskiej.IkaczaŁa. Wiadomo bowiem. że gospodarka morska wykazuje rozliczne związkj z turystyką. GKKFiT wyraziło pogląd. obejmujący: walory. Kruczała.8. TURY5TYKA W GOSPODARCE M l EJscowośo Tu RYsT YczN EJ TURYSTYCZNYCH 4.miejsce. iŻ może to być wiej- Jak wskazuje literatura przedmiotu. iz turystykę nadmorską charakteryzuje stosunkowo kr tki. za M. Wydaje się. ze gospodarka morska. Plaże i woda morska wykazują wysoki stopieri zanieczyszczenia. Po)ĘclE l TYPoLoGlA MlEJscowoścl ska czy miejska jednostka osadnicza lub jednostka nowa. International Tourism. gł wnie w miastach portowychwybrzeża morskiego. Moze temu r wnież służyćotwarcie ku rynkowi |icznej sieci pensjonat w ptzyzakJadowych. Trzeba r wnież odnotować. Nie wdając się w dyskusję na temat źr deł powstania zanieczyszcze(l.. polegającej na przystosowywaniu go do eksploatacji całorocznej..8. stanowiących atrakcję turyStycZną. Wytworzony w miejscowości turystycznej bezpośredni doch d odgrywa bardzo waŻną rolę. bo trwający 2-3 miesiące' sezon letni. Inną cechą charakterystycznąturystyki nadmorskiej jest jej przestrzenna nadmierna koncentracja. Związki te mogą mieć charakter dwustronny. urządzenia infrastruktury techniczno-ekonomicznej. termin . kt&e ptzyciągaliczne tzesze turyst w i kt remu turystyka 35 I. Peters. iż w miarę rozwoju omawianej turystyki i malejących zasob w ryb morskich w Bałtyku turystyka nadmorska stanie się tu funkcją wiodącą. jak i J. 4. Miastotw rczą funkcję w tych jednostkach osadniczych pełnią ryboł wstwo przybrzeżne i turystyka morska. Cyt. jw. W miarę modernizacji hotelarstwa. Wolno ptzypuszczać. można powiedzieć. co znacznie obniża atrakcyjnośćwypoczynku nad morzem.1. jeżeli posiada co najmniej jeden ze składnik w podstawowych d br turystycznych i w związku z tym jest punktem docelowym wypoczynkowego lub krajoznaw czego ruchu turystycznego. J. Warto teżwskazać na pewne związkt morskiego przemysfu rybnego i turystyki nadmorskiej. tzeba powiedzieć.miejscowośćturystycz- Prezydium b. Natomiast Reasumując. Są wyłączane z eksploatacji przez służbysanitarne. a szczeg1lnie przemysł portowy. istnieją możliwościwydłużeniasezonu turystycznego. Znacząca częśćludnościw niej zamieszkałej trudni się pracą w bezpośredniej lub pośredniej gospodarce turystycznej. gdyż rozw j turystyki może wpływać na rozw j i zakres niekt rych funkcji gospodarki morskiej' nadała specjalny charakter. lecz jako integralną jego część. w dużym stopniu się przyczyniła do obniżenia walor w turystycznych obszar w przymorskich. London 1969. na" na|eŻy do dyskusyjnych. kt re nie tylko nawybrzeżu nie są w pełni wykorzystane poza Sezonem letnim. Warto dodać.przyrodniczego. że miejscowość turystyczna to: .. szczeg lnie morską i nadmorską.

A. tj. do miejscowościwypoczynkowej jest podejmowany z myśląo skorzystaniu z usfug turyStycznych oferowanychptzez tę miejscowość' Podział ten nie informuje jednak o znaczeniu usług turystycznych. na kt re jest popyt. zŁożony i wymaga badari naukowych. Nalezy r wnież zauważyć. og lnie mozna powiedzieć' ze miejscowośćturystyczna zewzglę' du na walory turystyczne. Autor ten wyodrębnia cztery podstawowe kryteria typologii miejscowości turystycznych: flzjologiczne. W niekt rych krajach natomiast. UJ' Krak w C. Warto zauwuŻyć w tym miejscu.. lotnicze i autobusowe. Że w wielu krajach niesŁusznie każdą miejscowość wypoczynkową określa się mianem kurortu. narzuca konieczność koj arzenia funkcji miejscowości turystycznej z takimi samymi w skali regionu.. np. 37 Ż38 Ż39 . mienia się: r r centra komunikacyjne. kt re służąprzede wszystkim wypoczynkowi i mają własny charakter''.kur'' pochodzi z łacir{skiego . imprezy lub uroczystości o charakterze świeckim. są wyposażone w odpowiednie urządzenia (infrastrukturę) do leczenia. '" lam7. społeczno- -gospodarcze. l r centra administracji. Jackowski3 . infrastrukturę turyStyczną i dostępnośćkomunikacyjną stanowi punkt docelowy migracji turystycznych. Biorąc za punkt wyjścia r znorodność motywacji uprawiania tury- styki.kt re mają <środki |eczące>> związane z ziemią. mozna wyr żnić miejscowości turystyczne w węZszym i szerszym znaczeniu tego słowa37. Zagadnienie definicji miejscowości turystycznej interesująco przedstawia A. stosowanie tego określenia jest unonnowane prawnie i mozliwe tylko wtedy' kiedy miejscowośćspełnia określone warunki.. miejscowości kongresowo-konferencyjne. Jackowski . łagodzenia i zapobiegania chorobom''38. aby wziąć udział w konferencji czy kongresie). inne ważne miasta. że podział miejscowości turystycznych na te w węZszym i w szerszym znaczetiu tego terminu odpowiada rozr żnieniom pod względem motywacji uprawiania turystyki. formalno-fizjonomiczne i genetyczno-historyczne. miejscowości kultu religijnego. Die Tourismuslehre im Grundriss. to wyjazd np. iż problem definicji miejscowościturystycznej jest kontrowersyjny. centra gospodarcze. jak i leczenie przez lekarza. z punktu widzenia turystyki.. Obecnie oznacza leczenie przez lekarzy sanatoryjnych. miejscowości uprzywilejowane pod względem krajobrazowym i klimatycznym.centra rozrywki. struktury społeczno-zawodowej ludnościoraz zasięgu przestrzennego funkcji tu- rystycznych i pozaturystycznYch. odwiedzane z pobudek religijnych. 36 Niemiecki Związek Uzdrowisk i Niemiecki Związek Turystyczny określająkurorty jako . Typotogia funkcjonowania miejscowości turystycznych. morzem lub klimatem. Wśrd miejscowości turystycznych w węższym znaczeniu są wymieniane: Nietrudno zauważyć. Kaspar. stolice par{stw. W strukturze miejscowości turystycznych w wąskim tego słowa znaczeniu na czoło. jw. poznaw czy ch lub religijno-poznawczych. miejscowości urlopowe. Niemi ecki Zw iązek Uzdrowi sk oraz Niemie cki Zw iązek Tury stycz_ ny definiują miejscowościwypoczynkowe jako . miejscowości w poblizu miejsca zamieszkania będące celem wypoczynku sobotnio-niedzielnego.obszary. takich jak np. wysuwają się miejscowości wypoczynkowe. Jak wynika z literatury rdzeri . centra oświatowe. Na przykład według kryterium społeczno-gospodarczego miejscowościturystyczne są wyodrębniane na podstawie pełnionej funkcji. region w. miejscowości znane z atrakcji turystycznych.. Jeślikorzystanie z usług turyStycznych w miejscowości turystycznej w szerszym znaczeniu jest tylko środkiemwiodącym do celu (pobyt i nocleg w centrum oświatowym. 1981.zazwy czaj regionalny i ponadregionalny. miejscowości lub częścimiejscowo_ ści. obejmujące kurorty.cura'' względnie .obszary.e. morskie.curatio''... W grupie miejscowości turystycznych w szerszym znaczeniu wy' wym przede wszystkim występują kurorĘ. kolejowe. Pierwotnie słowo to oznaczało zar wno leczenie się samemu. tj. w Niemczech. np' przemysłowe czy handlowe. W grupie miejscowości turystycznych o charakterze wypoczynko- r miejscowości wypoczynkowe.. np. miej scowościskupiaj ące szkolnictwo i instytucj e naukowe .

Urządzenia transportowe. farmakodynamicznych oraz na obserwacjach klinicznych. ar C. Die Tourismuslehre im Grundriss. transport chorych izwalczanie chor b zakaźnych. w 3e i bezpiecze stwa. iż w praktyce rozt żnia się kurorty (np. wody mineralne od do picia w zależności wskazar medycznych).Lekarz ten powinien dysponować odpowiednią wiedzą na temat chor b. Zasady te określają niezbędne warunki. są liczne i dośćrygorystyczne. t.powinna stułarzać atmosferę przyjazną. Warunki zakwaterowania w kurorcie powinny spełniać normy sani- Urządzenia niezbędne do wykorzystania typowych dla danego kurortu środk w leczących są zaleŻne od rodzaju kurortu (budynki. Wyzywienie normalne i dietetyczne musi odpowiadać zaleceniom lekarza. chodzi zwłaszcza o pogotowie ratunkowe. tzn' musi poprawnie funkcjonować zaopatzenie miejscowościw wodę i energię oraz wyw z nieczystości' muszą też być spełnione wymagania ochrony środowiska naturalnego i społecznego. chemicznych. przyrodolecznictwo). kt rych poziom jest okresowo Sprawdzany. łączące w sobie cechy wymienionych dw ch grup.wydajność'' wiednio przeszkolonego personelu. 6. klimatyczne (działania ochronne lub bodźcowe klimatu).iż u ich podstaw leży in- 240 241 . znajdujące się w poblizu kurortu. tarne Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. zaklady kąpielowe. Kaspar. tak aby mimo korzystania z nich przez turyst w zachowywały swoje właściwości przewidzianych ramach. powinny być dostępne bez trudności dla pieszych' Usługi medyczne powinny być świadczone na najwyzszym poziomie. wyznacznikj miejscowości turystycznej typu kurort. biologicznych.r Warto wspomnieć. pijalnie w d czy zaklady ftzykoterapii)"3e.. a0 tcres zdrowotny kuracjuszy. borowiny). że d|a czynnik w tych ustala się wartości graniczne. d. Nie wdając się w dyskusję na temat ich Przestrzegania w praktyce. należy przytoczyć pożądane przez FITEC cechy charakterysĘczne a| miej scowości turysĘcznej typu kurort . i nie tylko dlatego. przy pomocy odpo- r tych czynnik w. Warto dodać.Urządzenia te zawsze muszą się nadawać do uzytku i być do dyspozycji kuracjuszy. Chodzi tu o analizy i opinie oparte na kompleksowych badaniach fizy czny ch. kt re można |eczyć w kurorcie oraz mieć odpowiednie zaplecze niezbędne do postawienia właściwej diagnozy i śledzenia postępu leczenia.. warzasadami sformułowanymi przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Balneologiczno-Klimatologiczne (FITEC). zasobna w naturalne tworzywa lecznicze (np. jakie miejscowość musi spełniać. Infrastruktura powinna być zabezpieczona w spos b możliwie najlepszy. Na miejscu powinien być co najmniej jeden lekarz stale mieszkający w tej miejscowości. w Niemczech): r r s o charakterze kąpieliskowo-zdrojowym (kąpiele. Poniewaz w Polsce podnosi się problem prawnego uregulowania statusu gminy uzdrowiskowejao. Ponadto trzeba takiże udowodnić wystarc zającą. jw. W Chcąc precyzyjnie rozr żnić kurorty i miejscowości urlopowe. Krajobraz musi być w spos b oczywisty właściwydla obszaru wypoczynkowego. Warszawa 199 . to posłużyćsię r Naturalne czynniki |eczące muszą być uznane w sensie naukowym. sanatoia. ich wyposazenie i aparatwa). Postulat zgłoszony podczas obrad I Kongresu T!rystyki Polskiej.miejscowość (lub jej część)mająca klimat oraz warunki środowiskowe o właściwościach Ieczniczy ch (klimatoterapia. kt ry odbył się -8 listopada 1995 r. Substancja budowlana musi być odpowiednio ukształtowana. np. typową dla miejscowości wypoczynkowej. dotyczące hałasu. musi także mieć budynki lub pomieszczenia służące rozrywce kuracjuszy. sfbrmułowane ptzez profesjonalną organizację międzynarodową. wyposażona w budynkj i urządzenia umozliw iające działalność leczniczą i wypoczynkowo-turyStyczną (np. aby uzyskać status kurortu. Jak widać. trzeba podkreślić. literaturze polskiej spotyka się definicję kurortu określonego mianem uzdrowisko' Mianowicie uzdrowisko to .

decydują opr cz motyw w religijnych r wnież czynniki na- w kurortach spełnia terapia og lna. obejmują miejscowościurlopowe oraz miejscowości wypoczynku sobotnio-niedzielnego. kąpiele. lecz komplementarne. ćwiczenia żenie.'xworzą ją rozmaite zabiegilecznicze. jak np. w stosunku do siebie konkurencyjne. Jak juz wspomniano. warto na zako czenię przypomnieć metody dla charakteryStyczne. Ż42 zwolnienie od normalnych obowiązk w domowych i obowiązk w związanych Z pracą' zharmonizowanie rytmu dnia. iż |eczenie uzdrowiskowę w funkcji profilaktycznej. że w |eczeniu uzdrowiskowym zdaniem fachowc w mozna także stosować inne środki terapeutyczne. leczenie powietrzem. '' lamze. przy pomocy Niemieckiego Związku Uzdrowisk. drogowymi. kt rą pia ruchowa (gimnastyka dla chorych. opr cz kurort w. Obecnie znaczenie kurort w wzrasta dodatkowo z powodu nasilania się chor b cywilizacyjnych. r wniez zawodowe.i termoterapia. np. a balneologia i klimatologia z drugiej strony. światła. więcej ruchu lub więcej odpoczynku. .in. zachowaniu i ochronie sił fizycznych oraz psychicznych wsp łczesnego człowieka. iż FITEC. o rozwoju tych miejscowości' a więc i pielgrzymek. Spełniają one rolę. 7y1|a37g7v Wolno wygłosić pogląd. brak szkodliwych czynnik w klimatycznych. jeślichodzi o cykl: napięcie_odprę- tury społecznej i gospodarczej.Na zakoriczenie tego fragmentu warto Zauważyć.: omawiane leczenie obejmuje r wnież terapię specjalnq. Poniewaz leczenie w kurorcie zakłada aktywnośćturysty-pacjenta w okresie leczninadaje się ono czym naturalnie pod nadzorem lekarzy szczeg |nie jako środekprofilaktyczny i do cel w rehabilitacyjnych. spożywanie posiłk w-Sen. Reforma opieki zdrowotnej w Polsce powinna stymulować rozut j leczenia w kurortach' co unowocześniłobyreceptury na zdrowie. miejscowości urlopowe i week- Tamże. szybkie połączenia kolejowe oraz budowa i rozbudowa autostrad umożliwiają szybki dojazd do ważnych centr w administracyjnych i gospodarczych. Jak wiadomo. Aby podkreślićwalory |eczenia uzdrowiskowego. miejscowości wypoczynkowe. że medycyna kliniczna i farmakologiczna z jednej strony. Po prostu. bez przymusu itd. że|eczenie uzdrowiskowe i medycyna kliniczna nie tworzą alternatywy. niewłaściwadieta. Kurorty. tracą wsp łcześnie na znaczeliu turystycznym. tzn. Chodzi zwłaszcza o takie ich przejawy. nie są r r . Kaspara4. wykorzystanie słor{ca. rozw j swoich mozliwości w grze i sporcie. lotniskami. terawzmacniające pracę serca). Warunki panujące w kurorcie pozwalają jednak na ograniczenie ilościpodawanych lek w do niezbędnego minimum. istotne jest zrozumienie tego. a świadomość ty niska. Ż43 . gdyż stale wzrasta indywidualna ruchliwość człowieka. Sport zdrowotny. bez konieczności noclegu w tych miejscowościach. Leczenie w kurorcie jest natomiast rozsądnym uzupełnieniem |eczenia w szpitalu. brak sło ca. zakł cona r wnowaga biologiczna oraz stresy w zyciu zawodowym. Zdaniem C. ot z warto przypomnieć. czas wolny jako warunek wewnętrznego uporządkowania życia. W konsekwencji rozwoju transportu pasażeraa endowe zatem aktywnie wsp łdziałająw kształtowaniu zdrowotnej funkcji wsp łczesnej turystyki. opracował też podstawy wsp łczesnego leczenia uzdrowiskowegoaz. niezaLeżnie od źr deł jego finansowania jego walor w społecznych jest niestenie jest doceniane. picie w d. Wzrasta też znaczenie miejscowości turystycznych stanowiących centra kultu religijnego. przyjmowanie lek w. masaze i kształcenie zdrowotne. inhalacje. że oba rodzaje tych miejscowości słuzą odbudowie. Należy zauwaŻyć. z węzłami kolejowymi. zdaniem fachowc w. natomiast nie oferują zabieg w leczniczych terapii specjalnej. jeślisię okażą konieczne' np. Miejscowości turystyczne o charakterze centr w komunikacyjnych. hydro. leczenie uzdrowiskowe obejmuje terapię og lnq. Na zmianę tę składa się m. Kaspara3 podkreśla.lamze. leczenie Za pomocą lekarstw oraz środkw leczących danego kurortu się uzupełniają'C. przejawiającą się w zmianie sposobu życia w czasie pobytu w kurorcie. brak ruchu. Umożliwia r wnież ponowne włączenie ofiar wypadk w w normalne zycie. r brak albo ograniczenie używek.

kulturalne i ekonomiczne. społeczne. park w rozrywki). skąd się bierze obserwowany na świecie boom w budownictwie hoteli i sal kongresowych w miastach z portami lotniczymi. W cenie są przy tym stosunkowo łatwy dostęp do ważniejszych ośrodkw miejskich. wybitnymi walorami naturalnymi. że odbywające się w takich miejscowościach konferencje i zebrania. Interesujące dla turysty są widoki miejscowe. wartości. na wolnym powietrzu oraz w zamkniętych ur ządzeniach sportowych. Walory klimaĘczne Są prezentowane wtedy. Petersa.Że w por wnaniu z miejscowościami urlopowymi częstotliwośćodwiedzania takich cen_ tr w jest roz\oŻonabardziej r wnomiernie w skali roku. możliwośćwypoczynku zar wno w formie czynnej.pozutalająca z jednej strony na rozbudowę w miarę potrzeby komplementarnych d br tu_ rystycznych. Z punktu widzenia ekonomicznego rozwoju miejscowości tury- Poziom cen na miejscowym rynku turystycznym powinien odpowiadać. gwarantującym utrzymanie swoistego uroku danej miejscowości. wsp łczesny turysta wysoko ceni miejscowości turystyczne. ale w wyniku tworzenia sztucznych atrakcji turystycznych (np. ma już Z g ry zapewnione szanse rozwijania opłacalnej turystyki (np. g ry. określonym potencj ałem turystycznym charakteryzuj ą się r wnież centra administracyjne i gospodarcze.skiego wazne konferencje. lnna miejscowość'o mniejszych walorach naturalnych. Natomiast centra te nie są odwiedzane w czasie weekend w i świąt. wyjadą w pełni usatysfakcjonowani i jeszcze tu powr cą. Petersaas. stycznych na uwagę zasługują wyniki badar M. W grupie wąlor w społecznych Zwraca się uwagę na przyjazny Stosunek miejscowej ludności do turyst w. wodospady. coroczne targi oraz wystawy przyciągĄą licznych turyst w i wspierają lokal_ ną gospodarkę turystyczną. polityki turystycznej. kurorty). Ż44 . klimatyczne. a5 Walorami widowiskowymi są rozległe. wąwozy. wieku. np. iż miejscowość obdarzona np. miej scowości dodatkowego ruchu turystyczneg o. w kt rych turysta stale mieszka. natomiast osoby mieszkające w klimacie gorącym lubią spędzać urlop w strefach klimatu umiarkowanego. Z punktu widzenia źrdeł satysfakcji osiąganych przez turyStę można wskazać na optymalny układ walor w miejscowości turystycznej. za: M. International Tburism. wykopaliska. Trzeba tu zauvłażyć. Mozna z nich uzyskać ważne wskaz wki w prowadzeniu lokalnej i regionalnej Konieczne jest maksymalne wykorzystanie naturalnych walor w turystycznych danej miejscowości oraz tradycji i zwyczĄ w miejscowej ludnościw celu zachowania jej indywidualnego charakteru. Program zagospodarowania turysty cznego danej miej scowościpowinna charakteryzować pewna elastyczność. dla kt rych miejscowośćta jest gł wnie przeznaczona. dochod w i gust w turYst w. iż za wydane pieniądze otrzymali poządane ścinności. a więc na wzrost podaży usług. może r wnież rozwijać turystykę. a także powinien być konkurencyjny wobec cen w innych miejscowościach. niekiedy o rysach specjalnych. Peters. Doświadczeniewskazuje. Na przykład pobyt na obszarach o klimacie ciepłym jest preferowany przez osoby zamieszkujące w klimacie zimnym. jw. Zdaniem M. z drugiej zaśna zachowanie walor w turystycznych na odpowiednim poziomie. Niewskazane jest przy tym kopiowanie innych atrakcyjnych miejscowości turystycznych. panoramiczne widoki. Warunkiem pomyślnegorozwoju danej miejscowości turystycznej jest zapewnienie turystom przez cały czas ich pobytu atmosfery go_ Przekonani. kt re wymagająznacznych nakład w i kosztownych inicjatyw marketingowych. plaże. jeziora. przysparzającej danej budowle historyczne lub miejsca ważne w historii. kt re dysponują bardzo sprawnymi połączeniami kontynentalnymi i międzykontynentalnymi. dostępna komunikacyjnie dla gości. jak i biernej. W przypadku miejscowości turystycznej o charakterze międzynarodowym oferta gospodarki turystycznej w zakresie usług wypoczynkowo-rozrywkowych powinna być dostosowana do narodowości. Doświadczenie wskazuje. kongresy. w ażną ro1ę odgrywaj ą W turystyce kształcącej. zjazdy oraz wystawy odbywają się w takich miejscowościach. kiedy stanowią przyjemny kontrast z warunkami klimatycznymi okolic. gościnność wzajemne kontaki Ż45 Cyt. kt re przedsta_ wiają sobą walory: widowiskowe. mozliwościom turyst w. okoliczność ta tłumaczy r wlież. Centra oświatowe są z reguły odwiedzane przed sezonem lub po se- zonie turystycznym.

sprawiająca. gminy turystycznej lub regionu.2. aktywne popieranie i kształtowanie turystyki oraz jej otoczenia przezr żnego rodzaju przedsiębiorstwa. barier rozwoju tych miejscowości. gościzagranicznych atmosfery specjalnego prestiżu wok ł ich 4. że czynniki kształĘące miejscowość turystyczną.ty. Chodzi tez o Stworzenie atmosfery zaufania. taricem i folklorem. W celu stymulacji kontrolowanego rozwoju tych miejscowości trzeba prowadzić rozsądną i aktywną lokalną politykę turystyczną. podobnie jak kraju. warto tez mieć na uwadze zainteresowanie lokalnymi wyrobami sztuki ludowej i rzemiosła oraz muzyką. tradycji i historii danej miejscowości. Praktycznymi celami lokalnej polityki turystycznej są: n tr stała obserwacja społeczno-ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki. zwlaszcza gdy rozw j ten jest niekontrolowany. jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej.in. jak i czynniki hamujące ten rozw j oraz powodujące zmiany niekorzystne. iż dana miejscowość jest uznawana za miejscowośćturystyczną.rozw j małej przedsiębiorczości. iż turysta za swoje pieniądze zostanie dobrze obsłużony. topografia itp. w konkurencyjnych cenach w stosunku do cen w sąsiednich miejscowościach. Mogą się one przejawiać jako: wzrost dochod w ludności i budżetu lokalnego. w kt rym oddziałuje na ptzy czym oddziały'. Wskazane są r wnież r żnorodna działalność kulturalna i rozrywkowa oraz spotkania z miejscową ludnościąi innymi grupami turyst w o podobnych zainteresowaniach. liczba i jakośćpołączer{ komunikacyjnych) oraz turystycznej infrastrŃturze i suprastrukturze. Wyrażają się one m. poprawa i rozw j lokalnej infrastruktury technicznej oraz usług. GOSPODARCZE ZN ACZEN E TU RYSTYKI Walory kulturalne umozliwiają turystom poznanie miejscowych zwyczaj w. Praktycznie występuje tu kombinacja czynnik w. wanie to moze mieć pozytywny lub negatywny charakter. niełatwo wyodrębnić. stanowi pewien System naczy połączonych. a przynajmniej łagodzenie. łatwym dostępie i niskich kosztach podt ży do innych miejscowości. Dana miejscowość powinna r wniez oferować gościom walory ekonomiczne. historyczne i społeczne. położeniu komunikacyjnym (og lne położenie geograficzne. Mowa tu o czynnikach naturalnych (klimat. DLA MlEJscowośo TURY5TYCZNYCH I Przytoczone uwagi warto uwzględnić w praktycznej działalności polskiej gospodarki turystycznej oraz w programach rozwoju turystyki zar wno w skali miejscowości' jak i regionu. Gospodarka miejscowości turystycznej. Warto zauważyć. Sprowadza się to więc do etyki w obsłudze turyst w. Doświadczenie wskazuje. ozywienie folkloru i rzemiosła lokalnego. Należy tu przypomnieć. Dlatego tez turystyka jako zjawisko gospodarcze. W każdym razie są one punktem wyjściaprzy ocenie przydatności danej miejscowości do cel w turystycznych. Podnosi się koniecznośćwytworzenia przez miejscowość przyjmującą np. Na og ł o turystycznym charakterze miejscowości decydują czynniki naturalne. że czynniki wywołujące popyt turystyczny są jednocześnie czynnikami kształtującymi miejscowośćturyStyczną. kulturowe i przeStrzenne ma w swoim otoczeniu zar wno czynniki pobudzające jej rozw j oraz potęgujące korzystne w niej zmiany. oczywiście należy być świadomym niekorzystnych zj awisk tow arzy szących rozwoj owi miej scowości turystycznych. spoleczne. tak aby turyścio niższych dochodach r wnież mogli odwiedzić tę miejscowość. wpływające swoją działalnościąna wszystko to.wszystko". Jednym z czynnik w stymulujących rozw j gospodarki miejscowości czy gminy turystycznej jest lokalna polityka turystyczna. Składają się na nie takze wygodne hotele o niskich cenach zakwaterowania. podobnie jak motywacje do uprawiania turystyki. dywersyfikacja lokalnej gospodarki.). że rozw j miejscowości oraz gmin turystycznych j ako wynik aktywnej polityki turystycznej oznacza j ednocześnie likwidację. w rozmaitości towar w. odwiedzin. arbanizacja. co potęguje korzyści dla lokalnej gospodarki i społeczności'W tym miejscu naleŻy podkreślić przede wszystkim korzystne zmiany.8. organizacje i instytucje. Sens lokalnej polityki turystycznej można określićjako świadome. Udostępniając je turyStom. wzrost zatrudnienia' poprawa standardu życia miejscowej społeczności. przekonania.wszystko'' '. krajobraz. zainteresowanie lokalną historią i pojawienie się nowej elity. 247 Ż46 .

ui<łao tych cel w.I t I I I I Systematyczna określanie docelowej poj emności turystycznej miej scowo ści. jako najwy ższajednostka podziału administracyjne'Wojew go kraju. Z tego tytułu dysponuje ono pewnym stopniem samot zielności. prowadzenie wsp lnego marketingu. o kt rych była rriowa w pod- Władze samorządowe prowadzą politykę zachęcania sektora prywatnego do inwestowania w rozw j turystyki. Z punktu widzenia kształtowania l Ż48 249 . par{stwo i regionalne oraz lokalne wsp llloty samorządowe.u 1'odkreślićprzede wszystkim korzystne zmiany. co jest ważne dla turystyki. Zaprezentowana lista-cel w lokalnej. rozdziale 4. informowanie we właściwymczasie ludności miejscowej o zamiarach turystycznego zagospodarowania i umozliwianie jej wsp Ł dzialania.8. dostosowywanie budownictwa w miejscowości turystycznej do rozwoju krajobrazu tradycyjnego dla danej miejscowości.jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej. ze polityka turystyczna to świadome popieranie orazkształtowanie turystyb't przez r znego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swą'aziałainościąna ltl wszystko. Podmioty regionalĘ oraz lokalnej polityki turystycznej mogą się wykazywać aktywnością w układzie roilicznych funkcji i dysfJ*cji rozwoju turystyki na swoim obszarze działania statutow-ego. unikanie ujemnego wpływu turystyki na dobra kulturalne i warunki zycia społecznościlokalnej."lo*utlych'z polityką turystyczną szczebla krajowego i regionalnego. podatkowych i finansowych. dztwo. uwzględniających ograniczelia ruchu turystycznego.3. Wśrd tyclr organizacji i instytucji należy wymienić np. preferowanie turystyki jako źr dła zatrudnienia na lokalnym rynku pracy. ze pa stwo i władzesamorządowe stają się w coraz większym stopniu pod-iot"* polityki turystycznej. M|EJSCE TURysTyKt w sTMTEGil ORAZ POLIT YCE ROZWOJU REGIONALNEJ wspieranie turystyki na obszarach wiejskich jako uzupełniającego źrdła dochod w. Ńa"zy . powinien być aktualizowany w miarę rozwojusytuacji. Preferują one taką dzialalność inwestor w w dziedzinie turystyki.in' gościnności.L. podnoszenie świadomości turystycznej wśrd społecznościlokalnej jako źr dła m.8. turyświadome wspieranie odrębności kulturowej stycznej. zajmuje istotne miejsce w układzie organizacyjno-strukiuraltlym paristwa. polity_ ki turystycznej ma charakter poglądowy. znaczenie turystyki jako źr dla dobrobytu materialnego wielu wsp łczesnych społecze stw sprawia. a praktycznie gminnej. r r l r r uprzywilejowanie społecznościlokalnej w czerpaniu korzyści zrozwoju turystyki. . jednak przy zachowaniu pewnych zasad. azwłaszcza promocji miejscowościturystycznej. i pełna penetracja lokalnego rynku turystycznego' l l r wpływ na wydłużeniesezonu turystycznęgo. zwiększenie potencjału turystycznego miejscowości. inspirowanie proturystycz ny ch rozwiązari prawnych. łączenie usługodawc w w struktury lokalne. ochrona środowiska przyrodniczego i społecznego.in. l LoKALNEJ WsPoLNoTY 5AMoRZĄDoWEJ Rosnące 4. rozwijanie ochrony konsumenta-turysty. podejmowanie wysiłk w zmierzających do wydłużenia sezonu turystycznego.2. w kt rej są uwzględnione m. rozumianym przew ażniej ako niezale żność deiy zyjna władz l'cgionalnych od władz centralnych. wzrost wpływ w budżetowych. poszerzanie obszar w wypoczynku wolnych od ruchu samochodowego. selektywne rozbudowywanie infrastruktury turystycznej. Warto więc w tym miejscu przypomnieć. następujące sprawy: r r r wzrost zatrudnienia.

określając strategię rozwoju wojedztwa. religii. stymuluje więc populatyzację dorobku wsp łczesności dziedzictwa przeszłości. w tym kreowanie t'ynku pracy. że w rozwoju regionalnym tury- sowaniu osłabienia produkcji w sferze materialnej. Mtlwa tu o architekturze zabytkowej. tj. sądach i przesądach oraz sposobach życia mieszka c w wojew dztwa 1xlmorskiego. jak . Ż5I . a oto przykłady' kształtowania Po pierwsze. kolejnym celem strategii rozwoju regionu jest pobudzanie aktywności gospodarczej.7 turystyki w regionie jest to okolicznośćkorzystna. sakralnej i wsp łczesnej' pomnikrrch piśmiennictwa i dzieł sztuki. np. przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoler. W realizacji tego celu strategii rozwoju wojew dz- oraz postępowania ekologicznego turyst w i ludności miejscowej styka jest powszechnie kojarzona Ze wzrostem dochod w ludności. chroni i popularyzuje wartościkulturalne. ustawa o samorządzie wojew dztwa wymienia cel strategii rozwoju polegający na zachowaniu wartościśrodowiska kulturalnego i przyrodniczego.gtldnie z ekologią. Istnieje zgoda co do tego. Ekonomiczna funkcja turystyki z pewnością zachęci samorząd wojew dzki i lokalny do wykorzystania turystyki jako czynnika wzrostu aktywnościgospodarczej regionu. ze turystyka będzie nadal odgrywać rolę czynnika aktywizacji gospodarczej region w i miejscowości turystycznych. języku. podziału. Po drugie. bogactwo atrakcji i nieskażone środowisko.j w i zarząd wojew dztwa. Tak rozumiana polityka kulturalna ujawnia też wzajemne t. Warto tez 1lrzypomnieć. mają szansę realizacji właśnie turyStycznej funkcji region w Polski. a więc sektor ten tworzy nowe miejsca pracy.in. Można postawić tezę. sty- ki w regionie wyznaczają turystyce należne jej miejsce w polityce r'ozwoju tego obszaru.in. kulturowych i społecznych. folklorze. Tworzenie warunk w rozwoju gospodarczego. ttttlwania degradacji środowiska i podniesienia świadomościekologiczttc.że warunkiem rozwoju turystyki w regionie jest m. regionalna wsp lnota samorządowaprzez swoje organy. Mowa tu o walorach naturalnych. Nalezy dodać. sejmik Zko|ei rozw j turyllyki w regionie przyjazny środowiskumoże się przyczynić do zahas1lirdek przestrzeni nadającej się do wypoczynku. duży potencjał tego sektora usług. Trzeba dodać. to podstawowy element polityki rozwoju sformułowany w ustawie o samorządzie wojew dztwa. powinna uwzględniać m. zdefiniowane dzięki turystyce i na drodze ustawowo. Turystyka jest też uważana za funkcję i element kultury. że zapomocą turystyki tworzy się. W sumie tak rozumiana polityka kulturalna organ w samorządu wojew dztuta staje się jednym z ważniejszych czynnik w polityki turystycznej regionu. Miejsce turystyki w procesie wzrostu gospodarczego regionu jest funkcją skali aktywności polityki turystycznej pa stwa i ogniw samorządu terytorialnego. roli turystyki w stabilizowaniu dynamiki gospodarczej wojew dztwa oraz jej znaczenia w kompen- r.Moze więc i wzmocnić postawy patriotyzmu. Cele te. Jako że turystyka będzie w coraz większym stopniu stymulować rozw j tych region w. Po trzecie. wymiany oraz konsumpcji) sprawiają. pojmowanego jako troska o wsp lnotę ttarodową. a turystyka tam rozwijana przyczynla się znacznie do dynamiki gospodarki regionalnej i podniesienia poziomu dobrobytu jego mieszkar c w. że wojew dztwa są nieźle wyposa'żone w podstawowe składniki produktu turystycznego. taki cel. Historia turystyki polskiej oraz zagranicznej dowodzi istnienia licznych mozliwości wychowawczych i edukacyjnych. ze turystyka edukuje kulturalnie.. Wpływa tez na wyr wnanie poziomu gospodarczego obszar w subregionalnych. Dotychczasowy rozw j turystyki krajowej i zagranicznej. Nietrudno zauvłaŻyć. obywatelskościoraz rozw j i ksztahowanie świadomości skiej i kulturowej mieszka c w". rolnictwa. musi być uwzględniona przy określaniucel w strategii ich rozwoju. W tym względzie dzialrtlnośćorgan w samorządu wojew rdztwa zmjerza do zachowania i utrzymania w nalezytym stanie element w dziedzictwa narodowego. tradycjach. Rozumna polityka przestrzenna władz samorządowych moze zapewnić odpowiednie d|a rczwoju turystyki środowisko naturalne oraz zapobiec ujemnym wpływom turystyki na środowisko. żę zależnościte i dotychczasowa dynamika rozwoju turySty- lnulacją rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz ze wzrostem zatrudnienia. a także oddziaływanie turystyki na inne sektory gospodarki regionalnej i krajowej oraz sfery gospodarowania (produkcji d br i usług. Wolno sądzić.wiązki między turystyką a kulturą. Że w układzie warunk w rozwoju gospodarczego wielu wojew dztw ważne miejsce zajmuje turystyka. spotkania kultur oraz czynnik przemian kulturowych.pielęgnowanie polnarodowej. Powinna też hamować jakościowy i ilościowy Ż50 lwa kluczowa jest też rola polityki kulturalnej.

nięcia turystyki w regionie. Należy w tym miejscu przypomnieć. wykorzystu'jąc doświadczenia sprawdzone za granicą. rozwoju gmin słabiej rozwiniętych. Przemawia za tym istotna rola turystyki w: osiąganiu ekonomicznej sp jnościgospodarki regionalnej. Natomiast najwazniej sze obciążenia ilościowe środowiska przyrodniczego. rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. gospodarki. postulowana koncepcja stawia przed ogniwami samorządu terytorialnego zadanie sformułowania ukierunkowanej i skoordynowanej polityki turystycznej. ochronie regionalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. organizacje turystyczne itp. r r r r l r r Reasumując. ma ona być po 1lrostu inform acją o bieżącej sytuacji w turystyce regionalnej. ważnego też d|a turystyki. Uważam. wpływające bezpośrednio na rozw j turystyki. że środkiemrea|izacjitego zadania w ramach polityki rozwoju. a obniżenie ich jakościmoże za' hamować popyt turystyczny w regionie. polityce regionalnej. turystyka może stanowić bardzo ważne tworzywo strategii i polityki rozwoju wojew dztwa. a także w zyciu miejscowości turystycznych orazregionu można Realizując omawiane zadanie polĘki rozwoju turystyki. turyStycznego rynku pracy w wojew dztwie dałoby waŻne informacje niezbędne do budowy programu ograniczenia bezrobocia. obciążenie środowisk a oznacza zmianę warunk w natu_ ralnych.4. i to pod względem ilościowym oraz jakościowym. dobrobytu i czasu wolnego do dopuszczalnego obciązenia potencjafu środowiska przyrodniczego w regionie lub miejscowościturystycznej. tj. Po trzecie. zwierząt oraz roślin. a zwĘaszcza pogorszenie warunk w Życialudzi. z drugiej zaś. że obciązenie to nie jest wielkościąstałą t na\eży ciągle dostosowywać skutki działalnościludzkiej do potencjału przyrody oraz zapewnić jej odnawialność. hałas siedlenia izmiany krajobrazu' prowadzące do faktycznego 1ej zniszczenia. a mianowicie w promocji walor w i możliwości rozwojowych wojew dztwa' Zvtiększający się ruch turystyczny cul]zoziemc w oraz turyst w krajowych wsp łdziaław wypełnieniu tego zadania. Władze samorządowe powinny *ię. Po drugie.przekroczenie turystyczĘ ihłonnościregionu lub miejscowości stanowi czynnik degradĘi środowiska przyrodniczego. koncepc'ja turystyki w regionie nie może być planem o charakterze nakazowym. lecz także o polityce prowadzonej ptzez prywatne podmioty turystyczttc. Warto zau:ważyć.władze powiatu i gminy. jak i negatywnych skutk w. p'o-o*ać strategię i politykę rozwoju mające na celu zapewnienie r wnowagi między rozwojem turystyki a ochroną środowiska' Ż5Ż podjąć pr bę sformułowania założekoncepcji turystyki. polityce r wnoważenia rynku pracy. uwzględ253 . takich jak sejmik i zarząd wojew dztwa. zadaniem polityki rozwoju wojew dztwa zapisanym w ustawie jest racjonalne korzystanie z zasob w przyrody orazksztaŁtowanie środowiska naturalnego zgodnie z zasadą zr wnowazonego rozwoju.że zależnośćturystyki od środowiska przyrodniczego jest duzo większa niż innych sektor w gospodarki. że pelne rozeznanie np. Po czwarte. przedsiębiorstwa. Regionalne i lokalne wsp lnoty Samorządowe wyodrębniają na ich szczeblach politykę turystyczną. Po pierwsze. Wiadomo. waga tego elementu polityki rozwoju regionu jest duża' gdy s\ę zvłaży. nie powinna więc być instrumentem interwencji organ w samoruądu terytorialnego w sferze turystyki. to wykorzysty_ wanie obszar w wypoczynkowych do innych cel w. Z jednej strony walory przyrodnicze regionu są kluczowym czynnikiem rozwoju turystyki.7 Uwagi te warto zako czyć wnioskiem o podjęcie badar ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki w regionie. zAŁoŻENn KoN cErcJ| TURYST YKl REGIONALNEJ I LOKALNEJ Na tle dotychczasowych rozważar i opinii o roli turystyki w gospodarce. Mowa tu nie tylko o polityce podmiot w publiczltych.8. promowaniu regionalnej tożsamościitp. Nalezałoby zacząć od uwag og lnych wprowadzających. w d i ziemi. 4. samorząd wojew dztwa powinien być świadomy zar wno pozytywnych. Dla turystyki przypomnijmy najważniejszymi obciążeniami jakościowymisą oraz przypadkowe zazanieczyszczenie powietrza. że degradacja walor w przyrcdniczych musi prędzej czy p źniej prowadzić do zanik- Turystyka zajmuje ważne miejsce w realizacji kolejnego zadania polityki rozwoju. jest wzajemne dostosowanie roiwoju turystyki.

ograniczono się do wskazania kilku strategii. racj onalniej s ze rozw iązania ekonomiczne w przyszłości. instytucjonalne. Strategie marketingowe: dążyć do wsp lnej. Warto podkreślić. zmierzać do zwiększenia udziału komunikacji publicznej w obsłu_ dze turyst w i ludności dużych ośrodkw turystycznych kosztem prywatnych środkw lokomocji. Ż54 w miejscowościach turystycznych regionu z charakterem krajobrazu i typem zabudowy tradycyjnych dla danego obszaru. Wreszcie. rozwijać oraz polepszać jakośćreklamy i informacji turystycznej regionu. gmin i miejscowości turystycznych regionu. rad i zarząd w powiat w oraz gminy. Strategie rozwojowe: zachować integralność programowania gospodarczego i planowania przestrzennego. omawiane strategie przedstawiono w podziale na: ideowe. po czwarte.a także gmin turystycznych. np.omawiana koncepcja powinna nawiązywać do strategii rozwoju danego wojew dztwa' og lnej koncepcji komunikacji i opierać się na planie zagospodarowania przestrzennego. usług parkingowych. zakt rych pomocą mozna skonkretyzować podstawowe cele polityki turystycznej. r r r dostrzec wartośćpozaekonomicznych funkcji turystyki. M wiąc o załoŻeniach koncepcji turystyki w regionie. postulowana koncepcja powinna pełni funkcję instrumentu prowadzącego do ukierunkowanej i zorientowanej rynkowo oraz skoordynowanej polityki regionalnej w dziedzinie turystyki na drodze ustawodawstwa wojew dzkiego i lokalnego. umożliwić tej ludności aktywne wsp łdziałanie w ramach przewidziao zamiarach udostępnienia teren w dla i we właściwymczasie ludnośćmiejscową nych prawem. miejscowości. wzbogacających osobowośćmieszkaric w i pożądanych społecznie.niać wady i zalety istniejących rozwiąza(t oraz powinna wskazywać środki zapewniaj ące lepsze. marketingowe. wzbogacać ochronę konsumenta-turysty i dbać w ten spos b o korzystny wizerunek podmiot w świadczących usfugi turystyczne. Biorąc pod uwagę zr żnicowane możliwościposzczeg Lnych szcze' bli samorządowych w określaniu cel w polityki turystycznej. jako uzupełniające źr dło dochod w ludności i gminy oraz nowe możliwości zatrudnienia.że zaprezentowane dalej wybrane strategie powinny pełnić funkcję praktycz- r l r : r l r r r r r r r l s wspierać turystykę wiejską. świadomiewspierać odrębnośćkulturową obszar w. do regionu kacw. określićprzezornie docelową wielkośdanej miejscowości turystycznej. rozwojow e i odciĘające. nych wskaz wek dla sejmiku i zarządu wojew dztwa. inspirować poszerzenie podaży usług dla turyst w. lokalnej (Tr jmiasto). Strategie odciążające: Strategie instytucjonalne: informować skutecznie cel w turyStycznych. np. w tym agroturystykę.). zachować harmonię budownictwa 255 . rozbudowywać infrastrukturę turystyczną i skoncentrowany. polityki prowadzenia działalności(promocyjnej itp. w spos b selektywny Strategie ideowe: wspierać tworzenie optymalnych połącze(t komunikacyjnych z miejscowościami turystycznymi regionu. inspirować oraz Systematycznie rozwijać skoordynowane badania rynku. Dotyczy to r wnież niepublicznych podmiot w gospodarki turystycznej regionu. tworzyć tereny wypoczynkowe wolne od ruchu samochodowego. popierać rozbudowę obszar w dla turystyki weekendowej miesz- doceniać ekologiczne otoczenie turystyki. turystyki wzmacniać podstawy kształtowania się etnicznej pomorskiego. uprzywilej owywać ludnośćmiej scowości turystycznych w dostępie do korzyści z rozwoju turystyki.

P. W. niepełny wymiar czasu pracy Qlartłime-work). aby obszary |eżące w pobliżu miejsca zamieszkania lub miejsca pracy stawały się atrakcyjne pod względem spędzenia czasu wolnego.MAT" No.5 m7d os b. zachary.. nagłe pojawienie się masowego bezrobocia. turystyczna miejscowości jest nleinterweniować. lt (cyt. s. TURYSTYKA NA śWAToWYM RYNKU PMCY . jaką ro1ę w procesie r wnoważenia rynku pracy moze odgrywać wsp łczesna turystyka. Dane MBP wykazują. . ze upadek dawnego reżimu spowodował <<ostry spadek produkcji. odpowiedźbrzmi: turystyka odgrywa rolę kreatywną w tym procesie i daje podstawy do dobrych rokowari w tym wzgIędzie. Ż56 Ż57 .] stwierdza. co oznacza. Należy dodać.żeptaca w niepełnym wymiarze jest szczeg lnierozpowszechniona w krajach wysoko uprzemysłowionych.. za:.. Nie jest ona pełna oraz wymaga aktualizacji wraz ze zmianami w otoczeniu turystyki. że 30vo światowych zasob w pracy. że zatrudnienie w sektorze turyStycznym ma wymiar ograniczony i doraźny... No. MoP szacuj e. znaczne zatrudnienie w szarej strefie. że sektor turystyczny należy do grupy największych pracodawc w świata.W. 4.35vo w Irlandii iŻ5vo w Hiszpanii. wynoszący okolo 6_7vo og łu pracujących na świecie. gdy chłonność b ezpiecznie przekroczona. warto zwr cić uwagę na trudnościw oszacowaniu . 58). Badania Międzynarodowego Biura Pracy (MBP) wykazały. 180. rywkowych Mimo podanych ogranicze można. można udokumentować. w ujęciu dynamicznym i pełnowymiarowyIn. PWE. Według literatury przedmiotu wsp łczesna turystyka generuje bezpośrednio oraz pośrednio zatrudnienie dla ŻIŻ m|n os b na świecie. z grubsza scharakteryzować pozycję turystyki na rynku pracy wybranych laaj w świata. Zanim zadanie to zostanie podjęte. Na tle zarysowanej prognozy nasuwa się pytanie. . W wydanym w tym roku raporcie pod tytułem <<Za' trudnienie na świecie>>Międzynarodowa organizacjaPracy (MoP) t..67o całościzatrudnienia turystycznego we Francji. Co więcej. Dodaje się.Hotels Travel Agents" 1993. że praca sezonowa stanowi 44. sektor ten nadal regularnie powiększa stan zatrudnienia. Za l0lat będzie to już 338 mln pracownik w. i narodowym.The Wall Street Journal Europe" 227 II1995 r.ionalnym Zaprezentowana lista strategii konkretyzujących cele polityki turystycznej określonychwsp lnot samorządowych ma charakter poglądowy. nienowy zresztą. Pogląd ten.: rcg. pozostajebez zatrudnienia lub pracuje w niepełnym wymiarze godzin"a6.|iczących około 2.. Warto podkreślić. Warszawa 1998. Norwegii i Wielkiej Brytanii do 5IVo w Australiia8. Turystyka. Gaworecki. że do ko ca stulecia bezrobociebędzie rosło nie tylko w większości par stw uprzemysłowionych. lecz także w wielu krajach rozwijających się.turystycznego rynku pracy'' w zakresie globalnym. Na liścietrudności z uchwyceniem pełnego zatrudnienia we wsp łczesnej turystyce wymienia się m. co utrudnia wyznaczenie dokładnej średniejdla sektora turystycznego. Posępne pro7nozy dla światowego rynku pracy. chociażby na przykładzie polskich turyst w za granlcą' że pracujący w niepełnym wymiarze czasu lub okazjonalnie są a7 48 źrdeł statystycznych.r' : dążyć do tego. że stanowi ona od lŻvo całości zatrudnienia w tym sektorze w Szwajcarii oraz od przeszło 30vo w Danii. G. coraz większe rozwarstwienie społecze stwa i biedę>. r r : l częste ujmowanie w statystykach paristwowych zatrudnienia w . prognozy dla kraj w byłego bloku komunistycznego są określone jako (<ponure>>.9.Nowy raport o stanie zatrudnienia na świecieprzewidywał. na podstawie dostępnych i wy- nowią w niej kobiety. iż ta siła robocza jest relatywnie młoda i duzy odsetek staPowszechnie wiadomo.. a6 Jeden na dziewięciu zatrudnionych pracuje w sektorze turystykia7. Mimo wysiłk w zmierzających do zwiększenia produkcyjności przez wprowadzenie nowych technik.handlu i usługach'' łącznie. sezonowe kontrakty pracy.in.

Wolno sądzić. obecnie na jej obszarze notuje się około 16 mln bezrobotnych. przy czym tworzy on dwukrotnie więcej miejsc pracy niż przeciętny sektor gospodarczy. w ocenie związk w zawodowych.. Zjauznać za pochodną specyfiki działalności wisko to mozna ograniczać w wyniku np.5 mln) zarejestrowanych w kraju os b utrzymujących się z pracy zarobkowej. os 'b. Eksperci Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Korlsćlb niż rolnictwo. W niemieckim hotelarstwie i gastronomii pracowało we wspomniuny. artyst w rozrywkowych w uzdrowiskach. 258 i rlryginalnie zatrudnienia. W tej grupie wymienia się obsługę bankową. Występuje tu problem etyczny. R 'wnież ponad 40 tys. os b. warto dodać. Wymaga on nie tylko nowych miejsc pracy.lecz takŻe często są wyłączeni z dobrodziejstw związa- wisk pracy pośredniozwiązanych z działalnościąturystyc zną. zatrudnionych. pracownik w reklamy. teatru. Prawie 200 tys. Poniewa:Ź w działalnościturystycznej Unia utrzymuje wysoki wskaźnik dzięki wzrastającej zamożnościwielu warstw społecznych i wydłużaniu się czasu wolnego od pracy. omawiając ten temat. Według przeprowadzonych przezlnstytut hadar{ już w 1989 r. należy rlwnież podkreślićznaczenie stano- RFN zatrudnia dwukrotnie więcej ważnościgałęzią gospodarki narodowej. wkład turystyki w tworzenie miejsc pracy może się okazać znaczący. takich jak: ochrona zdrowia. że w bankach i towarzystwach ubezpieczeniowych na potrzeby turyst w pracowało ponad 20 tys. pracownik w biur i agencji podr zy oraz w urzędach turystycznych pracowało 40 tys. Silne związki przez zatradnienie akcentu|e się np. przewodnik w turystycznych. młodych w poszukiwaniu pierwszego zatrudnienia. student w lub nielegalnych imigrant w. ot ż turyści przysparzali p. Największą podaz miejsc pracy zapewniają przedsiębiorstwa turystyczne. pilot w wycieczek i kierownik w autokar w.y * przemyślei rzemiośleNiemiec około 350 tys. Z tej licżby ż:s iy'. Powstanie jednolitego rynku wewnętrznego Stwarza szansę na dodatkowe 2-3 mln miejsc pracy. W dalszej kolejności eksperci zwracająuwagę na wysoką wartość specyficznie turystycznych miejsc pracy w handlu hurtowym i detalicznym. W konsekwencji pracownicy ci. W opinii MBP w Genewie większośćpracownik w sezonowych w niepełnym wymiarze czasu pracy lub okazjonalnych stanowiąbezrobotni. W ocenie ekspert w . będące drugą pod względem warto dodać. należąc na og ł do grupy bezrobotnych. ale też zlutoiatączy likwidacją około 10 mln miejsc.Hansa-Tourist'' z Hamburga Unia Europejska spodziewa się poprawy warunk w zatrudnienia wewnątrz swojej struktury. W omawianym sektorze znajduje pracę 40 mln Europejczyk w. gdyby nie istniała turystyka. Interesująco wygląda struktura gałęziowa tego zatrudnienia. w sferze organizacji technicznej ruchu turysryczllego było zatrudnionych dalszych 150 tys. sztuki. bagazowych na dworcach korejowych i w portach lotniczych. wśrd kt rych wymienia się 110 tys. W ramach tego procesu. płatne urlopy w wypadku choroby. bardziej r wnomiernego rozłożeniadziałalnościw ciągu całego roku lub umożliwienia pracownikom łatwiejszego znajdowania zatrudnienia poza sezonem. ot ż w ocenie wspomnianego Instytutu około 260 tys. Problem bezrobocia nie ma więc szans na rychłe rozwiryatie. os b byłoby bez pracy w tym sektorze. nie mogą mieć dużych wymagar'i pod względem zatrudnienia i pracy. Pracodawcy anguŻująich w szczycie sezonu oraz do zada(l wymagających niewielkich kwalifikacji. trzeba ją tego sektora gospodarki. Przypominając o sezonowości zatrudnienia w turystyce.|ecz tŃ:Że przemieszczania siły roboczej do nowych okręg w i nowego sytuowania przedsiębiorstw. w grupie organizator w turystyki. pracownik w. że sektor turystyczny w Problematykę obecnościturystyki na rynku pracy interesująco om wiono w literaturze ekonomiczne| nrN Na wstępie . Prezentowanie wybranych informacji na temat wkładu turystyki w tworzenie miejsc pracy warto rozpocząć od Europy. w gospodarce turystycznej RFN pracowało og łem |'-5 mln os b.często środkiem znadczym w sytuacjach awaryjnych. architektury i środkw masowego przekazu zawdzięcza swoje zatrudnienie pragnieniu podr zowania obywateli Niemiec. Nie tylko nie mają oni pewności nych z zatrudnieniem. iż jest to istotna wskaz wka doskonalenia prawa pracy i opieki socjalnej r wnież w warunkach polskich. Turystyka ma wysoką pozycję na rynku pracy Unii Europejskiej. między turystyką a przemysłem i rzemiosłem. a takŻe dziennikarzy turystycznych.uŻ59 lrlnii uwazają gospodarkę turystyczną'za jedno z najważniejszych źr tlcł zatrudnienia w tym kraju.kresie 653 tys.u. ubezpieczenie na wypadek bezrobocia oraz emerytury. należy się liczyć z powstaniem około 12 mln miejsc pracy Z nową lokalizacją. os b. p. os b było zatrudnionych w przedsiębiorstwach usługowych. co stanowiło 6vo wszystkjch (Ż5. z kt rych korzystali turyści.

W ten spos b tw 'zr Ż61 .cownik w zajmowało się budową hoteli i innych urządze infrastrukturalnych zwiry'anych z czasem wolnym. przemyśleelektronic znym. Brytania USA .orbis'' S.3 tys.Przy zaopatrzeniu zaś turyst w w kamery filmy i artykuły Sportowe było zatrudnionych 40 tys.0 tys" Szwajcaria 8. mogli łatwiej znaleźć Zatrudnienie niż gdzie indziej. Dostępne statystyki informują.6 tys. Podkreśla się rolę tego biznesu w szybkim tempie tworzenia nowych miejsc pracy.4 tys.16. Blisko 30 tys. Turystyka austriacka daje pracę w hotelarstwie otaz gastronomii 130 tys.17. cytowanych na podstawie . Na uwagę zasługuje tu opinia ekspert w Instytutu w Kolonii' że za_ wody turystyczne mająduże szanse na rozw j. Na przykład w czasie rząd w R. W Księstwie Monako bezpośrednio w turystyce pracuje 3. Ż60 pełnym wymiarze czasu pracy i młodociani. Dla polskiego Czytelnika może być interesujące to. Włochy następująca |iczba os b: Austria . Mają one r wnież walor promocyjny.. Jeślichodzi o inne kraje europejskie... Powszechnie znana wysoka aktywnośćturystyczna obywateli Niemiec.9 tys.. z czego warto dodać. Turcja 10. 45.Ż5. Reagana sektor turystyczny stworzył 13 mln nowych stanowisk pracy.'7. np.1 tys. a9 go łącznie.. ptzy liczbie mieszkaric w Ż3 tys.urlopu'' płatnego z rządowego funduszu bezrobocia. Portu10. Jugosławia 16. na og lną liczbę 976 tys.4-tys. i Kanada galia Ż.3 tys..7-tys. Wszystkie informacje statystyczne doĘczące zatrudnienia w turystyce pochodzą żnych źr deł zagranicznych. produkcj ąprzyczep kempingowych i samochod w mieszkalnych.9 tys. sektor turystyki zatrudniał trzykrotnie więcej os b niż rolnictwo oraz przemysł teks^tylny i dziesięciokrotnie więcej niż przemysł samochodowy i stalowyae. Że 617o stanowią kobiety. Wreszcie 10 tys..7vo zaśstanowili pracownicy najemni. że pracownik korzysta Z o. zatrudnionych w gospodarce turystycznej Włoch 46. W poszczeg lnych paristwach na rzecz tych turyst w pracowała 55... W Andorze 3/4 mieszkaitc w utrzymuje się z pracy w turystyce. Francja Hiszpania . że w I99I r. os b. W San Marino I/6 zatrudnierua przypada na sektor turystyczny.. os b.8 tys. Względnie wysoki stosunek zatrudnienia w turystyce do og łu pracujących lub mieszkar{c w jest odnotowywany w miniparstwach europejskich. Belgia 4. zwłaszcza wyjazdy za granicę.3vo pracowało we wła_ snych przedsiębiorstwach.0 tys. Według źr deł oznaczato.16.5 tys.2 tys. W ostatnich latach obserwuje się promocję turystyki na rynku pracy USA. pracownicy w nie- twym sezonie. R wnież w Księstwie Licirtenstein Ilvo zatrudnienia og lnego stanowią pracownicy turystyki.Ż tys. Grecja .A' w Warszawie. Dzięki temu potencjalni bezrobotni.. W. Samochodowym' tekstylnym i stalowym razem wziętych. świadcząteŻ o aktywnej polityce turystycznej tego par stwa. R wnież w Kanadzie z pracy w turyStyce utrzymuje się więcej os b niŻ z rolnictwa' przemysłu elektronic znego' samochodowego i-stalowe- przedsiębiorcom gospodarki turystycznej oszczędza się wysokich koszodprawy pracownicze1 przysługującej w razie ustawowego zwolnienia albo r wnie kosztownego kontynuowania zatrudnienia w mar- z wymawianiem kontraktu z ko cem sezonu i wznawianiem go z po_ czątkiem następnego. Holandia . W pa stwie tym funkcjonuje schemat sezonowego zatrudnienia w turystyce. os b. a więc mniejszościnarodowe. o wysokiej pozycji amerykar{skiej gospodarki turystycznej mogą świadczyć następujące liczby: w 1991 r. os b było za_ trudnionych przy produkcji odzieży turystycznej . Istotne znaczenie przypisuje się turystyce także na angielskim rynpracy. Dania 6. Ponad 35 tys. w duzym stopniu wsp łtworzy r wnież stanowiska pracy za granicą.Międzynaroaowyct AktualnościTurystycznych'' (MAT) wydawanych przezZesp ł ds' Bada . 53. 6I. Liczba zatrudnionych w tym sektorze jest dwukrotnie więkku sza niż zatrudnionych w rolnictwie.. os b pracowało przy produkcji wyrob w cukierniczych. - - - - Przytoczone liczby potwierdzają tezę o wysokiej pozycji turystyki w r wnoważeniu rynku pracy Niemiec. os b. IJnaoczniająbowiem krajom goszczącym turyst w niemieckich kotzy' ścitakże w sferze zatrudnienia.. W ocenie wspomnianego Instytutu przy obsłudze tu- ryst w niemieckich za granicą było zaanguŻowanych około 700 tys.8 tys. że wyniki badar Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Kolonii potwierdzają kreatywną rolę turystyki wyjazdo_ wej na rynkach pracy kraj w przyjmujących turyst w. b. to w gospodarce włoskiej tylko sektor hotelarsko-gastronomiczny zatrudnia około miliona os b.. os b pracowało w obrocie pamiątkami turystycznymi.

Dy ie zatrudnienie w bezpośredniej gospodarce tłu's można po.""ono*y.s anatoryj nych.'. gdyż sprzyja ona powstawaniu nowych miejsc zatrudnienia. i dzięki temu utrzymui . znacząco wsp łdziałają w tworzeniu produktu turystycznego kraju i region w.Y pzwiniętych funkcji pracy.rl" więc istotna za|eżnośćmiędzy turystyką a zą.. niu. i Ż07 tys. ''Vch do działalttosc| Warto też pamiętać o roli turystyki w Nt". Podkreślając wzrastające znaczenie turystyki na krajowym rynku pracy' na zako czenie należy zwr ci uwagę na rynki lokalne. sprzęt turystyczny i Sportowy' artyku1i\ząiącym np.*?.\iejsza poffzebu "'Yiiu s tanowi sk pracy utwor zony ch na potrzeby ob( kr..*'(r'!r.iudzie robocizny. np. transporcie.ol. Ich zatrudnienie .'nej pociągo za. iż cechami charakterystycznymi zatrudnienia w turyStyce są: stosunkowo wysoki udział pracy żywej oraz niski stopier jej uzbrojenia technicznego.. wyda3e się." ?*rśr.. nie odzwierciedlają skali zjawiska nawet w przyb|iżegospodarcza związana Z turystyką jest obecna np.r. gospodarki turystycznej w ciągu całego rokq. Aktywizuje też zatrudnienie w seh)stvngrn. w sektorze .9otelowe. łV/st9P-' Z punktu widzenia rozwoju gospodarki lldnieniem.wio|||]urro1 konieczność zatrudnienia w innych dział{ty. w kt rym liczba pracujących była szacowana przez GUS na 1.I77 mln w 1998 r. . handlem. . ot ż w st"'?" ltgwania się do kosztownego personelu wyso\.'^często pozbarłłione. stanorill4c RozwaŻając rolę turystyki w kształtową należyjednak pamiętać.. Y pdło dochod w mieszkarc w i ich stabilizacjiJ\eowości. przemysł przetw rczy. East:oŃmlĄ'). Perspektywa rozszerzenia autonomii samorządu terytorialnego sprawia.hotele i restauracje'' charakteryzuje opisaną rzeczywistośćw Polsce50.er.. _^. zwłaszcza region w i miejscowości bądź gmin turystycznych. *"!'f. w 1998 r. w sektodorągh pośrednio'. szko1^"qki. w dodatku wysoko kwalifiko]}Śle o niewielkJfl iToo sługi ruchu turystycznego istnieje znacznie th:ąnej.'ści w miejscowościach turyStycznych. obszary tęobilizacji liczby ' .- W sferze tej jest zgłaszane nych dziedzin i zawod zapotrzebowu*.siQ uznaje.903 mln os b w 1995 t. Warto tu przypomnieć. Wyj ątek stanowią.1n' ttsług rzemie śrLY.|1.*glkach turystyka. W zwipku z tym trudno przyjąć.-rr3 nych Ż62 .' lf. uczestnicząc w ten spos b w zwiększaniu liczby miejsc pracy związanych z obsfugą ruchu turystyczne9o.handel i naprawy''.ioże być związaf|e z "r. os b w 1995 r. jw'... r Pod wpĘwem rozwoju turystyki występują korzystne warunki wnowazenia lokalnego rynku pracy. "\sj sferze obsłd9l r| w.pośrednią gospodarką turyStyczną. .o*"" są podejmowane w celach służbowych. ad- rystyczna aktywizacja gospodarki lokalnej wzrostu popytu na pracę w szeroko -". Wysokie bezrobocie w kraju dodatkowo uzasadnia celowośćpodjęcia bada diagnostycznych roli turystyki na rynku pracy. się więc. transport pasa'żerski.lie od. og 1{. '. i.yu1161 ow aneło.: * pracowniKow gar. podawane ptzez GUS.q\ul. transportu miej skiego' administracji.]okahej powszęc!fie'. iż turystyka może przynieśćbard2. pracujących w sektorze .-- Ż- ministracji publicznej i samorządowej czy w edukacji. oficjalne informacje dotyczące zatrudnienia w hotelach i restauracjach. do kt rych Poo \io} l .99 wsp łdziałającychw tworzeniu produktu i]l gospoaarki fllod' ^. Powstają . ą oni "i.. zajęć dla pracownik w niewykwalifikow{\si turyst w roxcl}Ę . Podobnie jak handel wewnętrzny r wnież inne działy gospodarki narodowej. np' z hote.?r::Yrł" turystycznego. rolnictwo oraz sektor usług.źil w kwestii zatrudnienia niż inwestycje * pr"ejJ bezpośredni" Ko"|. sDożywcze i iflne. "s. ttm1gznośćdziatnr 263 z rozwojem turystyki. że problem obecności turystyki na lokalnych rynkach pracy nabiera w Polsce szczeg Inego znaczenia. W tej płaszczyźrlte omawiane zagadnienie w og le nie jest naukowo penetrowane. że duŻe rezerwy Zatrudnienia turystycznego w Polsce tkwią np. są terenem migracji l. Tu50 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.:'-r#. s. budownictwie. banko.urowniczej. W txc\!!r. W zwiryku z tym warto poczynić kilka uwag w tej kwestii.ruce przedmiotem popytu turyStycznego. " runki wzrostu zatrudnienia w przemyśle wy1ffci. absorbując miejscowe nadwyą|Qności. Nie jest też rozpoznane przez ogniwa samorządu terytorialnego. iż zatrudnieni" * gl': lokalnego rynkl ptao!' r'11[[lZ charakter . i Ż. Działalność w handlu. mimo braku możliwości ścisłegowydzielenia stanowisk pracy za|eżnych od turystyki. pośrednictwie finansowym. Jest więc relatywnie korzystna.}stycznego. że 186 tys.działajednocześniewyludnianiu się tych migi: siły roboczej.łł.Skala zatrudnienia w polskiej gospodarce turystycznej nie jest jak dotychczas Problem ten wymaga zbadania.. np.

Aktywna polityka tu. łagodząc skalę bezrobocia i jego skutki społeczne.. zwłaszcza studencką. co ma duże znaczenie dla rlrl ptlr. w Warszawie w latach 1987-1999 oraz z opracowaniaTurystyka yłlska 1995. należy stwierdzić. Reasumując. o 7. trzeba stwierdzić.. Finansowe konsekwencje ta- |. iż ostatni rok XX w. tj. Wzrost zatrudnienia w bezpośredniej gospodarce turystycznej wywołuje zwiększony popyt na pracę w pośredniej gospodarce turystycznej.Że działaLnośćgospodarcza w turystyce jest hlrltną dziedziną aktywizacji zatrudnienia. w kt rych na koniec ubiegłego wicku przewidywano: I I 750 mln os b odbywa podr1Że turystyczne zar wno na obszarze wlrtsnego kraju.A. że nktywna rola turystyki w przemianach społeczno-gospodarczych świata ltrrdal się utrzyma. Wydatki te stanowią około lŻvo produktu globalnego. okolicznośćta ma istotne znaczenie z punktu widzenia gospodarki. 4. cechowała wysoka dynamika wzrostu w por wnaniu z całym ostatnim dziesięcioleciem. że cechą charakterystyczną za.podejmuje podr ze tltiejsce stałego zamieszkania.. zwłaszcza w handlu usługami.itlą ży cia społeczno-gospodarczego. iz w skali globalnej bli- I I 400-500 mln os b w międzynarodowym ruchu turystycznym' 300-400 mld UsD wydatk w związanychz międzynarodowym ruchem turystycznym. każdego roku ponad 5l Wszystkie informacje statystyczne przytoczone w tym podrozdziale zaczerpnięto z. Szeroko obserwuje się r wnież zjawisko podejmowania pracy w obsłudze ruchu turystycznego przez rr odzież. Ż64 Ż65 ./ Na przypomnienie zasługuje fakt. jw. Widoczna jest też wyruźnajej obecltrlśćw światowym handlu. trudnienia w turystyce jest znaczny udział kobiet. Według źr deł zachodnichs'. Zavłarte tu rozważania poświęcone powszechnie uznanym i docenianym związkom rozwoju turystyki i zatrudnienia w gospodarce lokalnej zasługują na uwagę władz samorządowych w warunkach tworzenia nowoczesnej gospodarki rynkowej kraju.5 ttlld os b' czyli przeszło 307o ludności świata. iż prognozy WTo okazały się znacznie zaniżone. nie licząc koszt w usług transportowych. liczba potlr ży na świeciewyniosła 698 mln. Wtrto r wnież podkreślić. że w sp lczesna turystyk a ma z:wiązek prawie z kaŻdą dzie1tr il. że ro|a turystyki w kształtowaniu poziomu Życiai struktury zatrudnienia w gospodarce lokalnej jest znacząca i wieloaspektowa. rystyczna samorządu terytorialnego daje szansę zr wnoważenia rynku pracy ze względu na płeć zatrudnionych. Że wsp łczesna turystyka wywiera Znaczący wpływ na bilans zatrudnienia wielu kraj w. Wpływ na tę skalę zjawiska miały megaimprezy światls. że zajmuje ona czołowe miejsce w strukturze działalności gospodarczej kraj w uprzemysłowionych i wzrastającej liczby kraj w rozwijających się. Warto dodać.tr miejscowości o wielofunkcyjnym charakterze ich gospodarki. 9-I0vo udziału działalnościturystycznej w handlu światowym. Warto dotlać. że raporty WTo wykazały przekroczenie już prognozowanych wielkości ruchu turystycznego. Badarl . Jest ona także źr dłem do_ cllrxl w i wpływ w fiskalnych oraz dewiz dla |icznych kraj w rozwilliętych i rozwijających się świata. jak i pozajego granice. Inną istotną cechą zatrudnienia w gospodarce turystycznej jest mozliwość aktywizacji zawodowej emeryt w i rencist w. Szacuje się. Wolno więc lwiedzieć. około 40 mln nowych miejsc pracy w działalnościturystycznej. co się wiązało z wydatkami w wysokości478 mld USD. Sprzyjają temu Sezono] świadczedla turyst w wośćdziałalnościturystycznej i r żnorodność na rynku lokalnym.Orbis" S. Według tego źr dła. w 2000 r. TURYSTYKA A OBROT GOSPODARCZY MlĘDzYNARoDowY obserwacja rozwoju wsp łczesnej turystyki na świecieupoważnia do wniosku.3vo więcej niż w roku po1lrzednim.10. klclr globalnych przemieszcze turystycznych wyrażają się w wydat_ lttt'h w kwocie przeszło 2 bln USD na zakup r żnych d br i usług tufy$lycznych. Teoretycznie można założyć. W sumie powstaje zjawisko komplementarności zatrudnienia w sferze obsfugi ruchu turystycznego.Międzynarodowych Aktualności Turystycznych'' (MAT)' wydawanych przez Zesp ł Patrząc na te wielkościstatystyczne z perspektywy Ż002 r. Hipoteza ta wydaje się przekonująca w świetle progtloz Swiatowej organizacji Turystyki. og lnie mozna powiedzieć.

i Ze względu na złożoność wieloaspektowośćrozwoju turystyka międzynarodowa wymaga kompleksowych analiz o charakterze interdyscyplinarnym. dowym obrocie gospodarczym są wydatki związane z podr żami za' granicznymi w celach turystycznych. 19'70 r. W roku 2O2O liczbapodr ży zagranicznych.l. zwłaszcza Europy Zachodniej. WYDATK!ruRYsToW PoDRozUJĄcYcH Do oBcYcH WEDŁUG REGloNow w 1988 R. 19'70 r.. . Turystyka ma Szansę stać się wkr tco ski utrzyma sw j wysoki udział r wnież w przyszłości.8 mld UsD. według Światowej organizacji Turystyki (wTo). Nie obejmują bowiem np. to wskaźniki wzrostu wydat- liuropa Ameryka Azja Wschodnia i Pacyfik llliski Wsch d Afryka Azja Południowa k w na cele turystyki międzynarodowej osiągnęły w koricowych latach 3Ż3. Konsekwencją regionalnego rtlzkładu światowego ruchu turystycznego jest regionalny rozkład tych wydatk w. Do jednej trzeciej wzr sł udział wydatk w turyStycznych w eksporcie usług.3 mld USD. 1960 r. I0Ż'3 mld USD' I7. 852. Łączne wydatki turystyczne osiągnęły poziom 8vo wartościrejestrowanego światowego eksportu. Wpływy z turystyki międzynarodowej charakteryzuje wysoki stopieri koncentracji.4Vo. tak jak podano w tablicy 4. nastąpił wzrost o I8.5. Jeślirok 1950 przyjmie się za bazowy. miast w Ż00I r. a wydatki na cele turystyczne wyniosą około 2 bln USD..7 towe. takie jak obchody rocznicowe chrześcijarstwa. Tablica 4. Punktem wyjścia w określaniu miejsca turystyki w międzynaro. . Istnieją także płatniczych kraj w o rozwiniętych funkcjach turystycznych oraz go- spodarczych. Dla wybranych lat okresu 1950-2001 ich 2.Przema'wia za tyrn wiele okoliczności korzystnych dla rozwoju turystyki międzynarotkrwej. zwłaszcza w bilansach olimpij- c'zwartą lub piątą dziedziną gospodarki światowej. Igrzyska skie w Australii oraz Wystawa Światowa EXPO w Niemczech.6 mld os b.3Vo. Rok 1995 potwierdził wzrost znaczenia turystyki w gospodarce światowej. Informacje Statystyczne świadczą o dominacji regionu euro1rcjskiego w og lnych wydatkach turyst w podr żujących do obcych kraj w. Wydatki na turystykę to całkowite wydatki konsumpcyjne poniesione przez odwiedzającego lub w jego imieniu na podr ż oraz pobyt w miejscu docelowym (według wTo). d br i kapitał w w 15 krajach llnii Europejskiej w L993 r. 1980 r. Zniesieltic wszelkich barier w przepływie os b.że region europej- Jedną kraj w ttriejscu podkreślić. 487I. koszt w transportu (środki z tego tytułu wpĘwają do kasy przewoźnik w). 6.9 mld UsD. oraz powstanie rynku liczącego około Ż67 Ż66 . ma osiągnąć 1. Według szacunk w Światowej organizacji Turystyki wydatki w skali światowej poniesione przez turySt w wykazują wysokie tempo wzrostu.Nato' 16 978. że o skali koncentracji światowegoruchu turystyczlrcgo i wpływ w z tego tytułu w Europie decydują kraje Unii Europejrikiej. jak i na tere- r(lżnice w sposobach ujmowania danych w poszczeg lnych krajach. Że przytoczone informacje o wydatkach nie odzwierciedlają ich laktycznych rozmiar w.1. Należy r wnież zwr cić uwagę na lokalizację wydatk w ponoszoltych na turystykę w wymiarze globalnym. 1990 455 mld USD. ocenianych dziesięcioleci następujące wartości:1960 r.I mld USD. Na przykład w 1995 r. Ż49. odnotowują one ponad 40-procentowy udział we wpływach z tu- z takich przesłanek jest integracja polityczno-gospodarcza europejskich.37o w stosunku do 1990 r. Należy w tym r'ystyki i w zagranicznych podr żach turystycznych w Europie. og lnie moŻnajednak określićstatystycznie uchwytne skutki jej rozwoju w sferze gospodarczej. Trzeba jednak palniętać. Z dużym prawdopodobieristwem można założyć. -1980 r. 480 mld USD.Ż. om wiono w podrozdziaLe 3. pierwsza dwudziestka kraj w skupiała 72vo. Wydatki te mogą być ponoszone zar wno przed podr żą. wysokość oceniano następująco: 1950 r. Udział Europy pod tym względem na tle pozostałych region w kształtowałsię w 1998 r.47o i 1990 r. a pierwsza dziesiątka 55vo wpływ w globalnych. KMJow nie odwiedzanego kraju.r. Kierunki rozwoju turystyki światowej do Ż0Ż0 r.87o. 2000 r. a 2001 r.

4 29. 54'8vo. b. natomiast z eksportu towar w turystycznych na 113 mld USD.9 4. Potwierdza to prawidłowość silnej dodatniej korelacji między poziomem rozwoju gospodarczego kraj w a aktywnością turystyczną ich ludności. oszacowano na 1. wafto też podkreślić.8 6.7 85. Żl. Listę kraj w o największych wydatkach l980-1998 zaułiera tablica 4. Wpływy z eksportu usług turystycz_ nych oceniono na 159 mld USD.1 Australia Polska Z punktu widzenia rozważa(l o roli turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym interesujący może być bilans rachunku turyStycznego w czołowych krajach docelowych i kreujących ruch turystyczny w świeciew ujęciu dynamicznym (ablica 4.9 b. 1998 I 2OOO lriej i Pacyfiku decydują kraje wysoko rozwinięte położone w tych regionach turystycznych.0vo globalnych wydatk w turyStycznych.2 11.0 19. Brytania 29.57o nakład w inwestycyjnych i przyniosła IS. co stanowiło około 3Żvo wartości w skali światowej.d. Według danych OECD oraz WTo wyglądała ona tak jak w tablicy 4.5 18.8 6.2 Hiszpania W. a w 1998 r.5 12.4).4 8. b. Ilustrują ropejskiej. WYDATK| NA ruRYSTYKĘ MlĘDZYNARoDowĄ wsp łczesnych przemian cywilizacyjnych.4 10. ze wzrostem średniookoło 5. ot z tu_ rystyka była źr dłem 13. udział wymienionych kraj w stanowił w 1980 r. Ciekawym polem obserwacji w kształtowaniu opinii o skutkach ckonomicznych rozwoju wsp łczesnej turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego jest też klasyfikacja kraj w-największych inkasent w wpĘw w z turystyki zagranicznej przyjazdowej. b.1 8. Na inwestycje sektor turyStyczny wydał 19Ż tl1ld USD.1 6.3. Ż69 .3 Niemcy Chiny Austria Kanada 1.2 Ż'I.0 74.d.8 12. obu Ameryk.Ivo wszystkich podatk w zainkasowanych przez rządy kraj w UE.6 31. Kraje te rozstrzygają o sile światowejgospodarki i głębokości USA Włochy Francja 10.4 Ż9.w' przy spełnieniu innych warunk w. jak i mię360 mln konsument to dane Światowej Rady Podr ży i Turystyki doĘczące 1995 r.4 t6.2.2 9.d.d. Wartośćusług turystycznych sprzedanych na obszarze Unii Europejskiej w 1995 r.9 8. KMjE-NAJWĘK5I lNKAsENcl WPŁWÓW z ruRYsryKl ZAGMNICZNE) PPZY)MDOWEJ W LATACH 1980. a na podatki Ż39 mld UsD.57o rocznie.4vo dochodu narodowego 15 kraj w Unii Eu_ dzynarodowej w tym ugrupowaniu ekonomiczno-politycznym.1 bln USD. Tablica 4'3. a także Azji WschodTabllca 4.d.2 30. Jak można zauvłuŻyć.ze o koncentracji wydatk 'w w turystyce międzynarodowej na obszarze Europy. stanowiła I5. stworzyło korzystną sytuację wzrostu zar wno dla turystyki krajowej. b. Według ocen Światowej Rady Podr ży i Turystyki w dekadzie 1996_2005 można się spodzie_ wać stałego rozwoju turystyki w krajach UE.2 6. zapewniła pracę co smemu zatrudnionemu. 6Ż.9 8.2. Informacje te mają większą wymowę w bardziej szczeg łowym ujęciu.

l{clacja omawianych wartościw wybranych krajach świata w 1980 r. według tego samego źr dła cudzoziemcy wydali w Polsce w 1998 r. i wynosił 357o w Argentynie. Interesującym miernikiem miejsca turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczymjest stosunek wpływ w z tytutu zagranicznej turystyki Przyjazdowej do wartościświatowego eksportu' Dla wybranych lat okresu 1950-1995 oszacowano go następująco: 1950 r. Ż70 Ż7l . 'jrrch.. l l99Ż r.. s.IVo oraz 1995 r. Według publikacji Międzynarodowego Jak można zavwilŻyć. 467o w Kanadzie. Z wyłączeniem opłat z tytufu lunduszu Walutowego wpływy te wyniosły np. Niemcy i Japonia) deficyt. 5l). inne kraje wysoko rozwinięte gospodarczo zaś(np.la 'lirlcja I'ultugalia Mcksyk Źr dło:..Ivo w 199'7 r. czyli 25vo og Łu wpływ w ze światowego handlu usługirlni. 2' wTo (cyt.5 mld PLN.5. 87o. 647o w Portugalii i Tunezji. Polacy zaśwydali za granicą -l. 5. 5. inne zaś do maksymalizowania wpływ w z tego tytufu.4vo. Zagraniczna turystyka przyjazdowa stanowi bowiem dla wielu kraj w źr dło dochod w dewizowych i czynnik rozwoju.. 5. s2 - - - - Ruch graniczny i wydatki cudzoziemc w. ot z średniawartośćĘ relacji wyniosła t4.9?o w 1998 r. a przynajmniej do minima|izacji deficytu w bilansie turyStycznym. w 198'7 r. Można więc powie.'Ir4AT'' No. i l]. raport WTO za 1998 1993. STOSUNEK WPŁ\ĄVOW I I iszpania Atrstria ( ln c. przedstawiała się tak jak w tablicy 4. kraje o rozwiniętej turyStyce przyjazdowei (gł wnie Zachodnioeuropejskie) odnotowały w tym okresie wysoĘ nadwyżkę w bilansie turystycznym. -3.52. Znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym Jcst zwłaszczawidoczne.6Vo. gdy się weźmie pod uwagę udział wpływ w r' turystyki w eksporcie usług. 67Vo w Jamajce. że jedne kraje o rozwiniętych funkcjach turystycznych dĘądo likwidacji.EIU International Tourism Reports'' r.5Żvo w Meksyku. Saldo dodatnie wyniosło 6 mld PLN. BILANS KRAJACH DOCELOWYCH W LATACH I98O-I998 MCHUNKU TURYSryCZNEGO W WYBMNYCH w LATACH 1980 t 1992 z TYTUŁU ZAGMNI@NEJ TURYSTYK| Do WARToścl EIśPoRTU W wYKAzANYcH KMJACH PRZYJAZDoWEJ Tablica 4.7Vo. Indie. Pewne jest to. za:. Wielka Brytania.lącznie 10. uslug transportu międzynarodowego l59 mld USD. 1970 r. 547o w Tajlandii.4.Tablica 4. jw. Cele te kształtują politykę turyStyczną tych paristw.5 mld PLN.5.1980 r. 21. Fragmentaryczną inforlrlacją o Polsce może być ocena GUS-I za 1998 t'. 69Vo w Hisz1lanii. Korea Południowa. 72vo w Maroku oraz 82%a w Indonezji. dotycząca relacji wurtości towar w zakupionych w Polsce przez cudzoziemc w do warltlścieksportu zarejestrowanego na podstawie dokument w odprawy cclnej SAD.rynku turystycznym wykazują dzieć. że kraje liczące się na światowym istotne r żnice pod względem nadwyżki lub deficytu w bilansach turystycznych. 1960 r. No.. USA. Wspomniany udział oscylował między ŻŻ7o aŻlvo w takich krajak Francja.

oraz Wielka Brytania. Jeżeli się doda. Pozytywne skutki rozwoju turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego akcentuje się w USA. wykazująca siedmiokrotny wzrost omawia- skich w skali rocznej. dzięki wielu atrakcjom turystycznym' są r wnież interesującym obszarem podr ży turystycznych dla obcokrajowc w. tak jak pokazano w tablicy 4. warto zaprezentować tempo zmian wpływ w z turystyki zagranicznej w niekt rych krajach europejskich. w kt rym znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym jest istotne. w tym 65vo stanowiły podr że urlopowe. Według ekspertyz Amerykariskiego Stowarzyszenia Biur Podr ży (ASTA). Największy wskaźnik wzrostu miały Hiszpania.. Turystyka we wspomnianym roku przyspotzyła USA 67o produktu krajowego brutto.j międzynarodowej. W roku 1993 udział USA w światowych wpływach z turystyki wyni sł l8. w okresie 1970-1985 średniaeuropejska (EwG) wpływ w dewizowych z turystyki zagra- w przez nich odwiedzanychs3. nych wpływ w dewizowych.dla kraj staje się 189. Brytyjczyk a Hiszpan Jak widać. Według wTo. Ż73 . można zteferow a na przykładzie wybranych kraj w europejskich. w 1985 r. . Re|acje te. Włoch nicznej wzrosła siedmiokrotnie. Według danych OECD lista kraj w osiągających znaczne dochody Z turystyki ptzyjazdowej w stosunku do og lnych dochod w dewizowych przedstawiała się w 1990 r. jak Niemcy oraz Wielka Brytania. Aby mieć pełny obraz ekonomicznego znaczenia turystyki międzynarodowej. . Zjednoczone Niemcy. 20vo przypadło na podr ze -3Ż2. dzięki turystyce . Turystyka cieszy się tam ogronrnym zainteresowaniem.. W tym sensie na obszarze UE. turystyka należy tam do największych sektor w gospodarki i jest bardzo znaczącym źr dłem dopływu dewiz.omawiając ekonomiczn e znaczenie turystyki międzynarodowej. że turysta z RFN wydawał np. Dania i Holandia.9vo' W roku 1994 około 47 mln turyst w zagranicznych wydało na obszatze tego kraju 57 mld USD plus 16 mld USD na usługi transportowe. dochody z turystyki są mało istotne dla rozwoju gospodarczego. dzięki dostępności informacji Statystycznych.57o produktu narodowego brutto. obiecująca.6. to wysoka frekwencja turyst w niemieckich - 980. W roku 1996 Deutscher Reisemonitor zarejestrował około 160 mln podr zujących z minimum jednym noclegiem.Modernes Reisen" 1986. UDzlAŁ DocHoDowzTURYSTYK| PpZY)^zDo\IlE) w oGÓLNYCH DocHoDAcH DEWlzoWYcH KMjU W 1990 R. Trzeba też wspomnieć o transferze dewiz z kraj w bogatych do kraw mniej rozwiniętych. Mozna dodać' ze turystyka w Niemczech stała się waznym elementem gospodarki. Jej obroty stanowią około 6. Niemcy bowiem są najchętniej podr żującym narodem na świecie. Tablica 4. nr 41. następuje wyr wnywanie poziomu rozwoju gospodarczego między zamoŻną P łnocą a ubogim Południem. Stworzyła ona znaczącąIiczbę nowych miejsc pracy. kt rych wpływy pomnożyły się osiem Ż7Ż słuzbowe oraz I5vo stanowiły wizyty s3 u rodzin. siedem wymienionych kraj w w dużej mietze zavłdzięcza swoje dochody dewizowe zagranicznej turystyce przyjazdowej' Natomiast w takich krajach wysoko rozwiniętych. Dochody z obsługi ruchu turystycznego wzrastająprzy tym szybciej niz wydatki Niemc w za granicą. Francuz - 686. Innym przykładem kraju wysoko rozwiniętego. Grecja i Portugalia. Ich wpływy kształtowały się poni żej średniejdla EWG i osiągnęły tylko pięciokrotny wzrost.2009 frank w francu- razy. są Niemcy. Na drugim ko cu tej klasyfikacji znajdowały się: Niemcy. na_ leŻy zvłrlcić uwagę na oddziaływanie dewizovvych wpĘw w z turystyki na wielkośćdochod w dewizowych danego kraju.

0 mld USD w 1998 r. To samo źr dło podaje. Przytoc zone pr zykłady wy sokiego udzia- Ż74 . niski poziom świadczonych usług w mię_ torystyc"nych itrudnościpolityczne. Wolno sądzić. 78 mln Niemc w uczestniczyło w zagranicznych podr żach na turyStycznych. korzystna z punktu widzenia bilansu płatniczego.1d USD.II i 3. okolicznośćta jest uznawana zawuŻną przesłankę wzrostu znaczenia turystyki w strukturze nowoczesnych czynnik w rozwoju społeczno-gospodarczego. wynikającego gł wnie Ze wzrostu wartości rozlicze(t z tytufu kart płatniczych. Jedynie radykalna zmiana stosunku władz par stwowych i samorządo*y"h do turystyki przyjazdowej może przywr cić korzystne tendencje w turystyce polskiej.InstytutTurystykiwyjaśnia. np' w 1996 r' wynosiło 33. stanowi narzędzie podziału dochodu narodowego. ale trwałego wzrostu płatności dewizowych rejestrowanych przez NBP (o lŻvo).żespadekprzychod w dewizowych w latach 2000_2001 nastąpił w wyniku: - W tym kontekście trzeba przypomnieć kilka prawidłowościog lnych. do . kt re moze mieŻ duzy wpływ na og lny bilans płatniczy w wielu krajach o rozwiniętych funkcj r (oŻ']vo).Ż mld USD. Turystyka przyjazdowa zwiększa doch d narodowy. przy znaczącym w sprzyjających aktywizacji tego sektora' Natomiast poprawa warunk w Polsce gospodarki rynkowej stworzą układ przesłanek l0-procentowy wzrost zar wno przyjazd w. spadku |iczby przyjazd w turyst w z Niemiec (o Ż6vo) .jak i przychod . spadku przeciętnych wydatk w os b przyjeŻdŻających na jeden dzie . spowodowanego gł wnie słabnącym zainteresowaniem Polską jako miejscem robienia zakup w. i 2000 r. wyznaczała jedenaste miejsce' sce w świecie.w. Uwarunkowania no w podroz działach 2-I0.10) wymownie potwierdzają tę wsp łzale żność. przyczyŻ75 ach turystykl pr zy j azdowej. lecz w skali międzynarodowej. system atyczne ograniczanie formalności granicznych oraz two- rzenie recepcji cudzoziemc w przybywających do Polski. natomiast wyjazdową do importu tych d br i usług.j . ' W Polsce. że w 1998 r' Niemcy wydali mld USD odnotowano po turystykę zagraniczną46.in.. 1. Turystykę zagraniczną przyjazdową. Dane Statystyczne z lat 1996_2001 potwierdzająbardzo nier wny polskiej gotrend w rozwoju turystyki polskiej.w 1996r. kiedy to liczba turyst jej sme. Pozytywne tendencje w w zagtaspodarce turyĘcznej trwały do 1997 r. miejni""nych. że turystyka zagraniczna' podobnie jak krajowa. rozw j turystyki przyjazdowej nie nastąpił w minionym okresie' dłownymi przyczynami były m. załamaniem koniunktury i wpływem atak terroryStycznych w USA na światowy ruch turystyczny' łu wpływ w dewizowych z turystyki w og lnych dochodach dewizowych niekt rych kraj w europejskich (podrozdział 4. a wpĘwy z turystyki przyjazdowej Wlatach1998_2001wpływyztytułuprzyjazd wcudzoziemc wdo Polski spadły z 8. turystyka wyjazdowa zaśzmniejsza jego rozmiary. Nadwyżka w bilansie turystycznym moze być wykorzystanana częściowelub całkowite pokrycie deficytu bilansu handlowego. oraz4. Analogia ta sprawia. dużego spadku liczby przyjazd w cudzoziemc w do Polski w spowodowanego m.8 stronie i'"y"noao' z turystyki przyjazdowej' Warto dodać' że sa]do ujemne wymiany turystycznej Niemiec stale spada. Tendencja ta. Akceptując generalnie diagnozę przyczyn kryzysu turystyki polskiej Instytutu Turystyki opracowaną dla PoT warto zwr cić uwagę. mimo istnienia wielu atrakcyjnych walor w turystycznych. rynku turystycznym. Miejsce turystyki polskiej stabilne' ani. 2. iz wainym zagadnieniem jest saldo obrot w turystycznych. ze względu na skutki ekonomiczne.in.1 mld w 1999 r. iż usunięcie dotychczasowych barier nych. ptzy czyni się do polepszenia akości zaduktu turystycznego i wzrostu znaczenia turystyki w omawianym dalszego rozwoju polskiej turystyki naświetlokresie.zna' dzynarodowym obrocie gospodarczym nie było ani polityczczące.5. tidrzy w wczas odwiedzili Polskę. że w turystyce europejskiej odnotowano w latach t999_ŻOO1 prawie j proudziale kapitału zachodniego. jest wynikiem rozwijania turystyki przyjazdowej do Nierniec i krajowego ruchu turystycznego' Niemcy lokują się w czo_ ł wce turystycznej świata i coraz bardziej utrwalają swoją pozycję na stopniowego. można przyr wnać do eksportu towar w i usług. ioszu_ kiwanie przyczyn głębokiego załamaniaw zagranicznej turystyce przyjazdowej do Polski tylko poza granicami kraju to zamało. a 1 . Wynika z tego.rynku generującego Znaczną częśćprzychod w dewizowych Polski z tytułu turystyki zagraricznej.8mldUSDwŻOOIr.

tak jak pokazano w tablicy 4. WYDATK| .Ż.9.6. wpływy z turystyki. Udział łącznych wpływ w od turyst w. jednak można je osiągnąć często niższym nakładem' Wzrost udziału usług turystycznych w bilansie obrot w zagranicznych może się więc przyczynić do zwiększenia opłacalności tych obrot w.4. oficjalna ewidencja wpływ w wskazuje w przybIiŻeniu na O. w 2000 r. Wyniki badar Instytutu Turystyki zawiera ta- i długościczasu pobytu. 290 USD w Hiszpanii i 540 USD w RFN.3. Wpływy dewizowe z turyStyki zagratltcznej nie obejmująz reguły wpływow z tytułu pasażerskich opłat transportowych kolejowych.niając się do zwiększenia importu koniecznego do zapewnienia rozwoju gospodarczego danego kraju. W Polsce wpływy z turystyki zagranicznej nie odgrywają jeszcze znaczącej roli w tworzeniu dochodu narodowego. Jezeli . i 4. ze wysokośćog lnych wpływ w z tych kraj w wyniosła w 1989 r. Niemcy gościliw Polsce w 2001 r.łoguch przewozowych mogą stanowić znacznie większy odsetek. 250--300 mln USD. że średnie wpływy w przeliczeniu na jednego turystę zagranicznego wynosiły w 1987 r. łącznie z przychodarni wolnorynko- Jakjużwykazano. do 60. Szacunki tych wielkości w Polsce w LATACH cuDzozlEMcÓw w pot-sce 1993-2001 1993 1994 1995 |6Ż 2lr 174 1996 199'I 1998 213 Żo3 200 159 13'l 140 1999 2000 200t USD. w krajach zaśo dobtze rozwinięty"t' u.0 noclegu w 2000 r. natomiast ci. korzystający (UsA. JeŻe|i chodzi o wydatki według kraju pochodzenia. Innymi słowy. Dla por wnania na|eży podać.0 w 2000 r. kt re są oceniane przeciętnie na 30vo og lnych wpływ w dewizowych z turyStyki.5vo ich udziału. Trzeba wreszcie podkreślićdominację Niemiec w łącznych wpływach dewizowych Polski z turystyki przyjazdowej. Niemcy - Wielkościwydatk w zależałyod rodzaju oraz długościpobytu kraju pochodzenia. Włosi 7'3. mogą być interesujące. Białorusini 76 USD.7Vo w 1999 r. wydawali 41 USD.lecz koncentrują się tam.wpływydewizowezturystykimiędzynarodowej nie rozkładają się r wnomiernie między poszczeg lne kraje czy nawet regiony turysiyczne świata. ze turyściz Niemiec przyjeżdŻający na jeden dzie w 200I r.7. Francuzi . to średnia chodzi o długość pobytu turyst w Polsce według |iczba deklarowanych nocleg w była następująca: og łem 4.0. 5. 41 USD. Ukraircy UsD' Węgrzy z noclegu turyści np. a w 2001 r.9Ż USD.4Vo w 2001 r. po uwzględnieniu wpływ w rejestrowanych przez NBĘ wzr sł z 55. Francuzi 170 USD.7.kraj w. średnie wydatki turystyczne cudzoziemc w zZachodu odwiedzających Polskę w 1989 r. rzeczjasna. Brytyjczycy 197 USD.8). 44 USD. a Litwini W latach I999_Ż00l uległa zmianie struktura łącznych wpływ w dewizowych Polski (tablica 4.5 w Ż00I r. Koszty transportu kształĘąsię.w USD i Ukrair cy . 143 Ż76 Ż77 . lotniczyctr i morskich. 330 USD we Francji. gdzie występuje najsilniejsze skupienie turystyki przyjazdowej' tj' w krajach Europy Zacnoaniej i w USA. Według danych Instytutu Turystyki. Kanada) wydawali 203 w 2001 r. Rosjanie 3. poiotni" jak wpływy z eksportu towar w.to Instytut Turystyki odnotował. Rzeczywiste Tablica 4.-z kraj w zamorskich średnio na osobę 324 USD. W latach I999_Ż0u struktura wpływ w kształtowała się.8 w 2000 r. odwiedzaj ący na jeden dzie wydawali np. Skandynawowie 128 105 USD. Ta koncentracjaptzestrzenna wpływ w ma charakter trwały. Istotne znaczenie dla wysokości wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej ma Sprawa wysokości przeciętnych dziennych wydatk w wydatki turyst w zagranicznych są jednak znacznię większe.kt rzy korzystali na terenie Polski z noclegu wydawali średnio na osobę 136 USD i blica 4. wynosiły około 200 USD.). inaczej w ruchu międzynarodowym i inaczej w ruchu międzykontynentalnym' turyst w wymi. umożliwiają pokonywanie barier wzrostu. -3. Amerykanie 16. Wynika Z tego.3 noclegu (5. Szwedzi 4.

. az do stworzenia szerokiej sieci informacyjnej. zdrowotnych Wszelkie nakłady inwestycyjne w gospodarce turystycznej lizowane pod kątem ich opłacalnościekonomiczno-społecznej.. o są ana- Bierze do eks_ znacze- "r{k w krajach uiornu*czych. rozbudowy lotnisk i parku samochodow ego' przez budowę hoteli.8 lnie uważa się.9. motywujących turyst w do wydłużaniapobytu. Źnoo*TYcH WPŁYlVow Tablica 4. Nie trzeba podkreślać.1 15. się pod uwagę bezpośrednią rentownośćobiekt w oddawanych ploatacji oraz fakt napływu dewiz..: .6 5r. Przyczyn tego można upaĘwać m'in' tuw duzl wyzszych kosztach przejazdu. Relatywnie dłuzszy czas pobytu turySta wybiera pozaeuropejskich. s'ttt l #! ffiffifi iiri#.3 25. gospodarka turystyczna daje mozliwośćzatrudnienia znaczne1liczby rąk do pracy przy stosunkowo niskim koszcie tworzenia stanowisk. Po drugie. Że wsp łczesnego turystę np..1 9... |ecz często odwiedza ale szybkośćwsp łczesnych środkw transportu pozwala na częste' np' na obszarze t<rotkotrwałe-wyjazdy turystyczne do pardstw obcych. to warto na og ł miitae. wydatkowane przez paristwo bezpośredni. UE. zwlaszcza z punktu widzenia rozwoju turystyki krajowej i potrzeby zapewnienia waruŃ w niezbędnego wypoczynku. Po pierwsze.5 '7. że osiągnięcie tych cel w wymaga znacznych nakład w finansowych na inwestycje turyStyczne. W krajach prowadzących aktywną politykę turystyczną powszechnie się obserwuje dqŻenie do zwiększania wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej nie tylko przez odpowiednią i intensywną promocję własnych walor w turystycznych. oraz zakład w gastronomicznych i urźądze zmotoryZowanego. Spotyka sii-opinie. Wypada przypomnieć.2ooo l 2ool WEDŁUG Tablica4. czyli czynn\k mający istotne nie dla gospodarki narodowej danego kraju. 'q. 279 Ż78 . Mile widziane są także inwestycje z udziałem kapitału zagr anicznego. |ecz takŻe od stopnia i moż1iwościzwiedzania kraju reganizo*unia ut ut"ii turyStycznych pacepcji turystycznej.1 14. z kraj w europejskich' og wypoczynkowo-rozrywkowych.*!$*ffi 51. pensjonat w. moteli itp.8-{. transportu kolejowego. i. np. sTRUKruM wPŁYVÓw DEWlzowYcH PoLsKl w LATAcH 1999. budowa dr g czy rozbudowa środkw transportu. że inwestycje turystyczne.8. iż średniawydatk w zaleŻy nie tylko od wysokościkoszt w utrzymania oraz poziomu cen pamiątek' na og ł chętnie zornabywanych przez turyst w zagranicznych.iiilit Niemcy Pozostałe kraje sąsiedzkie Inne kraje europejskie Pozostałe kraje -' i.9 21.0 25. W rachunku korzyści należy jeszcze uwzględnić dwa elementy dośćdużej wadze. Dlatego wszystkie kraje doceniające ekonomiczne znaczenii turystyki przeznaczająwysokie sumy na rozw j infrastruktury turystycznej i paraturystycznej. Natomiast jeślichodzi o czas pobytu.o lub w formie kredytowania inwestycji podejmowanych przez r zne sektory gospodarki turystycznej. od budowy i modernizacji dr g kołowych.sTRUKruMWPŁY1voWDEwlzowYcHPoLsKlwLATACH1999. są niezbędne do rozwoju całej gospodarki narodowej lub są społecznie użyteczne. charakteryzuje duŻa ruchliwośćprzestrzenna rym i w związku z tym nie tylko zmienia miejsca pobytu w kraju' w kt kolejno kilka kraj w' Jednocześnie przebywa. ze stosunkowo niewielka |iczba os b udaje się za grinicę na dłuższypobyt w celach wypoczynkowych. Jako przykłady mozna podać region nowosądecki w Polsce czy Dalmację w Chorwacji.3 10. rozw j turystyki międzynarodowej daje szansę aktywizacji region w i miejscowości turystycznych nie rnających korzystnych warunk w do rozwoju innych dziedzingospodarki narodowej. 2ooo l2oo1 WEDŁUG KM]ow . Często są one r wnież gospodarczo opłacalne. niŻma to miejsce w obrocie ryStycznym międzyeuropej skim.5 35.lecz także przez stwarzanie możliwościkorzystnych i atrakcyjnych warunk w.8 32.

. Zdobywane w ten spos b dewizy można na og ł wykorzystać natychmiast. tworząc natychmiastowe Źr dło got wki. z kt rego pochodzą turyści. Pa stwo. w polityce celnej. Są one bowiem świadczone po cenach detalicznych. Turyści zagraniczni mogą w określonym stopniu reklamować niekt re towary potencjalnie eksportowalne lub też własny kraj jako interesujący ce| przyszĘch podr - towarzyszy turystyce międzynarodowej. ze zjawisko to w tablicy jego strukturze. Turyści dewiz na krajowe środkipłatnicze. powiększonych o marzę gastronomiczną.. w większościnie zostałyby wywiezione nielicząc pamiątek kt re za granicę' Eksport niewidzialny jest na og ł korzystniejszy od wywozu dokonywanego przez ptzedsiębiorstwa profesjonalne' Handel nie ponosi przy tym koszt w ubezpieczenia. Powszechnie wiadomo. Przedmiotem nabycia przez turySt w są r wnież towaly. z rcguły o wiele wyŻsząod mozliwej do uzyskania ceny eksportowej... że zagraniczna turystyka przyjazdowa przez eksport niewidzialny efektywnie oddziałuje na bilans platniczy kraju recepcji Z turystycznej.. opartego na przedstawionej Ży turystycznych. o Polskę. Jeślichodzi np. że aby oszacować wynik netto międzynarodowej wymiany turystycznej.ekonomicznego punktu widzenia zagraniczna turystyka ptzyjazdowa jest uważana za jedną z najbardziej korzystnych form obrotu dewizowego. z jednej strony.Problemy turystyki" 798'l . korzystna ekonomicznie tzw. z drugiej zaś zagraniczni. transportu itp. trzeba powiedzieć'. to gdy się pominie przyczyny natężenia importu turystycznego oraz ocenę jego skutk w pozaekonomicznych.z kt rego pochodzą turyści55. zabierającje ze sobą.'riun"go francuskiego eksperta. lepszych ro'wiąza(l w wielu dziedzinach życiahłaja. okolicznośćta moze ułatwić poszukiwanie nowych. Nalezy się zgodzić z opiniąR. s6-" lamze55 Ż80 . nr l. nowych towarach czy usługactr. może wywierać większy nacisk na tę czy inną pozycję rachunku Zewnętrznego turystyki. płaci za nie detaliczną cenę rynkową krajow ą. Uog lniając. np. R. podczas gdy w przypadku tradycyjnej transakcji zapłata odbywa się z odpowiednim op Źnieniem eksportu niewidziali na og ł na warunkach kredytowych. nr 4.problemy turysryki" 19gg. aby zvłiększyć swoje dochody i (lub) zmniejszyć wydatki. Przycfujd netto z turysĘki międzynarodowej w bilansie płatniczym. może stanowić dla kraju recepcji interesujące źr dło informacji o istniejących za granicąusprawnieniach techniczno-o rganizacy jnych. Baretje. dokonując wymiany widzialny eksport towąrowy. występujących obligatoryjnie przy eksporcie tradycyjnym. iż Problematyce ekonomicznej zagran. mozna zatem powiedzieć. że import turystyczny w normalnej gospodarce może stanowić w dłuższym okresie stuteczny stymulator wzrostu produkcji d br konsumpcyjnych zakupywanych masowo przez turyst w i kształtować politykę ich importu w tradycyjnym Ębie.. niesptzedaż r żnorodnych usług turyStycznych. W tablicy 4'10 przedstawiono schemat zewnętrznego rachunku opiacalnościturystyki zagranicznej. Ponadto trzeba zauważyć. że w międzynarodowym obrocie turyStycznym występuje. z pominięciem konieczności międzynarodowych roz|iczefi finansowych5a. np. Turystyka biznesowa np. opłacalność jest szczeg Inie duża w przypadku konsumpcji turystycznych nego usług gastronomicznych. Na tle zarysowanej problematyki ekonomicznego znaczenia tury_ styki międzynarodowej wyłania się jeszcze zagadnienie obliczania wy- w niehandlowych. Turysta. niezbędne j est przyjęcie konc epcj i rąchunku zewnętrzne 80 turyStyki. Kraj przyjmujący turyst w uzyskuje więc dewizy Za towary.łcznej turystyki przyjazdowejjest poświęcone opracowanie S ' Wodejki. jw. rachunek zewnętrzny turystyki jest przede Zob. naukowo-technicznej. 5a datk w i dochod w dewizowych związanych z turystyką. Na rolę turystyki międzynarodowej mozna też spojrzeć od strony jej wpływu na r wnoważenie i wzbogacanie wewnętrznego rynku d br konsumpcyjnych kraju.. Zdaniem'rpo. skuteczna i niekiedy świadomie preferowana przez czynniki oficjalne. kt re są eksportowane r wniez w ramach zagranicznych obrot w towarowych. zakupują na rynku r żne towary i usługi. Barede'a56. Międzynarodowy ruch turystyczny moŻe też być kanałem przepływu informacji. Ruch przyjazdowy z Zachodu do vłybranych pa stw socjalistycznych. pod warunkiem ze przebiega w granicach określonychprzez skalę atrakcyjności dokonywania zakup w podczas pobytu poza własnym krajem i *łuzy do cel zwykle z punktu widzenia tempa poprawy zaopatrzenialudności ta turyStyczna droga redukowania cząstkowej nier wnowagi rynkowej jest wymowna. NaleŹy jednocześnie przypomnieć..

Tablica 4'1 0. komunikacyjnych. iz w bogatej strukturze usług turystycznych występuje wiele rodzaj w działalnościusługowej. Z punktu widzenia czywistnieniem potrzeb duchowych turysty. promocja Spłata odsetek tkzyw I I l I l tytułu inwestycji zagranicznych i spłata kapitał w z Wyw z dewiz wypłacanych zagranicznym pracownikom zatrudnionym w turystyce Reklama.1. Jednak trzeba przy znać. kształcenie zawodowe) Usługi r żne (np. Jednak może on i powinien się stać narzędziem zarządzania. iż kryterium 283 . licencje. pamiątki' rozrywki. noclegowych) i niematerialnych. społeczne i ekologiczne. dojazd do miejsca występowania walor w turystycznych. umożliwiające turyście m. wyżywienie. ur l t I r ządzeni a tury sty czne) I r Transport międzynarodowy (wpływy z przejazd międzynarodowych turyst w z zagranicy) w jowych) Inwestycje turystyczne danego kraju za granicą Inwestycje turystyczne inwestor granicznych granicą w za- TURYSTYCZNYCH (CeCnY I ZAKRES) Przez usługi turystyczne należy rozumieć wszystkie społecznie poŻyteczne czynności służącezaspokojeniu potrzeb turystycznych materialnych (np. kształcenie zawodowe pracownik w za granicą) wszystkim metodą obliczeniową. obĄrnujące czynności związane z Utzedecydującym o charakterze usługi (podstawowej lub komplementarnej) jest cel jej świadczenia na rzecz turysty. Usfugi turystyczne obejmują więc r zne czynności. czy|iurzą- 5.in.) Import towar w (gł wnie żywność. usługi noclegowe w kwaterach prywatnych czy usługi komunalne). lecz do tego potrzeba dodatkowych badar{ nad wpływem turystyki na r żne mechanizmy gospodarcze. transport lokalny itp. pamiąr ki. że usługi turystyczne są świadczone przede wszystkim przez komplementarne dobra turystyczne. wyroby rzemieślnicze. związanej z eksploatacją walor w turystycznych. zaspokajania potrzeb turystycznych omawiane usługi można og lnie podzielić na podstawowe. rozrywki. promocja Usługi r żne (np.wyposażenie i vządzenia turystyczne) Transport międzynarodowy (koszty zagranicznych przelazd w turyst w kra- U5ŁUG| TURY5TYCZNE r I Eksport (towary. licencje. mających zwiryek z urządzeniami oraz z instytucjami infrastruktury nieturystycznej (np. pobyt w tym miejscu. zaspokajające potrzeby materialne' i komplementarne. czyli duchowych (np. i że wytwarza je gł 'wnie bezpośrednia gospodarka turystyczna. dobra konsumpcyjne trwałe i nietrwałe.) r Wydatki turystyczne bezpośrednie obywateli danego kraju za granicą (noclegi. a następnie powr t do stałego miejsca zamieszkania. kulturalno-rozrywkowych) człowieka. Pozwoli to na ilościowe i jakościowe określenie wpływu zmiany jednej składowej tego Systemu na inne składowe. transport lokalny itp. oznacza to. Chodzi tu o działalność pośredniej gospodarki turystycznej . Należy r wnież zaznaczyć. pomoc techniczna. wyżywienie. dzenia oraz instytucje infrastruktury turystycznej. sTRU KTUM Źpoo* W TURYSTYCE ZAGMNICZNEJ DocHoDow l wYDATKow Rozoztnt r Wydatki bezpośrednie turyst w zagranicznych (noclegi. pomoc techniczna. DEFlNlcJA usŁUG Dochody z inwestycji turystycznych za z dewiz wypłacanych krajowym pracownikom zatrudnionym w turystyce za graricą Reklama.

rozwoj tych usług zaśiymaga 284 . -kt .ą związane z bezpośrednim kontaktem z turystą (hotelej restaurac.'i uuaunia popytu w tym względzie są trudne. kt re jednak Zawsze są komp1ementarne''2."k]u. produkcja usług turyStycznychjest w mniejszym stopniu niż przemysłowa podatna na postęp techniczny.jukośe sługi ruchu turystycznego. Przykłady te wskazują powiązania między usługami cząstkowymi.. może korzystać z usług transportu pasażerskiego itd. musi się w dużym stopniu opierać na materiała"h . kt ry kupuje. Po pierwsze.e. . Wtnsekw"n.. jeśliw planowanym miejscu pobytu nie będzie miał możliwości znalezienia zakwaterowania lub wyżywienia. usługi noclegowej w t'oietu czy na kempingu. Kaspar. Wątpliwe też jest. w istotny spos b wpływa na poziom o. z. tzeba podkreślić. Sezonowość popytu może utrudnić funkcjonowanie niekt rych przedsiębiorstw.h. tak jak przesyła się to- Po czwarte. cząstkowych. Po trzecie. aby narciarz wynajmował pok j w hotelu w Zakopanem.. Podstawową przesłanką substytucyjności usług są kondycja ekonomiczna turysty i cechy usług zastępowalnych. TurySta ma możliwości wyboru np. kt re są wzajemnie zależne. pobytem i powrotem do miejsca zamieszkania. Zjawisko to ma istotn e znaczenie gospodarcze. Wynika stąd. Mozna r wnież m wić o zestawie (pakiecie) usług. Po sz ste. cechą usług turystycznychjest ich abstrakcyjny charakter. Muszą więc ze sobą wsp łpracować.Na podstawie literatury przedmiotu oraz obserwacji rueczywistości można podjąć pr bę wyr żnienia specyficznych cech usług turystycznych.. usfugi turystyczne charakteryzuj e wewnętrzna dysproporcja. W konsewalor w turystycznych kwencji społeczno-ekonomiczna użyteczność jest uwarunkowana odpowiednią dynamiką i strukturą wewnętrzną Usługi komplementarne to taYje usługi. cechą usług turystycznych jest ich substytucyjność.' Potencjalny turysta nie ma mozliwości wypr bowania proaunu. jw. usługi turystyczne mogą być pojedynczymi usługami odnoszącymi się do rueczy lub ludzi. Zdaniem C.u".konsumowana. tak rozumiany Zestaw usług jest produktem w sensie makroekonomicznym i składa się z dużej |iczby usług pojedynczych. Management imTourismus. Nie istnieje bowiem nic takiego jak pr bka oi"o." . Zważywna bardzo ścisłe żnych oferent w.. Produkcja usługi turystycznej odbywa się w ouecnosci klienta i w momencie wytwarzania usługa jest . usług turystycznych..o285 rozwagi i roztropności ekonomicznej. lam7.kt rąmożna się spotkać w przypadku towar w. Po piąte."o*u. s. W transporcie turystycznym zas bezpośredni kontaki konsumenta z producentem usługi nie jest cechą istotną."ono'y.. a częściowoistotnie się r zniących usług pojedynczych. cechą istotną usług turystycznych jest obecność konsumenta' Usługi turystycznej nie można przesłać. komplementarne usługi są oferowane na rynku przez 1 - C. Usługi turystyczne w sensie makroekonomicznym znajdują się w komplementarnym związku z walorami turystycznymi.. Wynika Ztego' ze usfugi turystyczne determinują og lnie rozw j turystyki. biura podr zy). że zaspokajają one popyt turystyczny komplementarnie i substytucyjnie. Kasparal. Nawet popyt uczestnik w turystyki kongresowej oiar Liznesowel nie jest wolny od wpływu waha .. Przykładem tego może być zakwaterowanie w hotelu z częściowymlub pełnym wyŻywieniem czy komplet usług związanych z wyjazdem. Turysta. iż usługa turystyczna nie może być . Cechą charakterystyczną jest więc to. ob- ztego zaniaru..magazynowana''. To. kt re turysta konsumuje w czasie zmiany miejsca (podr ży) i w czasie pobytu w nowym miejscu (cel podr zy).je. cechą usług turystycznych jest zr żnicowany pod względem czasowym' przestrzennym i rodzajowym popyt na te usługi. komunikacja interpersonalna' Dotyczy to zwłaszcza tych usług turystycznych.iż oferenci ci są r wnieŻ zależni od siebie. Usługę turystyczną można wreszcie pojmować w sensie og lnoekonomicznym jako zestaw usług pojedynczych. war. sprzedaż pamiątek w kiosku hotelowym lub rezerwacja pojazdu w wypożyczalni samochod w. podejmując decyzję. Dlatego iuże znaczenie mają dob r personelu i zaruądzanie nim oraz tzw. Po drugie. gdyby nie miał tam mozliwości jeżdżenia na nartach. że cząstkowe. gdyz wpływa na ograniczenie śprzedazy i powoduje zamroŻenie zdolnościusługowej.że turysta konsumuje cały zestaw usług odnoszących się do os b lub rzeczy' kt ry składa się z częściowopodobnych. Turysta zamierzający wyjechać na urlop prawdopodobnie zrezygnuje r szy. Po si dme. np. 33-35.

iż w strukturze konsumpcji turystycznej podr ż jest zawsze pierwszą i ostatnią jej fazą. Po dziewiąte. podobnie zresząjak wszystkie usługi. Na pierwszym miejscu na|eży wymienić transport kolejowy. jak np. Kaspar. usługi turystyczne w Polsce.2. Wiadomo zaś. Przedmiotem świadczer{ transportu jest. jakbezpieczeristwo. Po dziesiąte. zwyczaje' sentyment. Problemy eko' nomiczre turystyki. przew z ładunk w iprzew z pasazer w. 3 c. wolny przebieg. Wśrd wielu motyw w wskazuje się m. GKKFiT. a potem świadczy i konsumuje.że turystyka należy wsp łcześnie do najdoskonalszych form zagospodarowania tej kategorii czasu. np. większą niezależność. UsŁucl TMN5PoRToWE Usługi transportowe naleŻą do podstawowych usług turystycznych. znaczna częśćusług turystycznych w Polsce ma charakter rynkowy. W Ę mierze są one w pełni lub częściowoodpłatne. że wrct'ra wyboru środkatransportu turystycznego mogą ze sobą konkurować. Tbansport osobowy w celach turyStycznych świadczy usługi zapomocąr żnych środk'w transportu. gł wnie naturalne. Należy w tym dostrzegać koniecznośćzastosowania nowoczesnych metod badan rynku. przyjemnośćpodr ży. jeżeli nie decydujące. Po sme. Dzięki takim zaletom usług transportu kolejowego. 5. szwajcarskich i austriackich czy Zakoparle. 39 i nast. Dlatego bardzo wuŻnajest informacja turystyczna. a niekiedy jedynym czynnikiem rozwoju miejscowości zasobnych w walory turyStyczne. Warszawa 1970. że usługi turystyczne najpierw się sprzedaje.wych. Wśrd kryteri w wyboru określonego środkatransportu turystycznego wymienia się' opr cz kryteri w ja_ kościowych i związanych z właściwościami technicznymi środk w transportu oraz z kosztami podr ży. W tym sensie są one ważnym. Alp francuskich. znaczenie dla wsp łczesnej turystyki.in. a takŻe motywy wyboru. Ważne miejscowości i regiony turystyczne. jak wiadomo. Przechodząc do og lnej charakterystyki roli poszczeg lnych środk w transportu w obsłudze ruchu turystycznego i obserwowanych tendencji w tym zakresie. Ten aspekt rozwoju usług turystycznych wiąze się gł wnie ze społecznymi funkcjami czasu wolnego. cele podr ży turystycznej . Rozw j i konsumpcja tych usług warunkują bowiem dostępnośćwalor w turystycznych dla turyst w. Zap ew niaj ąc wypo czynek. Warto też podkreślić. tworzą podstawę r żnorodnej działalnościgospodarczej. Środek ten odznaczał się zawsze dużą zdolnością przewozową i taniością świadczonych usług. większą swobodę ruchu w czasie podr ży. popularność i regularność. komfort. Poprawnie funkcjonujący rynek może r wnież tutorzyć warunki rozwoju osobowości człowieka wypoczywającego. spełniają w ażne funkcj e s p o łe c zn e. Jest to z pewnością okolicznośćkorzystna dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. Z usfug transportu korzystają osoby podr Żujące zar wno w celach turyStycznych. iz są one rozwijane ze względu na inne warunki życia niż w stałym miejscu zamieszkania turysty i nowe potrzeby' jakie się rodzą podczas podr ży turystycznej. jak i pozaturyStycznych. szczeg lnie w zakresie noclegu i gastronomii. Wsp łzależność między turysĘkŁ a środkami-transportu.kolej stała się najbardziej uniwersalnym środkiem podr ży. Mozna powiedzieć. względy ekonomiczne. Po jedenaste. Należy wyraźnie powiedzieć. szybkość. cechuje juŻ wyruźnie rynek nabywcy. względy towarzyskie3. większą wygodę. usługi turyStyczne. Ż86 Dlatego usługi transportowe są powszechnie uważane za dynamiczny czynnik kształtowania ruchu turystycznego i jego obsługi. iż ro|a ta jest wynikiem wzajemnego oddziaływania turystyki i transportu. s. Niekt re z nich są świadczone bezpłatnie.zakłes usług. Nazywa się ją nawet pionierem turystyki. większe bezpieczeristwo podr ży. zavtdzięczają sw j rozw j budowie linii kolejowych w XIX w. 287 . Trzebajednak powiedzieć. Historia turystyki dobitnie wskazuje' iż kolej miała duże. Ekonomiczny sens tych usług polega jednak na tym. usługi turystyczne. umożliwiaj ą p ełną reprodukcję sił biologicznych i psychicznychzuŻytych w procesie pracy i nauki otaz podczas innych obowipkowych czynności wsp łczesnego człowieka. szybkość. usługi celne czy informacyjne. wypada powt rzyć uwagę. podobnie jak inne usługi. iżjako środek ptzewoza ruchu masowego' w tym turystycznego.

n wzrościeszybkości. Są to środki transportu do cel w czysto turystycznych i obejmują koleje zębate.Executive'' korzystają z następujących udogodnier{ i usfug: turystyce samochodowej weekendowej i urlopowej. stabiIizując podaż usług przewoz w osobowych w jednych krajach i podno- " wadzony przez koleje brytyjskie. obecnie urządzenia te są zainstalowane we wszystkich ośrodkach turystycznych i ich rozw j wykazuje tendencję wzrostową. Mimo względnego spadku udziału kolei w obsłudze ruchu turyStycznego obserwuje się jednak prawie niezmieniony poziom liczby turyst w przybywających do turystycznie gł wnych kraj w europejskich. Na przykład we francu- skiej sieci TGV (system szybkich i nowoczesnych kolei) od jesieni Ż88 Ż89 . l5-procentowej zniż]r't na samoch d . W roku 1987 np. charakteryzujące się ograniczoną substytucyjnością. a także w obniżce oplat ptzez stosowanie r żnych zniżek i bonifikat dla turyst w. Zanim zostaną zreferowane kierunki unowocześniania usług trans_ portu turystycznego kolei.Europacar'' wynajęty na dworcu. pod naciskiem konkurencji innych środkw transportu. sw j pomyślny rozvt j zawdzięczają w dużej mierze . 77 kolejek narciarskich). bezpłatnego.. w warunkach wzrastającej siły nabywczej ludności i preferencji indyi widualnych oraz masowego charakteru turystyki ma istotne znaczenie ''. kolejowy transport pasazerski zarnierza odzyskać liczące się miejsce na rynku przewozowym. W konsekwencji tych przemian ilościowych wystąpił teŻ wyraźny spadek udziału transportu kolejowego w przewozach turystycznych RFN z 4Żvo w 1960 r. Ta istotna kategoria. Charakterystycznym przykładem dynamicznego rozwoju tychurządzeri transportu turystycznego może być Szwajcaria. orczykowe itd. śniadania. w Alpach szwajcarskich odnotowano 500 kolejek linowych i rz00 kolejek narciarskich (w 1950 r.. całodziennego biletu na metro londyriskie. wyciąg w i tras narciarskich. obiadu i kolacji podawanych do zajmowanego fotela. krzesełkowe. (np. Roczna ich zdolnośćptzewozowa osiąga liczbę kilkudziesięciu milion w statystycznych użytkownik w. Statystyki międzynarodowe wskazują na zmniejszanie się długości eksploatowanych linii kolejowych i spadek względnie ustabilizowanego udziału kolei w przewozachpasazerskich w ciągu ostatnich kilkunastu lat.Międzynarodowych Aktualnościach Turystycznych''. Jednym z takich przykład w jest system . Rozmaite przedsięwzięcia prowadzące do tego celu są podejmowane zwłaszcza w Europie.. Kolej. opr cz uruchamiania pociąg 'w o bardzo duzych szybkościach. do 8. kuponu upowazniającego do gratisowej konsumpcji i napoju w barze znajdującym się w składzie pociągu. I zavt arty ch Wszystkie dane dotyczące usfug turystycznych za granicązaczerpnięto z informacji w. kolejki linowe oraz wyciryi. Można dodać. a odległościpokonywane przez turyStę zbyt znaczne. Z4-godzinnego bezpłatnego miejsca na parkingu na stacji wyjazdowej. jw. Na przykład w 1987 r. ma szczeg lne znaczenie dla turystyki g rskiej zimowej. wpro- ołącznej długości 120 tys. gdzie rola kolei w obsłudze ruchu turyStycznego jest mała. km. W pięciu połączeniach do Londynu i z Londynu otazw pięciu pociągach dziennie od poniedziałku do piątku podr żni z biletem ryczałtowym . co Inaczej przedstawia się sytuacja na innych kontynentach.w ostatnich kilkudziesięciu latach kolej utraciłapozycję podstawy przewozu na rzecz innych środk w transportu osobowego. Te zmiany jakościowe wyrażają się we ^. kt rej uzupełnieniem są wyciągi wagonikowe. rezerwacji miejsc siedzących. że koleje specjalne. wprowadzają wiele usług przyciągających turyst w i osoby podr żujące zawodowo. w sząc w innych. uprawianej w celach sportowych.w uprzyjemnianiu podr ży. na rynku turyStycznych usług przewozowych w krajach zachodnich. Do roku 2000 Austria zarierzaładodatkowo zbudować 3 tys.. warto wspomnieć o znaczeniu turystycznym kolei specjalnych. salonu pullmanowskiego z napojami i przekąskami oraz stanowiskami biurowymi na gł wnych dworcach..)a. Interesujące przemiany jakościowe są r wnież widoczne w transporcie kolejowym innych kraj w europejskich.4?o w 1989 r.Intercity Pullman''. by mogły wpłynąć na zwiększenie znaczenia kolei w obsłudze tego ruchu. podejmuje wiele wysiłk w zmierzających do poprawy jakości swoich świadczer . Koleje europejskie w walce konkurencyjnej z samolotami. w Alpach austriackich było zarejestrowanych 15 tys. wyciąg w i kolejek alpejskich a l : r r s r r r telefonu w pociągu. Jak już wspomniano.

sieci 30 tys.Koleją dwarazy szybciej niż samochodem oraz dwarazy taniej niz samolotem". Należy podkreślić. W piętnastu krajach UE oraz w Szwajcarii przewiduje się utworzenie w trzech etapach.in. m. ale o istotnym znaczeniu dla wielkościwpływ w finansowych uzyskiwanych z eksploatacji kolei. w Niemczech został wprowadzony do normalnego ruchu pasa- Do kor ca stulecia jest przewidzianare- Ż90 . jakie w tym zakresie podejmuje się w skali Unii Europejskiej.. kursują w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim gi z szybkością 300 kmłr. Cel ten ma być osiągnięty dzięki budowie odpowiedniej konstrukcji długości17. jak i obsługę przed podr żą oraz po podr ży1 w spos b zbliżony do serwisu brytyjskiego. Warto przy tym podkreślićwysoki komfort w nia 14 wagon w będących w składach tych pociąg w. salony towarzyskie. obecnie udział transportu kolejowego w przewozach pasażerskich wynosi we Włoszech zaledwie 27vo. to trzeba podać. podr zy). transportu kolejowego Jeślichodzi o jednostkowe projekty modernizacji pasa:żerskiego w Europie. Turystyka urlopowa pełniłaby. W Niemczech zwraca się duzą uwagę na możliwościobsługi tury.Ivo. Natomiast koleje hiszpar{skie wprowadzają wagony sypialne wyposażone w indywidualne kabiny natryskowe. Do większych szybkości jest r wnież Experimental Intercity niemieckiej Kolei Federalnej. przede wszystkim w celu unikania przesiadek. w Sewilli o Ż\vo liczącą 480 km linię do Madrytu i przystosowały ją do ści200 kmłr. Oferta obejmuje zar wno rozbudowany na pokładzie pociągu. na transport drogowy przypada7Żvo. związany z geo.iż cechą charakteryStyczną rekonstrukcji kolei włoskich jest uruchamianie pociąg Ż50 km/h i 300 km/h 'w o duzych szybkościach spektywie do 2020 r. i to szybkimi pociągami.cderalne zar erzają uruchomić 40 skład w takiego superekspresu. Paryż-Bruksela-Amster- 1991 r. zaplanowania większej liczby bezpośrednich połącze(t między gł wnymi aglomeracjami. iż począwszy od alizacja narodowych pĄekt w rozbudowy i tworzenia sieci z punktami: Londyn-Hamburg-Marsylia-Bordeaux. Par_ stwo to przystąpiło do dokładnej rekonstrukcji swoich kolei. aparaty telefoniczno oraz zestaw usług podobny do stosowanego na pokładach samolot w. Koleje Europy Zachodniej zarnierzają wykorzystać powstanie jednolitego rynku europejskiego i ostro rywalizować z transportem samochodowym oraz |otniczym na tym kontynencie. Na zakoriczenie rozważa o narodowych zamierzeniach modernizacji transportu kolejowego w Europie warto zwr cić uwagę na wysiłki. Przyjęcie takiej koncepcji wymaga duzych zmian programowych: koordynacji ruchu. Dyskutowana jest koncepcja połączenia kolejowego MalmÓ z wyspą Sjaelland. ana powietrzny . W strumieniu informacji traktujących o narodowych projektach rnodernizacji kolei na uwagę zasługuje r wnież ptzyhJad Włoch. indywidualne sfuchawki. Ten gigantyczny projekt odrodzenia transportu kolejowego w Europie Zachodniej ma być realizowany pod hasłem: . w dodatku obciążonych bagażem. szczeg lnie uciążliwych dla os b podr zujących w interesach.6 km oraz lł tŻ91 dam i Paryz-Bruksela-Kolonia. Koleje francuskie poświę" cająr wnież wyjątkową uwagę podr żnym pociąg w Loisirail.ł styki biznesowej. tzw. do ŻOI5 r. Istnieje też zaniar przyłączenia Szwecji do europejskiej sieci kolejowej. Koleje l. km szybkich tras kolejowych.. Inną koncepcją dyskutowaną w Niemczech jest projekt zorganizowania turystyki kolejowo-autobusowej. graftą. Podkreśla się przy tym duże znaczenie tych aspekt w dla przedsięwzięć biur podr ży i organizator w turystyki. Koleje hiszparskie (RENFE) w okresie gotowa do Wystawy Światowej ExPo I99Ż r. historią oraz kulturą region w znajdujących się na trasie przc" jazd w. rych jest oferowany specjalny program rozrywkowy. l Duzo miejsca oraz niekonwencjonalne urządzenie przedział w z* pewniają koleje francuskie (SNCF) w swoim luksusowym pociągu trasie Paryz-Strasburg. a następnie autobusami do wybranych cel w ! turystycznych. Aby zwiększyć rolę transportu kolejowego. Wreszcie w następnych la_ tach nowe linie przecinające Alpy mają umożliwić zamknięcie wszystkich tras w skali kontynentu. Przewiduje się dow z turyst w koleją do centralnych punkt w w regionach turystycznych. osi Ż5uŻ80 kmłr. według wysuwanych koncepcji. na kt Ę leży Kopenhaga. żcrskiego pociąg ekspresowy o średniejszybkości 250 km/h. zakłada się 60_procentowy wzrost rocznych przewoz w. dworc w rozdzielczych. funkcje uzupełniające. w kt . Wymienia sl.1989 r. Podstawami tej sieci są od 1995 r. tunel pod kanałem La Manche oraz trasy: Paryż-Londyn (3 godz.

Wsp łzależnośćmiędzyturystykąaśrodkamitransportu. etap w i przerw w podr zy. miejscowościpołozonych na uboczu. koleje mają bowiem wizerunek monopolu pa stwowego bez cel w dochodowych. jw. nadając turystyce ostatecznie charakter indywidualny. do ŻŻ tys. po latach stagnacji w obsłudze ruchu pasażerskiego i turystycznego' rozwijają się. Na tle poczynionych uwag o transporcie kolejowym na|eŻy poświęcić parę sł w sytuacji Polskich Kolei Par stwowych. 85. R wnolegle spada liczba przewożonych pasazer w. Kolej jest r wniez źr dłem osiągania korzy_ ściz system w informacji elektronicznej i kontrolnej. i koszĘe 45 USD. że pod wpływem rewolucji technologicznej w omawianym transporcie wzrośnie ruch turystyczny. Jeślinp. s. że jużw niedalekiej przyszłościkolej przejmie od linii lotniczych obsługę pasazer w na trasach kr tszych niż 800 km. tras. to samoch d umożliwia zwiedzanie obszar w interesujących turystycznie i mniej vczęszczanych. Chodzi tu o kolejki linowe na Kasprowy Wierch.poszerzonej ofercie usługowej oraz inteligentnym systemom sygnał w i kontroli.. km w 1990 r. Przyczyni się do tego takze niedob r port w lotniczych w Europie i zatłoczona jllż przestrze powietrzna. że w stosunku do 1999 r. a także czteropasmowej autostrady..kiego tunelu po stronie dur skiej dla dwutorowej sieci kolejowej. ruch pasażerski na tej linii przeŁłoczy 30 mln os b. W wariancie optymistycznym moŻna przyjąć. jaką daje samoch d. PKP ograniczyły eksploatację linii kolejowych z 2 tys. jakąmożna z przedsięwziąć podr ż turystyczną.wyrużającej się w możliwościłatwego osiągania odległych miejsc. Jak podaje brytyjskie czasopismo .. spadła liczba pasazer w przewiezionych og łem i we wszystkich rodzajach pociąg w. spośrd kt rych na uwagę zasługują: Polskie Linie Kolejowe (PŁK). atakże użytkowanie mniej znanych dr g. natomiast przejazd tą samą trasą pierwszą klasą szybkiego pociągu Thaylas trwa tylko Ż godz. już w pierwszej połowie bieżącego wieku dzięki swoim zaletom samoch d podbił rynek transportowy. og lnie mozna powiedzieć' iż koleje żelazne. Źr dłem finansowania reformy PKP ma być emisja kolejowych obligacji gwarantowany ch przez Skarb Parfu t w a i pożyczka Banku Światowego. Eksperci oceniają. że inwestycje kapitałowe w kolejnictwie zachodnioeuropejskim przez długi czas zaniedbywano. Zakfada się. PKP-Przewozy Pasazerskie i PKP-Cargo. Prasa przytacza następujący przykład: lot samolotem w klasie biznesowej na trasie Bruksela_Paryż trwa łącznie 3 godz.67o i ekspresowych Ż.Można też przewidywać. Tunel pod kanałem La Manche oraz podobne połączenie między Szwecją a Danią stwarzają olbrzymie możliwościekonomiczne. Duza swoboda wyboru cel w turystycznych. opr cz dużej ruchliwo_ wynosił w 2000 r.IJdział pociąg w osobowych w og lnej liczbie 360 mln pasazer w przewiezionych normalnotorowym transportem kolejowym Ż9Ż ści. samoch d cechuje inna ogromna zaleta. Upowszechnianie się w społecze stwie prywatnego samochodu następuje szybko. Nowo powstałe sp łki mają być sprywatyzovłane.za: C. W okresie 1990-2000 przew z zmniejszył się o 54vo. charakteryzuj ąc znaczenie samochodu dla rozwoju turystyki. Reforma zakłada utworzenie sp łek Skarbu Pa stwa.. że PKP zułiększą sw j udział w obsłudze turystycznej na poziomie europejskim po przeprowadzeniu programu uzdrowienia gospodarki tej firmy.W. ry?ada indywidualna. Z punktu widzenia potrzeb turystyki g rskiej należy zwt cić uwagę na koleje linowe (PKL). sprawia. że w 2010 r. czyli także turyst w.5vo. i przewidują zako czenie eksploatacji 6 tys. i koszĘe 190 UsD. kolej czyni dostępny_ mi dla turystyki miejscowości i regiony.. Warto dodać. ossipows. pospiesznych II. Krąg użytkownik w samochodu prywatnego nie rozszerza się bowiem poza bliską rodzinę czy przyjaci ł. 40. w 2000 r. wyraża słuszny pogląd.Kaspar. przezkt reprzechodzi lub kt re znajdują się w pobliżu dr g Żelaznych. żełatwość. Gubał wkę' G rę Parkową w Krynicy oraz na Szrenicę w Szklarskiej Porębie. dzięki pociągom o duzych szybkościach.57o. km uznanych zanaibardziej deficytowe. i Jak pokazuje historia transportu. okazały się istotnymi bodźcami do przemieszczania się os b. Trzeba tu przypomnieć.Business Travel World''. już obecnie obserwuje się w Europie Zachodniej interesujące dla kolei zjawisko: na kr tkich dystansach samolot zaczyna przegrywać z szybkim pociągiem nowej generacji. Istotne znaczenie dla rozwoju usług transportowych ma też moto- 293 . P. iż samoch d prywatny jest 5Cyt. W świetlepodanych informacji można z dużym prawdopodobierstwem przyjąć. że rola transportu kolejowego w obsłudze ruchu tury- stycznego wyraźnie wzrośnie.

Brytania 8 Ż15 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.. 582 oraz Rocznik Statystyczny 1995. Doświadczenie wykazuje. Wsp łzależność między turystylrą a środkami transportu. s. i 456 mln szt. 6.. Rozvłażając zagadnienie roli samochodu prywatnego w rozwoju wsp łczesnej turystyki. jw.. stałą pokusą do zmiany miejsca pobytu. Ta pełna autonomia jest być może podstawowym elementem psychologicznym. Turysta bowiem. Jednak w miarę postępu technicznego w przemyśle samochodowym turysta nie jest już nara:Żony na niebezpiecze stwo. Kaspar. 4) Włochy 3Ż mln. Warto podać.5 mln szt. Kaspar. tak jak inne środki transportu w turystyce. 30vo podr ży samochodami miało miejsce w kwietniu. 6) Rozw j motoryzacji indywidualnej sprzyja korzystnemu rozkładowi czasowemu ruchu turystycznego..:l. decydującym o atrakcyjności tego środkatransportu. obserwacj a strumieni międzynarodowej turystyki samochodowej Wielka w8. 83.:l'll l l'. . 640. Ż54 Ż6 456 408 390 459 508 70 200 310 Ż38 193 Niemcy Norwegia Polska Portugalia Szwajcaria Szwecja l5 64 224 285 433 190 259 430 (1997 r.6. natomiast dla całego ruchu turystycznego wskaźniki te wynosiły odpowiednio: 22%o oraz 35vo (C.7 mln szt.9 mln szt. w 1993 r.1) Niemcy 41 mln. sierpieri). Dzięki samochodowi turysta odwiedza wiele miejscowości i re_ gion w turystycznych. jakie wywołuje zmienność pogody.1w'' s. do 2. Rocznik Statystyczny 1988. iż w pierwszym okresie rozwoju turystyki samochodowej natężenie ruchu turystycznego występowało gł wnie w miesiącach letnich.) 476 428 146 (1997 r. i 9. s.4. LlCŻBAsAMocHoDow NA l0oo MlEszKAŃcow W WYBMNYCH KMJACH W LATACH 197011998 . znajdowały się: 1) UsA 136 mln. do 316 mln szt..Wolno sądzić.' 481 Austria 11 213 Belgia Czechy Dania Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Japonia 440 340 w Europie Zachodniej daje podstawę do wniosku.9 i w 1996 r. Warszawa 1995. w 1993 r. iz turystyka samochodowa nie jest tak skoncentrowana w miesiącach letnich jak cały Żl8 155 iWarto też podkreślić. w 1990 r. iż regiony stosunkowo mało odwiedzane przez turyst w korzystają na szybkim rozwoju turystyki samochodowej prawdopodobnie więcej niŹ ośrodki nastawione na dłuższy pobyt.:ll ].. 2) Japonia 45 mln..l. stan liczebny samochod w osobowych wzr sł na świecie ze I94 mln szt. w 1998 r. na liście kraj w o liczbie samochod w osobowych w użytkowaniu powyzej . Dla wybra- Brytania . chce jak najwięcej zobaczyć w jak najkr tszym czasie. maju USA Włochy W. GUS. s. 50)..) 548 407 Jak podaje C.399. 1 ruch turystyczny6. w 1980 r. Zmotoryzowany turysta preferuje bowiem najlepsze warunki drogowe.. trzeba zwr cić uwagę na wzrastające rozmiary parku samochodowego w Europie i w świecie.4 mln szt.łffi lri.5. czyli i czerwcu wobec 31'vo w pełnym sezonie (lipiec. iż motoryzacja indywidualna. Warszawa 1988. GUS. Wynosiła ona w 1980 r. 80.Polska Ż3 mln oraz 8 mln samochod -71. Jak informuje GUS7. w 1970 r. 8. .że zwiększona mobilnośćturysty dzięki samochodowi wywołuje skutek w postaci skr cenia czasu pobytu. w 1970 r. Można spotkać opinie. że w 1996 r. w 2000 r. szczeg lnie kierujący się motywami krajoznawczymi. w 1980 r. generuje r wnież mobilnośćwsp łczesnego tu_ rysty.5) Francja 25 mln.l.w osobowych wzrosła W Polsce liczba zarejestrowanych samochod 't 479 tys. 294 Ż95 .9 mln szt. Pełniejszą ilustracją zmian liczebnych w parku samochodowym na świecie jest liczba samochod w na 1000 mieszkaric w. Na skutek tego następuje korzystniejsze tozmieszczenie ruchu turystycznego. w ciągu 20 lat ich liczba się podwoiła. - - Tabljca 5. szt.

nych kraj w światawskaźnik ten ukształtował się, tak jak pokazano w tablicy 5.1. M wiąc o wpływie indywidualnego transportu samochodowego na rozw j turystyki, trzeba dodać, że jego rola wzrasta zar wno w miarę wzrostu dochod w, jak i koncenttacji przestrzennej ludności.Badania francuskie wykazały, iz ludnośćdorosła zarnieszkała w miastach liczących ponad 100 tys. mieszkar c w i posiadająca samoch d jest tury_

.iy""ni" aktywniejsza od tej, kt ra nie posiada tego środkatransportug.

Znaczenie usług samochodowych jest też określone przez połozenie geograficzne kraju. Na przykład udzial turyst w odwiedzających Austrię, Hiszpanię oraz Włochy i korzystających z samochodu jako środka transportu w latach 60. wynosił 70-807o og lnej liczby turyst w zagranicznych, natomiast w przypadku Grecji tylko około ŻO?o|0. Mozna z dużymprawdopodobieristwem załoŻyć,iz wartości te są obecnie wyż-

sze dzięki m.in. rozwojowi infrastruktury ułatwiającej podr żowanie
samochodem po Europie.

tendencji mogą być następujące informacje z 199'7 r.Ildział samochodu w podr zach turystycznych Niemc w ocena39vo, a Amerykan w na 8Żvo w seniano na 49vo, Szwajcar w - pozaletnim. zonie letnim i 80Vo w sezonie Aktywnej roli samochodu w rozwoju wsp łczesnej turystyki można też upatrywać w układzie motywacji wyboru środkatransportu. Wśrd motyw w dominują duża wygoda i znaczna niezależność. Na zakoriczenie tego fragmentu rozvłaża na\eŻy przypomnieć, że prywatny park samochod w osobowych jest uzupełniany przez sta|e rozvłijającąsię sieć wypożyczalni samochod w. Krajowe i międzynarodowe towarzystwa rent-a-car Systematycznie rozszerzają zak'res swoich usług, oferując turyStom liczne samochody od najdrozszych marek i typ w po klasę ekonomiczną, a takŻe przejrzystą taryfikację, rozszerzoną ochronę ubezpieczeniową i wiele usług dodatkowychll. Koszty wynajmu zależąod czasu najmu, marki i typu samochodu oraz Potwierdzeniem
|0 Tamże.

Ę

9 C. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką a środkami transportu..., jw.

okolice wielkich metropolii. Istotne znaczenie w rozwoju usług transportu samochodowego ma r wnież autokar. Turyści korzystający z tego środka transportu są na og ł motywowani takimi korzyściami' jak przyjemnośćpodr żowania i większy komfort. Autokar, jak każdy samoch d osobowy, zapewnia turystom możliwość penetracji, mobilnośći w pewnej mierze swobodę. Program wycieczki, w tym trasa podr ży i czas, zawsze moze być do_ stosowany do specyficznych życze turySty. Zalety og lne autokaru jako środka transportu turystycznego w zasadzie się pokrywająz tymi, kt re są przypisywane samochodowi osobowemu. Pod wieloma jednak względami zakres świadczonych usług przekracza mozliwości Samochodu. Na przykład nowa generacja autokar w zapewnia turyście nieograniczony widok panoramiczny, usługi kuchni pokładowej, wideo, Stereo oraz dostępnośćtoalety pokładowej. Można powiedzieć, że o wyborze autokaru w podr ży turystycznej za granicę decydują gł wnie status majątkowy turysty i cel, a takze charakter wyjazdu, np. wypoczynek, krajoznawstwo, uczestnictwo w imprezach szczeg lnego rodzaju, studia.

większe znaczenie mają w wielu krajach usługi taxi, świadczone i instytucjach, jak np. porty lotnicze, dworce kolejowe, sieć hotelowa, transport śrdmiejski oraz najbliższe
w newralgicznych ośrodkach

mochodowym. W transporcie samochodowym ściśle zwiryar:ym z funkcjonowaniem przewoz w pasażerskich, w tym r wniez turyStycznych, coraz

jego wieku, zakresu usług dodatkowych, pory roku itp. Ten rodzaj usług transportu turystycznego, dzięki doskonałej organizacji i pełnej podaży na rynku zachodnim, budzi duże zainteresowanie wśrd turyst w, szczeg lnie krajoznawc w i podr żujących w interesach. Lokalizacja park w samochodowych w sąsiedztwie hoteli i lotnisk daje gwarancję sukcesu. Warto zauwaŻyć, iż system rent-a-carjest obecny na polskim rynku turystycznym. Jednak na skutek niskiej podaży u słu g oferow any ch przez przedsiębiorstwa turystyczne funkcj onuj e on praktycznie gł wnie poza nimi, opierając się na prywatnym parku sa-

1l

rent-a-cari Autohansa, Avis, Hertz' Interrent, Six-Budget

Dla przykładu można wymienić znane w Europie Zachodniej

umowy z biurami podr ży i towarzystwami lotniczymi. Na przykład turysta zakupuje bilet lotniczy Łącnlie z wynajęciem samochodu w docelowym miejscu za cenę zryczałtowaną.

i

towarzystwa

inne. Firmy te zawierają

Krajowa statystyka nie odzwierciedla roli autokaru w przewozach turyStycznych. Pewną orientację w temacie zapewnia informacja o liczbie autokar w i ich pojemności otaz o liczbie przewiezionych pasazer w w transporcie niemiejskim, reprezentowanym przez firmy zatrudniające
Ż97

Ż96

więcej niż 5 os bl'. ot z w 1998 r. polski tabor autobusowy liczył 20378 jednostek o zdolności przewozowej l 186 356 os b. W tymże 1998 r. zarobkowe przewozy autobusowe pasazer w w komunikacji przewozu jednego pasażera międzynarodowej, na średniąodległość I,3Ż4 tys. km, GUs oceniał na I,7I4 mln os b. W Ę liczbie PKS partycypował udziałem 46vo. Uzupełnieniem tej informacji mogą być dane dotyczące ruchu autobus w przekraczających granicę Polski. Jak podaje GUS, liczba autobus w obywateli polskich wyjeżdżających z Polski w 1999 r. wyniosła 9I,7 tys., a w 2000 r. wyniosła IIŻ,Ż tys. Z ko|ei liczba autobus w zagranicznych wyjeżdŻających z Polski wynosiła 138,3 tys. w 1999 r. i 143,5 tys. w 2000 r.

Dzięki stałej poprawie jakościświadczonych usług turystyka autokarowa w krajach Europy Zachodniej jest dobrze rozwinięta i popular-

na. Tysiące przedsiębiorstw autokarowych wskutek rywalizacji na rynku turystycznym nieustannie wzbogaca swoje oferty usług pozatransportowych. Na przykład w 1987 r. we Francji liczba turyst w 90 mln os b. autokarowych wynosiła 23 mln, a w RFN j turystyki autokarowej w Europie Zachodniej znajduje też Rozw odzwierciedlenie we wsp łpracy w zakresie eksploatacji międzynarodowych połącze autokarowych. W roku 1986 powołano do życia międzynarodow ą or ganizację europej skich linii autokarowych, Eurolines organization, z siedzilbą w Genewie. Organizacja ta Zrzesza około 50 firm autokarowych z 9 kraj w Europy. Jej celem jest umocnienie wsp łpracy między zrzeszonymi przedsiębiorstwami, aby zharmonizować warunki techniczne, handlowe i prawne eksploatacji oraz doprowadzić w ten spos b do powstania zintegrowanej i skoordynowanej sieci europejskiej, obejmującej 1 5 regularnych linii międzynarodowych, eksploatowanych w formie poolu. Znaczenie Eurolines dla rozwoju usług autokarowych jest duże. Zrzeszone w tym poolu przedsiębiorstwa autokarowe przewiozły np. w 1985 r. 1,5 mln pasazer w, zapewniając poŁączenie około 200 miast europejskich, z mozliwością rozwoju sieci tych linii. Należy przypuszczać, iż dĘenie do ujednolicenia zasad komercjalizacji usług, czyli np. unifikacja bilet w, wsp lny rozkład jazdy, stworzenie specjalnego biletu umożliwiającego podr żowanie po Europie za opłatązryczałtowaną

jednolitą w stosunku do ustalonych tras autokarowych, ustanowienie specjalnej legitymacji zniżkowej, przystosowanej do potrzeb europejskich i umozliwiającej osiągnięcie zniżek do Ż\vo oraz rozszerzenie sieci linii, znacznie się przyczyni do dalszego ułatwiania turystom zwiedzanta Europy i do rozwoju turystyki autokarowej. Warto r wnież zauważyć,, Że turystyczny transport autokarowy podejmuje wysiłki zmierzające do zdobycia klienteli w segmencie tury_ styki biznesowej. Przykładem tego rodzaju przedsięwzięć we Francji może by ć przekazanie do eksploatacji salonki autokarowej przeznaczonej dla os b podr żujących w interesach. Spośr d przedsięwzięć zmierzających do umacniania transportu autokarowego na rynku turyStycznym można wymienić inicjatywę Międzynarodowej Unii Transportu Drogowego (IRU) w zakresie wprowadzania jednolitego systemu klasyfikacji autokar w turystycznych. W tym miejscu trzeba wyruźnie powiedzieć, że transport drogowy dominuje w obsłudze kontynentalnego ruchu turystycznego i ma mozliwościrozwoju. Duże znaczenie dla rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej mają przekształcenia w infrastrukturze transportu samochodowego i hotelarstwa . Z tego punktu widzenia trzeba zwrlcić uwagę na stan sieci polskich dr g. obecnie sieć drogowa liczy ponad 36 tys. km, z czego
i

Transport w 1998 r, GUS, Warszawa 1999, s. 37-38.

(tablica 5.Ż), zadowalający stan techniczny, spełniający unijne standardy, ma zaledwie 60 km polskich dr g. W świetlerosnącego wzrostu natężenia ruchu samochodowego na dobę (20 mln pojazd w w 2003 r.) może nastąpić kryzys drogowy w Polsce. Podkreślają to dane Generalnej Dyrekcji Dr g Krajowych i Autostrad. Obecnie stan 35?o dr g krajowych jest oceniany jako zły, zaś42vo jako niezadowalający. W sumie ponad 75vo dr g wymaga remontu. Warto dodać, że drogi krajowe to tylko 5Vo wszystkich dr g w Polsce. Reszta to drogi wojew dzkie, powiatowe i gminne. Ich stan techniczny orazbezpiecze stwo użytkowni_ k w, w tym turyst w, zależą więc od mozliwościbudżetowych i rozumnych rozstrzygnięć wsp lnot samorządowych r żnego szczebla władzy lokalnej. W wielu krajach europejskich o rozwiniętych funkcjach turyStycznych obserwuje się systematyczny i intensywny rozw j sieci autostrad, 299

do eksploatacji na przyzwoitych warunkach nadaje się około Ż5vo. opr cz autostrad, kt rych długośćw Polsce wynosi zaledwie 394 km

Ż98

Tablica 5.2. AUTOSTMDY W POLSCE

Rysunek 5.1. SIEC

AUTOSTMD W POLSCE

A-1

18"

542 604 365 4Ż2
18

L-2
A-3 A-4 A-6 A-18
Razem

48 305 6
17

394

r951

'
Ź

r

Plus 11 km (tylko lewa jezdnia). dł o:,,Wprost'' Ż0oŻ, marzec, llr 12.

doskonale ułatwiających podr ż samochodem. Na przykład sieć autostrad w kierunku południa Europy przez Szula1carię przechodzi przez tunel drogowy na Wielkiej Przełęczy św.Bernarda, eksploatowany od 1964 r. Tunel ten skraca podr ż na trasie Paryz-Rzym o 207o i codziennie przejeŻdża nim około 1600 pojazd w, w tym 907o sarrtochod w osobowych i autokar w. Czas przejazdu wynosi 7 minut. Dzięki temu podr ż samochodem w kierunku południowym stała się szybsza oraz

sieć funkcjonujących autostrad ożywia gospodarczo regiony, przez kt re przebiegają te drogi. R wnież w Polsce podjęto problem budowy autostrad, co z punktu

wygodniejsza. Uwagi te warto uzupełnić informacją o długościautostrad w następujących krajachl3: Niemcy 11515 km, Francja 11 000 km, Hiszpania 10 3I7 km, Włochy 6957 km, Czechy -km i Słowacj a Ż95 km. Należy podkreślić,-iż 499 km, Węgry 438

ĄtJ|65f16dy istniejące

Autostrady planowane

r dł o:,,Wprost''

ŻOo2, marzec, nr 12.

-

widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej samochodowej należy ocenić pozytywnie. W roku 1993 Rada Ministr w zatwierdziła nową sieć autostrad o długościŻ600 km. Jest ona dopasowana do Europejskiej Sieci Autostrad. W roku 1994 Sejm przyj{ ustawę o budowie autostrad płatnych, a w 1995 r. powstała paristwowa Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad. Program budowy autostrad miał być realizo13

,,Wprost'' 2OOŻ, marzec, rlr 12

scowości i region w turystycznych mają decydujące znaczenie, gdyż wsp łcześnieruch turystyczny ZmotoryZowany bywa utrudniony w miesiącach szczytu właśniez powodu niedostatecznej infrastruktury
301

wany w ciągu 15 lat i miał kosztować około 10 mld UsD (rysunek 5.l). 200Ż r. program budowy polskich autostrad można ocenić następująco. Po latach dyskusji, projekt budowy autostrad znajduje się w pierwszej fazie realizacji. Trzeba mieć nadzieję, iz budowa I95I km autostrad będzie stymulować rozw j turystyki oraz region w' Ztedukuje bezrobocie, a takŻe będzie waznym czynnikiem wzrostu gospodarczego kraju. og lnie trzeba powiedzieć' Że szlaki drogowe prowadzące do miej-

Z perspektywy

300

drogowej. Dlatego wszystkie koncepcje zmierzające do redukcji i łagodzenia prog w infrastrukturalnych w dziedzinie drogownictwa nalezy traktować jako czynniki rozwoju turystyki motorowej. Skalę zjawiska mogą sygnalizować następujące liczby: w 2000 r.liczba samochod w osobowych cudzoziemc w odprawianych na granicy par stwa w kierunku Polski wyniosła Ż4 tnln, natomiast autokar w 148 tys. Dane te cechują się Znaczną dynamikąla. Pod wpływem rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej następują teŻ przemiany w hotelarstwie oraz gastronomii. Na przykład w 1966 r' powstał we Francji system hotelowy Novotel, kt rego gł wnym celem jest obsługa zmotoryZowanego ruchu turystycznego. obiekty tego systemu są zlokalizowane poza ośrodkami miejskimi, na ich

obrzeżach bądź przy gł wnych trasach komunikacyjnych czy lotniskach. R wnież motele i zajazdy są budowane z myśląo turystach zmotoryzowanych, kt rym obiekty te zapewniają przede wszystkim mozliwośćparkowania pojazd w samochodowych i serwis samochodowy. Aktywizacji turystyki samochodowej sprzyjają także kemping i karawaning, kt re pozwalajądotrzeć do każdego miejsca ciekawego turystycznie. Wreszcie omawiana turystyka przyczyniła się do powstania i rozwoju nowych form zywienia turyst w, jak bary samoobsługowe,
snack-bary, kioski gastronomiczne itp. M wiąc o usfugach transportu, trzeba wskazać na wzrastającą rolę

lotnictwa cywilnego. Samolot jako środektransportu turystycznego, szczeg lnie trans_ portu zbiorowego, stanowi podstawę rozwoju turystyki' W rozwoju lotnictwa cywilnego wyr żnia się kilka faz: I) lotnictwo na kr tkich odległościach(I919_I9Ż7), 2) lotnictwo kontynentalne (1928-1939), 3) lotnictwo międzykontynentalne (od 1945 r.). C. Kasparls uwaŹa, Że dla turystyki decydująca była ostatnia faza, gdyż faktycznie umożliwiła turystykę światową. Rozw j lotnictwa na potrzeby wsp łczesnej turystyki opiera się z punktu widzenia technicznego na osiągnięciach lotnictwa wojskowe_ go, natomiast z punktu widzenia ekonomicznego na wsp łpracy towarzystw lotniczych w obrębie organizacji międzynarodowych i na akla
15

tywnej polityce towarzystw czarterowych. W efekcie postępu technicznego, organizacyjnego i przestrzegania zdrowych zasad ekonomiki, dzięki gł wnej zalecie samolotu szybkościi rosnącej jego pojemno_ ści,rola transportu lotniczego stale wzrasta oraz umacnia się on na ryn_ ku przewozowym. Statystyki wykazuj ą, iż pasażerski ruch lotniczy od 1945 r. podwajał się średnio co 10-15 lat. Do kor{ca XX w. zakładano wskaźnik wzrostu rzędu 5_7vo rocznie. Z rozwojem turystyki i usług transportu lotniczego wiąze się wiele problem w, np. brak dostatecznej infrastruktury. Zdolnośćusługowa instytucji i utządze infrastrukturalnych jest znacznie mniejsza od potrzeb dynamicznego ruchu lotniczego. Na przykład w Europie w ciągu ostatnich lat pasażerski transport lotniczy wzr sł w skali przetłaczającej wszelkie oczekiwania. W roku 1984 Eurocontrol, organizacja nadzorująca loty w Europie Zachodniej, szacowała, że w 1995 r. punktem startu lub lądowania około 3,6 mln lot w handlowych będą lotniska europejskie. T}mczasem poziom taki osiągnięto już w 1988 r. Uog lniając ten przykład, należy stwierdzi , iż niedorozw j infrastruktury jest źr dłem przecieyże(l transportu lotniczego. Przeciążenia te dotyczą port w i tras lotniczych, pas w startowych oraz autostrad dojazdowych. W ocenie zrzeszenia przew oźnik w Międzynarodowego Stowarzy_ szenia Transportu Lotniczego (IATA) i Światowej Rady Port w Lotniczych (ACJ) na europejskich drogach powietrznych pojawiają się pro-

Transport w 1998 r, jw., s. 199. c. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką

a środkami transportu..., jw.

blemy z wchłonięciem zwiększającego się o około sEo rocznie ruchl lotniczego. W ostatnich latach dochodziło często do niebezpiecznych sytuacji nazatJoczonym niebie. Ta niepokojąca sytuacja została rozwiązana w 1999 r. dzięki wyznaczeniu nowej mapy korytnzy lotniczych (Air Route Network). Drogi lotnicze nad Europą przypominają sieć autostrad. Korytarze Są proste, o średniej szerokości około 30 km i dwukierunkowe. Ruch na niebie jest prawostronny. Cywilne korytarze zoStały tez wyrztźnie oddzielone od stref ćwicze(l lotnictwa wojskowego. Zdaniem pilot w i kontroler w lotu, ruch w nowych powietrznych korytatzach jest bardziej bezpieczny, płynny i przewidywalny. Zaobserwowane trudności mogą Stanowić istotnej wagi hamulec dalszego rozwoju ruchu powietrznego i turystycznego. Warto podkreślić,iż podmioty transportu lotniczego podejmują wiele przedsięwzięć łagodzących skutki przytoczonych trudności (np' zmiany rozkład w lot w w celu uzyskaniaprzydziału godzin startu i lądowania, wydłuzanie
303

30Ż

Dynamiczny rozw j ruchu lotniczego oraz związane z nim trudnościuwypukliły sprawę bezpiecze(tstwa podr ży samolotem. widzenia rozwoju turystyki. Przewiduje się nawet regularny ruch bardzo szybkich statk w od wybrzeża. 2) Japonia 15Ż mld (61 mld w 1990 r. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. wynosił 12 lat. a floty szwajcarskiej (Swissair). kt re nie Zostaną szybko wycofane z eksploatacji ze względu na wysoki popyt. Średni wiek floty Lufthansy mieścił w granicach7 lat. 3) Wielka Brytania 149 mld (81 mld w 1990 r.że stopier bezpiecze(lstwa jest ważnym motywem wyboru środka transportu turystycznego. Warszawa 2000. także w Polsce. Jednak wiele hałaśliwych samolot w nadal ląduje w licznych portach położonych niekiedy w rejonach gęsto zaludnionych.). miej sca na orga- Z punktu widzenia rozwoju turystyki na|eży wskazać na możliwości. 8) Polska 5. towarzystwa lotnicze świata przewiozły 891 mln pasaŻer w. ptzewozy pasażer w w tej gałęzi transportu mają możliwości wzrostu. świadomepotrzeby ograniczenia hałasu w otoczeniu port w.). sale konferencyj no-kongresowe.-6) Kanada - - - z punktu - rnini stracyj ne.przeszłoŻ07o mialo więcej niŻ20lat. 5) Francj a 84 mld (43 mld 65 mld (46 mld w 1990 r. przekroczy- na świecie wolno powiedzieć. 7) Holandia 57 mld (28 mld w 1990 r. odnowiły swoje floty. łago- W świetle zarysowanej problematyki rozwoju transportu lotniczego w 1990 r.). i ma przepustowość 27 mln pasazer w rocznie.in. Na razie są podejmowane wysiłki. Niekt re Z towarzystw lotniczych. (4. l na spokojne dokonanie 11 zakup kt ra pozwala gościom w. na|eży r wnież zaakcentować sprawę terroryZmu w powietrzu. Nowy port lotniczy został zaprojektowany pod kątem zapewnienia szczeg lnie szybkich transfer w na lotniczych liniach wewnętrznych lub w naziemnych środkachtransportu. zaśponad l mld os b. trzeba podnieśćproblem ochrony środowiska. kt re w 1999 r. 304 MaĘ Rocznik Statystyczny 2000. iz mimo zwiększających się barier. zwlaszcza międzynarodowej. największego lot_ niskowca świata portu lotniczego Kansai w Zatoce osaki w Japonii. wojskowy ruch lotniczy). zwalczany zar wno ptzez rządy. Że przeciętny wiek samolot w pasa:żerskich w USA pod koniec lat 80. od kilkunastu lat jest to poważny problem lotnictwa cywilnego. Duże mozliwości rozwoju turystyki międzynarodowej wiĘą się z oddaniem do eksploatacji w 1994 r. jako uzupełnienie ruchu drogowego oraz ko- Jest to tendencja korzystna 87 mld (62 mld w 1995 r.jakie powstały dzięki budowie nowego miasta na morzu' o powierzchni 2. Międzynarodowe Stowarzyszenie Cywilnych Por' Międzynarodowa Organtzacja Lotnictwa Cywilnego (oAC[) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego GAIA). w miarę potrzeby. dzonych zresztą r żnymi środkami. gdzie most |ączący nowy port lotniczy Opuszcza wybrzeże. lejowego. Na przykład w ostatnich latach na świecie. w 1987 r.35vo zaś-przeszło się 15 lat. Na obszarze tego miasta znajdują się budynki adnizację wystaw oraz obszerna strefa handlowa. świecie.Trzeba zaznaczyć.jak i towarzystwa lotnicze na omawiając rozut j turystyki i egzystencję ludności aglomeracji miejskich. Informację tę można poszerzyć o kraje. ły w przewozach pasażerskich liczbę 25 mld pasazerokilometr wl7: l) UsA 1039 rnld (6Ż5 mld w 1990 r.). 4) Niemcy Rozważając zagadnienie bezpiecze stwa podr zy samolotem w celach turystycznych. wynosił niecałe 6lat. 5 km od brzegu.). w miejscu.). Stymulacyjny charakter rozwoju lotnictwa cywilnego dla rozwoju turystyki znajduje podstawy w postępie technicznym i organizacyjnym w tym transporcie. 305 . zwiryany zrozwojem wsp łczesnego lotnictwa cywilnego. wycofanie z lotnisk ruchu nierejsowego oraz. JeSt on wybudowany na pełnym morzu (na sztucznej wyspie). aby ruch powietrzny przestał być celem atak w ekolog w i licznych ruch w grupujących mieszkaric w z teren w sąsiadujących z portami lotniczymi.6 rnld. ze z punktu widzenia technicznego stosowane są środkimające zapewni wysoki stopier bezpiecze stwa podr ży samolotem. zwraca się uwagę na koniecznośćintensywnych konserwacji starszych wiekiem samolot w. najmłodszej w Europie. hotele.godzin otwarcia port w nocą.). Na przełomie wiek w przewozy te miały osiągnąć 2 mld os b. Borykają się z nim zvłłaszcza porty oraz towarzystwa lotnicze16 i ma być rozwiązany w średnim okresie.4 mld w 1990 r. Na problem ten wskazują m. GUs.).5 ha. Wiadomo zaś. t w Lotniczych (ICAA). Według Międzynarodowej organizacji Lotnictwa Cywilnego w 1985 r. W związku z tyrnnależy dodać.

Krak w 87o.) i 4656 miejscami pasazerskimi (3948 w 1999 r. w tym 8Żvo w komunikacji międzynarodowej. Wrocław (11 858)' Gdarsk (II434) i Bydgoszcz (10 589). prognozuje wzrost ruchu lotniczego w tempie 5. wynosił 687o. Aby obsługiwać prognoZowane wielkości podr żne. o pojemności 400 Boeing rywal .8vo rocznie przez następną dekadę. zdolnych transportować ponad 600 pasazer w. to sytuacja nadal jest trudna...3vo rocznie w ciągu najbliższych 10 lat i 4. Pozna (I3ŻŻ5)' Krak w (13 128). uzyskał oficjalne poparcie Białego Domu. wydając na ten cel ponad bilion USD. Aby zwiększyć zdolnośćprzewozową. iż obszar p łnocno-wschodni kraju (stanowiący ll. polski przewoźnik musi podjąć następujące dzialania: o 20 jednostek typu Boeing 767 i 737 oraz o 8 samolot w produkcji francusko-włoskiej ATR-72. Jak wskazują źr6dla. Natomiast na najbardziej ulczęszczanych trasach w Azji i rejonie Pacyfiku średnia liczba miejsc zwiększy się do 320 wobec 240 obecnie. oddanie do uzytku AIR Terminalu LoT wraz z nowoczesnym hotelem Marriott oraz zbudowanie nowego portu lotniczego okęcie II oraz rozbudowa port w lotniczych w Gdar{sku i Krakowie. przewidujące 625 mln turyst w. rozbudowa port w i dworc w lotniczych pod kątem przystosowania ich do ruchu międzynarodowego. projekt samolotu orbitalnego jest juz przedmiotem prac badawczych w USA od 1965 r.w. WTo prognozuje liczbę turyst w międzynarodowych doŻ0Ż0 r. Samolot ten miał być gotowy do eksploatacji z korcem ubiegłego stulecia. W roku 2000 LoT docierał do 42 miast w Ż9 kłajach świata. Airbus Industries. że liczba cudzoziemclw w 2000 r. : powiększenie parku samolot w 306 eksploatując 58 linii zagranicznych i 10 krajowych. osiągnięcie tej wielkości przewoz w jest jednak uwarunkowane zwiększeniem przepustowości port w lotniczych w Europie Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej oraz rozwiązaniem problem w wynikających z przeładowania lotnisk. wzrosła -37o. Warto dodać. wiadomo. Biorąc pod uwagę porty lotnicze. w stosunku do roku poprzedniego aż o l|vo. praktycznie nie ma lotnisk.Innym ciekawym przykładem rewolucyjnych zamierze w transporcie lotniczym jest projektowana budowa samolot w orbitalnych. optymalizacja sieci lotnisk. Jest to wielkośćistotna. Gdarsk Należy dodać. Warto dodać' że obie firmy zamierzajązmodernizować park posiadanych flot i zakupić 16 tys.LoT'' w skali międzynarodowej. Pełniejszą rangę polskich port w lotniczych ilustrują liczby pasazer w zagranicznych przeze przyjętych. firma ta planuje budowę maszyn nowej generacji.).. Jej największy optuje za jednostkami typu 747 . na 1. Iiczba pasażer w transportu lotni- czego się podwoi. fNu zako czenie tego fragmentu rozwaza warto zasygna|izować gł *n" problemy polskiego lotnictwa pasażerskiego. Jak podaje GUS18. Z punktu widzenia rozwoju polskiej turystyki międzynarodowej warto poświęcićparę sł w portom lotniczym kraju. 18 Transport w 2000 r.. obaj -producenci zakładają wzrost wykorzystania miejsc pasażer w parku samolotowym ze I79 obecnie do ŻŻ7 za około 20 lat. pozwalających odbyć podr żlotniczą dookoła świataw 120 minut. maszyn.6 mld os b. dysponując w 2000 r. w kt rych liczba start w i lądowar samolot w w ruchu krajowym i międzynarodowym przekloczyła 10 000 w 2000 r. r wniez pas pog rza. R wnież Francja zalrierza zbudować samolot Concorde drugiej generacji. Aktywnośćtę wyruŻają m. zakładając. Europejski producent samolot w.że przyszłość bezpośrednio z rozwojem turystyki. W og lnej liczbie gł 'wne porty partycypowały następująco: Warszawa 8lvo. Lol wykorzystanie istniejących lotnisk krajowych i zainstalowanie tam infrastruktury. Jeżeli chodzi o linie krajowe. jego zdolnośćprzewozowa zaśma wynieść200 pasażer w.9 mln os b. że pr o gnozy te s ą realne. Ż razy więcej niż obecnie. ot ż. tj. zwuŻywszy na szacunki z 1998 r. liczą się w porządku malejącym następujące: Warszawa (75 979). W ostatnich latach obserwuje się powolną ekspansję PLL '. powierzchni) jest pozbawiony komunikacji lotniczej. przewi zł 2. Projektowany samolot orient-Express ma latać z szybkością przekaczającą 25-krotnie szybkośćdźwięku. Że ldział polskich samolot w w og lnej liczbie start w i lądowar w 2000 r. lotnictwa pasazerskiego wiąze się Należy podkreślić. odznaczający się interesującymi walorami turystycznymi. GUS. kt ry byłby w stanie |atać z szybkościąprzekraczającąŻŻ-kłotnie szybkośćdźwięku. Warszawa 2001 307 .in. 46 samolotami (35 w 1999 r. Katowice 3vo. natomiast w 1985 r.

miejsc. przeszło 4 mln turyst w spędza sw j 2-tygodniowy urlop na pokładach statk w zeglugi światowej. od 1840 r. 309 W ostatnich latach aktywni są pod tym względem Brytyjczycy 520 tys..Ż tys. modernizacja parku samolot w przez wprowadzenie na linie krajowe odpowiednich jednostek średniego zasięgu o optymalnej pojem- ga pasażerskarczwijała się intensywnie dzięki emigracji. iz do ko ca II wojny światowej transatlantyki były jedynym środkiem tlansportu międzykontynentalnego w turyStyce. Nowo budowany termina| z II rękawami pasażerskimi będzie miał przepustowość6. na okęciu ma być 8 mln 5 mln os b. drugi juz terminal lotniczy w Warszawie ma być oddany do eksploatacji w drugiej połowie Ż005 r. ności. tj.r r J zr wnowuŻenie rynku przewoz w lotniczychprzez zwiększenie podazy usług tej galęzi transportu. W tym segmencie turystyki morskiej np. terminal I miał planowaną przepustoon wość3. Terminal II. w 1990 r.5 mln pasazer w rocznie. około 5 mln obywateli USA. cieszących się zresztą coraz większym popytem. W sumie. kiedy angielskie towarzystwo Cunard wprowadziło pierwszą regularną linię podr zy transatlantyckich. o Ż5vo więcej niz w roku poprzednim. os b. czego dowodem może być największa od kilkudziesięciu lat |iczba zam wier{ na budowę statk w złożonych w stoczniach. rozszetzenie zakresu bezpośredni ch poŁącze(l zagr aniczny ch. że turystykę morską preferuje starsza. Wazną przesłanką wzrostu znaczenia żeglugi pasażerskiej w obsłudze turystycznej jest zmiana profilu turySty morskiego. Zanika powoli stereotyp. będzie się liczy położenie geograficzne portu. wielopoziomowe parkingi na około 9. obsługującłącznie od 10 mln do 12 mln pasaŻer w. w połączeniu z terminalem I zapobiegną paralizowi portu lotniczego. W roku 2001 obsłużył prawie prognozami w 2010 r. o lŻvo więcej niz w roku poprzednim. Na pokładach statk w pojawiają się ostatnio ludzie młodzi i energiczni. Warto dodać. Według źr deł niemięckich. a zatem bogata częśćspołecze stwa. Chodzi tu o następujące fakty: polityka protekcji paristwa wobec LoT-u zanikanie. Warto przypomnieć. zeglu308 Z punktu widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej moze być poŻyteczna informacja o podejmowaniu dalszej rozbudowy i moderni_ obecnie w międzynarodowej żegludze pasażerskiej trwa boom. że rozw j turystyki samochodowej i autokarowej sprzyjał jednocześnie rozwojowi transportu promami. a zwłaszcza rola port w lotniczych w rozwoju połącze transportowych w Europie. podziemna stacja kolei i nowa płyta lotni_ ska z infrastrukturą. turyst w w 1997 r. W kontekście rozvłaża o zależnościachmiędzy turystyką a usługami transportu warto t wnieŻ om wić rolę żeglugi pasażerskiej. Szybki rozw j komunikacji lotniczej i wzrastająca atrakcyjnośćprzewoz w tym środkiem transportu wpłynęłyhamująco na rozw j zeglugi morskiej. oraz Niemcy ponad 400 tys. Uzupełnią je nowe. ze sytuacja transportu lotniczelo w Polsce. ograniczenia ruchu emigracyjnego zmusiły towarzystwa zeglugowe przejazdu. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju turystyki morskiej. w kt rym dany port jest zlokalizowany. Warto przypomnieć. . kt ra się podjęła gł wnie rejs w turystycznych. rzekach i żegluga przybrzeŻna. do zainteresowania się możliwościamipłynącymi z transportu turyst w. Żebadania p łnocnoamerykar{skiego ruchu turystyki morskiej wskazują na mozliwości wzrostu jej uczestnik w do 40_50 mln os b w perspektywie kilkunastu lat' Zgodnie z tąpto1nozą. Wzrosła także liczba turyst w chętnych do podr żowania statkami Żeglugi rzecznej. stan techniczny i stopieri rozwoju gospodarczego regionu. wzrasta portfel zarn wie na statki turystyczne. . Wysiłki ukierunkowywano na zwiększenie komfortu obniżenie cen i zacji lotniska okęcie. co oznaczało wzrost o 9vo w por wnaniu z rokiem poprzednim. z podr ży statkami wycieczkowymi skorzystało w 1997 r. Zjawisko to r wnież się obserwuje z duŻym natężeniem w Europie Zachodniej. a od I wojny światowej r wniez dziękl turystyce. Razem z tym obiektem powstaną: sortownia bagażu. Warto dodać. Na zakor{czenie trzeba przypomnieć. a zgodnie Z pasazer w. Ponadto trzeba przypomnieć. d. ze oddany w I99Ż r. będzie zaleŻała w niedalekiej przy' szłościod członkostwa w Unii Europejskiej. Terminal I zostanie wzbogacony o segment VIP oraz o dwa rękawy pasażerskie. że port będzie miał nowoczesne połączenie z infrastrukturą miasta Warszawy.. przy noszące poprawę ekonomiki przewoz w i organizacji obsługi pasażer w. łączącymi r żne obszary geograficzne. Nowy. Pewną rolę w obsłudze ruchu turystycznego odgrywa tez zegluga najeziorach. Jak wiadomo. w Polsce będzie obowiązywać polityka otwartego nieba w Europie.5 mln pasażer w rocznie.

Hiszpania. najniższa l gwiazdka. w tym większość miejsc w pokojach jedno. świadczy szeroki zakres usług zwiry'anych z pobytem klient w. w komunikacji morskiej z Irlandią i Wielką Brytanią 400 tras. a w regionie zachodnim i wschodnim MorzaŚr dziemnego oddaniu do W obsfudze ruchu turyStycznego nastąpiły zmiany po eksploatacji w 1994 r.białą kanałami wodwidzi się na Dunaju. właściciela. Ponadto informują one o wykorzystaniu obiektu. lnnymi słowy. kacyjnych. dysponujący co najmniej 10 pokojami. rodzaj obiektu.i dwuosobowych.i dwuosobowych. Dnieprze. odbywającego się dotąd drogą lotniczą i morską. atakŻe nymi z Moskwy do Petersburga i w strefie jezior onega i Ładoga. usfuga noc_ szeroko rozumiany.odnotowano wzrost o IŻ7o w stosunku do roku poprzedniego. r wniez przystosowany do świadczenia usług motoryzacyjnych i dysponuje parkingiem. Klasyfikacja obiekt w noclegowych turystyki GUS jest następującalg: turysta korzysta we własnym mieszkaniu. Bez usług transportu nie istniałaby wsp łczesna turystyka. motel trasach komunikacji . obsfur gujących około 600 odcink w przewozowych na trasach morskich. Przykładowo. Na zako czenie można podkreślićistnienie ścisłychzwiązk w między turystyką jako zjawiskiem og lnym a usługami transportu. w każdym hotelu musząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna. zerskiego. w kazdym motelu mu_ le Turystyka w 2000 r. ze nadal utrzymuje się wysoki popyt na usługi floty pasażerskiej w odległe regiony. s. bez turystyki zaś nie byłoby wysokiej dynamiki przemian ilościowo-jakościowychwe l wsp łczesnym transporcie.obiekt hotelarski zlokalizowany przyjest drogowej. nominalnej liczbie nocleg w lub pokoi.obiekt hotelarski zlokalizowany gł wnie w zabudowie miejskiej. poza usługami hotelarskimi. : W Europie działa blisko 100 przedsiębiorstw zeglugowych. miejsc noclegowych i plac wek gastronomicznych oraz informacje o udogodnieniach dla os b niepełnosprawnych i wyposażeniu w urządzenia Sportowo-rekreacyjne. Niemcy. klandia. U5ŁUG! HoTELARSK|E Usługi noclegowe należądo podstawowych usług turystycznych. Szwecja i Wielka Brytania). kt ry. w kt rych podają lokalizację. W optymalnych warunkach zakres usług noclegowych nie powinien być mniejszy od tego. tunelu (50 km) pod kanałem La Manche (Eurotunnel). Są łym miejscem jego zamieszkania. Warszawa 2001. a dla niekt rych jednostek także kategorię. operujących na 55 trasach promowych. liczbę pokoi. W opinii realizator w budowy tego przejścia podmorskiego między Francją i Anglią Eurotunnel prze1$' znaczną częśćruchu pasa- flotę'' tywy rozwoju usług turystycznych świadczonych przez '. z jakiego kt rych turysta został pozbawiony wskutek opuszczenia własnego mieszkania na okres podr ży turystycznej. Dania. przewiozło w 1991 r. między Wyspami Brytyjskimi a gł wnymi krajami na kontynencie Europy. Norwegia. Holandia. GUS. szczeg |nie na obszar Karaib w. 49 mln pasażer w. Na przykład w regionie Skandynawii funkcjonuje około 120 tras komuni90.gestora (użytkownika) obiektu. s 5. Powstały także mozliwości zeglugi Łabą do Drezna. Donie. w tym większość miejsc w pokojach jedno. Wołdze. a takŻe o liczbie os b korzystających oraz ldzie|onych nocleg w i wynajętych pokoi (z wyodrębnieniem turyst w zagranicznych). w zależnościod wyposazenia i zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii hoteli: najwyższa 5 gwiazdek.3. Zahes usługi noclegowej może być 310 one związane z wynajmem turyście noclegu na określony czas poza sta- hotel .. Pewną miarą rozwoju usług turystycznych transportu morskiego są też przewozy na liniach promowych. Perspek- przedsiębiorstw żeglugi promowej Europy P łnocnej i Zachodniej.łączących sieć parstw (Belgia. motel musi mieć co najmniej 10 pokoi. legowa obejmuje |iczne czynności związane z zarnieszkaniem turysty w określonym obiekcie noclegowym. Zależy on od rodzaju arządzenia noclegowego. Urządzenie to powinno zapewnić wynajmującemu nie tylko nocleg w potocznym znaczeniu tego słowa. Francja. 10 regionalnych od roku 2000 GUs prowadzi badania statystyczne dotyczące stanu i wykorzystania bazy noclegowej turystyki w Polsce. Światowe statystyki wskazują. obiekty świadczące usługi noclegowe dla turyst w są zobowiązane do sporządzania sprawozda kwartalnych. |ecz także świadczyćwiele usług. 1l-13 311 .

od sp ł obiekt w iurządze zlokalizowanych w nieduzej odległości aglomeracji miejskiej. obiekty noclegowe wchodzące w skład ośrodkamogąby wykorzystywane na potrzeby wczas w. konferencji. oznakowane - ośrodekvvypoczynku sobotnio-niedzielnego i świątecznego ze.może zapewnić obsługę jednocześnie znacznej liczbie os b o r żnych upodobaniach. kt ry ma co najmniej 30 miejsc noclegowych. III. w bezpośrednim sąsiedztwie teren w o walorach przyrodniczych sprzyjających rekreacji. - ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy . I. w obiekcie tym muSZą być stałe urządzenia gtzewcze.obiekt połozony poza obszarem zabudowanym.sząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna.obiekt noclegowy (lub zesp ł obiekt w) przeznaczony i przystosowany do przeprowadzania kurs w. 313 reny rekreacyjne. w zależnościod wyposażeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się cztery kategorie kemping w: najwyższa 4 gwiazdki. w kaz_ dym domu wycieczkowym muSZą być stałe wządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna' w za]ezności od wyposażenia i zakresu świadczonych usfug wyr żnia się trzy kate_ gorie dom w wycieczkowych: najwyższa kat. najniższa hotelarski.kat. trwałych. (lub zesp ł obiekt w) noclegowy przeośrodekkolonijny .obiekt łącznie z całodziennym wyzywieniem i dysponuje co najmniej 7 pokojami. noclegowy (lub zesp ł obiekt ośrodekwczasow . domki mogą tworzyć zespoły og lnodostępnych domk w turyStycznych lub organi zacyjnie wchodzić w skład innych obiekt w noclegowych. nĄwyŻsza 5 gwiazdek. gastronomiczne. z materiał w nie-nie więcej niż 4 pokoje. dostosowany do świadma s s ł nych z pobytem klient w. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. 3IŻ . s schronisło . musi mieć stałe urządzenia grzewcze oraz przynajmniej jedną plac wkę gastronomiczną. dom pracy tw rczej obiekt. III. kemping . zjazd w itp.. jest dostosowany do samoobsługi klient w oraz świadczy minimalny zakres usług związanych z pobytem klient w.obiekt do świadczeniawyłącznie lub w) przegł wnie Znaczony i przystosowany usług związanych z wczasami.obiekt przeznaczony do indywidualnej grupowej turystyki młodzieżowej. oświetlony. dostosowany do samoobsługi i klient w. ptzy szlakach turystycznych. I. szkole . w kt rym są zapewnione właściwe warunki do wykonywania pracy tw rczej i wypoczynku tw - wykorzystywany r wnież (gł wnie ptzez ich rodziny) jako ośrodek wczasowy.obiekt położony lub w poblizu zabudowy. internatu lub innej plac wki oświatowo-wychowawczej. naj- pole biwakowe niŻsza 1 gwiazdka. budynek niepodpiwniczony. - wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. w zależności wyposazenia i zakresu świadczood nych usług wyr żnia się pięć kategorii moteli: najwyższa s . w zależnościod wyposazeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii pensjonat w: l gwiazdka.teren zwykle zadrzewiony. domek turyStyczny rc w. l gwiazdka. w strefach z komunikacją środkamiptzewozu publicznego. kt ry ma stałą obsługę recepcyjną i jest wyposazony w urządzenia (sanitarne.kat. może byćtakŻe przystosowany do świadczenia usług wczasowych. rekreacyj ne) umożliwiaj ące turyStom nocleg w namiotach lub mieszkalnych przyczepach samochodowych.. najnizsza. kt ry świadczy usługi hotelarskie . najnizsza . najniższa pensjonar 5 gwiazdek. świadczy minimalny zakres usług związac wkę gastronomiczną. kt ry czenia usług typu hotelarskiego. jest to obiekt samodzielny lub zajmuje częśćinnego obiektu. kat. w zaLeżnościod wyposażenia i zakresu świadczonych usług wy żnia się trzy kategorie schronisk młodzieżowych: najwyzsza. schronisko młodzieżowe .na obszarze zabudowanym dom wycieczkowy . na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej' podstawowe vządzenia sanitarne i testrzeżone. ośrodekjest wyposażony zgodnie Zpotrzebafii kr tkotrwałego wypoczynku i rekreacji. schronisko ma przynajmniej jedną plapojęcie . zazwyczaj pomieszczenia szkoły.obiekt znaczony i przystosowany do świadczenia wyłącznie lub gł wnie usług związanych z koloniami.schronisko'' nie obejmuje schronisk młodzieżowych. nie i ogrodzone prowizory cznie. sttzeżony. a także przyrządzanie posiłk w oraz parkowanie samochod w.

inny obiekt wykorzystywany w turystyce Wszystkie obiekty noclegowe odgrywają społecznie i gospodarczo pożytecznąrolę. hkład hotelarski. Usługa hotelarska składa się z wielu usług szczeg łowych. i Zarządzanle"' TNoiK' Krak '"Ekonomika w 3r4 315 . zakład uzdrowiskowy . kt ry wykorzystuje przy udzielaniu świadczer zdrowotnych naturalne zasoby lecznicze uzdrowiska i świadczy .niezmienną we wszystkich zakJadach. Kryterium zakresu świadczenia pozwa|a wyodrębnić trzy grupy rządkuje rynek usług hotelarskich obiekt w hotelarskich. W świetle ustawy o usługach turystycznych usfugi hotelarskie mo_ eą być świadczonew obiektach spełniających określonewymagania. Zakes usług hotelarskich jest znacznie zr żnicowany. nych zakładach hotelarskich. wyposażenia. Ich świadczeniestanowi pierwotną funkcję obiekt w hotelarskich. Sierpiriski. Ustawa ta jest zgodna z rozwiązartiami przyjętymi w wytycznych dotyczących hotelarstwa kraj w Unii Europejskiej. Według J. a także obiekty. kt rych liczba i poziom mogą się r żnić w poszczeg l- 1974. wykorzystywane na noclegi dla turyst w. Usługi te polegają na odpłat20 W każdej ztych grup można z kolei wydzielić świadczenia bardziej szczeg łowe. można tu wskazać na stały wzrost luksusowej turystyki międzynarodowej. a także zalece(l.in. R znorodnośćta wiąze się ze zr żnicowaniem popytu turystycznego oraz z odmiennością funkcji spełnianych przez r żne obiekty. pensjonaty. W ten spos b tworzy się korzystne warunki. pr lnie można powiedzieć. kempingi.obiekt. ze usługa ta stanowi organiczną jedność.. Usługi noclegowe na|eżą do grupy podstawowych usług turystycznych i są usługami hotelarskimi sensu stricto. aby zwiększyć liczbę obywateli kraj w unijnych przyjeżdżających do Polski. burmistrz lub prezydent miejscowości. dla kemping w cztery kategorie oznaczone r wnieŻ gwiazdkami. s. jednak nie oznacza. Ze ustawa o usługach turystycznych ponie tylko przywrucakategoryzację -r wniez hotelarzom wysokie wymagania niezbędne do ochrony praw gościhotelowych. usfugi noclegowe. domy studenckie. gastronomiczne.zakład opieki zdrowotnej położony na terenie uzdrowiska. J. Warto dodać. moteli i pensjonat w ustalono w ustawie pięć kategorii oznaczonych gwiazdkami. natomiast ewidencję p l biwakowych prowadzi w jt.s s s huatera ąqroturyStyczna .. przy wykorzystaniu specjalnie do tego celu przystosowanych wządze(l". że dla hoteli.40. Przytoczone sformułowanie odzwierciedla istotę pojęcia usługi hotelarskiej. Ich rola w og lnym układzie potencjału usług noclegowych stale wzrasta' na co mają wpływ tendencje w rozwoju ruchu turystycznego. Przykładowo. motele. doty czące wielkości.pokoje mieszkaniowe i budynki gospodarcze (po adaptacji) należące do rolnik w. domy wycieczkowe. Rozw j masowego ruchu turystycznego i zwiększająca się r znorodnośćcel w podr ży wywołują potrzebę zmiany zakresu usług hotelarskich. Sierpir skiego2o . Są to m. lecz stawia usług: og ożarowych itp. kt ry w czasie niepełnego wykorzystania zgodnie z jego przeznaczeniem pełni funkcję obiektu noclegowego dla turyst w. kt re nie spełniaj ą wymo g w kategory zacyj nych d|a po szcze g lnych r o dzaj w obiekt w. Nadawazeciw p : I r noclegowe. rodzaju i kategorii. sanitarnych. schroniska młodzieżowe. W ustawie wymienia się osiem rodzaj w obiekt w hotelarskich:hotele. nie kategorii oraz prowadzenie ewidencji poszczeg lnych rodzaj w obiekt w hotelarskich na|eŻy do kompetencji wojewody. natomiast dla dom w wycieczkowych i schronisk młodzieżowych trzy kategorie oznaczone cyframi rzymskimi. internaty. kt re można dzielrić według r żnych kryteri w. hotele robotnicze itp. schroniska i pola biwakowe. kwalifikacji personelu oraz zakresu świadczonych usług.usługa hotelarska stanowi zesp ł działail os b zatrudnionych w zakładzie hotelarskim. dodatkowe. Należy zwr cić szczeg lną uwagę na hotele. turystyki weekendowej i podr ży służbowych.

usługi dysĘbucyjne. odświeżanie ubrari. prowadzenie czytelni. a do kt rych był przyzwyczajony w domu (telewizor. bezpiecze(tstwa i higieny osobistej. w uzdrowiskach świadczenie usług leczniczych. bar w. stoł wek itp. Ponadto w r żnych rodzajach obiekt w do usług podstawowych mozna także za|iczyć inne świadczenia. świadczenie usług polegających na umozliwieniu wypełniania w podr ży obowiązk w zawodowych czy służbowych. zamawianie pokoi w innych hotelach. usługi wypoczynkowe. zapewnienie noclegu. r r : r usługi kulturalno-oświatowe. usługi zaspokajające potrzeby powstające w nowym' tymczasowym miejscu pobytu. świetlicy.jak np. -estetyczne. maszynka do golenia.: kowania pojazd w samochodowych oraz serwis samochodowy. kawiarni. usługi hotelarskie mozna podzielić według kryterium obiektu oddziaływania na: r wnież 3r6 3r7 . oraz z obsługą gości w pokojach w zakresie podawania posiłk w. klubu. budzenie itp. naprawa sprzętu turystycznego czy obsługa samochod w. r : podstawowe. usługi informacyjne. dodatkowe. Iecznicze. czyszczenie odzieży i obuwia. od zakresu usług gastronomicznych i dodatkowych oraz od poziohotelarskiego. dla kt rych powstał dany rodzaj obiektu. wsp lny_ mi dla wszystkich obiekt w hotelarskich. np. prowadzenie czytelni. higieniczno- umożliwienie turystom przygotowywania posiłw we własnym zakresie. w domach wycieczkowych dokonywanie drobnych napraw Usługami powstającymi w nowym miejscu tymczasowego pobytu związane z tym miejscem lub celem podr ży' są świadczenia ściśle Można do nich za|iczyć: x r r r : usługi informacyjne' rezerwowanie miejsc i zakup bilet w nar żne środkitransportu. radio. Uzupełnieniem dw ch wspomnianych grup usług hotelarskich są żnego rodzaju usługi dodatkowe.).. Usługami na|eżącymi do tej grupy. Łatwo zauważyć. Usługi gastronomiczne są zvłiązane z ptowadzeniem przez niekt re obiekty restauracji. wypoŻyczanie przedmiot w. iz te same usługi w r żnych obiektach mogą by ć b ądźusługami podstawowy m| bądź dodatkowymi. maszyna do pisa- mu świadczenia wszystkich usług hotelarskich za|eży kategoria zakładu Zgodnie z kryterium stosunku usług hotelarskich do podstawo_ wej funkcji danego obiektu mozna wyr żnić usługi: I ! nia itp.r nym udzielaniu gościom nocleg w oraz zagwaIantowaniu im bezpieczeristwa i higieny. a także k w schroniskach Sprzętu Sportowego i turystycznego. jak np. stworzenie warunk w do odbywania konferencji w motelu usługą podstawową będzie zapewnienie mozliwościpar- i zlazd w. sprzedaż gazet. Grupę usług podstawowych stanowią świadczenia. czyszczenie obuwia. gastronomiczne i handlowe. kt rych gośćnie m gł lub z jakichś względ w nie przywi z| ze sobą. pranie bielizny. Kryterium charakteru zaspokajanych potrzeb pozwala podzielić usługi hotelarskie na dwie grupy: - Podobnie jak wszystkie usfugi. usługi renowacyjne.: I I dze . są usługi noclegowe i usługi gastronomiczne. Będą to np. tj. w pensjonatach zapewnienie całodziennego wyzywienia. Według kryterium wyniku pracy wśrd usług hotelarskich można I I wyr6żnić: usługi noclegowe. Usługi dodatkowe w kazdym obiekcie są uwarunkowane jego rodzajem. usługi fryzj erskie. wypoczynkowe. pamiątek oraz wypożyczanie r żnych vrzą- l r usługi zaspokajające codzienne potrzeby gości. W pierwszej grupie znajdĄą się wszystkie usługi mające na celu stworzenie gościom warunk w zbliżonych do warunk w domowych. przechowyw anie bagaŻy.

pranie bielizny osobistej. usługi noclegowe i gastronomiczne. dla hoteli . r r usługi informacyjne.iiffi riiiiii: i.. parasoli. dostarczanie drobnych przedmiot w codziennego użytku. Uwypuklając znaczenie hoteli i moteli w strukturze obiekt w noclegowych dla rozwoju turystyki. usługi charakteryzowała stagnacjabądź regres.57o.6 i.6vo. usługi handlowe. W bazie nie rejestrowanej (chodzi tu o mieszkania czy domy letni- Wrzeczywistości liczby udzielonych nocleg w są znacznie więk- skowe krewnych W ramach usług nieodpłatnych hotel świadczy: r s s s i. s. przybory do szycia. 78. Konkurencja na światowym rynku usług hotelarskich doprowadziła do zmian form działalnościhoteli. czyli hoteli. korzystanie ze westycjom w grupie hoteli. Jeśli1980 r.:air. Jak widać. Przedstawiona charakterystyka usług hotelarskich daje podstawę do zaprezentowania ilościowego rozwoju tych usług w kraju. dyktafony. jak szczotki do ubra i do but w. 2000 r. na strzeżonym parkingu. indeks dla og lnej |iczby rniejsc noclegowych całorocznych w 2000 r. dostarczanie posiłk w do pokoi. prasowanie. Szczupłość źr deł statystycznych pozwala jedynie na ukazanie og lnego obrazu zjawiska w makroskali.4. Pogląd na omawiane zagadnienie wzbogacają dane ujęte w tablicy 5. Dzięki nowym in318 wyjazd w kr tkookresowych. parkowanie wsp lnej łazienki itp. 2.Ż73. indeks dla poszczeg lnych lat wynosił: 1985 r. MIEJSCA NOCLEGOWE W POLSCE W LATACH 1980. Wśrd odpłatnych usług dodatkowych wymienia się: wypoŻyczenie maszynki do golenia..* . pledy. Dotyczy to gł wnie hotelarstwa tradycyjnego. za l00.4 mln.3. że w okresie 1990-2000 nastąpiły og lnie korzystne zmiany w strukturze polskiego hotelarstwa.r r r . przenoszenie oraz prze- Tablica 5. Wyjątek od tej zasady stanowi nieodpłatne świadczenieustug noclegowych dzieciom do lat7 . to 100. 49.!. Konsekwencją omawianych zjawisk jest powstawanie sieci lub sysre_ i 67vo podczas Polak w podr żujących po kraju w celach i znajomych) z nocleg w korzystało w 2000 r' 44vo urlopowo-wakacyjnych 319 . warto podkreślićduże zaległości Polski w budownictwie tych obiekt w. oczywiściechodzi tu o usługi świadczone oficjalnie. sze. a w 2000 r. jeże|i nie korzystaj ąz oddzielnego miejsca noclegowego. a więc Ęestrowane. a dla pensjonat w aż 34Ż.3).0 68.łrygii Miejsca noclegowe (w tys. Trzeba zauważyć. nocW roku 1980 w obiektach noclegowych udzielono 100.i:r.I66. 1990 I 2000 chowywanie bagaży. 49.0 mln.3 49.5vo. w 1985 r. usługi w zakresie kultury i oświaty. pranie i czyszczenie obsługę rzeczy już usługi naprawcze' prowadzenie odzieŻy. papier listowy itp.) w tym całoroczne (w vo) 907. dla moteli . wynajmowanie pojazd w.4 mln.:r. 34' ł do pisania itp. Pełna klasyfikacja usług i ustalenie ich zakresu mają istotne znaczenie dla określenia kategorii poszczeg lnych obiekt w hotelarskich. jest też Kryterium to dotyczy usług dodatkowych. 743. przybor w do pracy. sprzętu sportowego i turystycznego. 49..n1r.:illi!rl. co ilustrują informacje podane przez GUS (ta- blica 5. obsługę osoby usługi obsługę osobowości w dziedzinie potrzeb wyższego rzędu oraz rekreacyjne..0 mln.Ż mln. ga- r $t rażowanie.0 mln. wynosił l33'5vo.:. 1990 r. maszyny ł Ż r dł o: Turystyka w t998 r.0 33. rozrywkowe ii.wspomniane parking w. Nie ulega wątpliwości' ze na niekorzystnym obrazie statystyki udzielonych nocleg w zawużyła słaba kondycja ekonomiczna określonychgrup ludnościPolski.3 33. suszarki do włos w. takich jak magnetofony. kt rych wyrazem jest specjalizacja i koncentracja we wsp łczesnym hotelarstwie światowym.4 mln leg w.0 Kryterium podziału usług' w tym r wniez turystycznych.ił:i.l:il!i. ponieważ odpłatność. 78. świadczenie wszystkich usług podstawowych jest odpłatne. moteli i pensjonat w zanotowano spory przyrost miejsc.. Przemiany ilościowo-jakościoweruchu turystycznego krajowego oraz międzynarodowego sprawiły.'!::ii. w 1990 r.. Przyjmując 1990 r. że zakres usług hotelarskich staje się coraz szerszy i urozmaicony. 49. jw. usługi fryzjersko-kosmetyczne.:r. koce.

9 11 r) 2) 3) 4) 5) ) '7) 8) Holiday Inn Days Inn of America.. obsługa ruchu turystycznego wypoczynkowego' Ze szczeg lnym uatrakcyj nieniem PobYtu.7 t6t 705 149 286 149 200 128 332 -0. rljiiit$.:..t 7.Rynek Turystyczny'' 2002.0 8.::.'.2 '7.5 44.t 4.$. obsługa ruchu handlowego. RANK|NG NAJWlĘKszYcH 2't. standardu.Zestaw obiekt w hotelowych zarządzanych lub nadzorowanych przez centralę.5 15.Pozna l914' 3Ż0 Novotel 55 84 329 52 488 Źr dło:.Ż 4. jw'. kt ra wypracowała indywidualne cechy charakteZakresu świadczonych rystyczne w odniesieniu do funkcji.6 1.0 4. IJwazisię bowiem.i. Inc.' :1ł'8s* j]:]:::.6 3. 228 200 766 520 640 226 197 538 85 243 83 323 81 277 -2.3 -2..1 r4) 15) 16) Quality Inns Courtyard Męrcure 17) Hilton Wyndham Hotels Group Ibis FRA GB 73 900 68 810 65 572 561'. Błądka przez System hotelowy należy rozrrmieć . Systemy hotelowe.5.3 14.2 3.3 Ż'4 1.0 0.6 6. Błądek.9 Zespoły og lnodostępnych domk w tury_ stycznych Schroniska młodzieżowe l 5.2 obsługa ruchu turystycznego pobytowego.5 slEcl HoTELl NA śWlEclE W 20ol R. obsługa turystyki wodnej. Comfort Inns & Comfort Suites GB 1 541 1 909 Źr dł o: obliczenia własne na podstawie: Turystyka polska 2001.0 14. nr 5' 321 ...6 6. obsługa turystyki krajoznawczej.7 z.]l.::']ł].0 1.: Maniott Resorts & Suites Sheraton Hotels sorts tems 1 940 & 393 386 Re- Ramada Franchise SysSuper 8 Motels Hampton Inn Radisson SAS Express by Holiday Inn 984 1 964 1 073 t t2 999 118 850 l : r : r r r r obsługa kongres w w.5 6.1 Hotele Pensjonaty 14.5 m w hotelowycż.8 10. W celu sprostania gigantyćżn"j-m't*"n cii ćri-tosztom niezbędnego rozwoju musi się dokonywać stały rucłr w dziedzinie fuzji i wykup w poszczeg lnych sieci hoteli.i 16. Jako ciekawostkę można tu przytoczyć ranking największych sieci hoteli na świeciew Ż0OI r. 2. np. ze w grupie największych sieci hoteli następĘ ciągłe zmiany ilosciowo-jakościowe. teren ich działalnościoraz wpbw na kształtowanlc się wsp łczesnego hotelarstwa. nie mają szans na wsp łczesnym rynku.1 i!:::|. usług. |JDzlAŁ GŁowNYcH oBlEKToW NocLEGowYcH PPZEZ TE OBIEKTY i'.4 Ż'0 2. zewnętrznych-Ż| .7 Domy wycieczkowe ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe ŻakJady uzdrowiskowe 36.4 obserwacja międzynarodowego rynku usług hotelarskich wskazuje.w oGoLNEi LICZBIE NOCLEGOW UDZIELONYCH w PoLSCE W LATACH 1985. Według Z. i zjazd e) 10) tt 231 420 99 912 l1) 12) 13) Motel 6 Hilton Hotels Hyatt Hotels I 162 814 FRA USA USA USA USA 8 93 136 438 0.4.Biuletyn Instytutu Turystyk'l" . obsługa ruchu turystycznego ZmotoryZowanego' obsługa turystyki rozrywkowej.78 l8) le) USA FRA FRA -17.2 20.liczące od 50 do 100 hoteli. 19rO i 2OO1 (W %) Tablica 5. iż sieci zbyt małe. 3. (tabfica 5. I 2.8 -8.. organ izacji i innych cech Podstawą określonegosystemu hotelowego jest więc rodzaj jego specjalizacji.5)' Tablica 5..3 r5.7 3. s' 24' USA USA USA USA USA USA USA USA GB 289 836 1.

jest konfrontacja bazy krajowej z rozwiązaniami świecie. według typowych zaloże projektowych i wyposażonych w stanlrrdowe urządzetia. .orbis'' z innymi systemami światowymi. jakie Polska irya w wyniku tej wsp łpracy' Zwiększenie liczby przyjazd w tury- 3Ż3 . jw. wiednie kom rki system w na bieząco kontrolują standard i usług świadczonych w koncesjonowanych obiektach.. pozwala na osiągnięcie wysokiego standardu ług. Związek polskiego hotelarstwa z Systemami światowymi do aktywizacji zagranicznej turystyki przyjazdowej r wnież w zapewnienia gościomwarunk w pobytowych zbliżonych do ielt zvłyczaje(t i wymagari oraz wskutek włączenia się do sieci rezerwacji miejsc. europejskich łari:tr w hotelowych i dostosowywania oferty usługowej. Chodzi tu zar wno o rczvłiązania decydujące o poziomie świadczonych usług. Jeślichodzi o obecną sytuację hotelarstwa zachodnioeuropejskiego. Hilton Hotels pozycja Ż0. opartej na wzorach światowych.in. 32Ż l kraju. Mercure zycja II. że systemy hotelowe są na og ł zainteresowane reklamowaniem swoich hoteli w Polsce.Międzynarodowe Aktualności Turystyczne''. na|eży zaznaczyć. pozycja 13. Budowa obiekt w hotelowych zaśprzez wyspecjalizowane r'my. wynikającą z nej wsp łpracy. Towarz y szyła mu postępująca wazja wielkich korporacji hotelowych na obszarze Europy. W konsekwencji. Związek hotelarstwa polskiego ze światowymi systemami wymi ma duŻe znaczenie dla krajowej gospodarki turystyczncj. hotele światowych system w w zobowiązane reklamować hotele swoich system w znajdujące nych krajach.dt bardziej 'znicowanych wymagar{ klienta.Pewne jest. i odwrotnie. gdyż kośćich prowizji zależy od frekwencji gości. Warto dodać. jaką hotelarstwo polskie czerpie z tytułu tych k w. iż zjawisko koncentracji będzie się pogłębiać' usług zaśposzerzać. a na pozycji I00 znalazł się orbis. port jako kolejna faza powstawania ponadeuropejskiej sieci hotelowej "lgunowym kształcie. znajdują się w cieniu ich aku handlowego i są zmuszone do działania w znacznie mniej koystnych warunkach rynkowych. podobnym zaskoczeniem z'. (>w zagranicznych wpływa oczywiście na poprawę bilansu płatnicze- Należy r wnież podkreślićkorzyściekonomiczne. kt re zna|azły się poza szą dziesiątką rankingu. 22'.ł Istotną korzyściądla polskiego hotelarstwa. wową korzyścią. W interesie polskiego hotelarstwa jest ścisławsp łpraca .'iany zaobserwowane w psychice i zachowaniu klienteli hoteloj kt ra coraz batdziej się skłania ku międzynarodowemu modelowi ' bsługi. ze ekspansja lewnątrz natzuca koniecznośćtworzenia własnych. odstępstwo od tych wymagul spowodować wypowiedzenie umowy przez władze systemu. Dla analityk w rynku ekspansja zestrzenna sieci hoteli jest zaskoczeniem. przykład Lufthansy i SAS-a. Eksperci s&zą. że umowy ze światowymi systemami hotcr mają charakter czasowy i nie naruszają prawa własnościPolskl. jak i o rozwi kresu ekonomiki inwestycji oraz eksploatacji obiekt w. w latach 90. Przejawem tego rodzaju korzy:i może być r wnież adaptowanie w całej krajowej bazie hotelowej 'ogramu usług towarzyszących i urządze infrastruktury w ośrodkach światowych system w hotelowych w Polsce muszą się pod wać wymaganiom tych system w. przytłoczonerozmaem reklamy renomowanych organizacji. małe hotele były poddŃane ol'zymiemu naciskowi ekonomicznemu. ' zdaniem ekspert w22. jest reklama i akwizycja o zasięgu światowttll' nie z umową Systemy hotelowe są zobowiązane reklamować za polskie hotele. a mają swoje obiekty w Polsce: Motel 6 pozycia 16.Warto wspomnieć o sieciach hoteli. małe hotele. Koncesjonowane ych do wymagar międzynarodowych. obserwuje się tendencje do fuzji niczych i sieci hoteli oraz przedsiębiorstw samochodowych' twierdza m.

natomiast strategię marketingową całego hotelarstwa prowadzi Niemiecki Związek Hoteli i Restauracji.. Uznanie turystyki biznesowej za produkt markowy w polskiej turystyce stanowi ważną przesłankę og lną przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze usług hotelarskich. w czym uczestniczą wła_ dze publiczne. hoteli' W dziedzinie tej władze centralne pozostawiają określony margines manewru władzom regionalnym. Pod względem standardu świadczonych usług hotelarskich istnieje jeszcze znaczne zr żnicowanie między poszczeg lnymi krajami. wywoływanego licznymi czynnikami społeczno-gospodarczymi i politycznymi. pozwa|ającego na swobodny przepływ ludzi. kt re wywierają istotny wpływ na rynek hotelarski.Dla większości kraj w europejskich hotelarstwo jest ważnym sek_ torem gospodarki i cechują je pewne wsp lne prawidłowości:znaczne koszty stałe. Hotelarstwo w tym kraju. Cechą charakterystyczną omawianego hotelarstwa jest r wniez to. Wsp łzależność rozwoju turystyki i hotelarstwa staje się coraz większa' co przynosi korzyści turystom jedna stanowi własność paristwa. Cechą charakterysty czną hiszpaitskiego hotelarstwa jest stosunkowo wysoka sezonowość. świadomych skutk w tej konfrontacji na rynku turystycznym. oczywiście poza duzymi sieciami hoteli. Wielka Brytania dysponuje potencjałem usług hotelarskich rzędu 900 tys. ł żek. ściowo udziałem poszczeg lnych land w. kt re udzielają temu sektorowi wsparcia finansowego.in. iż rozvł j hotelarstwa we wszystkich jego odmianach warunkuje aktywnośćwsp łczesnego społecze stwa. gigantycznego rynku zachodnioeuropejskiego. Należy stwierdzić. W strukturze rodzajowej znaczące miejsca zajmują pokoje gościnne i kempingi. Cechą charakterystyczną hotelarstwa włoskiego jest przeprow adza' na od lat restrukturyzacja. W tym względzie wyjątkowy wysiłek jest podejmowany w zakresie szkolenia kadr hotelarskich. Costa Brava). pobudza popyt na coraz bardziej r żnorodne usługi hotelarskie. narzaca konieczność przygotowania warunk w do konfrontacji wszystkich system w hotelowych. że tendencji Stowarzyszeniowej. Jednocześnie wsp łczesne hotelarstwo zachodnioeuropej skie jest poddane ożywionej konkurencji. W znacznie zadłużonym sektorze hotelarskim zmiany przejawiają się gł wnie w doskonaleniu strategii handlowej. 3Ż4 3Ż5 . Promocja wy znacza- hotelarstwa jest czę- og lnie mozna powiedzieć. od L974 r. zamknięto 3 tys. Modernizację i rozw j hotelarstwa obserwuje się r wnież w Portugalii. w wyniku kt Ę np. że r żnorodny zachodnioeuropejski sektor hotelarski jest konfrontowany z jednakowymi czynnikami koniunkturalnymi' Gł wny wysiłek kieruje się na unowocześnianie metod pracy. Z sieci hoteli i gospodarce narodowej. Jednocześnie rozut j ruchu turystycznego. iwsiach. Na tle poczynionych uwag o rynku hotelarskim w świeciei w PolSce warto om wić Za ptasąbranzową (. Sieć hotelarstwa hiszparskiego tworzą gł wnie przedsiębiorstwa i zakłady rodzinne stosunkowo wolno modernizowane. aby dor wnać do poziomu europejskiego pod względem promocji usług hotelarskich i poziomu obsługi. Wyraza Się to m. Dla Hiszpanii hotelarstwo jest wyjątkowo ważne. towarzyszy nowe podejściedo sprzedazy usług hotelarskich. ale ceny podlegają kontroli na szczeblu krajowym. jest wzmacniane siecią pokoi gościnnych tworzonych w miasteczkach jąliczby:20 tys. Stworzenie w 1993 r.gł wnie w regionach o wybitnych funkcjach turystycznych (np. we wprowadzaniu informatyki do zanądzania przedsiębiorstwem hotelowym oraz system w rezerwacyjnych. ponieważ turysty_ ka jest źr dłem 107o dochodu narodowego i daje zatrudnienie około 200 tys. rysującej się w grupie małych i średnich przedsiębiorstw. ł Żek. Duży nacisk kładzie się tu na wzrost kwalifikacji zatrudnionych pracownik w. Potencj ał usługowy hotelarstwa zachodnioniemieckiego ł zek. sieć rozbita na liczne przedsiębiorstwa oraz zakJady o zr żnicowanych wielkościach i funkcjach. liczące ponad 130 tys. os b. obserwuje się znaczne wyzmierzające do łączenia się w ugrupowania na szczeblu siłki właścicieli regionalnym w celu zapewnienia promocji i organizowania wsp lnych system w rezerwacyjnych. hoteli i 800 tys. gdyż 507o jednostek hotelarskich ma z reguły mniej niż 10 pokoi. kt ry jest bardzo rozdrobniony. Pod względem rozmiar w przoduje hotelarstwo francuskie. Lepiej sprzedaje się ofertę regionu turystycznego lub pakiet usług Zaprogramowune przez kilku oferent w niż zwykły pok j hotelowy.Rynek Turystyczny") problemy dalszego rozwoju hotelarstwa w Polsce w najbliższym czasie.

.:liiltl::!ffi:li. pokoi. wszystko wskazuje na to. HoTELAR5TWo śWATowE NA PoczĄTKU LAT 90.'! w latach następnych. za:. Konkurencja sieci zagranicznych zmusza orbis.. r92 1 470 857 898 56'.5 tys. Afryka Karaiby Ameryka Środkowa 10 769 . 9).. że stolica nadal utrzyma tę pozycję ze względ w popytowo-prestiżowych.4 5. hotele trzygwiazdkowe 347o sieci. zwłaszcza pod względem dostępności atrakcyjnych działek budowlanych i warun- lt 4 918 824 333 199 Ż 6'79 002 11 194 418 k zać w wsp łpracy z samorządem lokalnym. Jeżeli chodzi o lokalizację hoteli pięcio.. Liczącym się uczestnikiem rynku hotelarskiego w kraju jest też firma sp łdzielcza Gromada. Korzystne zmiany na krajowym rynku hotelarskim należy też wiąz działaLnościąi programem rozwoju sieci hoteli orbis. sytuację na rynku usług hotelowych pod względem popytu. ::::.lllliil&_iłffi*i. a jedno.. Średni czas spędzony w hotelach ocenia się na 5 dni. a takŻe przy gł wnych szlakach komunikacyjnych.6.i czterogwiazdkowych. 4 hotele czterogułiazdkowe. Że w 1998 r..in' takie jak Hilton. jakości i struktury rodzajowej hotelarstwa oraz planowany rozw j turystyki. ze polskie hotelarstwo ma dobre perspektywy rozwoju.725 390 l Ż59 0l9 5 290 Ż'1'. gdzie noĘe się niezaspokojony popyt na usługi hoteli średniejklasy międzynarodowej. dostępnośćkapitału i politykę kredytową oraz politykę podatkową. Inwestorzy mają r wnież duże Szanse na korzystne inwestycje w stolicach wojew dztw. Sheraton) dowo- . wiąc o atrakcyjności polskiego rynku turystycznego dla inwestycji hotelowych finansowanych przez kapitał zagraniczny' warto M Południowa t4 576 10 l 0o5 97Ż Azja P łnocno-Wschodnia zwr cić uwagę na następujące przesłanki leŻące u podstaw decyzji inoczekiwany rozw j gospodarczy w Polsce. dysponująca kilkunastoma obiektami.i:. Nalezy się spodziewać.Hotels'' 1995. pozycja sieci hoteli orbis umocni się na rynku i nadal będzie dominująca. ':'' . że program orbisu zostanie w pełni zrealizowany.:ii:]'sry*łił.MAT'' 1995. Novotel. iż ten korzystny trend utrzyma się też odwiedzający Polskę turyścizagraniczni najczęściej(387o) miesz- Tablica 5. Monachium . :::i: tl:':. hotele dwugwiazdko 28?o ihotele jednogwiazdkowe 35Vo.3:l 343 747 155 253 657 960 300 097 83 862 6'. Kempir ski Ameryka Ameryka P rl0 łnocna 4t 221 232 180 2 268 256 I r20 339 I r20 339 66 943 3 738 977 487 787 '719 480 i Movenpick. Wedfug WTo Warszawa dysponuje 3.l 614 dzą atrakcyjności prowadzonych inwestycji. Holiday Inn. Marriott.8 tys. Wieder 4 tys.!ołcK . ]l. Jak widać. W literaturze informuje się o projektach inwestycyjnych w Polsce nowych sieci międzynarodowych. . to dominuje Warszawa. ZakJadając. 1l. No. Warto zauvłuŻyć. siłą rzeczy.kają w hotelach i motelach. s.7 tys. 105-106 (cyt. do modernizacji obiekt w znacznie zużytych technicznie i ekonomicznie oraz do budowy nowych.7 westycyjnych: Azja Południowo-Wschodnia 13 r r r r 2t1 453 657 159 417 Żl2 346 730 585 4'I2 09Ż 539 286 455 432 Azja Południowa Australia i Pacyfik Bliski Wsch d Europa Świat 3 663 Ż23 519 l0 082 4 735 2Ż9 3l9 162 1'78 326 181 9 530 248 21 540 267 r7r 123 30 683 politykę lokalizacyjną wladz samorządowych. i Praga 3. we. Wymienia się m.:. Zgodnośćtę odzwierciedlają wskźniki wykorzystania potencjału usługowego.i dwugwiazdkowe do 407o wykorzystania potencjału usługowego. struktura hoteli (900 obiekt w) według kategorii była następująca: l hotel pięciogwiazdkowy.2 tys. 3Ż7 . No... ostatnie 326 lata wskazuże najlepsze wskaźniki (około 607o) osiągają hotele czterogwiazdko1ą. podczas gdy Berlin tys. zlokalizowanych na obrzeżach miast. Le Maridien. obecne i aktywne na polskim rynku od ponad dziesięciu lat międzynarodowe Systemy hotelowe (Inter Continental. Radisson SAS. Źr dło:... Należy przyjąć. Accor. Budapeszt 4.t:l :lira:i:i :. o sukcesach polskiego hotelarstwa będzie decydować stopier zgodności jego struktury z popytem na usługi hotelowe pod względem kategorii i rozmieszczenia na obszarze kłaju. Hyatt.1. Hotele trzygwiazdkowe wykazywaŁy 55vo.

4. konkursy.1. cenach itp. Instytucje te udzielają r wniez praktycz- na krajowych rynkach turystycznych.l Na zako czenie warto przytoczyć zestawienie Światowej Rady Turystyki i Podr zy. W praktyce spotyka się punkty: r : n wzorcowe centra informacji turystycznej. ulotki. jak nalezy organizować wyprawę' aby osiągnąć pełne zadowolenie z pobytu. sieć tych jednostek dysponuje też informacjami o wycieczkach miej scowych. plakaty. moze być opr cz reklamy informacja turystyczna. Działania w tym zakresie polegają na organizowaniu biur i punkt w informacyjnych. WPROWADZENIE rodowym. Jednym ze środkw pozaekonomicznych ograniczających zjawisko żywiołowości rozwoju ruchu turystycznego. radia. ponoszące koszty utrzymania tych punkt w. ośrodki te inicjują r wnież i wydają r żnego rodzaju ma- nych rad. dobrą znajomościąproblematyki przez |udzi wykonujących te zadania. w sensie unowocześnienia zbierania i ptzekazywania Żądanych informacji. Wywołuje to niekorzystne skutki. w oraz miejscowości tury- zwiększenie zainteresowania turyst w zagranicznych Polską. 3Ż8 3Ż9 . usługach przewodnicki ch oraz miejscach szczeg lnie interesujących. telewizji oraz filmu rozpowszechniają informacje o zaletach i wadach poszczeg lnych miejscowości turystycznych. pełnym zakresem usług. prospekty. co zależy od kategorii punktu. pokazy oraz stoiska o tematyce turystycznej. jak Usfugi informacyjne odgrywają ważnąrolę zar wno na międzyna- i Usfugi te są świadczone przez instytucje pośredniczące w organizowaniu podr Ży oraz dostarczająspoŁecze stwu dokładnej i zwięzłej informacji o wszystkich sprawach zułiązanych z podr żą do danej miejscowości. UsŁucl INFoRMACYJNE 5. r r popularyzację mało znarrych region stycznych. klimacie. jak i ekonomiczne. Na przykład za pomocą prasy. regionu czy kraju. ośrodkiinformacji turyStycznej stosują r żne środki techniczne. Podstawowym zadaniem punktu jest udzielenie bezpłatnej informacji turystycznej zaintereSowanym osobom. usługach hotelarskich oraz transportowych. rystycznej zapewnia: I : usprawnienie obsługi turyst w. System informacji turystycznej w Polsce tworząośrodki dyspozycyjno-koordynujące i wykonawcze. popularyzujące ma|o znanę wśrd społecze stwa miejscowości turystyczne. gastronomii. kategorii II i III. a jednocześnie kształĘących ten ruch w społecznie pożądanych kierunkach. ośrodki dyspozycyjno-koordynujące są wielostopniowe. (tablica 5. Są one prowadzone przez instytucje. spełniając swoje funkcje. zr żnicowaną strukturą rodzajową oraz przestrzenną i nie rozkłada się r wnomiernie w czasie. charakteryzujące po raz pierwszy rozmiary oraz zakres hotelarstwa światowego na początku lat 90. kształĘąc w taki spos b przeStrzenną strukturę ruchu turystycznego krajowego i zagranicznego wyjazdowego.4. ptzyzakŁadowe. Niezbędne są r wnież zmiany w strukturze rodzajowej i organizacyjnej tych punkt w. Zatłes informacji obejmuje cały kraj lub określony region.6). organizacje i przedsiębiorstwa oraz inne jednostki gospodarki turystycznej. zar wno społeczne. dysponujących wiadomościami o wszystkim. foldery. takie jak broszury.in. co się łączy z danym krajem: o zabytkach. organizują one wystawy lub spotkania organizator w turystyki oraz pozosĘą w kontakcie z przedstawicielami gospodarki turystycznej. mapy turystyczne. Ważną rolę w systemie informacji turystycznej mają do odegrania punkty informacji turysĘcznej. Inspirują także i organizują wystawy. 5. Ruch turystyczny w Polsce cechuje się m. prawidłowetozmieszczenie ruchu turyStycznego w stosunku do możliwości recepcyjnych poszczeg lnych region w oraz miej scowości. natomiast ośrodki wykonawcze obejmują punkty informacyjne bezpośrednio świadczące usługi turystom. ubiorze. Należyte spełnianie zada przez punkty informacji turystycznej jest uwarunkowane odpowiednio rozwiniętą siecią tych punkt w. a także uzbrojeniem technicznym poszczeg lnych punkt w. Sprawny system informacji tu- teriały informacyjne.

. foldery tematyczne. że pożądany w warunkach gospodarki rynkowej system informacji turystycznej w Polsce jeszcze nie istnieje. Ponieważ większośćturyst w przybywających do Japonii stanowią Amerykanie. JNTO rozpowszechnia broszurę informacyjn ą zawierującą listę pensjonat w . je sw W Japonii aktywizacjaprzyjazd w turyst w zagranicznych znajduj wyraz r wnież w sferze informacji' Japorska Narodowa organizacja Turystyczna (JNTO) opracowała w tym celu kilka broszur o ak_ tualizowanej treści. zwlaszcza zagr anicznej. obejmuje bank danych. Doświadczenie uczy. że zaspokojenie tej potrzeby częSto warunkuje podjęcie podr ży turystycznej lub modyfikację planowanej trasy czy nawet już kontynuowanej podr ży. w materiały promocyjne należy do obowipk w miejscowo właściwychurzęd w turystycznych i jednostek gospodarki turystycznej chcących promować swoje usługi25. s. SGPiS. czy potencjalny turySta. zar wno w kraju.Dobra informacja turystyczna wywiera wpływ na kształtowanie się wielkości oraz strŃtury rodzajowej. hoteli. Ponadto klient otrzymuje dokumenty redagowane przez przedstawicielstwa zagraniczne krajowych urzęd w turystycznych i upowszechnione w kraju będącym siedzibą tych przedstawicielstw. przygotowari do konkretnej podr ży i podczas samej podr ży. znany pod nazwą .Scan M-Turist'' mozna uzyska w sześciu językach informacje na temat interesującej turyStę trasy. czasopisma ilustrowane. 26. a niezbędnymnarzędziem pracy jest komputer. Bąk. kowej. formalności granicznych. obszerny zestaw informacji turystycznej jest też dostępny telefonicznie i bezpłatnie w Szwajcarii. regionuturystycznego. Na obszarze tego kraju turystom słuzy kilkadziesiąt central telefonicznych systemu SINTRO. W Szwecji wprowadzono komputerowy informator turystyczny.A. Umożliwiają one dostęp do serwisu obejmującego informacje o usługach hotelarskich i informacje og lne. Dla indywidualnego ruchu turystycznego preferowanego pruez turyst w z Zachodu Japor ska Narodowa organizacja Turystyczna rozwinęła System informacji w języku angielskim i zorganizowała sieć tzw. Warto podkreśIić. że potrzeba informacji turystycznej występuje w kilku momentach: na etapie uściślania plan w wyjazdowych.w kt rych można znaleźćZestaw obszernych informacji na temat usług turystycznych świadczonych w tym lrraju. warto w tym miejscu powiedzieć. . Warszawa 1990. opisy tras turystycznych itp. Bąk23 słusznie twierdzi. przestrzennej i czasowej ruchu turystycznego. centrumkongresowego. Że zaopaĘwanie biur informacji turystycznej.A. Stworzyły go Węgierski Urząd Turystyki.. rystycznej. W tej grupie dokument w informacyjnych wymienia sięza: biuletyny. Klient biura informacji turystycznej. wskaz wki doty-' I Arn7. Za pomocą komputera . restauracji i kuracji uzdrowiskowych. miejscowości turystycznej. S. Na przykład materiały informacyjne hoteli o wysokim standardzie dotyczą: Pożyteczna może też być uwaga. regionu i kraju. Wykręcając odpowiedni numer' można otrzymać wyczerpujące odpowiedzi w czterechjęzykach na pytania dotyczące np. regionalne urzędy turyStyczne i przedsiębiorstwa gospodarki tu- r : r r r sieci lub konsoĘum hoteli. 23 s.e .Tourinform''. połącze statkami dunajskimi. 102. Promocja produktu turystycznego w obrocie Tamże.że są one wyposźone w bezpłatny system informacji telefonicznej. Przykładem troski o turyst w zagranicznych i interes narodowy mogą też być Węgry. W jej walorach społeczno-gospodarczych należy upaĘwać sensu rozwoju tej grupy usług w gospodarce turyStycznej miejscowości. ośrodkw informacji turystycznej (TIC) w najważniejszych miastach Japonii.w stylu zachodnim''.Monografie 2a - z kĘami o gospodarce rynRuch Turystyczny" z. og lnie trzeba stwierdzić. od lat funkcjonuje w Budapeszcie telefoniczny system informacji turystycznej. jaki za granicą.. otrzymuje bezpłatne broszury lub foldery. Nie wdając się w ocenę kondycji usług informacyjnych w kraju.. obojętnie czy rzeczywisty. walor w turystycznych kraju. Moze więc być ważnym czynnikiem realizowania funkcji turystyki i narzędziem kształtowania polityki turystycznej par{stwa. 330 331 . Warto przytoczyć kilka przykład w charakteryzujących rozwiązania problemu informacji turystycznej Stosowane za granicą. że ich stan i skuteczność promocyjna są wynikiem braku rozwiniętych stosunk w rynkowych i strategii rozwoju turystyki. System ten.

Intrane ty działają w podobny spos b. dźwięk i tekst. W przypadku ekstranet w natomiast wykorzysĘe się te same zasady i sieci kompu_ terowe.iących znaczny obszar. Il jako kręgosłup informacyjny. że technika informacyjna umozliwiła w ostatnich paru latach ubiegłego wieku znaczne poszerzenie zakresu ofert turystycznych oraz rczbudowanie mechanizm w ich dostarczania w znacznie większym Stopniu niż w poprzednich trzech dekadach. dostarczaj ąc skutec zny ch nnzędzi umożliwiaj ących konsumen_ tom-turyStom identyfikację i zakup właściwegoproduktu. Przy wykorzystaniu sieci lokalnych oraz szerszych. że informacja to krwiobieg gospodarki turystycznej .iako multimedialna technika dysĘbucji. Synergia i mozliwośćwsp łodtlziaływania proces w. dział w oraz funkcji umożliwiaj ą przedsiębiorstwom m. KTERUNK| ROZWOJU TECHN|K! TNFORMACYJNEJ W TURYST YCE Praktycy gospodarczy powszechnie aważają. ciekawostki turyStyczne. W konsekwencji zwiększa się wydajnośćoraz Skutecznośćsieci. Znacząco promuje turystykę. D. że w ramach Internetu można korzystać ze stron WW'W (World Wide Web). Dostarcza ona też usługodawcom niepowtarzalnych rnozliwości prowadzenia marketingu interaktywnego. Rosnące wykorzystanie Internetu.Zarządzanie wewnętrzne i r specjalnie opracowane wnętrznego' związki ad hoc z partnerami z zewnątrzi zastosowanie metod zarządzania we- 332 333 . Ze następne generacje tego vządzenia będą wyznaczały kieru-' nek postępu technicznego w omawianych usługach turystycznych. stawienie. a jednocześnie stymuluje rozw j tury_ styki. 5. mnożyłysię sieci intra. intranet w i ekstranet w zrewolucjonizował ten etap ttraz spos b funkcjonowania biznesu. Informacja. kt ry l. z użyciem standardowych metod do zabezpieczenia potrzeb wewnętrznych uzytkownik w firmy. obnizenie koszt w pracy. Gospodarka turystyczna jest więc przesiąknięta techniką informacyjną. Łączenie danych i proces w oraz wsp lne korzystanie z nich umożliwia im opracowanie tanich oraz łatwych w obsłudze schemat w sprzedaży elektronicznej. w śladza literaturą przedmiotu. co odzwierciedla następujące zew turystyce warto wspomnieć. Należy podkreślić. umożliwiając wydajną komunikację i integrację na wielu poziomach. Wy_ znaczyla r wnież pewne ramy kierunk w rozwoju. Że IT w coraz większym stopniu wyznacza w skali globalnej obszar wzajemnego oddziaływaniamiędzy turystami a dostawcami d br i usług turystycznych. Zdaniem specjalist w (np. obejmu. zwiększenie wydajności i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem większej liczby informacji. Buhalisa) zastosowanie techniki inlbrmacyjnej w turystyce jest rozległe. jednostkami a otganizacjaIni oraz rniędzy partnerami zewnętrznymi a konsumentami. a zatem efektywne wykorzystanie techniki informacyjnej (information technology. Doniosły etap rozwoju IT. kształcenia gospodarki spowodowane rewolucją techniczną mają przemożny wpływ na rozw j wsp łczesnej turyStyki.i interorganizacyjne. Wolno sądzić. informacje o mozliwościach zakwaterowania. Wynika stąd. XX w. wideo. programl rozrywek i spektakli. Przed om wieniem korzyści z zastosowania techniki informacyjnej że najważniejszym elementem wsp łczesnej rewolucji technicznej są sieci. Ponieważ stawiane pytania oraz uzyskiwane odpowiedzi są rejestrowane i mogą być opracowywanerl biuro turystyczne uzyskuje jednocześnie analizę marketingową. Warto przypomnieć. prognozę pogody. jest kluczem do pełnego zaspokojenia ich żąda oraz umożliwia przedsiębiorstwom turystycznym kształtowanie ofert. natomiast ich dostawcom rozwijanie oraz dysĘbucję ofert.acz$ się na początku lat 90. a także zarządzanle nimi na skalę globalną. jako zamknięte lub zabezpieczone sieci wewnątrz poszczeg lnych organizacji. technika informacyjna ułatwia globalizację popytu orM podaży d br i usług turystycznych. z sieci wszechświatowej używanej . . dostarczana wę właściwymczasie i odpowiadająca potrzebom klient w. intranet w i ekstranet w polepsza komunikację między pracownikami.4.2.czące mijanych po drodze obiekt w. aby zwiększyć interaktywność między poszczeg lnymi organi_ zacjami a ich zaufanymi partnerami. pisemne potwierdzenie informacji. Nalezy przypomnieć. że prze-. Rozw j Internetu. W kon_ sekwencji. Po objaśnieniach werbalnych turysta otrzymuje.in. IT) jest dzisiaj podstawą jej konkurencyjności i rozkwitu. umożliwiającej natychmiastowe rozpowszechnianie dokument w zawierających obrazy. stanowi praca w sieci (the net work era).

Natomiast s zarządzania wiedzą umożliwiają organizacjom zdobycie informacji temat ich funkcji oraz gromadzenie wiedzy w zakresie sposob w wiązywania problem w i spornych kwestii. Computer Reserva. THISCO i WIZCOM). Wyko. dystrybucji 1lrodukt w. że np. Między_ ttarodowa Federacja ds. Zdaniem specjalist w. a następnie do ekspansji w turystyce globalnej. wymuszające nową falę ewolucji technicznej w turyStyce. Rozw j interfejs w typu klient-serwer zwiększy możliwości uż. Preview Travel. switchowe) dla organizacji branżl turystycznej (np. CD-ROM-y. 334 tlti. D e l l systemy Zarządzania Punktem Docelowym w Turystyce stination Management Sy stems). Podstawą omawianych zmian jest integracja sprzętu i oprogramowania komputerowego oraz inteligentttych aplikacji przez sieci i zaawansowane technicznie interfejsy dla użytkownik w.Sieci i otwarta dystrybucja: r r r r bazy danych. Buhalisa.ytkownik w ko cowych i zmniejszy liczbę wymaganych szkoler rlraz niechęć nowych użytkownik w.że stopniow o rozszerzano geografi czny i operacyjny zasięg działania Globalnych System w DysĘbucji przez integrację horyzontalną z innymi systemami lotniczymi oraz przez intcgrację pionową. że wielką rolę w zakresie odegrały lotnicze Systemy Rezerwacji Komputerowej. systemy zarządzania wiedzą. r r r r specjalne Systemy zarządzania wewnętrznego i dystrybucji. umozliwi to mobilnym uzytkownikom. polegającą na włączeniu wielu usług turystycznych. niezaleznie od ich lokalizircji. W coraz większym s intranety i ekstranety są wykorzystywane przez ptacownik w danej ganizacji oraz upoważnionych partner w przy dostępie do danych my w celu wykonania zada(t. internetowe programy pomocnicze/narzędziowe (np. t Tradycyjne technologie dystrybucji wspierające systemy zautomaf tyzowane: r r r centra telefoniczne. Powstają szybkie i niezawodne sieci. rozprowadzanie bilet w kolejowych i protllowych. kt rych celemjest udostępnianie rozbudowanych aplikacji oraz internetowych prezentacji wideo. kt rych celem jest dostarczanie zintegrowanych rozwiąza dla punkt w docelowych oraz małych i średnichprzedsiębiorstw turystyczttych wyłączonych z gł wnych system w. przekształcenie na początku lat 80.com). Dla studiujących zagadnienia dotyczące rozwoju wsp łczesnej tu_ tystyki interesujące mogą być kierunki rozwoju techniki informacyjtlcj. wynajem samochod w.). wymaganych zar wno przez turyst w. ( rInternet og dia. pewne S opracowane aplikacje zarządzania wewnętrznego ułatwiają organizacją turyStyczną i prowadzenie marketingu. nowe. rozrywka oraz inne świadczenia tury_ styczne. Systemy Rezerwacji Komputerowej (CRS tion Systems).zdolnośćdo wsp łdziałania oraz przystosowanie do potrzeb IT i turysty. Ponadto powstały Systemy Zarządzania Punktami Docelowy- . takich jak zakwaterowanie. ubiegłego wieku Komputerowych System w Zarządzania w Globalne Systemy Dystrybucji skutecznie pozwoliło im się przeobrazić w elektroniczne supermarkety t urystyczne. jak i dostawc w. Internet Travel N Priceline. kioski.niezawodność. ] I Systemy Dystrybucji Globalnej (GDS Systems). dostęp do informacji i dokonywanie zakup w usług turyStyczttych. W związku z tym warto przypomnieć. 335 rzystywano je do zarządzania potencjałem przewozowym. Zdaniem l). Światowa Organizacja Turystyki. podkreślaj ąc rosnące nie techniki informacyjnej w turystyce. a także scalenie wszystkich system w lokalnych i usługodawc w pod jedną nazwą firmową. przyznaje. - Global Distributioi aplikacje przełączające (tzw. lnie. przyrządy przenośne (PDA. Warto podkreślić. automatyzacja biura. intranety/ekstranety. WAĘ GPRS itp. Travelocity. Zaaułansowana technika szyfrowa podniesie poziom bezpiecze stwa w Internecie oraz dostarczy pewttych system w finansowych na potrzeby sprzedaży elektronicznej. Narzędzia techniczne wymagają wprowadzenia ulepnzeri zwiększających ich wydajność. Przenośne komputery i koltlćlrki wspierają struktury oraz metody sieciowe. Techniki Informacyjnej i Turystyki przedstawiła ten problem następująco.

Wsp łczesny turySta coraz mniej jest skłonny czekać lub tolerować jakiekolwi ek op źnienia. przenośnekomputery. systemy dostarczania rozrywki na po_ kładzie samolotu lub w pokoju hotelowym. że te kierunki ewolucji technicznej będą wspierać spektywy ma turystyka kulturalna. mającego coraz więk_ szą wiedzę i poszukującego wyjątkowo korzystnych czasowo. ze kluczem do sukcesu jest szybka identyfikacja potrzeb konsumenta oraz pozyskanie potencjalnych klient w Za pomocą całościowej. Automatyzacja biura i pełna integracja biur obsługi bezpośredniej turysty oraz obsługi pośredniej(zaplecza) podniosą wydajnośći skutecznośćich działania. Kluczową rolę ma odgrywać zapewnienie elastyczności przy wyborze dokonywanym przez turystę oraz w procesie świadczenia usług. ma niepowtarzalne doświadczenia. kt re stały się możliwe dzięki technice informacyjnej. D. Kierunki rozwoju. Stąd WTo słusznie utrzymuje. motywacje i pragnienia. Duze per- będzie wykorzystywany coraz bardziej na rozwijanie własnych zainte- Nalezy zauważyć. doświadczeni i wyrafinowani turyści w coraz większym stopniu poszukują informacji o bardziej egzotycznych punktach docelowych.kt re są gł wnymi generatorami turystyki. Przykładowo. czyli podaz skierowaną do segment w minirynkowych. telewizja cyfrowa oraz Internet. Wykorzystanie techniki informacyjnej w turystyce powinno zdaniem specjalist w stworzyć organizacjom turystycznym i obszarom docelowym możliwościzrewolucjonizowania sprzedaży elektronicznej oraz ułatwić odniesienie korzyścii uniknięcie negatywnych zjawisk zwiryanych z istniejącą konkurencją. wymusi przeobrażenia w gospodarce turystycznej oraz wprowadzi nowe metody działarua.że najbardziej znaczącym kierunkiem rozwoju techniki informacyjnej w turystyce w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku był rozw j interfejs w przyjaznych dla użytkownika. Wreszcie. Nowi. oraz pragną autentycznych doświadcze . Warto podkreślić. turyścipochodzący z kraj w świata. dysponują umiejętnościamilingiwistycznymi i technologicznymi resowa oraz dla potrzeb rozwoju osobistego i zawodowego.niach o specjalistycznym ukierunkowaniu. często całkowicie traci cierpliwość. a zwłaszczalnternetu. Technika informacyjna w coraz większym stopniu umożliwia dostęp do niezawodnej i dokładnej informacji oraz dokonywanie rezerwacji ptzy minimalnym nakładzie czasu' pieniędzy i wyeliminowaniu innych niedogodności spotykanych w układzie tradycyjnym. ułatwił ukształtowanie nowego turysty. Dodatkowo. Po prostu podnosi ona jakośćusług turystycznych oruz ptzyczynia się do zwiększenia satysfakcji turysty. Każdy turysta bowiem jest inny. ze stały się one dostępne dla większości pracow_ nik w w organizacjach turystycznych oraz konsument w. kt re umożliwiły niespecjalistom korzystanie z komputerubez żmudnego szkolenia na temat każdego programu lub interfejsu. że rozut j nowej techniki informacyjnej. zaplecza turystycznego oraz mozliwych działart oczekują nie tylko korzystnej ceny usług. szczeg lnie dzięki wprowadzeniu telewizji cyfrowej. a kt re zwiększają satysfakcję turysty-klienta. intranety i ekstranety (w celu połączenia wszystkich uzytkownik w i dostawc w). oszczędzają ich czas i zwiększają skuteczność. Z litentury przedmiotu wynika. W przyszłościczas wolny 336 bardziej efektywne zarządzanie informacjami oraz umożliw ią otganizacjom i konsumentom-turystom wykorzystanie zdobytych informacji. planując podr Że. to: 337 i wymagających środowiskach zagranicznych. podr zują dużo. takie jak zakup bilet w online czy obniżka prowizji. kt re mogą zaspokoić ich specyficzne potrzeby i Życzenia. Buhalis podkreśla. lecz takŻe efektywnego wykorzystania swego czasu w trakcie wszelkich kontakt w z organizacjami turystycznymi. Konsumenci-turyści . podkreślasię' że dostęp do sieci umożliwiają: kioski internetowe. ze korzystanie z techniki informacyjnej w turystyce jest napędzane ptzez wztost i złożoność popytu turyStycznego oraz silną ekspansję i wymyślność produkt w turystycznych. Warto przypomnieć' ze satysfakcja klienta zależy w dużej mierze od dokładnościi og lnej klarowności określonych informacji na temat dostępności danego miejsca. stosowanie symulacji i przetwarzania danych statystycznych polepszy jakośćinformacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji oraz umożliwi organizacjom turystycznym przyjęcie bardziej proaktywnego podejścia do problem w zaruądzania i marketingu. oraz potrafią funkcjonować w wielokulturowych w turystycznym punkcie docelowym. a takŻe finansowo ofert oraz przejawiającego chęć uczestnictwa w doświadcze_ Rozw j transakcji elektronicznych. Rozw j interfejs w oraz systemu Windows spowodował. Chcą oni kupić produkty. zindywidualizowanej i uaktualnionej informacji. Ewolucja techniczna w turystyce jest źr dłem nowych możliwości w sferze popytu i podazy na rynku turystycznym.

kt rymi są zainteresowani. że duzy odsetek konsument w ma dostęp do Internetu wydobywaniu danych. okoliczność ta zrewolucjonizuje handel internetowy i umożliwi rozw j masowego rynku cyfrowego. Że Internet wciąż się rozwlja. i specjalne promocje last minute (z ostat- I I niej chwili). Dostępne informacje statystyczne wskazują na gwałtowny wzrost liczby konsument w internetowych na świecie (ablica 5. oparte na interakcjach badawczych oraz ka to z faktu. Warto dodać. obroty ze sprzedaży produkt w turystycznych przez Intemet zajmljąw USA drugie miejsce. Wiąże się to nie tylko z wysokim standardem Życiaw tym kraju i stosunkowo niską ceną Sprzętu elektronicznego. Warunkiem zaspokojenia tego rosnącego popytu i utrzymania się na rynku turystycznym jest wykorzystanie przez gospodarkę turystyczną nowej techniki informacyjnej oraz rozszerzenie wsp łdziałaniaz rynkiem.7. indywidualne podejście do klienta w świadczeniu usług (np. coraz powszechniejsza redukcja barier językowych dzięki rozwijaniu interfejs w. Specjaliściuważają. organizaelastyczność w ustalaniu cen. Buhalisa. zr żnicowanie usługi. usługi o nowych. dodanych wartościach (np. preferencje w zakresie produktu). a nie oparte na segmentacji społeczno-demograficznej. rozwlj telewizji cyfrowej skutecznie wprowadzi Internet do większościdom w. więcej informacji i większy wyb r dla klient w. ze na rynku informacji turystycznej opr czjednostek gospodarki turystycznej pojawiaj ą się coraz częściejfirmy pośredniczące. Zdaniem D. przekonanie konsument w' ze mogą uzyskać informacje na temat produkt w i usług. i może znajdować informacje adekwatne do swoich zainteresowar tury- . i funkcji organizacji turystycznych. po produktach komputerowych. wymeldowanie gościa z hotelu odbywające się w pokoju dzięki systemowi TV). kanały rozrywkowe lub informacyjne na pokładzie samolotu lub w pokoju). lepsze rozumienie potrzeb. kt rzy często podr zują.7). działające z wykorzystaniem odbiornika telewizyjnego i łatwe w obsłudze dzięki uproszczonej klawiaturze. umożliwią szerokim rzeszom ludnościbezpośredni dostęp do pożądanych organizacji turystycznych. dzięki gromadzeniu danych z wszystkich transakcji i kontakt w o charakterze informacyjnym. kt re sięgają po korzyściz rewolucji na rynku turyStycznym. służąca lepszej obsłudze. służących wszystkim rynkom docelowym. polepszenie obsfu gi konsumenta dzięki zmniej szeniu biurokracji. ze nastąpi dalszy rozw j handlu elektronicznego na potrzeby turystyki i przewidują zmiany w jego strukturze. dostosowanie produktu do potrzeb klienta indywidualnego i stosowanie marketingu zindywidualizowanego skierowanego do konkretnego klienta.r I I I łatwe w obsłudze odpowiednie interfejsy. co potwierdza rosnącaliczba subskrybent w. dokładne i znacznie bogatsze badania marketingowe. lecz także z faktem. 339 stycznych. Na rynku amerykar{skim kreślisię'kilka kierunk w rozwoju turystyki internetowej. że w przeciwier stwie do wielu kraj w europejskich lokalne rozmowy telefoniczne w USA są bardzo tanie. integracja wydział w W literaturze przedmiotu podkreśla się. Większośćużytkownik w Internetu to wykształceni profesjonaliści. a takze wzrost Sprzedazy internetowej usług hotelarskich i rezerwacji przezInternet. co potwierdza tablica 5. a kelner zna jego upodobania kulinarne). automatyzacja nużących zada operacyjnych (np. wiążąca się ze skłonnością cji turystycznych do proponowania ogromnych opust w cenowych na wybranych kierunkach. wymagania odnośnie do diety. zgodne z osobistymi preferencjami i postawami. Interfejsy przyjazne dla użytkownika. Wypływa stąd wskaz wka dla podmiot w gospodarki turystycznej. Wyni338 ternetu. Penetracja Internetu w USA jest znacznie wyższa niz w innych krajach. by inwestować w swoją obecnośćelektroniczną i zutiększać jej zakres. oraz dzięki automatycznym tłumaczeniom. programom lojalności (np. Wykorzystują one Komputerowe Systemy Rezerwacji oraz Globalne Systemy Dystrybucji i dostarczaj ą odpowiednich interfej s w klientom zaintereSowanym rezerwacją produkt w turyStycznych za pośrednictwem InZmienia Się tez gwałtownie struktura wydatk w internetowych na świeciew sensie poszerzenia r znorodności produkt w turystycznych. na podstawie wiedzy zebranej dzięki tzw. operator telefonii wita gościapo nazwisku.

a także umozliwia polączenie sieciowe.1 Australia Norwegia Hiszpania 6. Zaawansowane techniki szyfrowania. Doświadczenie uczy.7. Powinno to umozliwić większe zaangużowanie się w planowanie własnych podr ży. og lnie mozna więc powiedzieć. Korzyści zrozwoju techniki informacyjnej w turystyce będą teżwidoczne w sferze bezpiecze stwa transakcji oraz gwaruncji jakościusług i informacji. atrakcyjności cen dla turyst w dysponujących wolnym czasem. Że z czasem zmniejszą się obawy o bezpiecze stwo transakcji internetowych.2 5. co ułatwią im nowe narzędzia oraz popruednie doś nia. zwiększają systematycznie zaufanie konsulllenta-turysty. kt rzy nie posługują się tym językiem.8 2.8 0. jeślizdołają nych i punkt w docelowych. LICZBA UZYTKOWNIKOW INTERNE|U W WYBMNYCH KMJACH/KONTYNENTACH (1998 R.0 4.3 4. że na og ł większość tlostawc w usług i d br turystycznych to drobne firmy. W związku z tym. autolnatyczne tłumaczenia czy regionalne Strony w języku lokalnym.07 Bilety lotnicze stanowiły 90vo wszystYjch sprzedanych przez In produkt w w 1996 r.Tablica 5. Warto tez nadmienić. biur podr ży i turoperatoltiw.1 Ameryka Łacirlska Szwecja Francja 2. Ułatwi to dostawcom sprzedaż zagrożonych niewy produkt w i maksymalizację zysk w. następnie ich udział w obrotach zmalal do 737o w 2002 r. oczekuje się. ChociaŻ konsumenci nadal obawiają się podania szczeg lowych danych dotyczących karty kredytowej przez Internet. zat wno z konsumenjak i z partnerami handlowymi. chyba Że wykorzystają one tlttt"zędzia oraz unowoc ześniąmetody działania. np. że więcej informacji i ostrzejsza konkurencja łają obnizenie cen oraz umozliwią dokonywanie zakup w in wych. wiedzy na temat produkt w t bezpośredni ej sprzedaży internetowej usług turysty czny ch est chęć j w skali globalnej i konkurowaniu z większymi rywalami rynkowymi.4 15. to coraz częściej pojawiają się nowe natzędzia adresowane do turyst w.0 1.5 Afryka 0. W tym okresie wzrosły też obroty bezpośrednie przy sprzedazy inj ternetowej usług turystycznych. przy oferowanej j 340 Wreszcie należy zwr cić uwagę na konsekwencje rozwoju techniki irrltlrmacyjnej dla pośrednik w podr ży. że choć w Internecie i turystyce międzynarodowej dominuje język angielski. Przede wszystkim konsument-turysta skuje coraz więcej informacji.2 1. kt re mogą llrieć duże trudnościmarketingowe w promowaniu swoich produkt w ltlwym. przedsiębiorcy pełni nowatorskich pomysł w. ()t ż rozw j Internetu daje szanse zaistnienia na rynku elektronicznym rr'lwnież tym drobnym organizacjom turystycznym oraz punktom doce_ tatni. Zdaniem specjalist w. Będą oni tez konkurencyjni. Gł wnym powodem wprowadze niŻenia prowizji płaconych pośrednikom turystycznym dzięki średnimpowiązaniom z konsumentami. Brytania 5ą 7. ze Internet zmieni też ich rolę. lc biura turystyczne są największymi maklerami usług turystycznych.) USA Japonia 164. menci będą poszukiwać zindywidualizowanych doświadczer{ i tyczności. doceniający siłę nowych medi w rlraz kreujący i wspomagający swoją obecność na rynku elektronicz1lr'zedstawić turystom niepowtarzalne ttym.4 1.2 4.l 0. Zdaniem specjalist w 341 i autentyczne produkty niszowe. będą mogli wsp łzawodniczyć na r wnych prawach nawet z większymi konkurentami. wprowadzane pioniersko przez firmy obsługujące karty kredytowe.0 62. Jakościowe przemiany w technice informacyjnej są źr dłem kich korzyścidla turyst w.9 0. Doświadczenie uczy. wynajmu samochod w i reklamy internetoJ wej. d.1 Niemcy W..0 0.l' towych usług hotelarskich. d. przylzltlśćbiur podr ży staje się dyskusyjna. Będzie to oczywista korzyśćdla przyszłego konsumenta na rynku turystycznym' Postęp techniki informacynej w turyStyce niesie duze mozliwości oraz wyzwania dla małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych rlraz punkt w docelowych. ze Internet umożliwia konsumentom tworzenie i zahtlp opracowanych we własnym zakresie program w podr ży.2 20. .7 1. Trzeba dodać. W ostatnich latach zwiększył się udział w obrotach interne.

Przykładowo. za kt jąc standaryzację usług i wysoki wolumen obrot w oraz czynniki konsolidujące. Ważną rolę w osiągnięciu sukcesu przez przedsiębiorstwa turystyczne i punkty docelowe otaz zapewnieniu konkurencyjności przy wykorzystaniu narzędzi techniki informacyjnej w bieżącym wieku będzie odgrywał intelekt26.Przegląd Gastronomiczny" 1974.. jakie daje wsp łcześnietechnika informacyjna w turyStyce. inwestowania w zasoby ludzkie. właściwewyposażenie. że poszczeg lne segmenty rynku będą wykorzystywać r żne kanały dysĘbucji przy wyborze i zakupie swoich produkt w turyStycznych. TUI. Pr ba usystematyzowania niekt rych pojęć w gastronomii. tradycyjne biura turystyczne będą musiały ponownie ocenić sytuację na rynku i zdecydować. pobierając raczej honorarium niż prowizję od dokonanej rezerwacji. zwiększa więc wydajność. biura turystyczne powinny się kierować dwiema strategiami: mogą oferować wartościproduktu zr żnicowanego. Te dwie strategie mają szanse dominować w ofertach biur turystycznych. albo. utrzymuje klient w i rozszerza rynki na skalę międzynarodową.usługę gastronomiczną stanowi zesp ł czynności: produkcyjnych.4741.od kształtowania produkt w turystycznych. nadal będą kupować produk- 343 . Naturalnie. Literaturaza|ecapośrednikom podr ży zwiększenie podstawowych kompetencji oraz skoncentrowanie się na roli doradc w podr zy. W świetle trend w stosowania techniki informacyjnej w turystyce. r wnież dodające wartośćdo doświadczeniaturystycznego podr żnego. jeżeli pośrednicy nie dodadzą wartoścido produktu turyStycznego. tworząc wysokiej jakości zindywidualizowane plany podr ży. 34Ż re klienci chętnie zapłacą. Za novum w tym sformułowaniu naleiy uznać konsumpcji na miejscu"27. nr 5. Stąd pośrednik' chcąc utrzymać się na rynku. Trendy te są od lat widoczne w turystyce biznesowej. dukt w spożywczych do konsumpcji. ty turyStyczne. w: Trends in outdoor Recreation.5. dostarczając wiedzy specjalistycznej i oszczędzając czas turyst w.przygotowując i realizując plan podr ży. będą prawdopodobnie korzyśtać ż usługodawc w internetowych. Rudecki. m. polegających na sprzedaży produkt w kulinarnych. wykorzystu- jego obsługi.. Reasumując' najnowsze nnzędzia techniki informacyjnej wymagają w turystyce ciągłych zmiart. kierując się poziomem koszt w. Buhalis lwaŻa. 27 Tburism. na kt rym segmencie powinny się skoncentrować.. jako że coruz więcej konsument w kupuje produkty turystyczne bezpośrednio u dostawc w tychŻe d br. Wyjściemz tej sytuacji jest przekształcenie się biur turystycz- powinien przeprowadzić dokładną analizę swoich mocnych i słabych stron działania w celu zbudowania oferty uwzględniającej możliwości. oraz handlowych. Natomiast podr żujący w Sprawach zawodowych lub z dużączęstotliwością. Waga usług gastronomicznych świadczonych turystom wymaganie zapewnienia warunk w konsumpcji na miejscu. U5ŁUG! GAsTRoNoMlczNE Pojęcie usfug gastronomicznych jest w literaturze przedmiotu r ż_ nie określane. Trends in Information Technology and rourism. ludzie starszej generacji oraz ci wszyscy. mających na celu uzdatnienie pro- nych z biur rezerwacji w jednostki menedzer w i doradc w podr ży. . Buhalisa. gdzie większośćpośrednik w oferuje swoje usługi doradcze. Gastronomia jest ważnym czynnikiem stymulującym rozw . szkolenie kadry i usługi będą miĄ duże znaczenie w utrzymaniu konkurencyjności na rynku na dluższą metę. Rudeckiego . Podkreśla się też konieczność użycia wysoce specjalistycznych narzędzi techniki informacyjnej w celu zwiększenia wartości produktu turystycznego i redukcji koszt w ponoszonych przez turyst w-klient w. Zdaniem H. io"'oju wizji strategicznej i pełnego zaanguŻowartia kadry zarządzającej.in. s. wzbogacając go tym Samym' będą oni stopniowo tracić udziały w rynku turystycznym. jw. korzystając z usług pośrednik w. przy zapewnieniu warunk w 2 Przy opracowaniu tego punktu obszernie korzystano z pracy D.Buhalisa. dostarczać klientowi tar szych produkt w niż ich konkurenci.j turystyki bowiem wywiera wpływ na wielkośćruchu turyStycznego ijatose W definicji tej kładzie się nacisk na kompleksowość funkcji zakład w gastronomicznych. kt rzy niezbyt częSto' podr zują. Zdaniem D. Firma ta Przykładem takiego rozwiązania jest działalność przekształca skutecznie swoje interfejsy. D. Nadto pośrednicy powinni rozvtinąć swoje interfejsy internetowe i zułiększyć w ten spos b obecnośćna rynku elektronicznym. Leisure and H. 5.

Poniewa:ż podaŻ tych usług możc być stosunkowo łatwo mierzalna. można wskazać na takie kry.r gł wnie na tym. miejscowości nadmorskich czy g rskich. np. nie ty|ko zresztą w sektorze usług gastronomicznych. Warunkiem stworzenia j ednostkom gospodarki turystycznej podsta. gwarantu. im wyzsze są koszty stałe usług. W praktyce jest ona przeszkodą zar wno w ilo- rrraz warunk w klimatycznych. Nie trzeba chyba podkreślać. regionu nadmorskiego zakłady te nie są przystosowane do świadczenia usług w okresach wczesnowiosennych i jesiennych. W tym celu należy zbierać wiarygodne dane o liczbio turyst w przybywających do danej miejscowości według dobranych z punktu widzenia potrzeb badar rynkowych kryteri w klasyfikacyj- w Polsce wynosi 6 miesięcy. W efekcie tych badar mozna więc poznać og lne rozmiary rynku usług gastronomicznych oraz przedsięwziąć środki w celu jego rozszerzenia w miejscowościach turystyczpolega nych. kt re są często świadczone razęm z usługami gastronomicznymi we wsp lnych obiektach turystycznych. Kon centracja w czasie tego ruchu wywołuje określone skutki ekonomiczno l i organizacyjne. Powoduje ono rliewątpliwie. Spośrd r żnorodnych problem w rozwoju turystycznych usług gastronomii należy wymienić sezonowość ruchu turystycznego. iż zdolnośćusługowa zakład 'w gastronomicznych nie pełni wykorzystywana. Uwaga ta dotyczy Wydaje się. z drugiej zaś stwarzających podstawy racj onalnej gospodarki w gastronomii. wy do realizacji stosownej polityki turystycznej jest prowadzenie bada cząstkowych. iŻ przeszkoda tajest nie do pokonania. jak czas pobytu i podr zy. lccz takŻe koncentracja przestrzenna' Na przykład w wojew dztwie potttorskim dominuje w tym wzg|ędzie Tr jmiasto i P łwysep Helski. Tworzą one bank informacji o rynku turystycznym' w tym o usługach gastronomicznych. zb|iżonych pod względem warunk w naturalnych. że stanowią one substytut usług żywieniowych wykonywanych w gospodarstwie domowym turysty. iz nieporozumieniem jest nadmierny rozw j sieci gastronomicznej przystosowanej gł wnie do obsługi turyst w w okresie szczytu sezonowego. prZ!. Ciągłość nia badar{ popytu turyStycznego pozwala na odpowiedni dob r usług' oferowanych w określonej miejscowości turystycznej. Styczna danych o liczbie turyst w przybywających do innych miejscowości turystycznych. Ruch turystyczny cechuje nie tylko pewna koncentracja czasowa.znego kształtuje się r żnio w poszczeg lnych dziedzinach turystyki. Nier wnomierne rozmieszczenie czasowe oraz przestrzenne ruchu turystycznego nie może więc być pomijane przy programowaniu rozwoju usług turyStycznych. dania rynkowe w omawianym zakresie powinny dostarczyć podstawor wych informacji' Niezbędna jest znajomośćtakich zagadnie(l rynko. teria. wych. Przykładowo. Sezonowość ruchu turystycznego wywiera pewien ujemny wpływ na obsługę turyst w. Znajomośćrynku usług gastronomicznych może więc stanowić punkt wyjścia do oceny rozwoju gastronomii nastawionej na obsługę ruchu turystycznego. Skala koncentracji czasowej ruchu turysty. 344 r wnież usług noclegowych. Problem sprowadza się do doboru odpowiedniego układu środk w ekonomicznych i organizacyjnych. optymalny okres uprawiania turystyki Z punktu widzenia ekonomiki i organizacji usług gastronomicznych nych ruchu turyStycznego. jak i jakościowym rozwoju usług turystycznych. Tak ukształtowana struktura zakład w gastrono_ tnicznych utrudnia przedłużenie Sezonu turyStycznego. wzmiankowanych badar celowa wydaje się okresowa analiza staty. okolicznośćta nakazuje dob r stosownej struktury obiekt w gastronomicznych. jak naturalna wielkośćpopytu na usługi gastronomiczne. rodzĄ i cel podr ży. puszcza|na |iczba turyst w korzystających z tych usług. tura wydatk w oraz formy zorganizowania ruchu. Jest to szczeg lnie widoczne w zakresie usług gastronomicznych. co nie ozna_ cza. iŻ Sezonowe zakłady gastronomiczne występujące w wadliwej propoĘi do reszty sieci nie gwaranĘą odpowiedniej jakości i rozwoju świadczonych usług.ic' z jednej Strony. PodaŻ usług gastronomicznych w miejscowościach turystycznych powinna być zbilansowana Z popytem na te usługi. Za pomocą kt rych tnożna by tę sezonowośćzłagodzić i spowodować prawidłowe fuŃcjonowanie obsługi ruchu turystycznego. zaspokajanie stale wzrastających potrzeb społeczllych w zakresie usług turystycznych. rl zimie. zmienność rynku i czynniki ją powodujące. Zjawisko sezonowości turystyki występuje prawie na całym świecie. nie m wiąc 345 . Ba. w tym i gastronomicznych. pociągając za sobą ujemne skutki gospodarcze. wysokość i strukt prowadze. W warunkach np. W uzupełnieniu ściowym. maksymalnego wysiłku wy badania popytu. Rzutuje to na ekonomikę gastronolnoże być w lnii tym silniej.

i zagraniczna przyjazdowa). zakłady uzupełniające (kawiarnie i herbaciarnie. Sprawę tę zaostrza fakt. 8. Tab ica 5. w Tr jmieście lub na Mazurach. s. winiarnie i bary winne. łagodzącym ostrośćspraw zwipanych szczytem sezonu' może być. pod 346 stoł wki Punkty gastronomiczne 347 . Krakowie. oWA ZAKŁADOW GASTRoNoM lcŻNYcH W LATACH 1992.Inaczej ona wygląda np.in. Masowe zapotrzebowanie na usługi gastronomiczne. smażalnie. pijalnie i lodziarnie). Dotyczy to gł wnie takich obiekt w. STRU KTU RA RoDzAJoWA zAKŁADow GASTRONoM lczNYcH w LATACH 1992. s. Wspomniany model na|eży odpowi zr żnicować. elastyczna polityka cen. 1troporcje w ną1rrz danej zbiorowości. Na podstawie Rocznika Statystyczpego 200] i Małego Rocznil<a Statystycz- statystycznej uniemożliwiają przedstawie- budzania popytu konsumpcyjnego. Musi on uwzględniać gł wne cechy turystyczneg o.jw. l nie dokładnego obrazu sieci zakład w gastronomi"rry"i w Polsce. latach tggŻ. cukiernie i cukiernicze. Należy przy tym wziąć. 445: ltvczny 1999. punkty gastronomiczne (bufety. Igg5 w i 2000 zjawisko to przedstawiało się. GUs.jak i we- Ubogie źłdła informacji ttt:go Czynnikiem istotnej wagi..Niekorzystnym zjawiskiem w gastronomicznej obsłudze ruchu stycznego jest zamknięty dla rynku charakter znacznej części żywienia zbiorowego. i bary szybkiej obsługi oraz bistra i bary przekąskowe). Podobne efekty może przyni rozwinięta i społecznie uzasadniona funkcja kulturalno-rozrywkowa kład w gastronomicznych. rozwijana we właściwych porcjach. Tab l ica 5 -9. uwzględniając rangę funkcji turystycznych danej wości. STRU KTU RA RoDzA. ukształt ow aŁo zr1żnicowaną strukturę jową sieci zakład w gastronomicznych. Z punktu widzenia potrzeb ruchu turystycznego istotne ma trafnie ukształtowany model zagospodarowania miejscowości turystycznych.9. jak kładowe ośrodki wypoczynkowe. zar wno między poszczeg lnymi typami zakład w. Stosowanie cowanej skali cen usług gastronomicznych stanowi wuŻny czynnik 1999 można Zaprezentować og lny stan sieci zakład w guit onottticznych. rozwiązania tego zagadnienia mogłyby się znacznie przyczynić do tywizacji m. 1?95I 2OOO UJ$A PROCENTOWO r Restauracje Bary Zr żnicowarta sieć tych zakład w. moze stanowić istotne narzędzie kształtowania kierunk w ruchu turystycznego. w gł wnie przez turySt w. Źr MaĘ Rocznik Staty- Strukturę rodzajow ą zakJad w gastronomic zny ch ujętąprocentowo przedstawiono w tablicy 5. a z:wŁaszcza Sezonowo ść. a i czej w Zakopanem.i posezonowym.. wycieczkowa. fikacja będzie wyglądała następująco: zakłady zywieniowe (restauracje i bary uniwersalne. tak jak pokazano w tablicy 5'8. turystyka pobytowa. Warszawa 1995. Jeślijako kryterium podzi zakład w gastronomic zny ch przy jmie się zakres ich działalności.natężenie i podstawowe występowania (tj. ich strukturę rodzajową i własnościową. 142. rozrywkowe i aperitif).1995 t 2000 ZakJady og łem w tym: restauracje bary stoł wki punkty gastronomiczne dło: Rocznik Statystyczny 1995. iż ten jest zamrożony w okresie ptzed. Krynicy Zdroju czy w Bieszczadach. piwiarnie i bary piwne. turystyki weekendowej.

295' ekonomiczno-społeczne. stwarza Szansę na stworzenie zdrowego rynku usług gastro' nomicznych w kraju. ZakJadając pogłębienie się tych tendencji. śląskim. że tylko całościowei kompleksowe rozwiązanie podstawowych problem w krajowej gastronomii na gruncie wolnego rynku moze stworzyć warunki dy_ namicznego rozwoju gastronomicznych usług turystycznych. Wynika z tego wniosek. PLACÓWK! R. (tablica 5.10. GAsTRoNoMlczNE w BAzlE NocLEGowEj Liczba zakJad w gastronomicznych og łem w tym: w hotelach w motelach w pensjonatach I 675 520 160 605 sieci polskiej Interesująco przedstawia Się Struktura własnościowa gastronomii (tablica 5. warto przedstawić kilka uwag charakteryzujących lendencje na świeciew tym zakresie. Dane GUS z 1998 r. Komputeryzacja tego sektora usług (urystycznych przynosi znaczne oszczędnościpracy. Stagnacja sektora pa stwowego i sp łdzielczego' przy wysokiej dynamice prywatnej ga_ stronomii. Jej mozliwości rozwojowe. Wykazuje ona dynamikę rozwoju i korzystne zmiany w strukturze. mozna przyjąć. dostarczaj ą następuj ących informacji : zakJady gastronomiczne niające więcej niż 5 pracownik w stanowiły ty|ko l5. czyli do pełnego zaspokojenia potrzeb ruchu turystycznego w kraju. sTRUKTUM wŁAsNośooWA PoL5K|EJ GAsTRoNoMll LATACH 1990. Podkreślającznaczenie usług gastronomicznych dla wsp łczesnego ruchu turystycznego. Warszawa 2007' s. 349 kiej się znajduje cała gastronomia. Praktyka kraj w zachodnich dowioriła. Wpływ ruchu tury' Stycznego na dynamikę i strukturę rodzajowo-własnościową sieci ga' stronomicznej mogą odzwierciedlać wielkośćzakład w według liczby zatrudnionych oraz struktura przestrzenna sieci. Rocznik Statystyczny RP 2001.1995 12000 w 2000 Tablica 5.11). Z punktu widzenia wzrastających potrzeb ruchu turystycznego istotne znaczenie ma sieć zakład w gastronomicznych. Warszawa 1999' s. GUS. ułatwia zarządzanie firmami i stwarza duze możliwościbadar{ rynkowych. dolnoś i wielkopolskim)tt. formy własnościoraz formy organizacyjne determinują w ostatecznym rachunku zakres i tempo świadczenia usług dla społeczności turystycznej. że rozvł j usług gastronomicznych znaczonych dla turyst w pozostaje w ścisłymzwiryku z sytuacją.małopolskim. 730 Sieć zakład w i punkt w gastronomicznych obsługujących ruch rystyczny uzupełniają plac wki gastronomiczne w bazie nocleg Dane GUS-Iz9 pozvtalają na ilustrację Statystyczną tego w 2000 r. w 28 2e Rynek wewnętrzny w 1998 i:. og lnie na|eży przyjąć. Przede wszystkim trzeba podkreślić coraz powszechniejsze stosowanie informatyki w gastronomii.1l. iż w kr tkim czasie problem rozwoju usług turystycznych w domach wycieczkowych w schroniskach w schroniskach młodzieżowych na kempingach na polach biwakowych Ż83 103 3Ż2 266 198 w ośrodkach wczasowych w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych w zespołach og lnodstępnych domk w turystycznych tt'l 676 508 189 w kwaterach agroturystycznych w pozostałych obiektach noclegowych w tym segmencie rynku doczeka się rozwiązania. GUS. że do rozwoju usług gastronomicznych.7vo sieci og l około 6Ovo og lnej sieci w tej grupie wielkości zakład w było zlokali zowanych w pięciu wojew dztwach o rozwiniętych funkcjach stycznych (mazowieckim. 83. warunki 348 . może się przyczynić przyjęcie koncepcji marketingu.w Tablica 5.10).

. Ponieważ wspomniany segment rynku turystycznego charakteryzuje duże zr żnicowartie siły nabywczej. należą do przeszłości.. Problematyka usług bankowych świadczonych wsp łczesnej turystyce jest zbyt złożona. gastronomia regionalna orźrz nowa kuchnia niezależnie od oferty i stylu. opr cz zwykłogo aktu ledzenia ma znaczenie wiele waznych element w. . oraz Wendy's (hamburgery). Poza wspomnianymi organizacjami amerykar skimi wysoko notowane Są koncerny europejskie: francusko-holenderski Multi-Atsa] Food i włoski New Food Trend Corporation. Rośnie więc sieć instytucji bankowych. toalety. macyjnej. Zwraca się dużą uwagę na zaspokajanie zr trzeby turystyczne wywołują z kolei powstawanie nowych instrument w i nych powinna zadośćuczynićwszystkim gustom tej klienteli. Przedsiębiorstwa te tworzą sieci zakład w gastronomicznych o zasięgu narodowym i międzynarodowym. szyld ro. Następnie Daily Queen (mrożone desery). Dokument ten powstał w efekcie universal Federation of rravel Agents Associations) i porozumi enia za351 Na światowym rynku turystycznym w obrocie bezgot wkowym inicjatywy Światowej Federacji Stowarzyszer Biur Podr ży (UFTAA. Chcąc uwzględnić potrzeby żywieniowe uczestnik w kongres w. restauracja tradycyjna. ograniczeri religijnych itp. Rozmaite polinansowych ] żnicowanego popytu uczestnik w kongres w na usługi gastronomiczne.. odpowied. hotelarza.obsługa masowego turysty stworzyła podstawy do dynamicznego w gastronomicznych. aby ją w tym miejscu podjąć komplekso- doskonalenie ich. umeblowanie. nio zbadane. przystosowanie oferty do typ w klienteli. Stworzenie atmosfery ułatwiaj i wsp łbiesiadowanie r wniez decyduje o ekonomicznej pogastronomii. usfugi bankowe nabierają wielkiego znaczenia. posiadaj ąc ego przeszło dziesięciotysięczną sieć restauracji na całym świecie. Trzeba tu zwr cić uwagę na koniecznoś myślności kontakt uwzględniania tzw' psychologii recepcji w restauracji. oparte na nowoczesnej technice infor- interesowania przedsiębiorstw hotelarskich i gastronomicznych. moze wzrosnąć liczba przyjazd w turyst w zagranicznych do Polski. jako pracochłonne i kosztowne. kulturowe. W takiej sytuacji pożyteczne może być przytoczenie informacji dotyczących r żnych form bezgot wkowej zapłaty za usługi turystyczne. UsŁUGl BANKoWE W warunkach stale rozwijającego się ruchu turystycznego. Nalezy dodać. muszą być na usługach gości i zapewniać im dobre samopoczucie. że w sieciach gastronomii szybkiego żywienia dokona się rewolucja techniczna. stauracji. lei karskich. wyspecjalizowanych pod względem szybkiego żywienia. Tworzenie w Polsce rynku konsumenta usług gastronomicznych na. W większości kraj w świata jest on traktowany jako najlepszy instrument płatniczy na rynku turystycznym zat wno dla biura podr zy. dekoracj a wnętrza. iPizza Hut. Ich stały rozw j ułatwia podr żowanie. Roboty i komputery mają zapewnić. gastronomia kongresowa jest dziśprzedmiotem szczeg lnego za. obecnie podkreśla się wzrastające znaczenie w tych operacjach fi_ nansowych Światowego Voucherą Podr żniczego World Travel Voucher (wTV). żo tzw. 350 lunkcjonują rozmaite dokumenty podr żnicze' IJważa się przy tym. Te 5. o duzej r znorodności motywacji. należy się dostosować do wymagar diet szczeg lnych. W dalszej kolejności Są notowanc KentucĘ Fried Chicken (pieczone kurczę) dwie filie Pepsi-Coli wymienia się sieci: Burger King (hamburgery). Domino's Pizza Inc. że czeki podr żnicze oraz przekazy zagraniczne.jak i dla klienta. Uważa się. j adłospis. ujmujący i dyspozycyjny personel. demograficzne itp. kt re w porozumieniu z biurami turystycznymi podejmują to wyzwanie ruchu turystycznego. W grupie znanych koncern w gastronomicznych wymienia się przedc wszystkim McDonald'sa. rzlca potIzebę zwr cenia uwagi na kwestie podejmowania goścl w świetlewymagar marketingowych. przygotowywanie posiłk w oraz obsługę w o połowę kr tszym czasie i redukcję dotychczasowych koszt w o połowę. że wszystkie formy usług gastronomicznych szybkie żywienie. W związku ze wztastającym znaczeniem turystyki kongresowej rozwoju koncern elementy recepcji są uzupełniane o czynniki ludzkie: wzorowy i sympatyczny gospodarz. właściwy stosunek jakości do ceny. stymuluje popyt na usługi turystyczne i dynamizuje obroty gospodarki turystycznej. w tym o wyrafinowanych gustach. podaż usług gastronomicz. np. og lnie można powiedzieć. wo. Jest to tym bardziej istotne.

nazwisko i imię właścicielakarty. Karty płatności można klasyfikować według trzech kryteri w: obszar w akceptacji. emblemat instytucji emiĘącej kartę' symbole typu karty. że w systemie dwuczęściowym emitent tarty. Światowy Voucher Podr żniczy jest rekomendowany jako optymal_ ny środekregulowania należnościza usługi hotelowe' transportowe' wynajmu samochod w oraz podobnych świadcze na rzecz tury sty' Za. że jest gwarantowany w skali światowej. Natomiast na odwrotnej stronie zawsze widnieje podpis właścicielaoraz często jest umieszczony pasek magnetyczny' Spos b posługiwania się kartą jest bardzo prosty. 1992. w katżdym z tych system w odbywają się transakcje między właścicielem. Sch<ichle. karty. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. okres ważności jednocześnie jej akceptantem. Rylunek 5.00 następnego dnia po planowanej dacie przyjazdu.3. System voucherowy zapewnia też klientowi utrzymanie w mocy rezerwacji miejsc w hotelu do godziny 12. tęchnicznego punktu widzeniakarta płatnicza to kawałek plastiku mm. s.wartego przez nią z jedną z największych instytucji kredytowych Rysunek 5. choć nio jest to regułą. Hamburg Z 8 r l r r r numer karty.3). ze na rynku turystycznym funkcjonuje też konkurenBiur cyjny sysiem voucherowy WATA . Schłjchle. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. jw 353 . nie musi mieć przy sobie znacznej ilościgot wki. DwuczĘśoowYsYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Usługa Przedłozenie karĘ Rachunek Na karcie może być r wnież umieszczona llazwa banku. W obrocie płatniczym na rynku turyStycznym obserwuje się coraz większą popularnośćkart (Iegitymacji) płatniczyc . System kart płatniczych w założeniu ma ułatwiać turystom podr żowanie po kraju i po świecie. jak i mechanicznego. Rozr żnia się dwa systemy płatnościspotykane przy zapłasie za pomocą karty: trzyczęściowy system płatności (rysunek 5'2) i dwuczęściowy system płatności(rysunek 5. Oferuje on np' hotelarzowi uregulowanie rachunku natychmiast po udzieleniu usługi turyStycznej. jego konto zostaje obciązone dopiero po pewnym czasie. akceptantem a emitentem karty iłutniczej. Należy dodać.2. Nalezy dodać. Jej posiadacz jest sta' 35Ż zapłata Żr dło: S. zrobiona z polichlorku winylu. TPZYczFsoowY sYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Rachunek świecie(CITICORP). w związku z czym zbędna się staje potrzeba ne- zapłata gocjowania indywidualnych porozumier kredytowych.jest a le zdolny do zapłaĘ. Zasady dokony' wania płatnościsą jednakowe na caĘm świecie. zar wno jeślidotyczy to systemu elektronicznego. czasu zapłaty i funkcji.Światowego Stowarzyszenia Jest on preferowany Podr zy (world Association of Travel Agents). Na czoo wymiarach 54 mm na znajdują się następujące dane: łowej stronie karty Zr dło: S. 8. lecz w por wnaniu z WTV ma mniej zalet. letą tego nowoczesnego środkapłatniczego jest to. System ten funkcjonuje w USA i Japo- nii na zasadzie wyłączności. w niekt rych trajach europejskich.

przez sieci hoteli' domy towarowe. Do klasycznych kart typu charge card wych funkcji kart płatniczych. Klient ma tu mozliwość wsp łustalania z_banliem pewnej opcji kredytowej w ilu ratach chce lłacić zaległąkwotę oraz jak wysokie mają być te raty. gastronomiczne lub za wynajem samochod w. Istnieje także funkcja serwisu got wkowego.ponieważ w przy_ padku charge card niemożliwa jest zapłata za określony towar lub usłu354 można zaliczyć American Express i Diners Club.rrd. odgrywając rolę instrumentu marke_ tingowego. Istnieją dwa rodzaje kart debetowych: bezpośrednie pośrednie. W Polsce sieć bankomat w np. lokalny bądź obejmujący jedynie emitujące je sieci hoteli i dom w towarowych). Diners Club i inne. Karty płatnicze debetowe nie są oczywiście kartami kredytowymi. American Express. Karty te często w języku potocznym są nazywane kartami kredytowymi. Właścicieltakiej karty w zależnościod swojej wiarygodnościpłatniczej moŻe nieograniczenie bądź w określonych granicach płacićbezgot wkowo. Karty uniwersalne powstały w 1950 r. tzn. Najbardziej znane karty uniwersalne to: VISA. i Przy bezpośrednich kartach_ debetowych autoryżacja oru" ptbr-ie pieniędzy zkonta właścicielanastępują w tym sźrmym czasie. w podr zach prywatnych oraz służbowych. Funkcja kredytowa przeiawia się także. W grupie funkcji podstawowych występuje runtc. obecnie trakĘe się jednak tę funkcję. o funkcji tej nie moznr m wić . Natomiast karty płatnicze specjalne są wydawane przez przedsiębiorstwa handlowe i usługowe' np. 14 dni. bankomatach (minibaŃach). Natomiast w przypadku kart pośrednich autoryzacja następuje od razu przy przedłozeniu karty. wobec kt rych nie przewiduje się opcji kredy_ towych.ato-. Kolejną funkcją jest funkcja kredytowa. Użytkownikowi karty kredytowej zostaje udzielony w określonym zakresie pewien kredyt' W ramach tego może on doko_ nywać zakup w bezgot wkowych. Funkcj a ta przejawia się najsilniej w przypadku kart kredytowych. Najbardziej znanąw Polsce kartą debetową jeśt VISA wydawana przez Pekao S. karty kredytowej może wybierać: albo wyr wnuje rachunek Właściciel natychmiast. albo spłaca daną kwotę w ratach wraz z odsetkami. czy jest to karta kredytowa. jak i podczas codziennych zakup w towar w pierwszej potrzeby. Karty te noszą nazwę wydającego je przedsiębiorstwa. optima wyda_ w ana przez American Express. za bilet lotniczy. często we wsp łpracy z r żnymi bankami' Mogą być stosowane zar wno przy płaceniu np. Do najsłynniejszych kart kredytowych należą: VISA i tzw. a do obciązenia konta dochodzi z reguły kitka oni poźniej. w przypadku charge . że w przypadku charge card właśc\cielkarty jest zobowiry'any do wyr wnania rachunku maksymalnie w ciągu 14 dni od jego otrzymania. są wydawane przez wielkie' międzynarodowe organizacje kart płatniczych. norpadku kart debetowych.atrchmiastbądź po paru dniach pobiana z konta właściciela !e karty.A. W odr żnieniu od kart uniwersalnych karty specjalne mają ograniczony obszar akceptacji (np.tury poriocą t urty VISA można pobrać got wkę w kilkuset tysiącach oli"n"t bankowych "u i w ponad 100 tys. Karty uniwersalne' nazywane też międzynarodowymi. bankomat w na świecie. aąaź poźa tymi godzinami w tzw. gdyż po ich zastosowaniu do zaplaty bezgot wkowej dana kwota zostan. Karty płatnicze moŻna r wniez klasyfikować według pełnionych funkcji.je zapłatę wymalanei kwoty przez organizację kredytowąbądźbark. lecz w ograniczonym zakresie. śnuoują" sw j podpis na rachunku. Czas zapłity ialezy'od. Umozliwia ona posiadaczowi karty zakup towar w i usłu!. R żnica między charge card a kartą kredytową polega na tym. Jest ona ściśie uzal*ezniona od rodzaju karty. w USA i początkowo miały zastosowanie jako środekplatn\czy w gastronomii. Według liter. Pobranie got wki jest " moziiw e bądź 355 .Według kryterium obszar w akceptacji karty płatnicze dzieli się na uniwersalne i specjalne.rodzaj'karty. Innym przykładem kart płatniczych według tego kryterium jest charge card. Pozwalają one na uniwer_ salne zastosowanie na całym świecie przy płaceniu za towar lub usłu_ gę. Jest to jednak określenie niewłaściwe. w pionie PKo BP obejmuje ponad I50O urządze (2002 r. Z reguły raz w miesiącu właściciel takiej karty otrzymuje rachunek z wykazem wszystkich transakcji.Laią 'u*ąpie pofr*ow banku w godzinach jego urzędowania. Według kryterium czasu zaptaty karty płatnicze dzieli się na kredy_ towe i debetowe. regionalny. Funkcja taprzeczy samej idei powstania karty płatniczej jako środka mającego got wkę.) gę w ratach w dłuższym okresie. usługi hotelarskie. Eurocard. gdri"k edytowa_ nie trwa maksymalnie.ia płatnicza. debetowa czy charg" cord. z kt mu poo|i*aną umorym wę na okolicznośćkorzystania z jego karty. klient gwarant. linie lotnicze.

Klasycznym przykładem są karty stałe VISA. występując tylko pod własną nazwąi korzystając tylko z własnej infrastruktury. w trzech następujących wersjach: kredytowej. Karty tych firm są wydawane VISA. Emitowana przez nią karta (charge nese Credit Bureau (JCB). rypowe tego rodzaju ubezpieczenia to: ubezpieczenie na okoliczność wypadku iamochodowego bądź1otniczego. Sławę pizyniosła ie.). obecnie obserwuje się tendencję do umiędzynarodowienia tego Systemu kart płatniczych. z kt rą dane ubezpieczenie jest związane' wu'to wspomnieć. Hitachi. kt re Są akceptowane w ponad 130 krajach. że posiadacze kart płatniczych sąuprawnieni do korzystania ż usług dodatkowych. Do roku Ż0o2 wydano ponad miliard kart. kt re mają uprzyjemniać podr ż' Można tu wspomnieć o specjalnych lożach na dworcach lotniczych. hoteli. usługowych itp. instytucji emiĘących karty płatnicze 356 płatnicze. akceptanci i właściciele kan płatniczych. 357 caĄ. złotego i platynowego) wydaje ona także kartę optima.Samuraj''.American Express (Amexco) i JCB' MasterCard (Eurocard). W ten spos b karty płatnicze spełniają funkcję bo_ nifikaty. że dążenie człowieka do osiągnięcia określonego prestiżu w oczach innych wzrasta. bezpłatnych biletach do teatru i kina. w sześciu regionach świata.| inwestycyjne. Ponad Ż4 mln plac wek handlowych i usługowych (np. kiedy usługa została opłacona z uŻyciem karty. przedsiębiorstwa przemysłowe. kt rej przylączyło się wkr rce pięć innych wiodących bank w japorskich. Stosowanie bonifikat w nieki rych krajach ograniczone za sprawą istniejącego w nich tzw. agencji turystycznych) oraz linii lotniczych na świecieakceptuje karty płatnicze VISA. Największy udział w rynku spośr om wionych organizacji kart 'd płatniczych mają VISA International (ponad 5O7o) oraź MasterCard (około 307o). obecnie dysponuje ona siecią biur podr zy i bank w inwestycyjnych na całym świecie. Honda Motors. Socjologowie dowodzą. . drobnych upominkach. bez konieczności wpłacania za|iczkl)."pi"r"ntant w w przeszło 80 krajach. do jednak . atakŻe system w gromadzenia określonej liczby punkt w potrzebnych jest jednak do otrzymania skromnego upominku. przez korzystanie zkarty płat' niczej. debetowej oraz charge bonifikat pr buje się zvłiększać atrakcyjnośći częstośćuŻyciakart płat-osiąga się to przez stosowanie pewnych zniŻek (rabat w). będąc tw rcą czeku podr żniczego. a także wielkie sieci dom w towarowych. ubezpieczeniowe. Jest on widoczny na rynkach USA i w krajach Azji Południowo-Wschodniej.Green Card" (zielona karta). Jej właścicielemają mozliwość otrzymania określonego kredytu pieniężnego. American Express pozostaje jedyną w skali świataorganizacją.W Euro_ pie jest reprezentowana przez Eurocard.. np. Karta ta jest wydawana w ftzech wersjach: classic card (kredytowa. Sony. opcja ubezpieczeniowa w przypadku kart płatniczych na\eży do świadczer dodatkowych. że na zasadzie franchisingu karty JCB są też wydawane ptzez banki komercyjne. a takŻe w wypożyczaniu samochodu (np' rezygnacja z pobra' nia kaucji) itp. o ułatwieniach w reierwacjimiejsc hotelowych (np. nazywana przez turyst w . niczych. Warto dodać.. Organizacja JCB została założonaw 1961 r. prawa rabatowego.T- Jeślichodzi o funkcje dodatkowe kart płatniczych. emitent w . karta firmowa dla pracownik w zatrudnionych wprzedsiębior- card. Praklyka-wielu kraj w dowodzi' Że rlwnież Za pomocą pewnych stwach handlowych. VISA International jest międzynarodowym systemem płatniczym' do kt rego należy około ŻŻ tys. Mozna to osiągnąć m. złote i platynowe American Express' a takŻe w mniejszym stopniu wszystkie inne karty Na rynku kart płatniczych występują emitenci. wydana po tazpierwszy w 195g r.in. IBM-Japan. Mozna wreszcie m wić o funkcji prestiżu. MasterCard działa od 1967 r. Firma JCB ma swoich . to trzebawymienić przede wszystkim funkcję ubezpieczeniową. kt 'ra świadczy usługi na iynku kart płatniczych. Premium Card (charge caĄ oraz Business Card (pomyślana jako tzw. debetowa lub charge caĄ. restauracji. jest zwłaszcza rozpowszechniona wśrd turyst w biznesowych.. obowiązkowe ubezpiepojazdu samochodowego pochodzącego z wypożyczalni ię' """ni" w przypaJtu niekt rych ubezpiecze można się domagać wypłaty odsztoaowania jedynie wtedy. w Japonii przez Japa- Firma American Express zwt ciłana siebie uwagę w 1891 r. opr cz tradycyjnych charge cards (koloru zielonego. Spośrd tysięcy r żnorodnych instytucji wydających karty płatnicze do największych na świecie sązaLiczane: VISA' tzw.

badania wykazlją. Na przykład w Niemczech największe obioty notują akceptanci w dużych miastach i na obszarach wzmozone' go ruchu turystycznego.Następnym uczestnikiem rynku są akceptanci knrt płatniczych' Ich for_ sieć twoizą przedsiębiorstwa handlowe i usługowe. ze u podstaw wzrostu liczby akceptant w kart niczych leŻątrzy korzyści. jak i w Polsce.notuj ą punkty zlokalizowa ne przy centrach kongresowych' tat' gowych itp. zbyt wolny obieg pieniądzamiędzy bankami lpo'oau3" . kt re podpisują umowy z emitentami do|y"rą"". Na przykład zie rynku niemieckiego. jest coraz większa. to mozna powiedzieć." "pirłdnzy.liczba kart wyemitowanych przez polskie banki była szac()wana na około 500 tys. restauracje itp. - Warto teŻ dodać.posiadaczami co najmniej jednej uniwersahej karty płatniczej było ponaa 6 mln Niemc w. przy czym największą popularnoscią "ievyi. Pod koniec 1991 r.Hamburg 1992. marŻa odgrywa ici' - Badani a podrobioną kartą (np. okazicieli kart płatniczych. na koniec 1996 r. Wspominając o korzyściach płynących z pizyjmowania zapiaty kartami płatniczymi. munikacji. R wnież taks wkarze w miastach przejawiĄąwiększą chęć do akcep tacji kart niż ich koledzy świadczący usługi poza miastami' Cechą charakterystyczną struktury rodzajowej akceptant w ka płatniczych jest to. nie należyjednak zapominić o pewnych niedogodnościachwynikających z fakt w ujawniających się szczeg lnie jaskrawo w Polsce' atakże w mniejszym stopniu na świecie. Wreszcie trzecim powodem. Po pierwsze. czy nie. determinują w Znacznym stopniu marże zarobkowe' prowizjach. już na około t2 mln. biur podr ży. odzież sk6rzaną.t*ji benzynowych itp.' Jeślichodzi o polski rynek kart płatniczych. Że mieszkarcy miast mogą dokonywać bezgot wkowych zakup w w 75va sieci sklep w odzieżowych wobeo 38io siecisklip w Ę branży zloka1izowanych na obszarach wiejskich. Szczeg lnie wysokie obroty plastikowym pie' iiąd"". . Karty kredytowe są emitowane przez osiem bank w (czerwiec 2002 r. kt re punkty akceptujące płacą emitentom kart (wyn cych np. _30 s. ze względu na bliskie sąsiedztwo oiaz-stały wzrost liczby kart. Jeślichodzi o kryterium płci. Krąg użytkownik w tych łart stale się powiększa. gdyż w momencie ny**iu transakcji nie muszą sięgać do portfela' Druga korzyść 1 Kolejnym uczestnikiem rynku kart płatniczych są ich włąściciele. czych jest dośćzr żnicowana. Dominowały osoby w średnimwieku (30-49lat). W następnej kolejności przyłączająsię do Ę sieci akcepr tant w stacje paliw znanych koncern w paliwowych' Trzeba podkreślić. 358 359 .vo napaou). Kąrten*ebundene ?ahlungssysteme in Deutschland. często czasochłonna autoryzacja. w Niemczech34vo wartości transakcji). linii lotniczych. Funkś x.uL got 'wki w kasie). gdyby nie możliwość zapłaty kartą. a w Polsce ponad 52 tys' (1998 r')' wać tę formę zapłaty. jest bezpieczeristwo prowadzonych operacji (brak duzej ilościgot wki w kasie. co następuje. kt re akceptują tę formę płatności' w Europie około 6 mln. schrichle.że decyzję o tym. odpowiedzialnośćw przypadku przyjęcia zapłaty skradzioną bądź karty w stosunku do zysku akceptant w osĘanego . zar wno na s*i""i". restauracji. wynikając a ze złego stanu teleko- zbyt wyg rowane prowizje pobierane od punkt w akcepĘących ną rolę. r" ni-eaogojności to: wia się w przyciągartlu nowych klient w. że na rynku kart w pierwszej kolejnościaktywizujł się przedsiębiorstwa turystyczne (hotele. kt re akceptują mę zapłaty tartą piatni czą. Natbszarach wiejskich akceptacja kart należy do rzadko- wykazują.akceptacji kart płatniczych.. kt re byĘ włac ic ielami prawie połowy międzynarodowych kart płatntczYch:"o.ocard (3. *ypriy"iutni samochod w. Według danych Polcardu. mozna stwierdzić. a w 2OOI r. to wśr d'posiadaczy kart dominowali mężczyźni(2l3 spośr d dorosłych męzciyzn w por wnaniu z 1/3 doroslych kobiet miało międzynarodowe karty płatnicze). Jest oczywiste. wskutek niedbałej autoryzacji). Liczba hoteli. że płacący kartami sąznacznie bardziej rozrzltni. że istnieje na świecie ponad zi mln punkt w.3 mln kart).). w Europie. mniejsze prawdopodouie'nst. plac wek handlu detalicznego. 'i'e rozvłija się on bardzo dynamicznie..ię^nu.o u.) oraz sklepy ot!ru3ące artykuły luksusowe: bizuterię. dla ktiąo warto akcepto- s s r r Strukturarodzajowo-przestłzennasieciakceptant wkartpłatni. dziel ła sziut<i itp. t1'7-94. kt rzy nigdy nie skorzystaliby z określonej oferty. zegaręj. Że ptzydatnośćkart zyciu jest wprost proporcjonalna do liczby płatniczych * "od"i"nnym jeonost"t akcepĘących plastikowy pieniądz' Szacuje się. czy akceptować kartę czą.

Należy strzec karty tak jak got wki. s. Przedmiotem usług pośrednicsą3l: 3I A.5 mln. jakich udzielają organizacje ochrony konsument w w Niemczech. punkt w.54.Ż m|n. SGH. aliczba bankomat w prawie o I57o. i aby został wydrukowany tylko jeden egzemplarz obciążenia. zczego w Polsce ponad 113. Trzeba dokładnie sprawdzić sumę wymienioną w wierszu . Należy sprawdzać zgodność obcią. 5 . Biorąc pod uwagę rosnące |iczby uczestnik w rynku kart płatni_ czych w Polsce.7. Drugą organizacją roz|iczającą transakcje dokonywane przy użyciu kart płatniczych jest Centrum Kart i Czek w Pekao S'A' Ponad 7o7o obrotuprzypada na PolCard. a jej akcjonariuszami są duże cja ta należy do największych banki polskie. a także od_ bitki kalkowej (pokwitowania). aby karta tylko 360 r r ment o ewentualnej utracie karty należy bezzwłocznie zawiadomić instytucję wystawiającą i policję. i zniszczyć je. ze konto nie zostało niewłaściwieobciązone. Niezgodnoś ci trzeba reklamować natychmiast. warto. raz przechodzlła przez urządzenia . Należy zwracać szczeg lną uwagę na to. 154 krajach 3. Po zako(tczeniu procedury płatności kartę (identyfikacyjnQ' trzeba sprawdzić. Usługi pośrednictwa i organirucji w rozwoju rynku tury- 36r . stycznego. czy zwr cono właściwą czynności personelu w trakcie wyko_ Trzebadokładnie obserwować nywania fakturowania i wystawiania dokumentu obciążenia finanSowego.9 mln transakcji Najwięcej punkt w handlowo-usługowych. W sezonie urlopowym 2001 r.. warto na zako czenie zulr cić uwagę na wzrastającą skalę popełnianych nadużyć na rynku obrot w tym środkiempłatniczym. Polacy wyjeżdŻający za granicę mo_ gli płacić kartami VISA w ponad Ż4 m|n punkt w handlowo-usługowych oraz wypłacać zaich pomocą got wkę w sieci ponad 762 tys' bankomat w na całym świecie. Konieczna-Domariska. W przypadku sporu w procedurę wyjaśniającąnależy włączyćadwokata lub przedstawiciela (doradcę) zrzeszenia ochrony konsuw. Poniewaz obie organizac1e podzieliły rynek. Karty kredytowej nie należy oddawać w obce ręce na dłużej. Nie należy zapisywać numeru kodowego ari zdradzać go nikomu.5?o. Warszawa 1994. UsŁUGl I ORGANIZAC)I PośREDNlcTwA kich Na rynku usług turystycznych wa-żną. kt re nie wystawiajążadnych pokwitowar . gdzie jest osoba obsługująca transakcję (np. Stymulującą rolę odgrywają usfugi pośrednickiei organizatorskie. Karty VISA ak_ cepĘe na świecieponad Ż4'3 m7n punkt w handlowo-usługowych.8 tys. ak_ ceptujących karty VISA można zna|eźćw regionie Azji i Pacyfiku' W krajach Unii Europejskiej jest ich około 5. pi rem).czytn7Vwydruk'' Reasumując. Wolną przestrze między liczbami należy przekreślaćlinią ciągłą (oł wkiem.W razie powstania podejrzeni a należy sprawdzić. kelner). pole manewru dla punkt w akcepĘących takie transakcje nie istnieje.87o. bo prawie 12 mln. 22. że przeksztahcenia polskiego systemu bankowego tworzą warunki wzrostu obrot w kartami płatniczymi. a w krajach Ameryki Łacirskiej blisko 1. w USA prawie 5 mln.Kwota całkowita/Total''. Nalezy żądać wydarlia dokument w błędnie wypełnionych (w przypadku omyłki popełnionej w trakcie ich wystawiania). Trzeba starannie notować fakt podejmowania pieniędzy got wką zbankomat w. W razie podejrzenia o powstaniu nadużycia ttzeba zgłosić reklamację.że z miesięcznym wyciągiem roz|icze(t.. trzeba powiedzieć. organizaw Polsce. aby posiadacz taktej karty skorzystał z kilku praktycznych rad. nie p źniej niż w sześćtygodni po upływie terminu rozliczenia. W roku 2001 polskimi kartami zawatto cj ę centrum rozliczeniowo-autoryZacyjnego w o wartości prawie 305 mln USD' Liczba punkt w akcepĘących karty VISA wzrosła w stosunku do ubiegłego roku o I8.{ n spełnia PolCard. obie frrmy pobierają prowizję w wysokości 4. Dochodzenie ewentualnych odszkodowa będzie mozliwe tylko w razie pewności. PoniewaŻ w większościprzypadk w poszkodowanym jest posiadacz karty (przykład niemiecki). Prowizje te są uważane przez akceptant w za zbyt wysokie w stosunku do marz detalicznych.

Karstadt w Niemczech). przejęły duze biura podr zy (turoperatorzy.pakiet usług cząstkowych w spos b kompleksowy obsługujących r Żne potrzeby turysty zvłiązane z jego podr zą''3:. rekreacyjne itp. sptzeduŻ usług gastronomicznych. Połowa tych transakcji jest zawierana w sieci CRS. politycznych. Zakses usług organizatorskich obejmuje . Przed kr tkim om wieniem zagadnienia sieci biur podr ży oraz jej struktury na świecie i w Polsce na|eży poczynić następujące spostrzeżenie og lne.. wynajem samochod w itp. wypełniające np. Trzeba w tym miejscu r wnież zauwużyć. sportowych. W ostatnich latach na skutek konkurencji na rynku turyStycznym. Kaufhof. obniżenie ryzyka trafienia w niewłaściwypakiet usług. ze tylko około Ż0_Ż5vo podr ży jest sprzedawanych za po_ średnictwem biur podr ży. rywkowych). sptzedaż usług wypoczynkowych (kulturalnych. d. zajmujące się pośrednictwem i sprzedażą usług turystycznych. hur_ townicy). żywieniowe. 143. religij nych.Ż3-Ż4' Tamże' s. skup i sprzedaż walut obcych oraz dokument w płatniczych. komfort 32 p sychic zny zw iązany z gw ar ancj ą usłu g. sprzedaż nocleg w i dokonywanie ich rezerwacji.łŻ usług instytucji ubezpieczeniowych. Z tej liczby 7 5Vo biur podr - Światową sieć biur (agencji) podr ży charakteryzują następujące dane. w UsA 96va bilr podr ży 362 363 . A.. w Kanadzie zaś 3 tys. Rolę przedsiębiorstw łą- wycieczki poznawcze' wiążące się z zestawem usług obejmującym r żne świadczenia na całej trasie. oszczędność czasu niezbędnego do zorganizowania podr ży turystycznej. Usługi pośrednicko_organizatorskie odgryw Ąą w ażnąrolę na rynku turystycznym. Megabiur podr ży jest około Ż57o. wymuszającej specjalizację tych przedsiębiorstw. s. noclegowe. roz- r r s mozliwośćwyboru odpowiedniego zestawu usług. kt re dokonują około Żl3 wszystkich booking w (rezerwacji) podr znych. załatutiarlie formalnościpaszportowo-wizowych.. rezerwacja miejsc w tych środkach. oferty tych dużych przedsiębiorstw są sprzedawane klientom przez własne filie oraz przez pośredniczące biura podr ży' ZaIety wykorzystania istniejącej sieci sprzedazy skłoniłyr wniez domy wysyłkowe do organizowania sprzedaży korespondencyjnej imprez tarystycznych (np. ży_ wieniowe. a więc skupowanie pojedynczych usług i zestawianie ich w pakiety zautierujące r wnież usługi zwiry'ane z pobytem w określonym miejscu. 3a Tamże. udostępniające walory turystyczne itp. jest zautomatyzowanych. pobyty wypoczynkowe. " lamze. Zalety takiego pośrednictwa i organizacji są widoczne szczeg lnie wtedy. a ponadto zapewniająturyście3a: wygodę związanąz nabyciem usług warunkujących osiągnięcie ce- czących podmiot i przedmiot turystyki przejmują coraz częściej lokalne. kt re tworzą powiązania między podmiotem turystyki a jej przedmiotem. sprzeduŻ zestaw w (pakiet w) usług turystycznych. Zarabiają łączrue 10. Rynek europejski składa się z 40 tys.LoT''). biur podr ży. PTTK) oraz towarzystwa lotnicze (np. obejmujące usługi noclegowe. inne imprezy. lu podr zy. coraz wyruźniej widać rozdzielanie organizowania podr zy od pośrednictwa. konferencji. misj i gospodar czy ch. W USA jest zarejestrowanych 32 tys. regionalne i paristwowe organizacje turystyczne (np. PLL . obsługę kongres w. biur podr ży. gdyŻ kreują nowe potrzeby i kształtują je w pożądanym kierunku.. transportowe. sprzedaż bilet 'w na środkitransportu. mających 9 mld USD obrot w na bookingach hotelowych.5 mld USD na bookingach hotelowych.r : s s s s s l informacja o możliwościachosiągnięcia cel w podr ży turystycz_ nej. zlokalizowane rtteza|eżrlte od siebie. Konieczna-Domariska33 wyr żnia następujące trzy grupy pakiet w turystycznych: Organizacją podr ży i pośrednictwem zajmują się biura podr Ży.. Większośćto pojedyncze biura. organizację podr ży.. sprzed. kiedy turysta jest zainteresowany pakietem usług. przewodnicko-pilotowe.

duża skala działalnościtych hurtownik w sprawia. Warto temu zagadnieniu poświęcić kilka uwag. zara' biających 20 mld USD na sprzedaży usług hotelowych. leisure package travels. Niski stopier zagospodarowania. W Polsce zagranicznąturystyką wyjazdową zajmuje się około 66* badanych biur. W układzie zagroże(t dla przyszłościpolskich biur podr zy w prasie branzowej zwraca się uwagę na brak r wności partner w na rynku turyStycznym. Chodzi o problem płacenia podatku YNI przez firmy turystyczne. Na rynkach Azji i Pacyfiku funkcjonuje 13 tys. Japan Travel Bureau jes| największym biurem podr Ży na świecie.Podział ich działalnościna pośrednicką i organizł torską. CZtery z nich opanowały połowę całego biznesu podr ży. biur podr Ży. Mimo że977o japorskich biur podr ży należy do system W CRs. np. zrodłem obniżki koszt w działalnościturoperator w jest tez aktywna akwizycja. że niekt rzy turoperatorzy rnają rozbudowane sieci własnych hoteli. tylko 3M0?o ma dostęp do sieci CRS poza obszarem Japonii. Blisko połowa polskich biur podr ży prowadzi działalę nośćpozaturyStyczną. w Hiszpanii i Szwecji. w tym r wnież polskie. Wreszcie należy podkreślićsprawną i często globalną działalnośćmarketingową jako czynnik wzmacniający pozycję turoperator w na rynku. Problem ten nadal pozostaje otwarty. na hurtową (turoperatorską) i deta|iczną. Że zajmowanie się przez nie jednocześnie średnictwem i organizacją podr ży turystycznych jest. Automatyzacjl znajduje się w pełnym rozwoju.Mianowicie. firm transportowych i innych świadczących r żne usługi turyStyczne. Włoszech. Najbardziej pod tym względem technologicznie za' 70%o biur podr ży jest wyposar awansowane są w Europie Niemcy w Amadeus Star System. Doświadczenie wskazuje. że ich konkurencyjność jest wysoka. drobny charakIer tych przedsiębiorstw. zapewnlając w sumie kompleksowość obsfugi turysty. kt rą prowadzą mniejsze biura. ale tylko niewiele booking w hotelor wych przeprowadza się za pośrednictwem centralnej sieci rezerwacyj' nej CRS. Wzrastająca konkurencjl i ukształtowanie się rynku turystycznego wymuszą specjalizację dzia' biur podr ży. Należy też dodać. W Wielkiej Brytanii ŻŻvo biur podr ży jest Zauto' zy jest zlokalizowanych w sześciu krajach: w Wielkiej Brytanii. skie biura podr ży charakteryzuje niski stopier komputeryzacji usfugowego. Że mogąolurzymywać specjalne opusty cenowe od wszystkich uczestnik w rynku usług hotelarskich. następne po nim w kolejnoścl to: Kintetsu. w świetle narir stających rygor w rynku. Ęlko I37o booking w hotelowych żonych wykonuje się w systemie CRS. 36s . Polska Izba Turystyki spełnia funkcję samorządu gospodarczego i zrzesza okolo 30vo polskich biur podr ży. iż pol. obsłu' gują one 8Ovo całej działalnościw zakresie podr ży i turystyki. Wzyszłośći struktura działalnościpolskich biur podr zy znajdują się pod coraz silniejszym wpływem konkurencji biur zagranicznych obecnych na polskim rynku turystycznym. Podkreślenia wymaga duże rozdtobnienie biun około 8O%o biut zatrudnia 1. natomiast dają pewne przywileje firmom zagranicznym. Ving i Scandinavian Leisure Group. Firmy te wykazują dużą aktywność. Że spośrd zagranicznych turoperator w na polskim rynku turyStycznym są obecne: TUI. usług atrakcyjne i zapewniające powodzenie rynkowe' Warto zauważyć. we Francji. na og ł słaba kondycja ekonomiczna i wadliwa specjalizacja stanowią przesłankę odgrywania drugoplanowej roli na rynku turystycznym. tj. odsprzedających pakiety usfug biurom. TyLko 407o europejskich biur podr ży jest Zautomatyzowanych. Cztery centralr ne rynki to Japonia. Niem' czech. łalności 364 W konfrontacji z siecią turoperator w zagranicznych polskie biura podr ży mogą zostać zdominowane. ceny Cechą działalnościpolskich biur podr zy jest r wnież niski por ziom specjalizacji. Australia i Korea Południowa. brak związkupolskich biur jako struktury samorządu gospodarczego.dzajach działalności:obsłudze ruchu biznesowego albo tzw.pracownik w. podr żach wypoczynkowo-urlopowych z progra' mem Zryczałtowanym.jest mało klarown$ Mozna więc powiedzieć. To wszystko razem sprawia. Przepisy prawne regulujące ten problem Są uznawane przez niekt rych za mniej korzystne dla biur polskich. Dominują megabiura podr ży. tj. Nippon Travel Agency i ToĘo Travel. W płaszczyźnie ekonomicznej należy podkreślićdobrą sytuację finansową i poziom koszt w świadczeri. W ten spos b fundamentalna zasada r wności podmiot w gospodarczych na rynku turystycznym została rzekomo podwazona. przejściowe. Neckennann' Scan Holiday. Hongkong. Chodzi gł wnie o turoperator w spełniających na rynku rolę hurtownik w produkt w turystycznych. nastawione gł wnie na specjalizowanie się w dw ch ro- matyzowanych. Rynek japor ski jest zdominowany przez megabiura podr ży.

M. Brytyjska ustawa z ŻŻ grudnia I99Ż r. Ustawa ta. a ponadto jest w stanie zapewnić kierowanie działalnościąoddział w. Ponadto wnioskodawca musi przedstawić dow d wiarygodności finansowej i posiadania lokalu odpowiedniego do prowadzonej działalności. nr 14. Koncesja nie jest wymagana w przypadku działalnościagent w turyStycznych.Struktura zakresu działalnościtych podmiot w była następująca: Ż36Ż biaru podr ży miały zezwolenie na prowadzenie organizacji imprez turystycznych (6Ż7o). a także brak gwarancji finansowych. Licencja jest wydawana r wniez osobom prawnym. Warto wspomnieć w tym miejscu. o podr zach turystycznych38 zmierza gł wnie do ochrony konsument w. było zarejestrowanych 3807 biur podr ży. Pracy i Polityki Społecznej. firma zaśniewypła_ calna lub nie wywiązuje się z przyjętych zobowiy.9vo).Zabezpieczenie to będzie wykorzystane do zwrotu turyStom wpłaconych pieniędzy lub wypłacenia należnych odszkodowari w razie niewykonania lub nienaleŻytego wykonania umowy o podr z i pokrycia koszt w powrotu tury36 być karana za wymienione w ustawie czyny.27.szkoły itp.. Biuro podr zy może pro_ wadzić działalność pod warunkiem posiadania odpowiedniego zabezpieczenia fi nansowego w przypadku niewypłacal ności.4) zawrzeć umowę ubezpieczenia oC. Ze ustawa o usługach turyStycznych po trzech latach funkcjonowania przyniosła następujące rezultaty. wprowadza reglamentację działalności turystyce. Nie wymaga jej także niezarobkowe organizowanie wycieczek i imprez turystycznych przez organizacje. kt re uzy_ 35 skały zezwolenie na prowadzenie działalności. s. że w Polsce działa także blizej nieokreślona liczba jednostek. nr 27. napoczątku lutego Ż002r. chcąc uzyskać tę licencję. organiucji i sprzedaiy podr ży. W świetle krytycznych uwag niekt rych środowisk co do celowościreglamentowania w Polsce działalności w turyStyce. Stowarzyszenia. Ż) nie . Koncesję na wykonywanie usług turyStycznych może o1rzymać podmiot. 3) mieć odpowiednie gwarancje fi- Należy podkreślić.Ocena działalnościpolskich biur podr zy pod kątem ich profesjonalizmu i jakości świadczonych usług budzi pewne zastrzeżenia.in. w sytuacjach gdy roszczenie turysty jest zasadne.ze w wielu krajach Unii Europejskiej usługi turystyczne są koncesjonowane. Francuska ustawa o warunkach wykonywania działalności 366 367 .IJ źr deł tych negatyw w wymienia się m. 1412 jednostek (37vo) miało uprawnienia do prowadzenia organizacji imprez i pośrednictwa' a na samo pośrednictwow sprzedaży imprez mialy zezwolenie 33 biura podr ży (0. kt ra polega na stałym pośrednictwie w zawieraniu um w o świadczenieusług turystycznych dla koncesjonowanych organizator w turystyki lub innych krajowych usługodawc w. łatwość podejmowania dzialalnościw sektorze usług turystycznych oraz związanąz tym przypadkowośćpodmiot w na rynku. jw. filii i ekspozytlr przez osoby z odpowiednią praktyką i wykształceniem oraz nie karane za przestępstwa przeciwko zyciu. W Centralnym Rejestrze Zezwole (koncesji). dla kt rego organizowanie imprez turyStycznych lub wykonywanie pośrednictwa turystycznego stanowi podstawowy przedmiot jego działalnościlub działalność jest ta wyodrębniona organizacyjnie.Ruch Nestorowicz. M. prowadząca działalność imieniu organizatora imprez. Problemy te generalnie porządkuje ustawa o usługach turystycznych35. atakŻe za granicą. zwolenia koncesji3 37 38 Turystyka polska 2001. 5) posiadać odpowiedni lokal. w dziedzinie Ustawa z Ż9 sierpnia 7997 r. Trzeba zauutażyć. We Francji przyjęto Ustawę z 13 lipca 1992 r. warto przytoczyć chociaz Zarysowo przykłady z niekt rych kraj w zachodnich. jw Turystyczny" 1995. kt re nie muszą mieć zew nansowe swojej działalności. . Nestorowicz.jeśliumo_ wa w tej sprawie została zawaIta w kraju. o usługach turystycznych. określa ona warunki świadczenia w usług turystycznych na terytorium Polski. osoba ftzyczna. ale tylko na zasadach określonych w ustawie iwyłącznie za pośrednictwem utworzonego tu przedstawicielstwa.. . na wz r takich rozwiąza za granicą. IJstąwa o podr żach turysĘcrych w Wielkiej Brytanii. naruszające prawo handlowe i za przestępstwa gospodarcze.. o warunkach wykonywania działalnościw dziedzinie organizacji i sprzedaży podr ży turyStycznych37. Przedsiębiorstwa zagraniczne mogą świadczyćusługi turyStyczne r wnież na terytorium polskim.Ruch Turystyczny'' 1996. gwarantującą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone na skutek swojej działalnościzawodowej. kościoły. prowadzonym w Departamencie Turystyki Ministerstwa Gospodarki. zdrowiu i dokumentom. ot z osoba prowadząca biuro podr ży musi mieć licencję. powinna spełnić następujące warunki: I) wykazać się przygotowaniem zawodowym.a .

Biura podr ży coraz bardziej odczuwają wpływ Inlub pobytu. Nalezy ono do bezpośrednichform obsługi turysty. jedną z gł wnych szans na przetrwanie i rozw j są poprawa jakości usług' zr żnicowanie oferty i rozszerzenie zakresu proponowanych usług turystycznych.lul.ty""nego należy prowadzenie wycieczek. Tabtica 5. z 1999 r. wpłaty te będą .. określone w ustawie39.ii::::. 368 369 . kt ra stworzy fundusz gwarancyjny (trwają prace nad powołaniem funduszu gwarancyjnego na podobier{stwo istniejącego Travel Fund''). Podobna sytuacja dotyczy organizatora okazjonalnego wycieczki omawiając problemy rozwoju usług pośrednictwa i organizacji na rynku turystycznym' na|eży wspomnieć o Internecie. o usfugach turystycznych. lokatę kwoty stanowiącej I0%o obrotu w instytucji. obszarach i obiektach oraz sprawowanie opieki nad uczestnikami wycieczki. Zagadnienie to zostało szczeg łowo om wione w podrozdziale 5. na rynku usług pośrednictwa i organizacji nasila się konkurencja między agencjami wirtualnymi a biurami podr ży. dzialności cywilnej (oC).. jakie stosuje się przy ubezpieczeniach odpowie- I PILOTAZWCIECZEK U5ŁUG! PRzEwoDNlcKlE Jedną z form obsługi ruchu turyStycznego jest przewodnictwo turystyczne. '. s. gdyz nie może zavtierać tradycyj_ nych wyłączeri.Air ubezpieczenie na wypadek niewypłacalnościbiura podr ży. '9 Ustawa z 29 sierpnia 199'1 r. nia dla przewodnik w: 1) przewodnicy g rscy na określonych obszarach g rskich. odwiedzanych miejscowościach. zwłaszcza turoperatorami. Przewodnikiem turystycznym moze być osoba. składanie wpłat klient w na rachunku w instytucji powierniczej.4. W zwipku z intencją ustawy zablokowanie rachunku bankowego z kwotą stanowiącą Ż5vo przewidywanego rocznego obrotu. uvłaża się jednak.I' i stwz w niej: innych kraj w. reprezentujących określony kształt organizacyjny i poziom ekonomiczny.. 197. Reasumując. Strukturę przewodnik w według uprawnie charakteryzuj ądane zawarte w tablicy 5. kt ra ma odpowiednie uprawnienia.lł}i łiri 18 10. jw. w przypadku niewypłacalnościbiura podr ży kwoty ulokowane na rachunku powierniczym będą sfuzyć do zaspokojenia roszczer klient w.U.ł o: TurysĘka 2000 r. Na podstawie danych GUS można zaprezentować og lny stan przewodnictwa turyStycznego i jego strukturę w latach 1995 i 2000 (tablica 5. nr 31).13.12).jw.Zwalniane'' do dyspozycji biura podr zy w razie należytego wykonania przeze umo_ wy o podr z' zwrotu wpłaconej kwoty w razie anulowania podr ży albo zapłacenia klientom należnego odszkodowania. 13 ł. W świetlenowych warunk w działaria polskich biur podr ży. ternetu na zawieranie transakcji kupna-sprzedazy.Ż.12. Do zada przewodnikalury. 2) przewodnicy miejscy dla poszczeg lnych miast i 3) przewodnicy terenowi dla poszczeg lnych wojew dztw lub re_ Ustawa o usługach turystycznych przewiduje następujące uprawnie- - w PoLSCE W LATACH 1?951 2000 STRUKTUM PMEWODNTCTWA TURYSTYCZNEGO iffi Przewodnicy og łem w tym: lit!. jiill**iruffi i. Rozporządzenie Prezesa Rady Mini str w z 26 rnarca 1999 r.. w sprawie przewodnik w turystycznych i pilot w wycieczek (Dz. Powszechnie się Llwa-Ża.łitliii 10 013 19. kt ry pozostaje zablokowany.2 iiitłiłi. że rozw j turystyki jest już obecnie silnie determinowany wykorzystaniem nowoczesnej techniki informacyjnej.STAN I gion w.3 itllili ze znajomościąjęzykw obcych (w ?o) Źr d. fachowe udzielanie ich uczestnikom informacji o kraju.. że ubezpieczenie to moze być trudne do uzyskaniaprzez organizatora lub agenta podr ży.

Podczas wycieczki turySta obserwuje go i pragnie naśladować. Najważniejszą funkcją przewodnictwa turyStycznego jest jego funk cja społeczna' Przewodnicy.Tablica 5. Stwarza możliwości 370 stopniu zwiększa dochody os b wykonujących to zajęcie.Istotną funkcję ekonomiczną. zkt rych pochodzą turyści. Jak wykazuje praktyka. zagr anicznej częSto.13. iż autentyczny przewodnik spełnia funkcję wzorca do naśladowania. STRUKTUM PoLsKlcH PRzEWoDNlKow WEDŁUG UPMWN|EŃ W LATACH 1995l 2oo} (w %) Przewodnictwo turystyczne Spełnia bardzo ważnąfunkcję w bezpoł średniej realizacji imprez turyStycznych. iż turyści ci. zachęcani przez przewodnik w. zkt rym się styka. Przewodnictwo turystyczne może więc być waznym instrumentem oddziaływania wychowawczego na Znaczną częśćspołeczeristwa polskiego oraz na turyst w zagraricznych. Można przyjąć. Mimo że nię może ono Stanowić jedynego źr dła dodatkowych zarobk w' co w duzym utrzymania. organizatota. nawiązują kontakty gospodarcze. postawa i poglądy są poddawane bacznej obserwacji przez vczestnik w wycieczek orazbywają przedmiotem ich ocen. naukowe i kulturalne z odwiedzanym krajem. Każdy uczestnik wycieczki jest konsumentem wielu d br i usług. Budzi do w ten spos b miłość stron ojczystych oraz zanteresowanie u obcokrajowc w. Waznym aspektem społecznym przewodnictwa turystycz_ nego jest to. Ustawa o usługach turystycznych formułuje je następująco: a sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy tarystycznej w niezbędnym zakresie. zaznajamia turyst w z pięknem krajobraz w i zabytk w przyrody. Zdarza się. Kształtuje stosunek turySty do materialnych składnik w otoczenia i do społecze stwa. Przewodnicy w ramach swojej działalnościmogą nakłaniać turyst w do korzystaniaztych d br. polegaj ąc ą na przekazywaniu ich uczestnikom wiedzy o wartościach krajoznawczych. Wskutek tego funkcja pilota jako kierownika. Ułatwia poznanie kraju. W konsekwencji powoduje to napływ środkw płatniczych do tego regionu. kt ra towarzyszy podr żującej grupie i czasem odgrywa r wniez rolę przewodnika turystycznego. czyli osoba zatrudnionaprzez organizatora imprezy turystycznej. z osiągnięciami myślitechnicznej i naukowej.Przewodnictwo turyStyczne stwarza dodatkowe miejsca pracy na tych terenach. biura turystyki a turystycznej może stracić na znaczeniu. W praktyce spotyka się też funkcję pilota-rezydenta. Ich wygląd. choć trudno wymierną spełnia przewodnictwo turystyczne w zakresie wsp łpracy gospodarczej z innymi krajami. mają największe możliwościoddziaływania na turyst w. Przewodnicy w trakcie oprowadzania wycieczek zagranicznych zapoznają tlbcokrajowc w z dorobkiem gospodarczym i kulturalnym kraju. a takŻe zwiększenie popytu na dobra i usługi turyStyczne. że przewodnictwo spełnia funkcję społeczną i ekonomiczną. zamiast wysyłać pllota z kuŻdą grupą. Funkcję tę spełnia pilot. kt ry przebywa w określonymośrodku turyStycznym za granicą i sta- Do bezpośrednich form obsługi turysty naleŻy r wniez pilotaż. zatrudniaj ą w miejscu docelowym pilota-rezydenta. aby p źniej Sźrmemu przyjąć dostrzeżone wartości i u:waŻać je za element własnej osobowości. Przewodnik turystyczny pomaga uczestnikom wycieczek właściwierozumieć historię odwiedzanego kraju. spośrd wszystkich os b biorących udzial w ruchu turystycznym Ze Strony organizator w. Ze wzg|ęd w praktycznych warto przytoczyć ustawowe ujęcie zadari pilota wycieczek turystycznych. 371 .opr cz treści społecznych przewodnictwo turystyczne zawiera treściekonomiczne. jego zasob w naturalnych i infrastruktury. mediatora. Jest to pracownik biura turystycznego. wynikającym z charakteru imprezy. Ma ono określony wpływ na kształtowanie społecznie pożądanych zachowa i społecznie korzystnych zainteresowa . co w efekcie może przynieśćkorzyściekonomiczne obu stronom.Pilot-rezydent zajmuje się r wnież organizacją rozrywek dla turyst w i sprawami orgafizacyjnymi. pośrednika i doradcy grupy nowi formalny punkt kontaktowy między biurem. korzystać z jego wiedzy i mądrości życiowej. jego klientami usługami oraz urządzeniami oferowanymi w danym ośrodku. obszary recepcji turystycznej są na og ł słabiej rozwinięte gospodarczo od obszar w.

estrady i biblioteki publiczne. ich rozw j wymaga wysokich nakład w finansowych. kt ra -". J/J jest uwarunkowane m. należy podkreślićfakt' że ustawa określawarunki uzyskania uprawnie przewodnika turyStycznego i pilota wycieczek. nie na okres do roku lub ich cofnięcia. sale koncertowe itp. Do tego należy dodać rozw j sieci wypozycza|ni sprzętu tu_ rystycznego i sportowego. urzeczywistnienie określonych cel w podr ży turystycznej bez istnienia zakład w i og lnie dostępnych urządzeri techniczno-sanitarnych. służącychkształtowaniu i ochronie środowiska przyrodniczego. oświaty. W grupie tych urządze moŻna wymienić: wodociąg wraz z sie- 5. energii elektrycznej i ciepła znacznie obniża wartości wypoczynkowe miejscowości turystycznych. ze istotne znaczenie dla podniesienia sprawności i jakościświadczenia usług turystycznych ma rozw j sieci szkolnictwa przygotowującego do pracy w gospodarce turystycznej. Ich rozw j warunkuje też poprawę Sprawnościftzycznej młodszych i starszych turyst w oraz zwiększa odporność uczestnik w ruchu turystycznego na uboczne. zbiorowej komunikacji miejskiej. korty teniso_ Warto przy tym wspomnieć. teaĘ. nej obejmuje działalnośćpolegającą na stwarzaniu turystom warunk w do czynnego wypoczynku i uprawiania sportu masowego. Brak gazu. Powinnością miejscowości i ośrodk w turyStycznych jest też rozw j infrastruktury społecznej.#r5. Zmiana warunk w klimatycznych i trybu życia oraz czynne formy wypoczynku turyst w częSto potęgują popyt na te usługi. tereny łowieckie i rybackie oraz stadniny koni (urlop w siodle). Ważne funkcje obsługi turyst w spełnia techniczna infrastruktura lokalna. nauki i kultury itp. Z punktu widzenia jakościusług przewodnickich i pilotazu. 37Ż Seny' Sauny' plaże' przystanie. UsŁucl w zAKREslE też rzutu1e na całość świadczeri turystycznych. że warunki wsp Ł czesnej cywilizacji i rozwoju ruchu turystycznego czynią koniecznym odpowiedni rozw j usług infrastruktury technicznej. takichjak ba_ we. Służbazdrowia powinna więc być organizacyjnie i technicznie przygotowana do Zaspokajania zgłaszanych potrzeb turyStycznych w omawianym zakresie. czących usługi w trakcie trwania imprezy turystycznej. Mowa tu o kanalizacji i oczyszczaniu miast i osiedli oraz Zaopattzeniu w wodę. miejscowe urządzenia pocztowo-telekomunikacyjne. negatywne zjawiska roz.I czuwanie nad sposobem świadczeniausług na rzecz uczestnik w podczas imprezy. reprezentowanie organizatora turystyki wobec kontrahent w świad.9. R wnież rozwinięte usługi drogownictwa. INFMSTRU KTU RY LOKALNEJ W strukturze przestrzennej arządze infrastrukturalnych występuje infrastruktura o zasięgu lokalnym miejskim. Spełnianie społecznej funkcji turystyki . tory saneczkowe. Mogą je świadczyć przystosowane do potrzeb turyst w czytelnie. łyżwiarskie i regatowe. Trudno sobie wyobr azić. Urzeczywistnienie zamierzonego celu omawianych usług jest uwarunkowane rozbudową i budową siecirozlicznych obiekt w orazarządze technicznych.10. sieć zakład w słuzby zdrowia. og lnie mozna powiedzieć. muzea. Chociaż efektywność świadczenia omawianych usług turystom nie jest liczbowo wymierna.in. cią. osiedlowym lub wiejskim. Usługi te są bardzo istotnym czynnikiem wzmacniania potencjału biologicznego i zdrowia społecze stwa. transport lokalny. Poniewaz poziom ilościowo-jakościowytych usług w Polsce jest daleki od potrzeb. Jak widać. kluby. rozw j usług wypoczynkowych i usług w zakresie kul_ tlry fizy cznej wymaga rozbudowan ej bazy materialno-technicznej. woju industri alizacji i urbanizacj i kraju. skocznie narciarskie. U5ŁUG! wYPoczYNKoWE l usŁucl . boiska. pocztowe i telekomunikacyjne eliminują wiele dolegliwości życia spo_ lecznościturystycznej. to jednak społecznie batdzo odczuwalna. a takze okolicznościzawieszenia upraw.:# W ZAKRESIE KULTURY FITrcZNE) Grupa usfug wypoczynkowych i usfug w zakresie kultury frzycz. Masowy i przestrzenny oraz czasowo skoncentrowany ruch tury_ Styczny wymaga tez rozwoju usług świadczonych przez służbęzdrowia. ujeżdżalnie. Do podstawowych usług należy teŻ energetyka lokalna. kina. rozwoj em usług oświątowo-kulturalnych. stadiony. kręgielnie. drogownictwo. rozdzielczą sieć elektryczną.

do 451 tys. do 7Ż53 w 1998 r. Rozw j turystyki masowej szczeg lnie zwiększa zapotrzebowanie na ten rodzaj usfug handlowych. Dowodzą tego przykłady Sopotu. o niedostatku wości turystycznych. W Polsce siła nabywcza ludności w odniesieniu do sprzedaży usfug gastronomicznych jest og lnie słaba. Liczba tych sklep w wzrosła z425 tys. materiał w reklamowych.zaspokajających potrzeby pierwszego rzędu.11. rozvł j w zakresie infrastruktury lokalnej stanowi istotnej wagi czynnik kształtowania społecznie pożądanego modelu ru_ chu turystycznego oraz rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. 375 374 . atakŻe kilkunastu już wyższych. MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. w 1995 r. pamiątek. W strukturze ustug handlowych istotne miejsce zajmuje Sprzedaż turyStom aĘkuł w żywnościowych.sprzętu turystyczneg o i odzieży. Z tego punktu widzenia ważny jest wzrost sieci sklep w sprzedazy detalicznej. Sieć ta w 3l4 byla prywatną. kt rym należy ptzeciw działać. Zakopanego i innych miejscowości. l4l. s. Usfugi handlowe w znaczeniu turystycznym obejmują sprzedaż artykuł w żywnościowych. Są to przecież usługi o podstawowym znaczeniu społeczno-gospodarczym. Ich liczba wzrosła z 5344 w 1995 r. Można tu wskazać na Instytut Turystyki w Warszanaukowo-dydaktyczną Akademii Ekonomiczwie oraz na działalność nych we Wrocławiu. Zapotrzebowanie turyst w na usługi handlowe nie jest r wnomiernie rozłożone w czasie' co wynika z sezonowości ruchu turyStycznego. Powstawanie w kraju ośrodkw naukowo-dydaktycznych świadczyo rozumieniu potrzeby ich rozwoju. Wśrd turyst w indywidualnych można teŻ wskazać na pokaźną liczbę os b wyznaczających sobie spo_ lecznie szkodliwy cel podr ży do szczeg lnie renomowanych miejsco_ j Praktyczne urzeczywistnianie polityki turystycznej pa stwa czyni 5. Wymienione okoliczności sprawiają. Istotna jest w tym miejscu informacja o sieci stacji benzynowych. w Poznaniu i Krakowie. og lnie biorąc. okolicznośćta wskazuje na konieczność poznania sezonowej zmiennościpopytu turystycznego na artykuły zywnościowe. Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie i Poznaniu.. jest to tendencja korzystnaao. Uniwersytetu Gdariskiego. jw. o ty|e sieć sklep w o powierzchni sprzedazowej ponad 400 m2 o blisko 407o. Sieć sklep w stanowi w 99vo własność prywatną. wydawnictw turystycznych.niezbędnym rozw usług w zakresie nauki i dydaktyki. Nalezy 1eszcze dodać rosnącąliczbę tury' st w zmotoryzowanych i w związku z tym zwiększającą się przestrzen_ ną mobilność ruchu turystycznego. w tym w gł wnej mierue detalicznego. Jedną z cech charakterystycznych miejscowości turystycznych jest to. U5ŁUG| HANDLoWE W konsekwencji rozwoju ruchu turystycznego występuje też zapotrzebowanie na usługi handlu wewnętrznego. SGH w Warszawie. Grupa tych nietypowych turyst w wywołuje określone zjawiska patologii społecznej. że wzrasta społeczne zapotzebo' wanie na usługi infrastruktury społecznej w zakresie porządku i bezpie' cze stwa publicznego w szerokim tego słowa znaczeniu. Warto podkreślićwzrastające w Polsce mozliwościrozwoju usług handlu detalicznego świadczonych turystom przez sieć handlową. Ich znaczenie w obsłudze ruchu turyStycznego należy r wnież dostrzegać w słabo rozwiniętej sieci zakład w gastronomicznych. w 1998 r. Warto dodać. Poznawanie coraz bardziej skomplikowanego mechanizmu ruchu turystycznego oraz rozwoju obsługujących go gałęzi gospodarki narodowej wymaga pro_ wadzenia odpowiednich badar naukowych oraz ksztaŁcenia kadry specjalist w dla gospodarki turystycznej. Jeśliweźmiemy pod uwagę rosnące znaczenie sawłasnością mochod w osobowych i autokar w dla ruchu turystycznego. że w okresie Sezonu liczba turyst w często kilkakrotnie przekłacza liczbę stałych mieszkarc w. Dobra organi_ zacja świadczeri w tym zakresie zapewnia turyStom oraz ludności miej_ scowej warunki uprawiania turystyki i pracy zawodowej. fotograftcznych i innych towar w o praktycznym znaczeniu dla turysty. Występuje r wnież zjawisko sezonowości w działalnościhandlu artykułami żywnościowya0 rozwoju omawianych usług handlowych świadczy też niski wskaźnik udziału obrot w gastronomii w obrocie towarowym żywnością. że o ile sieć og lna wzrosła w tych latach zaledvtie o 6vo. niepar stwowych szk ł tury styczno-hotelarskich.

motoryzacyjne. Bosiackiar. Wśrd usług osobistych można wymienić m.mi oraz niekt rymi innymi. W 'zakresie naprąwy sprzętu turyStyczne7o turyści korzystają gł wnie z usług naprawy i konserwacji środkw transportu (rower w. takich jak np. Widoczny postęp w produkcji pamią_ tek.skutki wahar sezonowych w działalnościusługo_ łagodzących ujemne wej handlu lub każdego innego sektora gospodarki turystycznej. lecz w Tr jmieście. dokonywanych przez turyst w zagranicznych. Wisłą czy na zakresie niezbędna zatem jest znajomość mechanizmu zmiennościpo_ pytu wywołanego rozwojem ruchu turyStycznego. I odwrotnie. z drugiej zaś . Warszawa 1987. a więc określićrolrę i znaczenie woju ruchu turystycznego. Bosiacki. fotograficzne. og lnie wolno powiedzieć. analiza działalnościgospodarczej przedsiębiorstw. W celu prawidłowego rozwoju usług handlowych w omawianym w tym zakresie jest uwarunkowana rozwiązaniem licznych problem w. U5ŁUG! RzEMlEśnlczr stycznych nie pozwala na określenie skali tego zjawiska. namiot w. napełniania butli gazem oraz podobnego typu sprzętu. usługi: fryzjerskie i kosmetyczne. że poznanie wzmiankowanych wsp Ł za|eŻnościwarunkuje z jednej Strony zaspokojenie popytu turystycznedob r środkw ekonomicznych i organizacyjnych go. Jak podaje S. analiza popytu na usługi handlowe w miejscowościach tu_ rystycznych. że likwidacja sezonowości ruchu turystycznego nie jest realna' należy poznać skalę jej wahar w określonejmiejscowości turystycznej. ze występuje ona jedynie w określonychmiejsco_ wościachturyStycznych. wywołanych ruchem turystycznym. kuchenek. Prak_ tycznie oznacza to. Cechą charakterystycznąwaha(l popytu i obrotu towarowego. aparat w fotograficznych.Ż7o wydatk w gospodarstw domowych na turystykę.jest ich zmienność cząstkowa. że popyt turyStyczny na usługi handlu detalicznego 5. racy gumowych. Wychodząc z założenia. Istotne jest prawidłowe dostosowarrie się handlu detalicznego do czasowej. a nie w całym wojew dztwie lub kraju. Istotne znaczenie dla obsługi ruchu turystycznego ma r wnież rozw j usług handlowych w zakresie sprzedaży arĘkuł w nieżywnościowych. uwzględniająca turyStyczny charakter warunk w ich działaniaaz. co zmniejsza znaczenie dochod w z turystyki. odpowiednia polityka zatrudnienia i płac oraz dokonywania zakup w w przedsiębiorstwach obsługujących ruch turystyczny. Kazimierzu n. 148. rozw j sieci handlowej. zaspokajającymi popyt turystyczny. obejmują one usługi osobiste oraz naprawę Sprzętu turystycznego. wydatki turystyczne w Polsce na zakup odziezy. Znając kraricowe wartości wahar rozwoju ruchu turystycznego' można z grabsza określićwielkośćczasowego popytu na określone usługi turystyczne. przestrzennej i asortymentowej struktury potrzeb turystycznych. pralnicze. Jak dotąd brak jest jakiegokolwiek rozeznaniaw tymwzględzie. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstwach domowych. plecak w.in. Instytut Turystylci. mate- al S.12. s. w Garwolinie. szewskie. obuwia i sprzętu turystycznego stanowiły I0. Należy podkreślić konieczność i celowośćbada zakup w w sieci detalicznej. Za pomocą wskaŹnik w sezonowości mozna handlu depoznać sezonowy rozkład gł wnych przejaw w działalności danej miejscowościw roz_ talicznego. Nie występuje np. motocykli i samochod w). Brak szerszych badar rzeczywistej struktury wydatk w tury- P łwyspie Helskim. r n n r r r W strukturze r żnorodnych usług poszukiwanych przez turyst w w okresie sezonu na obszarze miejscowości turystycznych znajdują się też usfugi rzemieślnicze. ubioru i sprzętu turyStycznego oraz import określonychtowar w zaspokajających potrzeby turystyczne mogą wskazywać na wzrostową tendencję w tej grupie wydatk w turystycznych. krawieckie. a2 376 377 . Strategia działana handlu detalicznego Nalezy przyjąć. w 1985 r. ma charakter dynamiczny. a nie og lna.

- ubezpieczenia przedmiot w w transporcie (cargo). Inaczej wygląda ono np. podobnie jak w przypadku pozostałych usług turystycznych. w razie gdy organizator turystyki wbrew obowiązkowi nie zapewnia powrotu do kraju lub w razie niewykonania zo- 3'. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i casco środkw transportu. s ubezpieczenia kredytu. W celu zaspokojenia popytu turystycznego w omawianym zakresie niezbędne jest istnienie sieci zakład w i punkt w usfugowych. kradziez). w Bieszczadach czy nad jeziorami mazurskimi.Wymienione przykładowo rodzaje usług rzemieślniczych są w r żnym stopniu przedmiotem popytu turyStycznego. jako oferta dla os b zatrudnionych 5. Natężenie zapotrzebowania na określone usługi rzemieślnicze jest też zależne od charakteru miejscowości turystycznych. na Helu.: . a tak:Że pokrycie Zwrotu wpłat wniesionych przez klient w. dły w trudności w czasie podr ży (assistance). Specjaliści dzie|ą ubezpieczenia towarzyszące turyStyce na: . w podmiotach gospodarczych działających na rynku turystycznym. inne są poszukiwane sporadycznie. stosunk w umownych występujących na tymze rynku.79 . z p źniejszymi zmianami. charakteryzuje występowanie popytu na usługi np. w. r znorodne ubezpieczenia chroniące majątek uczestnik w rynku turystycznego oraz ubezpieczenia usług turystycznych i wszelkich 378 wiedzialnościcywilnej na rzecz klient w. tj. UsŁucl UBEzPlEczENloWE Warto przypomnieć. Dlatego miejscowości turystyczne przyjmujące tego rodzaju turyst w muSZą się liczyć ze wzrostem popytu prawie na wszystkie usługi rzemieślnicze. . d spowodowanych żywiołami obejmujące ubezpieczenia pozostałych szk d rzeczowych (np.13. Ma to zapewnlć pokrycie koszt w powrotu klienta do kraju. R wnież rodzaj turystyki ma istotny wpływ na wielkośći częstotliwość występowania potrzeb w tym zakresie. Punktem wyjścia ich rozwoju jest. s ubezpieczenia od koszt w rezygnacji. s ubezpieczenia rzeczy zabieranych w podr z. fotograficzne i motoryzacyjne. Jezeli np. możliwie pełne rozeznanie w skali potrzeb turystycznych. ubezpieczenia majątku: kt re popa- r r ubezpieczenia szk szkody rzeczowe. to można powiedzieć. ruch uzdrowiskowo-sanatoryjny i letniskowy. Na jedne występuje zapotrzebowanie masowe.r - ubezpieczenia finansowe: gwarancje ubezpieczeniowe. Przedstawiona kr tka charakterystyka wybranych rodzaj w usług turystycznych upoważnia do wniosku. s ubezpieczenia wypadku. że Ustawa o usługach turystycznych z 29 sierpnia 1991 r. Materialną podstawę ich rozwoju stanowią komplementarne dobra turystyczne'użytkowane w gospodarce turystycznej. nakłada na organizatora turystyki i pośrednika turystycznego obowiązek posiadania umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia odpo- Usługi ubezpieczeniowe w turystyce obejmują ubezpieczenia podr żne. wczasy pracownicze. iż zakres poszukiwanych przez tych turyst w usług rzemieślniczych jest Znaczny.. w Sopocie. że są one podstawowym narzędziem i środkiem zaspokajania potrzeb turystycznych. Miejscowości turystyczne będące celem masowych wycieczek krajoznawczych' na og ł kilkudniowych. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej: r ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej : s ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na rzecz klient r inne ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej og lnej. tbezpieczenia na zycie. : ubezpieczenia ochrony prawnej. wziąć pod uwagę turystykę pobytową.: ubezpieczenia podr żne ubezpieczenia choroby (koszt w leczenia). r ubezpieczenia świadczenia pomocy nakorzyśćos b. s ubezpieczenia r żnych form ryzyka finansowego. Krynicy Zdroju czy w Zakopanem' inaczej zaś kształtuje się np.

Rozbudowane a także co jest z opcjonal- takiego ustabilizowania stanu zdrowia. aby przybliŻyć istotę i zakres funkcji usług ubezpieczeniowych. Rozw j rynku turystycznego. kiedy klient sam planuje i organizuje sobie podr ż. USD są na dziśwystarczające. lecz takze bezpośrednio u ubezpieczyciela. Występujące incydentalnie sytuacje. Analizując zakres i sumy ubezpieczenia. zwi:q.ane z uprawianiem narciarstwa). samodzielnie decyduje także o kształcie umowy ubezpieczenia. w kt rym profesjonalny uczestnik tego rynku.'Ęlko w przypadku tbezpiecze(t podr znych. Firmy ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenia podr żne dla turystyki wyjazdowej dostosowane do rodzaju wypoczynku (np. pakiety business). Oferowany na rynku pakiet ubezpieczeniowy obejmuje w podstawowym układzie ubezpieczenie koszt w |eczenia. częstotliwościwyjazd w (tzw. USD przy wyjazd. organizator turystyki lub pośrednik turystyczny decydują o zakresie i sumach ubezpieczenia lub sumach gwarancyjnych ubezpiecze . W realiach polskiego rynku decyduje o tym organizator turystyki. kt ry organizuje imprezy turystyczne za granicą. . że oferowane zakresy odpowiedzialności mogą w pełni pokryć niezbędne koszty związane z udzieleniem pierwszej pomocy. oferowane w tym produkcie sumy ubezpieczenia sięgające 50_60 tys. W Rozporządzeniu ministra finans w z Ż4 |istopada 1999 r. Przepisy tej ustawy nakładają jednocześnie na organizatora. zvłiry.assistance nie k 'w realizacją zapisu ustawy o usługach turystycznych . wieku uczestnik w (np. Minimalne Sumy ubezpieczenia oferowane przez zakłady ubezpiecze r żniąsię w zależnościod kraju wyjazdu. Przejdźmy teraz do charakterystyki oferty ubezpieczeniowej na rynku turystycznym. Problemem samym w sobie jest niejednokrotnie postawa polskiego klienta.rodzaju programu wyjazdu zagranicznego czy wieku uczestnik w.bowiązar umownych. ubezpieczenie ochrony prawnej i ubezpieczenie od koszt w rezygnacjiuzupełniają ten podstawowy pakiet. ubezpieczenia lub posiadania gwarancji bankowej pozostałe ubezpieczenia i gwarancje są dobrowolne. W zasadzie nie proponuje się sum ubezpieczenianiższych od 10 tys. kt rą częSto zawiera nie tylko w biurze podt ży. oraz od wielkościprzychod w z tytułu prowadzonej działalności. kt ry dobiera ofertę ubezpieczeniową w zależnościod regionu świata.ach do kraj w europejskich oraz I5_Ż0 tys. Najbardziej rozwinięty pakiet ubezpiecze podr żnych towarzyszy turystyce zagranicznej wyjazdowej. Ubezpieczenia podr żne są integralnym elementem kaŻdej oferty turystycznej. obowią_ zek zawarcia um w lbezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadk w i koszt w leczenianarzecz os b uczestniczących w tych im_ prezach. szczeg lnie w okresie ostatniego dziesięciolecia. pakiety dla student w centralą alarmową działającąw języku polskim. ukształtował taki model wsp łistnienia usługi ubezpieczeniowej i turystycznej. w celu t do 381 . ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypad380 opr cz ubezpieczenia oC posiadaczy pojazd w oraz obowiązk w podr żujących za granicę). USD przy wyjazdach do wszystkich kraj w świata. aby był mozliwy powr miejsca zamieszkania lub do najblizszej plac 'wki służby zdrowia. w jakich jest realizowana usługa turystyczna. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej określajako obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazd w mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazd w. szczeg lnie w odniesieniu do ubezpieczenia koszt w leczenia. są konsekwencją niedostosowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela do warunk w. w sprawie określenia minimalnej sumy gwarancji bankowej i ubezpieczenio_ wej oraz minimalnej wysokości Sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta Z tytułu umowy ubezpieczenia na rzecz klient w w związku z działalnością prowadzoną przez organizator w turystyki i pośredni_ k w turystycznych zr żnicowano minimalne sumy odpowiedzialności banku iubezpieczyćiela w za|eżnościod kraju. hospitalizacją i repatriacją os b dotkniętych nagłą chorobą lub nieszczęśliwym wypadkiem. w kt rym działalność ta jest prowadzona.ane z pielgrzymkami do miej sc kultu religijnego). kt ry nie zawsze chce być mozliwie najszybciej przewieziony do miejsca zamieszkania w celu skorzystania z wysokostandardowych usług medycznych zagwarantowanych mu przez obowiązkowe lub prywatne ubezpieczenie zdrowotne. kiedy suma ubezpieczenia nie pokrywa niezbędnych koszt w. specjalizacji programu (np.ubezpieczenie bagazu podr znego. Istotą tego ubezpieczenia jest bowiem udzielenie pierwszej pomocy' lącznie z niezbędnąhospitalizacją. mozna stwierdzić.

Firmy ubezpieczeniowe proponują ubezpieczenia specjalistyczne dla hoteli i innej bazy noclegowej. Dotychczasowe regulacje prawne nie nakładają obowiązku pokrywania np. anglosaski) podązają za rozwojem tych ubezpiecze(t na polskim. Ubezpieczenie pomocy prawnej jest znacznie mniej popularnol choć powinno być standardem przy wyjazdach do dalekich. koszt w akcji ratowniczych w turystysumy ubezpieczenia. niejednokrotne obiektywnych czynnik w ekonomicznych. jest mozliwe całkowite przeniesienie na ubezpieczyciela tylko wypłaty odszkodowania. Ubezpieczo nie to powinno być szczeg lnie polecane osobom planującym zagr aniczną własnym s amochodem. najczęściejtowarzyszące kata. Jeżeli chodzi o ubezpieczenia podr zne w turystyce zagranicznct przyjazdowej. są kształtowane przez poziom tego Samego Zahes i i specjalistycznej. jest także. W prezentacji ofert ubezpiecze ' podr 'znych specjalizuje się kilka . Pozostałe ubezpieczenia majątkowe i komunikacyjne są oferowane według identycznych standard w jak dla innych podmiot w gospodarczych. jak w przypadku wprowadzania jednostronnymi decyzjami innych par stw koniecznoścl wykupywania przez polskich obywateli ubezpiecze koszt w leczenia przy wjeździe do tych kraj w. oferta ubezpiecze podr znych dla cudzoziemc w odwiedzających Polskę jest w pełni dostępna na rynku turystycznym. nych z podr żą zagraliczną. Z kolei ubezpieczenia majątku dotyczą gł wnie hoteli. Problemem są trudności z egzekwowa. budynk w oraz r żnotodnych środkw transportu. tzw. egzotycz. o ile organizator turystyki lub pośrednik turystyczny nie ma gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej zgodnie z zapisami ustawy o usługach turyStycznych i odpowiedniego rozporządzenia mi383 rodzaju ubezpiecze(l występujących poza rynkiem turyStycznym. obiekt w bazy noclegowej i rekreacyjnej. Ubezpieczenie koszt w rezygnacji. to Są one Stosowane niezwykle rzadko. Warto podkreślić. opieki nad pozostałymi członkami ro1 dziny oraz przewiezienia poszkodowanego do miejsca specjalistycznym środkiem transportu. ubezpieczenia sprzętu elektronicznego itp. jak i indywidualnych.W przypadku gdy organizator turystyki dołączy do pakietu ubezpicl czeniowego assistance wykonywane przez firmy o światowym działania. co może nie buł dzić zastrzeŻer{. Większośćpozostałych zakład w sprzedających ubezpieczenia majątkowe ma w swojej ofercie ptzynajmniej podstawowe pakiety ubezpiecze podr 'znych.a. choć w mniejszym stopnit1 sprzedawane na indywidu alne zapotrzebowanie klienta. biur. Cena jest pochodną wielu. nadzorowania hospitalizacji. polskich firm ubezpieczeniowych. podobnie jak w wypadku turystyki zagranicznej wyjazdowej. oferując praktycznie nieograniczone wielkości sum ubezpie czenia dzięki możliwościreasekuracji. Wezpieczenia podr zne w turystyce krajowej sprowadzają się do powszechnego stosowaniar żnego rodzaju ubezpiecze następstw nie. ubezpieczenia od kradzieży i dewastacji. a także przedmiotem ostrej walki konkurencyjnej. jeślidotyczy przyjazd w z kraj w Europy Zachodniej. Ubezpieczenie podr zne następstw nieszczęśliwych wypadk w odbiega standardem od podobnych tego typu produkt w nie zwiry. Tego rodzaju oferta ubezpieczeniowa służy podmiotom gospodarczym i osobom prowadzącym działalność gospodarczą na rynku turystycznym. nych kraj w zar wno zorganizowanych. logowym ofertom turystycznym. Ubezpieczenia samochod w i autokar w to obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności posiadaczy pojazd w za szkody związane z ruchem tych pojazd w oraz ubezpieczenie autocasco. niem wzajemnych świadczeriusług medycznych w bilateralnych sto' sunkach Polski z innymi krajami tego regionu lub stosowanie praktyk de facto dyskryminujących polskiego obywatela. Zakres ochrony obejmuje ubezpieczenia od ognia i innych zdarze losowych. bywanych bez pośrednictwa profesjonalnego organizatoru. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej są zvłiązane gł wnie zwykonaniem obowiązku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na tzecz klient w.że czynnikiem w największym stopniu determinującym standard ubezpiecze podr znych są możliwości sfinansowania szerokiej ochrony ubezpieczeniowej w cenie usługi turystycznej. Można stwierdzić' ze po stronie zakład w ubezpiecze(t nie istnieją żadne ograniczenia dotyczące zakresu ani sum ubezpieczenia. |ecz takze organizacji pierwszej cy. Wysokośćsumy ubezpieczenia i zakrcl (np. Natomiast w odniesieniu do przyjazd w z kraj w Europy WschodnioJ koszty pomocy medycznej i hospitalizacji obywateli tych kraj w pono si w zasadzie polski podatnik. 38Ż ce kwalifikowanej szczęśliwych wypadk 'w.

Ttzeba j ednak stwierdzić. Nie ma obec. oferta ubezpieczeniowa w tym zakresie jest bogata i dostosowana do indywidualnych potrzeb. nie przeszk d. Większośćpolskich zakład w ubezpiecze(l ma juŻ zagranicznego inwestora strategicznego. Na polskim rynku ubezpieczeniowym obecne są juz prawie wszystkie największe europejskie i wiele światowych koncern w ubezpieczeniowych. W efekcie rozwoju kontakt w handlowych coraz częściejstandardem przy zawieraniu r żnorodnych um w z osobami będącymi właścicielamilub zarządzającymi majątkiem jest takze koniecznośćposiadania polisy życiowej jako zabezpieczenia wykonania określonych kontrakt w gospodarczych. Przenoszą one automatycznie na polski rynek doświadczenia ubezpiecze z grup finansowych. mat ewentualnego podniesienia minimalnej sumy gwarancji ubezpie. Stosunkowo nową usługą na rynku turyStycznym są ubezpieczenia finansowe. odpowiedzialności cywilnej. Za- turystycznym ubezpieczenia podr żne. rozwijający się rynek. sporządzonym przez Polską lzbęWezpiecze . żo dy ubezpiecze bez trudu są w stanie sprostać wzrastająceml zapotrzebowaniu na te produkty. wprowadzającego elementy bezpieczeristwa i zaufanie do rynku turystycznego. czeniowej i bankowej oraz minimalnej wysokości sumy gwarancyjncj na tzecz jednego klienta z tytułu umowy ubezpieczenia. Z obserwacji rynku wynika. można stwierdzić. kres ubezpiecze(t i odpowiednie sumy ubezpieczenia są takie same jak w wypadku innych dziedzin gospodarki. ubezpieczenia kredytu kupieckiego czy określone gwarancje ubezpieczeniowe już dziścieszą się sporym zainteresowaniem . Wreszcie ubezpieczenia na życie dla rynku turystycznego obejmują ofertę r znorodnych ubezpieczer dla pracownik w podmiot w gospodarczych dzialających na tym rynku oraz indywidualnych ubezpiedzialających na tym rynku. a3 . jest potencjalnym odbiorcą wielu i standardy sprawdzone na europejskim i światowym rynkua3. go instrumentu. Wiele znich. hoteli i innych podmiot w Ubezpieczenia te rozwijają się w konsekwencji rozwoju rynku tury_ Stycznego i wzrostu świadomości ubezpieczeniowej społecze stwa. Jest to szczeg lnie istotne dla małych i średnich. częSto rodzinnych przedsiębiorstw. atakŻe z tytułu prowadzenia określonego rodzaju działalności(np. fi nansowe oraz ubezpieczenia na ży cie są zgodne ze standardami europejskimi i światowymi w tym zakresie. Coraz częściej jest także stosowane ubezpieczenie odpowiedzialno. wprowadzając informację o wysokościgwarancji lub sumy ubezpieczenia do program w reklamy ofert turystycznych. Wezpieczenia kredytu. ze sprawdzono zakres me. ubezpieczenia majątku. Po kilku latach od ustanowienia tego niezwykle potrzebne. ścicywilnej og lnej.nistra finans w. Kontakty handlowe rozwijające się na krajowym i zagranicznych rynkach turystycznych widzenia podmiot w turystycznych. W Polsce można kupić kazdy rodzaj ubezpieczeni a tow arzy szącego usłudze turystycznej lub rynkowi turystycznemu w Europie lub na świecie. było wprowadzanych na polski rynek jako odpowiednik zagranicznych ubezpieczer. Czyni tak wiele duzych biur podr ży. tak jak ubezpieczenia podr żne. natomiast należałoby podjąć dyskusję na te. że rygorysty czne przestzeganie procedur stosowanych przez zakJady ubezpieczeri sprawia niekiedy spore trudności podmiotom działającym na rynku turystycznym. aby gwarancje i umowy ubezpieczenia były zawieranc na znacznie większe sumy. jakkażdy młody. oferowane na polskim rynku cze dla właścicielibiur turystycznych. w wypadku turystyki kwalifikowanej i rekreacji). Najczęściej występuje opisana przy ubezpieczeniach odpo_ wiedzialności cywilnej gwarancja ubezpieczeniowa jako skutek wykonywania za|eceil ustawy o usługach turystycznych. ZakJa384 spowodowały zainteresowanie nowymi instrumentami finansowymi usprawniającymi obr t gospodarczy. Zdaniem Polskiej Izby Ubezpieczeir. Zagadnienie to opracowano na podstawie Raportu o Stanie usług ubeąieczeniowych w turystyce. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej i gwarancjr ubezpieczeniowa dają w praktyce takie samo zabezpieczenie z punkht częściejjest stosowan e ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej niż gwarancja. rytoryczny zabezpieczenia. Polski rynek turystyczny.

warto wskazać na niekt re źr dła ich kreacji. wielowymiźrrową rzeczywistością. Dzięki temu spełnia ona określone funkcje. w kt 'rej trwa jej rozw j.1.oa ffi FUNKC)E IDY5FUNKC)E wsPo ŁczEsN EJ TU RYsT YKI 6. Naturalnie skutki te wzajemnie się przenikają. psychologicznej. funkcje turystyki. Innymi słowy. jw.35.1 . Można też się przyjrzeć skutkom tego rozwoju z punktu widzenia postulat w polityki par stwowej lub środowiskowej jako wyrazu woli i intencji określonych ośrodk w decyzyjnych oraz wiodących podmiot w w gospodarce.noror. programowaniu i organizacji turystyki.' s. pojmowane jako skutki jej rozwoju dla tych licznych sfer wsp łczesnego życia. PotĘclE FUNKCJ! TuRYsTYKl Turystyka. Na funkcje turystyki można spojrzeć jako na wynik obiektywnych powiąza z otaczającą. skalę ich występowania oraz zakres i intensywność przejawiania się mozna rozpaĘwać pod kątem efektywności prowadzonej przez par stwo polityki społeczno_ekonomicznej' 1 Koncepcję funkcji turystyki jako skutk w jej rozwoju przyjęto od K. Rozważając zagadnienie określaniai klasyfikacji funkcji turystyki w przyjętym rozumieniu. znajduje odzwierciedlenie w r żnych sferach życia: społecznej. kulturowej. przestrzennej i ekonomicznej. Humanistyczne podstawy turystyki. jako wielowymiarowe i dynamiczne zjawisko wsp łczesnej kultury bytowania społeczeristw. Prze- cławskiego. 38'. M wiąc zatem o funkcjach turystyki. należy mieć na uwadze całokształtskutk w jej rozwojul.

nielegalny handel' infl a' cja. Wypoczynek w czasie wolnym od pracy i nauki. Funkcje wsp łczesnej turystyki zasługują na systematyczną ocenę. Postulowana skala funkcji zdrowotnej turystyki może zostać znacząco zmniejszona na skutek wa' dliwej organizacji usług zdrowotnych. np.2. iż nieza|eżnie od sposobu określania mają one charakter funkcji oczekiwanych lub postulowanych. Mimo że postęp techniczno-organlzacyjny sprawia. Ze spolecznego punktu widzenia istnieje konieczność pogłębiania wiedzy o wszystkich skutkach foZWo. Na przykład rozw j tu. . gospodarka zaśmoże wtedy ponieśćZnaczne straty. gdy towarzyszą im pewne zjawiska patologiczne. żebywa r wniez odwrotnie. FU N Kc)E wsPoŁczEsN EJ TU RY5TYK| 6. jest więc funkcją turystyki. zmniejszając odporność Życiową' Niepełny wypoczynek prowadzi często do kumulowania się zmęczenia i przechodzi w Stan wyczerpania. postulowane . Innymi słowy. a okresy odzyskiwaniasiłflzycznych i psychicznych są obiektywną koniecznością. lecz także poszerzyć jego stan wiedzy o kraju lub regionie. Zaprezentowany dalej układ funkcji i dysfunkcji wsp łczesnej turystyki moze być dyskusyjny. że funkcja rueczywista jest mniejsza od oczekiwanej. Dlatego funkcja rzeczywista turystyki zdrowotnej irzeczywiste skutki jej rozwoju przerastają funkcję oczekiwaną' Praktyka dowodzi. realizowana w pełni funkcja wypoczynkowa turyStyki stymuluje rozw j społeczny i gospodarczy. ju wsp łczesnej turystyki. Warto też parriętać. Turystyka wypoczynkowa sama w sobie może sprawiać przyjemnośći być źr dłem radości życia. że obiektywny rozw j funkcji wypoczynkowej turystyki wymaga wzrastających wysiłk w ekonomicznych. jak 388 . dewasta' cj a środowiska przyrodniczego. Za' i dysfunkcje turystyki można rozpatrywać w odniesieniu do przyrody. a także rzeczywiste. Dlatego lepiej jest og lnie przyjąć. Trzebazauważyć. r wno funkcje. Zagadnienie funkcji turystyki stanowi istotny problem naukowy o wyraźnie Zarysowanych aspektach praktycznych. wzmacniania siły i poszerzania zakresu występowania skutk w pozytywnych oraz redukcji skutk w negatywnych.2. Trzeba też powiedzieć. grożącego niebezpiecznymi powikłaniami w orgamoże zatanizmie oraz niesprawnością w pracy i nauce. W takim przypadku mozna m wić o dysfunkcjach turystyki. oznacza to. iż praca staje się flzycznie cotazłatwiejsza. wypoczynkowych itp.przeto nietrudno zauważyć. Ponieważ przyczyny wywołujące rozw j tej formy turystyki stają się coraz głębsze.1. to jednak corazbardziej angazuje ona człowieka i wyczerpuje jego siły psychiczne. kultury. Twierdzenie. a także poza nią. FUNKCJA WYPOCZYNKOWA Funkcja wypoczynkowa turystyki jest szeroko opisywana w literaturze Z zakresu wielu dyscyplin naukowych. odbywający się poza stałym miejscem zamieszkania. Temu właśnie dzić uprawianie turystyki. Ten wzajemny związek obydwu zjawisk znajduje potwierdzenie praktyczne. W tych sferach życiarozw j ta' rystyki może być źr dłem licznych satysfakcji. kulturowego. a takŻe ma uzasadnienie naukowe w teoriach wzrostu gospodarczego i czasu wolnego. co z kolei tworzy materialno-organi zacyjne warunki do urzeczywistniania omawianej funkcji turystyki. że przypisywany często funkcjom wsp łczesnej turystyki charakter rzeczywisty nie jest całkowicie jasny. Że skutki rozwoju turystyki mogą być oczekiwane. lęcz takŻe przedmiotem uzasadnionych i wielorakich trosk. iz skutki rozwoju turystyki mogą być oceniane negatywnie. że turystyka jest dziśpowszechną formą wypoczynku i samoobrony przed ujemnymi dla człowieka skutkami wsp łczesnej cywilizacji ma uzasadnienie empiryczne. a więc nie sp ełnia w s zy stkich zw iązany ch z nią o czelrjw a .Nalezy też przypomnieć. człowieka jako jednostki i jako gru' py oraz w odniesieniu do gospodarki. 389 rystyki zdrowotnej może przynosić nie tylko poprawę szeroko rozumianego zdrowia społeczeristwa. Bez wypoczynku ludzie nie mogą dziaŁać efektywnie. Jej rozw j jest r wnież konieczny do odnowy otv utrzymania sił z ekonomicznego punktu widzenia fizycznych i psychicznych człowieka wydatkowanych w czasie pracy. iż koszty wypoczynku stale się zwiększają. jednak stanowi pr bę klasyfikacji skutk w ekspansji turystyki i jej wszechobecności w życiu.

odbijających się na stanie zdrowia człowieka. praca zbiorowa pod red.Zdrowie stanowi podstawową wartośćindywidualną. Pawełczyli ska. przy jednoczesnej ograniczoności przestrzeni. urzędy publiczne. uczelnie. konflikty ze sobą i otoczeniem. s.. 6. szkoły. we wszystkich rodzajach środkw transportu. podstawowe lasady Pawełczy ska. w niniejszych rozwaŻaniach przyjęto definicję podaną przez A. Turystyka może umożliwić zacieśnianie kontakt w z przyrodą i być czynnikiem prewencyjnym w zakresie zdrowia psychicznego. w kom r- W układzie działan zmierzających do podniesienia poziomu tak ro_ zumianego zdrowia obecnośćturystyki jest bardzo waŻna. sklepach czy miejscach kultury i rozrywki. Jest to r wniez zdolność do harmonijnego wsp łzycia i wsp łdzia. i satysfakcji wynikających z akceptacji przez grupę społeczną (bądź jednostkę).. stanowi niekwestionowany spos b poprawy zdrowia psychicznego. Warszawa 1971 (cyt. kt rych uczestniczy. iż w tej skomplikowanej maszynerii człowiek często czuje się zagubiony. nikiem ogromnych korzyści społecznych o określonych implikacjach ekonomicznych. Spośrd wielu określer{pojęcia zdrowia spotykanych w literaturzc. Podobne skutki może przynosić ingerencja wsp łczesnego paristwa w sprawy jednostki' ograniczająca zindywidualizowany spos b zycia - człowieka' Wszystko to powoduje często długotrwałe stresy dnia codziennego. Styl życia w epoce przemian determinanty i układy odniesienia. W tym sensie przct pełnię zdrowia rozumie się nie tylko brak choroby. PWN. i metody.] osiąganiem cel 'w. s. harmonii i porządku' Człowiek poznaje więc często uproszczony obraz świata.Pełna efektywność społeczna wypoczynkowej funkcji turystyki dą| się urzeczywistnić zwłaszcza w połączeniu z jej funkcją zdrowotĘ Mając wsp lny rodow d. czyr{ską: . wanie turystyki w sferze ochrony zdrowia jest widoczne zwŁaszczawtedy. Paweł. Naraża go to na frustracje. Podr ż turystyczna może tu być środkiem wzmacniającym poczucie wewnętrznej kontroli i osobistego wpływu na własne życie. nadwerężonego wspomniany- - mi zjawiskami. gdy człowiek nie jest leniwy ani ociężały?. Koncepcje i propozycje. 148). W: S|/ życia. U podstaw zagroże dla zdrowia człowieka należy teŻ widzieć otaczające go środowisło'Wywofuje ono u człowieka stany agresji i po391 390 . a jednocześnie podstawową wartośćspołeczną. Jest to trwała dyspozy cja psychofizyc zna do względnie systematycznego wydatkowania energii i do stałej regeneracji sił dla odzyskania dobrego samopoczucia psychicznego oraz [. S. Joga. zak|adzie pracy. lecz także energię. Nie spos b tez nie wspomnieć o zagrożeniu zdrowia psychicznego niesionym przez zwiększanie się liczby ludnościświatai jej koncentracji przestrzennej. FUNKCJA ZDROWOTNA "i l" twarzania odporności swoistej. 3 A. zwłaszcza kwalifikowanej. zakłady przemysłowe. Zdrowotna funkcja turystyki może się przyczynić do redukcji nie- banki czy organizacje międzynarodowe. 2 kach zycia rodzinnego. funkcje te w optymalnych warunkach są nql. 149 i nast. anonimowy i bezradny... A.2. Yineker. Warszawa 1976. szczeg lnie szkodliwe przy jednoczesnym zmniejszaniu się odpornościpsychicznej w wyniku ptzemęczenia. Siciriskiego. Traci poczucie panowania nad strukturą organizacyjną i procesami. ale jednocześnie oddala człowieka od przyrody. skierowanej przeciwko czynnikom szkodliwym. do kt rych człowiek dąży. jw. Styl życia w epoce przemian determinanty i uklady odniesienia. nie tylko więc zdolnośćdo podjęcia pracy. warun kującą istnienie i działanie każdego człowieka zgodnie z jego celami..jakie sobie stawia społecze stwo. Indyjski system leclnicTy. Uważa się. Systematyczne uprawianie turystyki. łania''3.co wpływa na jego psychikę. w Na poziom zdrowia psychicznego niekorzystny wpływ mają r wstruktury i spos b funkcjonowania podstawowych instynież złożoność tucji. od kt rej zależy Szansa realizacji zada . w szkole. korzystnych zjawisk występujących wskutek rozwoju środkw masowego przekazu' Rozw j tych środkw zaspokaja ludzkie aspiracje. Kuvalayanda.2. jak np.. odporność og lną oraz zdolnośćdo łatwego wy. dobre samopoczucie.L.] satysfakcjizwiązanych z [. Masowośćr żnorodnych zbiorowości ludzkich występuje np. Funkcjono_ S. lecz stan. stanowiących układ odniesienia. Punktem wyjściarozważa(l poświęconych zdrowotnej funkcji turlr styki jest definicja szeroko rozumianego zdrowia. za: A. kiedy się patrzy na jej rolę w zmniejszaniu negatywnych skutk w wsp łczesnej cywilizacji. źr dła przeżyć estetycznych.

W sumie możil powiedzieć. może stanowić znaczący element wychowania ftzycznego. Kamir ski. ze konsekwencje środowiskowetow arzy szące wsp łcze8. wypoczynku.r sje nerwowe (w wyniku m. Wyzwala to w człowieku1 pragnącym utrzymać dobre zdrowie. Najczęściejwymienia się agresje biologiczne (wyi nikające np. FU N KCJA WYCHOWAWCZA rozumianym jako zesp czesnej turystyki należy powt rzyć. Kamir ski.in. - rozw j biologiczny człowieka wymaga m. 39Ż 393 .in.34_36. obejmując zar wno dzieci.. zwłaszcza kwalifikowala.Ruch Prawniczy. jest widoczna zdrowotna funkcja turystyki. KształĘe się w nim r wnież właściwy stosunek do środowiska przyrodniczego i następuje uświadomienie aspekt w degradacji środowiska. W kaŻdej jego fazie (młodość. kt re wywołując zmiany cielesno-fizyczne i psychomotoryczne. w kt rym zyje wsp łczesny czło. wartościowego spędzania czasu wolnego. czrrcia szkodliwości. szczeg lnie jej form specjalistycznych. Turystyka. Zagadnienie wychowawczej funkcji turystyki mozna rozważyć na tle koncepcji człowieka jako istoty biosocjokulturalnej. (np. Przed podjęciem pr by określenia funkcji wychowawczej wsp ł. natężenia hałasu). m. jak i dorosłych oraz spełniając warunki ruchliwości przestrzennej. Turystyka w swoim założeniu wychowawczymmoże przynosić pozytywne skutki w toku całego ludzkiego życia.e Ekonomiczny i Socjologiczny" 1974. wejścio człowieka w bezpośredni kontakt Z nowym środowiskiemspołecznym. Rozw j kulturalny zaśpolega na wrastaniu w wartości kultury w drodze przyswajania poŻądanych modeli kultury (np. z zalieczyszczenia żywności. A. Warszawa l9'l5.3 .).55. Środowisko wychowawcz. A. a A.. moŻe stanowić istotne naruędzie realizacji prawa człowieka do zdrowego środowiska przyrodniczego. Przyjmując. przez uprawianie turystyki o motywacj ach poznawczych.leczce- 6. wiek. potrzebę ucieczki kompensacyj" nej. miłości ojczyzny). s. można tez upatrywać w budzeniu przez nią takich 5 chują się odrębnością sytuacji wychowawczej. Wychowawczy walor turystyki należy szczeg lnie odnieśćdo jej dw ch rodzaj w turystyki krajoznawczej i kwalifikowanej. Kamirlskiegoa środowisko wychowawcze twotząosoby. ruchu). można sądzić. pracownika). że te trzy sfery ludzkiej osobowości stanowią jedność. W kontakcie z przyrodą. pilota turystycznego. a jej rola aktywna. iż w tym złoŻonym procesie turystyka jest r wniez obecna. Źr deł możliwościwychowawczych turystytj. łecznych i kulturowych.in.wody i powietrza) oraz agto. starość)organizm ludzki wymaga kompensacji dorosłość. młodzieży oraz dorosłych do przyswajania wartości moralnych i zgodnych z nimi zachowa społecznych. piękna i harmonii.2. studenta. wyr wnyWłaściwy wania ewentualnych brak w organizmu oraz pobudzaniaprzez korzystne warunki środowiska. zachęcające jednostki i grupy dzieci. kt ra jest źr dłem spokoju. oraz na przyswajaniu sobie w tych grupach odpowiednich r l społecznych (np. nej cywilizacji tworzą układ czynnik w agresywnych. ułatwia i przyspiesza socjalizację. realizowanej przez turystykę.in. turysta odkrywa też nowe wartości moralne. Podczas imprez turyStycznych człowiek wchodzi w nowe grupy społeczne i musi opanowywać nowe role społeczne (przewodnika. zabieg w profilaktycznych itp. kt rych jednostka staje się członkiem. odpowiadających ideałowi wychowawczemu społecze stwa. Kamir ski5 twierdzi. Jest ono bowiem częściąobiektywnego środowiskaspołecznego (wraz z jego podłożem przyrodniczym i kontekstem kulturowym). wia przez redukcję stanu napięcia. W rozumieniu A. Funkcje pedagogiki społecznej. iz turystyka oznacza m. młodzież. przygotowujących go do życia w społecze stwie. Skłania to do wniosku. grupy społeczne i instytucje pełniące zadania wychowawcze. Sprzyja temu upowszechnianie kultury i samokształcenie. - kłopoty definicyjne. członka organizacji turystycznych itp. że turystyka. spo. Właśniew dążeniu do poprawy zdro. Może też być środkiem wychowania zdrowotnego. wdrazającego człowieka do ochrony oraz doskonalenia zdrowia ftzycznego i psychicznego.rtr 4. Rozw j społeczny polega na kolejnym wrastaniu w grupy społeczne. PWN. że zadanie środowiska wychowawczego obejmuje ca_ łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka oraz ł trojakich składnik w: przyrodniczych. wywołujących zagrożenia warunk w zdrowotnych życia. Z pojęciem środowiska społecznego pozostaje w bezpośrednim związku środowisko wychowawcze.

mają szansę poznania świataoraz Swego w nim miejsci. iz postulowana funkcja wychowawcza turystyki mieścisię w rygorach definicji wychowania o. że zdo|nośćrozumowania' przyswajania wiadomości.""j tury. społeczny i t<uituratny -u" przesffzeganiu zasad bezpiecze stwa własnego i innych. c)yli umiejętności ko'mpetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystyczneg o.4. wsp lnota przeżyć. jak pisze K.2. Na zakoriczenie wypada stwierdźiŻ.i. s.tyti i otra<tie iei rzeczywistąrolę w środowisku wychowawczym.l"sri sie w. na drodze bezpośredniej obserwacji. jak i praktycznym. HumanisĘc1ne podstawy turystyki.. mieścisię w koncepcji kształcenia ustawicznego. pedagogika. Turystyka bowiem. . to nasuwa się wniosek..y"t i""n.Że kształceniowa funkcja turystyki. 56T. Miejsce pedagogiki w systemie nauk. janie przez turyst w kultury technicznej. dze(l zgodnie politechnicznego. ze turystyki to nil tyko obcowanie _uprawianie zprzyrodą' Jest to kontakt. gospodar. maga wysiłku' pewnego odporności ftzycznej i |.j . kt re moze spożytkować praktycznie. jw. wchodząc w bez|ośredni kontakt ze środowiskiem społecznym. Wymaga ona r wniez u-i". wysoki udział w niej młodzieży. Wulek. zainteresowa i og lnej sprawności umysT. przy jednoczesnym Znawcza" można wyjaśnić.ją.3540. ze jej uczestnicy. Warto powt rzyć. zwłaszczamłoaycn. więzy koleŻe stwa. 394 395 . Zakłada się w niej. w"ałog i kierowane czynności człowieka podejmowane dla osiągnięcia określonego zasobu wiedzy o otaczającym go świecie. Literatura przedw .. W:. doskonalenia intelektu i d.podając definicję kształcenia. iz poznawanie świataprzez _turystykę jest gł wnym elementem iei ru*c.yki oru.e1mi_e. że tvystyka.'"iiu za innych odpowiedzialności. że kvtałcenie jest częścią składową wychowania -"*iaui" jego szerokim znaczeniu6. zwlaszcza jej form krajoznawczych.' ^Yoi:n. t Miejsce pedagogiki w systemie nauk.J cech' jak aktywność.tyt i uzasadnienie jako element jej funkcji wychowawc zej. aby zintensyfikować badania efektywności wychowaw. *y. 6. wyki.. wać elementu wYchowania dziej pożądane. Poznawanie r żnych składnik w środowiskadzięki turystyce.ęt-s"i wspodziałania z innymi. poznania siebie samego. szczeg lnie o motywacjach poznawczych. To rygory uprawiania turystyki mają duże znaczenie * p'o"".samodzielnę miotu poświęcona społecznym funkcjom turystyki głosi.pod uwagę masowy charaktei ""ło*i"tu. Przy jęcie określenia. tzn. W: pedagogikn. zyciem społecznym i ludnością odwiedzanych miejscowości. doświadczenia i samotsziałcenia.funkcja kształceniow a" zarniast. przede wszystkim kwalifikowanej.ryr'u.z kulturą. Wujka przez ksztalcenie należy rozumjeć.howa- z ich konstrukcją ru*. dzę turysty o kraju i o świecie. należy tez upatry. przyswaja sobie r wniez pewne umiejętności oraz na- ^_ 19'74.i *y"t o**-.u" *oże wspierać rozw j biologiczny. W turystyce. Uwaza' sii. s. Funkcja kształceniowa turystyki.Ęnośćdo wiedźy irwają przez całe życie człowieka.. Warto też podkreślić. szczeg lnie kwalifikowana' wy. społecznej i kulturowej. "=dobycia umiejętności potrzebnych mu do przeobrazania światai do rozwoju jego określonych uzdolnie .opr cz wiedzy przez tlrystykę powinno się r wniez zdobywać umiejętności potrzebne do celowego siozytkowania tej wiedzy. zdobywa_ jąc orientację w otaczającej go rzeczywistości przyrodniczej. kształceniowu runł"iu.. iż jedn ąz podstawowych funkcji turystyki w odniesieniu do turysty jest funkcja poznawcza.oryr. Warszawa 7 8 K' Przecławski. przejav a się w tym.pWN.u. Trzeba przypomnieć. wsp łczesnej .stopnia olaz opanowaniazmęczenia. Turysta bowiem. Kształceniowa funkcja turystyki moze więc być spełniana zar wno w sensie poznawczym. ność'odwaga' Kształtują on" po'tu*y i osobowości społecznie najba1. daje też dobre mozliwości konfrontacji wiedzy og lnej oraz specjalistycznej z konkretnym obrazem rzeczywistości. jw. atakżepono. FuNKCJA tśzTAŁcENlowA Przy założeniu. kulturowym i przyrodniczym. Przecław ski' rozszerza wie..funkcja po- łowej''8. a takżL urzą- nia turyst w.y. Umozliwia ono p.

społecznym i przestrzennym. szczeg |nie zagranicznej. Proces ten jest uwarunkowany rozwojern określonychczynnik w miastotw rczych. w swoim wymiarze ekonomicznym. przebywającej w szczycie turystycznym jest wysoki i zwiększa się w miarę wzrostu atrakcyjności turystycznej danej miejscowości' Fakt ten nie zawsze jest uświadamiany przez planist w oruz organizator w podaży usług turystycznych i og lnomiejskich. naukę. ne.5. administrację publiczną. port. Pozostaje do oceny oddziaływanie turystyki na proces urbanizacji. żc turystyka krajowa i zagraliczna. FUNKCJA MlAsToT wÓnczn Jak juz stwierdzono w rozdziale 2. atakŻe handel hurtowy.2. Ń omawianej roli występuje gł wnie na obszarach wyposazonych przyrodniczojak wiadomo w walory turystyczne. Kształceniowa funkcja turystyki znajduje takze odbicie w formułow& niu prawidłowego obrazu odwiedzanych miejscowościi kraj w. Po tych uwagach wstępnych można przejśćdo zaprezentowanla Zakresu oddziaływania turystyki na proces urbanizacji. warto nich wiele cech wsp lnych. czyli ruchu turystycznego -kulturowe podstawy i gospodarki turystycznej. turystyka jest pochodną jednych czynnik w. politycznych i gospodarczych w Polsce. kt rzy odkrywają. z praktycznym doświadczeniem turyst w jest formą weryfikacji tej wiedzy i niejednokrotnie powoduje szok. może też oblldzić w sobie nowe zainteresowania intelektualne oral kulturalne.Wpływ urbanizacji na tempo i kierunki rozwoju turystyki Został już dokładnie scharakteryzowany. Sil. że stosunek liczby ludności stałej do stanu ludności og łem Na zakoriczenie tego fragmentu rozwuża wolno powiedzieć.Turystyka daje okazję do praktycznego wykorzy_ stania umiejętności językowych. Na skutek tego zwiękżycia obu grup ludności oraz zmniejsza satysfakcja sza się uciążliwość turyst w. ne przeżycie turystyczne sprawia. ekonomicznej. może odegrać znaczną rolę w postępowych przeobruŻeniach społeczno-kulturowych. Ponadto w strukturze czynnik w miastotw rczych turystyka pełni funkcję modernizacyjną. Jak to się starano wykazać w rozdziale 2.Konfrontacja wiedzy o świecie. z uwzględnieniem wszystkich aspekt w przejawiania się tego procesu' iod wpływem rozwoju turystyki zwiększa się 1iczba ludnościstałej oraz sezonowo i tymczasowo zamieszkałej w danej miejscowości turystycznej. Miastotw rcza funkcja turystyki zawiera teŻ wiele element w pochodnych od innych jej funkcji. w turystyÓc krajoznavłczej człowiek odkrywa nowe wartości moralne i intelektuali. np. naZywanym urbanizacją. Wiadomo bowiem. między wsp łczesną turystyką a procesem urbanizacji występuje dwustronna za|eŻność. czyli funkcja miastotwr rcza turystyki. rozumiane. Kształceniowa funkcja turystyki zasługuje na popularyzację zwłaslł cza w turyStyce młodziezowej zorganizowanej. 396 397 . zorganizowana w formie wycieczeĘ moze być interesującym źr dłem wiedzy i instrumentem wychowania. Wśrd tych czynnik w można wymienić przede wszystkim przemysł. szkolnictwo średnie i wyższe. stanowiące rozwoju turystyki. Doświadczenie renomowanych miejscowości turystycznych wikazuje. r wnież zwr cić uwagę na jej znaczenie dla samokształcenia uczestnik w podr ży turystycznych. w określonych warunkach kształceniowa funkcja turystyki. Jego podstawowym miernikiem ludności zamieszkałej w miastach w stosunku do og lnego zaludnienia na danym obszarze geograficznym. okolicznośćtawzmacniapozyqę turystyki w procesie kulturowym. zdobytej dzięki czytaniu książoĘ prasy i oglądaniu telewizji. interesującą z punktu widzenia nowoczesnych czynnik w przemian społeczno-gospodarczych i przestrzennych. garnizon wojskowy i turystykę' Turystyka. węzeł komunikacyjny. opanowana wcześniej wiedza o życiu Rozvłażajączagadnienie kształceniowej funkcji turystyki. że 6. arczw j innych generuje' iurystyka jako czynnik miastotw rczy tie ma charakteru uniwersaln"go. Że poznawane fakty są szczeg lnlc odczuwane. ze mimo zewnętrznych r żnic istnieje w się oraz wsp łdziałanie. wykazuje określone związkj z podstawowymi czynnikami miastotw rczymi. Turystyka ułatwia też porozumienie między ludźmi. pozwalających na zrozumienie społeczno-kulturalnym innych kraj w moze stymulować aktywnośćintelektualną turyst w na rozwoju jak już stwierdzono Proces urbanizacji polega jest wzrost liczby ośrodk w miejskich. zapamiętywane i uświadamiane.

u oraz wzrasta liczba zatrudnionych w gospodarce. Sopot. '"""p"ii Jeżeli np. W taki .h. opr cz walor w turystycznych danej miejscowości. nt I' 399 . stanowiącej stały element zabudowy miejskiej. domy źd'oio*". Powstają nowe utice i drogi. rozrywkowych i kulturalnych. Powstają bowiem nowe obiekty noclegowe. motele.Problemy Turystyki" 1'98'1. Połczyn Zdr j. skuteczność kuracji wymaga zorganizowania zespołu usług zapewniających osiągnięcie celu. działywania. to nietrudno zauważyć. w eretcie tego rozszerzają się możliwościrecepcji turystycznej całego miasta. potrzeb turyStycznych powstaje bogata sieć zakład w usługowych b pośrednio i pośrednio świadczących usługi dla turyst w. Dana jednostka osadnicza urbanizuje się i rozszerza terytorialnie. Wydaje się.in. hotell. zaś |iczbaturyst w odwiedzających Florydę zŻ3 mLn do 36 mln. Walt Disney World (Orlando.po'ou turystyka oddzialuje na przestrzenną stronę proces w urbanistycznych. wycieczkowa i weekendowa. W ich wyniku powstają ''o*" -l"1ś. zagęszcza się sieć zaklad w gastronomic znych. osiągnięcia wspomnianego celu podr ży turystycznej jest.oś-ni" |iczba turyst q aby z kolei z jeszcze większą siłą oddziaływać nagospodarczy i przestrzenny rozw j ośrodka turyStycznego. Michna. Sło ce. rorrr"rzają ekonomiczne podstawy rozwoju danego miasta. pola namiotowe..podarowanie. Dowodem tego mogą być liczne miasta w pasie wybrzeża Bałtyku oraz sieć g rskich ośrodk w turystyki wypoczynkowej. Gtspodarka turystyczna i wsp łdziałaj ące z nią gałęzie gospodarki miejskiej zwiększają więc źr dła zarobkowania w sektorze nierolniczy^-orui. Dla przykładu można wymienić Krynicę More R. odpowiedni" . Rośniewięc majątek trwały miasta. Krynica Zdr j. czyniąc ją sprawniej szą. p''y korzystnych warunkach naturalnych danej miejscowości. juk np. produkcj a przemysłu spożywczego. powstaje i rozwija się skupisko miejskie. iż miastotw rcza funkcja turystyki działa według zasa_ dy sprzężenia zwrotnego. gł wnie obcokrajowc w. Liczba pasażer w komunikacji lotniczej wzrosła siedmiokrotnie. a za gralicąVichy we Francji' W procesach urbanizacyjnych duzą ro1ę odgrywa turystyka pobytowa. czyIi og lnie turysĘka rekreacyjna' Inieresującym przykładem miastotw rczej roli turystyki mogą być parki rozrywek. . morze czy powietrze g rskie nie wystarcz4-ą uo'i"m. pamiątkarskiego itp. Prawie dwukrotnie wzrosła liczba mieszkarc w. j kempingi.1". Dążenie do więtszości z nich prowadzi do rozwoju miasta. W zakresie urbanizacji ekonomicznej turystyka ma duże pole od-. jako cel podr ży turystycznej weźmie się leczenie.. rozwija się budownictwo'mieszkaniowe. wykazujących stosunkowo szybki wzrost liczby ludności. wzrost zatrudnienia w sektorze usfug turystycznych. W latach 1glo-tgtz liczba pokoi hotelowych wzrosla z 6 tys. komunikacyjnych. zapewniające atrakcyjne spędzenie wolnego czasu' Takim miejscem jest m. Przykładami tego rodzaju miast w Polsce mogą być: Zakopane. rozwija się r żnorodna sieć usług towarzyszących. wu-nki". gwaranĘe przekształcenie jej w prawdziwe miasto. Pod Znacznym wpływem turystyki w omawianym kompleksie w regionie orlando zaszły od 1970 r. powoduje wzrost liczby ludnościw kąpieliskach nadmorskich i ośrodkach turystyki g rskiej. Floryda)' Park ten zajmuje 111 km2 powierzchni i odwiedza go kilkadziesiąt milion w os b rocznie. isiotne zmiany. lstltnym cz nikiem rozwoju urządze infrastruktury turystycznej i paraturySt' są nakłady inwestycyjne. Z biegiem czasu powstają odpowiednie sanatoria. niezależnie od długościtrwania Sezonu wypoczynku. Potrzeba wypoczynku nad morzem czy w g tach prowadzi do rozbudowy infrasruktury turystycznej. Tury styka w parkach rozrywki. Podobny mechanizm rozwoju pod wpływem turystyki można wskazać la przyŁJadzieparku Disneyiand wKalifornii i innych w Europie Zachodniejg. Nałęcz w.1 "ugo. przesrrz"nni" -"hłonniejszą i przez to atrakcyjniejszą dla turyst w. Dobrze rozwinięta sieć szeroko rozumianych usług turystyczny. warunkującej funkcj onowanio wządzeft oraz instytucji turystycznych danej miejscow-ości. hotele. dostosowanej do potrzeu t"ł_ l stycznych. Rośnieliczba ludności stałej zatrudnionej w obsłudze ruchu turystycznego. mającego warunki turystycznej.Miastotw rczą funkcję turystyki można też rozpatrywać z punktu widzenia cel w podr iy turysĘcznej. W dążeniu do coraz lepszego zaspokajania roilicznych choć stanowią istotną przesłankę podjęcia takiej podr ży. rzemieślniczych. do 35 Ęs. 398 Rzeczowym wyrazem rozwoju szeroko rozumianej infrastruktury turystycznej i miejskich urządze komunalnych jest odpowiedni przy_ rost zabudowy określonej miejscowości. Busko Zdr j. Ruch turystyczny pobudza do rozwojulospodarkę danego ośrodka. iz turyściw istotny spos b się przyczyniają do rozwoju miejscowości gwarantującej im zaspokojenie iej potrzeĘ. Następuj e iez rozw j gospodarki komunalnej i mieszkaniowej.

kształĘąc zastanowić nad udziałem turystyki w przemianach stylu zycia w kontekście funkcji miastotw rczej. Styl życia. Jeślisię przyjmie. że np. Mozna się tu zmiany do stylu życia./ życia. jak i zagranicznej.sty| życia".. masowy charakter wsp łczesnej turystyki... Wisłę czy Szczyrk. specyficzne dla ich usytuowania społecznego. są powoli i systematycznie zastępowane elementami związanymi z pracą oraz życiem w mieście. nie pozbawionych walor w turystycznych. Atlantic City. R wnież zestaw referat w na międzynarodową konferencję nt. gdy większa częśćludności zawodowo czynnej jest zatrudniona w obsłudze ruchu turystycznego. wysyłających swoich mieszka c w na wypoczynek do innych obszar w. a dzięk't temu umożliwiające szeroko rozumianą społeczną lokalizację innych ludzi''ll. Siła miastotw rczej funkcji turystyki 1est zależna od wagi. Warszawa. Jerozolimę. że urbanizacja nie nalezy do podstawowych czynnik w determinujących treśćstylu życia. Wiadomo. siciriski. miasta Krymu. Ma to miejsce w wczas. Jastrzęb ią G Wybrzeża czy Riwiery.. Sicir ski przez styl życia proponuje . gdy tylko występuje w układzie licznych czynnik w miastotw rczych....Instytut Turystyki. Zapewnia to jej istota społeczna czy Mekkę. Dijon.. Wersal. Świnouj ście. Przy takim załoŻeniu urbanizacja społeczna przezturystykę może oddziaływać na styl życia dwukierunkowo. - i teoretyc7ne. manifestujące połozenie społeczne otaz postrzegane jako charakterystyczne dla tego połozenia..Ustkę. Po pierwsze. Turystyka przyczynia się także do rozrostu miast. Wszelka żywiołowość prowadzi do sytuacji.rę. że urbanizacja turyStyczna oddziałuje na proces ujednolicania stylu ży cia przez o gr aniczanie r żnic lokalnych i zmniej zob. daje |0 obszerny przegląd interpretacji tego terminu. jej wpływ przejawia się w tym. to urbanizacja demograftczna oraz przestrzenno-techniczna swoimi rozmiarami i strukturą nie może obntżać wartości recepcji ruchu turystycznego.. urbanizacja w płaszczyźniespołecznej wnosi jego miejski charakter. jw. r| A. kt re rozwijają się dzięki określonym potrzebom turyst w. daje podstawę do twierdzenia. Zakopane. Nie jest to rzadkością w historii miast i ośrodkw turystycznych. Należą do nich przede wszystkim: Florencja. kt rych gł wną siłąprzyciągającą są skarby sztuki. tzn. będących zasadniczą przesłanką rozwoju turystyki. Lourdes. Rozw j zatem tego rodzaju jednostek musi być oparty na planie zagospodarowania przestrzennego. A. iż warunkiem miastotw rczego działania turystyki na obszarze wSpor mnianych miast jest ponadregionalny i międzynarodowy zasięg oddzia_ ływania ośrodk w religijnych. Zakopane. Ponadto istnieją miaSta. W: Sry. Niekt re miejscowości zaspokajają religijne potrzeby turyst w. 40r . Jezeli chodzi o miejscowości typowo turystyczne. Lazurowego ską. utraciło wiele na wartości jako miejscowośćwypoczynkowa. wrzesieri 1988.rozumieć zakres i formy codziennych zachowa jednostek lub grup. poddawane żywiołowym proce400 Należy zaaważyć. Wydaje się. 155. Siła miastotw1tczego oddziaływania tury_ stykijest szczeg lnie duża. Turystyka a pr7emiany sĘlu życia. nych powinien być optymalizowany. jaką turystyka ma w strukturze funkcjonalnej danego skupiska ludności. i ekonomiczna. Częstochowę Każdy cel podr ży turystycznej prowadzi pośrednio do rozwoju skupisk ludności miejskiej. Są to więc skupiska ludności. Jakjuz wspomniano. Wzrost liczby mieszkar c w miast i rozpowszechnienie się miejskiego stylu życia r wnież na wsi mogą wyjaśniaćmechanizmy tych przekształceri także pod wpływem turyStyki. W celu ich zaspokojenia |iczne rzesze turyst w odwiedzają miejscowości słynące z zabytk w kultury materialnej. jvł.. kt re były kojarzone z pracąrolnika i mieszkaniem na wsi.. Z potrzebą wypoczynku często się łączą potrzeby emocji estetycznych. Ateny (Akropol) itp. w kt rej miejscowość turystyczna przestaje spełniać swoje funkcje i przechodzi do tzędu jednostek osadniczych. Wenecja. iz wiejskie elementy stylu zycia. Po drugie. tzn. Juratę. W wyniku tego rozwijają się i stabilizują gospodarczo. Nie powinna też degradować pierwotnych walor w naturalnych. te.in. Spośrd miast wypoczynku za granicą można wskaza Brighton. gdy poszczeg |ne cele nakładają się na siebie. Miami. to oczywiście oddziałuje pobudzająco na rozw j miasta. Styl życia problemy pojęciowe s. Reims. Punktem wyjściabędzie zdefiniowanie pojęcia . zar wno krajowej. W literaturze termin ten jest r żnie określanylO. Jeżeli dominuje w niej. Jastarnię. Jako przykłady powstania i rozwoju takich miast można wskazać m. że proces urbanizacyjny na obszarach turystycz_ som urbanizacji przez turystykę. to rolę turystyki w tych przemianach mozna traktować w sensie modyfikacji zmian.

dzięki wychowawczo-kształceniowej funkcji turystyki. R wnież w dziedzinie ubioru można wskazać na zmiany pod wpływem turystyki. psychiczne ludności i grup wiekowych. obejmować elementy stylu miejskiego i tra_ dycyjnego w postaci pewnych wartości środowiska wiejskiego. np. konsumpcji. Należy Zastrzec. rozw j gastronomii). Przejawami tego mogą być: wzrost konsumpcji zywnościpoza domem (m. tzn.in. Istotnym składnikiem stylu życia jest zdrowie definiowane pozytywnie. większa kultura spożycia i rozmaitość posiłk w oraz konsumpcja przetwor w. w degradacji środowiska przyrodniczego.. A. czyli przekazywania dzieciom dziedzictwa kulturowego. Skutki pozytywne to możliwość wzmocnieniawięzi emocjonalnych rodziny. pod wpływem popytu na usługi noclegowe. - determinanty i układy odniesie- 403 . a także bodźcem do nauki np. Nie można wykluczyć osłabiania sp jności rodziny w wyniku niedostatecznego przeciwdziałania naciskom zewnętrznym.. Ten proces ujednolicania moze się odbywać dośrodkowo. Zjawisko to wzrasta w miarę rozwoju miast i pogarszania się środowiska zdrowia ich mieszkar c w. tj. jej rola w formowaniu tego środowiska może być poZytywna. Ludnośćobszar w zurbanizowanych. iż stwierdzenia dotyczące stopnia oraz kierunk w tego od_ działywania mają charakter hipotez. Jezeli np. Przy założeniu. np. turystyczne formy zagospodarowania tej kategorii czasu mają tendencję do utrwalania się i szerokie perspektywy. kul_ tury regionalnej czy stosunku do przyrody. czyli rozumiane jako dobre samopoczucie fizyczne. Jest to widoczne np. Należy tu takze upaĘwać możliwościnatężenia funkcji socjaliza- cyjnych. Po tych uwagach og lnych można podjąć pr bę wskazania na rolę turystyki w modyfikowaniu niekt rych składnik w stylu życia. własnego narodu. Wyraża się to m. obserwuje się wzrost standardu mieszkar . pod wpływem turystyki biorącaudział w ruchu turyStycznym. Jak juz wcześniej wykazano. Aktywną obecnośćturystyki można też odnotować w kształtowaniu się kolejnego składnika stylu życia. W ośrodkach turystycznych. 13 |2 J. pochodzącym od turyst w. a pośrednio i turystyki.in. jw. w postaci obcych zwyczaj w czy słownictwal2. Pawełczyriska. następuje pogorszenie się szeroko pojętego środowiska zdrowia. etnografii czy pogłębiania wiedzy o kulturze. zaciera się teŻ r żnica w sposobie ubierania się poszczeg lnych warstw i społeczne. stąd się biorą pewne uproszczenia wywod w.szanie ich między miastem a wsią.in. Wiadomo. np. że proces urbanizacji jako wynik cywilizacji przemysło- życia. Składnikiem stylu zycia moze być życie w rodzinie. odzywianie uzna się za segment konsumpcji. geografii. Ma ona sw j udział w zwiększaniu nacisku na ochronę zdrowia w obszarach zurbanizowanych. Szczepariski. Przedmiotem oddziaływania turystyki w omawianym zakresie jest r wnież mieszkalnictwo. np. Pod wpływem urbanizacji. iż rodzina stwarza także własne środowisko kulturowe. język w obcych.jak zdolnośćdo pracy. wykazuje relatywnie większe motywacje do podnoszenia swoich kwalifikacji i poziomu wykształcenia og lnego. to trudno nie zauwuŻyć wpływu turystyki na kształtowanie jego modyfikacji. jw. szczeg lnie wśrd ludnościzamieszkującej duze miasta. wzrasta jej udział w zagospodarowaniu czasu wolnego od pracy itp. satysfakcji społecznych i tw rczości|3. odzież staje się wyr znikiem subkultur. w zwiększonym obciązeniu organizmu nadmierną |iczbą bodźc w i we wzrościeprzeciĘenia komunikacj ą. Miastotw rcza funkcja turystyki może oddziaływać dwojako w odniesieniu do rodziny. sw j styl wej jest r wmęż nośnikiemwielu zjawisk stanowiących niezamierzony produkt uboczny tego procesu. Przejawia się ono m. przy powrocie rodziny lub jej członka z podr ży turyStycznej. Jednocześnie turystykę jako stymulator środowiska zdrowia należy umieścićw układzie pozytywnych skutk w procesu urbanizacji. Warto wreszcie zalważyć. 30l-302. w tendencji do posiadania domk w letniskowych. w większym docenianiu mody i jej urozmaicaniu. bądźteŻobejmujące takie cechyjednostki. Tlv rcza obserwacja turyst w krajowych i zagranicznych oraz kształceniowa funkcja turystyki mogą być źr dłem kształtowania osobowości otwartych na innowacj e. s. Turystyka może też nasilać tendencje do umacniania lub osłabiania partnerskich stosunk w w rodzinie. Jednak może r wnież wnosić elementy niekorzystne do obraZu tego środowiska. że turystyka kształtuje patriotyczne postawy jednostki lub grupy. Elementame pojęcia socjologii' PWN. 144. Sry'l życia w epoce przemian nia. s. W zespole codziennych zachowa formujących styl zycia znajduje się także czas wolny i sposoby jego wykorzystania.

Na przykład tradycyjna władza ojcowska. W tym sensie ma charakter pozytywny. w degradacji środowiska przyrodniczego. domki letniskowe. w sensie skutk w jej rozwoju. artykuł w żywnościowychitp. kt ry pod wpływem turystyki jest poddany przekształceniom na wz r miejski. mie te przemiany ekonomiczne pochodzenia turystycznego mogą zahamować odpływ ludnościwiejskiej do miast. iż jest ona jednocześnie jednym z cel w zyciowych wyznaczarLych wsp łcześnieprzezmiejski styl życia' Wsp łczesna wieśznajduje się r wniez w polu oddziaływania procesu urbanizacji. r wniez z tytułu sprzedaŻy turyStom i organizacjom zajmującym się obsługą ruchu turyStycznego usług noclegowych. większą dostępność d br kultury. obserwuje się. Widoczne są pożądane przemiany pod tym względem. lepsze warunki rozwoju osobowości. częSto zagrożonych ekonomicznie. Zapr ezentow ane r o zw ażania o mi as to tw r czej funkcj i w sp łc ze snej turystyki upoważniają do wniosku. że rośnie odsetek ludności wiejskiej uffzymującej się z nierolniczych źr deł zarobkowania. iż turystyka wywiera także wpływ na przebieg urbanizacji wiejskich jednostek osadniczych. jako częśćskładowa szeroko rozumianej kultury. pensjonaty. Mogą tez być przyczyną wielu zjawisk patologicznych. Rozważając kierunki oddziaływania turystyki na kształtowanie miejskiego stylu zycia. Zwiększająca się Zwartość tej zabudowy i wymiar przestrzenny (np. poprawiają warunki zycia ludności wiejskiej i podtrzymują funkcjonowanie niekt rych gospodarstw wiejskich.Doświadczenie wykazuj e. Miastotw rcza funkcja tury_ styki przejawia się tu z r żnym natężeniem we wszystkich czterech płaszczyznach przebiegu procesu urbanizacji. Turystyka ułatwia też swobodne i intymne kontakty międzyludzkie. że vrbanizacja wywołuje zjawisko turystyki. Przejawem urbanizacji technicznej wsi jest r wnież rozszerzająca się zabudowa typu miejskiego. parkingi) nie- rzadko są wyobcowane ze środowiska wiejskiego i obniżają walory krajobrazu wiejskiego. społecznego i kulturalnego. Jej pozycja wynika r wnież z te9o. W su404 . Można je zwłaszcza odnieśćdo stylu życia. Skutki nie kontrolowanego rozwoju turystyki na tych obszarach mogą jednak r wnież być niekorzystne i wyrażać się np. Wyrazem tych przemian moze być zatem poprawa warunk w. og lnie można więc powiedzieć. np. ściśl'e związana z dawną strukturą ekonomiczną gospodarstw chłopskich i decydowaniem o dziedziczeniu. że turystyka może w tym procesie zĄąć znaczące miejsce. $ 405 $ :{ tl $ . Badania dowodzą. że miastotw rcza funkcja turyStyki. Praca taka daje młodym ludziom więcej swobody. co wzmacnia rolę turystyki w omawianym zakresie. Podstawy urbanizacj i ekonomicznej w si rozsze rza także rozbudowa sieci usług bytowych świadczonychturystom i ludności wiejskiej. jest istotna dla wielokierunkowych przekształcer wiejskiej sieci osadniczej. przyczyrtla się d9 wzmocnienia i poszerzenia tego uczestnictwa. w sferze obrotu ziemiączy obyczaj w. kwalifikowanej czy wycieczkowej. Warunkiem funkcjonowania wsi letniskowych jest też wyposażenie ich w podstawowe utządzenia infrastrukturalne o charakterze turystycznym i miejskim. Można zatemWzyjąć. takie jak koleże stwo iprzyjaź '. warto r wnież zwr cić uwagę na stosunki spo_ łeczne. np. Dowodem na to moze być zwłaszcza sieć wsi turystycznych. kempingi. Mozna postawić tezę. wyposażonych w określone walory turystyczne. Że aczestnictwo w kulturze ma relatywnie korzystniejsze warunki rozwoju w wyniku procesu urbanizacji. Trzeba też og lnie zauvłażyć. w tym z turystyki. iz nieracjonalna urbanizacj a techniczna wiej skiej sieci osadni czej może by ć przy czy ną degradacji środowiska przyrodniczego' Urbanizowane wsie turyStyczne stają się r wnież obiektem przekształcer w sferze społecznej. kształĘąc w określonym zakresie styl życia ludnościmiejskiej. wykazująca wzrost w miarę rozwoju turystyki. Skutki wzrastającej roli turystyki są szczeg lnie widoczne w zakresie urbanizacji ekonomicznej i technicznej. tworzy korzystne warunki do powstawania tego rodzaju stosunk w społecznych i do wzrostu znaczenia elementu komplementarności w charakterze więzi między turystami oraz między turystami a ludnością goszczącą.. Rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej oraz kontakty ludności wiejskiej z uczestnikami ruchu turystycznego tworzą podstawy tych postępowych przemian. iż uprawianie turystyki. jest lub moze być podważoflaprzez pojawienie się lepszej pracy dla obu płci w sferze obsługi ruchu turystycznego. Dotychczasowe rozwuŻania o roli miastotw rczej funkcji turystyki w modyfikowaniu miejskiego stylu życia skłaniają do og lnego wniosku.. kt re z kolei potęguje działanie czynnika wywoławczego. iz tworzenie nowych miejsc pracy oraz osiąganie dodatkowych dochod w. Turystyka. jakości i stylu życia ludnościwiejskiej.

chroni i dobra kulturalne.k_ tualnej oraz kultury życia codziennego. zasługującej na upowszechnienie w warunkach maso. Przecławski wyraża pogląd.6. |a i K. Przyjmując. Edukacja kulturowa może mieć postać samokształcenia.ałe z tozw o- festiwalowej.np. Turystyka zaśma bardzo dogodne warunki do przal kazywania tych wartości kulturowych swoim uczestnikom i otoczeniu' w kt rym są osiągane jej rozmaite cele. obecność turystyki. iż zakres i natęż!r1l. Upowszechnienie wymienionych form turystyki oraz tworzeł nie odpowiednich warunk w ich rozwoju mogą się przyczynić do po' lepszenia stanu zdrowotnego społecze stwa i w konsekwencji. spotkanie kultur i czynnik przemian kulturowychla. szczeg lnie o podłożupoznawczym.2. do korzystnych przemian kulturowych. przeto trzeba zwr ci uwagę na rolę turystyki wypoczynkowej i zdrowotnej w poprawie Ę sytuacji. Korzyściekonomiczn e rwiry. int. turystyka zaśwzbogaca. że elementy szeroko ro. w sferach etyki (ochrona środowiska'. FUNKCJA EDUKACJI KULTUROWEJ Związl<t turystyki z kulturą pozwalają na sformułowanie wniosku. Funkcja edukacji kulturowej turystyki odnosi się nie tylko do samych turyst w. ra inspiruje rozw j turystyki. że dziedziny te znajdują się w związku dialektycznym. ze kultura oznacza spos b. plażowej. Przecławski. Humanisryczne podstawy urystyki. Wywiera ona r wniez określony wpływ na iozw j kul_ turalny miejscowości odwiedzanych przez turyst w. dzeri kulturalnych. Ponieważ stan kultury pod tym względem np. cześniestała ewolucja form wsp łczesnej turystyki zwiększa formułowania wzaj emnych powiązar{ tych zj awisk. 6. nie miastotw rczego działania turystyki powinny być regulowane w cQ}i lu zachowania szeroko rozumianych społecznych wartościwsp łcze&:' nej turystyki. wości wsp łczesnej turystyki. w Polsce jest zły.war to podnieśćzagadnienie stanu zdrowia społeczeristwa. Turystyczna edukacja kulturowa przejawia się takze w ekonomicz_ nych aspektach rozwoju turystyki. Promując liczne wartościreligijne. nych czynnikiem edukacji kulturowej jest tez turystyka pielgrzymkowa. K. jest w tym procesie powszechna i może przynieśćwiele wartościowych efekt w. Postulat ten ma szansę realizacjiw turystyce Turystyka krajoznawcza otaz kwalifikowana. zumianej kultury są obecne prawie we wszystkich rodzajach wsp li czesnej turystyki. aĘ poziom. a także spos b i poziom życia ich stałych mieszkarc w. wzbogaca ona uczestnictwo w tradycji kulturalnej kraju i świata.o_lę * kształtowaniu świadomości kulturowej jej uczestnik w. W tym sensie odzwierciedla ją wzrost poziomu życiaw wyniku ekonomicznego i społecznego rozwoju miej scowości turystycznych. W edukacji kulturowej głosi się też postulat. Edukacja kulturowa jest terminem dającym wyruz nowej potrzo' bie turystycznej. iż ryzuje moze być traktowana jako funkcja kultury. jakośći poziom życia.Jednocześnie skłaniają one do następnego wniosku. iuł"i" interesują się wielkimi osiągnięciami naukowymi i technicznymi.ou mogą oni odnieśćwiele korzyści.niesie przy tym wiele wartości moral_ i społecznych. rodzaje i sposoby uprawiania rozrywki oraz zabawy były wartośc iąi rntały zna- 406 . w wyni' ku edukacji kulturowej.t. jw. gł wnte młodzieży. atakże coraz częściej zabytkami przemysłowymi..po. W sumie te rodzaje iurystyki mogą spełniać oczekjwania edukacji kulturowej społeczer{śtwa. kulturowy. Termin ten odnosi się do r Żnych dzie' dzin życia. w parkach rozrywki oraz w odni"sieniu do wielkich miast i metropolii gospodarczych. uprawiana rozumnie i dobrze zorganizowana. Podjęta w tym rczdziale pr ba określenia postulowanych funkcji httr rystyki w sferze pozaekonomicznej dowiodła. Turystyka archeolo giczna pogłębia świadomość kulturową społecze stwa pod względem tradycji wytw rczościprzemysłowej. element kultury. Wymiar edukacji kulturowej ma r wnież turystyka polegająca na zwiedzaliu zakład w przemysłow ych. W ten. czyli archeologicznu. może odegrać doniosłą . Przyswajają oni zaobserwo_ wane u turyst w z reguły wyższe potrzeby kulturalne oraz ucząsię ko_ rzystać z przygotowanych dla turyst w i wymaganychptzez nich urzą- miona dobra kulturalnego.

Ekonomiczne' dodatnie skutki turystyki przejawiają się w skali kraj owej i zagr anicznej. Przeprowadzona w rozdziale 4 ocena miejsca turystyki w strukturze gospodarki narodowej daje podstawy do twierdzenia. zmniejszanie rozpiętości w poziomie życia miejscowości.atakże na strukturę popytu i w efekcie oddziafuje na rozmiary oraz strukturę wydatk w ludności. Jeżeli popytowi temu przeciwstawi się odpowiednio zorganizowaną poda:ż poszukiwanych usfug i d br materialnych. a więc nośnikami popytu na r żnorodne świadczeniaturystyczne. stwarzając możliwości odnowy sił człowieka. że turystyka ze swej natury jest formą konsumpcji. powoduje liczne konsekwencje we wszystkich sferach gospodarowania. Warto więc jeszcze raz podkreślić jej walory w procesie gospodarowania. Tirrystyka zdrowotna i wypoczynkowa. Ta obecnośćtu_ rystyki jest widoczna w kształtowaniu modelu konsumpcji. noclegowych. stanowi pr bę wnioskowania uog lniającego. podzia_ łu. wymiany oraz konsumpcji. pamiątek itp'. to strumie pieniądza w formie wydatku turystycznego może stanowić istotne źr dło dochod w budżetowych i dochod w gospodarstw domowych w miej scowościach turystycznych. dotyczącego wpływu turystyki na procesy rozwojowe w r żnej skali prze_ Turystyka. poprzedzony w rozdziale 2 obszerną analizą uwarunkowa rozwoju turystyki jako zjawi_ ska ekonomicznego. jest dokładnie opisana zwlaszczaw zagranicznej literaturze przedmiotu. informacyjnych. Turyścisą konsumentami wielu usfug i d br. komunikacyjnych. tem na wielkość. stając się uczestnikiem rynku turystycznego. Wolno sądzić. turystycznych oddziałuje też na kształtowanie sfery produkcji d br i usług. łe c zno . zaspokaja potzeby w zamając do kresie usług. ryzuje go rozwinięty poziom funkcji turystycznej.Moze więc wzbogacić postawy patriotyzmu. wpływa za408 kulturalnego i gospodarczego. pojmowanego jako troska o narodową wsp lnotę. jak zmiany w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego. FUNKCJA EKONOMICZNA Zgodnie zprzyjętąkonwencją podrozdział ten. np. kulturalnych. wzrost wpływ w do bu_ dzet w lokalnych i centralnych. swojej dyspozycji środkipłatticze. iż do sfery wymiany można przypisać efekty dewizowe turystyki międzynarodowej. iż konstatacja wyższego poziomu Życia w czasie uprawiania turystyki. przez efekt naślazwłaszcza zagranicznej. opr cz warunk w natuU podstaw dochodowości turystyki leŻy wymaganie stworzenia pewnego miniralnych danej miejscowości - 409 . Wolno też przypomnieć. jako zjawisko o bogatej i r znorodnej treściekonomicz_ nej.7. prowadzi do wzrostu wydajności pracy. Punktem wyjściarozwaŻail jest twierdzenie. dokonuje zakupu Sprzętu turystycznego. ze wysoki prestiż tury_ styki w strukturze czynnik w rozwoju jest określony ptzez jej obecność we wszystkich sferach gospodarowania: produkcji d br i usług. Turystyka zaśo motywacjach poznawczych moŻe przynieśćefekty w formie nowych tozułirya w wielu dziedzinachżycia. wyższego poziomu życia stanowi istotnej wagi bodziec do postępu społecznego' downictwa cepcji turystycznej. wyrażające się gł wnie w ich wpływie na bilans płatniczy kraju o rozwiniętych funkcjach turystycznych. że funkcja edukacji kulturowej turystyki może być stymulatorem popularyzacji dorobku wsp łczesnościi kultywowaniB dziedzictwa przeszłości. Jak wiadomo. jak kłżdyrodzaj konsumpcji. bodźce ze sf'ery konsumpcji docierają do sfery produkcji za pośrednictwem wymiany i podziału.2. rozrywkowych. rzemieślniczych. Należy też dodać. jak i sfery podziału. ścisłepowiązaniaz procesem podziału i pociąga za sobą takie konsekwencje.jem turystyki odnoszą się też do całego kraju. Dlatego. gastronomicznych. W tym sensie turystyka należy zar wno do sfery wymiany. Turystyka krajowa stanowi przede wszystkim ważn! czynnik spoTurysta. handlowych. Wiadomo. Że wiele zjawisk 6.region w i kraj w turystycznych. Pod wpływem popytu turystycznego powstają nowe pola aktywności człowieka w r żnych dziedzinach wytw rczościi usfug. powstawanie nowych źr deł dochod w w miejscach restrzennej. wpływając dodatnio na innowacyjnośćgospodarki. zwłaszcza gdy charakte. RedysĘbucyjny efekt turystyki ma np. Wzrasta liczba nowych stanowisk pracy.g o s p o darc ze g o ro zw oj u ob s zar w re c ep cj i tury s Ę c zn ej. W polskiej rzeczywistości ekonomiczna funkcja turystyki nie była należycie doceniana.moŻe też się przyczynić do intelektualnego rozwoju społecznościturyStycznej.

gdzie nie przekracza30vo. z jednej strony. że łącząc gospodarkę Wajową ze światową. W takiej sytuacji znaLazło się wiele kraj w rozwijających się i kraj w byłego realnego socjalizmu. Połączenie dynamiki ruchu turystycznego z podażą r żnorodnych' ' najest elementeln handlu zagranicznego. Vichy czy Dax. Na przykład w 1990 r. Powstają nowe i rozwijają się istniejące ele-' menty tej gospodarki. Wszystkie jednostki gospodarki turystycznej osiągają zwiększone miot w gospodarki turystycznej. Jak to już podkreślano przy opisie turystyki międzynarodowej' w międzynarodowym obrocie turystycznym występuje.Dlatego aktywizacja wszelkich źr deł dochod w dewizowych nabiera w tych krajach szczeg lnego znaczenia.ł +^_i_ *:^:^^^ pracy. gwaran. W takim kontekście należy oceniać ekonomiczną funkcję turystyki zaZagraniczna turystyka przyjazdowa daje efekty analogiczne do efekt w. w wyniku tego poprawiają się warunki aktywizacji Ęon w turystycznych. Uważa się. Pod względem omawianej funkcji stanowi jedną z najbardziej korzystnych form obrotu. jak np.handel zagraniczny umożliwia osiąganie korzy3gi z wyrnlany międzynarodowej. Wiadomo. Wagę ekononicznej funkcji turystyki zagranicznej podkreślafakt. w kt rej handel zagraniczny sam się przekształca w najdotkliwsze ograniczenie jego rozwoju. Przy takim załozeniu turysta ponosi wydatki z dochod w. Mieszkar{cy miej scowości turystycznych uzyskuj r wnież okre_ ą do budżetu podwyższone podatki w zutiry. Dynamika popytu tu.w pod. iŻ turysĘka zagranicz- dochody w zamian za świadczone turyStom usfugi i sprzedawane inne dobra. niewidzialny eksport towarowy. Zmniejszają się też rozpiętościstandardu życiowego mieszkarc w poszczeg l_ nych region w kraju. w tym 1$wnież Polska. JednakŻe wadliwa. lecz także umozliwiają zwiększenie importu koniecznego do zaPewruenia społeczno-gospodarczego rozwoju kraju.udzielając turystom nocleg ą sprzedając produkty zywnościowelub posiłki. w wyniku inspiracji rynku powstaje i rozwija sigr infrastruktura turystyczn a oraz sieć jednostek gospodarczych. Ten zaśjest sferą gospodarki ściśle związaląz całym systemem gospodarczym.ka z obsługą ruchu turystycznego. 4ro 4II . Dziękt turystyce następuje więc przemieszczanie się środkw pieniężnych z obszar w rozwiniętych do miejsca wy_ branego przez turystę jako cel podr ży turystycznej. R 'wniez podejmujący pracę w sektorze usług turystycznych znajdują źr dło zarobkowania' Wszystko to razem pro_ wadzi do ożywienia i rozwoju miejscowościturystycznych oraz do aktywizacji ruchu turystyczne1o w okresach następnych. tujących warunki bytowania turyStycznego. Moze on nawet wynosić 10Ovo w małych uzdrowiskach o skromnych funkcjach miejskich. skąd przybywają turyści. niekompetentna polityka w dziedzinie stosunk w gospodarczych z zagranicą może szybko do_ prowadzić do sytuacji. Wymiana zagraniczna wywiera wielokierunkowy wpływ na gospodarkę narodową i jej dynamikę wzrostu. Na przykład w poszczeg lnych uzdrowiskach francuskich doch d z turystyki przewyższa607o budżetu miejskiego. Ludnośćwpłaca d br turystycznych przynosi wielorakie korzyści. wskłźnlkten w wybranych krajach europejskich miał nastęgranicznej. Ekonomiczna funkcja turystyki jest wysoko notowana zwłaszcza w skali międzynarodowej. iż turystyka stanowi narzędzie zmian w przestrzennej struktur7e podziału dochodu narodowego. l ne i tanie miejsca __^^-. z drugiej zaśtzw. iz ogromne zadłuzenie tych kraj w stało się jednym z najwuŻniejszych problem w gospodarczych wsp łczesnego świata. szczeg lnie korzystna sprzedaż szerokiego zakresu usług. że dta wielu kraj w jest ona bardzo istotnym dzialem ich międzynarodowego obrotu gospodarczego. Jednocześnie powstają liczn. w wielu przypadkach wpływy dewizowe z tytułu mrystyki zagranicznej nie tylko pozwalają na pokrycie defi cytu bilans u płatniczego. jak'te przynosi eksport towar w i usług. mum podaży ekonomicznych d br turystycznych.. Przede wszystkim zwiększa dochody budżetowe z tytułu podwyższonych obrot . z wyjątkiem ośrodk w wielofunkcyjnych. Na og ł obszary turystyczne mająniŻszy poziom rozwoju w por wnaniu z tymi. kt re uzyskuje w stałym miejscu zamieszkania. Miarą gospodarczego znaczenia zagranicznej turystyki przyjazdowej jest stosunek dochod w z turystyki do og lnych dochod w pa stwa z Ętułu eksportu towar w i usług. rystycznego wywiera nacisk na poszczeg lne elementy kształtującej się gospodarki turystycznej. kt re nie wystąpiłyby w warunkach gospodarki zamkniętej.ślonekorzyści. Należy przypomnieć. Wykładnikiem znaczenia tego rodza_ ju turystyki może być r wnież udział wp'ływ wdowizowych Z turyStyki w og 'lnych wPływach dewizowych danego kraju. Przejawem ekonomicznej funkcji turystyki krajowej jest także to. Na pewnyrn etapie rozwoju staje się czynnikiem pokonywania barier i ogranię7ę(l wzrostu.

może spełniać funkcję etfiiczną. jw. zaspokajając r żnorodne potrzeby i aktywizując gospodarczo wiele sfer życia.Ovo|5. Wśrd rozlicznych cel w podr ży tego rodzaju turyst w są wizyty u rodzin.A. siłą rzeczy. 2.I?o.9?o. Badar . przemysł turystyczny.gospodarczego. o rozwiniętych funkcjach turystycznych dochody-z turystyki stanowią więc ważne źr dło fi nansowania rozwoju społeczno-gospodarczego. rozumnie zaplanowane. gospodarczo-orgaruzacyjnych w szeroko pojmowanej sferze obsługi tu- Rozbudowa zdolności usługowej bezpośredniej gospodarki turystycznej (hotelarstwo.7Vo. w miejscowościach rodzinnych oraz w ośrodkach historycznych i kulturalnYch. oddziałuje w określonyspos b na doch d narodowy. że ten rodzaj turystyki. turystyki dzieci. najczęściejbogatych. należy też zutr cić uwagę na sprawę inwestycji. Dążenie do maksymalizacji do_ chod w z turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej narzuca bowiem. w taki spos b stanowi instrument wyr wnywania poziom w rozwoju tychjednostek przestrzennych. nie miałaby warunk w do rozwoju sektor w pozaturystycznych' Trzeba r wnież podkreślić. handel detaliczny.że turystyka. sportowe itp.8. mniej zasobnych. jest ona kategorią podziału dochodu narodowego' w innym zaś tworzy doch d narodowy przy stosunkowo nistich nakładach kapitałowych.). Wruchu tym biorą udział emigranci. że gdy stosunek ten jest większy od jedności. Portugalia 9. gastronomia. konieczność stałej troski o wzrost produktu turystycznego na gruncie nowych inwestycji w szeroko rozumianej gospodarce turystycznej. czyli funkcję wyraŻającą tendencję do szukania przez turyst w swoich korzeni. towarzyszące cele turystyczne. 6.) pociąga za sobą konieczność powiększania zdolności usługowej i produkcyjnej w działach gospodarki narodowej pośrednio włączanych do obsługi ruchu turystycznego (drogownictwo. można powiedzieć' iż w pewnym zakresie. Innym miernikiem znaczenia turystyki zagranicznej w gospodarce narodowej jest Stosunek wpływ w z tej działalnoścido dochodu narodowego' W badaniach międzynarodowych przyjęto zasadę.orbis'' S. Grecja I9. gdzie turystyka stanowi odczuwalne źr dło finansowania rozwoju k kt ra ryst w pozwala na aktywizację gospodarki lokaInej i regionalnej. Struktura tej populacji według wieku jest więc zr Żnicowana.Żvo. znajomych. . i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. urządzenia wy- ]5 Przy opracowywaniu tego podrozdziału wykorzystano publikacje Instytufu Turystyki oraz Zespofu ds. Doświadczenie wykazuje.to wpływy z turystyki zagraniczne1 są odczuwalne dla gospodarki narodowej.Międzynarodowych AktualnościachTurystycznych''. Turcja I5.Wielka Brytania . transport publiczny. że turystyka etniczna obejmuje podr że zagraniczne związane gł wnie z miejscem pochodzenia. Jest też narzędziem transferu dochodu zjednych obszar w i kraj w. ich dzieci i wnuki.4%o. dzięki roz|icznym skutkom swego rozwoju. urodzenia poczynkowe.. Wzrastająca dynamika zagranicznego ruchu turyStycznego i wydatw turystycznych powoduje.pujące wartości: Hiszpania _ Zl. do innych. zwłaszcza tam. np.2. młodzieży i uzdrowiskowej. Powszechnie się przyjmuje. U podstaw kształtowania się etnicznej funkcji turystyki leżąliczne zwiqzii kraj w emisji i kĄ w przyjmujqcych turyst w w płaszczyźnle historyczno-kulturowej.. a takŻe wsp lne dziedzictwo historyczne i kul413 4r2 . rolnictwo itp. FUNKCJA ETNICZNA Treśćzarysowanej w rozdziale l charakterystyki turystyki etnicznej daje podstawę do wniosku.Żvo. Nalezy w tym miejscu zwr cić uwagę' że realizacja przedsięwzięć. ogłoszone w . że inwestycje takie. W warunkach tworzenia w Polsce jakościowo nowej ekonomiki omawiana funkcja turystyki zasługuje na poważne potraktowanie' społeczno. iż ekonomiczna funkcja turystyki zagranicznej jest przedmiotem obszernych badar naukowych. W krajach Włochy RFN -7.I4.SzwajcariaAustria I7.9Vo.5vo. Funkcja etniczna wsp łczesnej turystyki jest widoczna w wielu płaszczyznach. Par stwa doceniające ekonomiczną funkcję turystyki stwarzająinwestorom daleko idące preferencje. widząc w tym r wnież znaczne korzyści pośrednie' Rozważając zagadnienie ekonomicznej funkcji turystyki. . są gospodarczo opłacalne. -3.. Wsp łczesna turystyka etniczna występuje w skali międzynarodowej i dzięki niej osiąga się r wnież inne. Nie rozwijając tego tematu.

poŻe winni mieć świadomość. rozw j turystyki zależy od turystyatrakcyjności środowiska. Kształtowanie się oraz umacnianie etnicznej funkcji turystyki znajduje podatny grunt w postaci istniejących i tworzonych struktur organi_ i z Polski. Turystyczny ruch etniczny przyjmuje r żne formy organizacyjnc. narodowości żydow. a także osoby pracujące w turystyce bezpośrednio i pośrednio. Polski z tą częściąnarodu. turystyka polonijna czy turystyka mieszkaric w Polski do krai turowe. Ostatecznie bowiem narody muszą szukać tego. że rozw j turystyki etnicznej do Polski i z Polski wzmocni budowę wsp lnego domu europejskiego. Ruch ten może r wnież przyjme wać formę podr Ży grup specjalistycznych. międzynarodowych. ludności niemieckojęzycznej. niemieckiej czy chod w z turystyki przyjazdowej i procesowi inwestowania kapitał w zagranicznych w Polsce. przyjaci ł Lwowa. Nie_ miec. poczuwa się do zvłiązk w Ze . Warto tu przypomnieć. jak ziemia. EKoLoGlczNEJ śwnooMośo 6. np.Polonijna turystyka pielgrzymkowa do Polski pozwala teŻ napił lęgnowarrie języka polskiego. Dlatego teŻ setki milion w turyst w. FU N KCJA lśzTAŁTowANlA zacyjnych. dobrze zachowane środowiskoprzyrodnicze otM dziedzictwo kulturowe są dla turystyki bezcenne.. iż turystyka etniczna często się wiqle z religijnymi i w tym sensie wspiera proces kreowania określonych war. służyoświacie i kulturze turyst w. Podobne możliwościorganizacyjne występują na obszarze USA. Mogą to być np. Ukrainy itp. Na przykład w Izraelu działa około 200 organizacji zrzeszających ludzi mających swoje korzenie w r żnych miastach polskich. w tym w sektorze turystycznym. lIkrair{c w. organizatorzy i świadczący usługi turystyczne powinni mieć właściwystosunek 415 . Układ struktur organizacyjnych sprzyjają_ cych wzbogacaniu omawianej funkcji poszerzajątowarzystwa kultural414 gicznej wsp łczesnej turystyki nabiera coraz większego znaczeria. Warto zauwuŻyć.b. światroślinny i zwierzęcy oraz r Żnego rodzaju dzieła człowieka. demokratycznego ładu polityczno. musi prędzej czy p źniej prowadzić do zniszczeria turystyki. Litwy.2. Rosjan i Żyd w. zbiorowe wycieczki szkolne. że zależność ki od środowiska jest dużo większa niż innych gałęzi gospodarki. i chce nawiązać do swoich korzeni. Pełnej realizacji omawianej funkcji w Polsce sprzyja tworzenie nowego. takich jego element w.starą ojczyzn{. Jest to widoczne w kierunkach podr żowania do Polski Jak wykazano już w rozdziaLe 2 książki. tzn. 2) turyści. zutłaszcza zaśorganizatorzy turystyki.Wsp lnota Polska''. Można też przewidywać. Ilustracją występowania tych zutiązk w moŻebyć turystyka niczna do Polski np. co jeŁączyło lub nadal łączy. Białorusin w. W warunkach sprzyjających pokojowej wsp łpracy narod w rozwoju turystyki etnicznej' zvtłaszcza polonijwzrastają możliwości żydowskiej. Wilna czy Grodna. woda. De_ gradacja krajobrazu. np.ku Radzieckiego. Zwiry. organizowanych przez stowarzyszenia kulturalne. Etniczna funkcja wsp łczesnej turystyki ma teŻ sw j wymiar ekonomiczny. Pierwiastek poznaw czo-kulturowy skiej. W Polsce obserwuje się obecnie działalność nowych zasadach na stowarzyszenia . Znaczenie etnicznej funkcji turystyki wzrasta więc dzięki temu. że funkcja etniczna turystyki ogniskuje w sobie prawie wszystkie funkcje będące skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki i sąd jej znaczelie. Jest to istotna przesłanka urzeczywistniania etnicznej funkcji turystyki. Można jej przypisać koniecznośćuświadomienia tzech og lnych spraw: 1) problem środowiska przyrodniczego i społecznego należy do najważniejszych zagadnieri wsp łczesnego życia.Łotuty. powietrze. powstawanie r żnych towaŹystw uczestnik w. włączane często do programu nauczania o kraju przodk w. społeczne czy naukowe..gospodarczego. tości. Na zakoriczenie wolno powiedzieć. Powinno to sprzyjać intensyfikacji donej. żl w sprzyjających warunkach ten ruch turystyczny może się stać istotnej wagi czynnikiem ułatwiającym tworzenie modelu szerokich kontakt 'w narodowej oraz zwiększać satysfakcję i nicznych. ekoloW świetle tych uwag funkcja ksztahowania świadomości mających na celu ochronę polskiej kultury kresowej. Niezależnie od kształtu organizacji tej turyStyki zwiększa ona świadomość narodową w Ę formie ruchu turystycznego może wzbogacać wi wiedzę o dumę narodową turyst w ne żyjących w Polsce mniejszości narodowych: Niemc w.9 . kt ra pozostaj ąc poza granicarrli kraju.

FUNKCJA POLIT YCZNA łczesnej turystyki nie wyczerpują wszystjej rozwoju.. Dorner. uzyskany na podstawie badar niemieckich. alternatywną.miękką''. Dlatego można śmiało m wić o politycznej funkcji turystyki. Stat8 C.35. m. Die Tburismuslehre im Grundriss. zwłaszcza turyst w. jak i dla tuw ryst w.... gdy się dokładnieprzyjrzeć. 6. Zmiana świadomościekologicznej?. apelowanie do moralnościludzkiej. rozwijania kontakt w między krajami. ponad 36 mln Polak w wyjechało za granicę w celach turystycznych. takich jakt : do dopuszczalnego obciążenia potencjału przyrody.nie wpływa ujemnie na specy- l |7 cjalne. jw. 3) trzeba zmniejszyć r żnice między świadomością ekologiczną a postępowa_ niem ekologicznym podmiot w turystyki. Na zako czenie można wskazać pewne kierunki działania proekologicznego w turystyce. W skali międzynarodowej polityczne aspekty turystyki pogłębiają się wraz z postępami proces w integracyjnych. proekologiczne planowanie przestrzenne' rozumną promocję turystyki łagodnej. Turystyka międzynarodowa może stanowić istotny instrument osiągania innych cel w politycznych. om wione funkcje wsp wykorzystanie na inne cele obszar czynek. zakresu formalności granicznych (prawo paszportowe. budowania wizerunku kraju za granicą czy aktywizacji turystyki etnicznej.in.budzą pewne wątpliwości. Trzeba przypo- rzecz jasna fikę kulturową odwiedzanego obszaru i nie powoduj e . Chodzi tu o brak wzajemnego dostosowania rozwoju techniki.2. zwiększenie roli wychowania ekologicznego i stosowanie mechanizm w ekonomiczno-rynkowych. s. Kaspar. Należy przypomnieć.. Daje więc szansę na zachowanie . co oznacza' że wsp łzależność tajest bardzo mała17.. polonijnej.poszatkowanie'' krajobrazu. łagodną. . gospodarki. prow adzące do jego faktycznego zriszczenia. iż wsp łczesną turystykich skutk w kę cechuje masowość' Skalę zjawiska charakteryzują następujące liczby: w 1995 r.Deutschland'' 1995. 43. respekĘ ącą w pełni wymagania ochrony środowiska. Kaspar. dewizowe. 416 4r7 . że dopuszczalne obciążenie środowiska nie jest wielkościąstałą itrzeba ciągle się starać dostosowywać skutki ludzkiej działalnoścido potencjału natury kt ry zapewnia jej odnawialność. np.Wszystkie podmioty turystyki muszę być świadome ujemnych skutk w obcizyżenia środo_ wiska. że turystyka opiera się na trzech nośnikach:społecze stwie.środowiska degradacji krajobrazu. Deklarowane często świadomość ekologiczna. w ptzeznaczonych na wypo- o niewłaściwymstosunku do ochrony środowiska wśrd podmiow turystyki . odnotowano na świecie567 mln zagranicznych podr ży. Dotychczas rozwijana turystyka nadycyjna. C. Realizacja tej koncepcji odbywa się przez rozsądne. rozumianej jako spos b myślenia. Wynosi on 0. Turystyka łagodna stwarza bowiem moŹliwość porozumienia między ludnością tubylczą i gośćmi. D.2 rnln cudzoziemc w. turystyki inteligentnej. Pozycja danego par stwa w świecie jest także mierzona obecnością w sferze podr Ży międzynarodowych. praktyce w miejscowościach turystycznych. wydanie spe- Polskę odwiedziło 8Ż.). Die Tourismuslehre im Grundriss. na og ł masowa powinna być zastępowana turystyką . gdyż na skutek tych migracji międzynarodowych pa stwa są automatycznie włączane w tę sferę ptzez kształtowanie np. hałas. świadczyć og lny wsp ł_ czynnik korelacji między świadomościąekologiczną a postępowaniem ekologicznym. może np.twarda''. Punktem wyjścia jest w niej założenie. gotowośćdziałania i zrozumienie problemu do mnieć. r r r t przypadkowe zasiedlenie i.stanie wartościowym zar wno dla ludnościmiejscowej. 37-38. poziomu zamozności i czasu wolnego narastających wsp łcześnieproblem w środowiska. jw. dlatego teŻtetrzy elementy naleŻy traktować jednakowo poważniel8.10. Waga omawianej funkcji nabiera ostrościzwlaszcza w świetle wy_ nik w badar zależnościmiędzy świadomością ekologiczną podmiot w turystyki a ich postępowaniem ekologicznym. Problem ten można teżrozwiązywać przezrozw j tzw. s. jakie obserwuje się w Europie i poza nią. ozywienie tej funkcji jest wprost proporcjonalne do stanu odprężenia orazzacieśniania wsp łpracy gospodarczej i kulturalnej poszczeg lnych pa stw. celne itp. gospodarce i środowisku.

ki. lega sens politycznego angażowania się par stwa w sferę turystyki jako ruchu masowego.. wykaĄe charakterystyczną strukturę. j est reglamentowany. jw. Przepływa na og ł z region w t0 ściąwolnego czasu. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. przyjętej w Hadze w 1989 r. ze turystyka. Wynika ztego. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej turystyki''. Jest to dobry prognostyk dla rozwo.a mianowicie tę. kształĘąp ich charaktery zainteresowania oraz postawy. a tym samym pokoju i odprężenia.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. a podsycana pokojem. jw. Kaspar. te The Hague Declaration on Tburism. xx w. zl Polska podejmuje energiczne starania o to. turystyka międzynarodowa odgrywa ważną rolę wsp łpracy i porozumieniu między krajami oraz narodami. iż na tym po. s. Stosunki te mogą być konfliktogenne' więc anga. efekt w jej transformacji.' a poświęconej turystycelg: . jest wynikiem rozwoju społeczno-gospodarczego. iż walory poznawcze turystyki wywieĘą duży wpływ na życie jednostek i całych grup społecznych... Iecz jako zjawisko masowe wykształciłasię w latach 50. Mozna wyrazić opinię.będąc przejest w znacznym stopniu determinowanaprzez jawem wsp 'łżycialudzi. W sferze politycznej natomiast powstają w związku z tym na przykład stosunki handlowe. C. w pa stwach totalitarnych turystyka leży w kompetencjach parstwa. . Skutki polityczne towarzyszą r wnież turyStyce krajowej. westycji za granicą. nienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeflstwa. zimnej wojny oraz zmiany w krajach Europy Środkowej i W stworzyły możliwość łatwych kontakt w w czasie podr ży i pobytu granicą. .] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania na rzecz zapew- Wsp łczesna furystyka. Znaczny udzid m|odzieży i dzieci w turystyce krajowej daje okazję do wychowywania turyst w w duchu patriotyzmu i zwiększania wiedzy o zachodzących przemianach cywilizacyjnych.. Turysty. Kaspafo uvłuŻa. dlatego występują tu Z natury rzeczy przesłanki polityczne do swobodnego rozwoju turystyki wraz zjego korzyściami i kosztami. Die Tourismuslehre im Grundriss. [. ze turystyka spełnia funkcje polityczne pośrednio lub bezpośrednio oraz sama daje impulsy do formułowania polityki.iżpo ny aspekt rozwoju turystyki międzynarodowej stanowi istotny czy polityki zagranicznej poszczeg lnych par stw. ju polskiej turystyki międzynarodowej. Dotyczy to r wnież polskich in. a jej rozul j jest sterowany centralnie. kt rych podstawą jest rozw j oraz modernizacja infrastruktury turystycznej z udziałem inwestor w zagranicznych. w pa stwach opiekur{czych turystyka jest popierana pośrednio lub bezpośrednio (np. a także wykorzystywanie pewnej ilościczasu wolnego od pracy. Jej początki sięgają. rozwijając się. połowy XIX w. 32-33. 418 $ s 419 1. iż turystyka wsp łczesna. turystyka socjalna). rozwoju i modernizacji. Przedstawione obserwacje można zakoitczyć cytatem ze wsp 'lnej żują agendy rządowe. jak wiadomo. Należy zauważyć. czynniki polityczne. jako zjawisko ruchliwości przestrzennej. aby się stać pełnopraw. nym członkiem Unii Europejskiej. Na zako czenie warto więc przypomnieć. ka daje możliwość rozpowszechniania osiągnięć np. DYSFUNKCJE wsPoŁczEsNEJ TURYSTYKI Turystyka wsp łczesna. czyli masowa' jako zjawisko obejmujące przemieszczanie się w przestzeni. kt ra należy do społeczeristw ekonomicznie rozwiniętych i dysponuje znacznymi dochodami oraz sporą ilo- deklaracji Światowej organizacji Turystyki i Światowej organizacji Parlament w. 1 . polskiej gospodar. objęła ty|ko część ludności świata. Jednak mechanizm działania otoczenia politycznego turystyki jest zr żnicowany w zależnościod ustroju pa stwa: r r r w pa stwach liberalnych prawa obywatela mogą się swobodnie rozwijać. ponadto rozw j turystyki. zwłaszcza zagr anicznej.i C. Wydaje się..nowi to dobrą przesłankę rozwoju turystyki. og lnie biorąc. jest ona podporządkowana celom politycznym.3.

Jednocześnie jej rozw j może być źr dłem niekorzystnych zjawisk dla kultury. ze społecze stw zurbanizowanych do czych. w turyStyce uczestniczy obecnie kilkaset mil n w os b. Inny przykład niekorzystnych konsekwencji turystyki można wskazać w obrębie efekt w ekonomicznych dla ludności miejscowej. podobnio zresztąjak korzyści związane z rozwojem turystyki. że pod wpływem turystyki masowej następują stałe i szybkie zmiany w zyciu miejscowej ludności.bogatszych do biedniejszych. Na podstawie literatury przedmiotu można wskazać przynajmniej' zachowania i postawy. nieje. poglądy moralne i religijne. Demonstrowana kultura turyStycznB jest więc niesłusznie uog lniana w odwiedzanym środowisku. Nie odzwierciedla też co. z kraj w zaawansowanych przem do mniej rozwiniętych. naleŻy także mieć świadomość wić w kształtowaniu przyjaznych stosunk w międzyludzkich. czarny rynek dewizowy ilp. Po-l twierdzają to prowadzone na świeciebadania naukowe. a7e fałszywą wersję swego folkloru i obyczaj w. Nietrudno zau:wużyć. jest jednocześnie obciążona r żnymi kosztami. będąca źr dłem rozmaitych korzyści. Do niekorzystnych zjawisk środowiskowych zvłiązanych z turystyką wsp łczesną zalicza się także zjawiska patologii społecznej' Najczęściej wymienia się tu narkomanię. zmieniają się obyczaje. gdyz dotychczas na og ł m wiono tylko o korzyściach. choroby weneryczne. Turystyka nic jest bowiem pełnowartościowymnatzędziem przekazywania prawdl o świecie. że turyścizagraniczni w dużych ośrodkachnadmorskich nie odczuwają zadnych po- niekt re niekorzystne zj awiska tow arzy szące rozwojowi wsp łczesnoJ' turystyki. kt ra się staje corazbardziej wzajemnie za7eżna. 4ŻI . prostytucję. Pojawiają się opinie.pr bując narzucić swoje wzory i swoją pseudokulturę. że efekt wzrastającego zrozumienia między narodami' jeślisię temu batdzo dokładnie przyjrzeć. dla kt rych np. Niekt . Jak już wykazano. Turystyka może więc powodować r wnieżuczucie frustracji wśrd tych. jak uprzedzenia i stereotypy występujące wśrd turySt w oraz odwiedzanych społeczności. z P łnocy na Pofudnie . UwaŻając turystykę za środeksłuzący pogłębianiu przyjaźni między zagroże .jakie może ona stano-' ludźmi. Wiadomo' ze pod wpływem rozwoju turystyki następuje majątkowe zr6żnicowanie miejscowej społeczności. od kilkunastu lat na świecio jest prowadzona dyskusja na temat korzyści i koszt w turystyki za: r wno dla gospodarki oraz społecze stwa. Nierzadko stosunki te zastąpiło podejście komercyjne. Zanikajątradycyjne wartości. Na przykład w miarę rozwoju turystyki masowej małe miejscowości turystyczne oferują swoim gościom bardziej wyrafinowaną. W stosunkach międzyludzkich zwraca się też uwagę na zanikanie tradycyjnej gościnności. pijar stw o. Gospodarze zaśnie Są przygotowani.. iż ttyści z bogatych kraj w demonstrują 4Ż0 Turystyka o ddzi ałuj e znac zqc o na ś dow ro is ko s p o łe c zno - kult urow c. dostosowaną do Stereotypowych wyobrażer o odwiedzanym kraju. Nie jest td prawdą. Ich znajo mośćjednak może być w pełni wykorzystana w kształtowaniu polskieJ polityki turystycznej. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na takie niekorzystne zjawiska. Wadzieże. z kt rego się wywodzi. Często też turyści prezenĘą wobec ludności miejscowej postawę wyższości. czy|i jej dysfunkcje. jak i dla środowiska przyrodniczego' Jest to ważne. iż stanowi to jedną z charak terystycznych cech obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej ściświatowej. niedostępne są dobra uzywane powszechnie przez turyst w. Zachowania turyst w są odbierane przez ludnośćodwiedza. Wsp łczesna turystyka.i nych miejscowości jako typowe dla kraju ich pochodzenia. szczeg lnie w dużych ośrodkachturystycznych.i to wyłącznie ekonomicznych. Można więc powiedzieć. Sprzyja temu tendencja do upowszechniania postaw konsumpcyjnych. Do kor{ca stulecia liczba ta przekroczy 500 mln. gdyż turysta nie reprezentuje wszystkich mieszka c w swego kraju ani środowiska. wysoko rozwiniętych gospodarczo i do kraj w rozwijających się.W efekcie obserwuje się zmiany w jej stylu życiai pewne zakl cenia w stosunkach społecznych środowiska przyjmującego turyst w. ZaprezentowanQ uwagi odnoszą się do kraj w o rynkowym systemie gospodarki. włamania do samochod w. Turystyka wsp łczesna jest częściąkultury i nośnikiemwielu wartościkulturalnych.} dziennego życia w swoim kraju. aby pom c gościompozbyć się tych wyobra:żeri. UwaŻa się. słabną więzirodzinne. Mają one rozmaity charakter. rzy badacze uułażająnawet. Wywofuje to silne reakcje obronne i wzmaga wzajemną nieufność. kt re u ludnościmiejscowej mogą wywołać uczucie rezygnacji lub agresywnego niezadowolenia.czemu towarzyszy nacisk na naśladownictwo wzor w zachowania się turyst w. prawie nie ist. Ma ona jednak r wniez ujemny wpływ na omawiane środowisko.

Wolnośćod niechcianego hałasu samochod w. Przykład w z tego zakresu dostarcza szeroko rozumiany sektor usług bytowych. czyniącje bardziej W czasie pobytu na og ł w jednym miejscu nic zdradzajązainteresowania okolicami ani krajem. działywanie turystyki na miejscowe zwyczaje nosi zaśczęsto charakter . zkt rych korzysta- tw rczy wpływ turystyki jest widoczny także w środowisku męczącym. rozw j wsp łczesnej turystyki jest ściśle związany z transportem. zakł ca ten porządek i wprowadza chaos do zycia codziennego mieszka c w obszar w turystycznych. może być czynnikiem zwiększającym samodzielnośćmieszkar{c w odwiedzanych obszar w. Pod tym względem złą sławą ciesząsię regiony i miejscowościturystyczne. Z masowymi podr żami jest r wnież zwią_ zana choroba AIDS. obnizające jakośćwypoczynku. rozw j turystyki pielgrzymkowej i w dużych miastach przyczyniają się do zwiększania |iczby źx deł hałasu oraz r wnomiernego rozprzestrzeniania się hałasu prawie na całej powierzchni globu ziemskiego. P łwysep Helski) czy przypadkowe i bezplanowe osadnictwo. Ucieczka od tłoku w miastach w paradoksalny spos b doprowadza do tłoku w miejscowościach turystycznych. PrzeciE/lenie międzynarodowej komunika423 w . Preferowanie w polityce turysĘcznej gł wnie cel w ekonomicznych prowadzi często do zubożenia środowiska architektonicznego miejscowości turystycznych.in' do architek- wadza się np. a więc w konsekwencji ograrricza prawo do ciszy i spokoju.vrządze stereofonicznych itp' jest zaśpodsta_ w. kt ra w szczycie sezonu dodatkowo chroni turyst Problem bezpiecze stwa turyst w szczeg lnie ostro występuje w komunikacji lotniczej w wyniku eksplozji ruchu pasażerskiego. kt ry odwie dzają.odkulturalniania'' i przystosowania do skomercjalizowanego Stylu ży. Wśrd niekorzystnych zjawisk będących skutkiem nieprzemyślanej polityki turystycznej można wymienić urba_ nzację obszar w turystycznychprzez wznoszenie budowli w stylu spotykanym powszechnie w miastach (np. Dynamiczny rozw j turystyki masowej oraz koncentracja ruchu turystycznego wpływają na bezpieczetistwo. Zakopane. że nadmierna koncentracja ruchu turystycznego w określo_ nych miejscowościachwprowadza na og ł wiele ogranicze oraz niedogodności w zyciu codziennym i zawodowym. dyfteryt. Doświadczenie wykazuje. z jednej strony. wzdłuż wybrzeży m rz i jezior.trzeb kulturalnych. teren w parkingowych. plź. z drugiej zaś może tę sferę ograrriczać. Naturalnie przeciEżenie szlak w komunikacyjnych nie jest jedynym problemem związanym z motoryzacją. a także w d śrdlądowych' W zwipku Z tym wprowadza się r żneprzepisy ochronne. Na przykład ktaje zachodnie notują nasilenie tradycyjnych epidemii. Degradoprzyrodniczym. tyfus. uzdrowisk położonychna obszarach g rskich. Spotyka się też opinie. wowym warunkiem zdrowia psychicznego. w Hiszpanii powołano do zycia policję turystyczną. cia. motor wek. lecz takŻe stanowią zagrożerue życia na drogach. zakł cając harmonię środowiska przyrodniczego i naturalną r wnowagę. z:właszcza w okresie letnim. Warto w tym miejscu powiedzieć. Zmotoryzowani turyści nie tylko w duzym stopniu ograniczają wolnośćpieszych. Turystyce przypisuje się nawet niszczenie kultury lokalnej i wartościreligijnych. nart motorowych. Jak juz podkreślano. Systematyczny wzrost turystyki krajowej i międzynarodowej oraz zwiryarty z ruą rozw j np. zwłaszcza turyst w. wyręby w lasach. ją zmotory zowani turyści. W sumie jednostronnie traktowana polityka turystyczna przynosi wiele skutk w negatywnych. Turystyka. od. Rozmiary r znorodnych uciążliwościpowodowanych przez zmotoryZowanych turyst w umykają kalkulacji. zakazy parkowania. Wynikiem podejmowanych przez społecze stwo pr b chronienia się przed skutkami motoryzacji są niekt re pomniejsze ograniczenia wolności osobistej. Wsp łczesna turystyka obniza jakośćżycia nle tylko odwiedzanych społeczności. samolot w. tranzystor . czyli sferę ich wolności. Powiększa np. W wyniku rozwoju i koncentracji turystyki masowej następuje coraz większe zaśmiecanie ulic. zakazy wjazdu. że wraz z rozwojem wsp łczesnej turystyki występują zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. ogranicza ona dostępność do przyrody jako źr dła har_ monii oraz porządku. piowadzące m.lecztakŻe turyst w.. źr dła hałasu. Inną ujemną konsekwencją turystyki jest przekraczanie chłonnościobszar w. niwelację terenu itp. ograniczenia szybkości. takichjak cholera. jednokierunkowe l|ice. Wpro4ŻŻ tonicznego niszczenia krajobrazu. ospa czy grypa. Ujemne skutki są powodowane przez wzrastające zagęszczenie sieci dr g czy tor w kolejowych. będące w konsekwencji ograniczeniem swob d. Potwierdzeniem tego jest wzrastaj ąca |iczba wypadk w drogowych. że np.

Powszechnie już wiadomo. Utrata drzew przyczynia się do zwiększania występowania lawin. masowe zaśmiecanie Alp. że wsp łdziałaniewszystkich tych czynnik w może w ciągu najbliższych lat aczynić cały region wysokog rski niezamieszkanym. ocenia się. Negatywne skutki turystyki masowej odczuwalne dla środowiska przyrodruczego Są szczeg lnie widoczne w wielkich regionach turystycznych. W wyniku rozwoju turystyki g rskiej pojawia się tez zagrożenie ze strony zwieruąt' Na skutek dokarmiania przez turyst w liczba jeleni wzrosła S-krotnie w stosunku do stanu z początk w tego stulecia. Zwraca się uwagę na słabą pojemnośćtas lotniczych. ziemia. cji teren w bogato wyposazonychprzez naturę.Zaosttza go okoliczność. Na cele turystyki narciarskiej poświęca się tam każdego roku 500 ha ażytk w rolnych. mieszka c w przypada 50 tys. Walcowanie śniegu na trasach narciarskich ciężkimi pojazdami powoduje. fakt w korzystania z niekt . Rozw j wsp łczesnej turystyki prowadzi też do zmiany charakteru środowiska przyrodniczego. np. jest środowisla pr7yrodnicze. rych d br naturalnych i szkodliwego oddziaływania na nie. turyst w). d br wolnych. km. Innym przykładem zagrożerua środowiska przyrodniczego są Alpy. czyli do niszczenia sen. m. W obliczu grożącej światukatastrofy ekologicznej ludzie zaczęli dostrzegać' że mĄądo czynienia z procesami być może nieodwracalnymi i że wzrost turystyki prowadzi do rujna. Znaczenie składnik w środowiska przyrodniczego dla turystyki oraz dla człowieka podkreślają takie jego cechy. Następnym problemem jest stan las w w Alpach. nych było nieuwzględnianie w rachunku ekonomicznym działalności gospodarczej. od roku 1950 liczba turyst w w Alpach podwaja się co siedem lat. W Ęrolu co czwarta trasa narciarska prowadzi przez zagrożone lasy g rskie. Ponieważ jest ono istotnym czynnikiem rozwoju turystyki. Stwierdza się też obumieranie roślini kwiat w alpejskich. Dodatkowo można powiedzieć. należy do przeszłości. Systematycznie też wzrasta stosunek liczby turyst w do liczby stałych mieszkardc w miejscowości g rskich (np. W Polsco (chociaż nie tylko) często jeszcze trakĘe się ziemię jako niemalże dobro wolne. Coraz częściej się m wi. że warunkiem korzystaniaprzez człowieka z element w śro.in. k j. su istnienia samej turystyki. wyciąg w i tras narciarskich ołącznej powierzchni ponad 20 tys. ha. przy niedostatecznym uwzględnieniu ochrony tych obszar w. W Bawarii 70Vo las w g rskich jest skazanych na obumarcie. czyli tyle co trzykrotny obwÓd kuli ziemskiej. Stale rosnąca liczba uczestnik w ruchu tu4Ż5 ' 424 . Wskutek koncentracji ruchu turystycznego kozice żyjące na szczytach g rskich zostają Zmuszone do szukania pokarmu na niższych poziomach. wiska. kt rym nio zagrtŻa wyczerpywanie się. dowiska jest uznanie ich za dobra ekonomiczne. Przy takiej koncentracji przestrzennej ruchu turystycznego powstają r żne lciąż|iwe problemy. jak ograniczona substytucyjność oraz wysoka kapitałochłonnośćodzyskiwania utraconego krajobrazu. niebezpiecznych obsunięć ziemi. w tym także turystycznej.cji lotniczej jest widoczne w portach lotniczych. Wśrd wielu sprawc w degradacji środowiska przyrodniczego wymienia się turystykę masową. że turystyka masowa stwarza paradoks: turystyka niszczy turystykę. iż 60Vo drzew jest uszkodzonych. ptzeto wszelkie zagrożenia płynące dla środowiska ze strony turystyki budzą uzasadniony niepo. w Davos na 6 tys. na pasach startowych i autostradach dojazdowych. Drugą dziedziną' do kt Ę są odnoszone negatywne skutki rozwoju wsp łczesnej turystyki. co prowadzi do przepełnienia port w lotniczych. W wyniku tego wystąpiło wiele niekorzystnych zjawisk. powodzi orazzwiększonych erozji.iż traktowanie niekt rych zasob w środo.lecz także z relatywnym zwięk szaniem się w środowisku składnik w antropogennych. jako tzw. Stwarza to liczne niebezpieczerfutwa dla człowieka. gł wnie wody i powietrza. Duże szkody powoduje turystyka narciarska. wynosząca około sławia choćby długość 120 tys. Skalę problemu uzmywyciąg w i kolejek alpejskich. Konsekwencją przyjmowanej w ekonomiitezy o istnieniu d br wol. tj. Zagrożony jest r wnież inny składnik środowiskaprzyrodniczego. że np. gdzie masowo pożerająpędy młodej roślinności. Austria zamierza do kor{ca tego stulecia zbudować 3 tys. Wiąże się to nie tylko z ich ograniczonością fizy czną i narastaj ącą konkurencyjnością między funkcjami środowiska przyrodniczego. Na przykład wybrzeża morskie Włoch oraz Hiszpanii wykazują znaczne zalieczyszczenia spowodowane zbyt intensywnym zagospodarowaniem turystycznym linii brzegowej. że już tylko 10-15vo ziemijest pokryte trawą. Biologowie obawiają się. w budownictwie.

odnosi się to zwłaszcza do międzynarodo_ wych sieci hotelowych. powinny być przedmiotem edukacji mieszkaric w oraz turyst w. Gł wnym narzędziem ochrony region w i miejscowości turystycz_ nych przed szkodliwymi skutkami rozwoju turystyki powinna być kon_ sekwentna polityka turystyczna pa stwa. rystycznego oznaczajednocześnie wzrost popytu nar żne usługi i do_ bra turystyczne. Jej stopa w regionach turystycznych bywa znacznie wyższa niz średnia w danym kraju. jako podstawowe elementy tej świadomości. W sumie turystyka masowa przyczynia się do zmian w strukturze przestrzennej i funkcjonalnej obszar w wiejskich.ra ptzez władzę polityczną. Z eko' nomicznego punktu widzenia negatywnym skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki moŻe być inflacja. Fakt ten jest wyjątkowo dokuczliwy dla ludności miejscowej i obniża jej standard Jednąz istotnych cech turyStyki jest sezonowość. Zasadniczo nie jest ona regulowal. wymianę usług oraz tworzenie organizacji gospodarczych. W roku 1983 za 10 tys. zaśpotrzeba było na ten cel 90 tys. W krajach o wysokiej atrakcyjności tuinwestycyjną prowadzoną przez rystycznej obserwuje się działalność ponadnarodowe organizacje turystyczne. w kt rym stale żyje miejscowa ludność. USD można było nabyć 4 tys. mająteż sw j wymiar negatywny.Nietrudno bowiem za_ uvłażyć. Na uwagę zasługują teŻ ne?atywne skutki rozwoju turysĘki masowej w sferze życia gospodarczeTo. Powinna ona zapewnić ochronę środowiska przyrodniczego w taki spos b. a odnosi się do struktury podaży i popytu. Poniewaz turystyka jest istotnym źr dłem dochod w dla wszystkich kraj w. tereny sportowe itp. m2 teren w budowlanych. kt re nie mogą powaznie myślećo konkurowaniu w dziedzlnte produkcji przemysłowej. Dla porządku należy też zaprezentować opinie. inwesto_ wanie. Lista dysfunkcji wsp łczesnej turystyki obejmuje też zjawisko spekulacji gruntami budowlanymi. dla kt rego r żne kraje i miejscowości rywalizują między sobą o przyciąganie turyst w. Jednym z niekorzystnych przejaw w rozwoju turystyki może być powstawanie i umacnianie zależnościkraj w przyjmujących od kraj w ta wysyłających turyst w. wyobraźnia i etyka sozoekologiczna. Umożliwia ona przepływ kapitał w. drogi. Efekty tego splecionego życia międzynarodowego.obniza więc jakośćżycia tej ludności. chociaz w pewnym zakresie są odwrotnością funkcji ekonomicznej.). Należy tu zauważyć. Środkiem zaradczym w tym względzie może być wydłużaniesezon w. według kt rych turystyka wykazuje wysoką podatnośćna kryzysy i niewielki społeczny prestiż zawodowego zatrudnienia w niej. Ponadto wchodzenie danego kraju na rynek turystyczny i chęć ufizymania się na nim nie są wymuszane. doznają uszczerbku przez eksploatację turyst y czną (P ł- tych. iż ta oczywista zależnośćekonomiczna jest akceptowana przez pailst:wa przyjmujące gościzagranicznych. kempingi. Jest tez gł wnym powodem. olbrzymią ilośćusług i d br.) wielu obszar w wiejskich. zar wno dla społecze stwa przyjmującego. jak i wysyłającego turyst w.że istotne składniki środowiska. USD. turystyka masowa konsumuje cji natury gospodarczej.Dysfunkcje te są dośćtrudne do sklasyfikowania. Na przykład na Wyspach Karaibskich i na Hawajach ceny ziemi osiągają Zawrotne sumy. Polega ona na zdawaniu sobie sprawy ze znaczenia środowiska przyrodniczego dla wsp łczesnego człowieka oraz gospodarki. w 1988 r. Niekiedy niszczy środowisko przyrodnicze. że spekulacja terenami budowlanymi osiąga szczeg tnie d:uże rozŻ'. plaze czy naturalny krajobraz wiej ski.] . Można więc powiedzieć. Ryzyko zvłiązane z sezonowością odnosi się najczęściej do bezrobocia w okresach poza sezonami turystycznymi. aby przesłanki poprawy jakościżyciai standardu ekonomicznego nie były zagrożone. Rynek reaguje na to wzrostem podazy. Jak wysep Helski itp.Wahania sezonowe działalnościgospodarczej w turyStyce powodują wiele konsekwenŻycia. zwłaszcza kraj w przyjmujących go_ ści.U podstaw działania szeroko rozumianej gospodarki turystycznej musi r wniez lec pełna świadomość sozoekologiczna. np. mające swoje siedziby w krajach wysoko rozwiniętych. społecznej i organizacyjnej. Ta działalnośćkonsumpcyjna jest bardzo ważna z punktu widzenia całej gospodarki. a także z konieczności ochrony i odnowy tego środowiska. Z omawianego punktu widzenia prowadzi to do coraz większego zagęszczenia vrządzeniami infrastruktury turystycznej i og lnej (hotele. Wiedza. szczeg lnie atrakcyjnych turystycznie. zwłaszcza zaś 426 juz niejednokrotnie podkreślano. w wyniku ekspancoraz ściślej sji masowej turystyki. przeto każdy ktaj o rozwiniętych funkcjach turystycznych dryy do poprawy swojej pozycii na rynku. Zależność ma charakter ekonomiczny. stanowiących podstawę gospodarki turystycznej.

czy przekIe Stwem. C' Kaspar i K. wpływy z niej wyniosły 445 mld USD. Kwota ta nie uwzględnia wydatk w na usługi transportowe. obejmuje swoim zasięgiem liczne rzesze społeczelistwa. import nowych technologii (know-how). w miarę rozwoju wsp łczesnej turystyki. 6Ż5 mln zagranicznych podr zy w 1998 r. Literatura przedmiotu noĘe w tym względzie przede wszystkim odpływ dewiz za granicę.). Można spotkać opinie. BILANS GOSPODARCZO. Wskazuje się też w tych krajach na stosunkowo niski udział zatrudnienia pracownik w miejscowych w zatrudnieniu og lnym w gospodarce turystycznej. notuje się coraz liczniejsze głosy krytyczne pod jej adresem. W konsekwencji powoduje to znaczny odpływ dewiz do kraj w wysoko uprzemysłowionych. w kt rych brakuje odpowiednich własnych środkw kontroli ziemi. że ptzykład Kenii nie jest od_ osobniony' można powiedzieć. zwłaszcza międzynarodowej . ze im kraj turystyki docelowej jest biedniej_ szy. Turystyka stała się w mijającym stuleciu nieodłącznym elementem wsp łczesnej kultury bytowania społecze stw.4. B. samorząd w lokalnych i budżet w par(stwowych' TUrystyka międzynarodowa stała się duzym biznesem. przekształcając dynamicznie oblicze odwiedzanych miejscowości. Wydawnictwo UW Warszawa 1994. zgłaszają wiele pytar{. rzecz jasna. 6. charakter sygnał w. kt re dla przykładu mozna zaK. atakże coraz większymi wpływami os b prywatnych.lecz na razie z mĄmi efektami. zaledwie 30vo wpływ w dewizowych pozostaje w kraju. nadmierny odpływ dewiz obniża efekt mnożnikowy dochod w turystycznych par stwa. Tietz. gdyŻ dotyczą one gł wnie pozaekonomicznych funkcji turystyki. iż dla niekt rych kraj w rozwijających się turystyka może być interesem niekorzystnym. Jednocześnie. Samo zjawisko odpływu dewiz należy uznać za nieuniknione. np. Przecławskj' Turystyka a światwsp łczeslcy. tkwią r żne wątpliwości. iż uprawianie turystyki sprzyja zdrowiu ftzycznemu i psychicznemu. 4Ż8 429 . to fascynuje ona cotaz większą liczbąprzy' jazdlw i wyjazd w (np. rozwijająca się coraz szybciej w krajach atrakcyjnych turystycznie. co stanowiło 97o wartościĘestrowanego światowegoeksportu. czy też może w wielu przypadkach temu zdrowiu szkodzić? 2l 22 Na przykład J. region w i kraju.--l miary w tych krajach i regionach turystycznych. Przecławski' K. problem zaśsprowadza się do jego skali. nie przemyślane transfery zysk w itp. W krajach. U podstaw dylematu. Przeprowadzona w tej książce wieloaspektowa prezentacja rozwoju turystyki wskazuje na liczne implikacje rozmaitej natury. -sPoŁEczNYcH KoRzYśol RozWoJU wsPÓŁczEsNEJ TURYST YKl KoszTow ]] i organizacji turystycznych. R wnież turystyka krajowa. kt re osiągają dochody w bilansie płatniczym' opierając się na turystyce rozwijanej przezkapitałzagraniczny. jaką są rezerwaty dzikich zwierząl Przyjmując. Prawie wszystkie stanowiska pracownik w wysoko kwalifikowanych zajmują mieszkarcy metropolii i obcokrajowcy' Przytoczone przykłady dysfunkcji turystyki w życiu gospodarczym kraj w przyjmujących mają. czy wsp łczesna turystyka jest błogosławierStwem. tym niekorzystniej wypada rachunek koszt w i zysk w. przedsiębiorstw ' s Czy zawsze jest tak. w 1998 r. Mimo pomocy zagranicznej rząd Kenii mu_ si nawet dofinansowywać swoją gł wną atrakcję turystyczną. Specjaliści2' rozwa' żając funkcje i dysfunkcje turystyki. na kt re brak jednoznacznych odpowiedzi. Krippendorf. W praktyce tych kraj w czę_ sto się stwierdza nieuzasadniony import poszukiwanychprzez turyst w d br konsumpcyjnych. kt re warto sobie uświadomići w miarę mozliwości uwzględniać w rachunku ekonomicznej efektywności przedsięwzięć w dziedzinie turystyki. przede wszystkim ugrupowar międzynarodowych. Naturalnie są podejmowane pr by blokady zakup w ziemi przezkapitał zagraniczny (gł wnie japo ski na Hawajach). Pruecławskim22 ująć w formie kilku pytar . Większośćdochod w idzie natomiast do właścicieli hoteli. W Kenii np. Inwestycje zagraniczne w krajach i regionach turyStycznych takŻe mogą być źr dlem niekorzystnych zjawisk ekonomicznych. Jeśliwziąć pod uwagę turystykę międzynarodową.

. : nieodwracalność funkcj i obiekt w infrastrukturalnych.ksenofobia. ze turystyka spełnia funkcje wychowawczc. świadomości ekologicznej i kształĘ" po"yiy*n" posta. bieniem dotychczasowej. zeszpecenie krajobrazu przez obiekty turystyczne. wykorzystanie istniejącej infrastruktury.Czy w miejscowościach turystycznych stosunki międzylu-clzkie stają się lepsze. duże obciążenie ekologiczne wskutek działalności kultury. wy turyst w wobec innych ladzi? A może jest tak. Korzyścigospodarczo-społeczne r r r r r r to: napływ dewiz. 430 korzystanie z istniejącej infrastruktury turystycznej przez ludność inwestycje. I wahania ekonomiczne i niezr wnowa'żony rozw j. w gruncie rzeczy ma charakter poglądowy. miejscowości)z innymi wzorcami socjologicznymi i kulturowymi. docenianie własnych i obcych wartości społeczno-kulturalnych. a sezonowośći bezrobocie. międzynarodowy pok j i zrozumienie. zapoznanie się ludnościdanego kraju (regionu. mieszanie się cy- I n wilizacji. I zaniechanie alternatywnego wykorzystania zasob w miejscowych i ich niszczenie. pijar{stwo. Może do tworzenia optymalnego modelu Przytoczony bilans zalet i wad rozwoju wsp łczesnej turystykl vki. ziłaszcza z wykorzystaniem miejscowych zasob w i produkt w. I wycieki dewiz. gdyż wszystkich za7et i wad turystyki nie można określić. I niewykorzystanie infrastruktury turystycznej przez ludnośćmiejscową ze względu na brak środkw lub fizyczną niedostępnośćtej I I infrastruktury (getto turysty czne). wzbogacanie treścioświatowych. czy może zdarza się. społecznych. kulturowe. prostytucja.brak zrozumienia i działalnośćna pokaz. Są to tylko ptzyklady. zabtrzenia ustalonej r wnowagi kulturowej i religijnej' ksenofobia. czy możejest zupełnie inaczej? A może turystyka przy.ię it **tyfikować. przestępczość. os b niestworzenie możliwości wykwalifikowanych i dodatkowej w miejscowościach rolniczych. nie wszystkie dają. niszczenie krajobrazu jako skutek błędnego oszacowania chłonnościturystycznej obszaru. większa r t I I a miejscową. a tym samym utrata tozsamości. narkotyki? Czy wiedza. Faktem jest. językowych. klasowych. co po_ twierdziły nauka i praktyka: rozwoju wsp łczesnej turyStyki nie możta zatrzymać. to można zaprezentować bilans korzyścl oraz koszt w wsptłczesnej turystyki w sferze gospodarczej ispołecznej. sztuki i rzemiosła wskutek dopasowania komercjalizacja ich do gust w turyst w.poniewaz sązbyt|iczne. krajach. regionach. iż wątpliwości narastają w miarę studi w nad skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki dla r Źnych sfer wsp łczesnego życia. jest zawsze pogłę. turystycznej. zachowanie i wspieranie d br kultury odbudowa dzieł architektury. Przytoczone pytania można mnożyć. np. a niekt re nie są dotąd rozpoznane. pracy np. rzy szy jej przestępczość. przełamywanie barier. żnorodność działalności gospodarczej. wsparcie gospodarki dzięki produkcji towar w i usług dla turyst w. Jedno jest dziśpewn-e. czy też może przyczyniają się niekiedy do jego dalszej degradacji? zavłsze jest tak. iż oczekiwany obraz bywa spłycony lub wprost fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przyrodnicze i społeczn e. Koszty gospodarczo-społeczne to: I inflacja. jaką zdobywają turyściw czasie poar ty i pobytu w innych miejscowościach.kobiet. polepszenie infrastruktury komunalnej przez budowę infrastruktury turystycznej. że jĄ uprawianio Czy : : : : : polepszenie poziomu zaopatrzenia ludności. dla młodzieży. religijnych i rasowych. spiesza niekt re procesy patologii społecznej? nie przynosi w tych sferach życia pozytywnych a towa'yn1io*. konflikty. efekt mnożnikowy. A skoro tak jest.

Cieloch G. Usługi.. produkcja. Lundtorp 5. Strategia marki.. Seasonality in Tourism. Turystyka. Oldenburg Verlag.A. Altkorn J...Monografie-Ruch Turystyczny" z. Krak w 1992. AE. APT MART..czasem lconsumpcji?. Warszawa 1996. Warszauła 1999Baum T. Warszawa 1992.BIBL!OGRAFIA Altkorn J. The Marketing of Services..Pergamon 2001. Cowell D.. Butowski L. Podstawy marketingu turystycznego. Promocja produktu turystyczne7o w obrocie ą krajami o gospodarce rynkow ej. Rogozir ski K. Warszawa 1994.... PWE. Altkorn J. Marketing w turystyce. Kulturtourismus. Daszkowska M. 433 . 26. Instytut Turystyki.. Warszawa 1996.. Dreyer A. Warszawa 1 987. rynek. Nowakowska A. Cząs wolny . Davidson K. Warszawa 1998.. Wydawnictwo Naukowe PWN. markerlng. SGPiS. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstw ach domowy ch. PART. Wydawnic_ two Naukowe PWN. R. organizacja turysĘki w Polsce.. Kuczytiski J. PWE. Heinemann Professional Publishing. Bosiacki S. Oxford 1990. Bąk S... Miinchen-Wien 2000. Warszawa 1990.

W. Kornak A. Warszawa 19'18. AE. AE. K-PS-Ed. London 1986. wydawnictwo. London 1989. SGH... PWE. PWE. Wrocław 2001. S.. Libera K. AE. Ż002. Warszawa Gołembski G. Biura podr ży na rynku... A.A. Warszauła 1999. Pręntice Hall. praca zbiorowa pod red. Warszawa 1989. Upper Saddle River. Ekonomiką turyStyki. hr7qdzanie turysĘką i jej podmiotami w miejscowości i regionie. Wydawnictwo UG.Śląsk''. WSE. PWN.. praca zbiorowa pod red.. TurysĘka wiejska i rozw j lokalny.. Przedsiębiorstwo turystyczne w gospodarce wolnorynkowej.. Rapacz A. Droga do europejskiego rynku wewnętrzne7o w turysty- . Fundacja .. Management im Tourismus. Verlag Paul Haupt... Holloway J. Wydawnictwo Naukowe PwN... New Jersey. Majewski J. Kozielecki I.. Biura podr ży na rynku turyStycznym. praca zbiorowa pod red. Marketing for Tourism. Zarzqdzanie hotelarstwem i gastronomiq. Kaspar C. Marketing usług turystycznych.. War- Holloway LCh.Instytut Turystyki. ŁazarekR'. Bern-stuttgart-Wien 1 995.. Wrocław 1992. 434 szavta 1997. Bydgoszcz Dziedzic E. turystyki i hotelarstwa. Encyclopedia of Tburism.. Gołembskiego. PWE. Bowen J. Kr l A. Warszawa 1992. Makens J. Marketing for Hospitality and Tourism. Routledge.Świadectwo''. Giezgała J'' Turystyka w gospodarce narodowej. Wprowadzenie do zarzqdzania w turystyce. Hanis P'. St. Eleme nĘ tury s tyki mię dzynaro dowe7.. hrzqdzanie. Die Tourismuslehre im Grundriss. Wydawnictwo AE. Ekologiczne uwarunkowąnią i funkcje turystyki... K-PS-Ed.. o człowieku wielowymiarowym. Bosiackiego. Instytut Turystyki. Pielgrzymki i turysĘka religijna w Polsce. Knowles T.. PWE. 1999.. ODK .. Warszawa 1998.w. Gdą ska aglomeracja. Pozna 200I. Warszawa*Poznail Konieczna-Doma ska A. Pitman. Eseje psychologiczne.. Pozna(t 1997 . praca zbiorowa pod red. Plant R. AgroturysĘka. Kowalczyk A.. Wydawnictwo Naukowe PWN. Gospodarla turystyczna u progu XXI wieku..Orbis" S. Kornak A. Geografia hotelarstwa' Wydawnictuło IJŁ. Byd. Usługi pośrednictwa i orTąnizacji w rozwoju rynku turystycznego.. Konieczna-Domariska A. Instytut Turystyki.goszcz 1999. Pitman.. Bern und Stuttgart 1991. I. Warszavła200I. ce. Warszawa 1988. Warszavła 1999. Gda sk 1993.. AwĘ Pozna 2000.w. Robinson Ch. Wrocław 1991. Marketing w turystyce.. Międzynarodowy ruch osobowy. Wrocław 1991. Kotler Ph. Gaworecki W. Lane B. Warszawa 1995. Verlag Paul Haupt. SGH.. Gaworecki w. Funkcja turystyczna Augustowa. Ł dź 200r. GTN. mocje. Geneza i funkcje.. Obszar recepcji turystycznej jako przedmiot zarzqdzania strategicznego. Bydgoszcz 1991.. Kaspar C.. 1995.Monografie i Opracowania" nt 442. Medlik S. Kornak A. Gdar sk 1976.Ch. Katowice l995.Y. Warszawa 1998. Warszawa 1994.. Elementy infrastruktury turysĘcznej i paraturysĘcznej. Warszawa 1991. praca zbiorowa pod red.Drzewicki M.Ch.. Kornak A. Fundacja. Leksykon podr ży... 19'77.. Kornak S. AE.A. Kompendium wiedzy o turystyce.. Liszewskiego.Fundusz Wp łpracy''.Innowacja". Jafariego. Planowanie 7ysku w hotelarstwią Wydawnictwo Naukowe PWN. marketing i pro- Holloway J. Jędrzejczyk J. Kaspar C. J.. Nowy system kierowania (management) w turystyce. G. London-New York 2000. Encyklopedia agrobiznesu. Wydawnictwo Naukowe Pv/N.. . Kornak 4. Warszawa 1969.. Ekonomika turystyki. Wosia. Warszawa 1995. The Business of Tburism. Jackowski A.

Marketing usług. Poznalt Ż002. Zarys ekonomiki i organizacji hotelarstwa. praca zbiorowa pod red. Organizacja i zarzqdzanie hotelem.Iil\brane zagadnienia. 436 437 . mateiały podstawowe Kongresu Turystyki Polskiej. PIW. Gołembskiego. Krako no mi c zne uw 1993. Turystyka a światwsp łczesny. SGPiS. G.. Wydawnictwo UG. Gołembskiego. FBC. PwE. organizacja ruchu turyStyczneqo na wsi. Warszauła 1973. Hotelarstwo. . Ząrys socjologii turyStyki. Middleton V. Przed trzecim przyspieszeniem..Monografie i opracowania'' nr 262' scPis. Warszawa Turkowski M. I99Ż. Nasza Księgarnia. Ruch prTyjazdovry z Zachodu do v. AE. Warszawa 1996.. Wydawnictwo UG. AE. Gda sk Mishan 8J. Schaetzing E. J. Pluta-olearnik M. praca zbiorowa pod red. praca zbiorowa pod red.Monografie'' nr 88.Semper". AL. kw arunkow ania ruc hu turystyczne?o w układach przestrzennych. Witulska 1. Sp r o wzrost gospodarczy. . Krak w 1996. ptaca zbiorowa pod red. Warszawa 1984.. D. Marketing usług hotelarskich. Marketing w turystyce.W.E. Instytut Turystyki. Warszawa 1989.Znak". Usługi pośrednictwaw polskiej gospodarce turysĘcznej. G. hrądzanie i marketing w kulturze i rekreacji. 1989. AE. Przecławski K.Wię- WZZ. 2002.. Warszawa Warszawa 1993. Warszawa 1997. Gda sk 1993. UKFiT Warszawa 1996. Trends in Outdoor Recreation. Szczecin 1987. Turystyka morska. Krak w 1996. praca zbiorowa pod red. New York 1988. Humanistyczne podstawy turysĘki. nych. wsiĘ Warszawa 1999. Wydawnictwo UG.. Naumowicz K.. Przecławski K. Wydawnictwo AE. Kufla. Daszkowskiej. . PWE. Gda sk 1995... K. Ż003. Czy kultura jest do zbawienia koniecznie potrzebnaŻ. Wydawnictwo UG. Pozna 1999. Wielowieyski A. Turystyka jako sfera zaspokajania potrzeb osobistych. Rapacz A.. Marketing usług.. Warszawa TurysĘka a człowiek i społeczeltstwo. Gda sk 1992. Wydawnictwo Naukowe .C..Prace Naukowe Politechniki Szczecir skiej" nr 338.e Żoo0. Krak w 1988. PUS. Warszawa 197 . zi". Deutscher Fachverlag... Turystyka a wychowanje.. Wodejko S'.. cjalistycznych . . Warszawa 1986. Zarys marketingu usług. Wydawnictwo Naukowe PWN. Poznar{ 1998.. Wydawnictwo (JW. Tulibacki T.. Przedsiębiorstvvo turystyczne. PotrTeby konsumpcyjne. Człowiek a turystyka... Leisure and Tourism. Wodejko 5. Nestorowicz M.. Lime'a. Senyszyn L. SfW . pa stw sojako vvyraz luki na europejskim rynku turystycznym. W.Szansq rozwoju kraju... siciriskiego.ybranych 1997.Mentor''. ElemenĘ marketingll. Ekonomiczne zagadnienia turysĘłi wsH' Warszawa TurysĘka . Nowakowsk a A'. Warszawa 1986. Rozw j usług turysĘcznych u proqu XXI wieku. PWE. S p ołe c zno .PWE Warszawa 1994. PAPT. Sierpi ski J. Prawo turystyczne. Warszawa Sikora J. Pilotąż wycieczek zagranicznyc .. Warszawa 1995. Payne A.T. Gartnera.rt Metody sĘmulowania rozwoju turysĘki w ujęciu przestrzennym' praca zbiorowa pod red. Warszawa 1994. PWN. Przecławski K'. Miotke-Dzięgiel J. Ochrona prawna konsumenta w uregulowaniach publicznopraw- Turkowski M. Podstawy i zasady działania.-BIS.Monografie i Opracowania" nt 288.. CABI Publishing. praca zbiorowa pod red. Przecławski K. B. Styl życia' Koncepcje i propozycje' praca zbiorowa pod red.. Woźniakowski J.. Management in Hotellerie und Gastronomie. Warszawa 1968.C.. A. Warszawa 1994. M. z' Ż63. Przecławski ego. FranKurt am Main 1992. Junga. Wydawnictwo Prawnicze. Biblioteka .

il Zarzqdzanie turysĘką. Katowice 1990. . Warszauta 1994. Zawistowska H... Podstawy i mechaniruy ksztąłtowąnia konsumpcji usług turystycznych. Kornaka.. A.Monografie i Opracowania" nr 448. praca zbiorowa pod red. Żabi ska T. Warszawa 1999. . Wydawnictwo Naukowe PWN. SGH.. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rozwoju turystyki w Polsce.Prace Naukowe AE w Katowicach''..