7

-!

Wadyslaw W. Gaworecki

Wydanie IV zmienione

Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003

I

Projekt okładki

MARIUSZ W. KUCHARCZUK
Redaktor

ANNA KOBYLSKA
Redaktor techniczny

KRYSTYNA DAWIDCZYK
Korekta

HALINA WIECZOREK
{'ł

4

SPIS TRESCI
Wstęp
11

@ Copyright by Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A.

Warszawa 2003

Rozoztar@ TURYSTYKA I JEJ RODZAJE
1.1.

I3 I3
ŻŻ Ż6 Ż6 3Ż 37 39

I.Ż.

r.3.
1.3.1.

Pojęcia podstawowe Kryteria podziału turystyki Wybrane rodzaje turystyki

I.3.Ż. r.3.3.

I.3.4.
1.3.5.

Turystyka krajoznawcza Turystyka kwalifikowana Turystyka zdrowotna Turystyka motywacyjna

.

L3.6.
I.3.7.

Turystykabiznesowa Turystykakongresowa
Turystyka morska

4I
43
4',7

1.3.8.

'-

Turystykaetniczna I.3.9. Turystyka polonijna 1.3.10. Turystyka socjalna 1.3.11. Turystyka alternatywna L3.IŻ. Turystyka religijno-pielgrzymkowa

57 65 68

7I
75 79 87
5

1.3.13. Turystyka kulturalna

ISBN 83-208-1471-5

I.3.I4.

Turystyka lokalna

I
1.3.15; Turystyka wiejska 1.3. 15. 1. Charakterystyka turystyki wiejskiej I.3.I 5.Ż. Agroturystyka 1.3.16. - Turystyka weekendowa
9I 9I
98
101

Rozozm Eil KRAJOWY I MIĘDZYNARoDoWY RUCH TURYSTYCZNY
3.f

r49

Rozozruffi
CZYNNIKI RoZwoJU WSPÓŁCZESNEJ TURYSTYKI
2.r.
Ż.2.
105

3.1.1. 3.I.2. 3.1.3.

.

Krajowy ruch turystyczny
Charakterystyka bazy noclegowej turystyki Turystyka krajowa Charakterystyka przestrzenna turystyki wewnątrzkrajowej . Rozkład czasowy turystyki wewnątrzkrajowej Podstawowe zagadnienia rozwoju turystyki

t49
,,49

r52

Og lna charakterystyka czynnik w rozwoju
turystyki

3.I.4.
105

Ż.Ż.I'
Ż.2.Ż. 2.Ż.3. Ż.Ż.4. 2.Ż.5. 2.3.

Ż.3.I.
2.3.Ż.

Ż.3.3. 2.3.4. Ż.3'5. 2.3.6.

Czynniki społeczne Czynniki polityczne. Czynniki techniczne Czynniki ekologiczne Czynniki popytowo-podażowe i uniwersalne Czas wolny od pracy Siła nabywcza ludności Urbanizacja Srodowisko przyrodnicze . Społeczne konsekwencje rozwoju cywilizacji
Dobra turystyczne.

Megaczynniki rozwoju turystyki Czynniki ekonomiczne .

r07
r07
109 110
111 111

3.1.5.

.

I54
155 156

3.2'

w Polsce
Turystyka międzynarodowa
.

3.Ż.I.

II2

3.2.Ż. 3.Ż.3. 3.Ż.4.

IN
115 116

LŻ|


r23 r23

Ż.3.6.l. Charakterystyka d br turystycznych

Ż.3.6.Ż. Podstawowe dobra turystyczne (walory

..

.

Rozmiary turystyki międzynarodowej na świecie Regiony turystyczne świata Struktura regionalna turystyki światowej Turystyka międzynarodowa w Polsce 3'Ż.4.L Turystyka przyjazdowa do Polski 3.2.4.Ż. Zagraniczne wyjazdy mieszkarc w Polski 3.Ż.5. Nowe tendencje w turyStyce światowej 3.2.5J. Kierunki rozwoju turystyki światowej do 20Ż0 r. 3.Ż.5.Ż. Czynniki rozwoju turystyki światowej do Ż0Żo r. 3.Ż.5.3. Strategia działania w sektorze turystyki 3.Ż.6. Globalizacja a turystyka 3.Ż.7. Międzynarodowe organizacje turystyczne .

r63 r63
r67

r69 I7Ż I7Ż
178

r82

18Ż
184 188

189

194

turystyczne) Ż.3.6.3. Komplementarne dobra turystyczne (infrastruktura turystyczna) 2.3.7. Polityka paristwa w dziedzinie turystyki 2.3.7.r. Pojęcie i cele polityki turystycznej. . . 2.3.7.Ż. Podmioty polityki turystycznej Ż.3.8. Motywacje podr ży turystycznych Ż.3.9. Ochrona prawna konsument w produkt w

p5
126

IŻ8 r28
137 138

Rozoznt ffi 4.1.1.

TURYSTYKA A GOSPODARKA NARODOWA 4.I. Gospodarkaturystyczna
Pojęcie i zakres gospodarki turystycznej 4.1.2. *Rynek turystyczny 4.I.Ż.t. -Pojęcie rynku turystycznego 4.I.Ż.2. Popyt turystyczny .

199 199 199 205 Ż05

2.3.10. Bezpiecze stwo turyst w

turystycznych

..

.

I4T
146

Ż06

,)

4. I

4.l.3.
4.r.4.
4.Ż.

r. .2.3. LŁqdaż tu.ry9ty*c_z19)

4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. 4.8. 4.8.1. 4.8.Ż. 4.8.3. 4.8.4. 4.9.

4.I0.

turystycznych . . . Miejsce turystyki w strategii oraz polityce rozwoju regionalnej i lokalnej wsp lnoty samorządowej . . Założenia koncepcji turystyki regionalnej i lokalnej Turystyka na światowym rynku pracy . Turystyka a międzynatodowy obr t gospodarczy

(ujęcie kierunkowe) Marketing w turystyce Turystyka a transport Turystyka a przemysł Turystyka a rolnictwo Turystyka a sport Turystyka a kultura Turystyka a gospodarka morska Turystyka w gospodarce miejscowości turystycznej Pojęcie i typologia miejscowości turystycznych . Gospodarcze znaczenie turystyki dla miej scowości

Gospodarcze"6riiś kwencje rozwoju turystyki

Ż1I

5.10. 5.11.

2r3 Żl5
2Ż0
2ŻŻ ŻŻ5 Ż27

5.n.

Usługi w zakresie infrastruktury lokalnej Usługi handlowe.

5.13.

Usługi rzemieś|nicze. Usługi ubezpieczeniowe

373 375 377

378

2Ż9
Ż33 237

Rozoznt ffi FUNKCJE I DY SFUNKCJE WSPoŁCZESNEJ TURYSTYKI

38"1

237 247
.

6.I. Pojęcie funkcji turystyki. 6.Ż' Funkcjewsp łczesnejturystyki 6'Ż.I. Funkcja wypoczynkowa.
6.2.Ż. ' Funkcja zdrowotna. 6'Ż.3. l'Funkcja wychowawcza .''. 6.Ż.4. 'Funkcja kształceniowa. '

387 389 389

390

249
253 Ż56

6.Ż.5.

264

Funkcja miastotw rcza . YFunkcja edukacji kulturowej 6.Ż.6.

39Ż 394 396
.
:

6'Ż.7' Funkcjaekonomiczna' ..

Rozozruffi
USŁUGI TURYSTYCZNE
5.1. 5.2. 5.3.
5.4.

6.2.8. Funkcjaetniczna. ekologicznej 6.2'9. Funkcja kształtowania świadomości Funkcja polityczna. 6.ŻJ0.

406 408 413
415

Ż83 Ż83

Definicja usług turystycznych (cechy i zakres) Usługi transportowe Usługi hotelarskie. Usługi informacyjne
Wprowadzenie

6.3. 6.4.

4r7
419 4Ż9 433

Dysfunkcje wsp łczesnej turyStyki

286
310 3Ż8

Bilans gospodarczo-społecznychkorzyści i koszt w rozwoju wsp łczesnej turystyki

Bibliografia

5.4.I.
5.4.2.
5.5.

Kierunki rozwoju techniki informacyjnej w turystyce

3Ż8
33Ż

Usługigastronomiczne

.

5.6.
5.7. 5.8. 5.9.

Usługi bankowe Usługi pośrednictwa i organizacji . . . Usługi przewodnickie i pilotaż wycieczek Usługi wypoczynkowe i usługi w zakresie kultury ftzycznej.

343
351

36r
369 372

turystykę krajową.ic społeczno-ekonomiczne dla r żnych dziedzln wsp łczesne go ży cia.regionalną i krajową. rozumiane wniosk w naruucających się z cząstkowych rozwaŻa o r żnych aspekhtch rozwoju turystyki na świecie.odnoszono je do warunk w krajowych.j rozwoju.aje. podkreślając skutki jako funkcje i dysfunkcje. dostarczając rlzlicznych korzyści. Charakterystyka turystyki uhcj ric zakres przestrzenny prezentowanych uog lnier turystyki obejmuje rkule: światową. 't'urystyka bowiem stymuluje rozw j gospodarek kraj w. Przynosi jednak takŹe negatywne skutki społeczrtc i kulturowe. Rozdział drugi . W rozdziale 11 muje rozmaite jednostki geografi czno-administracyjne. uwarunkowania cywilizacyjne. jej rodz. tendencje rozwoju i konsekwenc. W tym sen- jako zjawiska wielopłaszczyznowego . kształtowanych przez wprowadzaną reformę gospodarki oraz pulistwa. W pracy om wiono gł wnie turystykę międzynarodową' a w miarę tlrlstępności źr deł. Należy dodać' iż ten zakses rozwrrża determinowała gł wnie dostępnośćdanych Statystycznych' Książka składa się z sześciu rozdział w.W rozdziale pierwszym za|u'ezentowano przegląd definicji elementarnych pojęć z zakresu turystyhi rlraz scharakteryzowano wybrane rodzaje turystyki.wsTĘ P Przedmiotem rozwuŻa . Na tle og lnych ocen dokonanrl klasyfikacji rodzajowej wsp łczesnej turystyki. Dokonując uog lnier . zawartych w książce jest turystyka.llświęcono czynnikom rozwoju wsp łczesnej turystyki.|c.

podkreślając strukturę przestzenną tego ruchu. zaktualizował opisy turystyki kulturalnej oraz zaprezentował problemy turystyki lokalnej i wiejskiej.' opracowanąprzez WTo. Wzbogacił on charakterystykę czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki o megaczynnikj ibezpiecze stwo turyst w oraz przedstawił nowe tendencje i uwarunkowania rozwoju turyStyki światowej. mających na celu zamieszkanie na stałe w danym kraju. co się dzieje w turystyce światowej i polskiej. na pewno nadal nie wolna od wad.. w celach rodzinnych. W wydaniu czwartym podręcznika autor. Może teżbyć użyteczna dla praktyk w prowadzących własną działalnośćw dziedzinie turystyki. 13 . Wedfug tej definicji za turyst w uważano osoby: r I I podr żujące dla przyjemności. Autor ma nadzieję. Autor udające się na zebrania lub jako reprezentanci w sprawach naukowych. darki. W rozdziale tym zutr cono uwagę na rolę międzynarodowych organizacji turystycznych. że niniejsza ksiązka o zmodyfikowanej treści. w kraju nie będącym krajem W stałego zamieszkania''l. Rozdział piąty zawiera opis rozwoju wybranych usług turystycznych oraz ich przemian jakościowych w świecie i w Polsce. nawet gdy czas ich pobytu nie przelaaczałby Ż4 godzin. ilustrując wywody danymi statystycznymi dotyczącymi kraj w rozwiniętych gospodarczo. Rozdział sz sty zaśpoświęcono ocenie funkcji wsp łczesnej turystyki oraz dysfunkcji. przed kt rymi gospodarka ta stoi u progu XXI w.. zdrowotnych i innych. atakże to. czyli negatywnych skutk w jej rozwoju. I S.1. sportowych itp'.26. lub więcej. trzecim dokonano analizy statystycznej krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego na tle bazy noclegowej. fascynującą oraz stale zmieniającąsię dziedzinę życiai gospooczekuje także. dyplomaty czny ch. s. poprawiającą jakośćżycia wsp łczesnego człowieka. uczestnik w rejs w morskich.turysta'" Pierwszą oficjalną definicję turysty zagranicznego przyjęła w 1937 r' Rada Ligi Narod w: . uwagi Czytelnik w. że praca ta da odpowiedź na pytanie o naturę światowej i krajowej gospodarki turystycznej oraz wskaze problemy. Autor naświetliłwsp łzależność globalizacji i turystyk| atakże zwr cił uwagę na celowość wykorzystania turystyki w kształtowaniu Strategii i polityki rozwoju regionalnego oraz zaktualizował dane statystyczne dotyczące turystyki światowej i krajowej.Dla uzyskania większej por wnywalności statystyk turystyki międzynarodowej. pomoze Czytelnikowi zrozumieć turystykę. Natomiast nie uważano za turyst w os b: I I przebywaj ących w celach bezpośrednio zarobkowych. atakże przeglądowi gospodarczo-społecznych korzyści i koszt w roz- Rozoztnt TURYSTYKA t )E) RODZA)E 1. wykorzystując własne doświadczenia dydaktyczne. Warszawa 1989. prezenĘąc prognozę rozwoju turystyki do Ż0Ż0 r.Monografie i Opracowania" nr 288' SGPiS. Dzięki temu będzie przydatna dla studiujących turystykę oraz os b kształtujących polską politykę turystyczną w r żnej skali.woju wsp łczesnej turystyki.. PoJĘclA PoDsTAWowE literaturze można spotkać wiele definicji pojęcia . Ruch przyjazdow z hchodu do wybranych parisnv socjalistycznych jako wyraz luki na europejskim rynku turystycznym. określenie (<turysta>> powinno w Zasadzie być rozumiane jako oznaczające kaŻdą osobę podr Żującąprzez jej czas trwający 24 godziny. podr żujące w celach handlowych. W rozdziale czwartym ukazano miejsce turystyki w strukturze element w gospodarki narodowej. Wodeiko.. administracyjnych.

Jeżeli się pomi- wicz 14 czących zatrudnienia w tym kraju. Problem sprowadzał się do uwzględnienia w definicji motyw w podr zowania jako podstawy określenia kategorii turysty. Jeślichodzi o kategorię odwiedzających. kt rzy w kraju czasowego pobytu spędzili prrynajmniej jedną noc w jego bazie hotelowej w celach wypoczynkowyc h. Zdecydowano tam. aby wszystkie kraje prowadziły Statystykę ruchu turystycznego na podstawie jednakowego systemu. jadących tranzytem bez zatrzymania się. z wyjątkiem doty- Podział odwiedzających na turyst w i wycieczkowicz w w ujęciu delinicji rzymskiej moze jednak budzić kontrowersje. rą zaliczani do kategorii wycieczkowicz w.turySta'' powinno się zamieni na słowo . kiedy zatrzymywali się w kraju przejazdem nawet kr cej niż Ż4 godziny. to pod wzglę_ tlcln skutk w ekonomicznych podział odwiedzającYch na furyst w iwycieczkowicz w moŻe nasuwać pewne wątpliwości. Według tej definicji wszystkich odwiedzających podzielono na dwie kategorie: turyst w i wycieczko_ w.jc się korzystanie zbazy hotelowej kraju czasoweBo Fobytu. podr zują służbowo lub też w celu stałego zatrudnienia. Definicja rzymska określa też motywy podr zową1ia. religijnych.. motywy religijne. kt ry wprowadził do niej w latach 1950 i 1957 dwie poprawki. Z ekonomicznego punktu widzenia gośćczasowY czY odwiedzający Jcst konsumentem rozmaitych usług turystycznych. zdrowotnych itp. student w i młodzieży przebywającej w pensjonatach i szkołach. Wprowadzone zmiany nie usunęły jednak zasadniczych jej brak w. Wycieczkowiczami zaśsą odwiedzający dany kraj. studia.$ość''. kt rych obejmowano mianem turysty wtedy..odwiedzający'. że termin .. k6rzy w nim lpędzili mniej niż Ż4 godziny i nie korzystali z bazy hote1owej tego krrrju' Trzeba dodać. Ta uzupełniona definicja została przyjęta ptzez wiele kraj w. Są one wspł1lne dla turyst w oraz wycieczkowicz w.oferta turyllyczna nie wprowadzaprzecież takich podział w.odwiedzający''' niezależqie od ich stocttnku do bazy hotelowej kraju czasowo odwiedzanego. Wymienioną definicję przyj{ po II wojnie światowej Międzynarodowy Zwiry. Dzięki lcttlu można statystycznie uchwycić liczbę turyst w zag1ą66znych na prxlstawie rejestracji gościw sieci hotelowej. Zachęca też wszystkich do wydłuzania czasu pobytu. podczas kt rej omawiano zagadnienia turystyki i podr ży międzynarodowych. chocią2 uwzględnia ldlżne potrzeby turyst w zgłaszane na rynku. zdrowie. kt ra przebywa w odwiedzanym kraju niezależnie od powod w odwiedzin. to zgodnie z definicją rzymską odwiedzającym jest kazda osoba. że ci odwiedzający. lrie praktyczną stronę ewidencji turyst w zagraniczrtych w bazie lrrltclowej i rolę hotelarstwa w gospodarce turystycznej. politycznych itp. kt rzy: 'tiłryścisą to ci goście. zjazdy. rozrywki. r r podr żują w inne miejsca lub do innych kraj w w celach wypoczynku. ale nie kazdy podr żny jest turystą. Intencją Rady' Ligi Narod w było to. ale w celach turystycznych. a obejmują wypoczynek. lttlcresy... rodzinnych. że ewidencja tttl'yst w na podstawie kart meldunkowych w sieci hotelowej nie speł15 . wizyty u rodziny lub zną1grnych. Wynika z tego. turyStami mozna nazwać Wszystkich goci.. Ponadto trzeba przypomnieć.ek Oficjalnych Organizacji Turystycznych (MZOOT). Problem ten został podjęty na konferencji oNZ w Rzymie w 1963 r. kt rzy przebywali w pensjonatach i internatach szkolnych za granicą. że w omawianej definicji preferuje się szeroki zakrcs motywacji podr ży turystycznych. Pierwsza dotyczyła objęcia mianem turysty młodzieżystudiującej poza granicami własnego kraju. krajoznaw czych.. społecznych. natomiast za podstawowe krylelium wyr żniające turyst w spośrd innych odwiedza3ągych przyjltru. dlątego powinien być przedmiotem dalszych analiz. Druga poprawka zaśdotyczyła podt żnych tranzytowych. i że statystycznie powinien on obejmować r wnież wycieczkowicz w. sport i inne.l r r przebywających w strefie przygranicznej i tam zatrudnionych. a także Ęch.kt rzy korzystają z nocleg w lttt statku lub w pociągu i przebywają w danym kraju na'9yg1 ki1ka dni. Szacunek tego ruchu nie |cst oczywiście pełny i może być korygowany przez notowanie turyrtilw w punktach granicznych oraz na lotniskach. Dlatego nurt dyskusji naukowej koncentrował się na motywie podr zowania tych. Podstawą rozr żnienia jest motyw podr zy. leczn iczy ch. Każdy turysta jest podr żnym. Przyimuiąg kry1gtiuln konsumpcji turystycznej. kt rych obejmuje kategoria . sporto'łyych. służbowych.

kt rzy zattzymują się co najmniej na jedną noc' oraz odwiełJzających jednodniowych. znajomych.. Jest to istotne novum w definicjach turysty.innych podr żnych''. łu tak nia warunku kompletności.. Zalecenia żnymi zjawiskami turystycznymi na og ł nadal wykluczają podr że służbowe z ce\ w wyjazd w turystycznych. relcreacja. wakacje (np. kt rzy nie korzystaj ą z zakw aterowania w odwiedzanej miej scowości. uczestnictwo w imprezach sportowych i kulturalnych. i marketin- Światowa Organizac1a Turystyki proponuje swoim członkom przyjęcie do badar statystycznych następujących gł wnych grup cel w tu- rystycznych: t wypoczynek. dotyczą statystyki w turystyce zagranicznej duze znaczenie poznawczo-1lruktyczne ma znajomość cel w podr ży turyStycznych. ujmowanie podr ży służbowych w grupie cel w turystycznych można uznać za uzasadnione. Jednakże podział odwiedzających na turyst w oraz wycieczkowicz w według kryterium korzystania z nocleg w wydaje się dyskusyjny i praktycznie prowadzi do sztucznego obniżenia udziau rodziny. Biorąc pod uwagę ekonomiczne skutki podr ży turystycznych. obejmujących turyst w. Wie- W turystyce krajowej i |x)pytu dzu ta może teżbyć spożytkowana na potrzeby planowania Bu w turystyce. rekreacja. Specjaliścizajmujący się r te 1'993 r. pozwala to wyłączyć mniej luh bardziej regularne podr że między miejscem nauki lub pracy domem rodzinnym.rozumianych turyst w w og lnej liczbie odwiedzających.. Pozwala ona tlkrcślićwzorce zachowari konsumpcyjnych i rodzaje wydatk w ponołztlnych ptzez odwiedzających. pobytu w odwiedzanej miejscowości nie powinna przekra' tlługość kolejnych miesięcy.Że zalecenia Konferencji oNZ ds. uprawianie sportu amatorskiego' wędr wki piesze L7 . terminem . Wmto zauważyć. Do cel w statystyki w turystyce wej organizacji Turystykl z hlecenia WTo. osoby nie korzystające z zakvłaterowania w odwiedzanym miejscu. zwiedzanie' zakupy. rldwiedzających krajowych. pt. w namiotach ustawionych poza Ęestrującymi pobyty kempingami itp. Z punktu widzenia interes w gospodarki turystycznej zaśjest bardzo mało istotny. w ten spos b wyklucza się cmigrację ludności zwiryaną z ptacą' ru Definicja rzymska wśrd r 'żnych cel w podr ży wymienia . obejmujących turyst w.). Umożliwia tez oszacowanie wielkości na usługi turystyczne w podstawowych segmentach rynku. Coraz liczniejsze bowiem są pobyty gości przyjaci ł. 16 i Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (sIcTA).odwiedzający'' określa się kazdą osobę podr zującą do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otoczeniem na czas nie dłuzszy niŻ IŻ miesięcy. Zagadnienie rozdziała. że rzymska definicja turysty z 1963 r.interesy''. tj. W dokumencie tym ŚoT rozr znia dwie kategorie podr znych: .odwiedzających'' i . zna|azły rozwinięcie w publikacji Świato- święconej turystyce. d. rozrywki kulturalne. krminologia turyStyczną. jest pr bą stworzenia pewnego jednolitego systemu Ęestracji turyst w zagtanicznych. wzbogacane podczas licznych dyskusji na forum r znych organizacji międzynarodowych i regionalnych. Można więc powiedzieć. że odwiedzający tftctrtu kryteriami: r żniąsię od innych podr żnych l r r prlclr z powinna się odbywać do miejscowości znajdującej się poza crxlziennym otoczeniem danej osoby. jeżeli podstawowym celem podr ży nie jest podjęcie działalnościzarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miejscowości. odwiedzających. Nalezy w tym miejscu podkreślić. tlsoby. kt6re zatrzymują się co najmniej na jedną noc) oraz odwiedzających jednodniowych. tj. c't'ać 72 gł<1wnym celem wizyty nie może być dziaŁalność zarobkowa wyna_ gradzana w odwiedzanej miejscowości.. 1963 r.e wzg|ędu na potrzeby statystyki w turystyce Światowa Organizar'J rr' l'urystyki zaleca podział odwiedzaj ących na: to będzie przedmiotem rozważa w dalszej częścitego r r szetzenia podstaw motywacji podr ży turystycznych o wyjazdy służbowe nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w literaturze krajowej po- Nowoczesne stanowisko konferencji rzymskiej ONZ w sprawie roz- rdwiedzających międzynarodowych. '/. Międzynarodowych Podr ży i Turystyki (Rzym.

misje rządowe. cele zdrowotne (np. Z opinii o istocie ruchu turystyczne1o wynika. cele religijne. Do ich zakresu nie należą więc podr że w celach zarobkowych ani w celach zmiany miejsca stałego zamieszkania (osiedlania się)''2. uczestnictwo w pogrzebach. Zresztąkryterium niezarobkowania w czasie podr ży turystycznej w praktyce uległo juŻ wyraźnie osłabieniu i nie przystaje do rzeczywirlrlścigospodarczej. pobyt w uzdrowiskach i sanatoriach. ponieważ przeplatarrie się motyw w lsłużbowychmozna wsp łcześnieuznać za zjawisko normalne. kt re są myślą 1lr'zewodnią tej książki. interesy (np. pielgrzymki.podr ż turystyczna'' wyosobistych |rrz. chcąc urzeczywistnić cele podjętej podr ży.. występy na koncertach.20-2l. Na podstawie zaprezentowanych definicji turysty i ruchu turystyczl|cg'() oraz poczynionych uwag można dokonać pr by zdefiniowania poplacyj no-estety czne. kontem- Jęcia ruchu turystycznego. Francuski badacz M. Mimo to warto ją potritktować jako wstęp do pewnych uog lnier tendencji już trwale wyslępujących we wsp łczesnym zyciu społeczno-gospodarczym. wczasy odchudzające. Turysta.. wyjazdy na urlop do domu. Krak w 1989.d w służbowych.podr że podejmowane dla przyjemności. za: A.. Spośr d tych cel w bezpośrednio lub pośrednio są wyklucrrtrle podr że służbowe. Zaproponowana definicja ruchu turyśtycznego nie jest pełna.właszcza w podr żach międzynarodowych. 'g religijne itp. co jest oczywiste. zgłaszapotrzebę przemieszczania się w przestrzeni.) związane z osiąganiem społeczno=ltlllurowych cel w ruchu turyStycznego. wystawach. targach. wypoczynku lub leczenia pieszo lub jakimkolwiek środkiemkomunikacji. Biorąc pod uwagę względy dydaktyczno-praktyczne. terapia morska i inne kuracje). wypoczynek i relaeacja dlażołrllerzy. Międzynarodowa Akademia Turystyki i wspinaczki. podr że zał statk w i samolot w pasazerskich. poznaw czy ch. sprawy zawodowe. Definicja ta podkreśla dwie cechy wsp łczesnego ruchu turystycznego: społeczny i ekonomiczny charakter oraz rozszetzony układ motywrrcji podr ży. konferencjach. obozy letnie. tworzonych.tłanzyt). podr że związane z zawodowym uprawianiem sportu. wypoczynek na plazy. W pracach polskich autor w określeniaruchu turystycznego nie odbiegają zbytnio od sformułowa spotykanych w literaturze zagranicznej.. hazard. lut'ystycznych determinuj ą też potrzeby duchowe (poznawcze. Włączenie do cel w podr ży turyStycznych wyjazd w l'nrobkowych nie podwaza teoretycznej wartości zaproponowanej definicji. że Trzeba mieć świadomość. Wydaje się tez celowe objęcie terminem . wizytacje. akcentując społeczny charakter ruchu turystycznego. wych. . podr ze handlowe do innych przedsiębiorstw. osiedlania się w miejscu czasowego pobytu. Na układ tych skutk w wpływają materialne i duchowe potrzeby turyst w.. kt te zalnierzają oni osiągnąć po czat(lwym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego zamieszkania w kraju lub za granicą. odwiedzanie krewnych lub znajomych. a takŻe iz pojęcie ruchu turystycznego w warttnkach wsp łczesnych znacznie się rozszerza.Monografie'' nr 88. żywieniowych t 2 i innych usług bytowych.. Cyt. wymaga zaspokojeni a potrzeb noclego- R wnież pojęcie ruchu turystycznego jest rozmaicie interpretowane w literaturze przedmiotu. 19 18 . Można więc zauwuŻyć. podr że poślubne). Efektywnośćpodr ży AE. Społecruo-ekonomiczne uwąrunkowania ruchu turystycz- Społeczno-ekonomiczne zjawisko ruchu turystycznego jest tworzone przez zbi t podr żnych motywowanych r żnymi celami natury Spolcczno-kulturowej i zawodowej. kulturalnych i wychowawczych. że ma on charakter społeczno-kulturalny. opieka nad niepełnosprawnymi). że hlltsckwencje ekonomiczne ruchu turystycznego uzewnętrzniają się w 1lrlstaci zasob w d br oraz usług turystycznych. rejsy wycieczkowe. Boyer.r r r r r w Monte Carlo określiłaruch turystyczny jako . odwiedziny u krewnych i znajomych (np. kursy językowe). s. W literaturze rozmaicie się określa zakres cel w podr żowania turyltycznego. udo_ rtę1llrianych i rozwijanych z myśląo zaspokajaniu potrzeb tego ruchu. Ponadto definicje turysty i ruchu turystycznego wy_ raźnie wskazują na rozległe ekonomiczne skutki tego ruchu. 't. Jest to ruch dobrowolny i czasowy. Nowakowska. uczestnictwo w kongresach. inne (np. warto przytoczyć trzy definicje turystyki. obce są mu motywy zarobkowania otaz. za' slugujące na uwagę Czytelnika. określaten ruch jako podr ze w celach rekreacyjnych. Dlatego przytaczane definicje nie w pełni obJa rriają wsp łczesne zjawisko ruchu turystycznego. = nego w układach przestrzennych.

kt re są związane W definicjach formułowanych na gruncie nąuk humanisĘcznych ttlrystykę traktuje się jako proces społeczny i wskazuje na konieczność lyczltych akcentuje się r zne jego cechy. w r żnym zakresie. hlecenia WfO. Wiadomo jednak. Turystyka jest rodzajem podr ży. specyficzne cele turystyki. alycZną. obejmuje on także podr że w celach służbo_ wych. Marketing w turystyce. np.C. tworzących szeroko rozumianą gospodarkę tury- sl'cra obsługi ruchu turystycznego. Definicje te sugerują.T. gdzie normalnie mieszkają i pracują. Podejście takie nakazuje. odnosiły się do osobistych lrrtttlrkttiw z naturalnymi. C. ani miejscer ' pracy"3. Kaspar twierdzi. służbowychlub innych nie dłużej niż rok bez ptzetwy poza swoim codziennym otoczeniem''a. Pod wlględem wymienionych kryteri w definicje te wyczerpują tradycyjne Fłęcie ruchu turystycznego. PAPT.Turystyka obejmuje wszystkie czynności związane z czasowym kr tkotrwałym przemieszczaniem się os b do miejsc docelowych poza miejscami. Frrllkcję popytu spełnia tu ruch turystyczny. Światowa organizacjaTurystyki (wTo) przy oNZ natomiast zale- ohlerwacji skutk w tego procesu. Ż7. 5 V. sportowych i innych pod warunkiem jednak.Turystyka obejmuje og ł czynnościos b. ze . ale nie jest ich synonimem. ONZ-WTO. a Terminologia turystyczna. Middleton. że wizje humalrlyczne i rozw j osobowości człowieka. Turystyka wypełnia znaczną częśćczasu wolnego i zajęć rekreacyjnych człowieka. natomiast funkcję podaży = I rlrganizacyjnych. ponieważ większość czynnościrelreacyjnych odbywa się w domu i wok ł niego. oraz pobytem w tych miejscach"s. obejmuje on r wnież odwiedziny jednodniowe.. do szk ł czy sklep w. religijnych. Management im Tburismus..5. jednak nie kazda podt żjest turystyką. Definicje te wyłączająptzemieszczanie się w celach dojazdu do pracy i czysto lokalne. nieza- pracach ekonomicznycŁ akcenĘe lklrrdniki można por wnać do podstawowych zjawisk rynkowych. filezllym. aby Wrzystkie zjawiska czasowej i dobrowolnej podr ży. psychologicznym i kulturowym. Warszawa 1996. W podanych definicjach występują wsp lne elementy. kt re podr żują i przebywają w celach wypoczynkowych. Warszawa 1995. kt re powinny być istotnym nl()lywem turystyki. że zjawisko turystyki w aspekcie społeczno-kulturowym i l'rzyjmując z kolei hipotezę.C. kt re się pojawiają wskutek zmiany miejsca i w związkll z wynikającym z tego pobytem os b. l{ozpatĄąc kategorię turystyki w plaszczyźnie rynku. Kaspar. W definicjach formułowanych w r : r r Nie ogranicza się ruchu turystycznego jedynie do pobyt w z noclegiem. 8-9. następujące pojmowanie wsp łczesnej turystyki: . czasowości zmiany miejsca pobytu. W konsekwencji takiego podejścia w rozmaitych definicjach oplucowywanych na potrzeby konkretnych analiz naukowych i prak- cą do cel w statystycznych. że turystyka jest zjawillicnl znacznie szerszym niz ruch turystyczny. dwa jej rlę sprawy przemieszczania. s. Verlag Paul Haupt. przy czym dla os b tych nowe miejsce pobytu nie jest ani stałym miejscem zamieszkania. że miejsce docelowe znajduje się poza miejscem zamieszkania lub pracy. Dutlrry charakter tego zjawiska stanowi punkt wyjściaw formułowaniu trirrtcgrowanej teorii turystyki. towarzyskich. le ztltianami w środowiskui rytmie życia.. UKFiT. Bern-Stuttgart-Wicn 1995' s. Dlatego w jej definieJrrch jednocześnie podkreśla się sferę obsługi ruchu turystycznego. oparta na środkach materialnych może być rozpatrywane 3 Uog lniając rozwużania. Ż0 ŻI . kulturowymi i społecznymi walorami odwiedłtltcgo obszaru. warto powiedzieć. można odnaleźć gł wnie w jej wymiarze społecznyttt. ekono- s. Nie ogranicza się ruchu turyStycznego tylko do podr ży w celach wypoczynkowych. filhkrlwania oraz. Brytyjskie Towarzystwo Tirrystyczne zaśprzyjęło następującą definicję: . naukowych. ze turystyka spełnia już warunki pewRrg() Systemu teoretycznego' mozna to zjawisko traktować jako układ prxlsystemu społeczno-kulturowego i podsystemu ekonomicznego.turystyka obejmuje całość powiąza i zjawisk.

I 1. np. turysĘka sportowa r turystyka związana z aktywnym lub pasywnym sportem. wi re_ - ca turystyka oświatowa. lurysĘka kulturalna: r turystyka poznawczą r turystyka alternatywna. oder_ turystyka klubowa lub turystyka nastawiona na przeżycia. I rozrywka pęd do przeżyć interpersonalne klubowa odwiedziny krewnych. że zjawisko turystyki jest bardzo złożone. lurystyka towarryska: r turystyka rodzinna.. Biorąc za podstawę kryterium motywacji lub-grup motywac. r uczestnictwo w targach i wystawach.w j osobowości (kształcenie Przedstawiona dotąd an1lizapojęć: turysta. r turystyka pielgrzymkowa (religijna). z punktu widzenia podmiotu turystyki.kształcą- przedsiębiorstwa). turystyka zwiqzana z politykq: r turystyka dyplomat w i uczestnik w konferencji. KRYTERIA PoDzlAŁU TURYSTYKI pn'sliżowe rrlr.2. turystyka oświatowa. poszczeg lnym grupom można jedno znacznie przypisać oapowiaaa.). r turystyka związana z uroczystościamipolitycznymi. Dlatego podział turystyki jest trudny zar wno z iaukowego. Kazdej pnyjętej cesze odpowiada okre- 23 .ytl. turyStyką zwiqzana z gospodarkq: r podr ze w interesach. I psychiczne ucieczka od codziennej izolacji turystyka sportowa (rozumiana r wnież pasywnie) turystyka nastawiona na wraŻenia. kontakty (ucieczka wanie się od rzeczywistości) kulturalne do natury.i. np. turystyka wypoczynkowa. społeczne eskapizm ży cie tow arzvskie. według cechy zasadniczej. biznesowa. wyr żnia się następujące rodzaje turystyki: I Przy zastosowaniu kryterium motywacji.ące im rodzaje turystyki: l drlskonalenie się) r:lręć bycia uznanym - turystyka kongresowa. w krajowej i zagranicznej riteiaturze -' przedmiotu spotyka się r żnątypologię wspołczeJnej . t turystyka klubowa.łnowanym ortlh kreujących popyt. wypoczynek w uzdrowiskach z wykorzystaniem czynnik w na- r zanteresowanie sztuką podr że motywowane religią 22 poznanie innych kraj gion w itp. wypoczynkowa. wypoczynek leczenie - turystykaleczricza. klimat itp. przyjaci ł i znajomch - turystyka rodzinna. ruch turystyczny i tur1rstyka upowaznia do stwierdzenia. I uczestnictwo w kongresach. turystyka kempingowa turalnych (woda. przeżycia.u'y. ale z punktu widzenia ry sty ka wyp r u o c zynkow a: moĘwacje fizY"zr" sport rodzaje turystyki wypoczynek w poblizu miejsca zamieszkania oraz wypoczynek w czasie urlopu w celu regeneracji sił fizycznych i psychicznych. jak i praktycznego punktu widzenia. turystyka nastawiona na przeżycia l lz. turystyka motywacyjna (wyjazd jako premia otrzymana od llona forma turystyki: 'furystykę mozna teŻ dzięlić.

. firlŹna otrzymać następujące jej kategorie: oddziaływanie na bilans płatniczy wna). turystyka młodzieżowa. samochodem. turystyka weekendowa). wyjazdy mieszkaric w danego Waju za granicę. tury_ styka tradycyjna. siłąrzeczy. socjalna spos b zorganizowania podr ży Zaprezentowany podział turystyki na rodzaje. turystyka długoterminowa (np. hg tlnlsze trzy formy: Kryterium pochodzenia turysty daje możliwość podziału turystyki krajowa turystyka turystyka przyjazdowa turystyka wyjazdowa lub regionalna - kraj w. se_ jących stale gdzie indziej. i i zagraniczna przyjazzagraniczna wyjazdo- turystyka krajowa Wo' rodzaj finansowania oddziaływania urzędowego aspekt socjologiczny sywna) turystyka zagraniczna wyjazdowa (pa- turystyka międzynarodowa turystyka zagraniczna przyjazdowa i wyjazdowa. wiek uczestnik w czas pobytu rodzinna) \ pora roku rodzaj zakwaterowania turystyka młodziezowa. jachtem.N [łro*ttj Ż5 . sprzyjających zastępowaniu oferty typowej ofertą specyficzną dla rlkr'cślonej grupy. senior w.liczba uczestnik w cecha - turystyka indywidualna. turystyka . podr że mieszkaric w po własnym kraju lub jego regionie albo podr że po grupie przyjazdy do danego kraju os b mieszka- - turystyka letnia. drugie mieszkanie. urlopowa. autokarem.Ił:p. aparta- turystyka parahotelowa (wykorzystująca np.. turystyka kredytowa_ na lub finansowana przedpłatami turystyka swobodna lub reglamentowana turystyka luksusowa. obserwowane wsp łcześniesilne zmiany W tllotywach uprawiania turystyki oraz zmiarty uwarunkowa ' zewnętrznych turystyki prowadzą. uzdrowiskowa) laellrlwanie się w podr zy - usług związanych z podr żą i pobytem za zryczałtowaną cenę) turystyka'rozulmrra". środek fransportu menty) czepy samochodowo_mieszkalne.syczałtow a" (organizator oferuje pai<iet H fl:3 BIBLIOTEKA Ż4 ? /[. ekskluzywna. do powstawania nowych warianlt1w. samolotem oraz turystyka wewnątrzkrajowa turystyka narodowa - turystyka krajowa dowa. turystyka senior w turystyka kr tkopobytowa (np. Należałoby bowiem uwzględnić liczne warianty mielitttne. jednodniowe wycieczki. statkiem. zimowa. turystyka piesza turystyka zagraniczna przy jazdow a (akty _ turystyka koleją. formy i kategorie nie Jesl kompletny. turystyka indywidualna (zorganiowana lub nie przez biuro podr zy). kluborya. zakres turystyka socjalna. kempingi. forma turysĘki turystyka zbiorowa (grupowa. kr tkoter_ minowe podt że w interesach.oświecona''. kt re trudno byłoby jednoznacznie przyporządkować określonefrttl rodzajowi turystyki. pizy- ł-ącząc ze sobą w r żny spos b te tzy podstawowe formy turystyki. masowa. w szczycie zonu lub międzysezonowa turystyka hotelowa.

W życiu codziennym. k w 1930. Pojęcie .. R wfut. przekazywania i wdrazania ich wynik w do praktyki społecznej. w. akcenĘe się społeczny chaJ*tcr tego zjawiska i jego zwiryki z turystyką. pojęcia te są niesłusznie utożsamiane. nie jest też ruchem ekspresywnym. etnografia. Nie jest towicrn ani ruchem reformatorskim. Podane przykłady świ o wąskim pojmowaniu krajoznawstwa' z akcentowaniem faktu zbi nia wiadomości o kraju lub regionie. " Wielka Encyklopedia Powszechna. M. 8. 6. Wśrd wsp łczesnych definicji krajoznawstwa. W. regionalne obserwacje czy nawet badania naukowe"e. regionie i własnej miejscowości mo- |i l)cfinicja krajoznawstwa ujmowanego jako ruch społeczny jest po*nrr w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej z 1965 r. Nałkowsk. Trzeba więc określić. 139. Lipniackiegolo. Nałkowski i L. fuclt społeczny dązy do zbierania i popularyzowania wszelkich wiadono ci (geograficznych. s. Poniewaz chodzi tu o wiadomości znajtozmaitszych dziedzin (archeologia. a także jako określony system organizacji prac krajo_ lnavłczych oraz gromadzenia. Krajogawstwo i jego stosunek do geografii. 2'. Sawicki. W okresie powojennym można zaobserwować szersze traktow omawianego pojęcia i upaĘwanie w krajoznawstwie pewnych cech ruchu społecznego. ekonomia itp. TURYSTYKA KMJOZNAWCZA \ Teoretyczno-praktyczne cele badawcze wyznaczone w niniejszej książce narzucają konieczność tozpatrzenia zwiryk w między krajo_ znawstwem a turystyką. przeto krajoznawstwo nie tworzy osobnej nauki. Komisja Krajoznawcza. gł wnie w ruchu turystycznym. orłowicz.'krajoznawstwo'' na og ł jest definiowane dwojako. szeroko pJ$lc krajoznawstwo wykracza jednak wyraźnie poza jej ramy.. m. 140. Co to jest kĄo1nawstwo morskie i dlac1ego się nim interesuirlllli'.3. Autor ten rozpatruje pojęcie krajoznawstwa Sufrlc np. Wypada w tym miejscu powt rzyć za J. W. WYBMNE RODZAJE TURYSTYKT 1. historycznych.co się rozumie przez termin . Kra. Warszawa 1965. Jednakże jako masowe dĘelle drl pogłębienia wiedzy o kraju.krajoznawstwo''. jak zbieranie materiał w bez deylenia stworzenia jakiejś naukowej syntezy"1. O krajoznawstwie jako o wypracowanym przez poszczeg lne dyscypliny naukowe zbiorue wiadomości o kraju wypowiadali się m. wydanej w okresie międzywojennym' krajoznawstwo jest określane jako .: . inni określająje jako zbi r wiadomościo kraju ojczystym (ujęcie wąskie). I 1ll-524.. obejt rtrrnowić pewną odmianę quasi-ruchu społecznego. a nierzadko także w litetaturze.1.1 Ż6 . historia. Jedni traktują krajoznawstwo jako ruch społeczny (ujęcie szerokie). t. etnograficznych itp. . s. Zob. L. w Encyklopedii Powszechnej z 1974 r. materiaĘ na III Morski Sejmik Krajoznawczy. ? rzcch l płaszczy znach: l'unkcjonalnej w jako ruch społeczny.r 1. 6 *lllr*. Krajoznawstwo zbliza się ilO u rystyki o wybitnie poznawczo-dydaktycznym charakterze. 1 Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna. najoj czystej .. Szczepar ski.. w. |" Zob. geografia. Szczepa zob.3. J. Krak w 1928. W rzeczywistości turystyka jest drogą do krajoznawstwa. na uwagę zasfuguje oryginalna interpretacja podana i}ne. a oznacza raczej działalność praktyczną..) o kraju lub !!3lrlnie.fiiemia'' 19 nr l. ani nie oznacza ruchu rewolucyjipjrl.ZG PTTK. Elementarne pojęcia socjologii. biologia.in. Warszawa 1970. statystyka. określających to Jawisko szeroko. W Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powszechnej.pozna'w czejdziedzinę kulturywyniki llruj ącą: całokształt działalności oraz utrwalone N szechstronniej szego poznania ziemi - jako dzyŻenie do możliwie najpełniejszego. natomiast krajoznawstwo jest środ_ kiem realizacji pozaekonomicznej funkcji wsp łczesnej turystyki. lVłtszawa 1979. Sawicki6.zbi r wszelkich wiadomości o pewnym' większym lub mniejszym obszarze. t. że ruch społeczny jest to zbiorowe dąŻenie ludzi do wsp lnego trlu. jako pewną historyczno-socjologicznej obej_ . Wydawnictwo Gutenberga. Podobnie pojmował ten termi ojciec turystyki polskiej. PWN. PWN. gdyżnie wyczerpuje ono cech ruchu społecznego.in.Idea i organi4acja kĄogawstwaw Polsce. Lipniacki. tl krajoznawstwie jako o ruchu społecznym nie mozna jednak m _ łld wprost. skupiający działaczy-krajoinstytucjonalnej znawc w i ukierunkowujący ich na osiąganie ważnych cel w spolccznych.). przez urządzanie wycieczek.Krajoznawstwo.

R wniez instytucjonalny sens krajoznawstwa jest szerszy od ślonego przez W. m. gdy rozpatruj e człowieka j ako istotę biosocjokulturalną. a także instytucje i organizacje prowadzące dział krajoznaw czą. Krajoznawstwo . niekoniecznie w czasie wolnym od pracy tprzez turystykę. ?lplłcic rozw j kulturalny polega na przyswajaniu pożądanych modeli i}ltr'ry (np. zdo}wrriąc wiedzę o kraju ojczystym. . Sprzyja temu -|pwłzcchnianie kultury kształcenie i samokształcenie. W treścifunkcjonalnego ujęcia kraj stwa powinna też być akcentowana koniecznośćpoznania rozwoju ziemi ojczystej.nawczej po regionie. iż spełnia ono rozliczne społeczne. oglądając gmachy. w akcentowaniu związk w krajoznawstwa z turystyką i z jej . Kraj oznawstw o.rozumianąjako łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka przygotowujących go do życia w społecze stwie. np. poznając miejscowe nazwy i obya także ślady dawnego rzemiosła. to warto zallważyć. publikacj e. obrazy. o zakresie masowości krajoznaw Definicje podane przezW. ny charakter krajoznawstwa. kt ra w istotny spos b stymuĘe wychowa- w proces wychowawczy. |ecz takŻe uczestnicy imprez krajoznawczych. ą doty chczas owych Mtlżna uzyskać wiedzę o kraju ojczystym czy regionie. ftltej działalności kramy. spełniaj ące w Ż8 j wia też przyswajanie pewnych umiejętności i nawyk w niezbędFh np. ułatwianego środki masowego przekazu. że kłĄoznavłstwo jest to znajomośćkraju ojczy' Stego czy wiedza o regionie. konieczność środowiska ptzyrodniczego i społec znego. Lipniackiego. Krajoznawca bowiem. zwłaszcza turyStyczne. może zaspokajać też biologiczne potrzeby. kluby czy koła turystyczne mogą być włą1 Wrto tez zwr cić uwagę na rolę krajoznawstwa w nasilaniu aktywsumokształceniowej.i społeczny polega na wrastaniu w kolejne grupy społeczne oraz } przyswajaniu sobie odpowiednich r l społecznych w tych grupach. kraju lub poza jego granicami. wchodząc w nowe kręgi i grupy społeczne (np. iż może ona być uzyskiwana w r żny spos b. Wychowawc ze zadania krajoznawstwa wykracz ają poza tradycyjne isko wychowawcze. m. larw . Dlatego nasuwają się pewne uwagi uzupełniające. Lipniackiego na og ł oddają wsp łczes- Ę nlclrliwościprzestrzennej. może jątez spozytkować praktyczpE ()rnawiana społeczna funkcja krajoznawstwa mieścisię tez w konftpc|i kształcenia ustawicznego. regionu 'jsca zamieszkania. wykładach w szkole wyższej. wyr w ewentualnych brak w organizmu i pobudzania przezkorzystne waru Rozw środowiska. izby :i narodowej. Wprowadzają jednak pewne ograniczenia zakresu tego pojęcia w szerokim znaczeniu. wypracowane metody i techniki działalności joznawczej. Kons ekwencj krajoznawstwa może być wniosek. Nie musi to być r wnież ruch tylko amatorski. uzyskiwanie orientacji w otaczającej rzeczywistości xlniczej i społecznej. Zalożenia wy wawcze i kontekst turystyczny krajoznawstwa łatwo zalwaŻyć. społecznymi. wartościowegospędzania czasu wolnego). nagrania itp. Rozw j środkw masowego . pomniki.in. mapy.*h kru. musi opanowywać nowe role społeczne. N rn Spośrd wielu funkcji społecznych krajoznawstwa przede kim warto zwr cić uwagę nafunkcję wychowawczq.*rwiunia krajoznawstwa turystycznego. powr xlnika turyStycznego czy członka stowarzyszenia turystyc znego. w czasie uprawiania turystyki kwalifikowanej czy wycieczki fuoz. Kształceniowa funkcja krajoznawstwa może być spełniana zar wno I lcnsie poznawczym. wycieczek lokalnych lub w drodze samokształcenia. decydują bowiem nie tylko jego animatorzy. Refleksja nad tymi funkcjami może się okazać poż. w drodze . Podczas imprez krajoznawf}clt człowiek odkrywa też nowe wartościmoralne. umiejętności i sprawności. drlwict. wartościintelektu(truz moze obudzić w sobie nowe zainteresowania. literatura oraz wszelkie pomoce dydaktyczne mogą ułatwić tępną w ażną funkcj ą wsp łczesnego kraj oznaw stw a jest funkcj a 'eniowa. przykład poznawanie własnego miejsca zamieszkania czy regionu jest moŹliwe na lekcjach szkolnych. Uczestnicy ruchu krajoznawczego zdobywają r ozw uŻa(l po święconych lsdanie. np. lttny zas biologiczny człowieka wymaga m. Jeślisię przyjmie. Dotyczy to gł wnie własnego kraju.).ioznawczych). tradycje ruchu turystycznego.in.(rękopisy. zdjęci a. folklorem. Na przykład schroniska turyStyczne. 29 b wiedzy. na wyciecz. ptzeźrocza. tj. jak i praktycznym.in. m|Izea.

Można więc sądzić. Funkcje te cechuje zasada dobrowolności.in. PTTK)' jak i przez upowszechnianie kultury dzięki wysiłkom kadry krajoznawc w otaz organizacji turystyczno-oświatowych. Przyjmując. Lipniacki łrlusznie twierdzi. Przeprowadzone rozważania na temat definicji i funkcji wsp łczesgo w sferze kultury. Funkcja kształceniowa krajoznawstwa może być uważana za częśćskładową szeroko rozumianej jego funkcji wychowawczej. Efektywność lrnkład w w omawianym Segmencie jest wprost proporcjonalna do ltopnia wykorzystania rzeczywistej funkcji technicznej (instrumentallrcj) wsp łczesnego krajoznawstwa. Wychowanie jest przecież przekazywanlem właściwychdanej kulturze poznawczych. aby krajoznawca-turysta działałzgodnie zwzorcarlj kultury. '/'ałoŻone cele krajoznawstwa mogą być osiągane przez turystykę lub inne rodzaje aktywności. rozrywzniszczeniem oraz wzięte pod opiekę. Lipniackiego dziedzinach aktywizacji turystyki. dokładniejsze poznanie kraju stwarza podstawę do racjonalizacji zagospodarowania turystycznego.ed 't. norm. Należy 'l. Między pojęciami . iż pełnienie społecznej funkcji krajoznawstwa w dziedzinie kultury jest uwarunkowane jednoczesnym udostępnianiem i upowszechnianiem wartości kulturalnych. a takŻe dynamicznego nrz. Społeczne cele krajoznawstwa w dziedzinie kultury są urzeczywistniane w kolejnej' technicznej (instrumentalnej) funkcji wsp łczesne_ go krajoznawstwa. Konsekwencją przyjętych na początku hipotez roboczych jest rozważenie związku krajoznawstwa z kategorią czasu wolnego. selekcyjnych i wzor w wartościujących. w Polsce zar wno w drodze udostęp_ niania wartości. Lepsze. że praktyczna aŻyteczność krajoznawstwa jest duża. W obręhie tej funkcji jest podejmowana z własnej potrzeby i dla własnego roz- rczvł j. Należy zauwuŻyć. artystyczna itd. aktywnośćspołeczna. Można powiedzieć. krajoznawstwie chodzi nie tylko o pobudzanie aktywności przez W tworzenie nowych wartościpoznawczych. |lTamże. iż obie om wione funkcje krajoznawstwa Stanowią pewną całość imieszczą się w procesie szeroko rozumianego wychowania. że krajoznawstwo turystyczne jest środkiempodnoszenia 1xlziomu kultury i rozwoju osobowości. Podobne zastrzeżenia budzi opinia dc. W. że to wprowadzanie ruchu krajoznawczego do kultury odbywa się np. nonn oraz wzorc w kultury przez funkcjonującą infraStrukturę turystyczną (m. Podsumowując. wzor w i wzorc w. uznanych i całkowicie nowych ośrodk w. nego krajoznawstwa pozuta|ająna określenie roli tego ruchu społeczne- dłem argument w przy poi w związku z tym nie zavlsze możebyć źł decyzji gospodarczych. kę oraz R lurystyka spełnia wszystkie funkcje czasu wolnego. Można mu przypisać liczne. Problem ten jest wart prowadzenia ntudi w naukowych. można wskazać na związek wychowania z kulturą. Natomiast W.tury31 30 . że zdobycze krajoznawstwa powinny slużyć gł wnie rozwojowi turystyki.krajoznawstwo'' i .. społeczne koszty tego ruchu znajdują uzasadnienie.imowaniu lcg() autora. wsp łczesne krajoznawstwo jest pojęciem wielowarstwowym. że w ocenie wpływu czasu wolnego na rozw j turystyki prldkreśla się trzy gł wne funkcje czasu wolnego: odpoczynek. wytyczania atrakcyjnych szlak w znakowanych. sterowania ruchem turystycznym i rozproszenia tego ruchu oraz kształcenia wysoko kwalifikowanych działaczy turystycznych.Wymienione funkcje społeczne krajoznawstwa znajdują się w ści-t słym związku i są wzajemnie uwarunkowane.. iż zarejestrowane przez krajoznawc w zabytki kultury ttruterialnej i pomnikowe obiekty przyrody mają szansę być uratowane 1lt'z.woju gospodarczego i kulturalnego laaju.ttuwużyć. kt re ten ruch społeczny chce propagować i do kt rych zamierza wprowadzić turystyczny ruch krajoznawczy przez pobudzanie odpowiednich zainteresowar{ i potrzeb indywidualnych oraz społecznych. Iecz także o spowodowanie. Z punktu widzenia krajoznawstwa kultura obejmuje zesp ł wartości. wymagające ochrony czy rekultywacji. Ze wzg|ędu na to. iż ruch krajoznawczy na og ł ma charakter amatorski wnież uszczeg łowione i rrktualne materiały krajoznawcze mogą stanowić punkt wyjściado platttlwania przestrzenne1o oruz wskazywać obszary szczeg lrlte cenne dla trllnictwa lub wypoczynku. społecznie istotne funkcje. Lipniackill uważa. rozbudowy znanych. Dzięki pracy turysty nad sobą oraz nad swoim rozwojem szeroko rozumiana kultura jest upowszechniana i wzbogacana. natomiast krajoZnawstwo turystyczne aktywizuje gł wnie funkcję rozwojową. Wsp 'łczesna wtlju praca umysłowa.tluwtŻy nych przez W. iż zdobycze krajoznawstwa powinny być wykorzystywane drl ochrony przyrody i d br kultury materialnej. wolno Nie umniejszając znaczenia zdobyczy krajoznawstwa we wskaza- .

Aby m gł on dziaŁać podstawowych.in.kt ry przez wieki towarzyszył człowiekowi w jego rozwoju. Mozna więc powt rzyć opinię. kt ry wsp łdecyduje o jego potrzebach. Nie całe krajoznawstwo można zaliczyć do turystyki.. 32 Turystyka jako forma aktywności zaspokaja poza miejscem stałego zamieszkania potrzeby rozwoju oraz odnowy sił fizycznych i psychicznych. Natomiast w tym miejscu warto ponownie zaakcentować. regeneracji sił fizycznych i psychicznych. Wzez uczestnictwo w tym Systemie wchodzi on w określony typ zależnościz otacza- świadomie. 33 . poz. podczas gdy ruch krajoznaw- czy kojarzy się tylko z funkcją rozwoju. iż chęć pozyskania informacji. Doceniając walory kultury i rozwoju osobowości turyst w.Swoje stosunki z otoczeniem człowiek reguluje przez dzialanie. Sprzyja temu m. opanowanych umiejętności itd. lecz obejmuj ą r żne dziedziny życia. Znawcy przedmiotu tvłierdzą.2. czyli intensywność wysiłku zalcżnie od płci' wieku.turystyka kwalifikowana'' oraz uwypuklenie tego. że człowiek żyje w określonym Systetnie społecznym. gdyż ftzyczne oraz psychiczne zdrowie poszczeg lnych os b nie jest obojętne dla społecze stwa. Poczynione uwagi pozwalają na podjęcie pr by roboczego zdefiniowania pojęcia . Skutki te są groźne zat wno dla poszczeg lnych jednostek. przyrodniczym.5 godziny dla młodzieży w wieku maturalnym oraz około l godziny dziennie dla os b w wieku emerytalnym.2. że turystyka kwalifikowana umożliwia za_ tlośćuczynienie temu minimum aktywności ruchowej znacznie pełniej iwszechstronniej niz jakakolwiek inna forma turystyki. Jednym z nie|icznych akwydolności psychofizycznej organizmu jest właściwa wzmacniania tywnośćruchowa. wzrastający prestiż społeczny wiedzy. oraz dqŻenie do konfrontowania informacji otrzymywanych z r żnych źr deł z własną obserwacją są istotnymi pr:Ly czynami dynamicznego rozwoju wsp łczesnej turystyki. na|eży zwiększyć wysiłki zmierzające do rozszerzania krajoznawczych form wsp łczesnego ruchu turystycznego oraz preferowania turystyki o możliwie pełnym programie krajo- lecz tak:Że spos b jego wykorzystania. że turystyka. jak i wczasowej. a takŻe poprawa pożywienia oraz jego nadmiar w stosunku do potrzeb fizjologicznych wywołują r zne ujemne skutki w organizmie ludzkim. Potrzeby informacyjne nie ograniczająsię obecnie do wiadomości niezbędnych do doraźnego wykonywania określonych czynności praktycznych. kulturowym oraz informacyjno-poznawczym.iomu wydolności organizmu. Przemiany cywilizacyjne powodują wzrastające obcipenie układu nerwowego i sprzyj aj ą zmniej szaniu aktywnośc i fizy cznej. Słuszny jest r wnież pogląd' iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wypoczynku. tj. potęgowane przez wzrastające skazenie środowiska przyrodniczego. konieczne jest zapewnienie mu właściwejinformacji. turystyka wypełnia wszystkie gł wne funkcje czasu wolnego. Jej rola w tym wzg]lędzie została szerzej nakreślona przy omawianiu turystyki krajoznawczej. nadających kierunek jego aktywności. że aktywnośćzastępuje wysiłek ftzyczny. środowiska bytowania. pogląd w i dziala . aktywności intelektualnej oraz emocjonalnej itp. lepszego poznania bliższego i dalszego otoczenia' zycia innych ludzi' w tym ich postaw. zwłaszcza kwalifikowana. pomaga człowiekowi zaspokoić potrzeby poznawcze.5 godziny dziennie dla mĄch dzieci. jak i całej jącym światem. co jąodr żnia od innych form turyStyki. Polskie nolmy higieniczne określająto minimum aktywności ruchowej na 4. rodzaju zatrudnienia. sprzyja temu tlkresowa zmiana środowiska społecznego i trybu życia.styka'' nie ma sytuacji podporządkowania jednego z nich drugiemu. Cechy te Są typowe zar wno dla turystyki kwalifikowanej. Ponadto trzeba przypomnieć.. co ją z nimiłączy. Dlatego m wi się obecnie o biologicznym minimum aktywnościruchowej jako elementarnym r}akazie dla kazdej jednostki i obowiązku społecznym. Do cech wsp lnych można za|iczyć czasową oraz dobrowolną zmianę miejsca pobytu i codziennego Ębu Życia w celu zaspokojenia po_ trzeby osobistego kontaktu z innym środowiskiem społecznym. Turystykę kwalifikowaną uważa się za kwintesencję wsp łczesnej turystyki. kuracyjnej. Zj awisko to. a takŻe potrzeby informacyjno-poznawcze.3 . a uprawiających ją określa się jako prawdziwych turyst w. Nieprzypadkowo uwaza się ją często za matkę turystyki w og le. Istotny przy tym jest nie tylko wymiar czasu. 1 . co r wnież się zalicza do potrzeb znawczym. TURYSTYKA KWALIFIKOWANA jak dotychczas sposob w ludzkości. Powszechna jest opinia.

politechnicznego. przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad bezpieczer{stwa własnego i innych. kt re pomaga w przyswojeniu umiejętności podporządkowania własnego postępowania dobru zbiorowemu i zaspokajania potrzeb własnych w harmonii z interesem og lnym. powodując zmiany cielesno-fizyczne i psycholrlotoryczne. dzieli się na: 34 35 . wymagającąprzygotowania kondycyjn ego i zawodowo-turystycznego. na estetycznego.. Ekonomika i organizacja turysĘki. młodzieŻ. Jednak turystyka kwalifikowana ma pewne cechy szczeg lne. resocjalizującego. 63. W li_ teraturze zalicza się do nich konieczność frzycznego i psychicznego przygotowania kondycyjnego. zdrowotnego. do kt rycl sport nie dąży.'e. Może ona mianowicie . prawne' przestrzenne czy fizjologiczne. ale r żni się od niego na og ł znaczną ruchliwością przestrzenną. Ponieważ turystyka kwalifikowanamoże stymulować poŻądany kształt potencjału biologicznego społecze stwa. wchodzi w zakres kultury ftzycznej. Warto w tym miejscu przypomnieć. Turystyka kwalifikowana jest nośnikiem pewnych wartości społecznych. osobistego kontaktu z innym środowiskiem llttltrlwić element wychowania: zar wno pod względem doskonalenia osobowości jednostek. autokarowej oraz innej. Wiadomo. ułatwia i przyspiesza socjalizację. kształtującego wrażliwość piękno przyrody i dzie| ludzkich. i to w obu podstawowych składnikach konsumpcji turystycznej . Gaworeckj. społecznym. prawne ię. co jest właściwedla sportu. ale dzięki osobistej aktywności osoby wychowywanej utrwala poządane cechy ptzez samowychowanie.w. umiejętność posługiwania się sprzętem turystycznym. przyrodniczym macyj no -p o znaut czy ch" | i 2 kulturowym otaz potrzeb infor- posługiwać innymi defi nicjami. czylipobycie. Zagadnienia te są przedmiotem bada(t r żnych dyscyplin naukowych. Turysta występuje przy tymjako konsument r żnorodnych d br i usług turystycznych. ) t r r r r t'izycznego. lnozna na razie powiedzieć..wajoznawczej. W świetle podanych uwag definicj ę robocząturystyki kwalifikowanej można sformułować następująco: . czyli tego. kongresowej. kt remu ono służy. czylipodr ż. częstą zmianą miej sca w przestrzen i.Nie podejmując się ana|izy tego zagadnienia. zaspokajaniem potrzeb ruchu i wysiłku ftzycznego. czyli umiejętności kompetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystycznego i urządze zgodnie z ich konstrukcjąoraz tunkcją.. zaspokajanie potrzeb biologicznego minimum aktywno_ ściruchowej oraz posiadanie pewnego zasobu wiedzy og lnej. stwarza znaczne trudności.. że turystyka kwalifikowana obejmuje zar wno dzieci.Mozna oczywiście się . [ołączoną ze zmianą codziennego Ębu życia. Turystyka kwalifikowana nie sprowadza się wyłącznie do mozliwości oddziaływania na wychowywanego. Dlatego wszystkich r.turystyka kwalifikowana jest czasową' dobrowolną. umożliwiającego przyswojenie kultury technicznej. wdrażającego człowieka do ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego orazjego doskonalenia. że w praktyce turystykę kwalifikowaną s. Sprzyja przy tym nie tylko osiąganiu cel w perfekcjonistyczno-sprawnościowych.dynamicznym.PWN. klub w i organizacji turystycznych -zawodowych. np.. Kazda forma turystyki powoduje też określone konsekwencje ekonomiczne. zwłaszcza opisującymi r zne skutki turystyki kwalifikowanej i szczeg łowe jej funkcje. Jedną z jej istotnych cech są wielorakie możliwościwychowaw12 w. jak lkształtowania postaw pożądanych społecznie. Jednak bliższe określenie. co wsp łcześniemożna zaliczyć do tego rodzaju turystyki. Warszawa 1982. moralnego. ekonomiczne.y' i statycznym. W definicji tej pr buje się wyjaśnićzjawisko gł wnie z punktu widzenia człowieka. że turystyka kwalifikowana łączy pokonywanie ptzestrzeni z wysiłkiem ftzycznym w r znych dziedzinach aktywności człowieka w czasie wolnym od pracy i nauki. kt re.lecz także hłajoznawczy"h. Turystyka kwalifikowana ma więc wiele cech zblizonych do sportu. stanowiąc wźLzny środek osiągania cel w wychowania fizycznego. czyli zapobiegającego ujemnym wpływom wychowawczym lub korygującego je. jak i dorosłych.asługuje na trwałe miejsce w programach działalności oraz społecznotlgniw edukacji.

że duże mozliwości rozwoju ma w Polsce turystyka kwalifikowana narciarska i piesza g rska..3. W przylnczanych definicjach podkreśla się zwykle następujące motyw upraw tnia turystyki zdrowotnej : i r l r odnowa sił jako ży cia gł wny cel. nr 8..Alpach austriackich. kolarską. w tym przezkapitał francuski i austriacki. Przy takim założeW literaturze można spotkać opinie o niekorzystnym wpływie Ustawy z29 sierpnia |997 r.Rynek Turystyczny" 7997.zeszyty Naukowe IT'' l978' nr . że staje się ona trwałym 'furystyka zdrowotna jest to. powodujący potrzebę spędzania urlopu we wskazany przez lekarza spos b. natomiast około 6 mln os b odwiedza te rejony turystyczne w weekendy. Jak widać. s.Boss - Gospodarka'' 1998. mogą stworzyć duże możliwościrozwoju turystyki narciarskiej nie tylko dla Polak w. ze turystyka kwalifikowana ma duże znacze[ie społeczne ze względu na jej funkcje zdrowotne. wodn4 ftajakową. .. Jest to jednak uwarunkowane rozwojem infrastruktury i dynamicznym składnikiem stylu zycia wsp łczesnych społecze stw. iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wy- Reasumując og lne uwagi poświęcone wybranym zagadnieniom turystyki kwalifikowanej. wolski. kt rego formy powinny być dostosowane do indywidualnych możliwościturysty. . można powiedzieć. Tezę taką postawił P. . a także świadomości władz paristwowych. poczynku oraz skutecznymnarzędziem pedagogiki i andragogiki (pedagogiki dorosłych). zwłaszcza g rskie. ]5 J. TURY5TYKA ZDROWOTNA ptvcz J. Turystyka zdrowotna uzdrowiskowa jako istotny element odnowy sił rł'kmieka. lecz takŻe dla cudzoziemc w. 16 Z. nr 5. w czasie wolnym od pracy w celu re- (wyciągi. Popularny jest r wniez region Karkonoszy. francuskich i włoskich. 36 37 . określany jako stan wyczerpania lub przemęczenia. M. Czy narciarze ucieknq z polskich g r. według definicji sformułowanej 3crreracji ustroju dzięk't aktywnemu wypoczynkowi fizycznemu l1lsychicznemu''l5.r r r r r : r pieszą (nizinną i g rską). motorową.jest ona r wnież mało uciążliwa dla środowiska naturalne3tr i społecznegola. R wnież Z. o usługach turystycznych na perspektywy rozwoju turystyki kwalifikowanej w Polsce. Kozłowska. speleologiczną. Pewną ilustracją skali popytu Polak w na turystykę w g rach mogą być wydatki ponoszone przez obywateli polskich w. s. kt remu jest podporządkowany tryb w miejscowości turystycznej .2'7-28. że w każdym sezonie narciarskim (grudzier-marzec) ponad 4 mln Pola_ k w spędza urlop w Tatrach i Beskidach. narciarską. la |3 nr I (208). 38-39. Doświadczenie zagranicy uczy. trasy narciarskie) oraz usług hotelarskich i wypoczynkowych' Przedsięwzięcia inwestycyjne planowane w Szklarskiej Porębie i w Karpaczu.Problemy Uzdrowiskowe" 197 0. w miejscu i porze roku najbardziej odpowiednich. Wolskiego. Szamborski .świadome i dobrowolne udanie się na pewien okrcs poza miejsce zamieszkania. Wedfug szacunk w Banku Światowego popyt ten wynosi około 130 mln USD ioczniel3.. 1. Stan zdrowia uczestnika turystyki zdrowotnej.. TurysĘka zdrowotna a uzdrowiska europejskich kĄ w socjalisąlc7nych. motywy podejmowania podr zy w celach zdrowotnych lllogą być obecne prawie w każdej formie turystyki.... Szamborskil6 określa turystykę zdrowrl(ną jako jednąz podstawowych form odnowy sił człowieka. cieszy się coraz większym zainteresowaniem Polak w. Szacunki Instytutu Turystyki informują. motorowodną. 'lizeba też powt rzyć. edukacyjne i wyehtlwawcze.3. Turystyka narciarska g rska możebyć źł dłem znacznych korzyści ekonomicznych. Zła kondycja biologiczna społecze stwa polskiego powinna wpłynąć na zaostrzenie świadomości społecznej. Narciarstwo.. Dąbrowski w artykule: Rozw j turystyki l<walifikowanej tt nowe regulacje ustawowe.. zeglarską i podwodną). aktywny wypoczynek.

motywacyjnych systematycznie wzrastał. ze o efektywnościturystyki zdrowotnej decyduje r wnięż paristwo.4. innej. będące rękojmią polityki rozwoju społecznego. os b skorzystało z usług noclegowych oferowanych przez zaklady uzdrowiskowe i zaku- lccznym leży możliwie pełne wykorzystanie środkw leczniczych polckich uzdrowisk. wzorem kraj w zachodnich. weekendowej. Statystyka turystyki uzdrowiskowej w Polsce jest fragmentaryczna. Biorąc pod uwagę fakt.GUS. Ze względu na znaczenie Stanu zdrowia społecze stwa właśniepar stwo powinno stymulować rozvt j turystyki zdrowotnej. że realizacja reformy sfużby zdrowia stworzyła nową Sytuację ekonomiczną dla sieci polskich uzdrowisk. kiedy chodziło o zwiększenie produktywności przedsiębiorstw i podniesienie morale pracownik w.. Natomiast udana podr ż motywacyjna sprawia rzeczywistą przyjemność zainteresowanemu pracownikowi. w interesie spot1 ' Podr ż motywacyjną definiuje się najczęściej jako środeknowoczesnego zarządzania. kt ra jest konsekwencją osiągnięcia przez nich założonych cel w. 394'5 tys.4) autonomii i niezależności. od puździernika 1997 r. wyrazić wątpliwościco do siły motywacyjnej funkcji płac. a takŻe dowartościo_ wuje go w środowisku zawodowym i w oczach rodziny. Mozna przedstawić tylko dane dotyczące liczby turyst w. Interesujące jest to. 159-1 5. Że cudzoziemcy stanowili 67o og lnej liczby korzystających i zakupili ponad 4vo udzielonych nocleg w og łeml7. Przy takim założeniu można np. do września1998 r. Mtlżna przyjąć' że rczwiązanie lub złagodzenie tego problemu stanowi. i Europy Zachodniej. Z drugiej strony. stosowany w celu uzyskania nadzwyczajnych efekt w.. 1 . Ztych względ w w skład turystyki zdrowotnej mogą być wliczone tylko te rodzaje turystyki. Zjednej Strony. W turystyce zdrowotnej bowiem odnowa sił to cel gł wny. aparatury i personelu. kt rzy Zaspokajali cele zdrowotne w zakładach uzdrowiskowych. 5) samorealizacji. że charakter motywacyjny mają tylko potrzeby ujęte w czwartej i piątej grupie. oszczędnościowy kurs publicznych struktur opieki zdrowotnej stawia uzdrowiska wobec konieczności poszukiwania nowych. piło 6. przez nagradzanie uczestnik w podr żą. czyli w okresie kryzysu ekonomicznego. kt rej funkcja w omawianym procesie jest uznana naukowo i społecznie. iż cele zdrowotne są osiągane gł wnie w turystyce uzdrowiskowej. Aktywizacjatychpodr ży miała oczywiście podstawy ekonomiczne. Cele zdrowotne mogą być zatem osiągane w turystyce: r r r r r uzdrowiskowej (z wyłączeniem form wyraźnie leczniczych).niu . Jak podaje GUS. kt rzy wyzlaczająsobie zupełnie nowe cele uprawiania tutystyki zdrowotnej.. 3) przynależności. s.3 . że niespodziewana ekspansja turystyki motywacyjnej nastąpiła w latach 70. Warszawa 1999. Ż) bezpieczeristwa. kwalifikowanej. Wynika to z miejsca podr Ży o motywacjach zdrowotnych w strukturze cel w turystycznych. począwszy od lat 50. pobytowej (wczasy). w kt rych cele poprawy szeroko rozumianego zdrowia dominują wśrd pozostałych lub są im r wnorzędne. Warto dodać. trzeba podkreślić. Możliwościosiągania cel w zdrowotnych w wymienionych formach turystyki są zr żnicowane pod względem efektywności. W amerykar Turystykaw 1998 r.turystyka zdrowotna" jest terminem zbiorczym. na kt rą składają się potrzeby: 1) fizjologicz_ ne. własnych źr deł uzupełnienia brakujących środkw na utrzymanie obiekt w. Sens turystyki motywacyjnej można rozpatrywać w kontekście hierarchii potrzeb ludzkich. Jest to więc problem ważny i złoŻony zarazem. Podr ż motywacyjną utożsamia się z podr żą_nagrodą. odejścieod przestarzałych struktur organiiurcyjno-programowych i starej receptury na zdrowie oraz stworzenie nowych pakiet w ofertowych adresowanych do tych grup turyst w-pacjent w. skich przedsiębiorstwach handlowych krąg uczestnik w podr ży 38 39 .8 mln nocleg w. TU RYSTYKA MOTnMACYJNA Ttrrystyka motywacyjna' nazywana też stymulacyjną' jest zjawi_ skiem charakterystycznym na wsp łczesnym rynku turystycznym USA Trzeba wyraźnie powiedzieć. W literaturze socjologicznej przewuŻa pogląd.

zwłaszcza gdy nie odnoszą się już one do pracownik w sprzedaży lub innych dział w produkcyjnych przedsiębiorstwa. Zr - llyln w warunkach polskich. ale regularnej ekspansji..opi" Zachodniej zaśtenrodzaj podr ży jest niekiedy finansowany zbudżćt w marketingowych). Nalezy się odnieśćz Uwagą i troską do każdego uczestnika.-wsp łcześniedąży się do rozszerzenia jej zastosowa. Podr ż motywacyjna powinna się przede wszystkim samofinansować (np. o tym.Bodr ży w nagrodę'' programem tworzenia i promocji pndukt w markowych w obszarze turystyki biznesowej w Polsce.jawist<iem na międzynarodowym rynku turystycznym. Na zako czenie nalezy zwr cić uwagę na pewne cechy tlrystyki motywacyjnej. picj zaspokoić wymagania klient w takich podr ży oraz omawia się nspekt sezonowości.in. podr że te stanowią n*o. to w podrÓŻach w interesach mniej liczy się czynnik koszt w. Potrviirdzają to wzrasta40 y99rdzv motywacyjnej jest opracowanie metody mierzenia tu- Dodatkowym walorem ekonomicznym turystyki motywacyjnej jest to. TURYSTYKA BIZNESOWA W spotykanych w literaturze klasyfikacjach turysty i turystyki na rlg ł nie uwzględnia się podr zujących w celach handlowych.r.' nu. W całej sferze obsfugi ruchu turystycznego podejmuje się liczne przedsięwzięcia organizacyjne i ekonomiczne promujące ten rodzaj turystyki. _ Dalszy rozw j turystyki motywacyjnej znajduje pełne uzasadnienie ekonomiczne w krajach wysoko rozwiniętych.ny insirument zar wno marketingowy. Początkowo podr ze motywacyjne ograni_łatwo-wymierne.|esi.dła stałego wzrostu turystyki motywacyjn ej nateży takze upatrywać w systemach podatkowych w niekt rych krajach (np. Pracownik delegowany sfużbowo w sprawach handlowych w kraju |ub za granicę moze r wnież wypeł- niać funkcje czasu wolnego. ze łagodzi ona sezonowość w turystyce. 4I . w USA iraktyku_ je się z tej racji ulgi w naleznych podatkach od przedsiębiorsiw). zagadnienie roli podr ży motywacyjnej w zel1xlle form gratyfikacji dla pracownik w warto podjąć na etapie wstęp- Wsp łcześniena seminariach towarzyszących giełdom i salonom lurystyki motywacyjnej dyskutuje się m. jak np. Jest to takze trrrystyka grupowa' jednak o specyficznych wymaganiach klient w. jak komercjalizować i rozwijać podrr1że motywacyjne. Niezależnie od dodatkowych motyw w inspirującycir podr ze turystyka motywacyjna staje się Znaczącym z. Stanowi ona tez w turyStyce międzynarodowej sektor niezwykle trwały i o dyskretnej. bardziej zaśzależąone od og lnych warunk w ekonomicznych i koniunktury gospodarczej. Udana podi z motywacyjna powinna się składać z element w. Na przykłaj w Szwajcarii ta forma ruchu turystyczne}o dominuje w październiku i w maju. czym jest turystyka lttrltywacyjna. Żorganlzowanie podr ży motywacyjnej wywołuje bowiem uczucie wdzięcznościi lojalności w stosunku do przedsiębiorstwa. Jednak z punktu widzenia skutk w ekonomicznych w sferze obsługi ruchu turystycznego tego rodzaju podr żnych można zaliczyć do grona turyst w. kt re w zasadzie wyłączają osoby wyjeżdżające w celach zarobkowych. doch d. w jaki spos b gospodarka turystyczna może najle- |ącc nakłady na badania finansowych podstaw rozszerzania podr ży Inotywacyjnych. ceny' sezonowośći czas wolny. szcźeg |nie w krajach zachodnioeuropejskich.3. Ponieważ tendencje w tym zakresie są pochodną rtlzwoju ekonomicznego.i a. Turystyka biznesowa ma obecnie coraz większe znaczenie ekonomiczne. a organizacja techniczna tego rodzaju podr ży powinna być tw rcza.5. Podczas gdy w turyStyce pozabiznesowej istotne są takie czynniki. 1. kiedy sprawa produktywności priedsiębiorstw . jakie przynosi turystyka motywacyjna. czały się do sprzedawc w. jak i menedzerski.jednym z największych wyzvła(t. w USA źr dłem ich finansowania są zysi<i z wynik w otrzymanychprzez beneficjant w podr ży. mimo że koszty takich podr ży obciążają delegującego. jaki jest jej potencjał.to* kich podr zy. że u podstaw rozwoju turystyki biznesowej lezą inne niż w pozostałych formach podr ży turystycznej uwarunkowania socjoekonomiczne. Warto zau:ważyć. kt rych nie mozna zakupić w ramach zwykłej wycieczki. ze wynika to z definicji turystyki. Turystyka motywacyjna jest czynnikiem polep szającym jakośćstosunk w międzyludzkich w danym przedsiębiorstwie. Intensywnośćpodr Ży w interesach podlega o wiele mniejszym wahaniom pod wpływem klimatu niz inne podr że turystyczne. Ze względu naliczne korzyści. kt rych osiągnięcia były obecnie. warunkiem intensyfikacji prittyti "r"i. Wyrazem inicjatywy władz w tym kierunku jest objęcie . Wydaje się.

Warunkiem podstawowym byłby rozw j sieci polskich hoteli o standardzie międzynarodowym. TURYSTYKA KONGRESOWA - sach) w celu uczestnictwa w kongresach. 2) negocjatorzy. Duze usługi we wspomnianej akwizycji oddaje technika mikrokomputerowa' pozwa|ająca na błyskawiczną rezerwację miejsc w hotelach i na pokładach samolot w.klienteli biznesowej w drodze kontakt w osobistych w wielkich organizacjach gospodarczych.możliwośćuzyskania informacji ekonomicznych z ostatniej chwili. Biura turyStyczne poszukują.łJŻająna kilka dni w interesach. inwesĘące i robiące interesy w Polrcc. progrźrmem krajoznawczym. 1rrrr"ii zajmowanych stanowisk. Segment podr żujących tlo Polski w celach służbowychi interesach jest szacowany na około 20vo badanych. Jak widać. kt re wprowadziły tzw. wydają codziennie na usługi noclegowe rninimum 200 USD. iż turystyka biznesowa zajmuje bardzo ważne miejsce na światowym rynku turystycznym. kt rzy fft. całodobowy i nienaganny room-service oraz program telewizyjny w języku angielskim. praHtwtticy dzial w rozwoju. sympozjach. konferencjach. seminariach i zgromadzeniach. Sietnens. politycy oraz członkowie r żnorodnych organizacji zawodowych. rrrlgania tego segmentu rynku turystycznego.jeśli Trzeba wreszcie podkreślićwzrastające wydatki na usługi hotelowe . zestaw usług hotelarskich poszukiwanych przez furystę biznesowego narzuca odpowiedni standard hotelu oraz zakres usług podstawowych i dodatkowych. Mimo to powszechna jest opinia. W promocji i obsłudze konieczna jest sprawna organizacja oraz specjalistyczny potencjał usługowy. wydają miesięcznie na podr że słuzbowe ogronme sumy. Wielkie międzynarodowe organizacje gospodarcze. Pewnym źr dłem informacji mogą tu by towarzystwa lotnicze. Z punktu widzenia dziennego lihllu wydatk w hotelowych biznesmen w tych można uszeregować * ll'zcch grupach: 1) prezesi i członkowie zarząd w bogatych firm.6. sportowych. wydają na nocleg do 150 USD. Na przykład wymagania hotelowe turySty biznesowego obejmują: wygodne ł zko. dyrektorzy regionalni. jak się to robi w od_ niesieniu do innych form.lllcenie doby hotelowej. Warto też podkreślić.lrzedstawicieli przedsiębiorstw krajowych. iż turystyka biznesowa jest postrzegana jako nowa polska specjalność marka turystyczna a więc produkt o wysokiej jakości. Inną cechą podr ży biznesowych jest ich nietypowa akwizycja. Liberalizm w stosunkach międzynarodowych orv rozszerzanie kontakt w handlowych polskich organizacji gospodarczychzzagranicą stanowią przesłankę rozwoju turystyki biznesowej przyjazdowej do Polski. kulturalnych i gospodarczych. iz wydatki hotelowe ludzi interesu nie wyczerpują wszystkich wydatk w ponoszonych w turystyce biznesowej. społecznych. 1 . Kwoty te polskie hotele zaspokoją wysokie wy_ tttrtgą być znacznie wyższe. dysponują limitem 100 USD na wzrastającym znaczeniu gospodarczym turystyki biznesowej 3 lłllscc mogą świadczyćnastępujące przykłady. Sprawny system przekazywania wiadomości. General Motors. 3) przedstawieicle handlowi i kadra techniczna. Nalezy też dodać. Statystyki biur turystycznych obejmują sprzedane usługi bez uwzględniania typologii odbiorc w. jak np' IBM.iż ten rodzaj turyStyki cechuje dochodowośći specjalizacja. IKEA. Wzrastające znaczenie turystyki biznesowej powinno być przedmiotem dogłębnych analiz r wnież na polskim rynku turystycznym. Motyw handlowy podejmowania podr zy w celach biznesowych narzuca określony model usługi. Na przykład badania przeprowadzone w niekt rych biurach turystycznych w Szwajcarii wykazały. że udział turystyki biznesowej w całokształcie obrot w tych biur sięga 40_65vo. źk dłem wielu korzyścispołeczno-gospodarczych mogłoby być objęcie omawianej grupy turyst w ludzi intereSu np. Przede wszystkim trudno jest ocenić jej rozmiary w skali międzynarodowej. Nie można bowiem tej formy turystyki promować tak. Trzeba r wnież dodać. Twierdzenie to znajduje odzwiercierllcnie w zaobserwowanej ostatnio tendencji wzrostowej przyjazd w do lłllski cudzoziemc w w celach biznesowych.3. () o. Sieć tych organizacji 43 W strukturze krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego występuje kategoria os b podejmujących podr ze (służbowei w intere- 42 . klasę bizne_ sową' a także hotele.yici. W hotelach warszawt}lelr tt najwyższym standardzie 90vo gościto obcokrajowcy.Można wskazać kilka charakterystycznych cech turystyki biznesowej. Są to przede wszystkim naukowcy.

Ponieważ jest ona źr dłe m znaczny chkorzyści ekonomicznych. tvtięazynarodowe Stowarzyszenie Pałac w Kongresowych.ane Z pobytem.. IJdzlał kontynent w w og lnej liczbie kongres w jest zr żnicowany' np. Wielka Brytania (577). Hiszpania (4I7). i Wschodniej turystyka kongresowa zyskuje w ostatnich lallch na znaczeliu na Węgrzech. Związek Niernieckich Hat lowych organizacji związanych z turystyką kongresową. Ńemcy 1i+i1'. Grupowy. nr 2l-22. kt rego członkami i wspołpra- rynku turystyki kongresowej odgrywa Europa (6Ovo adziału w 1989 r. ze gł wnym źr dlempokrycia ich jest tzw wpisowe.. wyżywienie kwaterowanie 5_I0vo. z kt rych korzysta społeczność lokalna.Rynek Turystyczny" 1997. Ukształtowała się już rozbudowana sieć narodowych i międzynaro- - kongresowa. do 8817 w 1993 r. Kraj ten. 5_l07o. miast oraz.wiązanego z kongresem kształtują się na poziomie 45-65 USD dzienrtie. stanowią około 1/3 lokalnych wydatk w uczestnik w omawianych imprez turystycznych. Afryka jest wsp łcześniebardzo bogata. stanowi wsp łcześniepraktycznie samodzielną jednostkę w strukturze rodzajowej turystyki. obciążające swymi kosztami władze publiczne. płacone przez turystę-uczestnika kongresu' Należy teŻ zaznaczyć. iosz . Francja. Funkc]onuje Międzynarodowy Instytut Kongresowy.9Vo. Włochy (359)..5. że rynek kongres w międzynarodowych i narodowych jest źr dłem wielu operacji ekonomicznych.8vo.cartaizlt7 (244). kr^tkoterminowy oraz elitarny charakter tego rodzaju turystyki n*ir"u model jej organizacji i obsługi.gVo.4vo. inwestycje w dziedzinie infrastruktury kongresowej. Azja I2. ze USA. cownikami są: Europejskie Zrzeszenie Miast Kongresowyctr. Średnie wydatki uczestnik w kongres w międzynarodowych i narodowych charakteryzuje rozpiętośćw granicach 75_I30vo. Międzynarodowe Stowarzyszenie Profesjonalnych organizator w Kongres w oraz Unia Stowar zysze Międzynarodowych ONZ. rB Warto dodać. tj. i 59.i Japonia Sportowych i Wielofunkcyjnych.8vo. Ponieważ średni czas trwania kongreltl międzynarodowego wynosi od 3 do 4 dni. Na przykład w latach I989_t993 liczba kongres w międzynarodowych wzrosła z 8165 w 1989 r. wyżywienia l inne koszty z:wiry. Belgia (323).na z tych danych. podejmując wysiłki zmierltrr ące do rozbudowy infrastruktury turyStycznej. a zakres ich przestrzennego oddziaływania obejmuje cały świat. r Żne rtlzrywka wydatk w wywierają wpływ konfiguracja żc na faktyczną strukturę rll'erty turystycznej goszczącego miasta oraz struktura jego cen. Holandia (380). wydatki uczestnik w-turyst w w kraju i w miastach goszczących. Badania naukowe przeprowadzone na Zachodzie dająobraz korzyści Qkonomicznych płynących z organizowania turystyki kongresowej. Prasa szwajcarska podaje. Wielka Brytania i Niemcy zajmują "B*ow Warto teŻ zwr cić uwagę na wydatki organizator w kongres w. Trzeba tu oczywiście podkreślić. Elenlcntem wyjściowym rachunku omawianych korzyścijest wysokość lrcdnich dziennych wydatk w uczestnik w kongres w narodowych ltrriędzynarodowych.IVo i Australia I. w 1993 r. że skalę dochod 'w z organizacji kongres w kształtuje ich kategoria. Chodzi zwłaszcza o: tych istotne są kategoria społeczno-zawodowa uczestnika i rodzaj kongrcsu. Thrystyka Jak wynika _ . ŻŻ_35vo. wśrd kt ple Środkowej j r r . 45 44 . Można tu dodać.Francja (789). Niekt re badania wskazują. tształtował się następująco: Europa 59. że koszty organizacyjne zgromadzenia l. definicyjnie podporządkowana biznesowej. o jej organizację i obsługę zabiega wiete t<raj w. lista rankingowa 10 par stw świata według liczby kongres w międzynarodo*y"h była następującal8: USA (962). a pokrywały one koszty zakwaterowania. przedstawiała się następuj ącoi za8_IŻ7o. Jest ona pochodną wielu czynnik w. według tych samych źt deł. decydującą rolę - od lat trwałą pozycję w organizowaniu turystyki kongresowej. zagraniczny turysta zostawiu w goszczącym go mieście do 800 UsD.. Mięizynarodowe Stowarzyszenie Kongres w i Konwencji. uwzględnił tendencje nn światowym rynku turystyki kongresowej. Swiatowy rynek kongresowy wykazuje tendencje wzrostowe. szwai. listopad.otganizator w ruchu turyst y cznego. struktura omawianych wytltrtk w. iż średniawartośćtych wydatk w w badanych latach 1986-1987 była Szacowana na 130-200 USD dziennic na osobę. zakupy 30_50vo. Zgodnie z danymi z 1992 r. og lnie mozna więc powiedzieć. Ameryka 20. Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych. W miarę wzbogacania f rm wsp iczesnego życia wykazuje ona dużą dynamikę rozwoju.

Odbywanie kongres w i posiedzer na promach ma wiele zalet istotnych dla przebiegu oraz ostatecznych wynik w obrad. to stolicą światowej turystyki kongresowej jest Paryż.. kt ry można sklasyfikować w następujących kategoriach: r r r r r telarstwo. handel lokalny). mających dobrze rozwiniętą zeglugę promową. oferującego miejsca dla imprez z udziałem do 20 tys. os b.turystyka morska'' jest coraz powszechniej używane. Nowoczesne Systemy wideokonferencyjne są. nie spos b znaleźć w literaturze pełną jego definicję. Hołdernę_Mielcarek w artykule: TurysĘka kongresowa ważny seqment gospodarki turystycznej. w 1986 r.3. dzięki dewizowym wydatkom zagranicznych uczestnik w kongres w. gdyż nowoczesne promy zapewniają wiele wolnej przestrzeni do realizacji osobistych zainteresowa . listopad. efekt mnożnikowy wpływ w dewizowych.7. gościł kongres w międzynarodowych' Na dru358 gim miejscu znajdował się Londyn (258 kongres w). nr 2l-22 (wydanie specjalne z okazji 5Jecia wydawania publikacji). że zjawisko to jest dynamicznel9' Należy przyjąć.. Według J. Są tu też wykotzystywane środkitransportu: kongres na szynach.pojęciem <turystyki morskiej> określa się wszelkie przejawy ruchliwości turystycznej znajdującej sw j wyraz w wycieczkach Potwierdzeniem tej tendencji może być wybudowanie w 1988 r. 20 Problematyka turysĘki kongresowej jest w interesujący spos b naświetlona przez B. subsydia wladz publicznych (w przypadku kongres w międzynaro- Trzeba też wskazać pośrednie korzyści gospodarcze z organizowania kongres w dla gospodarki narodowej i lokalnej. Rozkład przestrzenny miejsc przyjmowania i organizowania kongres w międzynarodowych jest dośćzr żnicowany' Jeślichodzi o miasta kongresowe.stosowaną w odniesieniu do operacji ekonomicznych kongres w. 19 Hongkongu największego - 47 . TURYSTYKA MORSKA Mimo że pojęcie . seminaria w portach lotniczych itp. M wiąc o podr żach motywowanych interesami i sprawami służbo_ wymi. zwłaszcza pod względem tworzenia i promocji markowych produkt w turystycznych w obrębie szeroko rozumianej turystyki biznesowej. d. uczestnicy kongres w na statku będącym na pełnym morzu nie mogą się odłączać od grupy. dochody władz publicznych przez fiskalizację bezpośrednią i pośrednią. Na przykład w krajach skandynawskich. wkład do zr wnoważenia bilansu płatniczego.Rynek Turystyczny" 1997. można zaobserwować rozw j turystyki kongresowej na morzu. na trzecim Genewa (180 kongres w) i na czwartym Bruksela (157 kongres w). warto zwt cić uwagę na wideokonferencje jako konkurencję dla tradycyjnych spotkari. a także rozszerzać ekonomiczne podstawy jej rozwoju. niewidzialny wkład. ki kongresowej oraz wzbogacać funkcjonalnośćwsp łczesnej żeglugi promowej. oszczędności czasu. stymulacja działalnościgospodarki turystycznej (np. ho- kt ry np.iż dobrze wyposażone pływające centra kongresowe na statkach skandynawskich armator w promowych mogą pomieścićod 300 do 600 uczestnik w. transport. Warto podlrreślić.Można więc powiedzieć..r r dowych). Będzie temu sprzyjać realizacja strategii rozwoju produktu turystycznego Polski. wydatki organizator w kongres w. źr dłem Kongresy i konferencje odbywają się nie tylko w miastach stołeczi region w' wyspecjalizowanych w organizacji i obsłudze turystyki kongresowej. iż w miarę powstawania warunk w ekonomicznych do wzrostu aktywności Polski w pozapolitycznym życiu międzynarodowym i po 1. Przegląd tendencji rozwojowych turystyki kongresowej daje podstawę do poczynienia uwagi. Mimo że uczestnicy kongresu są w każdej chwili osiągalni. jednak nie jest to metoda tania. Przykładowo. w strefie portowej i najnowocześniejszego centrum kongresowego. utrzymanie zatrudnienia i tworzenie nowych miejsc pracy. co dyscyplinuje i aktywizuje obrady. gastronomia. a więc o turystyce biznesowej i kongresowej. Innązaletą jest niezakł cona atmosfera. umożliwiająca tvt rcze dzialania i przyczyniająca się do osiągnięcia pozytywnych wynik w obrad. nie czują się ograniczeni w swojej swobodzie. co prawda. Zaleskiego . że atrakcyjność środowiska morskiego i lądowe warunki do odbywania kongres w na pokładach nowoczesnych prom w mogą się przyczyniać do rozwoju turystynych kraj w 46 rozbudowie odpowiedniej infrastruktury turystycznej turystyka kongreSowa może wystąpić na polskim rynku w widocznej skali2o.

podr Że w rejsach kombinowanych. Kowalewski zwraca uwagę. oferujących wycieczki w sezonach martwych.. dysponującym odpowiednim czasem wolnym oraz dobrze sytuowanym.. w portach leżących na szlaku podr ży statku. Z ko|ei T. gdy prom odwiedzapo drodze kilka port w.Turystyka morska jako trwałe zjawisko społeczno-gospodarcze obejmuj e22 : wościobejrzenia tego. a czę' sto nawet kilkudniowy pobyt na lądzie1' promowe przewozy turyst w. wycieczki morskie na promach pasażersko-samochodowych są dzisiaj popularną formą podr ży turystycznych. TurysĘka i rekreacja nadmorska. Na korzyścispołeczno-ekonomiczne ze wsp łczesnej turystyki morskiej wskazuje charakterystyka rejs w wystaw leży ruch i kolejowego. -22 T.. Problemy ro1woju turystyki morskiej i nadmorskiej w świetle wsp łczesnych tendencji badawczych. czystego morskiego powietrza. Tarskiego23 Pojęcie . w portach pośrednich są oferowane wycieczki Wajoznawcze. wiele atrakcji turyStycznych. rejsy kombinowane. nr 3. jak i za pomocą nieregularnych rejs w promami. podr że te pozwalająnałączenie Systemu zdobywania wiedzy z interesującą formą wycieczki morskiej. stanowią także reklamę turystyki morskiej. że u jej podos b odbywający się r żnymi środkami transportu morskiego. Można je uszeregować następująco: r r wych. wywołuje określony popyt na dobra i usługi turystyczne. lecz forma spędzania czasl. statek-prom umożliwia turyście przerwanie podr ży morskiej i odbycie wycieczki na lądzie własnym samochodem lub grupowo autokarem.W: I Seminarium Naukowe nt. Z przytoczonych definicji turystyki morskiej wynika. zastosowanie tej formuły może przynieśćkorzystne wyniki dziękl wykorzystaniu w rejsie. drogowego morskiego z innymi rodzajami transportu }4-dnio- r r podr ze oraz wypoczynek turyst w krajowych i zagranicznych statkami. cieczek morskich. kt ry ekonomicznie biorąc. 29. r wnież leczniczych właściwości klimatu. rejsy inclusive. Kowalewski pisze: . są przyszłościowąformą turystyki morskiej (obserwuje się np. rejsy takie są więc dopełnieniem programu szkolnego lub studi w. obejmuje zdaniem I. T. np. łączenie podr ży morskiej z pobytem turyst w w jednym miejscu na lądzie. kąpieli słonecznych i wodnych oraz gimnastyki....ŻI. możliwościkomunikowania się są tu znaczne i zwiększają się. z drugiej zaś podaż d br i usług turystycznych. jw. zaleski. lub na statkach liniowych. Zaprezentowana typologia rejs w morskich jest uproszczona.Ruch TurysĘczny'' 1966. Tarski' Kryteria wyboru środk w transportu w turystyce. promami i jachtami.W: I Seminarium Naukowe nt. specjalnie do tego celu przeznaczonych.morskich na statkach wycieczkowych. iz jest to zjawisko społeczno-ekonomiczne' obejmuje bowiem z jednej strony zjawisko społeczne nazywane ruchem turystycznym. niejednokrotnie z wykorzystaniem własnej bazy lądowej armatora). Gdar sk 1980. 48 49 . rejsy żeglarskie morskie i przybrzeżne turyst w krajowych''. a także zvł iększają efektywno śćdydaktyki .. Turystyka morska turystykę przybrzeżną oraz turystykę może być realizowana r żnymi środkami transportu: 23 I. przewozy turystyczne żeglugi przybrzeŻnej. są to częste rejsy pasazerskich statk w liniowych. s. są one popularną i tanią formą wych wycieczek morskich. w uprawianiu turystycznego żeglarstwa morskiego. polegają one na łączeniu środkw transportu lotniczego.. co było przedmiotem wykładu w szkole. Kowalewskj. rejs w turystycznych na towarowych statkach liniowych. ska ocena wlkorzystania walor w rekreacyjnych |ł\lbrzeżaGda skiego na podstawie działalnościpr7edsiębiorstw organizujqcych wypoczynek nad morzem.turystyka morska'' pełnomorską. TurysĘka i rekreacja nadmorproblemy teorii i praktyki. opr cz kwalifikowanej opieki lekarskiej. odbywane na podstawie jednego biletu. minirejsy międzyportowe. najczęściej w atrakcyjnej miejscowości nadmorskiej. rejsy szkolne. Nie uwzględnia np. Podr że tymi statkami zapewniają turystom. mogą być realizowane zar wno na liniach promowych. dającej mozli_ 2l rejsy lecznicze jest to stosunkowo nowy rodzaj rejs w wycieczko- turysta korzysta ze wszystkich usług świadczonychna statku. traktowanego nie jako wyczyn sportowy. oraz w korzystaniu z wycieczek statkami żeglugi przybrzeżnej. J. mający znaczne mozliwości rozwoju jako forma łącząca dwa cele podr Ży turystycznych: wypoczynek i leczenie na morzu.

trzeba zauutaży . 50 51 .Ż m7n Stanowią Amerykanie. Należy przypomnieć. zagospodarowania dra funkcji turystyki oczywistą. że światowy rynek wycieczek morskich jest szacowany mniej więcej na 3 mln os b rocznie. miejsce pochodzenia turysty (turystyka morska krajowa i zagraniczna). traktowana jako forma turystyki morskiej. walicki. toteż nie przez wszystkich autor w jest 24 A. wane na jachtach. inni zaśwskazują na jej czysto komunikacyjny charakter. kryterium ilościowe (turystyka morska indywidualna' grupowa i masowa). Należy zauważyć. w krążownicze wycieczki morskie. statkiem pasażerskim. Wyr żnia się przy tym następuj t r l l r r ące formy turystyki morskiej: wycieczki pełnomorskie. żeglugę promową' kajakarstwo. Jak wiadomo. zorganizowana i niezorganizowana). odległość cel w podr zy (podr że morskie bliskie i dalekie). żeglarstwo morskie. żeglarstwo morskie chlubi się wieloletnią tradycją.pływające plaże".pływające hotele'' i . jest zaliczana dopiero do turystyki kwalifikowanej. z czego około Ż...maszyny cześnieturystyką i sportem. Wiadomo jednak' że niekt re połączenia promowe odgrywają jednocześnie rolę komunikacyjną i wycieczkową. statkach pasa:żerskich i towarowych są w niej sprawą i Jeślichodzi o turystykę morską. Wła_ ściwe ukierunkowanie i opracowanie koncepcji rozwoju turystyki morskiej jest istotne r wnież w Polsce. to wycieczki pełnomorskie odby- spos b uprawiania (turystyka morska kwalifikowana i niekwalifikowana. Przechodząc do zarysowania tendencji rozwojowych turystyki morskiej w świecie. lepiej przystosowanych do kr tkich wycieczek morskich. Zeglarstwo morskie może i powinno być jedno'. Dlatego też .pływających most w'' na . Jednak przy silnej konku- pasażerskie przewozy promowe' pasażerskie przewozy przybrzeżne. staje się atrakcyjnym czynnikiem w obsłudze rozwijającego się ruchu turystycznego. w drugiej połowie XIX w. Jedni autorzy zaliczają jądo szczeg lnego rodzaju turystyki morskiej. Inne spojrzenie na zjawisko turystyki morskiej ma według kt rego zjawisko to obejmuje: A. Sportowym wyczynem oraz masową rekreacją. pasażerską żeglugę przybrzeżną. podr żąi regatami. pewnośćoraz punktualnośćpołącze(t) nie stanowi ona tachęty do korzystania z niej jako alternatywy transportowej. koszty. Gdarisk I 972. . zaczęto budować regatowe''. że ta forma turystyki morskiej. Walicki2a. Po okresie stagnacji na początku lat "70. W wielu regionach świata rozvł j turystyki morskiej jest dowodem potrzeby kontaktu człowieka z morzem oraz jego |eczniczym oddziaływaniem na organizm ludzki w sensie ftzycznym i psychicznym.. z czasem. r : r r rencji innych gałęzi transportu (eżeli się weźmie pod uwagę czas podr ży. opr cz krajoznawstwa i turystyki podwodnej. Perspektywiczny roaw j i wypoczynku w Makrore gionie Nadmorskim. turystykę podwodną. utraciwszy sw j komunikacyjny charakter.. statkiem pasazersko-towarowym. Na trasach morskich rywalizowały ze sobą właśnieżaglowce turystyczne Literatura przedmiotu pozwala wyodrębnić kttka kryteri turystyki morskiej: podziału l r r r r czas trwania (turystyka morska kr tkookresowa i długookresowa). jachting morski. zmieniając swe funkcje z ..lachting morski miał początkowo charakter zdecydowanie turystyczny. natomiast jest kontrowersyjne zagadnienie żeglugi promowej. iz pasazerska żegluga przybrzeżna ma w części charakter komunikacyjny. na ryŃu tym nastąpiła ekspansja wrz z pojawieniem się statk w nowej generacji.biała flota''.r r r jachtem.

Właścicielemtej jednostki jest Club Mediterrance. obecnie wycieczki morskie na raraiuy stjy się turystyką masową.xlkładzie. Ich celem turystycznym jest nie ką1lielisko morskie czy wyspa' lecz sam statek: sło ce i przyjemności na .. na rafie koralowej Great Barrier. Turyścimogą się dostać do hotelu helikopterem z wybrzeża w ciągu 17 minut oraz statkiem w czasie 90 minut. dośćblisko połozone porty. największego obecnie rynku turystyki_morskiej. oferuje on ekskluzywne rejsy morskie na statku Hanseatic Renaissance. zaprezentowany przez hamburskiego organizatora turystyki Hanseatic Tourist. że aby dotrzeć do nowych segment w rynku. Że jeden statek dla 2600 pasażer w jest bardzief Iedną z najbardziej charakterystycznych cech rozwoju turystyki morskiej jest w ostatnim okresie gwałtowny wzrost wielkości statk w. Tendencja do budowania coraz większych statk w pasażerskich znĄduje uzasadnienie ekonomiczne. wygodnymi statkami. Należy dodać. o łi" Ameryka52 o zapewnienie mozliwościuprawiania Sportu' rozrywki i wesołej atmosfery. Turcja. Club-Med 1. Katalog ten przedstawia atrakcyjne nowości i programy juz sprawdzone. że ten 20O-pokojowy pałac hotelowy. kt ry ma wyporność 5 tys. Najbardziej spektakularnie zjawisko to objawiło się na rynku morskiej turystyki wycieczkowej na wodach Ameryki P łnocnej.rynkowe w turystyce morskiej są motorem dalszego wzrostu pasazerskiej floty wycieczkowej. Analizy rynku turystyki morskiej wykazują. w tym młodzieżowego.).a.Dwucyfrowe wskaźniki"i wzrostu i optymistyczne prognozy.sovereign trr" seas.t . eksploatowany przez towarzystwo zeglugowe Fred Olson Line. dziono.szczeg lnie dla obszaru Karaib w. Został on zakotwiczony w odległości 70 km od p łnocno-wschodniego wybrzeŻa Australii.liczący 100 m dfugościiważący 1200 ton. piękne. o ile. że w USA powstał masowy rynek turystyki morskiej. biorący na pokład 450 turyst w. BRT i może pomieścićII4 pasażer w.jące do port w morskich. Pod względem walor w turyStycznych wymienia się tu wielką liczbę wysp. Statek ten. wprowadził nową lbrmę wycieczek morskich na pontonie spuszczanym za rufę. Ten odmienny od europejskiego motyw udziału w morskich oo'i"- a usługi gastronomiczne świadczy kilka restauracji. Pod wpływem wzrastającej konkurencji wiele towarzystw żeglugowych nabrało przekonania ie moznu . lider 53 . został zbudowany w stoczni w Singapurze w ciągu 15 miesięcy.in. Karaiby to doskonały obszar do uprawiaIiia turystyki morskiej. ri_ czący 74 tys. funkcjonować na rynku dfugofalowo pod warunkiem dysponowania stycznej. Na rynku tym żeglugę wyciecztową oferuje m. wycieczkach turystycznych sprawił. Rządy lrraj w wYĘiarskich chętnie więc witają statli lawi. wyraźnie polepszony komfort pobytu na pokładzie oriz aiatcyina oferta rozrywkowa. wyspy greckie itp.Chodzi zwłaszcza Statkami o możliwie ograniczonych kosztach eksploatacyjny. Jeszcze innym przykładem atrakcji dla bogatych turyst w jest lukSusowy hotel na rafie koralowej. Ponadto na terenie całego obiektu pływającego znajdlją się liczne urządzenia umozliwiające uprawianie sport w wodnych oraz pływalnie. Wspornniany wycieczkowiec odbywa rejsy turystyczne w relacji: Amstertlam-Kadyks-Madera_Wyspy Kanaryj skie_Amsterdam. Z dłem interesujących wiadomościo tendencjach w rozwoju turystyki morskiej moze być Katalog 91. superstatek pasazerski I\{/s . ton wyporności. wymagający uzupełnienia pojemności floty tury- tric preferują wycieczki morskie. Warunkiem zaspokojenia popytu segmentu młodziezowego jest więc wyposażenie statk w pasazerskich w infrastrukturę typoią itu ąaowych wiosek turystycznych.. Podstawę wsiomnianej tendencji stanowią więc niższe koszty jednostkowe duiychlednostek. wybrzeża o malowniczych plaŻach. w kt rych dominuje trend podr zy morskich małymi. Na marginesie mozna dodać. a także w rejonie Morza Śr dziemnego (Włochy. a także tylko dzieri lub dwa Łe$Utgi oa uiumi.turyścieuropejscy masowo udają się samolotami czarterowymi na Majorkę i Wyspy Kanaryjskie. że statek ten jest wyposażony w pokładowy basen kąpielowy i restaurację d la cąrte' Na uwagę zasługuje r wnież informacja o oddaniu do eksploatacji we Francji pierwszej na świecie pływającej wioski urlopowej o nazwie Przykładem wzrastającej atrakcyjności środowiska morskiego dla luryst w europejskich możebyć wycieczkowy statek-plaża. Przedstawiona tendencja do budowy i eksploatacji coraz etonomiczny od dw ch jednostek po 1300 pasazer w. Hotel jest wyposażony w korty tenisowe..większych statk w pasazerskich do cel w turystycznych jest charaktery_ stycznazwłaszcza dla silnie'rozwĘającego się rynku UśA. konieczne jest wprowadzenie odpowiednich atrakcji pokładowych. o nazwie Black-Prince.

przewrozlo ponad 50 rnln pasazer w w 1995 i.jest zaopatzony w nowoczesny komputer pozwala:?: ^ największym statkiem zaglowym świata ilednocześnie jednym z najno- światowyw dziedzinie wiosek urlopowych. natomiast nieproporcjonalnie małe samym miastom. Szwecję i Wielką Brytanię-. . Danię.'-*. porty basenu Morza Śr dziemnego). zalewowej i żeglarstwa Wolno wyrazić pogląd. jak dotąd Gminy miast portowych nie wykazują większego zainteresowania rozwojem i rozbudową urządze infrastruktury portowej. ź"gt gu morska przewiozła w 2000 r. Po pierwsze są one eksploatowane na obszarze wocześniejuych statk w obecnie istniejących. może być r wniez budowa . jest zaliczany do podr zy turystycznych. Ma on I87 mdfugości szerokości. do kraju 2. na powierzchni ozaglowania.czny i wydatki cudzoziemc w w Polsce oraz Poląk w za granicq w 1998 r. Przykładowo. Moze on przyjąć na pokład 416 pasażer w. Przypisuje się im dwie funkcje. zwłaszcza walorami klimatycznymi. Warto tez podkreślić. Wżną rolę odgrywateż położenie miast portowych w układzie międzynarodowych szlak w turystycznych' w kt rych porty jako stacje transportu morskiego mają duże znaczenie. zkutoiy tej 60. Warto w tym miejscu zauwużyć.stich portach handlowych. iz cudzoziem cy fnet<racłaiący polską granicę morską w 1998 r. co stanowiło ' wzrost o t2.8% prr"źnu"rono na zakup towar ą natomiast 39. Hiszpanię. II. podr że 54 . Korzyścipowinny być obop lne. Funkcja turystyczna port w morskich zasługuje na uwagę r wnież dlatego. Tragmentaryczną informacją statystyczną o turystyce morskiej w Polsce może być ruch pasazer * w mo. Wspomniany statek jest httltnym wyznacznikiem ich roli społeczno-gospodarczej. iż ruch pasużerski w portach morskich.icst ona skutecznym sposobem wykorzystania zdolnościprzewozowych statk w pasa:żerskich. wydali og łem 156 n'il zł. Źr dła zainteresowania furystyką morską tkwią także w atrakcyjności miejscowości nadmorskich. Francję. zwiryartymi przede wszystkim z warunkami środowiska geograficzneg o. -Htlanl1ę:-I'-oĘ''|:emcy' Norwegię.ruchu pasazerskiego w morskich . a także kraju. Warto podać. GUS. . pasuzero*.portach handlowych może Wzrost. I IO_l I I.8To w stosunku do poprzedniego roku. Warszawa l SS. *:. a8. Jest on T'1' ptzewozy promowe. Funkcja turyStyczną port w morskich jest uwarunkowana wieloma czynnikami. Na przykład w warunkach polskich ruch pasażer w w portach morskich przynosi istotne korzyści ludności miast portowych. Port jest szerokim .26 mln os b..gie funkcją tych jednostek jest obsługa turystyki konferencyjnej. Dane GUS-u wskazĘ. dysponuje tez silnikami 1equlację zdolnYmi do utrzymania szybkościrzędu tO_Iż węzł w. interesującymi turystycznie ośrodkami miej skimi w danym kraju. przybrzeżnej. JT|Y. że jej zasięg przestrzenny może być rozległy. Jednostka ta jest przeznaczona do obsługi wycieczeft morskich dla zamoŻnych turyst w. .ŻO mln oroa. turystyka morska przeżywa bowiem wsp łcześnierenesans dzięki rosnącej atrakcyjności spędzania czasu wolnego na prlkładach statk w morskich. 15. a także krajoznawczymi miast portowych i obszar w dor przyległych. że w ŻOOO przyjechało r.Żśmh pasażer w.iż istotnym czynnikiem rozwoju omawianej funkcji są r wnież dogodne powipania komunikacyjne miast portowych z większymi. 10 regionalnych przedsięuio'st* z"g_l-usi nromowej Europy P łnocnej i Zachodniej kt re o'bsfugują 55 określonych obszarach turystykę morską tształtują iyruźnie ||"':-y:h. 55 cmigrant w).5Vo nazakup bilet w podr znych w polskich biurach podr zy. a wyjechało przez polski" po'ty Ż. wskazywać na ożywienie turystycznej funkcji port w polskich. Należy podkreślić. Do rozwoju turyStyki przyczynia się r wnież pogarszający się stan środowiska naturalnego na lądzie. kt ra zasłu- Morza Bałtyckiego do o_bsługi Po dru- Na łączących Belgię.eKsproatacJa statk l ' w-hoteli. 6żs tys.^')^^ur!.. zatokowej.8vo na gastroiomicinęłs.yć o niedocenianiu roli wsp łczesnych port w morskich w obsłudze przewoz w pasażerskich.3Vo przeznaczono na usfugi noclegowe.anie tej funkcji z ekonomiką miast portowych. Czynnikiem stymuluj ącym kształtowanie turystycznej funkcji port w morskich jest zwiry. Rozmiary tych pr r zy stale wzrastają. guie na uwagę. Ponadto . iż przewozy pasażer w żeglugą śrdlądową wyniosły )ooo r' L'. Dzięki tym szlakom miasta portowe stanowią punkt wypadowy dla pełnomorskiej żeglugi turystycznej.oknem na świat''jego miasta. w tym dominowały przewozy promowe. np. morskiego (np. turystycznej niast bałtyckich z niedost atecznąbazą hoteiową. z nielicznymi wyjątkami (np.2?o obejmowło pozostałe wydatki. że wzmiankowany stan tzeczy moze świadcr.ju*:'rozwoju turystyki morskie.

nie tylko integn{ących dane grupy etniczne otaz utrwalających więzi diaspory z krajem ojczystym. że świadomość narodowa diaspory jest pogłębiarra dzięki specj alistycznej turystyce etnicznej (turystyka Yłajoznaw cza. że przynajmniej w fazie początkowej zachowują swoją strukturę społeczną i kulturę oraz bezpośredni związek z zamieszkiwanym terytorium we względnie niezmienionej postaci. książki. Spotyka się opinię. czyli także rozwoju odwiedzanego kraju. Turystyka wsp łczesna stwarza realną szansę nie tylko umocnienia tożsamościgrup etnicznych. Że emigracja obejmuje ludzi młodych. hiznesowa. Doświadczenie historyczne daje podstawę. lecz także naturalnej jednościwsp lnot narodowych. że nieza|eżnie od stopnia asymilacji określonej diaspory etnicznej ważne . historycznie utrwalonej nazwie (np. że siła motywacji turystycznej grup etnicznych zależy od źr dla tych grup. ziemia ojc w i poczucie wsp lnego dziedzictuta. znajdujących stosunkowo łatwo swe miejsce w nowych społecze stw ach oraz z powodzeniem rozwijających działalnośćgospodarczą na r Żny ch polach. by sądzić. niemiecka czy włoska grupa etniczna w USA). Subiektywna identyfikacja narodowa ma zreguły dośćtrwały charakter. to jednak od początku stanowi_ ła ona układ pod wieloma względami odmienny. na og ł odczuwających potrzebę importu innowacji i zasob w kapitałowych. kt ry żyje w diasporze. iż grupy etniczne znajdujące się na obczyźnie w wyniku zmiany granic są mniej podatne na procesy asymilacyjne niż grupy powstałe w wyniku emigracji. do swobodnego kontaktu osobistego z bliskimi w kraju macierzystym lub kraju urodzenia swych przodk w. dzieła sztuki' nowe pomysły naukowe. zawotlrlwymi czy kościelnymi. Turystyka może r wniez kształtować stan świadomości narodowej.). przyjaci łmi i znajomymi żyjącymi w diasperze orazprawa człowieka. Natomiast jeżeli chodzi o grupy etniczne ukształtowane w wyniku procesu emigracyjnego. prądy filozoflczne i artystyczne oraz inne.zdolnymi do przetrwania w odmiennych warunkach narodowo-paristwowych. Chociaż jej wz r został wyniesiony z kraju pochodzenia. 58 czanie |udzi z kraj w mniej rozwiniętych do kraj w wyżej rozwiniętych. kt rącharakteryzuje poczucie wsp lnego pochodzenia i kultury orazwięź grupowa' najczęściej oparta na wsp lnocie językowej i wsp lnej. Tak więc turystyka etniczna. rozumianych jako grupa społec zna. ptzez utrzymywanie kontakt w i wsp łpracę diaspory z krajowymi organizacjami społeczno-kulturalnymi. Dzięki turystyce etnicznej następuje dyfuzja r Żnych element w kulturowych. prężnych i wy_ kształconych. kongresowa' może się stać waznym czynnikiem przyspieszenia procesu przenikania wsp łczesnej kultury. Chodzi są dyna_ mika życia grupy etnicznej i jej wewnętrzna tu prakprowadzenie ożywionej ty cznie o kultywowanie odrębności kulturowej. Można przypuszczać. lecz takŻe inspirujących i or_ ganizujących podr że turystyczne o podłożu etnicznym. działalnościspołecznej i wydawniczej w kręgu danej grupy etnicznej. Chodzi o to. Tego rodzaju grupy są bardzo podatne na procesy asymilacji. że przenikanie element w kultury dokonuje się gł wnie przez kontakty między ludźmi. kongresowa. są: ziemia j ako terytorium stanowiące kraj urodzenia. to dostrzeze się możliwo ścirozszerzenia tej działalnościna obszary kraj w macierzystych.dla rozwoju turystykiintegracja. np. Jeżeli się przyjmie. W tym kontekścienależy przede wszystkim zwr cić uwagę na koniecznośćhonorowania przysługujących człowiekowi praw politycznych. og lnie można powiedzieć. W układzie r żnorodnych przesłanek inicjowania i rozwoju turystyki etnicznej na uwagę zasługuje r wnież element organizacyjny. Kwestię tę można uog lnić i powiedzieć. ktr1rej istotnymi wartościami.Zjawisku diaspory towarzyszy proces ksztąłtowąnią qrup etnicznych. Cechą charakterystyczną tych pierwszych grup jest to. W rozwoju turystyki etnicznej mozna też upaĘwać czynnika przernian cywilizacyjnych. hoces ten jest uwarunkowany wieloma czynnikami. jeże|i zostaly stworzone warunki przestrzegania prawa obywatela do swobodnego łączenia się z rodziną. religijna itp. obyczaje. Chodzi tu mianowicie o tworzenie i funkcjonowanie r Żnych struktur organizacyjnych. polska. Urzeczywistnienie wspomniarrych cel w następuje m'in. w toku kt rych są przenoszone idee. 59 . to ich struktura społeczna rozwinęła się wt rnie w kraju osiedlenia. że podr że o motywacjach etnicznych są możliwe. atakże silne powiązanie z krajem pochodzenia. Wolno przypuszczać. iz diasporę o podłozu emigracyjnym charakteryzuje przemiesz- Warto tu zwr cić uwagę na możliwościpozyskiwania nowych źr deł korzyści ekonomicznych dla macierzystych kraj w diaspory.

w Gdarisku. 26 kr Na zako czenie tego fragmentu rozwaŻa można przyjąć robocze określenie. nowosądeckim i tarnowskim. jeleniog rskim. Natomiast w olsztynie zawiązało się Stowarzyszenie Mazurskie Związek Polsko-Niemiecki. Interesująca dla turyst w niemieckojęzycznych może być r wnież informacja poświęconaprzytodolecznictwu. katowickim. Większość Mazur w wyemigrowałap źniej do Niemiec i obecnie stan tej ludności jest szacowany na 5-8 tys. Katalog walor w turyStycznych Polski interesujących dlą ludności niemieckojęzycznej jest bogaty. a także zvłiry'anym z nim uzdrowiskom. budowanych w r żnym czasie i stylu na ziemiach zachodnich oraz p łnocnych. kt re się składają na spuściznę historyczno_kulturową. W rozwijających się miastach średniowiecznych oraz p źniej budowanych powstawały liczne obiekty sakralne i świeckie. kt re stawia stlbie za cel kultywowanie wsp lnego dziedzictwa kulturowego wśrd Mazur w zamieszkalych w Polsce i w Niemczech.iu. Dzięki niej powstało wiele nowych osad. Wrocławiu. 'Lrzeszone w r Przedmiotem zainteresowari wspomnianych turyst w mogą być 60 6I . takich os b. polskich Niemc w mieszka na Śląsku opolskim. Warszawa 1 990 (maszynopis). Kilka takich gmin jest r w_ nież w byłym wojew dztwie częstochowskim. należy sygnalizować pewne elementy atrakcyjności turystycznej Polski np. Należy też dodać.tkim czasie stać się pełnoprawnym członkiem UE. Że na fali osadnictwa w wiekach XVIII i XIX powstawaly liczne osady przemysłowe. Polska finalizuje obecnie energiczne starania o to. że większe enklawy ludnościniemieckiej w niekt rych miastach i wsiach znajdują się w byłych wojew dztwach: bielskim. Tomasz w Mazowiecki i Zgierz). zamki. aby w mozliwie przez bogate mieszcza stwo. Według nieoficjalnych szacunk w obecnie mniejszość niemiecka w Polsce liczy około 800 tys. kt re najdłużej się znajdowały pod hegemonią polityczną Niemiec oraz najdłużej ulegały płynącej stamtąd presji kulturalnej i gospodarczej. os b mających poczucie przynależności do narodowościniemieckiej. Ł dź. w myślkt rego turystyka etniczna obejmuje turystykę (gł wnie międzynarodow$ związaną z miejscem pochodzenia. gdzie w 25 gminach przeważa narodowośćniemiecka. Nie spos b też nie wymienić tych element w atrakcyjności turystycznej Polski dla ludności niemieckojęzycznej. bo 250 tys. Na uwagę zasługuje też informacja dotycząca ludnościmazrskiej. Do reprezentacyjnych obiekt w tego rodzaju. Warto talcże przypomnieć. wznoszone w Radzie Naczelnej Stowarzyszer Ludności Niemieckiej RP z siedzibą w Katowicach. d. Jest to dobry prognostyk r wnież dla rozwoju turystyki etnicznej. os b26. istnieją bowiem duze mozliwościw tym wzg|ędzie. Po roku 1945 jej liczbę szacowano na 100 tys. wrocławskim. dla ludności niemieckoję zy cznej.. Polska jest uwazana przez niekt rych zna'wc w przedmiotu za swoisty skansen fortyfikacji z r żnych okres w historycznych: od średniowiecza do II wojny światowej. Toruniu. kt re mają bardzo długą tradycję na Pomorzu orv na Śląsku. urodzenia i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. Miasta polskie przechodziły na nową organizację. gda skim. Stymulatorami rozwoju turystyki etnicznej w Polsce są powstające towarzystwa społeczno-kulturalne mniejszości niemieckiej w Polsce. żydowskiej czy dla turystyki polonijnej. zerkładanych na czynszowym prawie niemieckim. twierdze i fortyfikacje. Poznaniu czy Szczecinie). przeznaczone gł wnie dla tkaczy przybyłych z Niemiec (Aleksandr w. Po II wojnie światowej pozostała w Polsce częśćludności niemieckiej w większościwyemigrowała w ramach łączenia rodzin. że najwięcej. Aby je wykorzystać. Mają one związek z przemiennościami politycznymi i terytorialnymi oraz z zaszłościamietnicznymi. Reszta nadal mieszka na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. Historia miast polskich dowodzi. Biorąc więc pod uwagę wszystkie zaszłościpolityczno-historyczne i dawne stosunki etniczne. Na podkreślenie zasługuje przede wszystkim osadnictwo historyczne. za|icza się zwłaszcza ratusze (np. ze w ich powstawaniu dużą rolę odegrała ludnośćnapływająca z przeludnionych miast niemieckich. w czym znaczący udział mieli osadnicy niemieccy. wnież zabytki sztuki militarnej. Dla niniejszychrozwtŻa istotna jest też informacja. os b. wolno przypuszczać. W prezentowaniu walor w turystycznych Polski dla ludnościniemieckojęzycznej wykorzystano opracowanie A' Jagusiewicza. olsztyr skim. Atrakcyjność turystyczna Polski dla ludności nie mi e c koj ę zy c znej' Instytut Turystyki. określającymi zwłaszcza losy ziem p łnocnych i zachodnich obecnej Rzeczypospolitej. Źroała oficjalne podają liczbę 300 tys. że promocja turystyki clo Polski znajduje pełne uzasadnienie zwłaszcza na tych obszarach kra.

Włodawie i Ękocinie. Walorem dla turystyki etnicznej jest dziedzictwo kulturoweŻyd w. W kolejności należy wymienić walory jakie przedstawiają żydow_ skie cmentarze. liczne plac wki i zbiory muzealne (dotyczące np. Wysoka jest r wniez atrakcyjnośćturystyczna ziem polskich dla ludności żydowskiejŻ1.in. wielowyznaniowego iwieloetnicznego. Wetlług niekt rych źr deł przynajmniej połowa og lnej liczby Żyd w na świecie jest w r Żnym stopniu zwiryana z Polską. Mozna sądzić. Dziesięciowiekowe osadnictwo żydowskie w Polsce przechodziło rćlżne losy. Wolno zauwuŻyć. Atrakcyjność turystyczna Polski dta narodowości ży dow s kiej. rozsiane na ziemi polskiej synagogi (b żnice).in. Ła cucie. Nekropolie te. była przez wieki prawdziwą ojczyzną kultury żyWedług dostępnych źr deł na świecie żyje około 15 mln Żyd w USA mieszka ich około 6 mln. Warto wreszcie wymienić pamiątki historyczne pozostałe po licznych zmaganiach wojennych. - Zagadnienie turystyki etnicznej naprzykladzieludności żydowskiej opracowano na A. że staranne wytypowanie obszar w kraju interesujących dla omawianej grupy ludności. odpowiednie ich zagospodarowanie turystyczne oraz rozumne promowanie mogą być źr dłem wielorakich korzyści. archiwa. Rogoźnica. Ziemie p łnocne i zachodnie Polski obfitują w liczne. w Europie Środkowej i Wschodniej najwięcej na Węgrzech około z0 ty'. zabytkową ikulturalną. kulturze i męczeristwu Żyd w. cmentarze wojenne. że do czas w wsp łczesnych przetrwało około 240 murowanych budynk w dawnych synagog. Ż1 podstawie pracy mogą stanowić dużą atrakcję turystyczną. Wolno przypomnieć. oraz w Lublinie. Jagusiewicza. Duże zasługi w tym wzg|ędzie nają zwłaszcza Ży dzi polscy. zwłaszcza na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. W tym sensie stanowią one znaczną atrakcję turystyczną. Liczne związki ludności niemieckojęzycznej z historią i kulturą polskąw znacznym stopniu przesądzająo dużej atrakcyjności turystycznej Polski. Na skutek licznych migracji w czasach dawnych oraz powo. Instytut Turystyki. kultura i sztuka zydowska wzbudzająznaczące zunteresowanie w całej Europie. historii i kultury śląskiej. Dużą atrakcją dla turyst w niemieckojęzycznych mogą być także powstałe w r znych okresach historycznych cenne budowle sakralne. Turyst w niemieckich mogą r wnież zunteresować niekt re nekropolie ewangelickie w Polsce. artystyczną. Spoczywające na nich prochy znanych i zasłużonych osobistościświatanauki. Znajdują się one m. m.). w b. (w dowskiej. we Francji. kultury przyw dc w politycznych. mająca wielowiekowe tradycje kraju wielokulturowego. W grupie składnik w kultury materialnej polskich Żyd w na uwagę zasługują zbiory judaistyczne i zabytki świeckie. W wielu innych miastach znajdują się w takich budynkach muzea regionalne lub sale wystawowe. ZSRR ponad I mln. w innych krajach Europy Zachodniej po kilkadziesiąt tysięcy. R żne świadectwa Ę 63 Pierwotną funkcję dom w modlitwy pełnią synagogi krakowskie żnica Nożyka w Warszawie. Turyścio motywacjach poznawczych mogą odwiedzać w Polsce. nie tylko zresztądla ludnościżydowskiej. Wrocławiu. Toruniu.W grupie walor w turystycznych pochodzenia antropologicznego na uwagę zasługują wielkie rezydencje. Przykłady zaśmuzealnego wykorzystania budowli pożydowskich można spotkać w Krakowie.icnnych w blisko 80 krajach światażyją obecnie Żydzi wywodzący się z Polski lub mający w niej swoje korzenie przez ojc w i dziad w.pomorskiej oraz niemieckiej). Źt dła podają. a także swoiste nekropolie ofiar ludob jczej działalnościhitleryzmu (oświęcim. podczas wojny zniszczonych. że obecnie około 50 dawnych b żnic przedstawia dużą wartośćpoznawczą. Majdanek czy Sztutowo). w Gdarisku. opolu i olsztynie. specyficzną kulturę świeckąi sakralną. reprezenĘące r Żne style architektoniczne. Istotnym składnikiem omawianego dziedzictwa kulturowego są liczne. biblioteki itp. gdzie mieści się muzeum poświęcone dziejom. Szczecinie. turystyki etnicznej. ocenia się.. w tym i ekonomicznych. kt rzy stworzyli własną. atrakcyjne budowle pałacowe. że historia. iż Polska. historyczne i artyStyczne. Nie trzeba więc pod_ kreślać.5 mln. uporządkowane i udostępnione do zwiedzania.że jest to okoliczność sprzyjająca z punktu widzenia rozwoju iB 62 . Warszawa l 990 (maszynopis). i najmniej w Polsce około 5-7 tys.p źniej w r żnym stopniu odbudowanych i przystosowanych do rozmaitych cel w. kt re w większości mają przynajmniej częściową tradycję niemiecką. w Wielkiej Brytanii i Kanadzie po 300-500 tys. w Izraelu 3. działaczy społeczno-gospodarczych oraz zgromadzone tam liczne zabytki sepulkralne przedstawiają wysokie wartości emocjonalne.

K. kt ry reprezentuje już inne motywacje i zainteresowania.Polonia'' jest określanew spos b niejednoznaczny.in. dziełamalarstwa. J. TURYSTYKA POLONUNA służonych dla polskiej muzyki poważnej i rozrywkowej warto wymienić przede wszystkim: H. Bełżec. Brandys. Znautcy przedmiotu wyrazają opinie.kultury są przechowywane w zbiorach muzealnych i prywatnych. Te znaki tragicznych czas w znajdują się mniej więcej w 180 miejscowościach. że Europa Środkowa i Wschodnia była kolebką wielu nurt w klasycznej literatury i sztuki żydowskiej. naleŻy przypomnieć.. A. Dotychczas pozostawała ona w literaturze ekonomicznej poza gł wnym nurtem rozważa(l. zwłaszcza gettach (największe w Warszawie. Sobib i Majdanek). Działalność tych struktur organizacyjnych może umacniać związlrj cmocjonalne ich członk w z Polską i stymulować podr ze turystyczne do kraju ich przodk w. Chełmno. Można do nich zaliczyć np. zamieszkującyobszarze b. Związku Rapardstw na skutek zwłaszcza na dzieckiego. W literaturze przedmiotu. Auschwitz_Birkenau. Rudnicki. J. Trzeba wreszcie wspomnieć o . Ważyk.9 . atakŻe światowej sławy wirtuoz w A.3. przejawiających działalność społeczno-kulturalną na świecie. Jastrun. laureat literackiej Nagrody Nobla. Gł wnej Biblioteki Judaistycznej w Warszawie Przechodząc do walor w ucieleśnianych przez literaturę i sztukę. wytwory rzemiosła artystycznego. H. płyt. jak J. tablic oraz głaz w. dawne budynki: Teatru Zydowskiego w Krakowie i Lublinie. Natomiast do zabytk w świeckich kwalifikują się m.in. J. Treblinka. M wiąc o dziedzictwie kulturowym Żyd w polskich.miejscach tragicznych wydarzer i męcze stwa narodu żydowskiego 'z czas w okupacji hitlerowskiej. m. Wiele miejsc kaźni i męcze stwa 'r narodu żydowskiego w latach 1939_1945 zostało upamiętnionych w okresie powojennym w postaci pomnik w. G. specjalnej oferty. Wśrd klasyk w literatury żydowskiej znajduje się I. Stwarza ona widoki na nową jakośćkulturalną i umysłową. obelisk w. Rozvł ztŻając niekt zagadnienia doty czące rozwoju turystyki polo're nijnej. A. TWorzony obecnie nowy model stosunk w Polonii z krajem nakazuje zwr cić uwagę na miejsce turystyki w tym procesie. M.rzeźby i grafiki oraz okazy piśmiennictwareligijnego i historycznego. Istotnym elementem przesłanek stymulujących podr że turystyczne os b narodowości żydowskiej do Polski jest też aspekt organizacyjny. Należy r wnież wspomnieć o korzystnych przemianach zachodzących w kraju pod względem warunk w rozwoju turystyki polonijnej. Zarysowany układ wazniejszych motyw w podr zy turystycznych ludnościżydowskiej do Polski może się stać rzeczywistościąpod warunkiem stworzenia odpowiedniego systemu obsługi turystyki społecznościżydowskiej. pojęcie . Szerynga i innych. są taoraz Pałacu Poznar{skiego.Łodzi i Krakowie) oraz obozach masowej zagłady (m. Emigracja lat 80.in. A. systematycznie zdobywają prawa obywatelskie. kt rzy wnieślibezsporny wkład do literatury polskiej. zwłaszcza socjologicznej. Wieniawskiego słynnego skrzypka i kompozytora. Leśmian. Funkcją tych warunk w ma być stworzenie takiej sytuacji. Rubinsteina. Warto tu poczynić dwie uwagi. W grupie za- kie nazwiska. wyroby medalierstwa i złotnictwa. Kosirski i inni. na dawnych cmentarzach żydowskich. Tuwim. W związku z tym na|eŻy wymienić dziaLające w naszym kraju Towa64 nież wskazać na dziedzinę muzyki. urodzony w Leoncinie. Z punktu widzenia promocji turystyki polonijnej jakośćta sprawia. Ten Segment rynku turystycznego wymaga bowiem 1. innych systemach myślenia i innym otoczeniu. że szczeg lny rozkwit osiągnęły one na ziemiach polskich. Słonimski. Trzeba też podkreślić jako okolicznośćkorzystną ze Polacy na terytoriach obcych -zmiany granic. B. Petersburskiego kompozytora piosenek. należy rozpocząć od definicji Polonii. Do cel w tej pracy przyjęto definicję sformułowarrą 65 . W polskich orkiestrach symfonicznych grało wielu słynnych instrumentalist w żydowskich. Singer. należy r w- Tirrystyka polonijna jest odmianą turystyki etnicznej. w kt rej Polonia będzie dążyłado niezrywania kontaktu z krajem i utrzymywania ciągłości kulturowej. Natomiast w grupie Żyd w asymilowanych i Polak w zydowskiego pochodzenia. stanowi nową jakośćnie tylko w strukturze polskiej diaspory na Zachodzie. rzystwo Kulturalne Żyd w w Polsce. tworzoną w innych warunkach. P. ze konieczne jest nowe spojrzenie na turystę polonijnego. atakże 400 stowarzysze Żyd w polskich. Fitelberga dyrygenta. SĘjkowski. Kochar{skiego.

.jest tam szacowana (według stanu z 1990 r. obejmowała na og ł ludzi młodych i wy_ kształconych. Polak w i ludnościpolskiego pochodzenia. Włochy..lamze33 . łączenia rodzin i polityczne. Rolę turystyki polonijnej w umacnianiu kontakt w z Polonią można upatrywać przede wszystkim w kontaktach rodzinnych.Wsp lnota Polska".. 1945-1950. Kanada i Szwecja. mimo że jednocześnie wzrasta dążenie do umacniania suwerenności i tozsamości narodowej.70 tys.. w RFN było zarejestrowanych ŻŻ0 400 Polak w. Związku Radzieckiego. Niemcach i Włochach Polonia stanowi czwartą co do wielkościgrupę etniczną zamieszkalą poza granicami kraju macierzystego. Włochach i Grekach grupę obcokrajowc w. zdrowotne. Warszawa 1992.. ABC Polonii świata. Warto przy tym podać.ać z Niemcami' Jak podają źrdła niemieckie33. Z punktu widzenia intensywności podr ży turystycznych do Polski ko_ rzystne jest rozmieszczenie Polonii na omawianych obszarach. Według GUS mieszka tam 2. siłą rzeczy. 750 tys..5 mln Polak w. iż Polacy zajmowali w tej grupie ostatnie miejsce pod względem długości okresu zamieszkania. Iamze. na początku I99I r. naukowe.1980-1988. czyli ostatnia fala wychodźstwa polskiego. że nĄwiększe skupisko Polonii występuje w USA30. Wolno więc sądzić. że krajami docelowymi tej emigracji były gł wnie: USA. zdolnych do określania swego pochodzenia w przeszłościjako polskiego''28. Po drugie to. 800 tys. Przemawiają za tym co najmniej dwie okoliczności. Obecnie polska diaspora jest szacowana na 13-15 mln os b. ze emigracja lat 80. Z widzenia interesująca jest Francja. Kolejne.orchard Lake 1985. 66 67 .przezZ. Dużą rolę moze odegrać Stowarzyszenie . runk w materialnych otaz mieszkaniowych własnych i rodziny. od XIX w. cojest istotne dla rozwoju omawianej turystyki. obywateli. a więc kraje wysoko rozwinięte gospodarczo. os b . że ten młody potencjał intelektualny może wzbogacić środowiska polonijne. nr 6. kt rzy stanowili piątą po Turkach. Po pierwsze fakt. ze po Chi czykach. . os b emigracja wojenna.jako zbioro_ wośćludzi o polskim rodowodzie. socjalne. iz Polonia na kontynencie p łnocnoamerykariskim jest w r żnym stopniu zintegrowana z nowym środowiskiem. -.) na 5. na 500 tys. Peszkowskiego. W aktywizacji turystycznego ruchu polonijnego ważnąrolę do odegrania ma zwłaszcza emigracja lat 80.UwaŻa się. Znaczne możliwościrozwoju turystyki polonijnej trzeba też wiry. 28 Przewidywano. a mianowicie: na Białorusi 700 tys. niepodległościowa.1955-1979. zjawiskiem normalnym.. Jugosłowianach. Z. os Ukrainieomawianego punktu twie 300 tys.6 mln os b. rozproszonych po r żnych krajach i osiedlach poza Polską w spos b trwały. GUS. warto zwr cić uwagę na przestrzenne rozmieszczenie Polonii' Na podstawie danych statystycznych dotyczących tego zjawiska można powiedzieć. 1951-1955. motywy zawodowe. Najwię_ cej Polak w znajduje się bowiem na terenach graniczących z Polską.Profil" 1991. Peszkowski. os b Ż0 tys. nr 3 (Hamburg).. l53. Polska grupa etniczna .. Zwiększająsię r wniez mozliwościwsp łpracy z Polonią. Trzeba nad30 W sytuacji gdy odchodzi w przeszłość ostry ideologiczny i poli- '' 2e Polacy w świecie. zaktywizować tamtejsze struk_ tury polskich grup etnicznych i w efekcie stymulować podr ze tury_ styczne do Polski. s. na Li. fale emigracji polskiej sprawiły. migracje ludności stają się. gdzie według GUS mieszka l mln Polak w i ludności polskiego pochodzenia32. ze do ko ca ubiegłego stulecia opuściPolskę dalszych 300 tys.. kt ry określa Polonię szeroko .. Na obszarze Kanady zaśzamieszkuje 400 tys.Panorama Polska" 1989. na Łotwie b31. Powstało ono w wyniku zmiany granicy par{stwowej. tyczny podział świata. Z puŃtu widzenia perspektyw rozwoju turystyki polonijnej istotny jest liczbowo-przestrzenny obraz polskiej diaspory inaczej nazywanej Polonią. 27. os b os b . Rozmiary emigracji polskiej w latach 1939_1988 były następujące29: r r : r r 500-600 tys. s. Ten punkt widzenia znajduje tez wsparcie w układzie motyw w omawianej fali emigracji. 800 tys. RFN' Francja. Drugie co do wielkości skupisko Polak w za granicą znajduje się na terenach b. kt rymi były: poprawa wa- - Podkreślając celowość rozwoju turystyki polonijnej.

dającego stałe mozliwości urzeczywistniania celu pierwszego. dotychczas nie doceniana. młodzieżowych i innych do tego. powinna ona umożliwiać wyjazdy urlopowe tym. a od niedawna organiza- organizacji zvłiązkowych. młodziezy. nawet jeślipodlegają prawom wolnego W pierwszym ujęciu ten rodzaj turystyki kojarzy się z prowadze- bezpośrednich i pośrednich korzyści ekonomicznych. Zależnie od kraju zagadnieniem tym są zunteresowane także inne ministerstwa (np. c]ziałaLności tej. refinansują bądźrefundują. aby nie dopuścićdo całkowitego uzależnienia czasu wolnego pracownik w. iż obecnie w 65 konstytucjach narodowych. zasługuje na dogłębne studia i powaŹne potraktowanie. W wielu krajach noĘe się r wnież rczw j turystyki korporacyjnej. zdrowia i rodziny. opracowanie modelu turystyki socjalnej w Polsce jest sprawą otwartą. co przyjęto nazywać turystyką socjalną. inżynier w. chodzi o stworzenie i rozwinięcie pozadochodowego sektora gospodarki turystycznej. czasu wolnego. Działania administracji centralnej sąw Znacznym stopniu uzupełniane lub nawet zastęRozw 69 j . rodzinnych. gdzie koszty całkowicie lub częściowosą pokrywane nie przez Ftrystę. W strukturze administracji centralnej wspomnianych par stw miniSterstwo turystyki jest na og ł gł wną instytucją oddziałującą na rozw j turystyki socjalnej. rozrywek. się ttarodziło się to. mlodzieży i sportu).ki wyznaniowe. 68 Turystyka socjalna jest zjawiskiem nowszym niz turystyka w og le. zwiry. że rola turystyki polonijnej jako czynnika wzbogacania kultury i gospodarki narodowej. stowarzyszenia sp łdzielcze. że turystyka polonijna może stanowić ważne źr dło W drugim ujęciu. związki zawodowe. co się jednak wiąże z istnieniem dogodnych warunk w do zorganizowania działalnościgospodarczej w Polsce. związanyrn z upowszechnieniem prawa do urlop w. Dla przykładu można wymienić inwestycje kapitału etnicznego. TURY5TYKA SOCJALNA cje rolnicze i wiejskie. niem taniej bazy turystycznej bez zysku. Jednak dopiero po II wojnie światowej świado_ mośćpotrzeb masowych w dziedzinie czasu wolnego spowodowała powstanie licznych organizator w tej turystyki. płatnych urlop w i wakacji. lecz przez organizacje lub instytucje. obejmującej kwestie wypoczynku. Duże możliwościrozwoju turystyki polonijnej istnieją w płaszczyź- W literaturze przedmiotu ideę turystyki socjalnej rozpatruje z kilku punkt w widzenia. Wolno sądzić. w rozwoju omawianej turystyki. wafro więc przytoczyć niekt re formy działania w tym względzie gł wnych par{stw zachod' nioeuropejskich oraz Japonii i Kanady. np. od sektora handlowego i aby cZaS ten nie stał się dodatkowym czynnikiem nier wnościspołecznej. Pierwsze przejawy turystyki socjalnej dały się zauvłuŻyć w kilka lat po I wojnie światowej. na_ ukowc w. Ważna jest też rola turystyki polonijnej w procesie dyfuzji ęlement w kultury w zakresie turystyki profesjonalnej. dziennikarzy czy nauczycieli.1 O. emeryt w itp. władze miej_ skie. turystykę socjalną traktuje się jako sferę potrzeb ludzi najuboższych. Po pierwsze. Po drugie. W sumie można powiedzieć. '/. Wreszcie w trzecim ujęciu turystyka socjalna reprezentuje dązenie turystyki socjalnej za\eży od polityki społecznej danego pa stwa. Warto w tym miejscu przytoczyć. og lnie ujmując. 1. nie kulturalnej (np.3. U podstaw rozwoju wsp łczesnej turystyki socjalnej upatruje się. rencist w. społeczne służbypracownicze. rynku. organizowanej zwłaszcza przez jednostki administracyjne i wielkie przedsiębiorstwa prywatne lub pa stwowe. ministerstwo pracy i spraw socjalnych. oferowaniem specyficznych usług i zachęcaniem do pożądanej aktywności niezależnie od tego' kto tymi obiektami administruje. ze około 5 mln dorosłych obywateli Polski ma krewnych za granicą. |ekarzy. odchodzącej od koncepcji turystyki merkantylnej. opartym na ekonomicznym punkcie widzenia. kt rym sytuacja materialna nie pozwala na korzystanie z dobroczynnych skutk w wypoczynku na warunkach rynkowych. kasy emerytalne. Należy r wnież podkreślićrolę towarzystw regionalnych.jest mowa o prawie do wypoczynku. W ich grupie wymienia się: komitety pracownicze. kt re te wydatki finansują. studi w w kraju Polak w z zagranicy itp. udostępnianie na rynku krajowym dzieł kultury tworzonych na emigracji.mienić. obecność tw rc w emigracyjnych w kraju). kasy Zapomogowe. na og lną Iiczbę l66. dw ch cel w.

W konsekwencji występowania niekorzystnych zjawisk w gospodarce wielu kraj w turystyka socjalna nie stanowi już prioryteto'"go celu w polityce socjalnej par stw.3. W tym kontekście turystyka nie może być jedynie źr dłem dochod w. pomoc finansowa obejmująca: subwencje. Że od kiedy paristwa podjęły społecznie ważną tlccyzję o przyznaniu płatnego urlopu. Wyrazana jest jednak opinia. zwalnianie od podatku lub ulgi podatkowe (podatek od wartości dodanej. jakie poszczeg lne paristwa powinny wprowadzać dla tego typu działalności. Warto też odnotować. podatki lokalne itp. W świetle takiej opinii turystyka socjalna jest celem. będącej źr dłem Masowośći żywiołowość wielorakich korzyści. Trzeba wreszcie powiedzieć. regionalne. dochodowośćturystyki. choć jest ważfia.muSZą ją traktować na r wni z innymi zobowiązaniami zaciągniętytlli ptzez wsp lnotę narodową w dziedzinie obrony' oświaty. lokalne. młodzieżylub rodzin. r dopłaty indywidualne. zjednej Strony. jako kategoria historyczna.T powane działaniami zbiorowości terytorialnych: prowincjonalnych. czy są to władze krajowe. Chodzi o to.Nie podejmując w tym miejscu problemu bilansu turystyki. iz ta pomoc finansowa jest przeznaczana na rczw j schronisk młodziezowych. kt re na sicbie wzięły. preferencyjne poŻyczhj dla organizacji turystyki socjalnej młodzieży i rodzin.rodzin. Warto dodać.). regionalnych lub gminnych. 1 . ze w krajach rozwiniętych zmierza się do stopniowego ograniczania pomocy pa stwa. charakteryzujące wątpliwości zwiryane z rozwojem turystyki masowej. że z jej uprawianiem łączą się zjawiska wychowawczo negatywne. r r r instytucjonalizacja oszczędzania na urlop przez tworzenie formuły czek w urlopowych lub ułatwianie jej tworzenia. ze turystyka wychowuje. do kt rego społecze stwo powinno dążyć ze względu na potrzeby ludności najbardziej upośledzonej pod względem mozliwości korzystania z prawa do wypoczynku. aby sprostać postępowi społecznemu. opłata klimatyczna. Paristwa muszą więc. W literaturze można spotkać następujące pytania. może zniknąć w miarę zanikania rażących r znic pod względem szans życiowych i dochod w ludności oraz likwidacji stref nędzy i ub stwa. trchrony zdrowia itp.11. subsydia. nauki. ich działanią na rzecz turystyki socjalnej można po_ dzielić na trzy grupy: r r tworzenie sieci publicznych obiekt w turystycznych otwartych dla wszystkich i bezpośrednie zarządzanie tymi obiektami. rodzinnych wiosek wakacyjnych oraz urządzeri sportowych i rozrywkowych. że w krajach UE turystyka socjalna ma korzystne warunki rozwoju. Innymi słowy. kt re uczestniczą w tym procesie proporcjonalnie do swojej autonomii finansowej. dom w wczas w rodzinnych. że towarzyszy jej 7I . analizować turystykę jakrl czynnik odgrywający istotną rolę w rea|izacji zobowiąza(l. kt re zmniejszają koszty wakacji dzieci. kształtuje wrażliwość na piękno i pozytywne postawy wobec innych. ii często aparat paristwowy finansuje turystykę socjalną za pośrednictwem inśtytucji na poły publicznych lub quasi-par{stwowych. tozszerza poznanie otaczającej rzeczywistości? Moze jest i tak. z drugiej zaś . 70 wsp łczesnej turystyki. że turystyka socjalna. Niezależnie od tego. TURYSTYKA ALTERNATYWNA Według źr6dełMiędzynarodowego Biura Turystyki Socjalnej w Genewie ewolucja polityki rząd w w dziedzinie turystyki jest mało znana. s Czy Zawszejest tak. Wśrd tych par stw moze się r wniez znateźć Polska. Na uwagę zasługują takŻe trzy inne formy oddziaływania sprzyjającego rozwojowi turystyki socjalnej : Na zako czenie wypada przywołać spotkane w literaturze przedlltiotu opinie dotyczące odpowiedzialności parstwa za konsumpcję turystyczną. czy teŻ organizacje quasi-paristwowe. trzeba zwr cić uwagę na zjawisko nasilania się krytycznych głos w pod jej adresem. turystyka nabrała nowych wytltiar w. nie moze Stanowić jedynego kryterium oceny zachęt. prowadząjednocześnie do pytania. czy koszty społeczne jej rozwoju nie bywają większe niz korzyści. ulgi w środkach transportu publicznego dla niekt rych kategorii ludności:młodzieży. należy dodać. toteż grozijej marginalizacja. emeryt w itp.

iż skalę dysfunkcji wsp łczesnej. nielegalny handel. ksenofobia.T s s J w nadmiarze alkohol. ptzeważa1ących dotychczas szablonowych form turystyki masowej. choć moze z niąkoegzystować w sferze wartościi moralności. np. odpor- . Uog lniając przedstawione cechy turystyki alternatywnej . masowej turystyki moŻe znaczy co złagodzić koncepcj a turystyki alternatywnej. aby można było łatwo się uwolnić od nich. preferuje się samoorganizację i programowanie cel w turystycznych przy niskim udziale lrieduzych biur turystycznych.odmiennych od. W świetlefakt w trzeba jednocześnie stwierdzić. że uczestnik alternatywnego ruchu turystycznego powinien mieć odpowiednie przygotowanie i uczyć się podr zowania. Można sądzić. Inną charakterystyczną cechą turystyki alternatywnej jest stosunkowo wysoki stopieri trudności jej uprawiania. wysiłku umysłowego i nierzadko fizycznego. o tyle turystyka alternatywna l. r wnoprawnych dla członk w r żnych społeczności. $dzie się dąży do znalezienia rozwiąza ptowadzących do wzajemnego zrozumienia. uprzejmość chamstwu. to pozostanie do rozwiązania trudny problem humanizacji wsp łczesnej turystyki. wskazuje się tez na postulat zaspokajania pottzeb r żnych grup ludności i troskę o interesy lltieszka c sposob w osiągnięcia tego celu jest właśnieturystyka alternatywna. Nietrudno za"12 Podobne wątpliwościdługo jeszcze będą towarzyszyły zjawisku turystyki. 73 nościpsychicznej. o ile turystyka masowa. krajach. rlie wymaga trudu i wysiłku od turyst w. w teren w odwiedzanychprzez turyst w. uprawiana w małych. w przeciwierfutwie do wysokiego stopttia organizacji wsp łczesnej turystyki masowej. jego historii.tw rczych form podr żY. w środkach transportu lub niedbale eksploatowanych hotelach? Czy praca wielu turyst w ra czarno nie jest przejawem lamania zasady sprawiedliwości. Wzory kultury masowej przyjmowane w turystyce są bowiem zbyt silne. uprawiając k rajoznawstwo turystyczne. co upodabnia ją do lurystyki kwalifikowanej. jest procesem sprzyjającym rozwojowi sprawiedliwych. Wymieniając idee turystyki alternatywnej. w odr znieniu od masowej. schematyczny lub fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przytodnicze i społeczne oraz zabytki. turystyka trudna. Ze turysta uzyskuje obraz spłycony. czy też moze się zdatza. atakże na ochrokultury odwiedzanych zbiorowości. że spolecze stwo czasu wolnego zastąpi społecze stwo konsumpcyjne.tnlsza ich do wysiłku ftzycznego i umysłowego. przecieki dewiz. Mozna więc powiedzieć. iz te cele turystyki alternatywnej moŻna osiągnąć. Czy turystyka służyporozumieniu między narodami? Może umasowienie podr ży. Jeślisię podzieli hipotezę. także indywidualttę wartości rodzimej uważyć. wymagająca gruntownego przygotowania. Pozostaje sprawa ograniczania źr deł tych wątpliwości. gospodarki i sposobu życia mieszkarc w. zawierającej wiele clysfunkcji. czy też może niejednokrotnie przyczyniają się do ich dalszej Czy w miejscowościach odwiedzanych przez turyst w stosunki międzyludzkie stają się lepsze. częSto nieformalnych grupach. Jest to turystyka oparta na motywach krajoznaw czych. W turystyce alternatywnej. ich zracjonalizowana otganizacja i standaryzowany przebieg uniemozliwiają serdeczne stosunki oraz wymianę intelektualną? Czy turystyka masowa nie sprzyja naruszaniu prawa do życia przez narażanie turySty na niebezpiecze stwo utraty życia lub zdrowia. braku ochrony godnościczłowieka? ffi ffi I wrls ffi . solidarności i r wności między zaangażowanymi stronami Gł wną ideą turystyki alternatywnej jest poszukiwanie kontaktu z ludnością autochtoniczną. Jako podstawę tej motywacji wymienia się dEżenie turyst w do poznania kultury odwiedzanego kraju czy regionu. Turystyka alternatywna jest to pr ba znalezienia i upowszechniania innych możliwości. d. czy może jest zupełnie inaczej? A może turystyka brutalizuje: poczucie własnej godnościustępuje dejrzliwości? degradacji? służalczości.Uwaza się. iż jednym ze na. ze turyStyka Zaprogramowana i zorganizowana w takim Ębie okaże się społecznie efektywna i gospodarczo aktywizująca lokalną infrastrukturę hotelarską. zaspokajająca gł wnie potrzeby relaksu i wypoczynku przy wykorzystaniu wysokostandardowego hotelarstwa i urząd zert tow arzyszących. narkotyki. ludziach czy narodach zawsze jest poszerzeniem i pogłębieniem do_ tychczasowej. ffi Thrystyka alternatywna. iŻtenrodzaj turystyki nie zastąpi turyStyki masowej. Wolno sądzić.. gościnność pazerności oraz po- J s . prostytucja? Czy zdobywana ptzez turyst w wiedza o innych regionach. moŻna ją rlkreślićnastępująco.

w kt rej motyw religijny schodzi na dalszy plan. 1. że przytoczone postulaty mają szansę realizacji pod go. Gł wnym motywem turystyki religijnej jest uczestnictwo w wydarzeniach religijnych.. wa.. Termin ten występuje w literaturze. 3a 74 '75 . gwarantujących poczuci" gołnos. czym przemawiają m. przenosząc akcent z podr ży wynikającej z potrzeb wyłącznie religijnych na podr z turystyczną. od- W świetle podanych uwag nalezy podzielić opinię A.wypacza stronę motywacyjną. iz .3.turystyka pielgrzymkowa'' . Jackowskiekt rych gł wnym celem są przede Jezeli natomiast chodzi o podr że lub pobyt podejmowane wyłącznie z pobudek religijnych. tj. święte miejsce nie stanowi na og ł celu pobytu lub podr ży turystycznej . Na zakoriczenie.ne i sprzyjają szacunek dla religii. s. to można m wić o turystyce pielgrzymko_ wej. Ę ruchu na rzecz turystyki alternatywnej. A.turystyka pielgrzymkowa'' są używane zamiennie. region w oraz ludnościgoszczącej.gł wnym molywem są przede wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub poznawc'ze". jak i gości. stymulowanie aktywności zachowa postturystycznych zar wno likwidacja wszelkich oznak kolonializmu. wa polityka turystyczna. Uczestnictwo turyst w w obrzędach religijnych i odwiedzanie sanktuarium nie podwaza gł wnego celu podr zy i pobytu. Że używanie terminu . i zalecanych przez Światową organizację Turystyki tlym terminy ..in. sklasyfikowanych w 1993 r. tym bardziej ze ilsztaitowanie polskiej polityki turystycznej znajduje się dopiero na początkowym warunkiem ukształtowania aktywnego ruchu społecznegb. że nega- dowych struktur dzisiejszej gospodarki turystycznej. świadJmego konieczności zachowania kulturowej tozsamości narodJw.'. Wydaje się to nieścisłe. tywacj ach stanowią znaczny odsetek odwiedzaj ących sanktuarium.turystyka religijna". w niekt rych ośrodkach kultu uczestnicy podr ży o wymienionych mo- ffi etapie. przypominając. Zdaniem tego autora.. 35 Tamże. Pielgrzymki i turystyka religijna w Polsce. celu religijno-po'Lnawczego lub wyłącznie poznavłczego.lecz ma charakter dyskusyjny.turystyka religijna'' i . TU RYSTYKA RELIGUNO-PI ELGRZYMKOWA jednak.. kt re są oistrutcy.e i regio_ ny przyjmujące turyst w: tywne skutki turystyki masowej są udziałem W turystyce zagranicznej przyjazdowej i wyjazdowej. s. Jackowski3s Uważa. Można r wnież sądzić. za llodane dalej argumenty. 1lrzy oNZ. A. Pa stwo powinno w tym przypadku pełnić funkcję animatora. Ze w procesie tym niemałą rolę ma do odegrania pa stwo- Można sądzić. zagwarantowanie uczciwego udziału gospodarzy w zyskach z turystyki. kultury i mentalności społecznościmiejsco- u gospodarzy. Jak wykazano w literaturze. że i tarn z czasem nie uwzględni się postulat w przekształce{t w turystyce alternatywnej.. czyli wyzyskiwaniu ludności przedstawienie rozsądnych i realnych kontrpropozycji w stosunku do tych form turystyki masowej. jak "* 'no i kraj w. wych.turystyki masowej.rto przytoczyć postula-. zgłaszane-prź"rna. Nie wyklucza to jednak celu drugoplanowego. Znajdaje się ono na trasie lub w punkcie docelowym podr ży odbywanej w celach innych niż religijne.Instytut Turystyki. tworzenie wzajemnie wzbogacających kontakt w między turystami a odwiedzaną ludnością. Tak określona w szwajcarst<iej koncepcji turystyti rola paristwa może być wzorem dla Polski. a także w turystyce krajowej wśrd r żnych cel w pobytu lub podr zy.T transformacji wsp łczesnej turystyki w postulowanym kierunku występuj ąr wnież silnie po stronie scentralizowanych i ponadnaro_ P*i".12. '/'nawca problemu..y 1 . Jackowski3a. 8-9. Jackowski. wyruŻapogląd. W życiu codzien- r r r r r r miejscowej... wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub wyłącznie poznawcze. nier wnościwymiany turystycznej.. ze charakter podr zy lub pobytu' daje termin. Nie oznacza to turyst w. Warszawa 1991.i i prawa obu stronom. ustępując miejsca eleA. występują cele religijne i pielgrzymkowe.

to trudno podzielić pogląd cytowanych autor w dotyczący sylwetki pielgrzytna. w ro_ ku następnym zaś Z. charałteryzują" p*tryt? pi"r_ grzymowania.to to iur'ł.i. iż pielgrzymki piesze 3 A... r7 A. P:I:u: r"u sanktuari w.."'i"p'e termin . .'r.tu.rrosrenie dalenia od ojczyzny. Jackowski przyświeca tez pielgrzymkom specjahJty - pojęcie l renomowane ośrodki turystyczne. Autor ten kwestionuje więc trafnośćter_ minu . T:]i1". żestruktura ośrodk w "hłos. W strukturze rodzajowej wsp łczesnej turystyki jednostką wyr żniającąjest cel lub gł wna grupa cel w podr Ży i pobytu' Ponieważ uczestnictwo w wydarzeniach religijnych. 9g.. Wsp łczesny pielgrzym.rrPodobnie rozumie :':T:*"". wydaje się dyskusyjne.irtanowili tylko 5. Na przykład. grzymkowych jako iV*"' . liczry. Jackowski.. nr 8. A. Układ tych cech tworzą."uk. Możnam wić o pielgrzymkach w skali diecezji.IasnaG ra.'łrkiego..Jeżeli się przyjmie. stuno'i. J w'zabyt- .iju.f. ro!1inv i'przyjaci' "i"*vglov. . leżą wyłącznie motywy religijne. zaśoznacza wyrueczenie się przez jakiśokres pewnych wartości.'"'k' Uczestnicy nie wykazują zainteresowania dla świe"ti"ł.. Dlatego tez korzysta się w tym celu z r żnych środk w transportu osobowego. dobrowolność przemieszczania się ludności. łq charakterystyczne dla tego ruchu gł wnie w Polsce.. Nie dominują r wnież w całościruchu pielgrzy-ti pi". jest ważny przy podejmowaniu decyzji o podr ży.. cele religijno-poznawcze lub 77 w czasie podr ży i w miejscu pobytu.ego około 130 mln os b na świecie. religijnego celu wizyty w ośrodku kultu religijnego. można się zastanowić nad wsp lnymi cechami migracji pielgrzymkowych i czysto turyStycznych.Połję ii" a""yrii wyczerpującej wędr wce jest aktem wiary i pouoznosci "tak oru..Oqo". Hu". awazaiąc.. ale gł wnie pi eszychlNie ry "łraraLt.ry'. Skoro motywy migracji pielgrzymkowych.. tj./ mentom wybitnie świeckim''.pi"fg.dry.ącej w czasie wolnym do osiągnięcia przyjętych cel w poza swoim codziennym otoczeniem. sezonowośćpodr ży. kultu religijnego jest bardzo zr znilowana. . a*gi". kt re się wiążą z przeświadczeniem o cudownycłl "źny^. "ał. Strzec wartości pokutnej pielgrzymki.iach .i samodoskonaleniJ Przytoczone uwagi odzwierciedlają w |ełni pi. własciłosciach miejsc turtul pi. zjawiska migracji piel_ "r"rpu1ąiu. gł wny motyw reli- T I I I I *i*in".ymkowych motyw religijny dominuje w niekt rych : kra.g"i- . jak podaje A.J#i_ gtjny i motyw drugoplanowy. pielgrzyma do Ziemi Świętej lub Watykanu.ęs"i": a sami uczestnicy o.I'iur. Naturalnie w przypadku migracji R żni je natomiast stopier dyscypliny osiągnięcia celu gł wnego 76 . w okresie nie dłuższymniż 365 dni. W sumie. buddyzmie i w islamie.. nie znajdują się w konflikcie..::1'ywająsię''":]:"uao'n"goora." nu przedyskutowanie. s.elg|nf_. pi. Motyw wyłącznie . pisze) t: *r. troska o ochronę środowiska przyrodniczego. termin . kt ry nie byłby świadomy wysokich wartościpoznawczych lerozolimy czy Rzymu. .{l o. iz u podstaw ruchu pielgrzymkowego. Jackowski .turystyka pielgrzymkowa'' zasługuj e na przyjęcie i uznanie w literaturze przedmiotu.okolic. W tym świetle budzi zastrzeżenia opinia. jw.. aprzedewszystkim Zmęczenia i trudu długiej drogi. drugoplanowy motyw ruchu pielgrzymkowego zwłaszcza międzynaro' tlowego. oni. Uog lnienie słaue pozareligijnych wartościach history cznychi kulturowych mijany:h. pielgrzymki i turyrtyko A.t ir"s"i.Nalezy iutJ" aooue..turystyka pielgrzymkowa.pisze A. wydatki finansowe związane z podr żą i pobytem.pielgrzymku1]. korzystanie z usług infrasruktury turystycznej i og lnej. Tak więc pozareligijny.L. Czas 'ięt'"os"i wypełni4ą modlitwy medytacje.'irtrce. _ poza gł wnym celem sze' że pielgrzymka zawiera w sobie aspekty społeczne i moralne..świata. Że w takich przypadkach należałoby używać terminu ccch właściwych dla praktyki pielgrzymowania pieszo na całość ruchu. w hinduizmie."". może w czasie pobytu i podr ży rlsiągać cele drugoplanowe. ieć.4Vo.d.OU. oszacowan" i11. na lną ri""uę ii"rg rzym w na Jasną G rę.. pielgrzymkowych stopier dyscypliny jest wysoki. są to w poaroz! jo i l'iiłr trasy tych wędr wek omijają większe miasta maią często -1'#Hf Z takim. że pielgrzymki piesze nie wyczerpują w pełni pojęcia migracji pielgrzymkowych. 1990. Trudno sobie wyobrazić np.. . Huerga. jednej strony jest wyrazem podąŻaniacziowieka za impulsem natury do prowadzenia życiako"zo'ni"""go.*j lrnpLlg. gł wnie międzynarodowego.ę. opr cz podstawowego. krajl i w skari -ifJryn*ooowej. -og w 1987 r. korzystne przekształcenia funkcjonalno-przestrzenne miejscowości docelowych.y. nWŚpomniany uuio'.

kultura zaśinspiruje roz- j 3e. w turystyce kłajoznawczej. Turystyka chroni. Kultura sta.4vo)39. Dzięki temu nastąpiła pewna dekoncentracja przestrzenna ruchu turystycznego we Włoszech. Charakterystyczna dla tych kra. klasztor i miasto odwiedziło 4 mln turyst w-pielgrzym w. pielgrzym w pieszych (4. G ra" 1995. tj. islamu i innych religii. Poza miejscami historycznymi i zabytkami architcktury dużą atrakcją są wszelkie aspekty zar wno wysokiej. W og lnej liczbie uczestnik w około 150 mln stanowią chrześcijanie. Jackowski38. Lourdes (Fran. Jak podaje wTo. jak i polrularnej kultury. Na przykład w t994 t. były organizowane r wniez poza Rzymem.Skalę problem w związanych z prze) wozem i zakwaterowaniem turyst w o motywacjach religijnych oraz realizację program w pobytowych charakteryzują następujące dane sta. a tematyka kulturalna w programach turystycznych jest motywacją nr 1 Amerykan w i nr 4 Europejczyk w. W roku 1998 Włochy odwiedziło około 35 mln gościzagra1 nicznych.in. 78 79 .. Neapolu.5 Lujach (Argentyna) Ż mln.i w była r wniez wysoka dynamika krajowego ruchu pielgrzymkowego. wystawy itp. Ż0_30 mln hinduiści'około 40 mln wyznawcy buddyzmu.o tys. Problem ten zostanie om wiony szerzej w rozdziale 4.8 tys' zagranicznych (Żvo) i I75. w turyStyce religijno-pielgrzymkowej w Polsce uczesticzy około 6-7 mln os b rocztie. w Asyżu.13. większośćpielgrzymek miała zawsze charakter lokalny lub regionalny' Dynamizm turystyki religijno-pielgrzymkowej mogą ilu. alternatywnej. Jackowskiego.. z kulturą ma związek około 38vo wycieczek zagranicznych.(Meksyk) 2 mln. no-pielgrzymkowa". Zdantem A. w tym około milion pielgrzym w miały stanowić osoby niepełnosprawne. Monte Cassino. W roku 2000 miasto to zamierzalo odwiedzić na okres Ż_6 dnl 38 1. 18-19. Guadelupe . strować liczby dotyczące ruchu do największych wybranych sanktuari w chrześcijarskich w latach 1979-1980: Watykan 8 mln. seminaria. liczbę uczestnik w tej turystyki sza- cuje się w ptzybliżeniu na Ż20 mln os b rocznie. Rok 2000 był dla turystyki religijno-pielgrzymkowej w krajach chrześcijar{skich rokiem szczeg lnym. Wraz z jej rozwojem zmienia się r wnież zakres zainteresowa turyst w motywowanych kulturą. że turystyka kulturalna zyskuje wsp Ł cześniena znaczeniu.3.5 mln os b. Turynie i we Florencji. og lnie można powiedzieć. Turystyka religijno-pielgrzymkowa powoduje istotne zmiany w strukturze funkcji odwiedzanych miejscowości. Według źr deł włoskich ilźr Uroczystości milenijne wybrało się około 26 mln pielgrzym w reprezentujących ponad 170 kraj w świata. Wenecji. Wsp łcześnieturystyka religijno-pielgrzymkowa wykazuje dużą dy_ namikę. Na zakoriczenie warto przypomnieć.5 . mogą stanowić podstawę do przyjęcia zbiorczego terminu . tystyczne. studyjnej i językowej. Z obserwacji rynk w turystycznych wynika. Tury_ styka religijno-pielgrzymkowa ma zr żrucowany zakres przestrzen_ ny:lokalny.turystyka religijokoło 9 mln os b dodatkowo. krajowy oraz międzynarodowy. takie jak spotkania. Ten rosnący rynek wskal'uje. w tym 76. W Polsce gł wnym punktem docelowym omawianych podr ży jest Częstochowa.Jasna Tamże' s. pielgrzymko_ wej. kt rzy wydali 30 mld USD. Częstochowa mln.{ poznawcze oruz pielgrzymki tworzą razem pewną zwartą całość. regionalny. TURYSTYKA KULTUMLNA turystyki. nr 1. Jak podaje A. że turystyka kulturalna nie jest już udziałem wąskiej elity. Nalezy dodać. iz szeroko rozumiana kultura zajmuje wsp łcześnie cotaz znaczniejsząpozycję na liściemotywacji do podejmowania podr Ży turystycznych. Rzym gościłokoło 8 mln turyst w. miejskiej. Dotyczy to funkcji społeczno_kulturowej i miastotw rczej.. że imprezy turyStycz_ ne. Dzięki tym tendencjom turystyka kulturalna jest jednym z najszybciej rozwijających się segment w globalnego rynku turystycznego. Według wspomnianego autora. Opr cz element w tradycyjnych oferta turystyki kulturalnej obejmuje wsp łcześnie takŻe poznawanie atmosfery miejsc i wtapianie się w tłum ludnościautochtonicznej. Montserra (Hiszpania) 1. Miejscowości turystyczne mają dodatkowe szanw a0 Związk':' turystyki z kulturą są ścisłei wzajemneao. cja) mln.je się istotnym elementem program w turystycznych' Występuje ona trwale m. że rck 2000 w historii chrześcijastwa to druga milenijna rocznica. blisko 5vo clrześcijan pielgrzymujących na świecie. wzbogaca i popularyzuje dobra kulturalne.

Eseje psychologic7ne. 81 Reasumując. R. dotyczące podnoszenia jakościwarunk w istotnych dla komunikacji między po_ dr zującymi. że turystyka kulturalna obejmuje zar wno wytwory kultury zprzeszłości'jak i wytwory kultury wsp łczesnej oraz sposoby życia danych grup ludzi lub region w. organizacyjnych. W literaturze ameryka skieja3 r wniez można spotkać wiele definicji kultury.W.W tym najszerszym rozumieniu turystykę traktuje się jako formę kultury światowej. Kultura składa się więc z proces w (d. w. Przykładowo. W najszerszym rozumieniu pojęcie turystyki kulturalnej utożsamia się z kulturą podr zowania. a A. Przezpojęcie turystyki kulturalnej rozumie się kazdą formę turystyki. Kozielecki... co ludzie wytwarzają. przedmiotem rozważa oraz środkiemdo samopoznania i upewnienia się co do własnej tozsamości. naukowych. New york 2000. oraz to..całość wytwor w tut rczej działalności człowieka na wszystkich polach jego zbiorowego życia. J. artefakt w. do miejsc atrakcji kulturalnych w celu zdobycia nowych informacji i doświadczeil. co ludzie uważają (tj. 7lłrys elity J. i obejmuje ona nie tylko zwiedzanie interesujących miejsc i zabytk w. technicznych.i kraju. s. Zdeftniowanie go okazuje się bardzo trudne' a to gł 'wnie z powodu kłopot w definicyjnych związanych z terminem . kt re zyskały uznanie społecznościi kt re kształĘą osobowość człowieka oraz wpływają na jego losy". 187-195. Krak w 1974. przekonar i sposob w życia ludzi) oraz z produkt w tych proces w (tj. a także w nauce. Takie ujęcie pojęcia turystyki kulturalnej zwiększa wymagania w stosunku do wszystkich rodzaj w turystyki. można przyjąć następującą definicję: turystyka kulturalna to przemieszczanie się os b z miejsc ich stałego zamieszkania 80 . o og tnej. że turystyka sama w sobie jest kulturą oraz pośredniczy (powinna pośredniczyć) między kulturami kraju.lecz takŻe za- ar a2 T. Miinchen-Wien 2000. to. jest ona turyStyką refleksji i komunikacji. zamk w. jako system osiągnięć materialnych. jak i wytwory o charakterze duchowym (np.. kt ry ich gości. Dreyer. s' 19l.lecz także świadectwem historycznym. czyli przedmiot w będących dziełem pracy ludzkiej. W: Trends in outdoor Recreation.kultura''.. Warto poświęcićkilka uwag samemu pojęciu . sztuki. Patrząc na kulturę w świetleprzytoczonych definicji. idee i wartości).. Warto przytoczyć kilka przykład w definicji kultury. kultura materialna). publicystycznym i potocznym. politycznym.WAM. War_ G. r r poznawanie się ze sposobami życia na zwiedzanych obszarach. W efekcie' w zasadzie wszelkie rodzaje turystyki majązwiązek z kulturą. kt ry nalezy do wieloznacznych oraz najczęściejuzywanych w języku literac- i społecznej właśniena drodze rozwoju turystyki kulturalnej. 42. budynk w. Lime'a. w kt rej Są zawarte oferty kulturalne. religia czy literatura)".terźniejszości odkrywanie przyszłości. Z definicji tej wynika. jej celem jest poznawanie przeszłości. Składają się na nią zar wno wytwory przynależne do zewnętznej sfery życia człowieka (np. stosunek do czegoś' wierzenia. D. Leisure and rburism. praca zbiorowa pod red. oraz zaspokojenia własnych potrzeb. co ludzie czynią(d.. PWN. kim. a3 człowieku wielowymiarowym. między podr żującymi a mieszkar{cami danego kraju.). atakże między nimi a środowiskiem i kulturą odwiedzanego kraju. Kultura jest nie tylko produktem czy też efektem samorealizacji.turystyka kulturalse aktywizacji gospodarczej r W literaturze niemieckiej4 zwraca się uwagę nato. kt ra jako wsp lne dziedzictwo bywa przekazywana następnym po_ koleniom w procesie wychowania i socjalizacji. obejmuje turystykę zorientowaną na dziedzictwo kultury oraz turystykę zorientowaną na sztukę. że kultura oznacza dtogę człowieka do poznania samego siebie.. Śtpko.c. zuty czaj w. s. z kt rego pochodzą turyści. Littrell trakĘe kulturę jako całość obejmującą to. Kuhurtourismus. tak jak to jest w tradycyjnym podejściu do turystyki. atmosfery" itp. Kozieleckiaz proponuje definiować pojęcie kultury . CABI Publishing. normatywne wzorce zachowa lub sposoby życia). W tym ujęciu podkreślasię. Richards' Culturąl Tourism: Challenges for Management and Marketing. Oldenbourg Verlag..r na". artystycznych i moralnych. Gartnera. można wskazać dwie cechy turystyki kulturalnej: r t r r Ślipkoal określa kulturę jako . szawa 1988.

motywacji turysty orazzajęć. Znawcy twierdzą. kt re się znalazły w ankiecie. Wyniki omawianych badar{ wykazu1ą. Kulturę można znaleźćteż w barach. Badania turystyki kulturalnej w r znych krajach jasno wykaz ały. Kultura stała się częściąproduktu turystycznego. Zanikają r znice między tradycyjną kulturą wysoką a kulturą popularną. że nie wszyscy podr zujący do miejsc atrakcji kulturalnych mają mo82 o dochodzie rocznym brutto co najmniej 30 tys. obsługiwanym przez wyspecj alizowanych turoperator w oraz napędzanym przez regionalną i lokalną politykę rozwoju kulturalnego. a turystyka kulturalna uznanym Segmentem rynku. by mieć z nią kontakt. muzea czy pomniki historii. kt rych zainteresowanie kulturą jest raczej drugorzędne. że spełnia ona fuŃcje polityczne oraz Stanowi źr dło impuls w do formułowania polityki' np. kt rym on się oddaje w miejscu docelowym. Zdaniem specjalist w.in. turystyka będzie po prostu częŚcią kultury. Turystyka.Zainteresowanie rozwojem turystyki kulturalnej jest widoczne w świetlewynik w badail przeprowadzonych przez Europej skie Stowarzyszenie ds.307o zatnspirowała kultura. otoczenie polityczne. socjalnej. a 577o zaLiczono do pociąganych przez kulturę. Podstawowe zagadnienia. Celem polityki kulturalnej jest m. wyzszy niż średniw UE. kt ry jest zbieżny z ich wysokim poziomem wykształcenia. Blisko 45vo rcspondent w (1997 r. Ważnągrupę turyst w kulturalnych tworzyli studenci (IIvo) oraz emeryci (IIvo). turyścipodr żujący w celach kulturalnych mają na og ł wysoki status zawodowy. przestrzennej i kulturalnej.. a nie w operze. Uważa się. tywację kulturalną. opis turystyki kulturalnej można znacząco wzbogacić. 83 . restauracjach oraz na ulicach miast europejskich. będąc przejawem wsp lŻycia |udz| jest w Znacznym stopniu dęterminowana przez czynniki polityczne. og lnie. Turyścipodr zujący w celach kulturalnych reprezentują na og ł wysoki poziom kultury i obszerną wiedzę o miejscach docelowych. stanowią większośćwśrd turyst w kulturalnych. w paŹe z demokratyzacją kultury i turystyki. jako ze podczas pierwszej wizyty zobaczylijuż obowiązkowe. ze turyści odwiedzający dane miejsce po raz drugi i trzeci najpewniej zechcą szukać ptawdziwej. Turystyka kulturalna jest uwzględniona w programie produkt w markowych w Polsce. charaktery_ zując rozw j tego rynku.że dla wielu turyst w kultura jest bardziej og lnym doświadczeniem. Edukacji w Turystyce i Wypoczynku w 15 krajach europejskich w latach 1992 i 1997. ze we wsp łczesnym społeczeristwie wzrasta pragnienie doświadczania czegośnowego' a kultura stanowi doskonałe źr dło takich dozna(. żywej kultury. tradycyjne atrakcje kulturalne. euro i był o ponad 257. Zdaniem specjalist w. Rozw j turystyki kulturalnej jest wsp łcześniekształtowany przez mowych kształcenie. turyst w kulturalnych okazały się interesujące. W świetlewynik w badar nad rozwojem turystyki kulturalnej w krajach UE turystyka ta może stanowić tworzywo strategii i polityki rozwoju regionalnego. Nie trzeba koniecznie zwiedza muze w. Spotyka się opinie. że turyści. a to dlatego Że otacza nas zewsząd kultura turystyki. euro. że coraz bardziej zacieta się granica między kulturą a rekreacją.) pochodziło z gospodarstw do- Większośćturyst w zainteresowanych kulturą miała wyższe wy- Średni doch d wynosił około ŻŻ tys. Motywację taką miało l3vo turyst w. przekształcenie się turystyki kulturalnej w znaczący rynek szło w XX w. Dla turysty europejskiego zainteresowanego kulturą poznawanie jej jest rodzajem rozwoju osobowego. Wyniki ankiety przeprowadzonej wśrd IŻ tys. Pojęcie dziedzictwa obejmuje elementy kulturowe i przyrodnicze. Można więc powiedzieć. około 44vo turyst w miało 40-60lat. dotyczyły charakterystyki turysty. Kultura przestanie być produktem przygotowanym pod turystę. rozr żtienie między kulturą a turystyką najprawdopodobniej będzie się zacierać w XXI w. rozw j turystyki przez zachowanie i ochronę składnik w dziedzictwa kulturowego. czasu wolnego. dostarczając okazji nauczenia się czegośdla samego siebie. ale wiecz r spędzi raczej w dyskotece. Większośćrespondent w była zatrudniona jako pracownicy najem_ ni lub u siebie. tj. Turystyka kulturalna może być postrzegana jako forma wypoczynku. nowy turysta kulturalny najprawdopodobniej będzie w ciągu dnia zuliedzal mlJzea. Badania potwierdziły. Jak wynika z literatury przedmiotu i doświad_ czenia.

. religii. tj. cechy zle i dobre oraz folklor. co w danym regioniejest szczeg |ne orazzachowttlrl się z tradycji. czesnych mieszkar c w. kt re ze względu na swoją architekturę. etnogtaftcznego lub antropologicznego punktu widzenia. produktach. Usituje ona chronić pierwotną sytuację społeczno-kulturo ile owąoraz warunki środowiskowe kraju gościnnego. jednolita architektura z betonu i szkła. fontanny' reklamy świetlne. stylu budtlwlirnego i form mieszkania. tradycję. jednorodność lub połoŻenie w krajobrazie odgrywają w nim wazną rolę. r żne style życia. wiezowce. Wykazują one wysoką dynamikę wzrostu. sztuczne jeziorka. Par stwo oraz samorząd terytorialny powinny prowadzić odpowiednią politykę kulturalną i w ten spos b stymulować rozw j turystyki. . grupy pojedynczych lub połączonych budynk w. Wśrd element w udanych podr ży do miast wymienia się: bezpieczeristwo. jak: r W literaturze światowejpoświęconejdziedzictwu 1lr'zykłady. rzeźby i malarstwa. sztuki lub innej dziedziny nauki. restauracje (McDonald's). naturalne i sztuczne czynniki atrakcyjności. że w świetle Konwencji oNZ o ochronie Kulturowego i Naturalnego Dziedzictwa z I97Ż dziedzictwo kulturowe '. jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. supermarkety. religia itp. że w przyszłości popularnością i będą uzupełnieniem wyjazd w urlopowych. Skomercjali zow ana i. W odr żnieniu od obrazu technicznej kultury światowej. grupy budynk w. Rynek nie za'wsze i nie wszędzie wykazuje zainteresowanie tą sferą aktywnościludzkiej. }ut.Warto przypomnieć. jaskinie mieszkalne oraz kombinacje wymienionych element w. czyli.niemieckich podr z studyjną określa się rozwoju. mozliwośćdotarcia środkami komunikacji pasażerskiej. z kierownictwem wycieczki o odpowiednich kwalifikacjach i o ograniczonej liczbie uczestnik w o możliwie jednorodr wnież wykazują wysoką dynamikę nych zainteresowaniach . Tulyścipragną ujrzeć to. 1o7urniąne jako podr ze grupowe o ustalonym Podr że studyjne przebiegu. sieci hotelowe. edukację przez |iteraturę. czyniąc z nich rzeczy godne zobaczenia i folklor. autostrady. muzyce' rtlrljirch ludowych' malarstwie.Turystyka prowadzi I Rozw j turystyki kulturalnej odbywa się w r znych formach. owe r znice między kulturami lokalnymi tlrl rcwitalizacji kultur regionalnych w ramach kultury światowej oraz ulttitcnia tradycje. bulwary. takie jak filozofię. na ilrlŻtlicowanych rytuałach. kultura światowa integruje lokalną codzienność i kultury regionalne. język. przesądy. na t żnicach w sposobach zywienia. m wiąc og lnie. atakŻe w formach produkcji' ta cach. Przewiduje podr ze do miast nadal będą się cieszyły duzą slę. to mozliwe Podr że językowe to kolejna waŻna forma turystyki kulturalnej mająca perspektywę rozwoju. |iteratarze. estetycznego. a oto wnież niematerialne formy kultury. kt ra umozliwia intenSywne poznawanie kraju gospodarzy przez wczucie się w przepokazuje jej zwtązek z sytuacją życiową i kulturą wsp Ł szłość. za|icza się dor r r r r r 84 system komunikacyjny. przedmioty lub struktury archeologiczne.ltlliach.lokalne }tlllury oraz tradycje opierają się na odrębnościjęzyka. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na proces globalizacji kultury światowej. takimi jak nauka. Ęm samym turystyka wspiera reaktywacje tradycji. sztu_ kę we wszystkich jej przejawach.l*o określa się: r r r zabytki architektury. Polityka kulturalna paristwa lub regionu chroniąca dziedzictwo kulturowe staje się w ten spos b jednym z waŻniejszych czynnik w polityki turystycznej. W podręcznikach jako inteligentną formę podr zy urlopowej.techniczna'' kultura światowa podlega unifikacji. Podr że do miast stały się w ostatnich latach jedną z najbardziej ulubionych form podr zowania. wzrost mobilności i ilościczasu wolnego. prxllcgają Stopniowej integracji z kulturą światową. kt re są wartościowe z historyczneBo. sztuka. a nawet wspierać je. przyspieszanej przez takie czynniki. miejsca wytwory ludzi lub konglomeraty Stworzone przezna!l. system telekomunikacyjny. kt re mają wybitną wartośćz punktu widzenia historii.ę i ludzi oraz obszary zavtierające stanowiska archeologiczne.lrrk widać. kt rą na|eży wiązać Z rosnącym Znacze85 . a doświadczenia te są przekazywane na miejscu. Polityka kulturalna ujawnia także związki. inskrypcje.

l r r netu ułatwi np. np. zvłłasz- W związku z dobrą perspektywą rozwoju turystyki kulturalnej. Turystyka w pewnym stopniu posługuje się tym materiałem i umieszcza go r l s Warunkiem pełnej dostępności wszystkich element w produktu turystyki kulturalnej jest poprawa komunikacji między sektorem turystyki a sektorem kultury. dostęp do większego wachlarza produkt w. Luter. pa stwo kacyjną i samorząd terytorialny. Przykładem szlak w temtycznych moze być szlak zamk w gotyckich. turystyka kulturalna zajmuje trwałe miejsce na wsp łczesnym rynku turystycznym świata ima perspektywy rozwoju w XXI w.14. podejściedo niej musi być bardziej profesjonalne i systematyczne. 86 Tlrrystyka lokalna obejmuje swoim zasięgiem wieślub miasto mające warunki do jej rozwoju. Słabościąobecnego produktu turystyki kulturalnej jest jego rozdrobnienie i brak skutecznych system w dysĘbucji. kt ra r Wreszcie warto wymienić trasy tematyczne jako formę turystyki kulturalnej. ale chcącej się dowiedzieć.materiał i przedmioty o własnych ce_ chach. alre też nie nalezy pomijać aspektu ekonomicznego. rozwijając koncepcje kulturalne w turystyce. co pozwalakorzystniej zaprezentować jego atrakcje na rynku. Kultura nie powinna być podporządkowana interesom komercyjnym.3. Jak wynika z przeprowadzonej charakterystyki.in. historycznych i kulturalnych danego obszaru (wsi lub miasta. Należy przypomnieć. dla regionalwsp łzależność. przekraczające dopuszczalną miarę. nowe źr dła dochod w. tj. kt re wplata się w tradycyjne formy turystyczne. powinny wiązać tę politykę z polityką edu- i turystyką. Uzycie Inter- 1. U podstaw trasy turystycznej |eży idea promocji turystyki. lub też o niekorzystny wpływ na środowisko naturalne. Dany temat i związane z nim treścitworzą jedną Stronę oferty. z drugiej zaś zwiększająca się atrakcyjność dla inwestor w ptzez tvłorzenie korzystnego wizerunku regionu. 87 . Promując turystykę kulturalną w regionie. Raz nabyta kompetencja językowa jest podstawą ludzkiego myślenia i uczenia się. anga'żowaniu r żnych podmiot w spośrd miejscowej społecznościoraz integrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju gospodarczego i wzmocnieniu struktury społeczno-ekonomicznej społeczności. Drugą stronę stanowią r żnorodne grupy odbiorc w. Chodzi tu o zniszczenie odwiedzanych obiekt w kultury. w układzie typowych ofert. Warto też ptzypomnieć. Szopen. naleŻy też uwzględnić negatywne skutki jej rozwoju. szczeg lniejeślichcemy efektywnie wykorzystać oraz kontrolować notowany ostatnio rozw j rynku tej turystyki. U podstaw zainteresowania regionu rozwojem turystyki kulturalnej leżą. Między ekonomią a kulturą istnieje ścisła Stąd na|eży wyciągnąć wnioski m. Zaprezentowana problematyka turystyki kulturalnej daje podstawy do kilku uwag uog lniających. Waznym narzędziem monitorowania dysĘbucji produktu turystyki kulturalnej będzie rozvł j nowych medi w. gminy lub powiatu). w przypadku kt rych bariery dostępności są obecnie znacznie większe niżw przypadku stałych atrakcji. że tematy w tury_ styce to osoby oraz treści. Podmioty odpowiedzialne za politykę kulturalną. TURYSTYKA LOKALNA cza imprez kulturalnych. nej polityki turystycznej i zna|eźćrozvłiązanla korzystne w obu dziedzinach. Turystyka ta opiera się na autentycznych zasobach naturalnych. Kopernik. r stanowi źr dło nowej tożsamościi rozwoju ekonomicznego tego obszaru.-l niem kompetencji językowych. przyb|iża się temat lub zułiązane z nim treści. Każdy region turystyczny może rozwijać turystykę kulturalną. Po_ dr że językowe zalicza się do kategorii podr ży poznautczych.W praktyce tematy czerpie się przeważnie z kultury i działalnościspołecznej. Na przykład szlak turystyczny linearnie łączy ze sobą tematem liczne miejscowości i punkty z r żnych obszar w. zjednej strony. Podr że tematyczne r wnież zajmują istotne miejsce w strukturze form turystyki kulturalnej. że język jest najwazniejszym dobrem kulturowym ludzi. kt rym z perspektywy osoby jeszcze nic nie wiedzącej.

że na wielu obszarach rozw j turystyki następuje bez planu i poza lokalną kontrolą. podejmowanie decyzji i ich wprowltdzanie przynosi jej określone korzyści. Turystyka lokalna stanowi jedno z możliwych rozwiąza w tym zakresie. indywidualne style życiai wzorce wykorzystaniaziemi były narażone na wpływ tych zmian. Jest to postrzegane przez społecznośćlokalną jako zjawisko negatywne.Turystyka lokalna ułatwia obszarze Reasumując. Planowanie rozwoju turystyki lokalnej tlloze więc dopom c społecznościlokalnej w poznaniu posiadanych zasob w i spojrzeniu na nie z innej perspektywy. Rozw j turystyki lokalnej odbywa się na og ł w ramach upowaztricnia społecznego. oferenci lokalnego produktu turystycznego mogą mieć np. przy wykorzystaniu przez poszczeg lne jednostki fizyczne lub prawne istniejących mozliwościlokalnych. Chodzi o to.W procesie intensyfrkacji rozwoju turystyki lokalnej. ekonotlticzne i środowiskowe. gotowa ponosić nakłady i angużować się w ten proces. l)rlświadczenie uczy. Kontynuuje się go wbrew priorytetom miejscowym i stylowi życia. Rozw j i wykorzystanie zaplecza turystycznego dla potrzeb mieszkar c w to kolejne korzyści Z proturystycznej aktywności społeczności lokalnej. Praktyka dowodzi. Mamy więc do czynienia z efektywną ekonomiką wykorzystania lokalnych moŹliwości rozwoju turystyki. Często społeczność lokalna nie uświadamia sobie wartości turystycznej składnik w dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. często powiązanych z rozmutymi trendami społecznymi. istnieje ku temu parę powo_ d w. sopockie molo. Aktywnośćśrodowiskaw procesie rozwoju turystyki przynosi też lcpsze zrozumienie lokalnej kultury.np. natomiast zaangażowanie się s1xlłeczności lokalnej w planowanie. cech charakterystycznych. Ma ono wpływ na skalę trudności komunikacyjnych.ludzi. odzyskanie tej kontroli. hi- kulturowo-historycznych Kolejnym bodźcem do przybliŻenia kwestii planowania w turystyce w kontekście rozwoju lokalnego jest intensyfikacja działar{ społecznościmiejscowej w celu zapewnienia mieszka com i grupom udziałowc w głosu oraz pewnej kontroli w zarządzaniu procesem zmian i rozwoju. kt ra służyturystom. kt re często stanowią zachęlg dla środowiska lokalnego do długofalowego zaangażowania się. rozwija się w spos b przypadkowy. często jest on natzlcany z zewnąfurz. historii i zasob w naturalnych i trlzwoju. ltyltl wsp lnie na poziomie społecznościlokalnej. że tracą kontrolę nad własnymi społecznościami. wycinanie las w. Oto niekt re z nich. prawdopodobnie w pierwszej kolejności. SpołecznośćdyskuĘąca projekt turystyczny i akecptująca jego realizację rozumie uwarunkowania społeczne. Wiele przykład w moze dostarczyć turystyka archeologiczna. kt re ułatwią wydajne wykorzystanie posiadanych zasob w. Podwyższone poczucie (ozsamości i dumy lokalnej to kolejna korzyśćbędąca rezultatem rozwoju turystyki lokalnej. prowadzenie drobnych gospodarstw rodzinnych.realizowa- wśrd mieszkarc w. ośrodkiinformacji i inne środki. Są oni często nieświadomi własnych zasob w. wsp lny personel. Wreszcie turystyka może być źr dłem zysku dla społeczności storii itp. że infrastruktura turystyczna. g rnictwo. Wszyscy 88 89 . często postrzegany jako negatywny. powinna. Pojawia się więc reakcja negatywna na przypadkowość w rozwoju turystyki. politycznymi i gospodarczymi. struktury społeczności. Mieszkaricy mogą mieć wrazenie. przechodziły i nadal ptzechodzą wiele zmian. będące konsekwencją podjętej decyzji. zwraca się coraz większą uwagę na zintegrowanie pla_ nowania turystyki Z procesem planowania na szczeblu społecznościlo_ kalnej czy regionu. pomniki przyrody czy historii). Wiele społecznościlokalnych pr buje więc znaleźć sposoby przekształcenia swojej gospodarki i utrzymania lub podniesienia poziomu jakościzycia. pomysły. że podstawą rozwoju turystyki jest często dążenie rlrl rozwoju społeczno-gospodarczego. Parę sł w o korzyściachwynikających z rozwoju turystyki lokalnej. Motorem rozwoju turystyki musi być społeczność lokalna. Chodzi tu np. o konserwację oruz promocję lokalnych atrakcji i społecznych. zwłaszcza na USA. oddziałuje niekorzystnie na infrastrukturę orazpogarsza stan zasob w naturalnych i historycznych. Jej źr dłem jest zaangażowanie się w poznanie i ocenę zasob w lokalnych: miejsc. rozw j turystyki lokalnej jest procesem planowania Turystyka zwykle nie jest konsekwencją zintegrowanego procesu planowania.służyćmieszka com (np. Gospodarka lokalna. Zdaniem specjalist w. kt re dobrze zna. Tradycyjne rodzaje działalności. skoncentrowanym na wzmocnieniu społeczności. kt re mogłyby zainteresować turyst w.

że planowanie jest procesem ciągłym orazpociąga za sobą monitorowanie skutk w ekonomicznych. lrr{r1ce 1. trendy zatrudnienia. tożsamościkulturowej (społecznośćrolnicza. Autentyczność informuje. W świetletych fakt w żadna społeczność nie może zupełnie zignorować mozliwości transferu bogactwa i zatrudnienia oferowanych przez wsp łczesną turystykę. np.. przedstawiciele samorządu terytorialnego' Rozw j turystyki wiejskiej opiera się na zasobach naturalnych. w y jeżdżamłodzież. przedstawiona prezentacja korzyści z rozwoju turystyki lokalnej wskazuje r zne środkiStosowane w tworzeniu społeczności. geograficznych (g ry doliny). stor w z zewnątIz. na kt rych opierają się trendy rozwoju turystyki lokalnej. kt re mogą rozwaŻyć społecznościwiejskie. jaką stanowi turystyka. 91 . kt rzy mogą określićspołeczność podstawie struktur urbani_ na stycznych (wieś. Dzięki temu mogą Zastosować lub wywołać działania strategiczne. że wszystkie zainteresowane strony są ZaangaŻowane w proces podejmowania decyzji i zarządzania. angazowaniu r znych podtlliot w spośrd miejscowej społeczności oruz zintegrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju społecznościi gospodarki lokalnej. autentyczność. Uczestnikami tego procesu mogą być np. rozw j strategii dziaŁanta i monito_ rowanie oddziaływar . 90 zytacji. wskazania społeczne. jest dla większościteren w wiejskich dośćtrudne. powiat). wizerunku i marki produktu odbywa się na podstawie autentycznych i specyficznych dla danej społecznościzasob w naturalnych.1 . historycznych i kulturalnych danego obszaru. Reasumując. członkowie społeczności lokalnej są świadomi r wniez negatywnych skutk w. indywidualizm to kt rych turyści poszukują na obszarze wiejskim''. Warunkiem wykorzystania tej mozliwościjest koncentracja na miejscowych inwestycjach turystycznych zamiast preferowania inwe.1 5 . miasteczko.Turystyka stanowi po prostu jednąz wielu mozliwości. Nalezy przypomnieć. z wczesnym ukoriczeniem czynnego życia zawodowego i wyprowadzkąmieszczuch w na wieś.15. że rozw j atrakcji turystycznych. Społeczność grupa ludzi zamieszkujących dany obszar geograto ficzny. (P.3. obszary wiejskie Europy. spadają ceny produkt w rolnych. kulturalnych i historycznych. strategia lokalna. takie jak poznanie posiadanych zasob w. kt re wydają się sensowne zar wno z punktu widzenia usługodawc q jak i samych turyst w. CHAMKTERYSTYKA TU RySTyKr Wr EJs Kt EJ biznesu turyStycznego. wpływ zasob w zewnętznych. Z kolei należy przedstawić wybrane zagadnienia. korzyściwyniz aktywności środowiska lokalnego oraz niekt re zasady rozwotlziałalnościw sferze turystyki mogą mieć znaczenie poznawczo|u -prlktyczne. Jednak problem ten jest rozwiązywany w wyniku coraz powszechniejszego uznania turystyki za źrdło dobrobytu. badanie natężenia ruchu i oddziaływanie środowiskowe. analiza polega1ąca na identyfikacji i ocenie mocnych oraz słabych stron. TURYSTYKA WTEJSKA lll()cne atuty wsi.dziedzictwo. Mimo postępującego procesu urbanizacji demograficznej światacywilizowanego wieśuzyskuje r żne moż|iwościrozwoju. strachem przed patologią miast. ana|iza potencjalnych skutk w.lokalnej.3 . Proces planowania sugeruje. kt rych celem jest osiągnięcie korzyściekonomicznych. że wsp łcześnie tradycyjne gospodarki wiejskie podlegają procesom restrukturyzacji.samorządu gospodarczego. Podejmując decyzję o rozwoju turystyki. . kt re pomogą je . miasto. Statystyki rosnących wpływ w z obsługi ruchu turyStycznego na świecie mają swoją wymowę. Zronlmienie i wykorzystanie szansy. Long) 1 . plan wi- Naszkicowane kierunki rozwoju turystyki lokalnej. kultury izby handlowej i mieszkaric w. zminimalizować. zna|ezienie szczeg ł w czy tematÓw charakterystycznych dla społecznościlokal_ nej. a także możliwościi zagroże . Azji i obu Ameryk doświadczająwielu problem w. oświaty. Wsp łpraca oznacza. Wiązą się one 'ze zmianami w technologii transportu i komunikacji.Kontakt osobisty. Lokalne władze angażujące się w rozw j turystyki powinny blokować wyciekanie zysk w poza społeczność lokalną. wątk w tematycznych. etniczna) lub też innych cech.

kt re zdaniem specjalist w spowodują rozprzestrzenienie się jej w przyszłościna całym świecie: stycznych. anonimowych hoteli oraz centr w handlowych.wiązanych z tradycyjnym modelem spędzania urlopu w słoticu. cztery najważniejsze trendy. odchodzenie od ośrodk w wypoczynkowych w podr żach tury- I I t 92 rosnący poziom wykształcenia. wśrd kt rych wymienia się obawy o zdrowie turyst w. a skoticzywszy na Zaawansowanym technologicznie sprzęcie do wspinaczki. możliwości czynnego wypoczynku oraz bezstresowych sytuacji. poszukiwanie odosobnienia i relaksu na łonie natllry. zaakceptowanie turystyki przez obszary wiej skie. że rczw j nowoczesnej turystyki opierał się prrczątkowo na renomowanych ośrodkachturystycznych. co odzwierciedlazłoŻone wzorce światowe środowiska. kiedy to 1xljawił się typ turySty. wzrastająca świadomość zdrowotna. polegającymi na małej skali przedsiębiorstw. rosnące zainteresowanie dziedzictwem. k Rośnieatrakcyjnośćrynkowa nowej turystyki wiejskiej. jest zdefiniowanie obszaru wiejskiego. otwartej przestrzeni. turystyka wiejska w swej najczystszej postaci powinna: I I skim mozna nazwać miejscowośćniezurbanizowaną. wsp łczesne środki masowego przekazu. rosnące zainteresowanie specjałami kulinarnymi i tradycyjną kuchnią wiejską. kt re moŹe odzwierciedlać styl zycia.wolnego i niezależnego podr żnika"' W związku Z popytem na Iticfbrsowne przygody i wyspecjalizowane wakacje powstanie podl(lżnika wolnego stało się dla wielu miejscowości wiejskich szansą zuistnienia na rynku turystycznym. kontakcie z przyrodą albo jej bliskościoraz dziedzictwie opaltym na tradycyjnych społecznościach i zwyczajach ptacy. historii i miejsca.inilk w wypoczynkowych.wiejski''. jak świeżepowietrze. że poziom bezpiecze(tstwa turyst w w mieście rnaleje. 93 . przydająca atrakcyjności życiu wiejskiemu i takim wartościom. być r żnorodna. Z punktu widzenia niniejszych rozważa ' warto podkreś|ićznaczenie słowa . Trend ten jest wspierany przez inne czynniki. być związarla z przedsiębiorstwami rodzinnymi oraz z natury obliCzonana długi czas.in. zainteresowanie klient w wysokiej jakości wyposażeniem do rekreacji. Zdaniem specjalist w. kr tkiego urlopu na wsi. kt ry w literaturze przedmiotu określasię miallcln. gdzie każdego trakĘe się przyjarźnie i z szacunkiem. najbardziej użytecznej. kt re wymaga uwagi.. a w jednej . jeślichodzi o budynki. poszukiwanie kontakt w osobistych w świeciepodr ży masowych. tradycją.pożądane z powodu względnego odosobnienia oraz tempa Życia. rozw j technologii. m.Kolejnym zagadnieniem. gospodarki. wartości i środowisko. wiązać się z niepowtarzalnymi atutami.. zachęcający do poznawania otaczającego środowiska.) wymienia listę kluczowych dla jej rozwoju czynniw. gdzie |iczba Zauvłażono trend odchodzenia w podr żach turystycznych od u.: r r r r r r r r W ekspansji turystyki wiejskiej mozna wyr żnić. Te walory wsi można skutecznie wykorzystać w mar_ ketingu. Przez wielu mieszkaric w miast wieśmoże być postrzegana jako ostoja bezpieczeristwa z solidnymi wartościami. spędzanie kilku urlop w w ciągu roku' Z możliwościądodatkowego. być rozwijana na małą skalę. przyjmuje się kryterium liczby mieszkaric w: obszarem wiejmieszkar c w nie przekracza 2500 os b. nad lllorzem i na plaŻy w obliczu kurczącej się warstwy ozonowej. 't. począvłszy od odzieży na rowery terenowe. Narasta też przekonanie. Istnieje kilka definicji. być organizowana na obszarach wiejskich i odosobnionych.pośrd otwartej przestrzeni oraz piękna przyrody. osiedla i organizacje. stanowiących tradycyjne punkty docelowc' Należy przypomnieć.. W raporcie na temat turystyki wiejskiej organizacja Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (1994 r. autentycznością oraz życiem wiejskim. Początek tltlwrotu od tradycyjnych ośrodkw miał miejsce w latach 80. Warto przytoczyć opinię na temat pożądanych cech turystyki wiejskiej.

społecznościi biznes na uirłym świeciezajmują się tą turystyką. co zwiększar żnorodnośći zmniejsza ryzyko. społecze stwa wiejskie są coraz bardziej przekonane o celowości wykorzystania turystyki w procesach restruk_ turyzacji gospodarki lokalnej. Prawdopodobne są następujące implikacje dla rozwoju turystyki wiejskiej. we Franc'ii. Uprzedzając kolej ny podrozdział. już od dawnajest Znana w Europie i odnosi sukcesy np. że turystyka nie jest lekarstwem na wszystkie problemy wsp łczesnej wsi. l I I Rozw j turystyki wiejskiej następuje ewolucyjnie i właśniesię zakrl czyła pierwsza faza. Wpływają na to r zne okoliczności. a nie z jednej posady. W latach 80. Jednocześnie globalizacja rynku produkt w rolnych oraz fluktuacje cenowe wymuszająr żnicowanie gospodarki wiejskiej w celu uzyskania stabilizacji i bezpiecze stwa egzystencji społeczności lokaln ej. trzeba przypomnieć czytelnikowi. ale jest ich coraz mniej. Postęp techniczny i technolo_ giczny umozliwił r wniez rozw j produktu dla turystyki wiejskiej. Umozliwiają to: e-mail. parki narodowe i krajobrazowe). samoloty. na tcmat turystyki ze spotkania z przedstawicielami gospodarki turystycznej USA: . każde miejsce na ziemijest dostępne. ale podr żującej do p źnego wieku. U progu XXI w. Busha z I99I r. w Austrii. Trwały trend wykazuje r wnież akceptowanie turystyki ptzez obszary wiejskie. Podr ży i Turystyki IsA (USTTA) oraz inne agendy rządowe dolożą starar{. autostrady i drogi szybkiego stanowi źr dło funduszy na ochronę i zachowanie dziedzictwa naturalnego orazludzkjego dla przyszłych pokoler{ (np. istnieją jeszcze obszary odosobnione.c turystyka opierająca się na gospodarstwach rolnych. Liczne źrdła podkreślają.: rezygnacja Z aktywnego trybu życia populacji koriczącej wcześniej życie zawodowe. 94 95 I 1 . agrotur'ystyka zaczęła się rozprzestrzenlać geograficznie i jest obecna w USA oraz w Kanadzie. faksy i telefony. umozliwia sytuacje. chcących się zapoznać z obecnymi kulturami i stylami zycia. natrlmiast pracownicy naukowi śledząjej rozw j i dyskuĘą nad perspektywami. kt re stanęły przed wyzwaniem zr żnicowania swej gospodarki. Nie będąc juŻ na uboczu. iż ważną częściąprocesu rozwoju tury_ styki wiejskiej w pierwszej fazie było uznanie na szczeblu politycznym kraju faktu.Wzrost ekonomiczny w turyStyce nie pozostał niezauważony przez mniejsze społecznościoraz obszary wiejskie.. W literaturze podkreśla się. jednak ma ona kilka oczywistych zalet: Rozwojowi turystyki wiejskiej sprzyja technologia. Zdaniem specjalist w. Ze względ w praktycznych. w kt rych rodziny i poszczeg lne jednostki utrzymują się z wielu zajęć. Po pierwsze. Ma to być faza ekspansji. w Wielkiej Brytanii oraz w Polsce. Wsp łczesne środki mąSowe7o PrZekazu też mają wielki wpływ na przedsiębiorstwa usługowe i spos b myślenia społeczności wiejskich. Dla wielu z nich na świecie proces wdrazania przekształceri gospodarczych związanych z turystyką przebiega we właściwym czasie. a ich dostępnośćdla turyst w to kwestia czasu. Praktycy gospodarczy poznają sckety sukcesu na tym polu oraz badają przyczyny niepowodze . l ruchu oraz coraz powszechniejsze posiadanie samochodu. jako dobry przykład dla Polski. Jak podają źr dła amerykar skie' następna faza rozwo1u turystyki wiejskiej będzie bardziej złożona. Nalezy też podkreślić pozytywną rolę w tym procesie podr żowania po świeciemieszka c w wsi. r żnicowania i konsolidacji. /. jedną z opcji gospodarczych. Chodzi tu o Sprzęt turyStyczny ułatwiający turystykę kwalifikowaną. nastąpi wzrost konkurencji oraz podaży produktu na wiejskim ryŃu turystycznym w wyniku rosnących i coraz powszechrriej uznawanych korzyścispołeczno-gospodarczych tkwiących w roz- ' l l r moze być środkiem niskokapitałowego wzrostu gospodarczego w miejscowych biznesach. Administracja ds. na|eży przytoczyć wypowiedź prezydenta G. Mozna tu przykładowo wymienić zmniejszanie się liczby miejsc pracy w rolnictwie. że w przyszłościturystyka moŻe stworzyć duże możliwości rozwoju dla wsi. czyli agroturystyka. Elektroniczne przesyłanie pieniędzy i karty płatnicze usuwają bariery w obrocie bezgot wkowym na obszarach wiejskich.). szybkie koleje. Rosnąca liczba społecznościwiejskich czyni turystykę w latach 90. by umieścićAmerykę mĄch miasteczek i obszar w wiejskich na mapie turystycznej" (TIAA 1991 r. Naturalnie.

gdyż ścieżktrowerowe albo sieć bocznych dr g stanowią wartościowy fragment infrastruktury. a zvłłaszczapromocję przez Internet. regionalnej czy światowej staje się coruzbardziej osiągalna. ułatwia marketing. IJwaŻa się. Warto przypomnieć. Po sz tek i gabinet w odnowy po skromniejsze zakwaterowanie. finanse i personel często uniemożliwiają uczestnictwo w formalnych sesjach szkoleniowych.r woju tej turystyki. rachunkowości'system w rezerwacyjnych i wirtualnej rzeczywistości wzmocnią konkurencyjność miejsc docelowych turystyki wiejskiej na 97 . W strategiach rozwoju produktu turystycznego zaczynają się juz pojawiać czynności niszowe. wsp Ęraca podmiotu rynku turystyki wiejskiej stanie się koniecznością ekonomic zną. ale za to z możliwościątransferu bagażu' Dostępne są też wakacje z rowerem płaskich. podstawą rozwoju turystyki wiejskiej stała się tendencja do prowadzenia bardziej zt wnoważonej polityki turystycznej. Na przy_ kład informacja o trendach rozwoju turystyki krajowej. że turystyka zr wnowużona ma na celu stworzenie r wnowagi między wykorzystaniem zasob w a ich ochroną. Po drugie. oferty spędzania wakacji na rowerach są r żnorodne: od luksusowych hoteli. produkty wczesnej turystyki wiejskiej były proste. Władze centralne i samorządowe stosują zrlżnicowane podejścia do polityki w dziedzinie rozwoju oraz promocji turystyki wiejskiej. że tworzenie sp łek partnerskich między firmami turystycz_ nymi może być efektywnym sposobem fuzji przedsiębiorstw działają_ cych w tym segmencie rynku. np. Jednak rozw j technologii. Wreszcie. Rosnąca podaż. informacje rynkowe i umiejętności marketingowe zawsze stanowiły problem w wielu działaniach zwiry. Podnosi ona atrakcyjność obszar w niezbyt malowniczych i względnie Po piąte. Afryki oraz Ameryki Łaciriskiej potwierdza tę hipotezę. spacery i niewyrafinowane podziwianie życia wiejskiego. Pełny jej rozw j i akceptacja są relatywnie nowe' co jest zasfugą szczytu ekologicznego pod egidą oNZ w Rio de Janeiro w I992r. rozwijania produktu oraz marketingu. jakościowoinny niż dotychczas rozw j produktu turystycznego. ograniczony czas. gdzie sektor prywatny musi być skuteczny. Punktem wyjścia jest uwaga. będzie wymagać profesjonalizmu w sferze obsługi tego segmentu rynku turystycznego. prawdopodobnie nadmierna.zacho- g rskim. oczy_ wiściemoże to być ich zaletą. Słabościprocesu szkolenia i planowania biznesowego (biznesplanu) są często ptzyczyną niepowodzer( małych firm turystycznych na rynku. szczeg lnie Internetu. oEcD (1994 r. powinno rozco wiązać częśćdotychczasowych ogranicze . U zasadnienie tego uwarunkowania rozwoju turystyki wiejskiej upatruje się w tym.anych z turystyką wiejską' Pewne trendy mogą uczynić je bardziej skutecznymi. Przy_ kładem nowych możliwościna rynku może być turystyka rowerowa. pomocniczych furgone- tnagającego rynku. Struktury unijne zatrudniające profesjonalny personel działĄąwsp lnie z sektorem publicznym na rzecz rozwoju turystyki. Jak wiadomo. gdyz umozliwia gościom kontakt osobi_ sty i stanowi niepowtarzalny atut dla turyst w pochodzących z anoni_ mowych ośrodkw miejskich. Wiadomo. Po czwarte. przewiduje się większy za}res wiejskiej polityki turystycznej władz r żnego szczebla. Aktywność na tym polu parstw Europy Środkowej i Wschodniej. krajoznawstwo. nastąpi dalszy. Ulepszenia techniczne w zakresie 96 ste. Inne biorą się z udanych inicjatyw wiejskich. że dostęp do rynku. W celu umocnienia rozwoju turystyki wiejskiej niezbędny jest większy zakres aktywnej krajowej i regional_ nej wiejskiej polityki turystycznej. ułatwia nauczanie na odległość. że koncepcja turystyki zr wnoważonej jest obecna w Europie od lat 70.) zwraca uwagę na konieczność wzbogacenia form szkolenia jako warunku dywersyfikacji gospodarki turystycznej na rynku wiejskim. w tym wiejskiej. Niekt re z tych produkt w są odzwierciedleniem świadomego. ot ż obszerne programy rozwoju wsi w około 807o koncentrują się na sektorze turystyki. rosnącego i wy- rynku globalnym. bardzo realnym następstwem rozwoju turystyki wiejskiej w drugiej fazie jest intensyfikacja szkolenia os b zatrudnionych w tym segmencie rynku. Rozw j techniczny poma_ ga inwestorom obsługiwać nisze rynku wiejskiego. Po trzecie. ale powinien też wsp łdziałać z sektorem publicznym. Warto pamiętać. że cechą charakterystyczną większościprzedsiębiorstw turystycznych jest ich rozdrobnienie. Firmy te podstawa gospodarki turystycznej na wsi stanowią wyzwanie dla organizator w edukacji. w drugiej fazie rozvłoju turystyki wiejskiej przewiduje się wzrost efektywności marketingu. ze turystyka działa na bardzo konkurencyjnym rynku. ale może tez stanowić istotny problem z punktu widzenia organizacji. Czytelnik powinien zwr cić uwagę na rozwiryania tego zagadnienia w Unii Europejskiej.

z funkcjonującym gospodarstwem rolnym. aby omi. Właśnieten rodzaj turystyki wiejskiej nazyw a się agroturystyką''a5. gł 'wnie wakacyjna.zwietzętami dornowymr' pracafiu wiejskim. l. Cechą charakteryst y czną tego środowiska jest odpowiedni charakter jego zabudowy i krajobrazu. I'eksykon podr ży. warto wnkitzać na kilka charakterystycznychjej cech. ziemig zwierząt. Infrastrukturę noclegową turystyki wiej skiej tw orzą hoteliki. w pojazdach kempingowych i na polach namiotowych. jednak zawsze obejmuje zakwaterowanie' a często W agroturystyce usługi noclegowe najczęściejsą oferowane w pokojach gościnnych znajdujących się w tym silmyrn budynku. spokoju i walor w małego ruchu. I l}iorąc pod uwagę fakt. Mieszkar cy mogą pokierować rozwojem turystyki na swoim terenie tak. mozna m wić o dw ch podstawowygb formach agroturystyki. stanowi mieszaninę szans i zagroże . 17 a6 o5 J.wiązaną z gospodarstwem wiejskim.. oznacza spędzanie czasu 'rolkontaktu z życiem *. zwiedzania park w narodowych. Ze w prognozie rozwoju tt} rystyki do 20Ż0 r.wody i powietrza. Etyka miejsca powinna być wsp ln1 wartością społecznościoraz przĄawiać się determinacją w traktowaniu środowiska i ludzi jako r wnych sobie. rtiwniez inne usługi turyStyczne. Zdobyła już ważnąpozycję na rynku turyStycznym. prywatne domy letniskowe.15. pokoje gościnne (także u rolnik w) i małe kempingi zlokalizowane w obrębie wsi. Przyjmując krytenum rodzaju zakwalcrowania.Warunkiem pełnej satysfakł cji z rozwoju turystyki wiejskiej jest przestrzeganie wymog w tzw. Sikory cechy turystyki wiejskiej szczegr1lrlie poszukiwane przez turyst w to możliwościa : r r r r s r kontaktu bezpośredniego ze zdrowym środowiskiem przyrodni- wypoczynku w środowisku odmiennym gd warunk w Życia i pracy na obszarach zurbanizowanych. Sikora lwarża. 1. sikora. czym.. schroniska. Uwaza się. np. zaobserwowanych za gtrrrticą i w Polsce. Druga natomiast jest opar(a tylko na zakwaterowaniu na terenach na|eżących do gospodarstwa. Medlika7 podaje. i hotelarsnła. a wykorzystać możliwości. Pierwsza jest oparta na zakwaterowaniu z obsługą bezpośrednio w gospodarstwie rolnym lub w jego poblizu. J. Majewski pod_ kreśla.zutiązana z pobytem w gospodarstwie wiejskim dotyczy r Żnych form spędzania czasu wolnego. J. przy czymturysta sam się obsługuje. s. nąć jej pułapki. WSiĘ Warszawa t999. Warszawa 1995. jak przedsięwzięcie. et}Ą ki miejsca. ryl'iałąałąt nymi. że właśnieprodukcja roślinnai hodowla zwierząt stanowią jedną z atrakcji agroturystyki. AGROTURYSTYKA środowisku wiejskim. w J. organirucja ruchu turystyc7neTo nawsi. w domach. Moze być ona zorganlzowarLa w r Żny spos b. a także dywersyfikacji lokalnej gospodarki. angaŻując IO_ŻOvo popytu.3. korzystania z ciszy. 69. iż agroturystyka 167grniana nowocześnie illstała w Polsce reaktywowana i jest dośćczęsto promowana. Agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej ściśle zwiryanąz rolnictwem.'. W Europie Zachodniej turysty_ ka wiejska cieszy się poparciem władz paristwowych i lokalnych. krajobrazo'gych i rezerwat w przyrody. czyli poszanowania w r wnym stopniu ludzi regionu. Medlik. Warto wspomnieć. WTo zaliczapodr że na tereny wiejskie do naji niejszych segment w rynku turystycznego.2. s. Cechy gharakteryst}czne produktu turyStycznego oferowanego w agroturyStyc ę szerzej przedstawia S. że turystyka . żejest dobrym sposobem zwiększania dochod w i za_ trudnienia. korzystania ze zdrowej żywności. Wydawnictwo Naukowe 98 99 .i-i"Li. wolnego Turystyka wiejska. że agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej. w kt rym rnieszkają właścicielegospodarstwa' lub też w adaptowanym albo nowo wybudowanym obiekcie mieszkalnym przy gospodarstwie' Pokoje Tamże' s. roślin.wanie życiodajnego przemysłu oraz światowego dziedzictwa kulturo1 wego i ptzyrodniczego. Majewski. Na zakoriczenie warto powiedzieć. pensjonaty. poznania rzemiosła ludowego i folkloru wsi. turystyki PWN. 70. ZdaniemJ. usług turystycznych świadczonych w obrębie gospodarstwa rolnego. ze turystyka wiejska.

jw. 158-159. sklepy. Stworzenie możliwościatrakcyjnego wypoczynku. cyftczną domową atmosferę. s. Na zako czenie warto zwr cić uwagę na ekonomiczno-społeczny sens rozwoju agroturystyki. nocleg w. Na uwagę zasługuje też informacja istotna dla perspektyw rozwoju omawianej turystyki. W krajach skandynawskich natomiast są popularne domki letniskowe przy gospodarstwach rolnych. dodatkowe dochody dla rolnik w i budzet w lokalnych.. Zdaniem tego specjalisty. Majewski. należy wsp łcześniedo coraz popularniejszychrodzaj w turystyki.3 . rozbudowa i modernizacja zasob w mieszkaniowych rolnik w.zwłaszcza dużym. pokazy związane z rolnictwem. ae Turystykaw 1998 x. Na przykład w 1998 r. w sferze środowiska przyrodniczego wskutek jego degradacji. Jak widać. Majewskiego48. Proponuje się im specjalne programy spędzenia czasu wolnego: festyny. kt rym udzielono 166 tys. w Polsce przeważająpokoje gościnne. w 7. s. czasami wsp lną pracę (np. Na liścieko_ lejnych składnik w produktu turystycznego J. . Korzystają oni z własnych lub wynajmowanych przyczep kempingowych albo namiot w. zachowania oraz ochrony sił fizycznych i psychicznych wsp łczesnego człowieka po cotygodniowej. iz podstawowym warunkiem utrzymania się irgroturystyki na rynku i jej rozwoju jest zachowanie właściwychpro1lorcji między wymienionymi wcześniej celami' W przeciwnyrn razie rnogą wystąpić negatywne skutki jej rozwoju. wzrost poziomu kulturalnego mieszkar c w wsi. piwa' przetwor w mlecznych). zwłaszcza dla os b mniej zamożnych. w tym uczestnictwo w wiej_ skich imprezach kulturalno-rozrywkowych. wina. aktywizacja miejscowego rynku pracy. 12. Tlrrystyka weekendowa' nazywana też wypoczynkiem świątecznym. stanowi ważny czynnik popytu na ten rodzaj turystyki. z usług kwa_ ter agroturystycznych w Polsce skorzystało 31 tys. winobranie) lub jej obserwowanie. a w kazdy weekend odŻIvo do 40vo ludności znajduje się w podr ży. os b. Charakteryzujągo m. TURYSTYKA WEEKEN DOWA J.in. propozycje organizator w agroturystyki dla jednodniowych turyst w są jeszcze w Polsce rzadkością.4vo). TurysĘla konwencjonalna i alternatywna a a7roturystyła. iż została ona objęta programem rozwoju i promocji produktriw markowych w polskiej turystyce.1 6. 1 . ochrona walor w turystycznych. wiązanie nadwyżek towarowych produkt w rolnych. Warto też dodać. Niekt rzy właścicielegospodarstw rolnych goszczą gł wnie nłodzież. stabilizacja ludzi młodych w gospodarstwach rolnych. że ponad 807o gospodarstw domowych co najmniej raz w roku bierze udział w takiej wycieczce. usługi gastronomicz_ ne z tradycyjną kuchnią. W Holandii l I r l r l r stymulacja rozwoju gospodarstw rolnych świadczących usługi turystyczne oraz miejscowej infrastruktury. bezpośredni kontakt z przyrodą. Z prac badawczych na temat turystyki weekendowej w Szwajcarii i w Niemczech wynika. degustacje miejscowych produkt w żywnościowych(np. produkt oferowany w agroturystyce na|eży do specyficznych. W wypoczynku świątecznym najbardziej aktywnie uczestniczą jednoosobowe gospodarstwa 101 100 .robserwuje się praktykę zaspokajania potrzeb noclegowych turyst w bez pokoi gościnnych. często stresującej pracy i życiu w mieście. Zdaniem J.. że z oferty kwater agroturystycznych skorzystali cudzoŻiemcy. Oferta zakwaterowania w mieszkaniach urlopowych i na kempingach przystosowanych do pojazd 'w kempingowych na|eży do stosunkowo skromnych. Majewski wymienia spe_ gościnne i samodzielne mieszkania urlopowe z odrębną kuchnią prze_ waŻająw Europie Zachodniej.Rynek Turystyczny" 1994. r żne formy rekreacji. Jej popularnośćwynika ze wzrastającego popytu na kr tkotrwały wypoczynek poza miejscem pracy i zamieszkania. wsp lne posiłki z gospodarzami. gł wnie w lipcu i sierpniu (64. 163. następujące jej cele: a8 Warto przypomnieć. wypełnia bogatą ofertę spędzenia czasu wolnego w swoistej atmosferze i w zdrowym środowisku. tworząc bariery np. kt rzy stanowili 9%o og lnej |iczby korzystających i 1vo pod względem udziału w zrea|izowanej ofercie noclegowejag. ale w niezbyt dużej odległościod tych miejsc' Potrzeba odbudowy. Natomiast w Europie Zachodniej ta kategoria turyst w stanowi duży Segment rynku.

turysta taki należy do pokolenia młodszego. Turysta weekendowy szuka wprawdzie spokoju. powstają problemy. rozwoju motoryzacji indywidualnej. D|a miejscowościurlopowej typowy jest dluższy czas pobytu (4 lub więcej nocleg w). w kt rych w okresie weekend w występują zjawiska przeciEżenia. leżące na og ł w poblizu wielkich aglomeracji miejskich. w Europie Zachodniej preferowanym środkiemjest sa- w niedzielne wieczory. interesują_ cą ofertę gastronomii. Die Tourismuslehre im Grundriss. wiodące z aglomeracji miejskich do miejscowości wypoczynkowych w piątkowe popołudnia lub nej miejscowości.przyjeżdŻający na wypoczynek w pobliże miejsca zamieszkania na czas stosunkowo kr tki (3 kolejne noclegi). kt re dzięki temu mogą zachować swoją tradycyjną funkcję.. Jej rozw j następuje w miarę wzro- 1991. Ich źr dłem jest r żnica zachowania się . zglasza szczegllne wymagania. żywieniowe i wypoczynkowe. ze miejscowości te. Turystyka weekendowa moze się odbywać w formie zorganizowanej lub indywidualnej. r znorodnośćurządze do czynnego spędzania wolnego czasu niezależnie od pogody. jest odciążenie ich od turyst w weekendowych..urlopowicz w" i . jednak nie mo- spędzanie czasu wolnego oraz o rozrywkę. bardzo specyficzny charakter da_ moch d osobowy (70-79Vo). Na zako czenie warto podkreślić. Miej scowościurlopowe i miej scowościwypoczynku weekendowe_ go r żnią się ofertą usługową i popytem turystycznym. Brak spokoju ma swoje źr dło w rozmiarach ruchu turystycznego w okresie weekendowym. Należy dodać. kt re w oferują swoim mieszka com w poblizu przestrzenie do wypoczynku. iż ten ogromny napływ turyst w weekendowych niekorzystnie oddziałuje na miejscowości urlopowe.. Należy zaaważyć. zlokalizowanych w pobliżu wielkich aglomeracji miejskich. iz stworzenie obszar w przydatnych do wypoczynku świątecznegomieszka c w dużych aglomeracji wymaga znacznych inwestycji właśnieze strony tychże aglomeracji. iz społeczno-ekonomiczne warto- cz że się uwolnić od tygodniowego pośpiechu i dlatego dba s0 w". z drugiej zaś rosnąca |iczba amator w świątecznego wypoczynku. l0Ż . natomiast w innych dniach tygodnia wspomniana wydajnośćjest wykorzystana w niewielkim stopniu. odczuwa się brak izolacji od innych ludzi oraz są kłopoty z wykorzystaniem bazy usługowej. Turysta weekendowy zaś. -\l. wodnych itp. kiedy istniej e możliwośćuprawiania sport w zimowych. Uważa się. czy też długie kolejki podczas weekend w przed basenami pływackimi lub stacjami wyciąg w narciarskich. bez hałasu.. gdyż. ściturystyki weekendowej są duze. Ich efektem są zaaoczone drogi.rk domowe ludzi młodych oraz wieloosobowe gospodarstwa domowe średnich i wyższych warstw społecznych5o. Gdy miejscowości wypoczynku urlopowego pokrywają się z miejscowościami wypoczynku weekendowego. jeślichodzi o usługi noclego_ we. Rozwiązaniem opisanych problem w miej scowości typowo urlopowych. Verlag Paul Haupt. s. warto zwr cić uwagę na niekt re jej cechy wymieniane w literaturze przedmiotu w kon_ tekściemiejscowości turystycznych. przeciętnie biorąc. usprawnie komunikacji. Można to osiągnąć na drodze tworzenia nowych teren w atrakcyjnych krajobrazowo i łatwo dostępnych komunikacyjnie dla turyst w weekendowych.weekendowicza'' jest szczeg lnie wyraźne wtedy. Turysta weekendowy korzysta z r żnych środw transporfu. stanowią lokalizacje drugich mieszka (domk w letniskowych). Podaż takich miejscowości jest nakierowana na specyficzne potrzeby wynikające z urlopu. To zachowanie typowe dla C. a przede wszystkim jest uwarunkowany rozwojem usług turystycznych poszukiwanych przez weekendowicz w i rozumnym planowaniem przestrzennym wypoczynku świątecznego. gdyż sympatia do miasta jako miejsca zamieszkania przesuwa się wsp łcześnie kierunku tych miast. W konse_ w kierunku odwrotnym kwencji urlopowicz Zaczyna stronić od miejscowości. okolicznośćta stwarza określone problemy ekonomiczne w miejscowościach wypoczynku weekendowego. Bern-Stuttgart o czynnę stu zamożności społecze stwa miejskiego. Chodzi tu o wygodne zakwaterowanie. Nakłady te wydają się celowe i uzasadnione.'15-77. PrzemawiĄą za tym z jednej strony ekonomiczne interesy miejscowości urlopowych. duże przestrzenie do wypoczynku na łonie natury. Kaspar.weekendowi- Charakteryzując kr tko turystykę weekendową. W kr tkim okresie elementy infrastruktury turystycznej świadczące wymienione usługi pracują z maksymalną wydajnością.

w kt rym żyje jednostka. że konsekwencje cywilizacji przemysłowej są r wnież widoczne w procesie kształtowania środowiska. Uwaza się. jej wykształcenia i koncentrację na ograniczonych przestrzeniach. Nie ulega wątpliwości. 105 . iż niekt re cechy charakteryzujące wsp łczesne środowisko wzmagają agresję. OGOLNA CHAMKTERY5TYKA TURY5TYK! Punktem wyjściado określeniaczynnik w rozwoju wsp łczesnej lurystyki jest przyjęcie założenia. ze jest ona zjawiskiem kompensacyjnym wobec wsp łczesnego życia. Wśrd konsekwencji cywilizacji przemysłowej dla turystyki można wskazać wzrost możliwości podr żowania w wyniku rozwoju transportu indywidualnego i zbiorowego. Na uwagę zasługuje r wnież ingerencja pa stwa przemysłowego w sprawy jednostki. Nietrudno zauważyć. prowadząca do ograniczenia indywidualizmu. iż narodzin i rozwoju turystyki należy szukać w niewłaściwym dostosowaniu człowieka do środowiska. wywołując u ludzi pragnących utrzymać dobrą kondycję psychofizyczną potrzebę ucieczki kompensującej i r wnowazącej. Że cywilizacja przemysłowa i zapotrzebowanie na turystykę są ze sobą nierozdzielnie związane.1 czYNNlKÓw Rozwo)U . socjalną i osobistą. Wśrd cech charakteryStycznych wsp łczesnego środowiska człowieka trzeba przede wszystkim wymienić stały wzrost liczby ludności.norozoa @fl czYNNtKt ROZWOJU W5 Po ŁczEsN EJ TU RYSTYKI 2. trzeba się 'l'godzić z opinią. realizowanej przez turystykę. AkcepĘąc tę jej funkcję. zwiększającą się rolę środkw masowego przekazu oraz wzrost poziomu wykształcenia ludnościi przemieszczania się związanego ze wszystkimi sferami: zawodową.

wych zjawisk rynkowych. Ępowym przykładem tego przewar_ tościowania jest wsp łczesna turystyka. piramida potrzeb Maslowa). s. ' C..2. Rozw j wsp łczesnej turystyki jest silnie uwarunkowany stĄm dostosowywaniem podaży turystycznej do zmieniających się potrzeb rynku turystycznego. W ekonomii potrzeby odgrywają szczeg |nąrolę. technologicznym i ekologicznym gł wną rolę w kształtowaniu turystykil przypisuje się czynnikom ekonomicznym. Wraz z upływem' czasu potrzeby człowieka ulegają zmianom. że potrzeby uprawiania turystyki mogą zostać vrzeczywistnione pod warunkiem występowania kolejnego układu czynnik w.rs. Wśrd wielu jej cel w 1lir znajduje się wspieranie promocji podaŻy turystycznej. w tym turystyczne. Jeżeli warunkt życia na to pozwalają. W konsekwencji klasyfikacja czynnik w i ich ranga mogą być dyskusyjne' o czym świadczy literatura przedmiotu' Można jednak wskazać na pośredniokształtują rozw j turyStyki.czynności chybionych''. że w wyniku rozwoju społeczno-gospodarczego i związanego z nim wzrostu zamożnościspołecze stwa następuje przewartościowanie potrzeb. CZYNNIKI EKONOMICZNE Spośrd megaczynnik w o charakterze ekonomicznym. Czynniki te można rozmaicie klasyfikować. Motywacje bywają r znorodne i często nieuświadamiane. istnieje swego rodzaju priorytetowa struktura potrzeb (tzw. fazę samookreślania się i fazę samorealizacji.każdy człowiek przechodzi cztery fazy: fazę potrzeb podstawowych.. dzielić na rlbiektywne i subiektywne. życie w spos b zadowalający). kilka czynnik w. czy|i wywołujące potrzeby turystyczne oraz warunkujące lub ograniczające ich zaspokojenie. Liczba czynnik w oddziałujących na rozw j wsp łczesnej turystyki jast znaczna. Wreszcie można dokonać ich podziału na ekonomiczne i pozaekonomiczne. pozwalające na odzyskanie rystycznej. Turystyka przynosi ludziom żyjącym na co dzie w cywilizacji wysokiej wydajności pracy og lne odprężenie. Stwarza to potrzebę wprowadzania marketingu do gospodarki 106 r wnowagi. Waznym czynnikiem rozwoju turystyki jest polityka turystyczna stwa jako element polityki gospodarczej. np. Mozna je też dzielić llil popytowe. wręcz niższego rzędu. jw. r07 .Należy dodać. politycznym. gdyż wyznaczająpowstanie popytu na dobra i usługi. Maslow. dystrybucja. fazę potrzeb społecznych. Wszystko to prowadzi do powstawania stan w agresji i jest szkodliwe. promocja i ceny). kt re bezpośrednio oraz TURYSTYKI 2. Człowiek żyje w napięciu.1. kt re sprawiają. obejmującej kompozycj ę cztetcch zmiennych (produkt. MEGACA(NN|K| ROZWOJU 2. charakteryzującego się nadwyzką podaŻy nad popytem. Układ ten wypełniają dobra i usługi turystyczne twotzące podaż turystyczną. korzystną koniunkturę. w sferze biologicznej. Turystyka stanowi podstawę fazy samorealizacji (bycie samym sobą. Die Tourismuslehre im Grundri. Wskutek tego powstaje sytuacja . zwraca się tlwagę na szczeg lną rolę promocji produktu turyStycznego. Jak wykazał A. Wiadomo. Kaspar. staje się z upływem czasu dobrem podstawowym. podażowe i uniwersalne z punktu widzenia podstawol u Wśrd wielu stymulator w rozwoju turystyki występują potrzeby. co kiedyśbyło dobrem luk_ susowym czy wyższego rzędu. 28-38. że wykonujący je człowiek ma wątpliwości co do celowości poświęcania im znacznej części Swego życia. kt ra powoduje' że efektem zakoftczonego procesu wytw rczego nie jest wyprodukowanie gotowego wyrobu. Opr cz potrzeb turystycznych pewną rolę w rozwoju turystyki od_ grywają moĘwacje' opisują one pobudki skłaniające człowieka do określonego zachowania i regulujące to zachowanie. stabilną sytuację walutową. społecznym.r Cywilizacja przemysłowa niesie daleko posuniętą specjalizację pra_ cy.2. W strategii marketingowej. lepszy podział dochod w. rozw Z grupy czynnik w ekonomicznych wpływających korzystnie j turystyki wymienia się: na r r l l przyrost dochod w realnych ludności. obszerne są także zakres i dynamika tlćlbr i usług turystycznych. stymulujących lub ograniczających jej rozw6j. np.H. To.

Istnieje ścisły związek między sytuacją gospodarczą kraju a rozwo_ jem turystyki. 108 109 . ze istotne zniczeniedla kształtowania się turystyki masowej ma porządek społeczny. Można to uzasadnić następująco: czynniki ekonomiczne sprzyjające turystyce.ZdaniemC. z wydatkami na turystykę. warunki klimatyczne. niestabilna sytuacja walutowa. spadek tempa wzrostu gospodarczego. Stan trzeci uzyskał pewne przywileje. wzrost inwestycji. zatrudnienie (turystyka tworzy miejsca pracy). Staje się on widoczny przy por wnaniach PKB. W okresach koniunktury wydatki na turystykę rosną' szybciej niż PKB. Stąd wniosek. W krajach o dfugich tradycjach i roza Żagadnienieto om wiono obszernie w rozdziale 4. Die Tburismuslehre im Grundriss. jw. sytuacja polityczna. Społeczeristwo wydajne wspiera wzrost gorpod-. s. .2.lamze- C. Jednocześnie warto pamiętać o oddziaływaniu turystyki na inne sektory gospodarki narodowej3. wykształcone."y. 2g-3g. kt re wpływają na kształtowanio się turystyki. pluralistyczne i techniczne. kt rego uwarstwienie w coraz większym stopniuopiera się na zaradności gospodarczej. elastyczność po_ pytu w odniesieniu do turystyki krajowej jest wyraźnie niższa. spadek popytu wewnętrznego. Kaspara uważa słusznie. co prowadzi do wzrostu PKB. zamtożenie zatrudnienia i płac. takie jak w"rositochod w realnych ludności. wydajne. czYNNlKl sPoŁEczNE Opr cz czynnik w ekonomicznych na rozw j wsp . . wzrost PKB. ale nie są ujęte w PKB. Po licznych zmianach struktura_społecze stwa zachodniego uzyskała dzisiejszy kształt. niekorzystna koniunktura. że powstanie dzisiejszego porządku społecznego było jedną z najwazniejszych przesłanek rozwoju wsp łczesnej turystyki.łczesnej turystyki. Kaspara2. 1ż ten *ołit porządku spolecznego zostanie wprowadzony w życie w Polsce.są nieodłączną cechą społecźer{stwa dobrobytu. wyr wnywanie r żnic w rozwoju regionalnym (turystyka może pom c w rozwoju region w uboższych).lafi)ue. Społecze stwo konsumpcyjne troszczy się o to' aby doch d skonsumować.. trakto_ wanego jako wskaźnik sprawności ekonomicznej gospodarki. mobilne. motywacje podr ży. Społeczerstwo stanowe wiek w średnich było statyczne i miało liczne przywileje. a w konsekwencji rosnące bezrobocie. C. Specjaliści uważają. Dopiero liberalizacjaw wiekach xvn i iIx ooprowadziła do rozluźnienia tej sztywnej struktury w Europie Zachod'niej. samodzielność gospodarczą kraj w o rozwiniętych funkcjach tury_ stycznych. kt re w ujęciu og lnym odnosi się do wpływu na: r r r r r r : bilans płatniczy pa stwa (turystyka ma w nim sw j udział). że e|astycznośćta odzwierciedla jednocześnie liczne czynniki. anie gromadzić. Twoizy się splłeczeristwo klasowe. Kaspar. Powszechnie uważa się. Innym przykładem związku turystyki i gospodarki jest spadek liczby turyst w odwiedzających kraje o słabej pozycji walut tych parstw. W demokracji jako formie pa stwowości i w społecznej go- r r r r kryzys ekonomiczny. likwidacja nadgodzin. np. Jednocześnienie powinno ujśćuwadze czytelnika oddziaływanie turystyki na otoczenie społeczne. Dotyczy to w większym stopniu turystyki zagtanicznej niz krajowej. W społeczerstwL wykształconym i mobilnym prowadzi to do zwiększonego popytu na wyjazdy turyStyczne. Należy mieć nadzieję.Z kolei czynnikami na rozw j turystyki ekonomicznymi wpływającymi niekorzystnie są: 2.2. Taki porządek społeczny nie sprzyjał znaczniejszemu rozwojowi turystyki. budzety par stwa i region w (urystyka generuje podatki). 3 spodarce rynkowej jako formie porządku gospodarcżego rozw j turystyki uzasadnia się motywacjami społecznymi. Przyjęto demokrację jako formę par{stwowości i społeczną gospodarkę rynkową jako formi ustroju gospodarczego. że turystykę zagraliczną charakteryzuje wysoka elastyczność. W literaturze przedmiotus dzisiejszy porządek społeczny w Europie Zachodniej opisuje się jako społecze stwo dobrobytu i czasu wolnego oraz społecze stwo konsumpcyjne.wpływają też czynnikjleżące w pozaekonomiczĘ sferze aktywnościludzkiej.

r winiętych funkcjach turyStycznych wpływ ten jest widoczny w postaci zmian struktury społecznej. politykę taryfową (np. Problem ten om wiono szerzej w rozdziale 6 i w rozdztal'e 2. ze kształtowanie się turystyki zależy od atrakcyjności środowiska. gospodarki. Jej zadaniem jest zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie eleProblem ten om wiono szerzej w rozdziale 6. Celem tej polityki jest -Ma ona r wnież zapobiec ujemnym wpły_ naturalnego dla turystyki. Zniszczenie laajobrazu prędzej czy p źniej prowadzi do załamania się turystyki.2. nauka i sztuka. Występuje r wnież ważny związek między turystyką a polityką socjalną pa stwa. Trzeba ograniczać skutki działalnościludzkiej i za_ pewnić odnawialność zasob w przyrody. np. regulacj e prawne długościczasu pracy i urlopu oraz redysĘbucja dochod w (fundusz socjalny). szybkości i wydajności tych środkw. takimi jak religia. Należy r wnieŻ podkreślić.4. Polityka transportowa ma wpływ na turystykę przez: cie wywiera duży wpływ na kształtowanie się turystyki. rniejscowośćturystyczna jest w zasięgu turySty. Na rozw j turystyki ma 2. pkt Ż. Ze względu na rosnące zapotrzebowanie na wypoczynek. CZYNNIKI EKOLOGICZNE Powszechnie wiadomo. poprawie regularności funkcjonowania publicznych środkw lokomocji. dziedzictuta kulturowego. Widoczne jest to gł wnie w dużych hotelach.2. autostrady). IJwaŻa się. W świetlezaobserwowanej w ostatnich latach wysokiej dynamiki rozwoju turystyki kulturalnej nabiera znaczenia r wnież polityka kultu_ ralna. CZYNNIKI TECHNICZNE zana Z transportem 2. oto kilka przykład w. dlatego naleŻy dbać o dostosowanie rozwoju lechniki. polityka przestrzenna powinna ograniczać ilościowo-jakościowy spadek przestrzeni nadającej się do rekreacji. w ten spos 'b polityka kulturalna z wużniejszych czynnik 'w polityki turystycznej par{stwa i regionu. kt re nie jest przeciez wielkością stałą. turystyka masowa oddziałuje na otoczenie techniczne i bywa wyzwaniem dla techniki. odnosi się to r wnież do kraj w wchodzących na drogę rozwoju dzięki turystyce.że zależnośćturystyki od środowiska naturalnego jest duzo większa niż innych gałęzi gospodarki.7 tez wpływ postęp w zakresie techniki hotelowej. tunele.3. autostrady).że ukształtowana w XX w. że turystyka spełnia funkcję Wsp łczesna turystyka jest r wniez kształtowana w Znacznym Stop- polityczną pośrednio lub bezpośrednio. Istotny wpływ na rozw j turystyki ma polityka transportowa pa stwa' oddziaływanie to jest wzajemne. atakże w zwiększeniu komfortu i zdolnościprzewozowej środkw transportu. Na przykład na wzrost popytu turyStycznego wpływają: korzystniej sze ustawodawstwo socj alne. Postęp techniczny w transpor_ : r r politykę dotyczącąszlak w komunikacyjnych (np. W niekt rych krajach nastawionych na turyst w władze podejmują środkizaradcze wspierające kulturową odrębnośći utrudniające pewne działania. Trzeba przy tym podkreślić.jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury.3. politykę dotyczącą środk w transportu.2. Ujawnia ona także zwiry'ki. że przez obciązenie środowiskarozumie się a szczeg lnie pogorszenie warunk w 111 r10 . Przykładem możebyć rozbudowa szlak w komunikacyjnych w bardzo trudnych warunkach terenowych (np.5. Przejawia się to zwłaszcza we wzroście stopnia bezpieczeristwa środkw transportu. sama też stanowi impuls do formułowania polityki7. Dzięki temu kazda W układzie turystyka-technika na uwagę zasługuje technika zwiąi zakwaterowaniem. CZYNNIKI POLITYCZNE niu przez czynniki polityczne. 7 Warto przypomnieć. znizki). Nie można też przeoczyć nie' bezpieczeristwa spłycenia kultury własnej i dopasowywania jej do kul_ tur obcych6. poziomu dobrobytu i wykorzystania czasu wolnego do dopuszczalnego obciążenia środowiska. nabywanie ziemi przez obcokrajowc w. gdzie r żne ulepszenia techniczne zmieniają istotnie spos b obsługi gości. wom turystyki na środowisko. ment staje się jednym w 2. Polityka przestrzenna i turystyka także oddziałują na siebie znacząjak wiadomo Zapewnienie środowiska co. zrnianę warunk w naturalnych.

W miarę rozwoju sił wytw rczych oraz postępu techniczno-organizucyjnego wzrasta wydajnośćpracy. Biorąc pod uwagę fakt. stresy psychiczne przekłaczające granicę progową. zwierząt i roślinpod względem ilościowym oraz jakościowym.3 . og lnie można powiedzieć. że turystyka jest zjawiskiem masowym. U podstaw racjonal_ nego wykorzystania czasv poza pracą zawodową lezy k'ilrka przyczyn natury społeczno-ekonomicznej. W uWadzie tygodniowym obserwuje się nowe zagospodarowanie czasu pracy przez wprowadzanie np. wolnych sob t. życia ludzi. prowadzące do jego fak tycznego zniszczenia. z drugiej zaśracjonalnośćwykorzystania czasu poza pracą zawodową determinuje zakres i tempo przemian w rozwoju sił wytw rczych. Z jednej sffony dynamika wsp łczesnych proces w rozwojowych prowadzi do zmian na korzyśćczasu wolnego. że rozmiar! czasu społecznie niezbędnego do wytwarzania określonych d br i usług systematycznie się zmniejszały. Warto przypomnieć. że w układzie czas pracy zawodowej_-czas poza pracą zawodową mieścisię szeroki Zestaw czynnik w natury społeczno-ekonomicznej. Jednocześnie pojawiają się nowe problellly zwiryane z tempem przemian cywilizacyjnych. Przemęczenie.. Natomiast obciĘenia ilościowe sprowadzają się do wykorzystania obszar w wartościowychdla turystyki na inne cele. z przeznaczeniem na troskę o zdrowie ftzyczne i psychiczne człowieka. w d i ziemi.1. CZAS WOLNY OD PoD^ŻowE PMCY Jednym z istotnych czynnik w kształtujących rozw j turystyki jest czas wolny od pracy.3. ludności. Spełnienie tych wytnagari nakazuje racjonalizację wykorzystania czasu poza pracą zawotlową. Stosunek r żnych zajęć i czynności wykonywanych przez pracownik w w obrębie agregatu . Tendencja do skracania czasu pracy zawodowej była r 'wnież wynikiem dĘe(t pracownik w do ustalenia czasu pracy na pozio_ mie społecznie racjonalnym. Rozw j sił wytw rczych sprawił.czas poza pracązawodową'' do czasu pracy zawodowej określa w jakiś spos b stopier uwolnienia się człowieka od i ogłaszanie dni świątecznych' Wreszcie w układzie ustawowych. a następnie wzrost jego rozmiar w. Wzajemne powią4anie środowiskanaturalnego i turystyki jest więc wyraźne. Zależności może zilustrować układ element w te 113 II2 . Postęp naukowo-techniczny wiąze się z wieloma wyzwaniami. W zwipku z tym pojawiła się społeczna potrzeba racjonalnego wykorzystania stale zwiększających się rozmiar w czasu poza pracą zawodową. co op źnia wejście rnlodzieŻy na rynek pracy.r Rozumne planowanie przestrzenne oraz stabilne plany zagospodarowania miejscowości turystycznych mogą wzmocnić ochronę środowiska naturalnego i społecznego. Na skutek tych dwukierunkowych dziala następowało wydzielanie zasob w czasu uwolnionego od pracy zawodowej. płatnych urlop w og lnym następuje wypoczynkowych pracy zawodowej. Chodzi tu gł wnie o stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych. Dlatego lcż obiektywną koniecznością staje się właściwewykorzystanie czasu poza pracą zawodową. kullury pracy i og lnej wiedzy o otaczającym świecie. hałas. Rozw j cywilizacji przynosi też człowiekowi r żnorodne korzy- pcwnienia rozwoju produkcji. hałas i zatrucie środowiska stanowią niebezpiecze stw a zagrażające zdrowiu. Najważniejsze obciążenia jakościowe rzutu1ące na rozw j turystyki to: zanieczyszczenie powietrza. czYN N lKl PoPYToWo_ I UNIWERSALNE 2. jasne jest. iz skracanie czasu pracy odbywa się trzema sposobami. przypadkowe zasiedlenia oraz poszatkowanie krajobrazu. iż może ona mieć znaczący wpływ na środo_ wisko. rnodyfikuje model konsumpcji' ukazuje atrakcyjne możliwości wykorzystania czasu poza pracą zawodową. nie_ odwracalnym. Niezbędna jest r wnowaga w tej relacji.między innymi umożliwia wzrost siły nabywczej nie wydfuzanie skracanie czasu pracy przez obniżanie wieku emerytalnego oraz wydłużanie czasll nauczania i w efekcie zwiększanie czaslprzygotowania do zawodu. Wysoka świadomość ekologiczna społecze stwa ograni_ cza pole manewru ludziom odpowiadającym za sprawy rozwoju tury_ styki. W uWadzie rocznym skracanie czasu pracy przebiega przez ustanawianie. Niemałe znaczenie ma wydłuzanie się średniejtrwania życia ludzkiego. Maleje więc czas niezbędny do za- 2. a następ- ści.

slŁA NABYwczA LUDNoścl Kolejnym czynnikiem rozwoju turystyki jest siła nabywcza ludno_ ści. czyli potrzeb turystycznych w lronsumpcję aou' i usiug turystycznych. optymistyczny. jakie ten czas wypełniają. Pojęcie czasu wolnego jest r znie określane.u i usługi turystyczne. że albo spowoduje to masowe bezrobocie. Wymienione fynkcje są odnoszone do trzech faz wykorzystywania Lata 80. W tym kontekście dużego znaczenia nabiera kategoria czasu wolnego. o tyle siła nabywcza ludnościjesi iuiiy^ czynnikiem popytu zrealizowanego. B. pracy. Innymi słowy. Trudno powiedzieć. warunki ekonomiczne jednostki są środkiem przekształcania popytu potencjalnego w popyt Zrealizowany. Hamburg r9g0.. wienie na wypoczynek mający na celu odtworzenie sił człowieka. og lnie można powiedzieć. Czas wolny jest to czas poza ptacą zawodową. Im kraj jest bardziej rozwinięty.u jednoznacznie rem modelu . W miarę rozwoju czasu wolnego zauwaŻa się powstawanie typu cywilizacji. zaangażowanie społeczne w swoim otoczeniu i tvt rczą samorealizację. to nastawienie na konsumpcję (. kt rą człowiek może kojarzyć z działaruem lub bezczynnością. że czas pozapracązawodową wydłuża się w miarę rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. konsumpcja i iozw j kulturalny. 369. Lata 60. Ma on zapewnić bezpośrednią satysfakcję. przyjemności i rozwoju osobowości człowieka.rczasu poza pracą zawodową. Wreszcie częściąskładową czasu poza pracą zawodową jest czas wolny. Cywilizacja czasu wolnego w warunkach postępu naukowo_technicznego może zmierzać w dw ch kierunkach. albo przyczyni się do dalszego.3. Najczęściej charakteryzuje się je ilościowo przez rodzaj czynności. suchodorskt. s. Jeślisię zaloży. Można też wskazać na trzy indywidualne funkcje czasu wolnego. cywilizacja stoi przed wybo""u. - . jakie kon_ gnoz komputeryzacja i robotyzacja pociągną za sobą tak wielki wzrost wydajnościpracy. i 90. uczestniczenie w zdobyczach wsp łczesnej cywilizacji. że zapowiada się zasadnicza zmiana w tym zakresie. Na świeciedokonują się głębokie przemiany w technologii produkcji. 7-g. WedĘ wszelkich pro- czasu wolnegos.być'' albo . rozwijanie zainteresowa własnych i rozrywkę.2. w kt Ę aktywnośćczłowieka przesuwa się w kierunku działar określanych przez własny model stylu zycia.Kultura jesi podstawą. drugim pogor za dobrami materialnymi. w kt rym kierunku będzie ewoluować cywilizacja czasu wolnego. i 70. na konsumpcji"). Powsta_ nie więc potrzeba gruntownej reorganizacji życia społecznego i kulturalnego. to czas poza pracą zawodową przestanie być marginesem życia ludzkiego i stanie się jego dominantą. tw rczy rozw j człowieka.czas wolny czasem od korica II wojny światowej az do ko ca lat 50. czynnościi zajęcia związanebezpośrednioz prowadzeniem gospodarstwa domowego' czas poświęcony na doskonalenie zawodowe i czas poświęcony na zaspokajanie elementarnych potrzeb biologicznych organizmu. przyjmując. to faza spędzania czasu wolnego z myś|ąorozwoju kulturalnym. T14 s... 8 Obserwacja tendencji rozwojowych czasu wolnego prowadzi do wniosku. wykorzystywana w celach wypoczynku. czas poświęcony na dojazdy do pracy i z pracy oraz do miejsc nauki. sekwencje spowodują one nie tylko w dziedzinie samej organizacji . Nasuwa się tu refleksja do_ tycząca przyszłościtej kategorii czasu. . Trudno dziś'oln"go stwierdzić.e H. warszawa 19g9. 2. Jednym jest humaniStyczny. Ludzie poświęcają ten czas na tworzenie wartości niematerialnych. czym jesteśmy''g. |ecz także w zyciu społecznym w og le. Jedno jest pewne: czas wolny uzyskiwany ptzez czlowieka dzięki p:rzemianom naukowo-technicznym powinien być wypełniony troską olego duchowy i moralny rozw j.. . Dzieje kultury polskiej.mieć''. pozostający do swobodnego i bezinteresownego oraz zgodnego z zarrtiłowaniami człowieka wykorzystania na wypoczynek. iż realny jest wariant drugi. opaschowski. na życie towarzyskie . Układ ten wypełniają: czas poświęcony pracy w godzinach nadliczbowych. Innymi słowy. probreme im Umgang mit der Freizeit. tym cZaS ten jest dłuższy. wydawnictwo Interpress. bardzo istotnego skr cenia czasu pracy. takie jak: reprodukcja sił człowieka. że jest to częśćczasu poza pracą zawodową. przewazało nasta- kt rej wyrasta wszystko.o ile czas wolny od pracy wywołuje potencjalny popyt nu dob.

umiastowienia'' całego społecze stwa. ze z punktu widzenia rozwoju turystyki wydatki na konsumpcję turystyczną powinny być uprzywilejowane w budżetach gospodarstw domowych. Miasto zostało bez mała powszechniÓ uznane za najwyższą formę organizacji wsp łżycia ludzkiego.rW miarę wzrostu funduszu ekonomiczna jednostki i jednocześnie spożycia poprawia się sytuacja potencjalne warunki wzrostu wydatk w na turystykę. Potwierdziły to liczne badania naukowe. og lnie można powiedzieć. tym większa jest aktywnośćtury_ styczna mieszkaric w. a także rozwoju sektora usług. jako zjawisko społeczne.Studia Socjologiczne" 1965. Między wielkościądochod w ludnościdanego kraju czy regionu a jej udziałem w ru_ chu turystycznym jest związek korelacyjny ścisłyi dodatni.stano- Urbanizacja techniczna.że przedstawiony podział urbanizacji jest umow_ ny i że wszystkie te płaszczyzny wzajemnie się przenikają. co się skr towo określa jako miejski styl zycia. Im kłaj czy region jest bardziej zurbanizowany.3. przy czym wyznaczniki te są zmienne. Proces ten. że ani głosy r żnego rodzaju katastrofist w. Przyjmuje się. postawy. Ten punkt widzenia jest rozpowszechniony wśrd demograf w oraz socjolog w i łączy się z miarą urbanizacji na podstawie liczby ludnościzamieszkują- ze skupisk osadniczych uznanych za wiejskie do skupisk miejskich 2.jest konsekwencją gł wnie uprzemysłowienia. że urbanizacja jako proces nieodwracalny izłożonyprzejawia się w czterech płaszczyznach: ekonomicznej. że J. oznaczająca bezpośrednio wzrost poza- cej skupiska miejskie. l0 tv II7 .. . nr 3. Zi łkowski.. Jednocześnie wśrd wielu czynnik w wsp łczesnej urbani_ zacji ważnąrolę odgrywa właśnieturystyka. demograficznej. nawyki do iprzynależność grup społeczno-zawodowych oraz doświadczenie. będąca zespołem proces w technicznych i ekonomicznych. natomiast oddziaływanie turystyki na przebieg proce_ su urbanizacji będzie naświetlone w rozdziale 6. U rbanizacj a społeczna polega na przyswoj eniu ptzez przybysz w ze wsi. iż procesowi asymilacji podlegają nie tylko imigranci ze wsi. Wpływ na to wy_ wierają też normy społeczno-kulturowe turysty. W tym miejscu zostanie om wiony wpływ procesu urbanizacji na rozw 1turystyki. Zi łkowski1o uważa. To z kolei zależy od atrakcyjno_ ścikorzyści uzyskiwanych z tytułu tych wydatk w. Warto zauważyć. wiąca istotną przesłankę wzrostu popytu turystyczneg o. Urbanizacją ekonomiczna polega na stałym zwiększaniu się liczby ludnościzatrudnionej w zawodach nierolniczych w stosunku do ludnościwykonującej zajęcia rolnicze. Trzeba podkreślić. Termin . W wyniku urbanizacji ma miejsce zmiana struktury społeczno-zawodowej ludności. chodu narodowego na jednego mieszkarica. nie' odłącznie towarzyszył rozwojowi sił wytw rczych. co prowadzi do . że wszystkie wymienione płaszczyzny przejawiania się urbanizacj i wykazuj ą w sp łza|eżności procesami makrospołecznymi.miejskich'' wartości. J. Z punktu widzenia poszukiwa związk w urbanizacji z turystyką można stwierdzić. Niemałą rolę odgrywa też reklama. Ptzy jmując. Historia wykazuje. że turystyka jest funkcją urbanizacji. kt rym tow aruy sząistotne przemiany społeczne. technicznej i społecznej. Przez pojęcie urbanizacji należy rozumieć proces kulturowy uno' wocześniający społecze stwo. Im kraj jest bardziej uprzemysłowiony. przechod ząc od społecze stwa tradycjonalistycznego do społecze stwa opartego na cywilizacji technicznej.też przestrzenną' jest r wnoznaczna Z rozpowszechnianiem się miejskich system w infrastruktury a także zabudowy miejskiej. ze siła nabywcza ludności zależy od wielkoścido- czeristwo zmienla się. Miejsce i rola procesu urbanizacji w pr7eobrażeniach społecznych Polsce Ludowej. historycznie biorąc. URBANIZACJA Między turystyką a urbanizacją istnieje ścisly zvłiązek. polityczne i kulturowe. z Urbanizacj a ekonomiczn a. poświęconymfunk' cjom wsp łczesnej turystyki. rozumianego jako ciągła rozbudowa przemy' słu. nazywu:r. tym jest wyżej zurbanizowany. związany Z proce' sem uprzemysłowienia.. Można postawić tezę.umiejętności i cech osobowości' czyli tego. ani okresowe regresy nio zahamowały postępu urbanizacji.3.urbanizacja'' jest. Społe' 116 rolniczych źr deł utrzymania ludności. Urbanizacja społeczna powoduje r wnież rozprzestrzenianie się miejskiego stylu życia poza miasto. Urbanizącja demograficzną oznacza ptzemieszczanie się ludności i stały wzrost odsetka ludności zamieszkałej w miastach..

sieć 5 największych miast światatworzyły: Meksyk (Ż4.jak i powiązar z technikąoraz z organizacją świadczonych usług. Szanghaj (10.7 mln). s. odnosi się to gł wnie do kraj w wysoko rozwiniętych. Nowy Jork (16. S o Paulo (Ż3. W strukturze ludności miej skiej najatrakcyjniej sza turystycznie j est grupa ludnościzamieszkującej duze ośrodki miejskie. wodociągi. infrastrukturę można podzielić na: r r miczne.4 m7n). można chyba śmiałopowiedzieć. co wynika zar wno z charakteru urządze(t. Jak wiadomo z literatury w strukturze ludnościuczestniczącej w ruchu turystycznym bardzo aktywną grupę stanowią dzieci i młodzież w wieku 10-18 lat. na całym świeciena 100 os b tylko 29 Żyło w dużym mieście (ponad 100 tys. Wyrazem przestrzennej koncentracji ludności miejskiej w świecie jest powstanie i rozw j aglomeracji miejskich. Wzrost kwalifikacji zawodowych i poziom og lnego wykształcenia oraz kultury wpływają pozytywnie na wzrost aktywności turystycznej społecze stwa. czy słuzą produkcji czy konsumpcji. komunikacja pasażerska. kulturą fizyczną i turystyką. Z tego punk_ tu widzenia sytuacja kształĘe się korzystnie dla turystyki. ochrona zdrowia oraz administracja. Miasta-giganty: metropolie czy molochy?. rJ. infrastrukturę cechuje znaczne zr żnicowartie funkcji. Jest to spostrzeżenie o tyle istotne. Podczas gdy w 1950 r.6 mln). energetyce. Aktywne w tym względzie są też grupy w wieku: 18_24 i Ż5_34lat. Blizsza charakterystyka tych kategorii daje podstawy Rozw j infrastruktury i zabudowy miejskiej jest wyrazem urbaniza- do skojarzer wsp łzalezności urbanizacji technicznej oraz turystyki. W układzie czynnik w związanych ze stosunkami ludnościowymi i wpływających na rozw j turystyki warto jeszcze wskazać na strukturę ludnościwedług wieku i wykształcenia.r istnieje korelatywny związek między strukturą społeczno-zawodową ludności a stopniem aktywności turystycznej społecze stwa. mieszkaric w). Z punktu widzenia cel w ekonomiczno-społecznych. 36-37. W roku 2000 liczba ludności wynosiła 6'3 mld os b. karic wll. a więc na popyt turystyczny. systemy melioracyjne i irygacyjne. cji technicznej.Deutschland" 1995.. Natomiast w 2000 r. obecnie jest ich już 45. niezależnie od tego. Zależność jest widoczna przy kompleksowym spojrzeniu na bezpośredta nie i pośrednie uwarunkowania rozwoju wsp łczesnej turystyki. Wszystkie wządzenia infrastrukturalne. Tokio (10.1 mln). iŻ wsp łczesna turystyka znajduje korzystne warunki rozwoju na gruncie sieci aglomeracji miejskich. od prawie dwustu lat obserwuje się bowiem stałe i występujące coraz silniej w skali światowej zjawisko migracji ludności wiejskiej do miast. z kt rych kuŻde ticzy ponad 8 mln miesz_ 118 Jak widać. Jeżeli chodzi o urbanizację demograficzną. co ma ekonostach. że ludnośćmiejska jest znacznie aktywniejsza tvrystycznie od ludnościwiejskiej. lączności. sieć 5 największych miast światapod względem liczby mieszka c w tworzyły: Nowy Jork (I4. drogownictwie. na co wskazuje wzrost liczby ich mieszkar{c w. kt rym mają słuzyć urządzenia. Kazdego roku ze wsi do miasta emigruje 20 mln os b. Szybki rozutij gospodarczy był przyczyną wyjątkowo dużego wzrostu liczby ludności świataoraz Zmazem generatorem jej ruchliwości przestrzennej. Mozna więc powiedzieć. iż w miarę zmniejszania się udziału zatrudnienia w rolnictwie i leśnictwie zwiększa się liczba przesłanek rozwoju turystyki. infrastrukturę społeczną. urządzenia gospodarki wodnej.1 mln)' Kalkuta (15. obej muj ącą urządzenia i instytu cje zvł iązane z oświatą. słuzbami społecznymi.7 mln)' Zagłębie Ruhry (8. f I19 . a więc urbanizacji de_ mograficznej. infrastrukturę techniczną.Ż mln). a także z szeroko pojętą administracją publiczną. w ostatecznym rachunku spełniają funkcje służebne. elektrociepłownictwie.7 mln).3 mln). obejmującą podstawowe lrządzenia stoSowane w transporci e.7 mln). wydanie specjalne. że już teraz istnieje na świecie 20 miast. społeczne. przy czym połowa z nich mieszkała w mia_ Ważnym czynnikiem determinującym rozw j turystyki jest dyna_ miczny wzrost liczby ludności miejskiej. to ma ona bezpośredni związek z masowym wsp łcześnieruchem turystycznym i pośredni z rozwojem sfery jego obsługi.Typowymi tego przykładami mogą być: radio i telewizja.gazownictwie.. Występuje r wnież ścisła wsp łzależność między poziomem wykształcenia a uczestnictwem w ruchu turystycznym. Londyn (10. nauką. Na przykJad' w 1960 r. Albrecht. kulturowe i ekologiczne uzasadnienie. kulturą. Warto też dodać. Tokio (21. zdrowiem.

sprawia.|ecz pozostające w zasięgu nym. Będzie to r wnież swoboda doboru pożądanego otoczenia oraz wreszcie wolnośćod ustawicznej. Cechą charakterystycznątej zabudowy jest wzrastający stopie jej zwartości i związana z tym gęstośćzaludnienia teren w miejskich oraz ciryła zmiana ich konfiguracji. dzielnicową. jego oddziaływania. prowadzący do społecznych i kulturowych przemian w społecze stwach. że przyroda dostarcza człowiekowi niezbędnych. Przyroda jest dla niego r wnież źr dłem przeżyć intelektualnych. iż w miarę rozwoju urbanizacji ekonomicznej og lnie można więc wyrazić pogląd. Miejski styl życia jest pojęciem niewymiernym. 2. kiedy inspiruje dążenia poznawcze uczestnik w ruchu krajoznawczego. niezbędne jest stałe dążenie do ochrony środowiska przy r odniczego. że aby zmaksymalizować korzyści stymulujące rozw j turystyki. człowiek znajduje w przyrodzie liczne wartości. regionalną. kt ra to kontrola ma miejsce w stosunkowo małym gronie wsp lnoty wiejskiej. Można więc powiedzieć. subregionalną. kt re wyzwalają w nim przeżycia duchowe (np. makroregionalną. Tr jmiasta). w dostępnych mu granicach. cechująca się też pozbawionym charakteru standardowym bu_ downictwem osiedlowym i blokowym oraz często chaosem przestzen- Aktywny stosunek człowieka do przyrody jest warunkiem osiągania znorodnych korzyści. ze do istnienia i rozwoju człowiekowi jest niezbędny stały zwiryek z przylegdjącą do niego cząskąświata zewnętrznego. Jedno- n0 . Srodowisko przyrodnicze w corv mniejszym stopniu spełnia funkcje zdrowotne wobec wsp łczesnego człowieka. stanowi jednocześnie korzystny grunt dla powstawania potrzeb turystycznych i warunk w ich zaspokajania.W miarę Należy zauważyć. Złożyłosię na to wiele ptzyczyn. Jest więc ważnym czynnikiem rozwoju wsp łczesnej turystyki. materialnych warunk w jego egzystencji i jest obszernym polem jego celowej działatności. Przedstawiony potr jny charakter działa człowieka w stosunku do przyrody prowadzi do wniosku. Że wsp łczesna zabudowa miejska. Dzięki pracy człowiek przekształca. Wreszcie stosunek człowieka do przyrody przejawia się w formie pracy produkcyjnej. Na aktywnośćturystyczną ludnościmiejskiej pobudzająco wpływa r wniez urbanizacja społeczna. kt ra ponadto wzrostu uciążliwości bytowania ludności miejskiej zwiększa się pragnienie ucieczki od rzeczywistości i wymknięcia się z granic miasta na łono przyrody. Możnatu m. Powszechnie wiadotno. Jak juz wspomniano. Ze proces urbanizacji. że stymulatorem rozwoju turyStyki jest także urbanizacja wsi. zapewnia uregulowany czas pracy oraz umozliwia planowanie sposobu spędzania czasu wolnego od zajęć zawodowych. niezbędne do zaspokajania wielorakich potrzeb. iż urbanizacja docelowo prowadzi do przemian w całym społecze stwie. wymienić r żnorodność wyboru pracy Zawodowej. Postęp naukowo_techniczny stworzył wyjątkowo korzystne r cześniepozytywnym skutkom postępu naukowo-technicznego tow arzy szą niepokojące zjawiska związane z tempem przemian' Powszechnie się uważa.3. a podstawową jego przesłanką jest swoboda odczuwana przez jednostkę osiadłą w mieściew stosunku do licznych ogranicze związanych z uczestnictwem w społecznościwiejskiej. SRODOWTSKO PRZYRODNTCZE Wypełnianie funkcji czasu wolnego jest w dużym stopniu umożliwione dzięki kontaktowi człowieka z przyrodą. krajową i międzynarodową. ze wsp łczesna cywilizacja pośrednio wywarła destrukcyjny IŻ1 warunki do aktywizacji człowieka w wielu dziedzinach zycia. estetyczne). ogarnia ona r wniez zbiorowości ludzkie zamieszkałe poza miastem. iz ludnośćmiast chętnie uprawia turystykę. Na zakoriczenie warto podkreślić. Wiadomo. ułatwiając tym samym rozw j turystyki. Ztego punktu widzenia infrastrukturę można podzielić na: osiedlową. zespołu miast (np.in. Na gruncie nie zautsze planowej zabudowy miejskiej wsp łczesne miasto staje się miejscem anonimowego społecze stwa o coraz mniejszym po_ czuciu wsp lnoty i pozbawionym naturalnego środowiska. społecznej kontroli zachowania się jednostki.4. Stosunek ten przejawia się w trzech podstawowych formach' Uprawiając turyStykę. Proturystyczna postawa ludnościmiast ma swoje źr dło w stylu życia. Można więc powiedzieć. tworzywo przyrody w r znego rodzaju dobra materialne. przejawem urbanizacji technicznej jest r wnież rozw j zabudowy miejskiej.r i demografic znej zwiększa się skala przestrzenna urządze(t infrastrukturalnych.

r: wpływ na organizm człowieka i szansę jego regeneracji w kontakcie zprzyrodą. Kryterium podziału działalnościczłowieka na bezpośrednio związaną i pośredniozwiązaną z turystyką jest trudne do ścisłegoustalenia. Wreszcie. Dobra turystyczne. wreszcie ostatnią ze wsp łczesnych plag społecznarkotyki..6. Aleksandrowicz|z określa te negatywne skutki nych mianem . pragnącym utrzymać się przy życiu. Istotnym środkiem uwrażliwie- sowego przekazu. miejsca lokalizacji źr del mineralnych itp.3. poprawiający og lny stan kulturalny społecze stw i kształĘący aktywny stosunek człowieka do otaczającego go świata. rozwojowi transportu indywidualnego i zbiorowego zwiększają się możliwościpodr zowania. cechująca się głębo_ Zahamowanie proces w degradotw rczych środowiska przyrodni_ czego ijego rewaloryzacja stają się bezwzględnie konieczne. Do czynnik w powodujących najgroźniejsze skutki spo' leczne zalicza się: zanieczyszczenie powietrza. Nasilają się one w miarę upływu czasu i obejmują coraz większe obszary środowiska przyrodniczego oraz Społecznego.5. kt re się stały powszechnym dodatkiem do pożywienia. jw. kt ry prowadzi do zwiększenia siły nabywczej jednostki i w efekcie do wzrostu standardu życia człowieka.ucieczĘ turyStyczną człowieka''' Powiązania między wsp łczesną cywl|izacją a turystyką są liczne. Nadają one kierunek ruchowi turystycznemu oraz kształtują r23 I2Ż . W przei zwiryanaz nim degradacja środo_' ciwnym razie postęp "y'iti'u. |2 prq' Do podstawowych d br turystycznych sązaliczane dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej tworzone pośrednio z myśląoruchu turyStycznym. jak i socjalnej oraz osobisĘ. odnoszącej się zar wno do sfery zawodowej.. nie tworzone z myśląo turyście są w literaturzę dzielone na dobra podstawowe (nazywane tez idealnymi) i komplementarne. Sztuczne środkikonser_ wujące i inne. CHAMKTERY5TYKA DÓBR TURY5TYCZNYCH Przez pojęcie . plaże.ane z nimi rozliczne motywacje wywołujące.degradotw rczych". sPoŁEczNE KoNsEKwENcJE ROZWOJU CnMLl. kąpieliska. DOBM TURYSTYCZNE 2. PWN. Wazne miejsce zajmuje tu wzrost poziomu wykształcenia. środkiowadob jcze. 13 zob. Środowisko przyrodnicze a zdrowie ludzkie. 2.yj''y wiska obr cą się przeciw człowiekowi. Aleksandrowicz. Dobra turystyczne w postaci produkt w pracy ludzkiej są wynikiem działalnościczłowieka ukierunkowanej wyłącznie na potrzeby turyStyczne albo nie związanej bezpośrednio z tymi potrzebami. powstające w wyniku proces w technologicznych. warto w skr cie 13. przypomnieć konsekwencje rozwoju cywilizacji dla jednostki ludzkiej Wyrużają się one gł wnie we wzroście zarobk w.zAC)| W układzie czynnik w rozwoju turystyki warto zwr cić uwagę na negatywne skutki wsp łczesnej cywilizacji i zwiry. kimi zmianami struktury wydatk w gospodarstw domowych.. wybrzeże morskie. oraz potrzebę ucieczki kompensacyjnej realizowanej przez turystykę. Należy r wnieŹ podkreślićtozw j środk w ma- nia społecze stwa na ochronę środowiska przyrodniczego może być uczestnictwo w turystyce. 633. Cywilizacja przemysłow a przechodzi wiele cykli... na kt re występuje popyt turystyczny..3. czyli dobra naturalne oraz produkty pracy ludzkiej.J.1. 2. Nie pozostają też obojętne dla ftzycznego i psychicznego zdrowia człowieka. W strukturze d br turystycznychwyr Żnia się dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej. Warszawa 19'13' s. Należy także odnotować zjawisko og lnej ruchliwości jednostek. Dzięki czej jednostki następuje modyfikacja modelu zycia.dobro turystyczne" należy rozumieć dobro lub zesp ł d br danych przez natarg historię lub wytworzonych przez działalność ludzką. J.. Inną konsekwencją jest systematyczny wzrost rozmia_ r w czasu wolnego od pracy. wraz ze wzrostem siły nabyw_ J. Do naturalnych d br turystycznych zalicza się miejsca o specyflcznym klimacie. hałas. o człowiekuwielowyniarowym. Kozielecki. Konsekwencj e środowiskowe stanowią układ czynnik w wywołuj ących agresję we wsp łczesnym człowieku.3.6. przeks ztałcający ch ją z ekonomiki producenta w ekonomikę konsumenta. W: ochrona rodnicze?o środowiska człowieka. tereny g rskie. w d i gleby. s' 223 i nast.

architektura. warunkującymi wykorzystanie walor w turystycznych.temperatura). Komplementarne dobra turystyczne tw orzą gł wnie materialno-organizacyjne warunki rozwoju usług turysty"'ny"t pełniane produktami pracy ludzkiej wytwarzanymi z myśląo turystach. ocena zasob w środowiska naturalne4o dla potrzeb turystyki (na przykładzie woj. osobliwości geologiczne). Atrakcyjnośćprzytodnicza może być r żnadla turyst w. tj. Na przykład czyste powietrze i woda Sta_ ją się wsp łcześnie coraz rzadszym dobrem na rynku turyStycznym. roślin. a takŻe stanowią gł wną siłę finiowaniu tego terminu są określone cechy środowiskaprzyrodnicznego|a. osobliwości flory). Wartość turyStyczną środowiska przyrodniczego określajątakie mierniki. powierzchnia w d. litosfery (rzeźba terenu. Szczeg łową listę tych walor w tworząelementy: r r r r 1 r r ci na łowna). światazutierzęcego (ryby. zwierzy- krajobrazu naturalnego (konglomeraty wymienionych element w walor w turystycznych o wysokich wartościach estetycznych).3. Kolejnym elementem charakterystycznym dla podstawowych d br turystycznych (walor w turystycznych) są w alory hi story c zno'kulturalne. gi125 IŻ4 . chronione gatunki fauny. Dla niekt rych grup ludności zamieszkujących obszary mniej zurbanizowane interesującym celem podr ży mogą być wielki ośrodekmiejsko-przemysłowy. osiągnięcia określonych obszar w turystycznych w r żnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego mają istotne znaczenie dla ruchu turystycznego.6. w kt rych jest małe natężenie ruchu turystycznego lub w og le on nie występuje.podstawowe dobra turystyczne'' odpowiada pojęciu .z priyrodą. rozrywkowe. dających turyściepełnię satysfakcji. atmosfery (akośćpowietrza. ponieważ turyścimają odmienne upodobania. wypoczynkowe itp.rjego strukturę czasowo-przestrzenną. Naturalne walory turystyczne występują praktycznie wszędzie. źr dła w d mineralnych. w kt rym żyją. pokrywa śnieżna. gł wnie Wajoznawczego. za|eżnie od ich wieku.29-30. Wiadomo ź doi'iad. Ze względl na społeczne aspekty ruchu turystycznego należy wyr żnić jeszcze jeden element podstawowych d br turystycznych. będące wynikiem osiągnięć wsp łczesnej cywilizacji. zbiorniki wodne. Że dla wsp łczesnego człowieka dużą wartość mająnie tylko kontakty z innymi ludźmi i z kulturą. kt ry określa możliwościwykorzystania przez ruch turystyczny pewnych walor w środowiska w określonych porach roku. nazywane też infrastrukturą turystyczną. muzea. Warszawa 1974. charakteru pracy i środowiska. czyli komplementarnymi dobrami turystycznymi. lecz takŻe związl<l. Elementem wyjściowymw de- styczne. średnie temperatury powietrza. pokrywy glebowej (pustynie). legendy i baśniezwiązane z danym obszatem. port morski i lotniczy oraz obiekty gospodarcze czy społeczno-kulturalne. plaże. przy cią9ającą turyst w. PODSTAWOWE DOBRA TURY5TYCZNE (wnlonv ruRysryczNE) ki Wyr żniają się nimi zabythistoryczne i kulturalne. stopieri zanieczyszczenia w d. wymienia się. składa się zesp ł wządze(t oraz instytucji stanowiący bazę materialną i organizacyjną rozwoju turystyki. Można wskazać miejscowościo walorach turystycznych. obiekty wsp łczesnego budownictwa gospodarczego. średnia liczba dni słonecznych w roku. hydrosfery (rzeki. jak średnia ilośćopad w. obiekty sportowe. Wśrd na_ turalnych dt br (walor w) turystycznych. ukształtowanie powierzchni i bogactwa naturalne. a poza tym występuje tu czynnik sezonowości. Warszyriska.2. Stopier atrakcyjności składnik w środowiska jest względny. klimat. folklor. ze światem minerał w. krakowskiego).zwierząt oraz z urokaminatury_. powietrza itp. Dobra podstawowe bowiem muszą być uzuJ. szat} roślinnej(lasy. Termin'.""nia. choz r żnym natęzeniem. potoki. Na komplementarne dobra tury- 2. kąpieliska. ptaki. Trzeba jednocześnie zauważyć. s. las w i innych naturalnych teren w turystycznych. Walory turystyczne określonego obszaru nie wyczerpują pojęcia d br turystycznych. la Podstawowe dobra turystyczne odgrywają szczeg lną rolę w realizacji wypoczynkowej funkcji czasu wolnego.walory turystyczne''.. jeziora. ze na skutek instrumentalnego stosunku człowieka do przyrody walor w tu'u'oby rystycznych ulegają redukcji. PWN. morza' źr dła mineralne). kulturalnego itp. z punktu widzenia ich roli. wpoczynkowe i zdrowotne.

a także sieć uzbrojenia technicznego terenu. szlaki turystyczne. mogą zawierać w sobie zar wno elementy historyczne.r zne gatunki zwierząL Niezbędna jest zatem dobrze przemyślanai konsekwentna ochrona naturalnych walor w turystycznych. Przykładowo. Kruczałal5 dzieli je na historyczne i wsp łczesne. Te elementy infrastruktury turystycznej występująw r żnych formach organizacyjnych. np. radiowej i telewizyjnej. interesujące obiekty wsp łczesnej kultury (teaĘ' galerie. Podstawowe dobra turystyczne i infrastruktura turyStyczna są względem siebie komplementarne. wybitne dzieła architek- tury miejskiej. Infrastruktura turyStyc zna vrzeczywistniająca te potrzeby obejmuje sieć zakład w orM urządzeil noclegowych i gastronomicznych. sieć zakJad w gastronomicznych itp. W strukturze potrzeb turystycznych bardzo istotne miejsce zajmują noclegi i wyzywienie. nowe miasta). W literaturze są one nazywano walorami turystycznymi środowiskaantropologicznego. np. lotniska turyStyczne.3. jako walor w turyStycznych. Znaczącym elementem omawianej infrastruktury są r żnorodne zakłady rzemieślnicze. Przystępuj ąc do kr tkiej charakterystyki podstawowych element w infrastruktury turystycznej i paraturystycznej (og lnej) z punktu widzenia potrzeb turystycznych.łsrnu KTU RR TU RYsTYcZNA) Jak wiadomo. Niekt re z nich. oraz środk w łączności pocztowej. wyciągi narciarskie. stanowiąca sumę element w. na wybitne dzieła gospodarcze (np. Na infrastrukturę 'rpołecznq zaśskładają się biura turystyczne. obiekty Sportowe i wypoczynkowe. przedsiębiorstw hotelowo-gastronomicznych czy gastronomicznych. Całą infrastrukturę turystyczną dzieli się na techniczną i społeczną. jak 2. krajobraz kulturowy o znacznych walorach esi wsp łczesne. że instytucje i urządzenia infrastruktury kotnunikacyjnej umożliwiaj ą turyście dotarcie do walor w turystycznych. wielkie budowle wodne. żeglu15 J' Kruczała. kulturalne i socjalne. W grupie walor w wsp łczesnych zaśautor ten zwraca uwagę m. ulepszenie lub rozw j. ze infrastrukturę turystyczną danego obszaru IŻ6 .3. tetycznych. drogowego. wafto Zaprezentować ich og lną klasyfikację. specj alis ty czne urządzenia obiekt w uzdrowiskowych' sieć hotelową. można tu wymienić środki komunikacji danego obszaru turystycznego. 7łgospodarowanie turystyczne. J. lotniczego. na historyczne i wsp łczesne jest umowny. Należy podkreślić. Krak w 198 . wielkie centra handlowe i ośrodkirozrywkowe. wyspecjalizowanych i wielobranżowych. 13 i nast. Zaspokojenie tych potrzeb turystycznych zapewnia złożonyukład środk w transportu. Z doświadczenia wiadomo. kolejowego. kt rych istnienie nie zależy od rozwoju turystyki. urządzenia rozrywkowe. wystawy). że społeczna użyteczność wana odpowiednimi rozmiarami i strukturą infrasruktury turystycznej danej miejscowościlub regionu. interesujące obiekty przemysłowe. telefonicznej. zaspokajającego potłzeby turystyczne przed. l'Ż7 stracyjno-usługowe. nątakiŻe r Produkty pracy ludzkiej jako składnik walor w turystycznych stanowią ważnąmotywację turystyczną. g rskie koleje linowe. podr żą i w czasie podr zy oraz podczas pobytu na imprezie tlrystycznej. Do walor w historyc7nych za|icza on miejsca historyczne związane ze znaczącymi wydarzeniami i wybitnymi ludźmi. z istoty komplementarności wynika konieczność wzajemnego uzupełniania się d br turystycznych w ich Zastosowaniu konsumpcyjnym. KOMPLEMENTARNE DOBM TURY5TYCZNE (l N rR. miejsca kultu religijnego. AE. detalicznego. dzieła architektury urbanistyki oraz techniki i ich zespoły.6. stanowiące podstawę rozwoju odpowiednich usług osobistych i naprawczych. Na układ infrastruktury turystycznej składa się r wnież sieć handlu uzupełnia infrastruktura og lna (paraturystyczna). eksploatowanych przez sieć odpowiednich przedsiębiorstw transportowo-komunikacyjnych. Do infrastruktury technicznej za|icza się drogi. jego podstawowe arządzenia admini- gę turystyczną. Wspomniany autor zaa:waża. Aby zaakcentować rolę tych walor w w rozwoju turystyki. s. poszukiwanychprzez turyst w. Można zatem powiewalor w turystycznych jest uwarunkodzieć. iż podział produkt w pracy ludzkiej. poruszanie się po miejscowości i regionie turystycznym oraz przekazywanie wiadomości na odległość. stanowiska archeologiczne i zbiory muzea]ne. Turystyka wpływa na nie jedynie dfugofalowo' powodując ich przemianę. informacja turystyczna itp.jak np. dzieła tech-' niki komunikacyjnej. należy wymienić utządzenia i instytucje 'twiązane z potrzebafii turyst w w zakresie transportu i łączności.in.

Madrid 1983. stwarza nowe możliwości struktury technicznej i społecznej.iu zytywnymi i negatywnymi konsekwencjami rozwoju wsp łczesnej turystyki. członk w. Edgel. W miarę wzrostu aktywności turystycznej ludności rozszerzała si| sfera zaspokajania jej potrzeb społecznych... Van Nostrand Reinhold.. Pa stwo. regionu turystycznego lub kraju. Katowice 1995' 16 turystyki"l7. w ramach swych funkcji wewnętrznych zainteresowane rozwojem fizycznym i duchowym społecze stwa oraz społecznie pożądanymi postawami jego Zagadniente polityki turystycznej jako elementu polityki gospodarczej pa stwa obszernie analizuje M. że stała się ona ważnym ele.. PoL|TYKA PAŃsTwA TURYSTYKI w DzlEDzlNlE 2.WTO. [. Ważnym elementem Ę infrastruktury jest też sieć przedsiębiorstw turystycznych. Jednakże ekonomiczne znaczenie turystyki nie może przesłaniać negatywnych skutk w społecznych i kulturowych. zat wno w skali poszczeg lnych kaj w.1. Punktem wyjściado maksyma|izacji i stabilizacji korzyściztozwoturystyki dla kraju i regionu jest zapewnienie r wnowagi między po. re D. czyli infrastruktury turystycznej. poprzez podnoszenie narodowej świadomości turowej i ekologicznej"ls.. angłŻujących pa stwa w rozvł j tego Sektora. 82. tl '. Masowy charakter turystyki po II wojnie światowejsprawił. Inne przyczyny wiąŻą się z negatywnymi skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki. t1 The Frameworkof the State's Responsibilityforthe Management of Tourism.powinny sformułować.rola turystyki w gospodarce narodowej będzie znacznie większa. mających na celu zapewnienie r wnowagi pomiędzy rozwojem turystyki a ochroną środowiska.: .3. gospodarczego oraz politycznego. wprowadzić w Życie i promować strategię i programy sp jnych dziala .. Paristwa o rozwiniętych funkcjach turystycznych. r28 .Potrzeby turystyczne w zakresie wypoczynku. Plac wki te' w r żnych formach organizacyjnych.7. oddziałuje na rozw j infrastyczne. Tak więc korzyści ekonomiczne związane z tozwojem turystyki są jedną z gł wnych przyczyn' dla kt rych wiele par{stw angazuje się w jej rozw j. spełniają istotne funkcje w obsłudze ruchu turystycznego. plac wki służby zdrowia oraz szlaki turystyczne. można tu wymienić plaże. PoJĘclE lCELE PoLl TYK| TURY5TYCZNEJ Wśrd wielu czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki znajdujo się niewątpliwie polityka turystyczna pa stwal6. wolno powiedzieć.lamze.. kultury. aby programy turystyczne były zgodne z potrzebami lokalnej społecznej. plac wek urzędu celnego. kul_ ludności..łządy mogą dopilnować. Na podstawie zarysowanej problematyki komplementarnych d br turystycznych. International Tourism Policy. s. rozrywki. mentem og lnej polityki wsp łczesnego par stwa w r znych dziedzinach życia społecznego.3. iż dobra te stanowią podstawę funkcjonowania i rozwoju gospodarki tury' stycznej danej miejscowości.. zdrowia oraz wychowania ftzycznego są zaspokajane przez od' powiednie urządzenia infrastrukturalne o bezpośrednim i pośrednim przeznaczeniu turystycznym. Augustyn w pracy: Rola paristwa w roTwoju gospodarki turystycz' nej w wybranych kĄach' AE.. jakie niesie ze sobą rozw j 2. New York 1990. aktywizuje miejscowości i regiony turypracy. że rozvł j turystyki wywołuje wiele pozytywnych zmian w gospodarce narodowej. Na tym tle cenna jest wskaz wka dla paristw przekazana w dokumentach ze Światowej Konferencji Turystyki. sIłą rzeczy podejmowało się kształtowania polityki turystycznej. punkt w informacji turystycznej. tworzy doch d narodowy i w dłuzszym okresie pomnaża majątek narodowy. higieny. Przykładowo. plac wek zapewniających bezpiecze(tstwo turyst w oraz plac wek przewodnictwa turystycznego. wypoŻyczalni sprzętu turyStycznego. jaka się odbyła pod auspicjami WTo w Manili w 1980 r. Na przykład ma wpływ na bilans płatniczy pa stwa. zwraca się uwagę na skutki społeczne i ekologiczne.7. obiekty sportowe i kulturalno-rozrywkowe. kt rego elementy stanowią wsp lne dziedzictwo ludzkości''l9. jak i w skali światowej.L.] Dlatego paristwo powinno wspierać i promować rozut j turystyki. Wśrd negatywnych skutk w rozwoju turystyki. W deklaracji z Manili stwierdza się. unowocześnia strukturę konsumpcj i. kąpieliska. Powszechnie wiadomo. że .

Z wymienionych względ w mozna w praktyce zaobserwować r Żny stosunek pa stwa do turystyki. Parstwo podejmujo r wnież obowiązek tworzenia formalnych i organizacyjnych podstaw rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej. aktywny. Skala tej reglamentacji może być oczywiście t żna. Potwierdza to Deklaracja haska z 1989 r. społecznymi i politycznymi. Można teżwskazać wiele kraj w.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. a podsycana pokojem. Doświad_ czenie uczy..r Wreszcie. w tym r wnież turystycznej. Podr że międzynarodowe mogą być narzędziempa stwa do promocji stosun- k w danego kraju zagranicą. zwŁaszcza zagranicznej.. kt re są zamknięte dla turystyki albo w kt rych turyści są narazeni na określone niebezpiecze stwa. dlającym odpowiedni wzrost turystyki wtaz zjej przejawami gospodar' czylti. Uważając politykę turystyczną paristwa za stymulator rozwoju turystyki. Pojęcie to ukształtowało się na określonympo' ziomie rozwoju społeczno-gospodarczego danego pa stwa. Jeślisię weŹmie pod uwagę układ wartości 131 nach życia społeczno-gospodarczego i politycznego' Innymi słowy. jak i wyjazdowej. Turystyka zagraniczna w swojej warstwie społecznej może stymulować porozumienie między narodami i zacieśniaćprzyjaź . wiąjąca się z przekraczaniem granic pa stwowych. usuwa jednocześniebariery na drodze jej rozwoju. w tym wariancie polityki turystycznej pa stwo. iŻ w praktyce decyzje dotyczące złożonejproblematyki turystycznej są wypadkową r żnych tendencji politycznych. Wymienia się tu trzy typy stosunk w politycznych: prywatne. siłą rzeczy angażuje paristwo do tworzenia regulacji prawnych tego zjawiska. coraz większej społeczno-gos' Wraz z narastaniem świadomości par{stwo aktywizuje swoją działalnośćw sferzg podarczej roli turystyki obsługi ruchu turystycznego.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania tla tzecz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpie_ czeristwa. określasię przede wszystkim cele. czyli pozytywny stosunek do tego zjawiska. waŻną przyczyną zaangażowania par stwa w rozw j wsp łczesnej turystyki są skutki polityczne jej rozwoju. W konsekwencji często prowadzi to do zmiany stosunku neutralnego na pozytywny. iż pojęcie polityki turystycznej jest kategorią historyczną. degradacja środowiska przyrodniczego czy spekulacja ziernią)' czyli dysfunkcji turystyki. Występowanie samych przesłanek 20 The Hague Declaration onTourism. zar wno przyjazdowej. W tym kontekściezwtaca się też uwagę na turystykę jako źr dło określonychstosunk w politycznych. Kapitałochłonne nakłady na rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej otazrozw i gospodarki turystycznej na og ł przekraczają ekonomiczne możliwościĘ gospodarki. następuje interwencja pa stwa w celu ograniczenia tych negatywnych zjawisk. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej W skali turystyki"2o. Literatura przedmiotu wskazuje. społecznych i gospodarczych. w kt rych paristwo wyraża tlynamiczny. Uwaga ta odnosi się gł wnie do działalnościpar{stwa w odniesieniu do turystyki zagranicznej. Kazdy konflikt na ich tle wymaga odpowiednich działart z prowadzeniu. w kt rej można ptzeczytać: . Wzed zdefiniowaniem tego terminu mozna poczynić pewne spostrzezenia.. Na przykład niedorozw j instytucji i urządze infrastruktury turystycznej czy w zg|ędy polityczne mogą być przy czynąreglamentacji w turystyce zagranicznej. że pozytywny stosunek paristwa do turystyki może w określonych okolicznościach przybrać charakter częściowolub w pełni negatywny. odzwiercio. turystyki. [. Dane par stwo prowadzi aktywną politykę turystyczną.. iż w przypadku występowania zagrozeri niesionych przez turystykę w sferze zycia społeczno-gospodarczego (np. Treśćtych skutk w przejawiasię rozmaicie. iakie się zamierza osiągnąć. Sprawia to heterogeniczny charakter turystyki. W praktyce na og ł występują mieszane warianty stosunku paristwa do 130 . Panuje opinia. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. stymulując rozw j turystyki. a tym samym pokoju i odprężenia. W każdej poIityce. Najczęściej występuje stosunek pozytywny. stwarzając dla jej rozwoju niezbędne preferencje w r żnych dziedzi- kształtowania polityki turystycznej paristwa nie przesądza jeszcze o jej paristwa. Na przykład turystyka międzynarodowa. rządowe i prywatno_rządowe. ma się na myśli wyłącznie sytuacje. WTO-IPU' Hague 1989. Nalezy przy tym pamiętać. Interwen' cyjne działania pa stwa stają się więc niezbędne. Należy tez odnotować występowanie neutralnego stosunku pa(tstwa do turystyki. Niezbędne jcst więc zdefiniowanie pojęcia polityki turystycznej . międzynarodowej polityczne znaczenie turystyki znajduje pełną akceptację.

przyczynianie się do osiągnięcia ekonomicznej i socjalnej sp jności Unii. gospodarką i środowiskiem przyrodniczym. poprawę prawnego i finansowego otoczenia turystyki. jw. r r l wspomaganie poprawy jakości produktu turystycznego. rystycznej istotne znaczenie ma racjonalne wykorzystanie zasob w pracy i kapitału. podniesienie jakości w turystyce unijnej. tj. H.s' 1Ż-l4' 13Ż r33 . Kaspar.. zwiększenie konkurencyjności oraz rentowości gospodarki turystycznej.. warto podać przykłady jej koncepcji w niekt rych krajach o rozwiniętej funkcji turystycznej2l. Rząd Niemiec sformułował cele polityki turystycznej następująco: r a r r r t r r r tworzenie nowych miejsc pracy. styczny'' 1998. gł wne linie działania Unii Europej- r r zapewnienie ramowych'warunk w gospodarczych oraz społeczno-politycznych. zwiększenie wsp łpracy w dziedzinie turystyki międzynarodowej. kt re uwidaczniają kierunki polityki turystycznej związane ze społecze stwem.. wzrost liczby turyst w z paristw trzecich w wyniku promocji Europy jako regionu turystycznego. przyjęcie koncepcji trwałego i zr żnicowanego rozwoju turystyki. Polityka Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki. to celem og lnym polityki turystycznej pa stwa o dynamicznym stosunku do turystyki jest optymalne zaspokojenie wzrastających potrzeb turystycznych społecze stwa. s. Propozycje zawarte w wieloletnim programie wspomagania turystyki unijnej przedstawiają następuj ące priorytety : poprawę wiedzy o turystyce.zapewnieniu optymalnego zaspokojenia r żnorodnych potrzeb turystycznych ludnościze wszystkich warstw społecz_ nych. Rozwazając cele polityki turystycznej. og lnie celem narodowej polityki turystycznej jest dążenie do maksymalizacji korzyści z rozwoju turystyki i minimalizowanie kosz- Listę przykład w zagrarticznych ttzeba zan*nąć zarysowym ujęciem polityki turysĘcznej Unii Europejskiej. Zawistowska. zwiększenie wydajności i konkurencyjności niemieckiej gospodarki turystycznej. 139-140. nr ŻI. W Austrii przyjętakoncepcja głosi. Zawistowska wyr żnia trzy skiej w dziedzinie turystyki.znego. Cel og lny zawiera więc trzy ce_ le cząstkowe. promowanie europejskiej tożsamości. rozw j region w słabiej rozwiniętych... 22 H. w ramach wydajnej i sprawnej infrastruktury turystycznej i przy nienaruszonym środowiskuprzyrodniczym. Trzeba dodać.. iż w dą4eniu do osiągnięcia tego celu w centrum uwagi znajduje się człowiek. iż podstawowym celem polityki turystycznej jest . występujących w tym sektorze gospodarki narodowej. Wśrd licznych źr deł infbrmacji o polityce Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki na szczeg lną uwagę zasługują wyniki badar H.fhumanistycznych i ekonomicznych. Die Tourismuslehre im Grundriss.Ruch Tury- 2f C.. Decyzje polityczne i podstawy prawne organ w unijnych określają jednoznacznie rolę turystyki w osiąganiu cel w strategicznych Unii Europejskiej. w sferze obsługi ruchu turysty. Z punktu widzenia cel w polityki tu- r r zwiększenie możliwościkorzystania z turystyki przez Szersze warstwy społeczne. kt rych nośnikiemmoże być turystyka. Na przykład w szwajcarskiej koncepcji turystyki cel og lny polityki tury_ stycznej widzi się w . aby par stwo i wszyscy Austriacy zatrudnieni bezpośrednio lub pośrednio w gospodarce turystycznej osiągnęli możliwie największe korzyści''. wymaganych do ciągłego rozwoju turystyki.. Szeroko rozumiane potrzeby turystyczne sąUrzeczywistniane w sferze gospodarki turystycznej.taki rozw j turystyki. Nalezy przy tym brać pod uwagę interesy ludności miejscowej''. tj. Wreszcie u podstaw polityki turystycznej paristwa należy widzieć poszanowanie stanu jakościowego środowiskaprzyrodniczego i społecznego. Zawistowskiej. ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego.: t wznimzwiryanych. Jej zdaniem obserwuje się rosnącą dynamikę angażowania się Unii Europejskiej we wspieranie turystyki22.

. 7 . nizacji gospodarki. pracy międzynarodowej''. Można w tym go. Rada Ministr w RP przyjęła hłożenia ro gospodarki turyStycznej. R wnież autentycznośćsamorządu terytorial23 hłożeniaro1woju gospodarki turystycznej. nuje cel ekonomiczny. Układ tych uwarunkowa jest zr żnicowany. zasob w pracy żywej i uprzedmiotowioltej. ka turystyczna okazała się skutecznym instrumentem realizacji społeczno-gospodarczej paristwa w zakresie. czy. zatrudnienia.restruktury zacji i moder. kształtowaniu optymalnych z punktu widzenia funkcji turystyki rozmiar w i struktury ruchu turystycznego.. ze podstawę prowadzenia aktywnej polityki turystycznej stanowi pełna świadomość rozlicznych i wzajemrlych związk w turystyki z r żnyrnt dziedzinami życia społecznego' gospodarczego. Na tle sformułowanych cel w aktywnej. W strategii rozwoju polskiej turystyki domi. Termin ten tnożna ająć zwięź|ej: polityka turystyczna to świadome popieranie i kształtowanie turystyki przez r żnego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swoją działalnością to' co jest ważne dla turystyki.r. W świetle poczynionych spostrzeże(l można podjąć pr bę określenia terminu . cji w sferze polilyki społecznej dla uczestnictwa w ruchu turystycznym mlodzieży i niezalrlożnych grup ludności oraz odpowiedni zakres pry. Działalność parstwa w tych dziedzinach powinna stwarz. jak wzrost gospodar. kredytowa i nwestycyjn a. zastosowaniu praw ekonomicznych w sferze gospodarki turystycznej rtraz koordynowaniu rozwoju turystyki. Mało r widoczny jest cel o charakterze społecznym. na Samo sformułowanie polityki turystycznej pa stwa i tylko werbalne jej głoszenie nie przyniesie zamierzonych efekt w. Konieczne jest tlparcie jej na bilansach potrzeb i środkw realizacji. W dokumencie tym stwierdza się' iż gospodar. kach polskich. oto niekt re z nich. W określaniu tych zada niezbędna jest świadomość wzrastającego znaczenia rozmaitych funkcji wsp łczesnej turystyki.ać warunki do przebiegu proces w reprodukcji rozszerzonej w sferze i ieszcze nie występują. Możr na je z grubsza sprowadzić do kształtowania rozmiar w. w ujęciu dynamicznym powinna obejmować drozny System zarządzattia turystyką. Wreszcie w sferze pozagospodarczej polityka turystyczna i zapewniać ochronę środowiska przyrodnicze- pa stwa 134 135 . ze Polska jako kandydat do Unii Euroł pejskiej zastosuje rozwiązania unijne w dziedzinie turystyki. istotne w WźlfU[. Ignorowanie tych zalcżnościstwarza barierę pełnego wykorzystania walor w turystycznych środowiskaprzyrodniczego. z uwzględnieniem jej funkcji ir żnorodnych związk w z innymi sferami życia kraju. komercjalizacji. Rola turystyki sprowadza się do wsp łdziałanią w osiąganiu takich cel w strategicznych Polski. Jeślichodzi o polski punkt widzenia na cele polityki turystyczne} to 19 września 1994 r. Mogą się do tego przyczynić np. a w ostatecznym rachunku barierę zaspokajania potrzeb społeczltych. Godnym uwagi sposobem osiągnięcia wytyczonych cel w jest też urynkowienie całej gospodarki turystycznej przy zachowaniu preferen. turyStycznejbazy środowiskowej. społecznie akceptowanoJ polityki turystycznej par stwa niezbędne jest określeniejej zadali. rozw j turystyki oraz stwarzać warunki do ścisłegopowiązallia gospodarki lokalnej z gospodarką turyStyczną. s. Mozna wyrazić nadzieję.. struktury rzor czowo_przestrzennej i dynamiki rozwoju turystyki.polityka turystyczna''. og lnie mozna powiedzieć. oraz odbija się na gospodarce narodowej. sprzyjający pełnieniu jej funkcji. 14. obecnie takie więzi tttulować ttcgo i możliwie pełne ekonomiczne jego usamodzielnienie mogą Sty- gtlspodarki turystycznej Środkiem prowadzenia polityki turystycznej par{stwa jest odpowiednio stymulująca rozwlj turystyki polityka podatkowa. racjonalnym wykorzystaniu zasob w pracy i kapitału w sferze gospodarki turystycznej' Z poszanowaniem środowiska przyrodniczego. Z kolei w polityce turystycznej paristwa muSZą zostać określono środkii metody osiągnięcia cel w oraz realizacji zada '. rozwoju wsp 'ł. aktywizacj i branż komplementą1J nych i obszar w słabych ekonomicznie. stabl\izacja makroekonomiczna i ograniczenie bezrobocia23. Przyjęcie zasady pełnej swobody ruchu turyStycznego krajowego i zagranicznego stwarza ważną przesłankę osiągnięcia zamierzonych cel w i realizacji zadar{ polityki turystycznej. politycznego i kulturalnego kraju. liberalna polityka paszportowa i wprowadzenie zasad rachunku ekonomicznego w sferze tzw. Można go roboczo zdefiniować następująco: jest to działalność polegająca na zaspokojeniu potrzeb turystycznych społecze stwa. UKFiT Warszawa 1994. watyzacji tej gospodarki.

lecz tylko przez Zawarcie odpowiedniej umowy międzynarodowej z innymi par stwami czy też z grupąparistw. Komitet ds. na wszystkie ogniwa tzw. Powstaje więc problem kontroli prowadzotakiego właśnie nej polityki turystycznej. kt rych spełnienie jest wymagane do przekroczenia granicy paristwowej. określają gł wne cele. W warunkach polskich na liściepodmiot w znajdująsię wojewodowie i wojew dzkle sejmiki samorządowe jako podmioty regionalnej wojew dzkiej i międzywojew dzkiej polityki turystycznej. iz prowadzona w Polsce po|ityka turystyczna jest mało aktywna i oderwana od rzeczywistości. Rozważając zagadnienie polityki turystycznej pa stwa. że turystę międzynarodowego obowiązuje dobra znajomość przepis w w zakresie formalności granicznych obowiązujących w kraju. Par1stwo nie ma pełnego..ko. określenie formalności granicznych mieściw sobie sprawy paszport w.r' miejscu zauwaŻyć. W następnej kolejnościtrzeba wymienić pa stwo.. jako podmioty narodowej polityki turystycznej. rozw j gospodarki turystycznej. Rolę tych podmiot w określają ranga' zakres przestrzenny i rzeczowy podjętych cel w polityki turystycznej. Uprawianie turystyki zagranicznej jest związane zprzekraczaniem granic co najmniej dw ch par stw. Listę podmiottw otwieĘą instytucje i organizacje międzynarodowe.3. na mocy swej suwerennej władzy. organizacje i instytucje. jakteż dopuszczenia na swoje terytorium cudzoziemc w oraz określeniaich praw i obowiązk w w czasie pobytu w granicach paristwa. ma całkowitą swobodę decyzji co do warunk w opuszczenia swojego terytorium przez obywateli własnych. jw. 2. W takim przypadku par{stwo będzie zwiryane postanowieniami umowy i musi dostosować do nich prawo wewnętrzne oraz postępowanie swoich organ w. wode. ze mimo duzego postępu w zakresie łagodzenia formalnościgranicznych i wprowadzania ułatwieri dla zagranicznego ruchu turystycznego.wiz oraz odpraw: celnej. badanie wynik w prowadzonej polityki i formułowanie wynikających z nich wniosk w.. d. jej nych. do kt rego zunierza się udać. s. Niestety. jego organy ustawodawcze i wykonawcze. Pa stwo. Polityka ta ma więc charakter w pewnym sensie werbalny. że za pomocą wewnętrznych przepis w prawnych paristwo może popierać rozw j turystyki między2o stycznej. formalnościgranicznych. pODMtOTy pOLtTyKt TURYSTYCZNEJ zadania mogą realizować r żne podmioty. cyklu turyStyczneqo. Nalezy zatem powt rzyć. może też świadomie hamować iutrudniać ruch turystyczny w og le lub tylko w stosunku do określonych par stw. mających istotne znaczenie dla rozwoju turystyki międzynarodowej. Wodejki2a. Warto dodać. życie dostarcza wielu przykład w podejścia. Jeśliparstwo oddziałuje wybi rczo na wymienione ogniwa. Warto też zwr cić uwagę na sprawę skuteczności polityki tury_ narodowej przyjazdowej i wyjazdowej . Polityka taprzejawia się gł wnie w stosunku paristwa właśnie zagadnienia formalności granicznych. Ruch przyjazdowy z Zachodu do wybranych pa stlv socjalisĘcz- 136 . dewizowej i sanitarnej. że polityka paristwa dotycząca turystyki międzynarodowej wpływa w spos b bezpośredni dodatni lub ujemny na jej rozw j. czyli do warunk w. Trzeba w tym miejscu przypomnieć. tworząnastępujące ogniwa: badanie rynku turystycznego. Nalezy tu wskazać na Światową organizację T[rystyki przy oNZ. Nie trzeba przypominać. Swoboda działania par stwa w tym wzg|ędzie rnoże być oczywiście ograniczona. Warunkiem tej skuteczności jest kompleksowe oddziaływanie S. konstrukcja optymalnego modelu organizacyjnego turystyki.7. w ujęciu planowanie rozwoju turystyki. Nie są też w pełni znane skutki jej rozwoju. przygotowanie kadr na potrzeby turystyki. Cykl ten. nadal istnie1ąt żne. propaganda turystyczna. Mogą mu to ułatwić informatory krajowe i międzynarodowe. tj. Wojewodowie jako organy administracji publicznej mogą odgrywać w tym r37 Jak juz zznaczono przy określaniu pojęcia polityki turystycznej.2. Organy te. strategie i instrumenty polityki turystycznej w obrębie swoich funkcji. Turystyki Unii Europejskiej i organizację Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). często nieracjonalne przeszkody utrudniające swobodny rczw j turystyki międzynarodowej. warto na zako czenie zwr cić uwagę na sprawę stosunku paristwa do tzw. budowa infrastruktury turystycznej. osoby prawne prawa publicznego i prawa prywatnego. polityka turystyczna staje się pasywna' czyli nieskuteczna. naukowego rczeznania co do roli turystyki w życiu społecznym i gospodarczym kraju.

np. przewodnik w. '. regionalnej polityki turystycznej. koracji". inspirowania gmin turystycznych. gdy się on okaze zbyt ciasny i ograniczający. MoTY1VACJ E PoDRÓżY TU RY5TYCZNYCH I t t I T Wśrd czynnik w pozaekonomigznych stymulujących rozw j tury_ styki znajduje się obszerny układ r żnorodnych motywacji podr ży turystycznych25. towarzystwa i biura turystyczne). Układ ich tworzą podmioty: zerwała wszelkie kontakty Słowa. potrzeba oryginalności lub pr ba wyr żnienia się w grupie. potzeba osobistego zobaczenia i dotknięcia tego. potrzeba odpowiedzialności lub pr ba zaimponowania. Z omawianego punktu widzenia na|eży też wymienić izby gospod arcze. Ich wsp łdziałanie z sejmikami samorządowymi daje znaczące możliwościtw rczego działania. stowarzyszenia zawodowe (np. sejmiki.rytuał w naśladownictwa". potrzeba efektywnego działania lub aspiracje kulturalne czy pseudokulturalne.de- potrzeba zmiany codziennego otoczenia. lokalnej polityki turystycznej. ich związki. częSto Sprzecznym bodŹcom. motywacje osobiste lub logistyczne. fundacje turystyczne i luźno powiązane grupy interes w jako grupy działania w określonych sferach aktywności turystycznej. Motywacje rodzinne lub plemienne to: potrzeba odnalezienia pewnego stylu życia rodzinnego. Przytoczone uwagi pozwalają na uszeregowanie podmiot w polity_ ki turystycznej według kryterium terytorialnego. polityki turystycznej o charakterze zawodowym. potrzeba zrozumienia światai jego wydarzer . potrzeba odbudowy kom rki rodzinnej z przywr ceniem jej struktury i systemu autorytet w. Lokalną politykę turystyczną mogą skutecznie prowadzić gminy. rozporządza pewnymi zasobami i wolnym czasem w wybranych ciski. motywacje rodzinne lub plemienne. podlegając r żnym napięciom. z naturą w szerokim znaczeniu tego I I a podlega r żnym. okresach roku. Motywacje społeczne to: potrzeba naśladowania lub pr ba zajęcia wyższego miejsca w grupie.3 . Strukturę motywacj i tw orząi r r : r r międzynarodowej polityki turystycznej. widzi przed sobą otwierające się możliwościpodr zy turystycznych krajowych i zagraniczny ch.8. hotelarzy. jest zmuszona do znalezienia miejsca w interesującym ją społecze stwie i do akceptowania z tego tytułu jego . izby turystyczne. kt ra: : : : r zaspokoiła swoje najwazniejsze potrzeby pierwszego rzędu. I U podstaw tych motywacji znajduje się przede wszystkim pozycja wsp łczesnego człowieka jako osoby.. potrzeba kontakt w z innymi cywilizacjami. pilot w i przewoźnik w turystycznych) oraz zrzeszenia os b o wsp lnych interesach (np. potrzeba opuszczenia kręgu rodzinnego. związki restaurator w. t I I motywacje społeczne. krajowej polityki turystycznej. mieszka lub przebywa w środowiskuwywierającym określone napodlega r żnym szkodliwym czynnikom wynikającym ztemparozwoju przemysłowego. ma dostęp do środkw komunikacji. co pokazują środki masowego przekazu. potrzeba ucieczki od schematu życia codziennego lub zmiany z.f" względzie ważnąrolę. uniemozliwionego ptzez życie codzienne. r38 r39 .

cenie nakaz w (np. kompleks Tarzana albo narcyzm lub jednoczesna potrzeba podobania się innym i podobania się sobie (odpowiadać wyobrazeniu o sa- jaci ł lub krewnych. Motywy: rozrywka. 2 v.. potrzeba w iedzy.. i to w ciepłym klimacie. dowiodła tej r ki międzynarodowej. Midd1etonem26 przedstawiŹ stępującą klasyfikację gł wnych motywacji w turystyce. wesołych miasteczek. 27 H. OCHRONA PMWNA KONSUMENTOW PRo D U KTÓw ru nvsTYczNYcH W grupie czynnik w rozwoju turystyki coraz częściejwymienia się wnież ochronę prawną konsument w produkt w turystycznych. Marketing w turystyce. tego wszystkiego. konieczność odzyskania zdrowia. religijnych lub potrzeba. potrzeba posiadania prawa do marze albo pozbycia się swojej codziennej osobowości.c. infantylizm albo kompleks niemowlęcia. noszenie ekscen_ trycznych ubior w). r r r r r : wywoMotywy zwiryane z kulturą ftzyczną oraz fizjologiczne relaksu na łują podr że w celach zdrowotnych.np. potrzeba rozrywki albo zabawy.1w.Monografie i opracowanid' nr 448. imprezach masowych oraz robieniu zakup w czy w celu odwiedzenia np. inspirują do odwiedzania przyMotywy towarzyskie i etniczne obo- Motywacje osobiste lub egoistyczne: I I potrzeba odzyskania kontaktu z natutą.T. albo chęć odzyskania potrzeba koczowania (ucieczki od codzienności). czego się nie moze robić na co dzie i na odrzu'. do udziału w imprezach związanych z mym sobie). kontakt z innymi cywilizacjami lub przez działalność artystyczną. zrealizacją zainteresowar osobistych i odwiedzaniem miejsc interesuj ących pod względem kulturalno-przyrodniczym.przesuwanie godzin posiłk w. wiązkami towarzyskimi. rodzinnych.'zr b to Sam''. s. dotlenienia się. np. stanowią podMotywy kulturalne. wypoczynkowych.. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rolwoju turysĘki w Polsce.3. Wsp łcześniewśrd czynnik w rozwoju turystyki motywacje odgrywają coraz większą rolę. Warszawa 1999. H. pozwalający na robienie : : : r r : ki ludzkiej. wywołują aktywność w działalności Motywy związane z ptacą gospodarc zej i zvł iązany m z nią udziałem w konferencj ach. 54-55. potrzeba fizjologiczna' mogąca przyjąć formę działania świadomego i realnego lub zwykłego wypoczynku.9. zabawa i przyjemność stanowią podstawę podr ży w celu wzięcia udziału w zawodach sportowych. można zaY.C. . potrzeba konkretnego działania albo kompleks . rodzinnymi lub zawodowymi. poparte wykazaniem się przez dorosłego erudy. inspirują podr że pielgrzymkowe i do poszuMotywy religijne kiwania miejsc samotnościw celu prowadzenia medytacji i studi w. Zawistowska w bardzo mądrej i interesującej pracy poświęconej temu zagadnieniu27. Zawistowska. aspiracj e do efektywnego działani a przez kulturę. p|aży w ciepłym klimacie itp. 2. SGH. cją oraz siłą w ćwiczeniach siłowych lub zręcznościowych. przez życie ponad Stan w czasie podr zy turystycznej. I40 14r . potrzeba ucieczki od nacisk w zbiorowych. dokonując obszernej oceny wpływu ochrony prawnej konsumenta na rozw j popytu i podaży turystycznej. opracowaną przez Biorąc za punkt wyjściaklasyfikację cel w podr zy turystycznych. psychologiczne i edukacyjne stawę podr ży związanych z udziałem w imprezach kulturalnych. WTo w celu wykorzystania jej w badaniach turyStyna- za|eżności. zależnie od stanu jednost- poffzeba biologiczna kąpieli słonecznej. personel lotniczy. potrzeba ucieczki od wszystkiego' co szkodzi. r wnowagi psychicznej. ruchu ftzycznego.potrzeba uczestniczenia w zyciu dzieckaw okresiejego kształcenia ptzez nauczanie go. Middleton. spotkaniach i kr tkich kursach oraz obejmuj ą pracę wymagającą podr żowania. zawodowych.T.odprężenia''. pro_ wadzący do rozwoju sztuki i rzemiosła amatorskiego.

1.. Zawistowskiejtt . nr 8. np. praktyki podw jnej rezerwacji przez Iinie lotnicze oraz związanymi w turystyce. wakacjach i wycieczkach. aby wskazał w materiałach promocyjnych w spos b klarowny i dokładny: ot ż polska ustawa o usługach turystycznych w istotny spos b reguluje prawa turyst w.in.. Przykładowo. ustawa zobowiązuje organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego' kt ry proponuje imprezy turyStyczne lub usługi turyStyczne.zdrowia oraz interes w ekonomicznych konsument w. 29Ustawaz29 sierpnia 1997 r. regulującej zasady świadczenia usług turystycznych. Autorka ta wymienia dwa źr dła zagroże interes w konsument w usług turystycznych: o charakterze podstawowym oraz wynikających ze specyfiki poszczeg lnych rodzaj w produkt w turystycznych. Nalezy się zgodzić z opinią. w dziedzinie turystyki. zapewnieniu konsumentom odpowiedniej informacji i edukacji kon- sument w. 1). że turyściodwiedzający Polskę pochodzą z laaj w Unii Europejskiej. o usługach turyStycznych2g. że znaczna r żnica między krajami generującymi i przyjmującymi turyst w pod względem prawnej ochrony konsumenta moze stanowić istotną barierę w rozwoju turystyki przyjazdowej. odbierają negatywnie wizerunek Polski. Zważywszy. t43 . s. warto zauważyć.I2 ust. zagroŻeniami spowodowanymi stosowaniem I4Ż Kwestię ochrony prawnej przed zagrożeniami vvynikajqcymi ze spe- wy. Zapewnia ona skuteczną ochronę słabszej Strony umo- r cenę lmprezy turystycznej lub usługi turystycznej albo spos b jej ustalenia. za H. Zawistowska. przez zabezpieczenie dostarczenia nabyw- com pełnej informacji o nieruchomości oraz jednostce organizującej doskonalony. Mają one na celu ochronę interes w turyst w przeciwko wprowadzającej w błąd informacji o jakości i zakresie usług hotelarskich. kt ra obecnie nie należy jeszcze do parfutw przodujących w dziedzinie prawnej ochrony konsumenta.sharingu.Ruch Turystyczny" 1999. Jest ona wzorowana na Dyrektywie Unii Europejskiej z 13 czerwca 1990 r. zabezpieczają przed wybuchem pożaru w hotelu. w tym życiai i zaruądzającej obiektem. 11-12. r r . zmiany warunk w cenowych. lecz dynamiczna. Wdrozenie do polskiego systemu 35 dyrektyw irozporządze . H. zagtożeniami związanymi ze specyfiką pakiet w turystycznych (np. Zawistowskiej ochrona prawna konsument w usług turystycznych jest coraz bardziej doceniana jako stymulator rozwoju za- granicznej turystyki przyjazdowej. ochronie interes w ekonomicznych konsument w. kt rych system prawny ochrony konsumenta ma tradycje i bywa stale W drodze do Unii Europejskiej Polska musi harmonizować swoje prawo z prawem wsp lnotowym m. Harmonizacja prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej Nr 133). standaryzacja um w i sformalizowane procedury dochodzenia roszcze . gdzie ochrona prawna ich interes w nie jest pozorna. nocleg i transport). spowodu_ je podniesienie poziomu ochrony zdaniem H. Rolę tę upatruje się szczeg lnie w kształtowaniu motywacji podr ży zagranicznych obywateli parfutw. informacji przed wyjazdem. że dyrektywa ta reguluje zagadnienia dotyczące: hgrożenia o charakterze podstawowyln to niepełna i nierzetelna informacja oraz reklama. ochronie bezpieczeristvła życia i zdrowia ludzkiego. Zavłistowską. iz ochrona prawna konsumenta. zabezpieczając ich przed nieuczciwymi sprzedawcami usług. do kt Ę przywiązuje się tam dlżąwagę.o usługachturystycznych(Dz'U. r wnież turyst w. o podr żach pakietowych. . szkodą powstałą na skutek utraty lub uszkodzenia bagaży gościhotelowych. skutk w niewykonania usługi.Zdaniem H. w rozdziale 3.ochrona klienta'' (art. w z nabywaniem prawa do korzystania z apartament w wczasowych na zasadzie time. Zawistowska słusznie podkreślafakt. 28 H. zatytułowanym . Warto przypomnieć. koncentruje się na trzech gł wnych sferach: r r r r informacji o warunkach umowy. jaką jest klient. cyfiki poszczeg lnych rodzaj w (usług) turysĘcznych opisują akta prawne Unii Europejskiej. cz. odnoszących się bezpośrednio do ochrony konsument w usług turystycznych. Waznym krokiem do tworzenia w Polsce podstaw prawnych ochrony konsument w usług turystycznych jest Ustawa z Ż9 sierpnia 1997 r. Że turyścipochodzący zkraj w.

kt re musi spełniać umowa. Ż) lansowania mody na wypoczynek w kraju. Znaczenie ochrony prawnej. kt re klient może wnieśćw stosunku do biura podr ży.. Zawistowska. m. kt ra m'in. stanowiącej podstawę budowy długofalowego i realnego programu rozwoju tego sektora gospodarki narodomoze stanowej. kt6te muszą spełnić osoby kieruj ące działalnością zakresie organizowania imptez oraz w 144 ochrony prawnej konsument w produkt w turystycznych w rozwoju dla turystyki. Ustawa ta przyznaje więc turyścieprawa' chroniąc go. kategorię lub charakterystykę środkatransportu. omawiana ustawa zobowiązuje organizatot w turystyki i pośredniw turystycznych do posiadania odpowiednich koncesji oraz gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych. miejsce pobytu lub trasę imprezy. s. Można spotkać opinie. Prawa turyst w i ich ochrona znajdują też potwierdzenie ustawowe w zapisie formułującym kryteria kwalifikacyjne. Że po przeprowadzeniu kategoryzacji hotelarstwa zgodnie z duchem ustawy zdecydowanie zmieni się obraz bazy noclegowej turystyki w Polsce. jeżeli reaLizacja usług jest uzależniona od liczby i konsekwencje prawne wynikające pośredniczące w zawieraniu um w o świadczenie usług turystycznych. jego adres i numer telefonu' do kt 'rego klient może się zwracać w razie trudności. a organizator w turystyki i pośrednik w zobowiązuje do ich respektowania pod rygorem cofnięcia koncesji. r45 .mocą w.. Wym g koncesjonowania ma wykluczyć z rynku tych. program zwiedzania i atrakcji turystycznych. trzeba z dużąkorzyścią sprawy przywołać w tym miejscu opinię H. jeślizapewnia poziom ochrony nie niższy niz w krajach pochodzenia gł wnych strumieni ruchu turystycznego. trzeba systemowo tvłorzyć warunki jej rozwoju. liczbę i rodzaj posiłk w.. termin powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej lub usługi turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłosze(t.a(t przyjętych w wytycznych hotelarstwa kraj w unijnych. Spora częśćobiekt w będzie miała obniżoną liczbę gwiazdek lub kategorię. Należy sądzić. nazwisko lub nazwę lokalnego przedstawiciela. Zyskająna tym r wnież turyści' Mając ponownie na uwadze koniecznośćdoceniania w Polsce roli Ustawa szczeg łowo określa wymagania. tymrazem gościahotelowego. przez konstrukcję skutecznych mechanizm w prawnych ochrony konsument w usług turystycznych.in.ochrona prawna konsumenta jest szansą dla rozwoju turystyki. ale porządkują rynek hotelarski w Polsce. jest przywr cenie kategoryzacji obiekt w hotetej ustawy . Podejście takie do opisanej w tym punkcie za|eżności wić dobrą przesłankę do: 1) tworzenia pozytywnego wizerunku Polski jako kraju przyjaznego dla odwiedzających i mającego atrakcyjne pro_ dukty turystyczne.. 30 H.Że wymaga to sensownej polityki turystycznej pa stwa. podstawy prawne umowy z umowy. 107. miejsce i czas trwania postoj w.. a także przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. JeJ rozwoJ Chcąc uczynić. jw.r'1O "". wymagania jakościowestawiane pod tym larskich' Zdaniem ekspert względem hotelarzom są wysokie.r s r r r r r r zgłosze . planowany czas przejazdu. Zawistowskiej. z turystyki źr dło istotnych korzyści ekonomicznych. a polskie hotelarstwo przybliży się standardowo do rozwiry.. Nie trzeba podkreślać. pisze: . klasę. Posiadanie gwarancji finansowych zaśma stanowić zabezpieczenie roszcze odszkodowawczych.. rodzaj. Innym przykładem ochrony prawnej. Ponadto biuro turystyczne przed wyjazdem na imprezę musi podać klientowi: r r w o r k przypadku imprez trystycznych dla dzieci informacje możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem -lub osobą odpowiedzialnąza ruq. W przeciwnym przypadku może stać się barierą hamującą u. połozenie. że obiekty o wysokim standardzie zachowają swoją pozycję. kt rzy świadczyli usługi turystyczne nieuczciwie.. kwotę lub procentowy udział zaliczki w cenie imprezy turystycznej lub usługi turystycznej oraz termin zapłaty całej ceny. rodzaj i kategorię obiektu zakwaterowania według przepis w kraju pobytu.

opinie innych os b o miejscu docelowym. Do najczęściejspotykanych zagrożer{ atrakcji turyStycznych miejsca docelow ego naleŻą klęski żywiołowe' zaniec zy szczenie środowiska przyrodniczego i społecznego oraz zagubienie w miejscu nieznanym. ze turyścieuropejscy przestali czuć się bezpiecznie w wielu krajach muzułma skich. Materiały MSwiA informują. 1. Potwierdzi to prawdę. a jedynie co si dmy czuje się bezpieczny. klęskami żywiołowymi i zagubier w miejscu nieznanym. zanieczyszczeniami środowiska przyrodntczego i społecznego. Wadzieżami. ostrośćproblemu bezpieczeilstwa podr żowania i pobytu w Polsce podkreślaj ą statystyki doty czące Łładzieży. przytoczone w tablicy 2. zwłaszcza samochod w i w hotelach. zagroże w ruchu drogowym. powodzie). Gospodarka turystyczna najboleśniej odczuła spadek koniunktury i aktywności gospodarczej. że stabilizująca się sytuacja polityczna i promocja przywr cą powoli stan sprzed 11 września 2001 r.1 o. przyzwyczajenia i potrzeby potencjalnych turyst w. Bezpiecze stwo przemieszczania się i pobytu w sferze turystyki zapewnia ochrona tury_ sty przed: : r s r s r przestępstwami przeciwko zyciu i zdrowiu. w tym przed terroryzmem oraz narkotykami. Warto przypomnieć. Na skutek tych zdarze recesja w gospodarce turyStycznej światastała się faktem. stan gospodarczy i polityczny. Amerykarisko-brytyjskie naloty na Afganistan. co turyścisądzą o poziomie bezpiecze(lstwa. czy nie jest. Należy zaznaczyć. że drugąbardzo istotną grupą zagadnier{ bezpiecze stwa turyst w w Polsce są zagrożenia w ruchu drogowym. a nie czy jest on wysoki. r znego rodzaju klęskami żywiołowymi (np. zagrożeniami w ruchu drogowym. Wreszcie z bezpiecze stwem turysty ma też bardzo ścisły zwiryek wizerunek miejsca docelowego. Warto w tym miejscu zauważyć. że codziennie nad krajami Unii Europejskiej wzbija się w niebo 25 tys. Specjaliścioceniają. Po zamachach na World Trade Center w Nowym Jorku i Pentagon w Waszyngtonie 11 września 2001 r. pożary. zwłaszcza samolotami.2. wybierając kierunek podr ży i miejsce docelowe. warunki kulturowe. iż samoch d to gł wny środek transportu turyst w odwiedzających Polskę i podr zujących po niej. os b wsiada w USA do samolot w. w tym terroryZmu. ludzie zaczę|i się bać podr żować. Nalezy sądzić. doświadczenia turysty w podr żach oraz bezpiecze stwo w czasie podr ży do miejsca docelowego i pobytu w nim. zagrożeniami w ruchu drogowym oraz z zagubieniem w miejscu nieznanym. r żnymi formami ktadzieży. Istotne jest więc to. wpływ medi w. Warto dodać. Dostępnośćkomunikacyjna miejsca docelowego może być źr dłem przestępstw przeciwko życiui zdrowiu turysty. czy też niski. że gł wne elementy wizerunku produktu turystycznego to doświadczenia historyczne miejsca docelowego. Dotyczy to gł wnie linii lotniczych i hotelarstwa. Infrastruktura turystyczna miejsca docelowego moze się wiązać z przestępstwami przeciwko życiu i zdrowiu. protesty przeciwko nim w krajach Bliskiego Wschodu oraz konflikt palestyr sko-izraelski spowodowały. gdzie zmniejszyła się wydatnie liczba pasażer w i rezerwacji oraz nastąpił spadek zatrudnienia rzędu kilkudziesięciu tysięcy os b. Wizerunek miejsca do- stwem turyst w można odnieśćdo składnik w lokalnego' regionalnego z szeroko pojmowanym bezpiecze - celowego bardzo często decyduje o tym. ze Stopie bezpiecze stwa mienia zaleŻy od stopnia wykrywalności jego kradzieży. czy jest ono. ocenia się. że postrzeganie tego problemu przez turyst w i rzeczywistość pokrywają się. że wsp łcześniewarunkiem uprawiania turystyki zagranicznejjest istnienie w miejscu docelowym sytuacjibez napięć politycznych orazbez zagroże utraty zdrowiaiŻycia. iż turystyka międzynarodowa jest barometrem sytuacji politycznej świata czy regionu. BEzPaEczEŃsTwo Tu RY5TÓW Wsp łczesny turySta przywiązuje coraz większe znaczenie do bezpiecze Stwa. poczuciem zagubienia w nieznanym miejscu. Problem potrzeb związanych lub krajowego produktu turystycznego i uwypuklić jego znaczenie. Kazdego dnia około 750 tys. odwiedzane przez turyst w. Bezpiecze stwo turyst w krajowych i zagranicznych jest funkcją opinii o nim. jak i zagranicznej. Nie trzeba specjalnie podkreślać.3. Dotyczy to zar wno turystyki krajowej. W dodatku jest to niematerialny i subiektywny składnik produktu turystycznego obszaru. iż zagroŻenia w ruchu drogowym wynikają z dw ch źr deł: r46 147 . samolot w.

MlEszKAŃcoW w PoLscE l w WYBMNYCH KMJACH EURoPY NA PODSTAV/IE DANYCH INTERPOLU Z 1999 R.. TURYSTYCZNY 3. Nadal utrzymywał się w tym . w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych o 3. w stosunku do 1997 r. W oficjalnej polskiej statystyce hotelarstwo jest ujęte w rozdziale . Liczba miejsc całorocznych wyniosła 327 tys. LICŹ'BA KRADZTFZY STWERDZONYCH NA 100 TY5. wysoki jest też stosunek liczby zabitych na 100 wypadk w drogowych. lMlĘDA(NARoDowY RUCH KMJOWY RUCH TURYSTYCZNY CHAMKTERYSTYKA BAZY NOCLEGO eicii} ]:ii Norwegia Niemcy Francja 4 5'77 3 894 3 849 466 114 511 35 33 Austria Finlandia Węgry Czechy Polska klandia 2 2 2 I 1 649 619 591 "t90 4t 263 185 I 748 1 370 W rezultacie.7 tys. Zdaniem specjalist w cel ten mozna osiągnąć przez promocję rynku polskiego za granicą i w laaju oraz informację turystyczną. miejsc. Absolutnie niezbędne są także działania władz parstwowych i samorządowych mające na celu poprawienie wizerunku Polski jako kraju bezpiecznego i przyjaznego dla turyst w. miejsc w por wnaniu ze stanem z 1998 r. miejsc noclegowych.6 tys.. opiekę i pomoc. słabo rozwinięta sieć dr g dwujezdniowych i autostrad oraz postępująca degradacja dr g).oa KRAJOWY ffi wpływem alkoholu). warunkują działania skutkujące poprawą bezpiecze(tstwa podr - Jak wiadomo z rozważari o czynnikach rozwoju turystyki.4 tys. w pozostałych obiektach niesklasyfikowanych o 3Ż. i w 1999 r. oferowały one łącznie ponad 668 tys.|iczba wypadk w drogowych w Polsce jest duża. Dotyczyły one liczby i standardu obiekt w. zanotowano wzrost liczby miejsc noclegowych w hotelach o 9. W strukturze rodzajowej obiekt w noclegowych turystyki dominują I95. 3.Ż tys.9vo całości. zowania po Polsce oraz pobytu w miejscowościach turystycznych. Tablica 2..r dr g w Polsce (niedostosowanie dr g do zwiększającego się ruchu pojazd w cięzkich. obiekty te obejmowały Ż7. słabe umiejętności kierowc w i jazda pod Ze stanu sieci noror.Baza noclegowa turystyki''.].1. w grupie komplementarnych d br turystycznych gł wne miejsce zajmuje szeroko rozumiane hotelarstwo.1 tys.77o ośrodkiwczasowe . Warto doda . iż pełna funkcja wsp łczesnej informacji turystycznej obejmuje opr cz informowania turysty takŻe doradztvło. Jak podaje GUS' 31 lipca 2000 r. i$ińfi ]. miejsc. natomiast w Unii Europejskiej tylko 4..1.. Warto dodać.Reszta miejsc była wykorzystywana w sezonie letnim. ze stylu jazdy po polskich drogach (nieprzestrzeganie przepis w o ruchu drogowym.1. czyli 48.1. ostatnie lata przyniosły istotne zmiany bazy noclegowej turystyki w Polsce. Dalszy rozw j turystyki w Polsce.4 tys.noclegowych w 2000 r. a w kwaterach agroturystycznych o 2. W por wnaniu z 1997 r. iż liczba miejsc całorocznych wzrosła o 47. og lnej liczby miejsc W okresie 199'1_Ż000 nastąpiły zmiany w poszczeg lnych rodzajach obiekt w. W Polsce Stosunek ten wynosił 12 w 1995 r. zwłaszcza zagranicznej przyjazdowej. liczba obiekt w noclegowych wynosiła 86Ż6 (bezpokoi gościnnych).

25. dane przedstawiają się.4 3... i w domach wycieczkowych o 4.1 3.. .trr..::.9 2..9 5. wynosiła 9Ż4.7 5 gwiazdek 6 41 2. s.3 5. Mazowieckie Razem Bliższą charakterystykę obiekt w bazy noclegowej turystyki ułatwia poznanie ich struktury rodzajowej.9 11.w ośrodkachwczasowych o 55.i:.3 1 6.0 79. .:r.4 I 1..4 33..9 47.2.:'i].0 Warto pamiętać.3). :.....i trzygwiazdkowych jest zjawiskiem korzystnym. w t997 r. ponieważ utrzy_ muje się na rynku zapotrzebowanie na obiekty noclegowe o średnim w polscE (w Tablica 3. Jeś|iprzyjmiemy jako kryterium ka_ tegorię jednostki. . jak pokazano w tablicy 3. s' 33Ż 285 2 gwiazdkt I gwiazdka 260 2001. STRUKTUM OBIEKTOW HOTELARSKICH (W %) Hotele. ... ..pozostałe obiekty nieklasyfikowane'' z 51 tys..5 15.6 r0.5 tt.8 Ż3.1 23.'7 Domy wycieczkowe Schroniska i schroniska młodzieżowe 2.. obrazu polskiego hotelarstwa dopełnia struktura przestrzenna Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa2002. na polach biwakowych o ponad 17 tys. Podaż usług hoteli wztasta.0 6. ze Zaobserwowany ostatnio wzrost liczby hoteli dwu.0 Ż'|. sTRUKTUM PME5TRZENNA oB|EKTÓW HoTELAR5K|CH %) '.6 9..7 14.'1.2.0 4 gwiazdki 3 gwiazdki Źr dło: MaĘ Rocznik Statystyczny 2001.. Pomorskie Małopolskie Dolnośląskie Warmir sko-Mazurskie Ś1ąskie 6.ii fąliiil.. . gowych.9 tys. kt ra wynosiła 40 3Ż7 w 1995 r. GUs. do 83.. według wojew dztw (tablica 3..-:. co potwierdzaliczba pokoi.8 tys.r..3.0 1.4 25... przedstawiono w tablicy 3. GUS.0 '71.r .9 8..1 14Ż' 2. . że w wyniku wprowadzenia w Życie ustawy o usługach turystycznych proces kategoryzacjibazy noclegowej prowa_ dzi do zmian jej struktury rodzajowej. 150 w 2000 r. motele i PensjonatY 18..3 16. Warszawa 2001' 151 ... Żr dlo: Turystyka w 2000 r.1 6'Ż 8.8 ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe Kempingi i pola biwakowe Pozostałe obiekty 10) t. . r..lllll ...5 s.. Strukturę obiekt w hotelarskich w 2000 r. okresie spadek miejsc noclegowych Tablica 3.9 7. standardzie. Warszawa 2001.1. Jak podaje GUS. OBIEKTY HOTELOWE W POLSCE W 2000 R. porządkując polskie hotelarstwo. 7. . : is{. t:.'. Należy teŻ podkreślić. Wyrazem tego jest wzrost liczby miejsc noclegowych w grupie . zŻO0O r. Tablica 3. Zachodniopomorskie 19.. .4 5..':-. Z punktu widzenia obsługi turyst w zagranicznych jest to zmiana korzystna. liczba obiekt w hotelowych w 2000 r. i 51 858 w 2001 r. aprzede wszystkim w obsłudze ruchu turystyczne1o' warto im poświęcićkilka uwag og lnych.. Ze względu na szczeg lną rolę hoteli w strukturze obiekt w nocle.6 tys.45 000 w 1997 r.8 '1 32.8 21.O 10. '. .5 71..:L:..

r 1l1. w taki spos b wyjechało 83vo os b w ramach podr ży długookresowych i 85vo w ramach podr ży terminowych.4. Natomiast w krajowych podr żach kr tkookresowych wzięło udział 34vo badanych. 57vo w 1996 r.:'1:. za 5-7 |at w turystyce nadmorskiej weźmie udzial około 8 mln urlopowiI Według Instytutu Turystyki w Warszawie w krajowych podr żach długookresowych uczestniczyło w 2001 r. a ży długookresowych było związanych Z Sezonem zimowym. Proces wdrażania ustawy o usługach turystycznych. W roku 2001 turyścikrajowi..60Vo w 2000 r. Tirrystyka krajowa. tzn. nie uległy istotnym zmianom w stosunku do lat ubiegłych. ponad 3Ż7o badanej populacji. bo I8vo.. korzystali gł wnie z nocleg w u krewnych i znajomych. 6lvo w 1998 r.ii1. Po! Warszawa ŻO02. kt rym odbyto I27o podr ży długookresowych oraz I97o podr ży tł t- kr tkookresowych nieco więcej . co wyraŻa się liczbą 10 mln os b. g w. jak i kr tkookresowych' należy tłumaczyć. Podobnie jak w latach ubiegłych.11 '. nie przyni sł tu jak na razie istotnych zmian.4).637o w 1999 r. odnosiło się to do 437o uczestnik w wyjazd w urlopowo-wakacyjnych i 6OVo uczestnik w wyjazd w kr tkookresowych. na drugim miejscu zaśodwiedziny u krewnych i znajomych (33vo). s. Autokaru uŻyto ptzy obsłudze 67o podr1ży długookresowych i 8vo podr Ży kr 'tkookresowych... Z oszacowa Instytutu wynika. 187. to w podr zach krajowych dominował transport drogowy. czyli urlopowo-wakacyjnych. lwlĘcEJ W LATACH 2000-2001 (w Tablica 3. ze odbyły one ponad 17 mln podr zy i skorzystały ze I78 mln nocle- Turystyka polska 200I.::.2. gdzie wypoczywało ponad 5 mln Polak w.3.1.'Ęlko I2?o wej. Wskaźniki aktywnościmiały następującą wartość|:54vo w 1995 r. og lnym spadkiem przewoz w oraz poszefiLającym się marginesem ub stwa społecze stwa. dominowały podr że organizowane samodzielnie. 63vo w 1997 r. i36vo podr ży kr tkookresowych przypadło na okres tetni. bez pośrednictwa biur podr ży.. Na drugim miejscu uplasował się autobus kursowy.Wskaźniki sezonowościkrajowych podr podr ży turystycznych w 2001 r. W strukturze cel w podr ży dfugookresowych najczęściejsą wy_ mieniane cele turystyczno-wypoczynkowe (5Żvo).pQp$:. W okresie I995_Ż00I obserwuje się istotne wahania poziomu aktywnościturystycznej Polak w. s. W roku 2001 Polacy skorzystali z samochod w przy 59vo podr ży wakacyjno-urlopowych i 6lvo wyjazd w kr tkookresowych. Wśrd turyst w krajowych modny był wypoczynek nad morzem. składa się z wyjazd w urlopowo-wakacyjnych (trwających co najmniej 5 dni) i wyjazd w kr tkookresowych (do 4 dni).. obejmująca podr że Polak w po kraju (co najmniej z jednym noclegiem poza miejscem stałego zamieszkania).. podobnie jak w latach poprzednich. weryfikującej stan faktyczny na rynku biur podr ży. co ma ścisły związek z wysoką stopą bezrobocia.. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999' GUs' Warszawa Niekorzystne zmiany w aktywności turystycznej Polak w w podr Żach zar wno długookresowych. r52 153 . i 567o w 2001 r. w 200I r. Jeślichodzi o środektransportu. odbyły one ponad 36 mln podr ży i skorzystały z ponad 61 mln nocleg w. Wyjazdy urlopowo-wakacyjne Wyjazdy kr tkookresowe 34 37 32 34 1999. Ważnym elementem charakteryzującym turystykę krajową jest struktura wyjazd w Polak w w wieku 15 lat i więcej w latach Ż000_Ż00I według czasu trwania podr zy (tablica 3.:. sTRUKTUM wYJAzDoW PoLAKÓW w wlEKU 15 LAT %) . Ż0.:'1i. W przypadku podr ży kr tkookresowych kolejnośćwskazari jest odwrotna dominują odwiedziny u krewnych oraz u znajomych (54To) nad celami turystyczno-wypoczynkowymi (2880). Zdaniem ekspert w. czyli około 10 mln os b. TURYSTYKA KMJOWA . Stosunkowo niewielkie angażowanie się pośrednik w turystycznych w organizację podr zy moze Sygnalizować pewną nieporadnośćbiur podr ży na rynku turystyki krajo- kookresowych.1. Ponad 617o podr ży długookresowych.

75. w. os b. z czym się wiążą liczne kwestie z zakresu marketingu.2 6.8 Małopolskie Pomorskie Dolnośląskie 11. PTTK zorganizowało ponad Ż6 tys.7 5. zwłaszcza turystycznej. Nie oznacza to naturalnie.5. 45 74I kJn. ma nier wnomierne nasilenie na obTablica 3. W podr ży często korzystają z własnego samochodu.). z kt rych skorzystało 676 tys. Żr dło MaĘ Rocznik t54 Stopier wykorzystania miejsc noclegowych łącznie w hotelach. warto do_ dać. wycieczek.5. Utrzymując podział obiekt w noclegowych turystyki właściwydla 2000 r. Ważnym elementem infrastruktury turystycz_ nej są szlaki g rskie i nizinne. Ważne jest wydfużenie sezon w turystycznych.5va w stosunku do roku poprzedniego. Wzrost ten był rezultatem zwiększenia liczby nocleg w w czasie pobyt w urlopowo_ -wakacyjnych i wzrostu koszt w wyjazd w kr tkookresowych. że w 1998 r. Poszczeg |ne wojew dztwa charakteryzuje bowiem r żny poziom warunk w przyjęcia turySt w krajowych i zagranicznych. R żny jest w związka z tymichudzial w og lnej liczbie uczestnik w turystyki wewnątrzkrajowej. Z kolei wydłużeniesezon w turystycznych moze utrwalić pozytywną tendencję do skracania czasu pobytu. uregulowa taryfowych i promocyjnych. że koncentracja ruchu turyStycznego występuje w sezonie letnim lub zimowymi zaleŻy od og lnych warunk w recepcji turystycznej w poszczeg lnych wojew dztwach. cz względem ich udziału w og lnej liczbie udzielonych nocleg w.4 śĘskie Mazowieckie Wielkopolskie Razem Sezonowośćjest jedną z podstawowych cech turystyki. a w 2000 r. NOCLEGI UDZIELONE TURYSTOM W 2000 R. ze pozostałe wojew dztwa nie mająznaczenia na rynku usług noclegowych.7 I 1. Wahania sezonowe ruchu turystycznego powodują wiele konsekwencji natury ekonomicznej i organizacyjnej. według miesięcy pokazano w tablicy 3. kompensowaną przez zwiększoną frekwencję i lepsze rczłożenie podr zy turystycznych w czasie.6. jw. na 7 nowych wojew dztw. rozumiana jako suma turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej.4vo og lnej liczby nocleg w udzielonych uczestnikom turystyki wewnątrzkrajowej przypadało w 2000 r.wy_ w nosiła 37 600 km. układ tej listy pokazano w tablicy 3. Przy uwzględnieniu progu 5vo i powyżej og łu nocleg w udzielonych w 2000 r. Wyniki badar Instytutu Turystyki informują. Doceniając walory społeczne turystyki kwalifikowanej. kt ra r znie się nasila w czasie.8 6. że Polacy korzystający zmożliwościwypoczynku w kraju wyjeżdżająco najmniej dwa ra_ zy w roku.8 13. RozKŁAD czAsowY TURYSTYK| Tlrrystyka wewnątrzkrajowa.1 wEwNĄTRzKRAJowEJ 3. na krajowe podr że turyStyczne prawie 17 mld PLN. Polacy wydali w 1998 r.. Jak widać. Wiadomo.. modernizacjibazy hotelowej. można określićrangę wojew dztw pod - . motelach i pensjonatach w 2000 r. znaczących pod względem funkcji turystycznej. W strukturze rodzajowej turystyki kwalifikowanej dominowała turystyka piesza nizinna i g rska (64. szarze kraju. co oznacza wzrost o 9. 75.1. Znajomośćjej rozkładu w poszczeg lnych miesiącach roku ma istotne znaczenie ekonomiczne dla gospodarki.37o uczestnik w w 2000 r. CHAMKTERYSTYKA PRZE5TRZENNA TU RY5TYK| WEWNĄTRZKMJoWEJ 3.Jak wynika z szacunk w Instytutu Turystyki. 155 . kt rych lączna długość 1990 r. WEDŁUG WoJEwoDzrw Zachodniopomorskie 19.4 Statystyczny 1999.3.4.

MoTELACH l PEN5JoNATACH W 2000 R. transport w miejscu docelowyill. kt rą opeślają: infrastruktura ftansportowa. stworzone przez człowieka. jak i zagranicznej nie powinny być pomijane . Warto przypomnieć kilka 1agadnie(t zwiry'anych z tym dokumentem. podlegają rozwojowi lub mają możliwościrozwoju. atrakcje przyrcdnicze. infrastruktura i usługi miejsca docelowego. Jednocześnie warto podkreślić. budownictwo) i stymulatora poprawy infrastruktury' Takie proturystyczne ujęcie polityki ekonomiczĘ palstwa wymaga odpowiedniego wsparcia politycznego i finansowego. znaczącej bazie obiekt w turystycznych i wczasowo_wypoczynkowych.8 40.że społeczue funkcje turystyki zar wno krajowej. sprzęt.9 39. nej oraz inne usługi. kulturowe i społeczne.5. cena płacona przez turystę-konsumenta. nasycenie sieci4 sprzedaży detalicz- dostępnośćmiejsca docelowego. wizerunek miejsca docelowego. 2 także jako katalizatora rozwoju innych dział w gospodalki narodowej @kich jak przemysł' rolnictwo. Styczeri 31'Ż 36. PODSTAWOWE ZAGADNIENIA ROZWOJU TURYSTYKI W POLSCE Na wstępie należy powiedzieć. oparty na: w kraju oraz określenie roli turystyki y 1ąpdowej polityce i stra' tegii rozwoju. rnimo że na świecietusekryStyka jest jednym z największych i najszybciej rozwijających się europejskich planach tor w gospodarki oraz odgrywa ważną rolę w rozwoju. częściowo juz rozwiniętych. og lny pro' dukt turystyczny Polskijest w nim rozumiany jako układ następujących składnik w: r r : r : I : ) : modernizacji niekt rych element w).3 28. lzy|i baza noclegowa i żywieniowa. Kluczowym elementem polityki ekonornicznej par{stwa powinno być traktowanie turystyki gł wnie jako waŻnego sektora gospodarki narodowej oraz jako istotnego źr dła 66chod w dewizowych. WEDŁUG MlEslĘcY Tablica 3. W poprzednim ustroju turystyka byłarozwijana gł wnie ze względu na jej walory społeczne i miała przede wszystkim charakter socjalny. środowisko miejsca docelowego. d.4 43. wzrostu zatrudnienia i wpływ w budżetowyc1. istnieniu zr żnicowanych rynk w turystycznych. planowane kampanie promocyjne w celu zmiĄY wizerunku.1 45. do kt rego Polska dąży.9 36. Jako jego silne Strony r57 .6 Wrzesie Paździerrlrik Listopad Grudzieri og łem 3. trzeba rozwiązać kilka problem w. ze Polska ma |iczący się potencjał rozwoju turystyki krajowej i międzynarodowej.1.5 37.9 Lipiec Sierpier{ 43. jest polityczna stabilizacja 156 Warto w tym miejscu zasygnalizować opinie ekspert w zachodnich odnośnie do polskiego produktu turystycznego. usfug i infrastruktury og lnej (przy założeniuniezbędności atrakcyjnych walorach turystycznych. kt re juz są udostępnione.procesie rozwoju turystyki.1 Luty Marzec Kwiecieri Maj Czerwiec 46. Podstawową Sprawą dla rozwoju turystyki zgodnie z modelem Europy Zachodniej. w Następnym problemem wymagającym podkreślenia jest konsekwentne wdrazanie przyjętej Strategii ro1woju p7ajowego produktu tu' rysĘcznego Polski. Z marketingowego punktu widzenia. aktywny wypoczynek i inne oferty wypoczynku. WYKOMYSTANIE MIEJSC NOCLEGOWYCH W HOTELACH. Aby w pełni wykorzystać ten potencjał . czynniki eksploatacyj1o i regulacje rządowe.6.7 46. Ekonomiczna funkcja była pomijana.

tlr ll. mozliwości dokonywania zakup w przez sąsiad w z zł 7) granicy. dziedzictwo polskiej gospodarki turystycznej konkretnych kierunk w i metod . 5) niedostateczny poziom usług telekomunikacyjnych i informacji turystycznej. wych. podr że motywacyjne. kulturą ludową i tradycjami. Natomiast układ słabych s/ron produktu tworzą: 1) brak pozytyw. indywidualne pobyty służbowe. imprezy targowe. Trzeba dodać.przy czym musi to być oferta wysokiej jakości. promowanie dalszego rozwoju turystyki w Polsce wśr krajowych 'd instytucji rządowych oraz opinii publicznej. Pierwszym kierunkiem działaniajest stworzenie i promocja markowych produkt w turystycznych. 2) og lnie nisld standard zakwaterowania i gastronomii na tle norm międzynarodo.usytuowanie konkurencyjnego działania. Strategia obejmuje szeroki zakres działaf1 jakie powinny zostać podjęte w tej sferze do 2010 r. 6) go. 3) zabytki architektury. turystycznej oraz środkw pomocowych z program w Unii Europejskiej na optymalizację form marketingu polskich produkt w zgodnie z zaleceniami dokumentu. przygraniczną i tranzytową: wszelkie oferty adresowane do tury- i kulturalną: wybitne wydarzenia kulturalne. kulturalne miast i miasteczek. walory kulturowe i bogata historia.z. miejską biznesową: kongresy.wymienia się: 1) korzystne położenie komunikacyjne Polski w Europie. a jednocześ_ prowadzić działalnośkoordynacyjną w sferze marketingu. seminaria. nego wizerunku Polski na arenie międzynarodowej. azwlaszcza promocji polskiego produktu turystycznego. trasy kulturowe. 4) słaba dostępnośćkomunikacyjna atrakcyjnych region w i niski poziom usług motoryzacyjnych. 8) niski stopierl bezpieczeristwa publicznego i niedocenianie ptzez władze j ego znacze- st w przebywających w 50-kilometrowym pasie przygranicznym (także przyjazdy w celach handlowych) oraz oferty zwi. wsp lna dla sektora publicznego i prywatnego o charakterze pararządowym' miała- Drugim gł wnym kierunkiem działaniaujętym w Strategiijest modernizacja struktur znządzania turystyką polską. 3) niski poziom usług turyStycznych w innych sektorach.że w Strategii kładzie się nacisk na zr wnoważony rozw j produktu tury_ stycznego przynoszący istotne korzyści natury ekonomicznej krajowi i regionom. s. 2) ciekawy. kt re umozliwią optymalne produktu turyStycznego w kraju i za granicą. r r r r . w strategii przypisywano tej strukturze następuj ące zadania: by wszechnie w krajach Unii Europejskiej.1) zły stan urządze sanitarnych. konferencje. ścinność. W Strategii zaleca się powołanie do życia przede wszystkim narodowej organizacji turystycznej (NoT). jeździectuto' turystyka przyrodnicza. koncentrowanie środkw rządowych. Do osiągnięcia cel w strategicznych turystyki polskiej niezbędne są Sprawne struktury organizacyjne. 4) warunki do uprawiania turystyki aktywnej. specjalistycznej oferty dla turyst w. l9_Ż3. samorządowych koordynację rozwoju nowych produkt w markowych tworzonych i gospodarki 158 .ktualności Turystyczne'' l99't. organizacja ta. 5) ciekawe wybrzeże morskie. turystyka na obszarach chronionych oraz atrakcj e związane z życiem na wsi.Plany rozwijania produkt w markowych obejmują następujące rodzaje turystyki: 2 nia w turystyce. że tworzenie polskich marek turystycznych polega na opracowaniu kompletnej. ze szczeg lnym uwzględnieniem autostrad. rekreacyjną i specjalistyczną: |iczne dyscypliny związane z wodą (żeglarstwo). markowych.ązane z ruchem tranzytowym. aktywną. przyniesie wymierne korzyści gospodarce turystycznej i przyczyni się do rozwoju regionalnego Polski. Trzeba podlaeślić. badania polskich i zagranicznvch rynk w turystycznych. Gł wnym celem Strategii jest określenie dla potrzeb rządu oraz się on do zwiększenia zatrudnienia. a więc struktury spotykanej po- n r r r . ekoturystyka. etniczna wiejską: agroturystyka. wędr wki piesze.*A. kzyczyni nie uczyni z Polski cel atrakcyjnych wyjazd w turystycznych.Zdaniem ekspert w kreowanie produkt w markowych wpłynie na podwyższenie jakości usług. zr żnicowany krajobraz i obszary nieskazonej przyrody. 6) zła organizacj a nielicznych przejśćgranicznych.

a zwłaszcza widoczna poprawa jakości usług. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz stowafzyszeniami działającymi w tej dziedzinie. organizacje te mają stanowić Swego rodzaju przymierze r znych instytucji i przedstawicieli biznesu zajmujących się rozwojem turystyki na określonym obszarze. Skarb Par stwa przekazal na rzecz Polskiej Organizacji Turystycznej l stycznia 2000 r. ze PoT jest par stwową osobą prawną' nadzo_ rowaną przez właściwegoministra. 1). zachęcając ich do kapitałowego angażowania się w polską turystykę. zapewnianie funkcjonowania i rozwijania polskiego systemu informacji turystycznej w kraju i na świecie. PoT realizuje swe zadania we wsp łpracy z: r : r jednostkami samorządu terytorialnego. mienie przedsiębiorstwa pa stwowego Polska Agencja Promocji Turystyki. Sejm RP uchwalił Ż5 czerwca 1999 r. Trueba dodać. polskich inwestor w oraz polskich przedstawicielstw turystyczmiędzynarodowych instytucji finansowych. Zakłesy przestrzenny i rodzajowy jej działalnościpromocyjnej oraz kooperatywnej są jak dotąd jednostronne i mało dynamiczne. Warto przypomnieć. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz Stowarzysze(t dzialającychw tej dziedzinie (art. Europejski Dz. Wiadomo. Jak na razie sieć tych organizacji jest zbyt ograniczona w kraju.r Należy stwierdzić. jako instytucji wspierającej roz_ w j inwestycji turystycznych w Polsce. Kapitał założycielskiPolskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych będzie pochodził od następujących akcjonariuszy: cją vrządzer infrastruktury turystycznej. Bank Inwestycyjny. wojew dztwa czy gminy. kt rego celem będzie wspieranie inwestor w zainteresowanych budową i modernizazapewnienie dostępu do korzystnych kredyt w i innych funduszy. że rczw j gospodarki turystycznej. nr 62. Z perspektywy Ż002 r.A. organiza cjarri zrzeszaj ącymi przedsiębior c w z dziedziny turystyki. Stąd w Strategii za|eca się powołanie Polskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych. opiniowanie oraz wspomaganie plan w rozwoju i modernizacji infrastruktury turystycznej . Do zada PoT-u ustawa za|icza: rystycznie subregionu w formie stowarzyszeil |ub związk w stowarzyszeri. że zalecenia Strategii zostały już podjęte ptzez władze pa stwowe. samorządu terytorialnego i organizacji zrzeszających przedsiębiorc w z dziedziny turystyki. i wyposażyłją ustawowo w inne środkidzialania (alt. co ma negatywny wpływ na poządane tempo przekształceri w turystyce polskiej. inicjowanie. na zasadach określonych w umowie zawieranej między tymi organami a jednostkami PoT. Że według Strastizu tegii miała to być orgarizacja pararządowa. jak np. 160 161 . Regionalne i lokalne organizacje turystyczne (RoT i LoT) mają stanowić forum wsp Ęracy przede wszystkim samorządu terytorialnego i biznesu turystycznego. wymaga stosownych kapitał w inwestycyjnych. rzuĘe na skalę pretej struktury w środowisku. wykonywanie innych zadar powierzonych przez organy ijednostki. ustawę o Polskiej organizacji Turystycznej (PoD3. Nalezy mieć nadziej ę. iż ta ważna struktura na rynku turystycznym ożywi się oraz przyjmie odpowiednie tempo aktywnościw kraju i za granicą. polskimi przedstawicielami zagranicznymi w zakresie zada(twykonywanych za granicą. okolicznośćta r r r r promocję Polski jako kraju atrakcyjnego turystycznie. l. Ma ona wzmocnić promocję Polski w dziedzinie turystyki w kraju i za gtanicąoraz tworzyć warunki wsp łpracy organ w administracji rządowej. Istotną cechą tych organizacji jest r żnorodnośćformalna i organizacyjna. iż PoT nie notuje widocznych sukces w w realizacji swoich zada ustawowych. o kt rych mowa w art. akcje Polskiej Agencji Rozwoju Turystyki s.. nych. zagranicznych bank w działających w Polsce. 13 i 14). Trzeci gł wny kierunek działa w ujęciu Strateqii sprowadza się do stworzenia funduszu inwestycyjnego. tworzone w obrębie obszaru wojew dztwa lub innego. atrakcyjnego tu3 r r r s rządu polskiego. Zadaniem Funduszu będzie Ustawa dopuszcza tworzenie regionalnych i lokalnych organizacji rozwoju turystyki o podobnym zakresie dzialania na obszarze np. z 7999 r. Będzie on także prowadzić działaŁnośćpromocyjną wśrd inwestor w zagranicznych.U. trzeba zauważyć.

rozw j krajowego oraz zagranicznego marketingu i biznesu. a r63 . Trzebazau:ważyć.Aby stymulować stworzenie odpowiednich warunk w do rozwoju produktu turystycznego Polski. jej realizacj ę oraz tworzenie odpowiednich ram prawnych i ekonomicznych powierzono Ministerstwu Gospodarki. jeżeli się udaje kolejno do kilku kraj w lub też jeżeli kilkakrotnie w cią- bw wybranych latacha (przed- przyrost zatrudnienia w sektorze usług. uległ likwidacji cen- XXI w. że wielkości podane w zestawieniu nie oznaczająliczby os b biorących udział w międzynarodowym ruchu turystycznym. rozw j zasob w ludzkich. udostępnianie informacji turystycznej. Niestety. Ilustruje to zestawienie do- tyczące liczby podr zujących os r r r zwiększenie wpływu turystyki na gospodarkę narodową. Pracy i Polityki Społecznej. obecnie turystyka znajduje się w stanie stagnacji. ROZMIARY TURYSTYKI M!ĘDZYNARoDoWEJ NA śwleclr wie Turystyka międzynarodowa na wielką skalę rozpoczęła się w połoXX w. kt re powinny objąć: r r r r r r r r r rozw j produkt w markowych. Takie są rygory nowoczesnego paristwa u progu stością. i od tego czasu stale się rozwija. W wariancie optymistycznym realizacja Strategii zapewni: 3. że w 2000 r. Jedne są bezpośredniozwiązane z rozwojem produktu turystycznego. Ta sama osoba bowiem może być |iczona wielokrotnie. organizowanieimprez. Realizacja tych problem w będzie prowadzona w ramach Program w Krajowych. trzeba chociaż zasygnalizować koniecznośćzwiększenia udziału struktur paristwa w rozwoju turystyki. że Programy Krajowe obejmują istotne problemy rozwoju polskiej turystyki. inne zaśdotycząog lnych warunk w rozwoju turystyki zbliżonych do rozwiązar{ w krajach Unii Europejskiej. Dane statystyczne obejmują więc w zasadzie liczbę . stawione w tablicy 3. Reasumując. W związku z podanymi liczbami trzebapoczynić kilka uwag.2. gromadzenie danych statystycznych na temat turystyki. zr wnoważony rozw j infrastruktury turyStycznej i pamturystycz_ nej. kultury fizycznej i turystyki (UKFiT). gwarantowanie jakości.7). zajma1ąc w niej nalezne miejsce. w Strategii zaleca się podjęcie oraz realizację konkretnych działan w celu r ozwiązania naj istotniej s zy ch problem w polskiej gospodarki turystycznej. Na zako czenie trzeba zauuttŻyć. tralny organ administracji rządowej ds. Strategia Rozwoju Krajowego Produktu Turystycznego nakazuje: 1) stworzenie silnych i konkurencyjnych produkt w markowych polskiej turystyki. rozw j infrastruktury transportu. Problemy kultury ftzycznej są przedmiotem zainteresowania Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu. może nawet przeżywa kryzys. W sumie powinna ona wzmocnić silne strony polskiego produktu turystycznego i zminima|izow ać słabe.jednostek turystycznych" w sensie Źr drern danych dotyczących turystyki na świecie są gł wnie liczne rozproszone informacje Światowej organizacji Turystyki (wTo) i Światowej Rady Podr ży i Turystyki (WT and TC). 2) rea|izację Program w Krajowych i 3) powołanie do życia struktur organizacyjnych zdolnych do działa w wa_ runkach wolnorynkowych.1. natomiast kształtowanie polityki turystycznej pa stwa. TuRYSTYKA MlĘDzYNARoDoWA 3. Należy przede wszystkim pamiętać.2. Nie oceniając wpływu przeprowadzonych zmian struktur zarządzania turystyką polską na dynamikę jej rozwoju i zahamowanie zjawisk niekorzystnych. rozw j przedsiębiorczości. t''renesans miejscowości wypoczynkowych''. oczekiwania pozytywnych przekształce w polskiej turystyce od lat rozmijają się z rzeczywiI6Ż gu jednego roku wyjezdza do określonego kraju. a strategia nie jest wdrazana.

do 689 mln w 2001 r. że mimo iż turystyka światowawykazywała w tym okresie stały wzrost.). W latach 1950-1960 wynosiło ono I0.7. Wreszcie warto pamiętać. W sumie stanowią one czynniki w zasadniczy spos b pomagająkażdorazowego przekro czenia granicy par stwowej przez turyst ę zagranicznego (rozumianego mniej lub bardziej szeroko. uwagę nieregularne nadsyłanie danych przez poszczeg lne par{stwa członkowskie otaz zaniechanie nadsyłania informacji statystycznych przez niekt re pa stwa. tzn. osoby przybywające do danego kraju na czas kr tszy niż Ż4 godziny. Zdarzają się r wnież przypadki nadsyłania da_ nych po terminie oddania rocznika statystycznego do druku. jeżeli zaprzestały nadsyłania in- 950-1960 960-1970 970-1980 980-1990 990-2000 Ż70 Ż30 180 formacji (np. że wzrost Liczby przyjazd w z Ż5 mln w 1950 r.3vo i w latach 1970-1980 wynosiło już tylko 6vo. zaIeżrue od stosowanej przez dane paristwo definicji takiego turysty). trzeba zauważyć. og lnie można powiedzieć. oraz niekiedy podr żnych ptzejeŻdżających przez dany kraj tranzytem' z wyjątkiem tranzytu lotnicze_ go.8.liczba pa stw i terytori w zaleznych dostarczających informacji statystycznych wynosiła w 1950 Tablka 3. kt re sprzyjają wzrostowi ekonomicznemu. W la- Twierdzi się. że w odniesieniu do niekt rych paristw. Jednak na ich podstawie można określićtendencję rozwoju tego zjawiska. wARTośclNDElśowW LATACH l95o-20oo r. Informacje o wzroście ruchu turyStycznego naleŻy więc w określonymstopniu tłumaczyć zwiększającą się zbiorowością danych Statystycznych. Wartości indeks w w poszczeg lnych dekadach pokazano w tablicy 3. układ typowych czynnik w rozwoju turystyki (zob. W latach 1950-1995 rosła liczba kraj w członkowskich b. Sekretariat Światowej organizacji Turystyki dokonuje szacunk w danych. 51. że w przypadku turystyki międzynarodowej się w związku komplementarnym z wszelkimi zmianami politycznymi. że statystyki międzynarodowego ruchu turyStycznego mają na og ł charakter szacunk w. Informacje takie są ujmowane w rocznikach następnych.ZSRR w latach 1977_1984). Warto też pamiętać. Jak podają źr dła. jeślisię ogranicza do kr tkotrwałego zatrzymania bez opuszczania Nawiązując do zestawienia liczb charakteryzujących rozw j międzynarodowego ruchu turystycznego w latach 1950-2001. rozdzialŻ) znajduje Warto przypomnieć. 164 149 164 165 . Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych i jego następczyni Światowej organizacji Turystyki (od 2 stycznia t915 r. to średnieroczne tempo tego wzrostu w kolejnych dekadach malało. poza turystami. LlczBA PoDRożU. tach 1950-2001 międzynarodowy ruch turystyczny zwiększył się 27-krotnie. oraz przedsięwzięciami paristw w zakresie znoszenia barier w dziedzinie przemieszczania się ludzi. jest wynikiem dynamicznego rozwoju światowego ruchu turystycznego oraz stosunkowo niskiej podstawy wyjściowej.Tablica 3. to w skali globalnej turystyka międzynarodowa okazuje się odporna na recesje.b.'ĄcYcH w WYBMNYCH LATACH Przytoczone okoliczności sprawiaj ą. portu lotniczego. Trzeba też wziąć pod wiedzających jednodniowych. że podawane liczby na og ł obejmują. w latach 1960_1970 spadło do 8. co dowodzi względnie wysokiego tempa jego wzrostu. obecnie organizacja ta skupia 113 kraj w.97o.8. r wnież odce rozwojowi turystyki światowej. że podczas gdy w indywidualnych wyjazdach turystycznych stale występują spadki i wzrosty.

w 196Żr.

wskaźniki wzrostu wianego mln w 200t r. Wielkość liczby przyjazd w z 25 mln w 1950 r. do 689 ruchu mianowicie przekroczyla 100 mln jednostek turystycznych po po 11 latach upływie ŻO |at (1945_1964), kolejne 100 mln (1964-1975). następnejuż po 9 latach (1975_1984). osiągnięcie kolejnych 100 mbnprzyjazd w turystycznych nastąpiło po około 5 latach' Według Światowej organizacji Turystyki wielkość światowego ruchu turyStycznego wyniesie w 2005 r. l mld os b, a do Ż0Żo r' I,6 mld os b. - Miarą rozwoju turyStyki światowejsą przychody z turystyki międzynarodowej, określone jako wydatki os b odwiedzających dany kraj
(łącznie z opłatami za transport międzynarodowy na rzecz miejscowych przewoźnkw). w całym okresie 1950-2001 (wyjątek stanowią lata Ig8Ż_Ig83 i 2001) turystykę międzynarodową cechowała r wnież pod tym względem tendencja wzrostowa. Ilustruje to zestawienie zawarte w tablicy 3.9.
Tablica 3.9. PRzYcHoDY 1950-2001

85, w 1977 r. - 96,a -awiska charakteryzuj ą r zj

w 1988

wnież czasowe

r.

I07 -Dynamikę oma-

Tablica 3.l0. W^RToścllNDElśoww

Po'zcŻEGoLNYcH

DEł<ADACH

950- 1960
960- t970

305,8 187,8

970- 1980 980- 1990
99U" !000

797,4
242,3 192.0

Warto przypomnieć, ze turystyka jest bardzo skutecznym środkiem redysĘbucji dochod w między krajami i w ten spos b przyczynia się do bardziej r wnomiernego rozwoju gospodarki światowej. opracowaną przez
Tabrica 3.11.

Na zakoriczenie przedstawimy prognozę przyjazd w w 20Ż0 r., WTo (tablica 3.11).
PROGNOZA PRZYJAZDOW W
2O2O R. (W

MLN OSOB)

w LATACH
*

z

TURYSTYK| M|ĘDZYNARODOWEJ

ffi:i:i
1)

,'i''l*l:lffi ił;łliii,
Francja 70,0 47,7
47,1 34,8 25,5
1)

Chiny

137,1

Ż)

Hiszpania

Ż) 3)

USA
Francja

102,4 93,3
7

i
I I
i

3) 1950 1960

USA
Włochy
W. Brytania

2 100
6 867
12 900

4)

4)
5)
)

Hiszpania
Hongkong

t,o

s)
)

59,3

I
7

1970

Chiny

24,0
19,3 18,8

Włochy
W. Brytania

52,9
52,8 48,9 47,1 44,0

t

r980
1990 1995
199',1

to2 872
249 300 372 000 000 445 000 478 000 455 000

7) 8) e)
10)

Meksyk
Polska
Kanada

7)
8)

Meksyk
Rosja Czechy

t8,7 t7,3

e)

43

Austria

l0)

ffi

*

1998

2000
2001

3.2.2. REGIONY TURYSTYCZNE SWIATA
Turystyka międzynarodowa' powszechnie rozumiana jako suma zagranicznego ruchu turystycznego kilku, kilkunastu czy kilkudziesięciu 1la stw, po II wojnie światowej stała się zjawiskiem masowym. Na po-

Wartościindeks w w poszczeg lnych dekadach Zaprezentowano w tablicy 3.10. Jak widać, najwyższa dynamika wzrostu dotyczy dekar dy 197G-1980. r66

I6'I

z

Tablica 3.12. REG|oNY TURY5TYCZNE śwnrRWEDŁUG KLA5YF|I(ACJ| LAT 1949 t 1983

r r r r

zachodni, obejmujący: Austrię, Belgię, Francję, Holandię, RFN i Szwajcarię.

Region amerykar{ski podzielono na tzy subregiony:
Ameryka P łnocna (UsA i Kanada); Ameryka Środkowa i Południowa;
Karaiby.

razem ze względu na dużąpowierzchnię, była Afryka. Na kontynencie

Trzecim regionem turystycznym podzielonym na subregiony, tym

tym wydzielono pięć następujących subregion w:

trzeby badari statystycznych tego zjawiska, zar wno pod względem dy_ namiki, jak i struktury przestrzennej, podzielono światna pewne umowne obszary występowania międzynarodowego ruchu turysty cznego (regiony turystyczne). Warto dodać, że proces kształtowania regio_ n w trwał kilkadziesiąt lat, nie zmieniała się tylko ich liczbas, określo_ na w 1949 r. IlustĄe to tablica 3.IŻ. Ukształtowana ostatecznie i obowiązująca sieć sześciuregion w tu_ rystycznych światazostała pod koniec lat70. poddana przez Światową Organizację Turystyki podziałowi wewnętrznemu na subregiony. Przyy muje się, iz u podstaw tego podziału legły: wysoki adział niekt rych re_ gion w w globalnym ruchu turystycznym i ich powierzchnia. Region europejski podzielono na cztery subregiony:

r r r r r

wschodni, środkowy, p łnocny, południowy, zachodni.

Na zako czenie można powiedzieć, iż podział świata na regiony turystyczne, przy odpowiednio funkcjonujących systemach narodowych statystyk turystyki, daje podstawę do uzyskania r znorodnych korzyści poznawczo-praktycznych. Na przykład dobrze przetworzony materiał

Statystyczny dotyczący międzynarodowego ruchu turystycznego
w przekroju regionalnym

i subregionalnym jest z pożytkiem wykorzyStywany w analizach rynkowych. Moze on stanowić podstawę podejmowania decyzji co do wyboru strategii np. promocji produktu turyStycznego. Może też służyćdo wykrywania i wyjaśnianiaistniejących
rozwoju turystyki światowej.

r r r

wschodni, obejmujący: Bułgarię, Czechy i Słowację, b. NRD, Polskę, Rumunię, Węgry i b. ZSRR; p łnocny, obejmujący: Danię, Finlandię, Islandię, Irlandię, Norwe_ gię, Szwecję i Wielką Brytanię; południowy, obejmujący: Cypr, Gibraltar, Grecję, Hiszpanię, b. Ju_ gosławię, Portugalię, Turcję i Włochy;
5

na danych rynkach terytorialnych trwałych, og lnych prawidłowości

3.2.3. STRUKTUM REGIONALNA TURYSTYKI

śwnroweJ
i
w tablicy 3.13.

W opracowaniu sieci turystycznych region w świata wykorzystano opracowanie
W: Ekonomika i or8anizacja tury-

styłi' wSiĘ Warszawa 1987' s. l57_t'74.

S. Wodejski' organizacja turystyki międ7ynarodowej.

Dynamikę i strukturę regionalną turystyki światowej w latach 1982 1998 charakteryzują dane Światowej organizacji Turystyki, zawarte

168

r69

śwRrowrJw LATAcH 1982l1?98

Tablica 3.13. DYNAMIKA ORAZ STRUKTUM REGIONALNA TURySTyKt

cja ta ma cechy trwałości, wymienione regiony wywierają decydujący wpływ na przemiany w turystyce światowej. Wnioski te znajdują potwierdzenie w prognozie rozwoju i zmian w turystyce światowej do korca XX w., sporządzonej przez Światową organizację Turystyki (tablica 3. 14).
Tablica 3.14. lJDzlAŁ REGIoNÓW
.i.ll:.i;;'i;l:.,i

Przedstawione dane dowodzą, Że ptzeszło 90vo światowych podr ży tllrystycznych koncentruje się w trzech regionach. Poniewaz sytua-

\t PPZY)AZDAIH (w
il!ii!i;:i:;iffi$ffi

%)

li;i:llllli'ył$ffi ;;ilil:ll

.llli,',}i;i

Świat przyjazdy przychody Region europejski przyjazdy przychody Region amerykariski przyjazdy przychody Region azjatycki i Oceania przyjazdy przychody Region afrykar ski przyjazdy przychody

ffi Y,$ffi ,e,;ffi
r00,0
100,0

iri;:';lll

53,0 39,0 Ż0'1 27,8

Ż|'9
30,5

4,0
Ż.7

koncentracji przestrzennej turystyki światowej. Region europejski skupia około 60vo międzynarodowych przyjazd w turyStycznych i jego dominacja utrzymuje się od kilkudziesięciu lat (np. w 1963 r. 73,77o, 1975 r. 1980 r. 69,0Vo, I9B7 r. 66,17o). Region obu partycypuje Ameryk -7I,07o, w globalnym ruchu turystycznymr wnież prawie od trzech dziesięcioleci w granicach około ŻOvo. Należy tu przypomnieć, że oba regiony przyjęły w I98Ż r. 86,6vo i w 1998 r. 8O,5vo światowychprzyjazd w turyStycznych. Wyraźnie też widać, że ttzecim regionem turystycznym świata o istotnym i systematycznie wzrastają-

Zaprezentowane dane statystyczne dowodzą wysokiego stopnia

Ot ż, ttzeba dodać, iż prognozowane dane zostały przekroczone. Na przykład udzial Europy w przyjazdach wyni sł faktycznie 57,7va, a w przychodach 48,3Vo. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki turystyki światowej warto przypomnieć, że turyStyka wsp łczesna jest największym źr dłem produktu krajowego brutto i zatrudnienia. Stanowi ona l0vo każdej z tych dziedzin.Inwestycje związane z turystyką oraz związane z tym dochody z podatk w są odpowiednio wysokie. Przewiduje się, że zat wno te, jak i inne skutki ekonomiczne rozwoju turystyki będą nadal r wnomiernie wzrastać.

cym udziale w globalnym ruchu turystycznym jest Azja Wschodnia oraz Region Pacyfiku. r70

I
;& i=* It r

3.2.4. Tu RYsTYKA M lĘDzYNARoDoWA W POLSCE
3.2.4.1. TURYSTYKA PRa()AZDOWA DO pOLsKt kzyjazdy turyst w zagranicznych do Polski w poszczeg lnych latach charakteryzowaly następujące liczby (w tys. os b) : 1990 r. 17 850, I99I r. 36846, 49015, r. - r. 74645,- 1995 r. 1992 r. - 1998 r. 1993 5921, 60960, 1994 8ŻŻ44, 88 - 2000 r. 84 500' 2001 r. 61400. Jak widać,1999 r. 89 100' liczba - w do Polski w latach I99uŻ00I początkowo przyjazd w cudzoziemc systematycznie wzrastała, jednak 2000 r. to początek spadku; w roku 2001 odnotowano poziom z 1993 r. Nalezy zasygnalizować, iż najwyższy spadek przyjazd w w 2001 r. w por wnaniu z rokiem poprzednim (Ż7,37o) odnotowano z Niemiec (36,6vo), ze Słowacji (3Ż,57o), z Czech (Ż2,6vo) oraz z pozostałych kraj w niesąsiednich (o 9,lvo). Kwestia tego regresu wymaga blizszych studi w. Miarą rozwoju zjawiska może być, udział turyst w zagranicznych w og lnej liczbie ludnościPolski. WskaŹnik ten przyjmował następujące wartości: 1989 r. Ż1,6vo, I99I r. 96,2vo' 1994 r. I93,57o.

Obraz polskiej turystyki w ostatnim dziesięcioleciu warto przedsta_ wić na tle światowej turystyki, zwŁaszcza europejskiej. Lata 90. ubiegłego wieku były okresem wysokiej dynamiki rozwoju turyStyki europejskiej i światowej. Tablica 3.15 potwierdzatę uwagę. Jak widać, w 2001 r. nastą)ił regres zaledwie o lvo. Zarlach terrorystyczny z I1 września 200I r. i p źniejsze jego skutki spowodowały gwałtowne załamanie światowej turystyki. Jednak Europa w najmniejSZym stopniu odczuła ten spadek, co stanowi dow d, że turystyka broni się przed głębszym kryzysem. Naturalnie, powstałe bariery rozwoju turystyki światowej wywarły wpływ r wniez na stan polskiej turystyki, zĘmże tu załamanie nastąpiło wcześniej, co ilustrują dane dotyczące przyjazd w do Polski cudzoziemc w korzystających z co najmniej jednego noclegu (ablica 3.16).

Tablica 3.1 . PRZYI/\ZDY DO POLSKI CUDZOZIEMCOW KoRZY5TAJĄCYCH z co NĄMNIEJ JEDNEGo NoCLEGU

1994 1995 1996
1997 1998

18,8 19,Ż 19,4 19,5 18,8 17,9 17,4 15,6

-

-

-

Tablica 3.15. RoayÓJ

TURYsryKl EURopEJ5K|EJ l śWAToWEJ
Ptnwazdy oo b 1w.rnłn)

"
1990

1999 2000

457 550 627 698 689

283
323

Żo0l

1995
1998

I
ts
6 s 280.

374 403 401

2000 2001

Turystyka

polska 1995, UKFiT, Warszawa 1996, s. 2-12; Turystyka w 1998 r., jw.

7 Dane statystyczne dotyczące przyjazd w cudzoziemc w do Polski i wyjazd w Polak w za granicę obejmują zar wno gości jednodniowych, jak i tych, kt rzy spędzili w Polsce lub za granicą co najmniej jedną noc, lecz nie pozostawali dłużejniż 365 dni'

Jak widać, w 2001 r. nastąpił spadek o Ż07o w por wnaniu z najkorzystniejszym rokiem 1997. Problem ten wymaga pogłębionych stuzwiększyć wysiłki w działalnościprorzeczjasna di w. Nalezy mocyjnej polskiego rynku turystycznego za granicą oraz w kłaju- Za' gadnienie jest o tyle istotne, że spadek przyjazd w turyst w do Polski dotyczy w najwyższym stopniu Niemiec (Ż5,7vo), kt re są rynkiem strategicznym dla Polski. Interesuj ącym elementem charakterystyki ilościowego rozwoju zagranicznego ruchu przyjazdowego może być struktura rodzajowa przejśćgranicznych, kt rąprzedstawiono w tablicy 3. 17.
t'73

17Ż

5 100.: ". Francji i USA.7 3. że przewaŻająca część mieszkar{c w tych kraj w przybywa do Polski na jeden dzie(l.1:il:ll:i!:!:. najmniej jedną noc.18.. tak jak pokazano w tablicy 3. przy czym dominują Niemcy. Dominowanie tych kierunk w w strukturze geograficznej przyjazd w do Polski stanowi dobrą podstawę do rozwoju turystyki etnicznej. W og lnych liczbach tych turyst w wybrane kraje partycypowały. l1.4 16. czeskich. STRUKTUM GEoGMFlczNA PRZ'AZDÓW cvDzoztEMcow Do PoLsKr (w %) Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa 200l. Jezeli tendencja ta nadal się utrzyma..:!:er:.l 7.Tablica 3.że z grupy . 100. ze Skandynawii. jw. WEDŁUG KWARTAŁÓW (w Do PoLsKl Można powiedzieć. wśrd odwiedzających Polskę przeważają obywatele kraj w sąsiedzkich. UDzlAŁ PoszCJEGÓLNYcH W TURY5TYCE PRZ'AZDOWEJ DO POLSKI PMEjśc TURY5ToW NocUJĄcYcH w PoLscE Tablica 3."l. RozKŁAD czAsowY PPZY)^zDo\^t 7") # żr 6 dł o: Turystyl<łł polska 2000. określone wartościpoznawcze ma charakterystyka sezonowości d w w układzie kwartalnym przyjazd w turystycznych do Polski.:.0 37. ukrair skich. Jeślichodzi o strukturę geograficzną przyjazd w cudzoziemc w do Polski. Czechy i Słowacja Pozostałe 2. i: 100.{1. że podobnie jak w wielu innych krajach europejskich. rosyjskich i litewskich. z Austrii.0 zsRR 42. Wiadomo też.':m. że w turystyce ptzyjazdowej do Polski jako środek transportu dominuje samoch d. aichprzyjazdy sązwiązane z zakupami. słowackich.18.5 3.Pozostałe'' Polskę odwiedzają najczęściej turyściz kraj w Beneluksu. to charakteryzowały ją wskaźniki Zaprezentowane w tablicy 3.!:l. że obraz tego zjawiska będą tworzyły przyjazdy turyst w niemieckich.19.7 Razem wszystkie kraje Niemcy b. Tabljca 3.O 34.i:.ffi rytrtr.8 46.0 t'7... t!:!'{B$!i'iti]!.ą.l9. Rozkład czasowy tych przyjazdla wybranych lat charakteryzują wskaŹniki zaprezentowane w tablicy 3.lilll. Należy podkreślić.0 34. będzie to ważna wskaz wka w podejmowaniu inwestycji w dziedzinie infrastruktury drogowej i granicznej oraz rozwoju usług motoryzacyjnych.:r:::. Tablica 3.l!.0 Dane te wskazują..!li.20.llrll i{!i!$j!fi i$Eiii!iii!iĘes!$i1*iłiilsl'l!ii:!:iii. UDzlAŁwYBMNYcH KMJÓW w oGÓLNEj LlCzBlE co NAjMNlEi JEDNĄ Noc (W %) :..i: iłll*!illifiiiili!ffiili!!!!iliiil...4 2000.0 15. 9.d'i. Na tle przedstawionej geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski mozna stwierdzić.!ll!ił . białoruskich. s.20.0 47. Uszczeg łowieniem obrazu geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski może być ocena liczby turyst w nocujących w Polsce przy174 .

4 18. kempingi w Tablica 3. Dane dotyczące struktury cel w podr ży cudzoziemc w do Polski wskazują na dominację turystyki wypoczynkowej. Zesta'w tych cel w stanowi ważne informacje umozliwiające określenie wielkości popytu na turystykę w kluczowych segmentach rynku.' s.9 1.8 nocleg w. ramze.4vo. W roku 1995 zwracał uwagę wzrost (o I57o) liczby pierwszych wizyt. Elementem charakterystykt przyjazd w do Polski jest też spos b ich organizacji.6 '7.0?o. że w 1997 r. Połowa badanych turyst w odwiedziła Polskę cztery lub więcej razy. turyścizagraniczni korzystali w PolSce Z następujących obiekt w noclegowychlo: hotele. s. Zaprezentowane cele pobytu w Polsce wskazują też na miejski charakter turystyki. z innych usług pośrednictwa lŻvo gościzagranicznych przybyło do Polski nazaprosze157o..8 18.eW0. Badania wykazały.ciężar wka -47o.3 Odwiedziny u krewnych oraz znajomych Tranzyt Praca dorywcza 5. Warto powiedzieć. pensjonaty I0.1 3Ż'l 34. wykorzystywane na potrzeby planowania. inne I0.Ż 10. samolot 8Eo.danych 19. Widoczne jest r wniez ożywienie turystyki etnicznej.6 -6. r76 177 . brak. Z punktu widzenia wpływ w dewizowych z turystyki przyjazdowej istotna jest informacja dotycząca średniej długościpobytu w Polsce turySt w korzystających z nocleg w.0Vo. że oferta polskiego rynku turystykj przyjazdowej spotyka się z duŻąprzychylnościącudzoziemc w Według Instytutu Turystyki. IŻ.37o.::. a 38vo 5lub więcej nocy.8 24.)\ 3. marketingu i reklamy.21. kwatery prywatne rodzina i znajomi .Zwycieczek organizowanychptzez biura podr ży korzystaokoło ło około l3vo przyjeŻdżających.. sprawy służbowo-zawodowe. motele -3'l. biznesowej oraz towarzyskiej.::. a I07o zaprosiły instytucje. 20. -Ż7o. prom 8Eo. '- Tamże. Ponad 60vo badanych wytnienia pobyt w miastach jako gł wny spos b Spędzania wolnego czasu w Polsce. Według Instytutu Turystyki wielkośćta jest ustabilizowana. Źr dło TurysĘka 8 polska 2000. 188...1?98 r 2000 (W %) .1 . wakacje. Aby ocenić kształtowanie się wydatk w turystycznych i zaplanować krajowe Systemy komunikacji. Wiąze się to przypu szczalnie z podstawowymi celami podr ży do Polski (np.. .. W roku 1995.11$$r[. handlowej.4 25. GUs. że 9Żvo badanych deklarowało chęć ponownego odwiedzenia Polski. zwiedzanie Interesy służbowe 35.1 1Ż. ze w układzie motywacjiprzyjazd w do Polski dominują cele wypoczynkowo-rodzinne. Blisko nie os b prywatnych.7-4.1 ::l'. s. Badania Instytutu Turystyki dostarczają interesujących danych na temat cel w przyjazd w do Polski.brak danych . podobnie jak w roku poprzednim. pielgrzymki 2. autokar . zawodowe oraz komercyjne. Jest to informacja istotna dla polskiego hotelarstwa. wypoczynek. Trzeba też dodać. W roku 1995 strukturę tych środkw określałynastępujące wskaźnikig: samo57o.7 23. wakacyjnej i krajoznawczej.4 Ż9. CELE PPZV)AZDOW DO pOLSKI LATACH 1994.1 12.2 Cele religijne.47o...4.9 12.: Lata {głsl.. jw. 13. Charakteryzują je wskaŹniki8 zaprezentowane w tablicy 3. Turystykę ptzyjazdow ądo Polski charakteryzuje r wniez preferowanie określonejbazy noclegowej. -37o.21. przyjazdy cechuje znaczna liczba wizyt wielokrotnych.:.87o. wysoki udział miały przyjazdy organizowane indywidualnie (877o). W latach 1992_1995 utrzymywała się na poziomie 4. jedna trzecia turyst w spędziła w Polsce I_Ż noce. Warszawa 1999. Na przykład w 1995 r. Informacje te mogą świadczyćo niedomaganiach polskjego rynku usług świadczonych przez pośrednik w i organizator w.0 6..i!j!łi Zakupy Wypoczynek.l Daje to podstawę do wniosku. 14. istotna jest informacja dotycząca środk w transportu używanych przez turySt w zagranicznych. 9 Mały Rocznik Statystyczny 1999. krajo_ znawstwo i zakupy).tvo. podobnie jak w roku poprzednim. pociąg ch d 707o.

22. że w 1998 r. wyraźnie wzrosło turystyczne zainteresowanie Polak w innymi krajami (o lUvo). Dominacja tych cel w utrzymuje się od kilku |at. Polska. I99Ż r. Wyraźnie spadło według I994r. 188. . zĘm że w 1995 r.67o w por wnaniu z rokiem poprzednim. podstawową gru_ pę cel w turystycznych 48vo.Uzupełniając zarysową ocenę turystykt przyjazdowej do Polski.8 mln os b w 1998 r. sprawiły. że łączne wydatki cudzoziemc w w Polsce wyniosły 8. Kanada (18. z|iczbą 18. 1999. Jak wynika z danych WTo z 1998 r. 1993 r. oraz zakupami. z2IVo do 5. zainteresowanie podejmowaniem za granicą pracy dorywczej ciągu trzech poprzednich lat do l. jw. 56700 i2001 r.5%o w 1998 r. Hiszpania (47. Wielka Brytania (25 mln os b) i Chiny (Ż4 m|n os b)..8vo w 1998 r. s. Żr dło MaĘ Rocznik Statystyczny. ze spadło zainteresowanie odwiedzinami u krewnych lub znajomych mieszkających za granicą. Polska zanotowała spadek liczby turyst w o 3. Jest to zjawisko niekorzyst_ ne gospodarczo.7 mln). Austria (17. Wyjazdy Polak w za granicę w poszczeg lnych latach charakteryzowały następujące |iczby (w tys.7 mln turyst w). że wskaźnik wzrostu wyjazd w w 2001 r. KIERUNKI WYJAZDOW OBYVATELI POLSKICH 1995 l 1998 od lat dominują cztery kraje: Francja (70 mln turyst w). I99I r. ZAGMNTCZNE WYJAZDY MlEszKAŃcow PoLsKl Turystykę wyjazdową w Polsce charakteryzował w okresie I99I-200I znaczny wzrost liczby uczestnik w.8Vo.4. Szacuj e się.-34 Ż96. Ponad po_ łowę wpływ w dewizowych stanowiły wydatki odwiedzających na jeden dzie . tj.. Instytutu Turystyki 20 754. wyni sł Ż5Żvo. ot z wypoczynek. tj. USA (47 mln turyst w) i Włochy (35 mln turyst w korzystających co najmniej z jednego noclegu).5 mln). (z llvo w 178 r79 . nastąpiło zahamowanie wzrostu wydatk w cudzoziemc w. do I4. Za tą grupą plasują się dwa kraje o duzej atrakcyjności dla turystyki objazdowej.Instytutu Turystyki pozwalają na szacunkowe okreWyniki badar ślenie gł wnych cel w zagranicznych wyjazd w Polak w. Korzystnym zjawiskiem zaobserwowanym w 1998 r. że w Polce w 1997 r.1998 r.IĄCH Tabltca 3. l1 - Tamże. Likwidacja barier uczestnictwa i powiększająca się lista kraj w kt re zniosły obowiązek wizowy dla Polak w. 1995 r.2.2000 r.3 mln) oraz Niemcy (16. 49 328. znajduje się na listach światowych poza pierwszą dziesiątką. przekrocze granicy)ll: 1990 r. 29 Ż68. z 22vo w 1995 r. na światowych listach rankingowych zA GMNlcĘ W LA. wakacje i krajoznawstwo stanowiły w 1998 r. w stosunku do 1991 r. 53 100.Żvo w 1998 r. ŻŻI3I.).7 mld USD. Warto wskazać na pozycję Polski w rankingach turystycznych. był szybszy wzrost wpływ w dewizowych niż wzrost |iczby przyjazd w. o 3. Rośnieudział podr Ży do Polski organizowanych indywidualnie. 36 387. spada liczba korzystających z usług biur podr zy.. Odsetek wyjazd w w interesach wzr sł z Llvo w 1995 r. obejmujące zakupy towar w w regionach przygranicznych.2. trzeba za Instytutem Turystyki powt rzyć. 3.6vo więcej niz w roku poprzednim. do 26. Nalezy dodać. CharakteryStyczne jest.3 mln). 31 395. obok takich kraj w jak Meksyk (19.

Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.4.l. Warto też dodać.2 1998 Ż1'o Ż4. jw' Mozna sądzić.. iz około '70%o Po|ak w wyjeżdżających za granicę to ludzie młodzi lub w wieku średnim. NasĘlił zaśwzrost udziału kwartał w I i IV..og lnie mozna powiedzieć. Pobyt w hotelu wybrało w 1995 r. i 1998 r. Świadczą też o wzrastającej stabilizacji polskiego rynku towarowego oraz ożywianiu się międzynarodowych stosunk w handlowych. Warszawa 1999' s' Tablica 3.) i kolei jako środkw transportu turystycznego.9 93. Brak wynik w badarl tego zjawiska uniemożliwia wyjaśnienie zachodzących zmian. przy rosnącej liczbie przejśćgranicznych (170 w 1995 r.24. :' .i:.. sEzoNowośćwyjnzoow PoLAKow zA GMNlcĘ %) ilI Iv il I 20.Zdanem ekspert w. korzystając przede wszystkim z samochod w (75. UDzlAŁ PpzqŚc GMNlczNYcH oGoLNEJ L\CZBIE WYJAZDOW W LATACH 1991 t 1998 .:l: : r::lllll::I:''. do l9vo 0.. a mianowicie z I5vo w 1994 r. Zniesienie zaś obowiązku wizowego dla obywateli polskich przez Norwegię i Szwecję miało wpływ na wzrost udziału przejśćmorskich. Zjawisko to w 1995 r. Drogowe 88. Warto jednak w tym miejscu podkreślić wzrostowy trend udziału biur.::. Duże znaczenie tych środk w.1 w 1995 r. co oznaczalo wzrost o 10. GUS. niki podane w tab|icy 3.l111Ai: .9 mld UsD. orientację w tym względzie daje r wnież udzial rodzaj w przejść granicznych w og lnej liczbie wyjazd w...6 184.bezudziału pośrednik w odbyło się ich 56vo. wydali łącznie około . Szacunki Instytutu Turystyki dają obraz geograficznych kierunk w wyjazd w obywateli polskich za granicę. Ich miejsce określająwskź' WEDŁUG KWARTAŁoW (w Tablica 3. Szacuje się. prawdopodobnie nadal się utrzyma... legitymujący się wykształceniem średnim (Slvo) lub wyższym (4IVo). wyglądało. przebywając Za Branicą. czas spędzał gł wnie w miastach (587o). Skalę sezonowości wyjazd w Polak w za granlcę według kwartał w obrazują wskaźniki ztab|icy 3. zma|ał udział kwarta' łu II.) i poprawie organizacji odpraw granicznych. Turyścipolscy korzystający z nocleg w za granicą zatrzymywali się najczęściejw wynajętym pokoju lub pensjonacie (297o) oraz prawie r wnie często u rodziny i znajomych (287o)... Ciekawym elementem charakterystyki polskiej turystyki wyjazdowej za granicę mogą być wydatki Polak w za granicą. że przemiarry w motywacj ach podr ży zagranicznych Polak w idą w poządanych cywilizacyjnie kierunkach. jak podano w tablicy 3.':]ls'ł.ŻŻ. iż turysta polski korzystający z noclegu za granicą w 1995 r. a ostatnio coraz częściej na wycieczkach objazdowych (1'77o).23.6 2Ż. ::::r' lla. Zagraniczne wyjazdy mieszka c w Polski na og ł nie są organizowaneprzez biura podr zy..1fp. ŻŻ7o turyst w. Jak widać. dlaczego okres urlopowy przy' 180 Polski turySta przebywał za granicą średnio 7.Ż3' w 7r dło: Turystyka w r. Prawdopodobnie r wniez sytuacja na polskim rynku pracy (bezrobocie) wywiera pewien wpływ na sygnalizowaną skalę sezonowości wyjazd w zagranicznych.2 padający gł wnie w III kwartale roku nie decyduje o czasowym.8 2.67o w por wnaniu z 1997 r. W efekcie okoŁo 65%o a długość wydatk w poniesionych przezPo|ak w za gtaticą(ponad 3'5 mld USD) 181 . polscy turyści i odwiedzający na jeden dzie(l. Na przykład w 1995 r.5vo w 1995 r. że Polacy uczestniczyli w wewnątrzeuropejskim ru' chu turystycznym' gł wnie do kraj w sąsiedzkich. 8.Ż4.6 Ż9'4 30.8 19.3 . typowym rozkładzie ruchu turystycznego wyjazdowego.8 Kolejowe Lotnicze Morskie )) 1.2 dnia. Jeślisię jednak zwaŻy wysoki udział podr ży zagranicznych Polak w w celach zawodowych.8 31.Ż nocy. wydawał średnio52 UsD na dzie . to uzyska się wyjaśnienie. jego pobytu wynosiła około 8.

i ponad czterokrotnie więcej niż w 2000 r.27o). do 1995 r. co może potwierdzać proces globalizacji w turyStyce. wpływy w okresie 1995-2020 będą rosły znacznie szybciej niż Liczba turyst w międzynarodowych.4vo w Ż0Ż0 r.25. Niemcy pozostaną nadal wiodącym rynkiem generującym ruch turyStyczny w Ż0Ż0 r. Układ tych zagadnie t:worzą: podstawowe trendy w rozwoju popytu i podaży.. ale zanoĘe spadek udziału z 607o do 467o w 2020 r.Ivo.5.Liczne źr dładanych. a więc nie korzystający z noclegu za graricą.I7o).pochodziło od turyst w korzystających z nocleg w. i przeszło dwukrotny wzrost w por wnanfu z Ż00o r. Poza tym będzie to zgodne zrygonmi globalizacji w turystyce. Region obu Ameryk utraci drugą lokatę z 1995 r.. blisko 2 bln USD. Ta deglomeracja ruchu podr żniczego przyniesie prawdopodobnie wiele korzyści nowym miejscom docelowym. Dla studiujących turystykę i prowadzących działalność Ę sferze w interesująca moŻe być długookresowa prognoza WTo dotycząca rozwoju turystyki światowej oraz jej uwarunkowa . dają nadzieję na dużątrafność prognozylz. W prognozie podkreśla się zwiększenie aktywności rynku chir skiego. można stwierdzić. Warszawa 2001. Prognoza przyjazd w turyst w do gł wnych region w świata daje podstawę do następujących wniosk w.3vo) i odnoĘe stopę udziału na poziomie I&. Europa utrzyma pozycję lidera. w por wnaniuz 1995 r.5. a pozostałe 35?o (około 2 mld UsD) wydali turyściprzyjeżdżającyna jeden dzieri. |iczbę przyjazd w turyst w do wszystkich kraj w światarzędu 1560 mln. 12 Dalekie podrÓŻe mają rosnąć średniorocznie o 5. Średnioroczne tempo wzrostu w latach I995_2OŻO wyniesie . kt ry ma generować ponad 35 mln os b podr żujących za granicę. WTo przewiduje w Ż020 r. Ranking takich kraj w w latach 2000 i Ż020 zaprezentowano w tablicy 3. pozwala na przyb|iżenie czytelnikowi kilku bardzo interesujących aspekt w rozwoju turystyki w skali światowej do 2O2O r. tj. 183 I8Ż . 3. tj.5vo) oraz Azja Południowa (6. najmniej ze wszystkich region w turystycznych świata. miejsc docelowych i motyw w podr zowania. czasowej i rzeczowej światowego rynku turystycznego. skalska. kt re przewidują nasilenie r znorodności kierunk w wyjazd w. gdyż zasilą go |iczbą około 163 mln podr żnych (107o rynku). Ma ulec zmianie r wniez struktura narodowościowa turyst w. Uog lniając kr tką charakterystykę zagranicznych wyjazd w mieszka c w Polski. Europa odnotuje tylko 3-procentowy wzrost rocznie. pięciokrotnie więcej niż w 1995 r.4vo do Ż5. co maoznaczać blisko trzykrotny wzrost w stosunku do roku bazowego. do około 100 mln podr znych. przewidywania zmian ilościowych i jakościowych na rynku og lnym i turystycznym' wpływ globalizacji na przemiany w gospodarce turystycznej oraz wnioski z analiz prognozowanych zagadnie ' użyteczne dla kształtowania stratąii i polityki rozwoju turystyki. KIERUNKI ROZWOJU TURYSTYKI śwnrowEJ Do 2o2o R. I tak.Przyjęte w prognozie wskźniki rozwoju turystyki w regionach przyniosą zmiany na liścienajczęściej odwiedzanych kraj w świata. ZakJada się dekoncentrację w strukturze przestrzennej. NOWE TENDENCJE w TURY5TYCE śwlnrowej 3. : I Najwyższe wskaźniki zanotują: Bliski Wsch d (7. Zdaniem auT. stanowiące podstawę tego opracowania. tor w prognozy. Wzyjęte w prognozie średnioroczne tempo wzrostu poszczeg lnych region w przyniesie w rezultacie pewne zmiarry ich udziału w światowym ruchu turystycznym. Azja Wschodnia i Pacyfik (6. Natomiast wpływy dewizowe z turystyki wyniosą w Ż020 r. i rosyjskiego.Ivo. Długookresowa prognoza WTo. Natomiast wyruźnie zwiększy sw j udział region Azji Wschodniej i Pacyfftu z l4.4vo. (I9. odciązy tradycyjne punkty docelowe i wzbogaci jakośćprzeżyć turyStycznych.1.2. tj.2. iżkłajnasz staje się coraz bardziej interesujący pod względem generowania turystyki wyjazdowej na rynek europejski. Nowe tendencje w turystyce światowej w świetle analizy WTo'Instytut Turystyki. Z punktu widzenia skutk w rozwoju turystyki światowej naleŻy zwr cić uwagę na te elementy prognozy. poszerzona o dodatkowe analizy.

. nasilające się migracje siiy roboczej l 13 Gda sk-Krokowa.i].::.:l. lotnisk. dominujący model rodziny 2+I.:.1 Francja Ż 3 74. Bilirlskil3 prezentują układ tych czynnik w w podziale na sześćgrup: j skiej.l:lttt :. ... Alejziak i J..: I sł'r{$'l I t::t::.2.: t:.2 31. celne gospodarstwa domowego' wyposźLzenie wnętrz.5 48..:..l.:.1.l. t::t' . radykalizacj a żąda i wzrost znaczenia ruch w etnicznych.: lt:::t i l..:i.:.. rozw j system w informatycznyctr.1. wzrost liczby pracujących kobiet. Dziedzictwo kulturowe a nowe trendy w popycie i podaży turysĘc7nej.dwudochodowych" gospodarstw domowych. wzrost liczby małżer stw bezdzietnych.:. a takŻe zr żnicowanie oraz dynamikę produktu tu_ rystycznego. rozw j telekomunikacji...6 53. ..9 9 10 Meksyk Niemcy 48..Ż l) 2) 3) 4) Chiny Francja USA Hiszpania Włochy Chiny USA Hiszpania Hongkong (Chiny) l0Ż'4 '13.... .:1:. wzrost|iczby os b samotnych. czynniki ekonomiczfie (umiarkowany wzrost gospodarczy w skali światapomimo mniejszej dynamiki niz wcześniej..:i ::. ralizacja i rozw j światowego handlu. ułatwienia paszi dewizowe. tenory zm międzynarodowy). technologii miękkich. libe- ce- 184 185 .:. w tym kierunku turystyki. *".2. czynniki ekalogic7ne (kurczące się zasoby środowiska. "ori.r':.ę. czynniki socjalne i społeczno-kulturowe (skracanie czasu pracy' wy- czynniki demograficzne (starzenie się społecze stw. konflikty między tożsamościąa dążeniem do nowoczesności. rczw j tzw.rl &.1.' l 130. s) 6) 7) 8) g) 10) s6.'. religijnych itp.]i''...4 20. w kie_ "*. zmniejszanie się zasob w wody i las w.0 3. :l rr'r'. koncentracja kapitau l gto_ balizacja działalnościgospodarczej). Tablica 3.stabilna portowe. wzrost świadomości ekologicznej społecze stwa.rystanie nowoczesnych technologii w codziennym zyciu. artykuły z Południa na P łnoc).. . np. konflikty wywołane rozwojem wielkich aglomeracji zar w- na ropy naftowej.0 106. w ujęciu wTo. a działając komplement arnie.0 44.ot runku zdrowego trybu życia.il:litrl l x(f$9l.. sprzęt sportowo-turystyczny. W.:l li:.SP::' tl:.:: ::l':.i..i:. . swoboda przepływu kapitału i siły roboczej.0 18.2 W Brytania Włochy Meksyk Rosja Czechy t 20. CZYNNTKT ROZWOJU TURysTyKt śwlnrowEJDo 2o2o R.i'. czynniki technologiczne (automatyzacja i komputeryzacja.KMJOW W LATACH 11.'. . autostrad. i: t:..9 4 5 7 8. franchising).5 52.'t.' !1 1.: t:.5 41.ort liczby . l. ..t tt t.76-17 Y 2002r.o"wijających się).7 48. MNK|NG NĄczĘśclEJ oDwlEDzANYcH PRzEz TURY5ToW 2OOO J t 2O2O (PROCNOZA) ll.:ri: l: t: r': l : ..25. np.l:. "ręrt"r" Ęzysy finansowe w wielu krajach i regionach świata.". pogłę_bienie się dysproporcji między krajami bogatymi a biednymi.l...8 52. *yko.:. postępująca integracja oraz spodziewane rozszerzenie Unii Euiopej- dłuzanie urlop w wypoczyŃowych i wcześniejsz" "'"rytury wzrost ilościczasu przeznaczanego na dodatkową pru. międzynarodowej w przyszłościbędą decydo_ wać czynniki uniwersalne i te bezpośrednio związane z rynkiem turystycznym. troska rząd w poszczeg lnych par stw o stan-środowiska.:i. tendencje do za|<ładania rodziny w p źniejszym okresie.1f1:lj1:l:':. przyniosą polaryzacj ę gust w i potrzeb turyst w.a. liberalizacja migracji międzynarodowych. referat. kt re prawdopodobnie będą kształtować rozw cywilizacji w obecnym stuleciu. warto przytoczyć układ podstawowych czyn- l o rozwoju turystyki t nik w.: I. mniejsza liczebnojć gospodarstw domowych. roźw j środk w transportu oraz infrastruktury np. niestabilna sytuacja polityczna w wielu regionach świata.9 W Brytania Rosja Kanada Ż5'4 21.5.. czynniki polityczne (zmiany w Europie Środkowo-Wschodriiej.:. rtt::!:a:. Aby wzbogacić prezentac1ę czynnik w rozwoju turystyki światowej do 2020 r. szczeg lnie * k'aja"i' .. np. k'ryzys rodziny..

pogłębianie się r znic między krajami najbogatszymi a najuboższymi. wzrost znaczenianowych gospodarek: Btazylli. i takze na zr wnoważony rozw j turystyki.pr7eżywania" to kolejny czynnik rozwoju turystyki w perspektywie dwudziestolecia. rozrywka. Przewiduje się. będą wyznaczać kierunki i tempo zmian w turystyce globalnej. iż przedstawione uwarunkowania zewnętrzne dalszego rozwoju turystyki światowej. Srodowisko życia i pracy jest corazbardziej obciążone skutkami urbanizacji demografic1nej i technicznej. wyodrębnione na podstawie przynaleznościrasowej. religijnej lub społecznej. Skalską. rozszerzatie się procesu ujednolicenia i harmonizacji walut. Ma on pozwolić na wykorzystanie technologii elektronicznych w dw wadzi do koncentracji motyw w podr zowania wok ł takich cel w. polegające na zastąpieniu marketingu ch celach: rozpoznania segment w i nisz rynkowych oraz . W grupie crynnik w demograficznych podkreśla się proces starzenia się społecze stwa oraz natężenie migracji z Południa na P łnoc. jak i rozwijających się. Indone- zji i Rosji.doświadczania" i . wreszcie ostatnim czynnikiem rozwoju turystyki jest marketing. Przechodząc do prezentacji podstawowych czynnik w rozwoju tu_ rystyki do Ż0Ż0 r. a nawet nisze rynkowe. iz właściwe zharmonizowanie podazy turystycznej z popytem oraz oapowiednie relacje między ceną a jakościąusług turyStycznych zadecydują r87 usprawnienia procesu komunikowania się z konsumentami.. takichjak ograniczenie zasob w wody na świecie. rozw j ruchu ekologicznego. wzrost gospodarczy w krajach Azji Południowo-Wschodniej. SiŁę c zy nnik w te c i rozwijających się. oczekuje się r wnież szerszego omawiania w środkachkomunikacji masowej gł wnych problem w środowiska naturalnego. wynikające z potrzeby przemieszczania zasob w siły roboczej .. atakŻe wsp łpraca międzynarodowa w tym wzglę_ dzie). jak hno lo g ic zny c h maj ą określać: I : rozw j techniki informacyjnej. flazwane przez autor w megatrendami rozwojowymi. jak Jeślichodzi o czynniki polityczne. poszukiwanie sposob w szybkiego przemieszczania się. Indii. Przewi186 nastawionego na turystykę masową marketingiem nastawionym na kon_ kretne segmenty. Ich znaczenie maj ą wyraża : Wśrd dziesięciu kategorii czynnik w rozwoju turystyki w per- r : I kontynuacja pozytywnego trendu wzrostu gospodarczego w skali światowej. Wydaje się.WyruŻająoni cenną opinię. Autorzy prognozy formułują podstawowe zadania dla instytucji odpowiedzialnych za marketing w turystyce. że nowoczesnych technologii popyt na potrzeby turyStyczne będzie się nadal nasilał i pojawią się warunki jego zaspokojenia. autorstwa wTo. Ro s nq c a świ adomo ś s p o t e c zna za ro że ś dow i s ka p r ro dnic ć ro 8 zy ze go i społeczno-kulturowego jest źr dłem nacisku na upowszechnianie świadomości ekologicznej oraz społeczno-kulturowej. Przejście od dziąłalnościnastawionej na proste świadczenieusług turyStycznych do działalnościskierowanej na dostarczenie możliwości . wpływające na autorzy prognozy przewidują bardzo duży wpływ nowych roz:wiąza(t technologicznych na wszystkie sfery zycia ludzkiego. Pod wpływem spektywie 20 lat na pierwszym miejscu wymieniono czynniki ekonomic zne. autorzy prognozy zakładają usu_ nięcie barier ograniczających podr że międzynarodowe i deregulacje w zakresie transportu międzynarodowego (chodzi o taryfy). postęp w technologiach dotyczących środk w transportu. kształt prognozy' to konflikt w krajach rozwijającycrr sĘ mięazy potrzebą utrwalenia tozsamości lokalnej a dązeniem do nowoczesności oraz domaganie się ptaw przez mniejszości.no w klajach rozwiniętych. iż trend ien doprotych. co wyraŻa się rosnącym zagęszczeniem obszar w zurbanizowanych zar wno w krajach rozwinię- Czynniki wynikające z procesu re7ionalizacjj. Chin. chęć poznawania i doświadczania emocji. duje się też rozluźnienie tradycyjnych więzi rodzinnych w Wajach zachodnich. Czynniki wynikajqce z procesu globalizacji to przede wszystkim ro_ snące znaczenie międzynarodowych korporacji gospodarczych oraz globalne oddziaływanie proces w rynkowych. przynoszące ograniczenie roli poszczeg lnych par{stw i instytucji o zasięgu lokalnym. warto powt rzyć za T.

po_ chodzących z kilku źr deł. Analiza struktur rynku światowego moze tu dostarczyć najlepszych dowod w. zacji. globaliacja ma tei sw j przeciwprąd. kt re znajdująsię pod roSnącym wpływem globalizacji w ujęciu makroekonomicznym. kt re Termin. 3. pozyskanie funduszy na rynku kapitałowym' wszystkich )apewnienie warunk w do rentownej działa1ności turystycznego w krajach docelowych. w tym wsp łpraca sektor w prywatnego i publicznego. z:wiedzanie miast i wypoczynek nad ar ze o morzem. społecznych. czy internacjonalizacja popytu prowadzi do niszczenia dojrzałych struktur. Zdanięm WTo na szczeg |nąuwagę zasługują: t t : I I I tworzenie baz danych statystycznych o rynku turystycznym przy wykorzystaniu najnowszych technik komputerowych. podr że motywowane chęcią doświadczenia przyg d. czy|i z internacjonalizacją stosunk w gospodarczych. regionami oraz przedsiębiorstwami. obejmują one dalekie podr że i pocelach.. Ęczonych podr że motywowane Sportem. Jest to raczej megatrend.5.3. turystyka wiejska. Czy rosnąca globalizacja gospodarki światowej jest nieodwracalna i czy rośnie znaczenie szczeb|a lokalnego? odpowiedzi na postawione pytania sąszczeg lnie ważne dla sektor w gospodarki uzależnionych od turystyki. turystyka biznesowa (konferencje. Pozytywna prognoza oraz oparcie jej na analizie licznych statystyk. ukształtowanych w tradycyjnych miejscach docelowych podr ży turystycznej ? Czy male i średnieprzedsiębiorstwa poradzą sobie z dodatkową konkurencją i zmianami. STMTEG|A DztAŁANlA w sEKToRzE TURYsTYKl Zaprezentowanie podstawowych czynnik w kształĘących dynami_ kę i kierunki rozwoju turystyki globalnej oraz wskazanie najistotniejs'ych segment w rynku turyStycznego w perspektywie najbliższychŻ0 lai narzuca koniecznośćsformułowania zada strategiczny ch. kt ry prowadzi do internacjonalizacji zj awisko typowo ekonomicz_ sto189 188 .2. np. Tendencje te wsp łgrają Z procesem globali- Nakreślone nowe tendencje w turystyce światowejnarnlcajązadania stałej obserwacji przebiegu jej rozwoju ilościowo-jakościowego. żeglarstwo i golf. ucżestnik w rynku kształtowanie odpowiedniego Systemu edukacji turystyki. a będą to: r r kształtowanie i marketing produkt w turystycznych kierowanych do nowych segment w i nisz rynku. Gwałtownie rosnący popyt na oferty do coraz odleglejszych miejsc docelo_ wych w turyStyce pomaga wzmocnić i przyspieszyć proces powiąza gospodarczych między poszczeg lnymi krajami. r r r : r r r wyjazdy po sło ce i nad wodę.6. wsp łpraca regionalna.o konkurenryjności region w. kształtowanie takiego modelu turystyki. kulturalnych i politycznych.globalizacj a" wykracza poza 3. i szkolenia kadr dla ten proces niesie? ne. kt ry daje początek jakiemuś trendowi. opracowanie system w i procedur planowania w turystyce' umocnienie zr wnoważonego rozwoju sektora turystycznego' partnerstwo w zaruądzaniu turystyką. stanowią tez podstawę programowaniarozwoju turystyki w Polsce. W tym kontekście pojawiają się też zdaniem specjalist w inne pytania. Warunkiem powodzenia na rynku ma być dobra wsp łpraca sektor w publicznego i prywatnego w turyStyce' Na zakorizenie ptezentacji czynnik w rozwoju turystyki warto przytoczyć opinię wto dotyczącąprzewidywar do Ż0Ż0 r' w zakresie najistotniejszych segment w rynku turystycznego. spotkania służbowe itp'). kt ry zapewni osiągnięcie korzyści każdemu uczestnikowi rynku. Miejsce turystyki w tym piocesie jest zarysowane w następnym podrozdziate. GLOBALTZAC)A A TURYSTYKA Co właściwieoznacza globalizacja gospodarki światowej? Jakie si_ ły kryją się za tym kontrowersyjnym zjawiskiem? Tak jak kazdy proces. rejsy morskie.2. wymienia się zvłŁaszcza narciarstwo. turystyka kulturalna.

oparcie światowej konkurencji na etyce wolnego handlu i normach globalnych. liczbanocy spędzonych ltl'Zcz turyst w wyniosła 25 mln. W drugiej połowie XX w. nawet w turyStyce. region wschodnio-azjatycko-pacyficzny stał się obecnie jednym z czolowych obszar w turyStycznych globu. czerpią wyższe dochody z turystyki krajowej niż z zagranicznej przy. Europy i Japonii r wnież rosnącą liczbę nowo powstaj gospodarek. kt ry zmienia świat w balną wioskę. wielkośćta wzrosła do ()ll mln. Nalezy też podkreślić lakt. kład konkurencja tworzy warunki dla postępu techniczno-technologiczr nego' a ten z kolei pomaga przyspieszyć proces globalnej integracji. Należy podkreślić'że wysoka dynamika wzrostu turystyki międzynarodowej ostatnich lat to efekt podboju czasu i przesffzeni. np. że w istocie kraj musi osiągną pewien poziom rur. Jeszcze daleko do zako czenia procesu globalizac'ii. obniżenie koszt w transportu i komunikacji. Alrleryki Łaci skiej otM w Chinach i Indiach. że rozw j turystyki przyspiesza zmiany. jak UsA i Francja.woju. ze nowe cele podr ży prześcigają tradycyjne kraje turystyczne. polepszenie poziomu życia. Jak podają źr dła. kt ry otwiera się wyłącznie dla najbardziej rozwiniętych kraj w o.lazdowej.że lizac1a obejmuje swym zasięgiem wszystkie zakątki świata: Ameryki. Takie potęgi turyStyczne. DysĘbucja geograficzna ruchu i wpływ w w turystyce nie jest jedlttlrodna. Warto 19I . Dzięki rozszerzeniu rynku światowego w centrum zainteresowania turyst w znalazły się nowe miejsca.kt re z kolei mają duży wpływ na rynek turystyczny. a jego nowym aspektem jest intensyfikacja sieci. takie jak: r I : zmiany w gospodarce rynkowej. w Naturalnie. kulturalnych i politycznych.W ujęciu geograficznym z największą częstotliwością mają być odwiedzane: szlak p łnocnoatlantycki między Ameryką P łnocną a Europą oraz między regionem Azji Wschodniej i Pacyfiku z Ameryką P łnocną i Europą. Postępujący proces globalizacji napędzają zasad zmiany ekonomiczne. polityczne i technologiczne występujące w samym czasie.xrclobnych preferencjach w zakresie popytu i podobnej strukturze podrri. Na przy. w 2000 r. dynamiczny i niejednorodny. mieszkarcy kra. wsp łczesna turystyka korzysta z przyspieszenia. Warto też podkreślić. Nastąpiło przyspieszenie procesu otwarcia gos światowej. zaśJaporczycy podr zują do Nowej Zeland1i. Podczas gdy w 1950 r. Według WTo obecnie ten sektor obejmuje 187o światowejturystyki. Og lna poprawa warunk w życia' kt ra dokonała się dzięki konkurencji. dokonanego dzięki 190 teclrnologii oraz obnizeniu koszt w transportu. Gł wnym wskaźnikiem globalizacj i j est turystyka międzykontynen_ talna lub podr że do odległych miejsc docelowych. że turystyka międzyregionalna jest tylko częściądochodu kraju pochodzącego z turystyki. Globalizacjato ces wyraźny. wskaźnik ten ma osiągnąć wartośćŻ4vo. warto przypomnie .sunk w społecznych. podczas gdy Australij czycy wolą wyjechać na sąsiednie Bali. natomiast w Ż0Ż0 r. Należy podkreślić w tym miejscu. Dylizans pocztowy m gł przejechać 160 km dzienr nie. Największy rozw j odnotowano w krajach Azji Wschodniej. Praktyka ostatnich lat dowodzi. turystyka międzynarodowa wykazała wyrrlką dynamikę wzrostu. Wynika to stąd. np. kt rym towarzyszył odwr t darki planowej. Ten ogromny wzrost stał się mozliwy dzięki og lnemu postę1xlwi cywilizacyjnemu i wzrostowi poziomu życia ludności kraj w rozwiniętych. około 82vo tuĘstlki zagtanicznej odbywa się w ramach region w kontynentalnych. kt ra jawiła się wraz Z postępem technologicznym w sferze transportu. w Europie lub w regionie Azji Wschodniej oraz Pacyfiku. Przykładowo. Zainteresowanie wielonltt ltowymi celami turystycznymi jest bowiem całkowicie uzaleznione od tlos tępnościniedro gich połączeft lotniczych. że szybkośćpodr zowania w epoce silnik w odrzutowych gwałtownie rośnie. otworzyła nowe subregiony światadla turystyki.y. bo taki jest warunek faktycznego rozwoju turystyki.włączając to obraz. kt ro jest częściąprocesu globalizacji. Światowy rynek turystyki jest por wnywany do zamkniętego skleptl. Mimo umiędzynarodowienia popytu turystycznego rynki wewnętrzne oraz rynki kraj w sąsiadujących na każdym kontynencie poz'rlstają najwazniejszymi regionami dla turystyki międzyregionalnej krrżdego kontynentu. komunikacji i technik informacyjnych.j(tw UE najczęściej spędzają urlopy nad Morzem Śr dziemnym lub w Alpach. Informacje zaś. dociera dziśz prędkościąświatła. odł nosząc to do innowacji w dziedzinte transportu i komunikacji. a wsp łczesny odrzutowiec moze osiągnąć 1000 kmłr.

Po pierwsze. globalizacja jest nieodwracalnym megatrendem.97o iŻ5.561 mln 45. tworzeniu wsp lnego produktu. konsolidacj i konkurencyjnych strategii or az prezentowania zalet Przyszły rozw j turystyki w warunkach globalizacji pozwala na 19Ż 193 . aby zapewnić jak najbardziĄ przyjazne warunki dla jej rozwoju. gruntownego badania globalnych rynk w turystycznych.kt rymzr żnyctrpowod w nie udało się pozostać konkurencyjnymi. Podmioty gospodarki turyStycznej.I7o. ty turystyczne. działająwedług strategii globalnej. rozwoju i dostosowania struktur fi rm. można już zauważyć pierwsze strukturalne konsekwencje. W krajach tych powszechnym problemem jest znaczna|iczba małych i średnich firm. organizacji i kraj w. Azja Wschodnia os b. kt re mogą wykorzystać ciągle zwiększającą się globalizację gospodarki. kt re cierpią z powodu niskiej produktywności oraz wysokich koszt w. Ż5.dodać. kt re zmieniają się bardzo szybko wskutek postępu technicznego oraz towaftyszących mu zmian czynnik w ekonomicznych i społeczno_kulturalnych.47o. kt ra się przyczynia do tworzenia pozytywnego wizerunku danego obszaru. takie jak bezpieczeristwo. 60?o. czyli gł wnie dia tradycyjnych kraj w turystycznych. obejmującą |saje z wiodących światowych region w turystycznych. takie jak linie lotnitu-p". Globalizacja doprowadziła do konkurencji pod względem ceny i jakości tych usług. należy rozwinąć międzydziałową politykę turystyczną na szczeblach rządu. system w informacji i dysĘbucji. Tradycyjne kraje turystyczne tlacą swe udziały w rynku wraz z cotaz szybszym wzrostem nowych konkurent w. Po drugie. że WTo prognozuje przyjazdy turyst w do gł wnych region w świataw ŻOŻO r. że proces globalizacji może być niepokojący dla tych przedsiębiorstw. gnozy naŻOŻO r. firmy wynajmu samochod w itp. Wielkości te według pro- nadwyżkę podaży usług hotelarskich i podr zy lotniczych. Turystyka międzykontynentalna jest coraz wa:Źniejszym wskaźnikiem globalizacji. o rozkJadzie geograficznym: Europa I8.. Pa stwo powinno wsp łtworzyć dobra publiczne. Jednakże w por wnaniu z turystyką krajową oraz międzyregionalną. regionu i lokalnym. a Azji Wschodniej i Pacyfiku I4. Ponieważ turystyka jako sektor gospodarki ma wymiar strategiczny. kt ra dotyczy gł wnie małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. że udzialEuropy w turyStyce globalnej wynosił w 1995 r. następująco: og lna liczba przyjazd w: 1. wykorzystując walory konkurencyjności na światowym rynku.4vo' powszechnego wzrostu popytu turyStycznego obserwuje Mimo się korporacji.. sieci hotelowe. obie Amery|ł i Pacyfik W konsekwencji umiędzynarodowienia popytu tradycyjne kraje tu_ Jednak obszary te ryStyczne tracą Swe dotychczasowe udziały w rynku. wyposażenia i obiekt w aninie za' pewniają nowych atrakcji. mają wynieśćodpowiednio: 45.47o. Firmy usług turysty cznych niechętnie wsp łdziałająprzy turystyki koŃurencyjnej. trendy globalne w gospodarce turystycznej powinny uwzględniać preferencje konsument w. w warunkach globalizacji jest niezbędna starannie zaplanowana polityka turystyczna. W związku z nadmiernym rozwojem sieci firm wzrasta konkurencja cenowa. chociaz globalizacja w sferze turystyki nadal jest we wczesnym stadium. w wystarczającym stopniu możliwo_ prawdopodobnie nie wykorzystują ści. W interesie kompetentnych władz par stwowych leży stałe polepszanie infrastruktury niezbędnej dla turystyki. nie jest ona jeszcze uznawana za wiodącą. sformułowanie kilku og lnych wniosk w. unikają więc wsp łdziałaniaw ramach sp jnego systemu. duży wzrost turystyki na świeciejest gł wnie zvłiązany ze zwiększającą się wymianą między rozwiniętymi regionami świata. Zmiany te prowadzą do r znicowania stylu życia. Po piąte. W tym miejscu warto przypomnie ć.9%o. Po czwarte. Po trzecie. co stawia małe i średniefirmy w niekorzystnej sytuacji. powstawania nowych system w komunikacyjnych.kt re daje rozw j międzykontynentalny. środkitransportu i ochrona środowiska. Tradycyjne kraje turysty czne mają teŻ bardzo rozdrobnioną organizację podaŻy. Internacjo na|izacjapopytu turyStycznego prowadzi teŻ do tworzenia Nalezy zwr cić uwagę na fakt. obca jest im wsp łpraca w pionie oraz w poziomie. Kraje te częSto nie mają najnowszej infrastruktury turystycznej.utorzy. kt ry prawdopodobnie będzie miał w przyszłości coraz większy wpływ na gospodarkę i społecze stwo. firmy deweloperskie budujące obiek""".

.iż Zgromadzenie Generalne ŚoT przyjęło do programu działania m. 3. w ramach kt rego jest realizowany pĄekt rozbudowy międzynarodo_ wej trasy turystycznej . 195 . Ponadto w jej strukturach działają organy pomocnicze Zgromadzenia Generalnego w postaci komisji regionalnych oraz Rady Wykonawczej w postaci komitet w: Programowania i Koordynacji.2. Z.Hotel Revue" 1989. nr 38 (Szwajcaria). na_ tomiast drugich . Międzynarodowy Fundusz Walutowy. ochrony środowiska. organizac1a Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego.Programu rozwoju'' oNZ. Warto dodać. jest przedmiotem zainteresowania tych organizacji. Jest to wyspecjalizowana organizacja oNZ z siedzibą w Madrycie.Progtamu rozwoju'' oNZ jest r wnież udzielana pomoc na doskonalenie zawodowe pracownik w zatrudnionych w gospodarce turystycznej. a w 1963 r. w miejsce działającego od 1925 r. Wspomniane organizacje. Międzynarodowa organizacja Pracy. 194 rystyki na czoło wysuwa się organizacja Narod w Zjednoczonych (oNZ)' kt ra poświęca dużo uwagi Sprawom turystyki. kulturowe. szkolenie kadr turystycznych itp. sprawę udoskonalenia statyra . finansowanej wyłącznie ze środkw przyznawanych przez oNZ. a także służenie radą i pomocą w tym względzie ruądom parlstw członkowskich. ochrony Środowiska i Ułatwier. badania rynk w turygranicznych itp. iz ŚoT stanowi przede wszystkim fachowo-techniczną pomoc dla kraj w członkowskich.). obecnie turystyka jest strategicznączęścią gospodarki kraj w rozwiniętych. W grupie organizacji turystycznych międzynarodowych w sferze tu_ Zagadnienia turystyki są tez podejmowane w takich wyspecjalizowanych organizacjach ONZ.Po sz ste. odbyła się konferencja w Nowym Jorku w sprawie konwencji celnych.. dzieli się na międzyrządowe i pozarządowe.in. oparte na niepowtarzalnych i autentycznych r żnicach kulturalnych oraz atrakcjach będących wytworem człowieka. analiz ekonomicznych. konferencja rzymska zako(tczyła się uchwaleniem Rzymskiej Karty Turystyki).. dązące do stworzenia dogodnych warunk w do rozwoju międzynarodowej wsp łpracy w sferze turystyki.7.doświadczenia" podnoszące jakośćżycia. Zasadniczymi celami tej organizacji są: popieranie i rozw j turystyki na świecie.ułatwier{ w zakresie formalności zajmująsię takie jej organy' jakZgromadzenie og lne. Wynika to z ce1 w tej organizacji. tj. regionalne komisje gospodarcze (np. Do zada ' te1 organizacji na|eży r wniez zwracanie szczeg lnej uwagi na wsp łpraca rozw j turystyki w krajach rozwijających się oraz ścisła zoNZ i jej agendami wyspecjalizowanymi. Na zako czenie trzeba zauvłażyć. oferowane przez nią usługi to . Rada Gospodar_ cza i Społeczna. Program dziabadavłczą (w dziedzinie statystyki tułania ŚoT obejmuje działalność rystyki międzynarodowej. przestrzenne i eko_ nomiczne. a dopiero na drugim miejscu jest jej działanie jako centrum pomocy rozwojowej. MlĘDzYNARoDowE oRGAN lzAc)E TURYSTYCZNE Wsp łcześniewszystkie sfery zycia społeczno-gospodarczego i po_ litycznego są obszarem działania organizacji międzynarodowych. Budżetu i Finans w. rozw j park w narodowych itp. w kolejnych fazach procesy globalizacji doprowadzą do światowej standaryzacji komfortu i jakości. w 1954 r.stowarzyszenia krajowe o charakterze publicznym lub prywatnymbądź osoby fizyczne. R wnież turystyka. Problematyka turystyki jest przedmiotem szczeg lnego zainteresowania Światowej organizacji Turystyki (wTo-oMT). jako zjawisko społeczne. jak Organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw oświaty. informacyjno-publicystyczną i operacyjną (przygotowanie międzynarodowych konferencji i seminari w. organizacja ta zrzesza obecnie 107 par stw. 2) Rada Wykonawcza i 3) Sekretariat.). powołana do życia w 1974 r. jak r wnież 146 człottk w afiliowanych z szela roko poj ętej branży turystycznej . podejmująca wiele inicjatyw w zakresie rozwoju tury_ styki międzynarodowej (np..p łnoc-południe'' (BTBA. Należy r wnież odnotować znaczenie dla turystyki . Nauki i Kultury oNEsco)' organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAo)' Międzynarodowy Bank odbudowy i Rozwoju. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych.. Członkami pierwszych są pa stwa. organami ŚoT są: 1) Zgromadzenie Generalne. Bałtyk-Ta_ Ę-Balaton-Adriatyk). W obrębie oNZ zespołem zagadnier turystycznych łalnościkomisji regionalnych. Europejska Komisja Gospodarcza) oraz Konferencja Narod w Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju. Po si dme. koordynacja dzia- stycznych.

: Akademia Turystyki w Monte Carlo. kt re po' dejmuje problemy kontakt w osobistych ekspert w turystyki. - . 4) Międzynarodowe w Brukseli. Zgromadzenie Gene_ ralne postanowiło też zwołać konferencję dyplomatyczną w celu zawax' cia konwencji dotyczącej ułatwier( podr żniczych. obowiązująceJ zinicjatywy oNZ od 1963 r.in. 4) Międzynarodowe Stowarzyszenie Hotelowe (1946 r. skupia_ jącą 28 wysoko rozwiniętych kraj w świata. 3) Międzynarodowe Stowarzyszenie Turystyki.in. Zu- - organizacje pośredniozwiązane z turystyką. rych).: 1) Unię Europejską. powołane do życiaw 1949 r. grupująca kluby samochodowe (PZMot). Organizacje turystyczne pozarządowe dzieli się w literaturze na: rodową i stymuluje jej rozw j. 5) Międzynarodowy Związek Krajowych organizacji Hotelarzy. dotyczące Statystyki w turyStyce. założonew 1939 r. Należy też wymienić sieć regionalnych organizacji międzynarodowych zajmujących się turystyką. 4) Arabski Związek Turystyczny.. 196 . Do grupy organizacji pośrednio podejmujqcych tematykę turystycznq naleŻą np. Rzym).in. w Paryżu. 3) Zrzeszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego. jej poprzedniczka. Biuro Turystyki Socjalnej. Genewa). o rłanizacj ąmi re gionalnymi są m. rozw j turystyki samochodowej Ż) Międzynarodowa Federacja Motocyklowa.in': 1) Międzynarodowa Federacja Samochodowa. zrzeszającą 15 paristw zachodnioeuropejskich.. organizacje zajmujące się wybranymi zagadnieniami turystyki. 2) Międzynatodowe Stowarzyszenie Naukowych Ekspert w Turystyki. Międzynarodowa Izba Handlovła oraz Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Zasob w Naturalnych. powołana do Życia w Paryżu w 1904 r. 7) Światowe Stowarzyszenie Agencji Podr ży (1949 r.. atakże publikuje m. popularyzuje ona uprawianie turystyki kempingowej i wprowadza ułatwienia w tym zakresie..in. w tym m. 3) Międzyamerykanskie Kongresy Turystyki. zalożona w 1904 r. Amsterdam). założona 1) Międzynarodowa w 1951 r. uniwersalnych na uwagę zasługują m.in. 8) Powszechną Federację Stowarzyszeri Biur Podr ży w Brukseli (1966 r. kt re bada problemy związane z turystyką międzyna' W grupie organizacji 6) Międzynarodową Federację Schronisk Młodzieżowych (I93Żr.I transportowe. EwG.: 1 ) Europej ska Komisja TuryStyczna. 3) Stowarzyszenie Turystyczne Rejonu Oceanu Spokojnego. a także zwołuje z1azdy i kongresy naukowe poświęcone Sprawom turystyki. 2) Międzynarodową Federacj ę Drogową . ogłosiła rok 1990 Rokiem Turystyki Europejskiej. kulturalno-humanistycznymi aspek' tami turystyki międzynarodowej i prowadzi badania lingwistyczne z dziedziny turystyki. z siedzibą w Waszyngtonie. założona w I93Ż r.. a takŻe Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (SICTA). Restaurator w i WłaścicieliKawian (1949 r. zawodowe organizacje turystyczne: W grupie zawodowych organi7acji turysĘcznych mozna wymienić m.. w Lugano. W grupie organizacji pozarządowych podejmujqcych vvybrane zagadnienia turysĘki znajdują się m. monografie poświęcone wybranym problemom turystyki. kt ra stymuluje m. załoŻone w 1898 r.in. Londyn). organizacje zajmujące się og lnymi sprawami turystyki: r organizacje uniwersalne. w Lucernie. r hotelarskie. zrzesza ono krajowe organizacje i kluby turystyczne.. 3) Międzynarodowa Federacja Kempingu i Karawaningu. załoŻonęw 1953 r.: 1) Międzynarodowy Związek Przewoźnik w Drogowych. Ż) Organiza' cję Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju z siedzibą w Paryżu. w Luksemburgu. 2) Konfederacja organizacji Turystycznych Ameryki Łaci skiej. Chodzi o zblizenie do reali w gospodarczych wsp łczesnej turystyki koncepcji statystyki w tej dziedzinie. r podr zy. r organizacje regionalne. kt ra się zajmuje m. Można tu wymienić zalecenia ŚoT z 1993 r.styk turystycznych..in.

gospodarka turystyczna'' stanowi zbiorczy termin. nie kojarzy się raczej polskiemu Czytelnikowi z powszechnie rozumianym pojęciem -przelnysł''.: r r r r r udostępnieniewalor w turystycznych.. obejmu. PoJĘclE l zAKREs GosPoDARKl Pojęcia . Poniewa'ż działalność obrębie gospodarki turystycznej. w szerokim sensie.przemysł turystyczny'' są trakw lowane w tej ksiązce jako synonimy. niezbędne do ich zaspokojenia. transport osobowy..gospodarka turystyczna'' i .|ący og ł arządze i środkw służących zaspokojeniu potrzeb turyst w.. zakwaterowanie.1. załatwienieformalności granicznych. iż zapotrzebowanie na r żnorodne wartości użytkowe w turyStyce obejmuje np. Pojęcie . iż z punktu widzenia systematyki naukowej zesp ł czynności wykonywanych w ramach gospodarki I W piśmiennictwieanglosaskim terminy te są używane zamiennre' 199 .1. Warto w tym miejscu przypomnieć.. Wydaje się. autor opĘe za określeniem . wyżywienie.r Rozoztat TURYSTYKA A GO5PODARKA NARODOWA GOs PO DARKA TU RY5TYCZNA TURYSTYCZNEJ 4.gospodarka turystyczna''l. Na gruncie tych potrzeb rozwijają się czynności gospodarcze.

Przykładem szerokiego zakresu działalnościzwiązanej z gospodarką turystyczną. Istnieje natomiast wiele przesłanek społeczno_ -gospodarczych wskazujących na to. Middletona2 sektorami i mierzonych w statystykach większości kraj w. mimo jego wicloznaczności.in.T. iż trudno jest ści śleustalić turystyczny charakter wielu urządzer infrastrukturalnych. usług noclegowych. W świetle tych zalecer działalnośćgospodarcza 'twiązana Z turystyką występuje faktycznie w dziesięciu sektorach gospodarki narodowej. Nikt nie kwestionuje wsp łzależności hotelarstwa i usług gastronomicznych' handlu detalicznego i usług rzemieślniczych. że r żnorodne w swej istocie czynności.. Takie cząstkowe badania nie ułatwiają tez reklamy ekono_ miczno-społecznych efekt w rozwoju turystyki w makroskali. takich jak 1) budownictwo. gastronom iczny ch. Termin . lecz także zakresu zada . Używanie terminu . 3) hotele i restauracje.gospodarka turystyczna'' na określenie tego rodzaju całości wydaje się uzasadnione. 7) administracja publiczna. po5) średnictwo finansowe. 2) handel. Wynika to m. gospodarka magazynowa i łączność. jednak są one w jakiś spos b powiązane. transportowy (wszystkie środki transportu osobowego). organizator w turystyki (np. Gospodarka turystyczna twotząca podaż turyStyczną składa się z cfekt w działalnościkilku r żnych jej części. komunikacyj nych. narodowe organizacje turystyczne. baz! noclegowei (szeroko rozumiane hotelarstwo).ekonomika gospodarki turystycznej". pr zy należnych do r żny ch dział w i galęzi go spo darki nat nrclowej. miejsca historyczne i aktywnego spędzania czasu). usług informacyjnych i pozostałych gałęzi usług turystycznych. 9) pozostała działa|nośćusługowa: komunalna. atrakcji (np. Wydaje się. stąd.gospodarka turystyczna". podejmowanych ptzez władze lokalne i og lnokrajowe. parki narodowe. 4) transport. dlatego tez nie jest uzasadnione uzywanie w stosunku do nich terminu . ze warunki i wyniki przykładowo wymienionych czynności gospodarki turystycznej są przecież r żne. Ruch turystyczny bowiem tworzy bezpośredttio oraz pośrednio podstawę określonychi koniecznych czynności gos p ld arczych. lokalne biura. Układ ten tworzą sektory: Zakres zadari gospodarki turystycznej ilustrują następujące przykJa- 1 r r t t biura rezerwacji). przemysłowe i handlowe. W układzie czynności gospodarczych wykonywanych pod wsp l_ nym mianem . mtJzea. łl) edukacja. o wyraźnie zarysowanych powiązaniach wewnętrzłość nych. Dlatego niezbędne jest także prowadzenie badar{ w od_ niesieniu do poszczeg lnych czynności związartych z funkcjami gospodarki turystycznej jako podstawy rozmaitych decyzji gospodarczych otaz społecznych.gospodarka turystyczna" można wyr żnić funkcje usfugowe. opartej na strukturze podaży.C. tly.r i rodowej. wynajem i działalttośćzwiązana z prowadzeniem interes w. iż odrębne badania poszczeg lnych kompleks w gospodarki Posługiwanie się terminem . Wszystkie te czynności gospodarcze łączy bezpośredni lub pośredni związek z dynamicznie rozwijającym się ruchem turystycznym.. zmierzając do wytworzenia pożądanej usługi lub dobra konsumpcyjnego innego rodzaju. turystycznej (np. Aby bliżej poznać korzyści płynące z rozwoju gospodarki turystycznej. turoperatorzy. jest w praktyce użyteczne i celowe. 6) obsługa nieruchomości. tworzą pewną ca_ gospodarczą.. /.. socjalna 200 ŻoI .. spełniane w celu zaspokojenia popytu turyStycznego. Nalezy zauważyć. organizacje turystyczne i stowarzyszenia turystyczne).c niejednoznaczność określer dotyczy nie tylko og lnego sensu tego 1lrljęcia. gwarantujące Sprawny rozw j turystyki. wypoczynkowych)' nie sprzyjają kształtowaniu świadomości jej ekonomicznej i spolecznej roli jako źr6dłazaspokojenia potrzeb turyst w oraz zarobkowania dla pracujących w tym sektorze gospodarki na- turystycznej nie tworzy zwartego Systemu pojęć. galerie.Trzeba jednakprzyznać. jest nieodzowne prowadzenie wszechstronnych jej badari. rt w konsekwencji linię podziału między nimi a pozostałymi występują_ cymi na danym obszarue. organizacji w miejscach odwiedzin (np. oświaty i rozwoju gospodarki turystycznej jako całości.nazywanych przez V. Poszczeg lne czynności gospodarki turystycznej są zr Żnicowane. są zalecenia Światowej organizacji Turystyki dotyczące międzynarodowej klasyfikacji turystycznej (SICTA). agencje turystyczne.gospodarka turystyczna" jest uzyteczny do cel w społeczno-gospodarczych i politycznych.

miejscowy. gospodarkę turystyczną można podzielić na bezpo. 51-63. właściwości gospodarki. lecz mimo to powinny być zaspokajane w warunkach kompleksowej obsługi ruchu turystycznego. Stycznego. Gospodarka turystyczna jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych bezpośrednio lub pośrednio rozwij anych w celu zaspokoj enia wzrastaj ącego zapotrzebowania czlowieka na dobra i usługi turystyczne. Sprzęt turyStyczny i inne usługi. Inne są zg|aszane sporadycznie. 10) organizacje i instytucje międzynarodowe3. a więc do jakościowo lepszej obsługi ruchu turystycznego. Niekt re potrzeby muSZą być zaspokajane codziennie i powszechnie. gastronomię. że trystyczny charakter Gospodarka turyStyczna spełnia swoje funkcje narzecz konsumpcji indywidualnej i zbiorowej. Preferowanie rozwoju turyStyki we wsp łczesnej polityce społecznej i gospodarczej kraju prowadzi do r<>zszerzenia działalnościgospodarki turystycznej. prowadzi do zniekształce nych. ubi r.i indywidualna. wymagaj ącym rozumnej koordynacj i.Trzeba tez podkreślić. wypoczynkowe. że obsługa ruchu turystycznego wymaga zaangaŻowania. to można powiedzieć' iz gospodarka turystyczna ma charakter lokalny. s. że zadaniem SICTA jest stworzenie szansy właściwegorozwoju system w klasyfikacji międzynarodowej i krajowej. że gospodarka turystyczna szeroko pojmowana obejmuje r żnorodne funkcje przynależne do wielu dzial w gospodarki narodowej.in. Za kryterium podziału należy przyjąć stopier wy' korzystania infrastruktury turystycznej przez aczestnik w ruchu tury.gospodarka turystyczna" moŻe być pojmowa- W zaproponowanej definicji gospodarki turystycznej podkreśla się Terminologia turystyczna. Sezonowośćruchu turystycznego sprawia. ny w ścisłymznaczeniu. dwie jej cechy: kompleksowość funkcji oraz navłiry'anie do społecznościturystycznej. Termin . gastronomiczne. a zakres przestrzenny ich działalnościznacznie zr ż' nicowany. Jednostki gospodarc ze zaspokajające potrzeby turyStyczne wykazują duże rozdrobnienie organizacyjne i często sązr Żnicowane pod względem typu i form własności. opr cz komunikacji. Zachodzi tu r wnież zaleŻnośćodwrotna. Wielokierunkowa w gospodarcza i r żnorodnośćform własności gospodarce działalność turystycznej są powodem występowania rozmaitych form organizacyjnych podmiot w działających w tym sektorze gospodarki narodowej. Nalezy zauwuŻyć. średniq i pośredniq. ze podstawowe potrzeby zgłaszane przez i)ry' st w są zaspokajane na miejscu. Na podstawie nakreślonych spostrzeze można dokonać następującej pr by zdefiniowania pojęcia gospodarki turystycznej. wraz z pozostałymi funkcjami w zakresie zaspokajania potrzeb masowych i regularnie zgłaszanych przez turyst w. okoliczność ta osłabia w świadomości społecznĄ de facto turyst yczny charakter ich działalności.UI<F|T. Jeślisię założy. Natomiast posługiwanie się taką cechą urządze(l turystycz' ftzyczne. nieregularnie. Praktycznie gospodarka turystyczna jest więc układem wielosektorowym. rozrywki kulturalne' zakup artykuł w łączność. Zakres tych funkcji wypełniają m. 3 lłl sezonie turystycznym Znaczna częśćtych jednostek opiera swoją tlziałalnośćna potrzebach zglaszanych gł wnie przez ludnośćmiejscową. że ich potrzeby sąznacznie zr żnicowane. hleceniaWTO. r. og lnie biorąc. Termin ten moze być r wnieŻ rozumiany w szerszym znaczeniu. usługi noclegowe. spożywczych. Na og ł są one związane z wydatkami na: komunikację. W układzie obowipującej systematyki zada gospodarki 203 20Ż . jak np. noclegi. tzn.. w wczas jego interpretacja obejmuje funkcje codziennego i powszechnego zaspokajania potrzeb turystycznych. wielu dziedzin gospodarki miej scowości turystycznych. a także rozszerzenie wiedzy na temat zakresu i skali działalnościgospodarczej związanej z turystyką. warto dodać. w strukturze tej Badania wydatk w turyst w dowodzą. Zr żnicowana struktura rodzajowa potrzeb zgłaszanych przez twyst w wywołuje określone implikacje w zakresie podmiotowym gospodarki turystycznej. komunikacyjne i informacyjne. Usługi i produkcja gospodarki turystycznej są w pełni lub częściowo odpłatne. system w rachun' kowościoraz sprawozdavłczości. Jest to konsekwencją rachunku ekonomicznego.icci przedsiębiorstw i innych podmiot w niższej klasy organizacyjnej rric obejmuje w większości całego zakresu działalnościgospodarczej. Dzięki ternu może ona stanowić waŻny czynnik kształtowania polityki społecznej i gospodarczej pa stwa. będącym jcdnocześnie istotnym instrumentem wt rnego podziału dochodu narodowego. Widać więc. kt ry nie ttloże być negowany w tym sektorze gospodarki narodowej. iż sieć podmiot w działających w sektorze gospodarki turystycznej jest stosunkowo gęsta. Warszawa 1995. pamiątek.

& t"ł / / Podstawę stanowią bogactwa naturalne niowany przez odniesienie do produktu turystycznego. jego dostawc w i nabyw c w.r narodowej gospodarka turystyczna stanowi kategorię nieformalną.. referując zagadnienie sektor w gospodarki turystycznej.W Mclntosch. jego dostawc w oraz turyst w5. AL. Goeldner. PoJĘclE RYNKu TURY5TYCZNEGo Przez pojęcie rynku rozumie się zesp ł stosunk w między sprzeda. regionalny. Na podsta. poświęconym strukturze przemysłu turyStycznego. Leksykon dł o: opracowanie własne na podstawie: R.. transportowych itp. Dlatego rynek turystyczny jest defi- Motocykl Noclegi dla zmotoryzowanYch Tramwaj Bary i restauracle lekreacja kemPingowa u vl E 4 ź Przyciąganie zwied zających Biznes r i handel Sklepy z u pominkami i pamiątl iami &* r - \o. można m wić o rynkach turystyki młodzieŹowej' rencist w i emeryt w. s.0. 4. Utozsamianie turystyki z przemyslem turystycznym jest po prostu nieporozumieniem. wyodrębnia się rynki turystyki krajowej i zagranicznej. kontynentalny i światowy.wie kryterium rodzaju usług turysĘcznych wyodrębnia się rynki usług hotelarskich."a= A FI uJI ^aY statek Rower samolot Kotej o z Samoch d Przyczepa Ltmuzyna Kemping Hotel Motel Kurort Pensjonat 4. wyr żnia się rynek lokalny.. niż wym zwr cenie uwagi Czytelnika na spotkane w literaturze na to zasługuje. RYNEK TURY5TYCZNY -/"9^ąY^ /ę/. PMEMYSŁ TURYSTYCZNY MARKETIN6 Aby poszerzyć wiedzę o złozonościrzeczowej gospodarki turystycznej. gastronomicznych. New York 1986' s' 1 ' - w obliczu wyzwali ży. kt rzy reprezenĘą popyt na ten produkt. ch. że przemysł turystyczny lub gospodarka turystyczna jest jednym ze zjawisk turystyki. Rynek turystyczny można rozpaĘwać z r żnych punkt w widzenia.1 pracy. traktowanie pojęcia gospodarki turystycznej lub przemysłu turystycznego. Medlik. jednak bardzo istotną.szęrsze. podr Warszawa 1995.iącymi i kupującymi dany produkt.l. skądinąd ciekawej. D(I wieku. 1 1.R. Można wreszcie zastosować kryterium celu a .. jw. 5 w.1.2. Tourlłm Ż Principles.-BIS. Alejziak. o wytaźnie zarysowanej specyfi ce funkcj i gospodarczych i społecznych.turystyka jest przemysłem. to ckonomiczno-organizacyjny aspekt jej rozwoju ' Zresztą wspomniany autor daje temu niejednokrotnie wyraz w swojej. Biorąc pod uwagę kryterium grup wiekowych turyst w.l. lemiośem lozrywka artystyc. Przyjmuj ąc kryterium geograficzne. John Wiley & Sons. ot z W.. TurysĘka s. czyni celoPodręcznikowy charakter tej książki siłą rzeczy . W szczeg lnościrynek jest określany przez odniesienie do produktu. Krak w 1999. Practices.> w1 rdarzenia Sklepy z r. rnym Zjazdy Sklepy mir rjscowe :estiwale Sklepy prz ydrożne Studia Ciągi skle1 r z o . Aleiziak. krajowy.1. Powszechnie bowiem wiadomo.2. z4@\*tr'9)ś 2r\ \Ż\ f 9\ -tn = .s/'ł ^ł -{ x m w Sport . ze . warto się zapoznać z rysunkiem 4. 4. na kt ry składają się efekty działalności(produkty) wielu części składoRysunek wych nazywanych sektorami kt re obsługują określone segmenty rynku turystycznegoa. Philosophies. Przyjmując zaśjako kryterium relacje: miejsce zamieszkania_miejsce docelowe. stwierdza. Żo4 .

mobilność. 6 dobrem luksusowym.. W wczas wymienia się rynki turystyki bizneso- wej. kt re turyściskłonni są nabyć przy określonym poziomie cen''. Kaspar. 4. Według W.1. s. że względne zmiany dochodu powodu_ ją zmiany w popycie w stopniu mniej niż propoĘonalnym. jw. Należy wymienić czynniki ekonomiczne. charakteryzując przedmiot wymiany. Middleton. wypoczynkowej itd. . ZdaniemJ. Altkom.popyt turystyczny jest sumą d br turystycznych. Die Tourismuslehre im Grundriss. postawy społeczno-kulturowe i społeczne. wyższą dochodową elastyczność popytu turystycznego stwierdza się w zagranicznej turystyce wyjazdowej. to popyt na to dobro rośnie. Marketing w turystyce. 118. jw.. jw.2. s.. Altkorn. w wczas popyt na dane dobro spada. Wolno też przyjąć. obserwo- Związek między dochodem a wydatkami na turystykę jest nazywa_ ny dochodowq elastycznością popytu. v. Wydawnictwo Naukowe PWN.c. zdrowotnej. jw.jako gotowośćturysty do nabycia określonych ilości d br turystycznych za określoną sumę pieniędzy''. to rynek taki jest nazywany nieelastycznym. a tak:Że tzw.. Marketing w turystyce. Kaspar. s. Marketing w turysĘce. Altkorna . POPY T TURYST YCZNY Problematyka popytu turystycznego jest obszernie omawiana w literaturze przedmiotu. a staje się dobrem powszechnym. Natomiast C. jest związany ze spadkiem dochodowej elastycznościpopytu. Oznacza to. Warszawa 1994. to rynek ten jest nazywany dochodowo elastycznym.Trzeba podkreślić. że turystyka przestaje być J. że turystyka wyjazdowa jest bardziej wrażliwa na zjawiska recesji niż turystyka krajowa.regulacje rządowe. kt re pozwalają na zakup wszystkich d br zaspokajających potrzeby wyższe. Jak wynika z literaturyl1. r0 s. 119. Dlatego w tym miejscu Zostaną tylko w skr cie przypomniane podstawowe wiadomości z tego zakresu. jw.. s...T..T. Na wielkośćpopytu turystycznego wywiera też wpływ cena d br turystycznych. Marketing w turystyce. kongresowej. 117. Na przykład w turystyce biznesowej czy leczniczej tury- wany powszechnie na Zachodzie fakt. co wymaga stałej uwagi tych. występujące na tym rynku podmioty oraz cechy popytu i podaży. Można go zilustrować następująco: jeśliw dowolnej badanej grupie ludnościma miejsce przeszło jed- turystyczny .r i i podr zy turyStycznej. Związek ten jest znany jako cenowa elastycznośćpopytu. media oraz podaż' Wsp łcześniezmieniają się one bardzo szybko.. 19. Die Tburismuslehre im Grundriss. Kaspar8 określapopyt noprocentowy wzrost wydatk w na turystykę w odpowiedzi na jednoprocentowy wzrost dochodu do dyspozycji. za J. demograficzne. Jest ona miarą zmian popytu pod wpływem zmian cen na dobra tu_ rystyczne. Middleton. 1 8 9 C. Praktycznie gdy cena rośnie. rI 12 C. że przy dochodach względnie niskich oraz względnie wysokich dochodowa elastycznośćpopytu turystycznego jest mniej sza niż przy dochodach średnich. usług i towar w. warunki wejścia na rynek. 23. s. Wyraźny spadek turystyki międzynarodowej nakładający się na recesję gospodarczą w latach I99o-I993 wydaje się tę opinię potwierdzaćlz. bowiem w wielu krajach wysoko rozwiniętych średni doch d do dyspozycji najednego mieszka ca wzr sł do poziomu umozliwiającego znacznej częściludnościudział w podr żach wypoczynkowych. kt rych zadaniem jest śledzenie tendencji Najważniejszym czynnikiem wpływającym na wielkość popytu są zmienne ekonomiczne w krajach lub regionach zamieszkiwanych przez potencjalnych turyst w. Zdaniem C' Kasparal0' dochodowa elastyczność popytu turystycznego dla turystyki krajowej przyjmuje praktycznie zawsze wartości ponizej jedności' Oznacza to więc. Cyt. Na potrzeby poznavłczo-praktyczne każdy rodzaj rynku i jego cechy można opisać. v. ajeślicena spada. Krapfa7. s.c. Hunzikera i K.39.Dlatego rosnące dochody. znajomośćtych cech rynku turystycznego jest niezbędnym warunkiem racjonalności działania podmiot w gospodarki turystycznej.38. Natomiast jeślizmiany są mniej niż propor_ cjonalne do dochodu. są najistotniejszym stymulatorem rozwoju turystyki. Ich wpływ jest widoczny w r znych rodzajach turystyki' a zwłaszcza w turystyce wypoczyŃowej.iż prawidłowość na rynku turystycznym ujawnia się w specyta ftczny spos b. Tamże. na rynkue. r żny charakter. 207 206 . Popyt turystyczny mą ze względu na wpływ wielu czynnik w.2.

płace realne. do kt rych zaliczono: czas wolny. działają : r r r r Grupę drugą stanowią czynniki spotec7no-psychologic7ne. kt re osiągają niskie dochody. Wzrost liczby gospodarstw. kształtujące popyt turystyczny. a także moda. determinujących wzrost popytu turystycznego tw Jak wykazują badania niemieckie. W grupie czynnik w ekonomicznych należy także podkreślićrolę r r dochodowe. Trzeba też zauutużyć. a zwŁaszcza telewizji jako gł wnego nośnika reklamy produkt w turystycznych. Zesp ł tych czynnik w tworząi wielkośćgospodarstwa domowego. prowadząc do podwyższenia poziomu cen oraz spadku popytu na określonym rynku docelowym. w większości znacznie wolniej niż zmienne ekonomiczne. podkreśla się zwlaszcza czynniki pogodowe w odniesieniu do turystyki wypoczynkowej oraz wielkośćspołeczności. międzynarodowa wymiana go- og lnogospodarcze. czyli zmiany cen produkt w turystycznych oraz cen sub- stytut w. sta w mniejszym stopniu reaguje na zmiany cen niż w turystyce wypo- Warto dodać. to turysta bardziej reaguje na wysokośćcen i następuje przeniesienie popytu na potencjalny turysta' Ciepły klimat i sło ce. tj. podwyżka cen krajowych usług turystycznych o Ivo powoduje wzrost popytu na turystykę zagraniczną wyjazdową o 0. S. wiek członk w i poziom ich wykształcenia. a wzrost popytu na tę turystykę ta sze elementy podaży. struktura konsumpcji. stopie uprzemysłowienia i wskaźniki urbanizacji. . jego rozmiary i rozkład w skali rccznej. Aby wyczerpać temaq warto jeszcze przytoczyć klasyfikację czynnik w popytowych i cechy charakterystyczne popytu turystycznego w ujęciu S. wyb r tarszej formy zakwaterowania itd. stopa spodarcza. aktywna polityka turyStyczna i skuteczna komunikacja środkw masowego przekazll. Zmiany popytu są odwrotnie propoĘonalne do siły nabywczej pieniądza poza granicami kraju. poziom dochod w umozliwiających powstanie funduszu swobodnej konsumpcji. Wodejki'a. og lnie można powiedzieć.wielkośćgospodarstw domowych. Jeślipanuje recesja. Parytety walutowe mogą oddziaływać pozytywnie. zwiększenie się liczby os b w wieku ponad 55 lat. osobistej oraz psycho- t bezrobocia. Czynniki te podzielono na ekonomiczne. czynniki kulturalne. Że przy wzrościecen turysta ma możliwość zlagodzenia sobie tego wzrostu przez wyjazd do tar{szych miejscowości. ksztaltujących popyt turystyczny. Kaspar. Wodelko. takie jak doch d narodowy. ze cenowa elastyczność popytu turystycznego ulega zmniejszenia przy przechodzeniu turystyki z fazy d br o charakterze luksusowym do fazy d br powszechnego uzytku. poza ekonomiczno-demograftcznymi i geograftcznymi. czono: ra Wreszcie grupę trzecią tworzą czynniki podażowe.4j. s. 120 i nast.W grupie czynnik w geografic7nych. intensywnośćpodr żowania. wzrastający poziom wykształcenia to cechy określające wzrost popytu turystycznego. mniejsza |iczba dzieci w gospodarstwie domowym. Czynniki demograficzne. kursu wymiany walut w kształtowaniu popytu w turystyce międzynaro_ dowej.PWSH.4vo13. Układ pozostałych czynnik w. s. cenowe. Warszawa 1997. efekt demonstracji oraz rozwinięta turystyka socjalna mogą Spowodować włączenie się do ruchu tych os b. obnizając poziom cen' lub negatywnie. Umożliwia to substytucyjnośćusług turystycz_ nych. motYwY podr ży.czynkowej. wśrd kt rych wyr żniono: orząi motywacje natury społeczno-kulturalnej. do kt rych zali- C. logicznej.60 Ż08 209 . to następuje przesunięcie z turystyki krajowej na turystykę zagraniczną wyjazdową. jego struktura. Ekonomiczne Tagadnienia turystyki. jw. czynniki demograficzne' takie jak liczba i struktura ludności. że elastycznośćcenowa popytu tury_ stycznego zależy od wysokości dochod w i od sytuacji gospodarczej.w kt rej mieszka 13 wynosi około O.7vo. Jeślinatomiast oferta urlopowa wewnątrz kraju sta_ je się droższa o lvo w stosunku do zagranicznej. wzrastające rozmiary wsp łczesnych miast oraz poga$zające się w nich warunki życia stanowią istotne przesłanki wzrostu popytu turystycznego. Die Tourismuslehre im Grundriss.

występuje w grupie wydatk w na swobodną konsumpcję w budzecie jednostki. promocję.r r r r organizator hotelarstwo. opartych na mozliwościach spędzania czasu w miejscu docelowym. sieć i wydajność przejśŻgranicznych itp. wzbudzona po_ trzeba podr żowania jest na tyle silna. Altkorn.. Middleton. organizację. iz o wielkości popytu decydują zar wno czynniki wymierne. " Jest on kategorią rynkową wrażliwąna 4. 18 V. jest elastyczny dochodowo.89.. s.3. międzynarodowych stosunk w turystycznych natury handlowej i prawnej (formalności graniczne).. jw.. tzn. dostępnośćmiejsca docelowego. podobniejak popyt. rozw j turystyki socjalnej. Można więc powiedzieć. wystą)ienie popytu efektywnego na og ł wymaga wyższychdochod w niż w innych przypadkach konsumpcji. 28. sprawnośćorganizacyjną i zakres pi"re'er'-"ii parłstwa w odniesieniu do rozwoju hotelarstwa. że inne czynniki ksztahujące rynek nie ulegną zmianGl Podaz.T. Ekonomika i organizacja turysryłi' jw. sieć. czyli og lny produkt turysty czny... jak i niewymierne. Hunziker i K. jest elastyczny cenowo. a ceną. jego infrastrukturę. zakres Wreszcie należy zwr cić uwagę na pewne cechy charakterystyczne popytu turystycznego (według S' Wodejki): r r r r r r r r I r r l r jest heterogeniczny i niejednorodny.2. konkurencję cenową. jego wielkość. to '' -lamze- |7 w rozdziale 2.Jest to oczywiste. reglamentację działa|nościturystycznej itp. ze w miarę wzrostu ceny wytw rcy są skłonni zwiększać rozmiary swojej działalności. infrastruktura i usługi miejsca docelowego. 15 I.. za: W.C. Gaworecki. w wyjątkowo dużym Stopniu zależy od społeczno-gospodarczej po- jako pakiet składnik w materialnych i niematerialnych. ma charakter popytu substytucyjnego.Stanowi to ilośćturystycznych d br i usfug. Wynika z tego. Marketing w turystyce.'gJF< cena spadals. niejest ilością. tw orzy układ następuj ących czynnik w 9: 1 PgdaŁ1e-St definiowana jako pewna ilośćd br i usfug oferowanych na sprzedaż po danej cenllOznac za ona relację między ilościąproduktu. Z kolei z punktu widzenia potencjalnego turysty . r lityki pa stwa.1 Reasumując. W. s. jest sezonowy. kt rą wytw rcy są sKłonni oferować w danym czasie. standard usług nocleiowych.. Pakiet jest postrzegany przez turystę jako przeĘcie dostępne za określoną cenę''l8. kategoryzację. skoro wiadomo.W. jest zawsze popytem mobilnym. jaką jest się skłonnym oddać przy danym stanie cen krajowych lub wartości pieniądza w stosunku do zagranicyJ.strukturę. . Jeślichodzi Q nodaz turystyczną w znaczeniu gospodarczym.produkt turystyczny może być zdefiniowany l r r atrakcje i środowisko miejsca docelowego. jest wypadkową popytu na wszystkie składniki podaży. nato- - 2rt . że zmiana uwarunkowa ekonomicznych konsumenta dopiero w dalszej kolejnościprowadzi do rezygnacji z uprawiania turystyki. konsument udaje się do miejsca występowania podaży.. co wynika z rodzaju produktu turyStycznego oraz z faktu. przy założeniu. tj. transport..leczre|acjąmiędzy ceną a ilością. środki transportu pasażerskiego obsługujące turyst w. może mieć charakter popytu inflacjogennego.. ma charakter popytu restytucyjnego (odnawianego). w podr ży.a postępo_ gdy wać odwrotnie. żĄslodaż turystyczna obejmuje dwa elementy: dobra i usługi turystycznel l ' Z marketingowego punktu widzenia treśćpodazy turystycznej wypełnia produkt turystyczny. co wynika z komplementarności d br i usfug turystycznych. jw. 2r0 Charakterystyka d br turysĘcznych została przedstawiona miast usług w rozdziale 5 niniejszej książki. jest popytem lącznym. że@odużturystyczną. jako czynnik kształto'fiiania rynku. Marketing w turysĘce. PoD^Ż TURYsT YczNA usfug. 138. o popycie turystycznym decyduje wiele czynnik zmiany w. cyt. Krapf.' s. żnej natury. politykę turystyczną obejmującą regulacje prawne w sferze gospodarki turystycznej. .

gospodarkę komunalną itp.lywna. W kształtowaniu się rynku i cen dominującąrolę. Produkcja usług zachodzi w tym sitlnym czasie i miejscu co ich konsumpcja. sąroz|iczne. Zagadnieniu temu są poświęcone rozdziały 4 i 6 niniejszej książki. odgrywa popyt turyStycznyŻI. język. W takiej sytuacji doch d staje się właściwym regulatorem rynku turystycznego. jak i międzynarodowej. stosunki społeczno-kulturalne (zabytki. osiągnięcia myślitechnicznej) i urządzenia infrastruktury og lnej (transport. Konsekwencje rozwoju wsp łczesnej turystyki.. na_ tomiast przy motywacjach związanych z prestiżem (np. ŻI2 ŻI3 . . w Sprzeczności z podatnością (elastycznością) popytu ltlrystycznego. Dla przedsiębiorstw turystycznych wazne jest wykorzystanie w mozliwie maksymalnym stopniu swojego potencjału usługowego. s. Do podaży pierwotnej zalicza się rzeczywistość przyrodniczą (naturalne walory turystyczne). komplementarność produktu turystycznego.jest względnie elastyczny. gdy zachodzi potrzeba. w przypadku rynku nabywcy. s. popytu turystycznego powoduje zr żnicowanie po_ ' Zr . ze względu na szeroką skalę potrzeb turyst w. że ptzy odpowiednim zr żnicowaniu cen moŻna dowolnie spożytkować siłę nabywczą ludności i jej skłonność do zakup w usług turystycznych.1 . urządzenia wypoczynkowe i sportowe. Marketing w turystyce. ze względu na rriznorodne motywacje. hotelarstwo. Że podtż turystyczna.żnicowanie daż{Źakres podaŻy pierwotnej i wt rnej w duzym stopniu za|eży od s k u t e ćzn o ś i dzi ą ła n i a p o dmi o t w g o s p o da rki t ury s ty c znvĄZa pomocą c dostępnych im środkw podmioty te decydują o tym. zwysokich cen. gościnność. co zostaje włączone do poduŻy turystycznej i jak podaż ta się zwiększa (np. Popyt ten. w jakiej mierze podaż turyStyczna jest wykorzystana przez popyt. podmioty te decydują (lub co najmniej wpływają na to). W literaturze podkreśla siQ]_' Że cechy te sprawiają. oraz jej duża kapitatochłonnołr\ z (szczeg lnie w odniesieniu np. co stoi wymagają ftzycznej obecności klienta. Szerzej na temat podaży turystycznej pisze J. Wiadomo.że przedsiębiorstwa turyStyczne Są na og ł jednostkami świadczącymi usługi. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki podazy turystycznej warto' podkreślićniekt re jej cechy2o. Na rynku tym oferty korzystne cenowo umozliwiają uczestnictwo w ruchu turystycznym także grupom ludności o małych dochodach. Kaspar. jest bardzo zr Żnicowana. iż przy motywacjach o charakterze ftzycznym (np. do hoteli).3 GOSPODARCZE KONSEKWENCJ E RozwoJU TURYsT YKt (u/Ęclr KERUNKoWE) . Natomiast do podaży wt rneJ lub pochodnej włącza się instytucje i vządzenia infrastruktury turystycznej (np. jw. Trzeba tu jednak podkreślić.). Altkorn. gastronomię. Jednakże brak przejrzystościrynku. turystyka biz_ nesowa. stanowiące podstawę materialno-organizacyjną świadczer( turystycznyc ) og lnie można powiedzieć. 4. kongresowa) większe znaczenie przypisuje się podaży wt rnej. z rezygnacją. że w regulacji rynku rlużą rolę uzyskuje cena. Jednak w za_ leznościod motywacjir żne znaczente przypisuje się podazy pi rwotnej i wt rnej . Die Tourismuslehre im Grundriss. Posługując się takimi środkami. silna za|eżność rxl p r roku.cena płacona przez konsumenta. iż podaż turystyczna jest w znacznym stopniu 20 Lpanz z) furystyczna możebyć tez charakteryzowana jako zbi r poda. zar wno krajowej. i silnie zaznaczające się preferencje nabywc w w sumie zacierają rolę ceny jako regulatora rynku. Ta rozbieżność cech utrudnia zachowanie normalnych. tradycje. leczenie) większe znaczenie ma podaż pierwotna. kt re s7. udostępnienie podaży pierwotnej i rozbudowa podaŻy wt rnej). I ży pierwotnej i podaży wt rnej (pochodnej). podczas gdy intensywność potrzeb jest bardzo r żna. W tym miejscu Zwraca się uwagę na 2| 22 c. w kt rym jest oferowana. przy sprzyjającej polityce turystycz_ nej. reklama. jak np. wypoczynek. brak możliwościmagazynowania usług. Cechą charakterystyczną podaży turystycznej jest jej zwiqzek miejscem. aby wyr wnać cykle popytu. co zapewnia wysokie wykorzystanie potencjału usługowego2z. ttitturalnych proces w wyr wnawczych i sprawia.r f r t wizerunki miejsca docelowego. pośrednictwooraz organizację podr zy). Uważa się.. 121-1Ż2. Tałnże.28-31. jw'.

z punktu widzenia bilansu płatniczego pa stwa.#:#:mTilyi:il"'i1"$pi'#*5"-'" *yyu"^. Turystyka jest ważnym środkiemredystrybucji dochod w między kr1ju Jest tym rvtększy' turystyki.iż gł wnym czynnikiem określającym regionalny i krajowy wzrost gospodarczy jest atrakcyjność turystyczna regionu lub kraju. 2a 23 konsekwencje gospodarcze. że wpływy z turystyki zagranicznej ptzyjazdowej są. W taki spos b może się ona przyczynić do zr Żnicowania rozwoju gospodarki narodowej i światowej.j. Turystyka ma sw j udział w bilansie płatniczym paristwa..ffi rcach yffi. Hiszpania. s.f^il:1":T"|ff'T'lTł ka ffi3#1!:nieisca pracy i oo"nojf z .165x^2?:ł. Bilans turystyki. Dlatego turystyka jest uwazana Za tzw. jest por wnaniem wartościd br i usfug turystycznych sprzedanych w kraju obcokrajowcom oraz d br i usług zakupionych przez mieszkarc w danego kraju w czasie tury_ Stycznego pobytu za granicą.l.::'f.."Ę:I^li'ąt:rr'". Jezeli roczne wydatki na turystykę zagraniczną rosną szybciej niż produkt krajowy brutto. 9-' JąJr r zaopatrzenra w tow/. czy też jest krajem turystyki wyjazdowej (np. W przeciwieristwie do tra_ dycyjnego eksportu i importu. Włochy) i wykazuje nadwyżkę w bilansie turyStycznym. ze turystyka iest il jI". Gospodarcze znaczenie turystyki zagranicznej zależy od tego. czy dany kraj jest krajem turystyki przyjazdowej (np.Inaczej m wiąc."#r'^""ilf::il wok li::::l$.:''-#i::f itrtrn*-ff#J''ffi ri:'jjil. będąc częściąbilansu płatniczego.. jeślizostaną ratyfikowane przez rząd RP. W literaturze przedmiotu spotyka się stwierdzenie.nfiy sty ce :i:'T'^.il. Warto podkreślić. czyli og lnie biorąc.n:ff:mBerner Studien zum Frem ŻI4 ŻI5 .*i#[""T1'-"il\Ł.:"j rj lił}.#lł*'"'*ł 4'1'4' MARTenNG w TgfiYSTYcg poswlęclc kilka uwas właściwierozumianv marketino --. w turyStyce międzynarodowej danego kraju. Die Tourismuslehre .|'::Ń..ffi.'uy rozwoiu gosnorlarczvm --"ioflU 1ou :T::T.:łł..'h. z punktu widzenia bilansu płatniczego. czy|ijest krajem turystyki aktywnej. jw.: ąi[(.l. Dtlży postęp w tym zakresie rokują zalecenia WTo dotyczące statystyki wydatk w na turystykę.""ff ::ilttlipTąj-fl 1"stykizlł. Należy przypomnieć. w przypadku turystyki międzynarodowej.'. bilans turystyki jest zestawieniem wartości konsumpcji turystycznej w zagranicznej turystyce przyjazdowej orazw zagranicznej turystyce wyjazdowej. niewi_ dzialny eksport i import.. im Grundriss. 1ŻŻ_l3o.i":. r wnowazne wpływom z eksportu w bilansie handlowym.. oraz między krajami. Natomiast wydatki na turystykę zagraniczną wyjazdowąsą. r wnoważne wydatkom na import.i1{.#J.y^ł." iy"*upracę. Praktyka dowo.re-. Niemcy. że udział regionami.fi tu.:'1lil |l- ffi c.1 ł kt rej rozwijają się dzt.w przypadku turystyki krajowej. .. tworząc tło rozważart prowadzonych w dalszej części rozdziałuŻ3 .^ fl:iil"#:l1'"I:|] "*.i1arkisminturystycznych."T. to tym Samym wzrasta znaczenie turystyki dla wpływ w i wydatk w dewizowych gospodarki narodowej.li' j1l. i**gr*'r:łm#jii''łffi l ::::-::'::Ń-*. wpływy i wydatki na turystykę nie dają się łatwo rejestrować2a. Kaspar.I\. Japonia) i wykazuje deficyt bilansu turystycznego.KaJowego brutto.

r

przy uzyskiwaniu umiarkowanego zysku. Natomiast zdaniem C. Kasparaz7 , marketing w turystyce jest określany jako ,,...polityka turyStyczna nakierowana na rynek i uzasadniana przez rynek, polityka zar wno przedsiębiorstw turystycznych, jak i organizacji turystycznych, bez względu nato, czy Są one podmiotami prawa publicznego, czy prywatnego''. Takie ujęcie marketingu oznacza akceptację zar wno marketingowego sposobu myślenia, jak i marketingowego sposobu praktycznego działania. Marketing w turystyce w szerszym znaczeniu tworzą:

nym, powinny być skonkretyzowane pod względem finansowym i osobowym. Cele polityki turystycznej osiąga się za pomocą instrumentarium marketingowego. Instrumentarium to tworzą:

r r

: : : r

produkt (asortyment, ilośćitd.), cena (warunki, zr żnicowanie cen), promocja (reklama, public relations oraz sprzedaz osobista), dystrybucja (kanały dysĘbucji, systemy dystrybucji).

określenie cel w i funkcji turystycznych, opracowanie wskaz wek postępowania za pomocą strategii cząstkowych.

Zagadnienia te w duzym stopniu zależą od właściwejinformacji, i określenie trend w wskazujących przyszły rozw j. Praktyka niestety dowodzi, że często nie docenia się w turystyce konieczności tworzenia banku informacji Statystycznych, co mścisię błędami przy podejmowaniu decyzji przez podmioty
pozwalaj ącej na analizę bieżącej sytuacji

Zastosowanie tych instrument w w praktyce w określonej kompozycji (marketing-mix) jest przedmiotem tzw. strategii marketingowej. Zadanie strategii sprowadza się do określenia środkw zapewniających osiąganie cel w polityki turystycznej lub zbyt w dłuższej perspektywie czasowej. Można też m wić o strategiach narzędziowych (cząstkowych), gdy np. w ramach koncepcji marketingowej planuje się politykę cen, dysĘbucji itd. Zdaniem C. Kaspara, przy stosowaniu instrumentarium marketingo-

polityki turystycznej. H. WeinholdŻ8 zwtaca uwagę, iż w określaniu cel w polityki turystycznej powinno się uwzględniać następujące elementy:

r r l r l

opis pozycji, jaką zajmuje przedsiębiorstwo lub organizacja turystycznazg w og lnogospodarczym procesie dysĘbucji d br i usług, opis potrzeb, kt re przedsiębiorstwo lub organizacja zamierza zaspokoić Za pomocą świadczonych usług, opis usług, kt re określone podmioty zamierzają świadczyć, opis rynk w, na kt rych podmioty te zamierzajądzialać, opis usług określonych podmiot w w wymiarze ilościowo-jakościowym.

wego nalezy zwr cić szczeg lną uwagę na stopie nasycenia rynku. Dlatego ważnajest koordynacja marketingu na poziomie przedsiębiorstwa z marketingiem w skali makro. Rola skoordynowanych poczyna jest szczeg lnie waŻna w warunkach występowania popytu turystycz-

jego większą przejrzystość.obserwowane poziome

nego na pakiet usług. Ponadto wzrastająca integracja rynku powoduje

Nalezy dodać, iz wymienione elementy, stanowiące podstawę określeniacel w polityki turystycznej na konkretnym szczeblu terytorialC. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 133. H. Weinhold, Marketing in 20 Lektionen, cyt. za: C. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 134-136. 2e Organtzacja turystyczna jako podmiot polityki turystycznej, np. gminy.
28

2i

sprawiają, Ze szanse na sukces małych, pojedynczych przedsiębiorstw turystycznych są w efekcie rozrastającego się rynku krajowego i międzynarodowego coraz mniejsze. C. Kaspar zauważa, że takj wniosek powinien wypływać zbada rynku i być podstawą marketingu. Względy praktyczne uzasadniająpoczynienie kilku uwag poświęconych poszczeg lnym elementom instrumentarium marketingowego. Jeżeli chodzi o politykę dotyczącą produktu turyStyczne7o, to powinno się w spos b jasny precyzować ofertę turystycznąijej kształt pod względem ilości,jakościoraz rodzaju infrastruktury og lnej i tury_ stycznej. Dużej roztropności wymaga polityka cen. Zalety zt żnicowania cen usług turystycznych r żne ceny za te Same usługi w zależnościod okresu (przed sezonem, w czasie sezonu czy po sezonie) lub od czasu
Ż17

i

pionowe fuzje

zr6

r
korzystania z usług (dłuższyczy kr tszy), oraz ceny ryczałtowe są na wsp łczesnym rynku (nabywcy) oczywistością' W turystyce podkreśla się znaczenie polityki ,,obr bki'' rynku' poWszystko to, co w promocji wypełnia zakres public relations, słuzy w oczach opinii pu_ lepszeniu wizerunku i zwiększeniu wiarygodności blicznej. Działania objęte public relations mają gł wnie charakter informacy3ny i powinny tworzyć dobry klimat dla udanych kampanii reklamowych. Jezeli chodz\ o reklamę w turyStyce, to powinna budzić zapotrzebowanie na oferowane usługi i ukierunkowywać istniejący popyt na określonąpodaż, a takŻe spełniać funkcję informacyjną. W literaturze p."" .iotu podkreśla się wym g Systematyczności przygotowywania jest akcji reklamowych. Punktem wyjściaw opracowaniu takiej akcji odpowiedź na następujące pytania.

r s r r

Czemu akcja ma służyć,jaki jest jej cel? Gdzie akcja powinna być przeprowadzola| czy wśrd ludności wiejskiej, czy w aglomeracjach miejskich? latie zastosować nośniki reklamy, np. telewizję, ogłoszenia, pro-

Kiedy akcja powinna być przeprowadzona' czy np' w listopadzie,
czy na wiosnę?

spektY?

sympozja i konferencje. Promowanie sprzedaży usług turystycznych w szerokim znaczenil tego terminu oznacza r wniez określeniekanał w dystrybucji (własne plac wki sprzedaży, pośrednicy detaliści,hurtownicy itd.) i kształcenie tych, kt rzy mają bezpośredni kontakt z klientami. og lny przegląd problematyki marketingu w turystyce potwierdza istnienie dodatkowej za|eżnościmiędzy rozwojem turystyki w kierunkach społecznie poŻądanych a szeroko rozumianym marketingiem.
*t<t<

imprez stałych, regularnie organizowanych w określonych miejscach i terminach. Imprezy targowe stwarzają wystawcom ofert i potencjalnym ich nabywcom duże możliwościprowadzenia działa marketingowych i kontakt w. Tereny targowe są także miejscem konfrontacji wystawianych ofert z opinią zutiedzających. Warto podkreślić,że są one r wnież miejscem kontakt w Z prasą, radiem i telewizją. Giełdy turystyczne natomiast są organizowane okresowo. Pozwalają one na dokładny przegląd ofert turystycznych i bezpośrednie kontakty organizacji turystycznych. Duże znaczenie reklamowe mają giełdy międzynarodowe. Na przykład w Europie są znane: Międzynarodowa Giełda Turystyczna w Berlinie, Europejska Giełda Turystyki Motywacyjnej i Kongresowej, Europejska Giełda Turystyczna Par stw Nadbałtyckich. Przy okazji giełd turystycznych organizuje się r żne wycieczki reklamujące atrakcyjnośćpromowanych miejscowości, a także seminaria,

Warunkiem skuteczności każdej akcji reklamowej jest oparcie odpowiedzi na te pytania na wnikliwej obserwacji rynku turystycznego' to na wynikach badar, rynku. Aby reklama w tuu.'"sti to możliwe - oczekiwania, musi przyciągać uwagę, informorystyce mogła spełnić praww ać, zachęcać,, być zrozumiała, lekka, rzeczow a, bliska nabywcy, dziwa, aktualna, wiarygodna,przyzutoita. planoiva itp. Wszystkie te cechy są komplementarne. 'Promocja

na rynku turyStycznym jest też prowadzona w formie sprzed.aży osobistej oferowanych usług. Decyzja o zakłtpie, spowodowana reklam4, powinna zostać urzeczywistniona' Istotne znaczenie dla reklamy w turyStyce mogą mieć targi oraz giełdy. Należą one do imprez, kt rych celem jest prezentacja ofert turystycznYch.

społecznego, kulturalnego dochodu narodowego.

Przypisywane turystyce wsp łczesnej, d. masowej, rozliczne uwarunkowania rozwoju i następnie jego skutki (funkcje) w - wymiarze ekonomicznym, społecznym, kulturowym, przestrzennym itp. wskazują na jej wsp łzależność licznymi elementami gospodarki- narodoz wej. Zjednej strony turystyka jest pochodną wysokiej aktywności gospodarki jako całości,z drugiej zaśstymuluj e rozw j r żnych sfer zycia

i ekonomicznego oruz oddziałuje na wzrost

Targi turyStyczne, ze wzg\ędłt na ich zasięg przestrzenny' mogą być międzynarodowe, og lnokrajowe lub regionalne' Na og łnateŻąone do

ŻI8

219

/

4.2.T URYSTYKA A TMN5PORT
Usługi transportowe integrują rozmaite dziedziny zycia społecznego i spajają gospodarkę danego YłĄu. Żaden dział gospodarki nie moze się bowiem obejśćbez usług przewozowych i w ostatecznym rachunku efekty pracy np. przemysłu, budownictwa, rolnictwa czy handlu zagranicznego w duzym Stopniu za|eŻąod sprawności i niezawodności transportu. Bez usług transportowych nie jest też możliwy rozw j turystyki, przy czym popyt na świadczenia transportu turystycznego pobudza wzrost ich podaży (zwiększenie liczby i jakościśrodkw transportu). R wnie oczywisty jest wpływ podazy usług transportu na popyt' Na przykład dzięki upowszechnieniu samochodu turystyka mogła się gwałtownie rozwinąć. Także korzyści z wynalezienia samolotu zrodziły nowe potrzeby turystyczne w zakresie usług transportowych. Wybierając środek transportu, turySta zwraca uwagę na wiele czynnik w. Jednym z nich jest bezpiecze stwo podr ży. Jednak w miarę postępu technicznego w transporcie, atakŻe m.in. rozwoju turystyki biznesowej czynnik ten nie zajmuje juz pierwszego miejsca na liście
wymagari.

wskazać na koszĘ, poniewaz kazda poprawa jakościusług transportu musi być związana z dodatkowymi wydatkami turystycznymi. Praktycznie biorąc, wymagania turyst w wobec cech jakościowychśrodk w transportu są ograniczone przez ekonomiczną relację koszt w i dochod w. Można Z tego wyciągnąć wniosek, że wydatki, jakość usług transportu i dochody przewoźn1k w muszą pozostawać w korzystnym stosunku z punktu widzenia interes w transportu. Historia transportu wskazuje, że jego rozvt j odbywał się zar wno dzięki poprawie jakościusług, jak i dzięki zmniejszaniu kosztu jednostkowego.
Spadek cen usług następuje na skutek postępu technicznego w transporcie, poprawy jego ekonomiki i w wyniku subwencji na rozw j infrastruktury transportowej. Rzecz jasna, stymuluje to rozw j turystyki.

Krajoznawcze ce|e podr zy turyStycznych, zamiłowanie do przyg d, nasilanie się podr zy w interesach uczyniły cechą dominującą szybkość.Praktyka wykazuje, że coraz większa szybkośćpodr żowania, przede wszystkim transportem lotniczym, pozwala na zwiedzanie kraj w, kt re dotychczas nie mogły być obiektem turystyki masowej. W ofercie usługowej dotyczącej wsp łczesnych środkw transportu turyStyczneg o dużąuwagę zwraca się na komfor'. warto w tym miejscu wskazać na powodzenie np. podr zy pociągiem z zabraniem samochodu, pociągami superekspresowymi, sypialnymi, luksusowymi autokarami czy podr ży coraz większymi i szybszymi samolotami. obserwuje się tez tendencję do indywidua|izacji oferowanych usług przewozowych. Jeżeli chodzi o inne cechy jakościowe środk w transportu, takie jak punktualność'regularność czy częstotliwość,to w odniesieniu do transportu turyStycznego nie mają one większego znaczenia. Za|ety te są bardziej doceniane ptzez podr żu1ących w celach nieturystycznych' Rozważając zagadnienie wzajemnego wpływu turystyki i transportu punktu widzenia jakościowych cech środk w transportu, trzeba teŻ z
Ż20

Trzeba przy tym zauważyć, ze co do niekt rych środkw transportu, np. nowoczesnych samolot w o dużych szybkościach'istnieje przymus ustanawiąnia stosunkowo wysokich cen wskutek wysokich koszt w eksploatacji. Cenowa elastyczność popytu prowadzi tu do pewnej selekcj i popytu, kt ry j ednocześni e wy znacza podział zada dla poszczeg lnych środkw transportu dzięki ich substytucji (np. kolej-samolot). M wiąc o wpływie poprawy jakościusług transportowych na rozw j turystyki, trzeba r wnież zutr cić uwagę na stymulacyjny charakter wzrastaj ącej zdolności przewozowej wsp łczesnych środk w transportu. Czynniki techniczno-ekonomiczne i organizacyjne kształtują bowiem zdolnośćprzewozową poszczeg lnych rodzaj w transportu: kolei jako środka ptzewoz w masowych, samochodu jako środkatransportu indywidualnego, autokaru i samolotu jako środkw przewoz w grupowych. Wypada tu powiedzieć, że turystyka oddziałuje też na wzrost poduŻy usług transportowych. Występuje tu zasada sprzężenia zwrotnego: do_ stępność transportowa walor w turystycznych ozywia ruch turystyczny, kt ry z kolei oddziałuje na rozw j transportu w pożądanych kierunkach. Zależnościturystyki i usług transportu Zostaną szerzej om wione w następnym rozdziale.

ŻŻI

r

4.3.T URYSTYKA A PRZEMY5Ł
Rozw j wsp łczesnej turystyki i jej roz|iczne uwarunkowania znajdują się w ścisłymzwiązku z rozwojem przemysłu. Turystyka jest produktem cywilizacji przemysłowej, przemysł kształtuje też kierunki i intensywnośćturyStycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. W niniejszy ch rozvłaŻaniach przemysł jest rozumiany jako dział gospodarki narodowej zajmujący się wytwarzaniem środkw produkcji i środkw spozycia oraz śvłiadczeniemusług produkcyjnych. Z trzech grup działalnościprzemysłowej (wedfug klasyfikacji oNZ): przemysłu wydobywczego, przemysłu przetw rczego oraz przemysłu produkcji energii elektrycznej i gazu przedmiotem rozważafl w tym podrozdziale jest przemysł przetwtrczy. Wpływ wsp łczesnej turystyki na przemysł jest znaczny. Turysta jako konsument zwiększa zakres swoich zainteresowa o r żne elementy i przez to modyfikuje strukturę popytu oraz podnosi jego poziom' W wyniku popytu turyStycznego powstaje wiele dziedzin wytw rczości przemysłowej, nastawionych na obsługę ruchu turystycznego. Dotyczy to gł wnie przemysfu przetw rczego i rzemiosła. Doświadczenie uczy, ze pod wpływem popytu turyStycznego znacząco się rozwija przemysł d br konsumpcyjnych powszechnego użytku. Można tu wymieni przemysł motoryzacyjny, stoczniowy, metalowy, drzewny, sk rzany, odzieżowy, poligraficzny, papierniczy itp. Produkcja wymienionych przykładowo gałęzi przemysłu przetw rczego ma charakter specjalistyczny bądźbywa dostosowywana do potrzeb oraz upodobar uczestnik w turystyki powszechnej i kwalifikowanej. Z ptzemysłem przetw rczym nakierowanym na potrzeby turystyki

T

I

względem ceny.

w swojej formie i treściodzwierciedlać specyfikę danego regionu; stanowić estetycznie wykonany, trwały nabytek godny przechowania i obdarowania nim osoby, dla kt rej ma być dowodem pamięci; stanowić przedmiot wygodny do przewiezienia i dostępny pod

i

wie;Że się przemy słow o'rzemie ślnicza produkcj a pamiqtek tury styc znych

swoje wspomnienia z podr ży, chętnie kupuje pamiątki. Kużda pamiątka powinna budzić w turyście i w jego środowisku zainteresowanie danym krajem. Aby spełnić funkcje społeczne, wytw rczośćpamiątkar_ ska powinna:

drobnych artykuł w. Na og ł bowiem każdy turysta, chcąc utrwalić

Pamiątkarstwo jest w wielu krajach o rozwiniętych funkcjach turystycznych społecznie i gospodarczo ważnądziedziną wytw rczości artystycznej. Jednak masowy popyt na pamiątki turystyczne często sprawia, że nie spełniają one wsponrnianych wymagar{. Rozw j turystyki wpływa r wnież na przemysł pr7etw rczy produkujący arĘkuły żywnościowe' Masowe podr że turystyczne, zr żnicowane np. ze wzg|ędu na środkitransportu' czas trwania, stopie zagospodarowania miejsc pobytu i standard konsumpcji turystycznej, są inspiracją masowej i r znorodnej produkcji tych d br spożycia. Specyfika popytu turystycznego na artykuły żywnościowesprawia, ze jest wymagana produkcja tych d br w określonych jednostkach wagowych i pojemnościowych, o przedfużonym okresie trwałości,w stosownych opakowaniach. W warunkach gospodarki rynkowej przemysł spożywczy wyprzedza popyt turystyczny i kształĘe jego kierunki. Warto w tym miejscu zau:ważyć, iż niedorozw j tego przemysłu może hamować aktywność turystyczną pewnych grup ludności, obniżając standard konsumpcji turystycznej. Moze też obniżyć społeczno-ekonomiczną efektywność aktywizacji region w turystycznych. Produkcja przemysłu przetuł rczego na potrzeby turystyki jest typową produkcją rynkową. Dlatego też wnastające potrzeby turystyczne stymulują przede wszystkim produkcję d br konsumpcyjnych. Zkolei, aby uruchomić dodatkową produkcję rynkową, niezbędne są środki produkcji' kt rych wytwarzanie ożywia dziedziny dostarczające d br inwestycyjnych.

Masowość produkcji przemysłu ptzet:w rczego na potrzeby Stale
nasilającego się ruchu turystycznego uzasadnia określenie tego przemysłu mianem przemysłu turystycznego. Jednak termin ,,przemysł turystyczny" niejestjeszcze w takim znaczeniu obecny w literaturze przedmiotu. W świetlekryteri w klasyfikacji polskiego przemysłu stanowi on kategorię nieformalną. Pojęcie to może być zbiorczym terminem na r>znaczenie zada r żnych gałęzi i branz przemysfu przetw rczego, wY-

r

ukazywać turyściecharakter kraju, regionu, miejscowości lub środowiska, panujące tam zwyczaje, kulturę, historię i rozw j warunk w społeczno-gospodarczych;

ŻŻŻ

Z jednej strony rozw j przemysłu i jego przemiany jakościowe stały się podstawą og lnego rozwoju. Należy podkreślić. Dużą rolę w rozwoju przemysłu turyStycznego może odegrać przemysł drobny. wiska i rozbudowę lnie mozna postawić tezę. zwłaszcza na obszarach położonych w poblizu miejscowości turystycznych. w miarę postęp w urbani- "us żywnościowych. przestszennej koncentracj i ludnościmiej skiej i zanieczy szcze(l środowiska przy r odniczego recepcyj na funkcj a przestrzeni wiej skiej nabiera coraz większego znaczenia. Jest to odzwierciedleniem upo_ wszechniania się tam turystyki jako stylu zycia. zasoby pracy. Pierwsze rozwiry. choć jest ono bardzo kapitałochłonne i nie wszędzie reaIne. obniżając znacząco społeczne korzyści płynące z turystycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. Powszechny jest pogląd.T URY5TYKA A ROLNICTWO zacji. Z drugiej strony przemysł jest źr dłem zanieczyszcze środowiska przytodniczego i wielu ujemnych zjawisk w środowisku społecznym. warunki popy- tu miejscowego i popytu turystycznego). duża elastyczność organizacyjna. negatywne skutki rozwoju cywilizacji przemysłowej stały się barierą rozwoju turystyki.staje się przedmiotem coraz większego zapotrzebowania w krajach wysoko rozwiniętych. Z drugiej strony. kwalifikacje kadr. że im więcej jest sprawnie działających. Są też miejscami koncentracji tego ruchu. uprawianie turystyki kwalifikowanej. |ecz także ma podłoże snobistyczne' ŻŻ4 łoautcia przemysłu turystycznego.ek ze specyftcznymi warunkami lolalnymi (surowce. Warto podkreślić. duŻa innowacyjność. Postulowana pełna samodzielnośćekonomiczna samorządu terytorialnego powinna stworzyć warunki umożliwiające kojarzenie interes w terenowych z rozwojem og turystyki. Z jednej strony. Na zakoriczenie warto wspomnieć o pośrednim wpływie przemysłu rozw j turystyki przez urbanizację. przy spełnieniu innych warun_ k w. Postulat rozwoju przemysłu turyStycznego znajduje r wnież uzasadnienie społeczne.Że między rozwojem turystyki a przemysłem ja_ ko działem gospodarki narodowej występuje wsp łcześniewytaźny konflikt. jest realne i niezbędne społecznie.kazujących określonezwiązkibezpośrednie lub pośrednie z obsługą ruchu turystycznego. iż są one gł wnymi miejscami emisji ruchu turyStycznego. kr tszy czas pracy i warunki materialne uprawiania turystyl<l'. charakteryzują: r r r s s duża elastycznośćdziałania.że wany nie tylko nakazem mody. mająca zw\ry'. Niemała jest r wnież rola turystyki w kształtowaniu proces w urbanizacyjnych. w por wnaniu z przemysłem śred_ nim i wielkim. wsp łcześnieszczeg |nie preferowanej ze wzgtędu na jej walory zdrowotne i profilaktyczne.Koncentracja ludności w coraz większych miastach i aglomeracjach sprawiła.aniejest nakazem chwili. szczeg |nie w grupie d br nie- . Przemysł ten bowiem.4. na 4. wysoka efektywność. z:właszcza w dostosowywaniu produkcji do zmieniĄącego się popytu. dając społecze stwom wyższe dochody. że industrializacja odegrała wybitną rolę w procesach urbanizacyjnych wsp łczesnego świata. drobnych przedsiębiorstw w sektorze przemysłu turystycznego' tym realniejsze są szanse zaspokojenia potrzeb turystycznych i tym większy jest stopier wzrostu całej gospodarki' Turystyka może stanowić podstawę materialnego rozwoju region w oraz miejscowości turystycznych w kraju. w niższakapitałochłonność. Popyt na te dobra' niegdyśdostępne tylko dla zamoŻnych. Powszechny jest pogląd. Reklama turystyki kwalifikostanowi pośrednio bodziec do rozwoju przemysłu turys*an"i tycznego. Mają one dwojaki charakter. iż z taktej konfliktowej sytuacji są dwa wyjścia: jedno to zahamowanie degradacji środowiska przyrodniczego przez pruemysł i rekultywacja środowiska. rozw j turystyki wywołuje zmiany w strukturze produkcji rolniczej. przenika wsp łcześniedo jest on wywołyśzerokich warstw społecze stwa.in. Istotne zwiryk'l' występują r wnież między turystyką a rolnictwem. drugie zaśto podejmowanie podr zy turystycznych do obszar w jeszcze nie ska:żonych. tym niższe wydatki na ochronę środoinfrastruktury. Drugie natomiast. W efekcie. Przemysł ten umożliwia m.

Rozw j cywilizacji przyczyn1ł się do znacznego osłabienia więzi człowieka zprzyrodą. W celu podtrzymania tej więzi niezbędna jest taka organizacja społecze stwa, aby człowiek nie był pozbawiony widoku przyrody. egzystencji wsp łczesnego mieszka ca Antidotum na uciążliwości miast jest m.in. turystyka wiejska. Przestrzenie wiejskie bogate w walory turystyczne' pfzy odpowiedniej polityce promocyjnej, stają się obszarami rozwoju infrastruktury turystycznej i og lnej, dzięki kt rym turystyka wiejska powoli staje się zjawiskiem masowym. Atrakcyjność tych obszar w jest przyczyną, dla kt rej ludnośćpreferująca turystyczne formy spędzania czasu wolnego opuszcza miejsca turystycznej koncentracj

4.5. TURYSTYKA A SPORT
Związk't turystyki Ze sportem wynikają z cel w, często zbieżnych, ich uprawiania. Zar wno sport, jak i turystyka służącelom społecznie wartościowym, wychowawczym' są więc środkiem wielostronnego, humanistycznego wychowania człowieka. Rozsądnie uprawiany Sport, podobnie jak turystyka, np. kwalifikowana, jest środkiem ksztąłtowania społecznie wartościowych cech charąkteru' Wyrabianie w sobie choćby silnej woli wymaga ciągłego zmagania się z przeszkodami oraz przeciwnościami, co przecież występuje w działalnościsportowej i turystycznej. funkcji turystyki i sportu naprzykJadzie Przy omawianiu zbieżności zdrowia pojęcie ,'Zdrowie'' należy potraktować szeroko. Chodzi tu nie tylko o zdrowie w znaczeniu braku choroby,|ecz także o dobre samopoczucie ftzyczne, psychiczne i społeczne. Szeroko rozumiane zdrowie

i, coraz bardziej zurbanizowane i zaniec zy szczone, aby szukać wartościowych form aktywnego spędzania czasu. Turystyka na wsi staje się więc alternatywą w stosunku do powszechnie przyjętych modeli tej aktywności. Iednąz konsekwencji rozwoju turystyki wiejskiej moze być zmiana właścicieliteren w rolniczych. W Polsce np. opr cz tradycyjnych wła_ ścicieli ziemi, tj. parstwa i rolnik w indywidualnych, pojawiają się noi wi właścicie|e dzierżawcy, budujący na obszarach wiejskich ośrodki przyzakładowe dla pobytowej turystyki grupowej oraz prywatne domki letniskowe, stwarzające warunki do rozwoju przede wszystkim rodzinnej turystyki weekendowej. w taki spos b następuje zmiana organiza' cji przestrzeni wiejskiej i rozszerzenie jej funkcji. Funkcja rollnicza często schodzi na drugi plan, natomiast rozwija się funkcja turystyczna.
Zjawisko to jest szczeg lnie widoczne we wsiach letniskowych. Turystyka wiejska staje się więc istotnym czynnikiem rozwoju społeczno-gospodarczego, stwarzając pozytywne nastawienie do niej wśrd ludnościwiejskiej, atakŻe dając tej ludności zatrudnienie. Innym efektem związk w turystyki z rolnictwem są przemiany w produkcji roślinneji hodowlanej. W miarę rozwoju turystyki rolnictwo włącza się do obsługi ruchu turystycznego. W wyniku wzrostu popytu i cen na skutek rozwoju turystyki obserwuje się wzrost skupu drobiu, ryb, runa leśnegoitp. obsługa ruchu turystycznego na wsi oraz wmiejscowościach turyStycznych połozonych korzystnie względem miejsc produkcji rolnej może być stymulatorem rozwoju gospodarstw rolnych, ogrodniczych i hodowlanych oraz sp łdzielczościogrodniczej

źrdłem zdolnoścido pracy, satysfakcji społecznej itp. Wsp łcześnieczłowiek zdrowy to gł wnie człowiek zdoIny do własnego rozwoju i przekształcania otoczenia. Jak juz wspomniano w tej ksiązce, tempo przemian stwarza wiele zagroże(t dla zdrowia. Sport uprawiany z umiarem i rozsądkiem oraz aktywny wypoczynek urlopowy są najlepszym lekarstwem dla wsp Ł czesnego człowieka, zmęczonego ftzycznie i psychicznie. W medycypowinno być
nie mnożą się głosy, że ruch ciała stanowi nie tylko środekterapeutycz-

i mleczarskiej.
ŻŻ6

lecz przede wszystkim profilaktyczny. Związkl turystyki Ze sportem są r wnież widoczne w płas7czyźnie dostarcza szeroko ekonomicznej. PrzykJad w takiej wsp łzależności pojmowana gospodarka turystyczna. Iej rozw j i struktura są pod przemoznym wpływem zar wno potrzeb turyst w, jak i sportowc w. Przedmiotem konsumpcji w sferze turystyki oraz Sportu są prawie takie same usługi i dobra turystyczne, np. można wymienić usługi transportowe' noclegowe, gastronomiczne, kulturalno-rozrywkowe, wypoczynkowe. R wnież w sferze zagospodarowania na potrzeby turystyki i sportu występuje zbieżność rodzajowa vrządze infrastrukturalnych. Wyjątek stanowią urządzenia sportowe specjalnego przeznaczenia, zapewniające uzyskanie wynik w w sporcie wyczynowym. Poniewaz na og ł imprezy Sportowe odbywają się w miejscowościach i regionach turystyczny,

Ż27

r'

nych, przeto można lznać, że rozul j turystyki i rozw j sportu są komplementarne. Dlatego tez korzyści ekonomiczne wiĘące się z tym roztakŻe w zględy praktyczne.

wojem należy traktować łącznie. Za tak'tm podejściem przemawiają
rozwoju turystyki i sporPouczającym przykładem wsp łzależności tu może być Szwajcaria. W polityce turystycznej tego kraju konsekwentnie się zmierza do wykorzystania walor w sportu w rozwoju turystyki. Szwajcaria zawsze kładłanacisk na swoje atllty związane ze środowiskiem geograficznym. Najpierw przez alpinizm, następnie ptzez narciarstwo i sporty zimowe w ciągu dw ch wiek w rozwinęła turystyczną. Ewolucja sektora sportowo-turimponującą działalność ystycznego w gospodarce szwajcarskiej wskazuje na preferowanie jakościw działaniach inwestycyjnych. hoducenci artykuł w sportowych notują zwiększające się zainteresowanie swojej klienteli' gł wnie narciatzy, artykułami odpowiadającymi wymaganiom bezpieczeristwa i komfortu' Takie same życzenia stara się spełniać hotelarstwo szwajcarskie. Na poprawę jakości zwraca się r wnież uwagę w szwajcarskiej sieci wyciąg w mechanicznych (500 kolejek linowych oraz 1200 kole_ jek narciarskich). Wzajemne zależnościmiędzy rozwojem turystyki a rozwojem sportu widać też na przykładzie wielkich itnprez sportowych, gł wnie tych o zasięgu światowym,jak Ietnie i zimowe igrzyska olimpijskie, mi_ strzostwa świata w piłce nożnej itp. U podstaw organizacji takich imprez leżą przeważnie względy prestiżowo-polityczne i ekonomiczne. Dzięki nim można bowiem poprawić wizerunek miejscowości turystycznej, regionu, a nawet całego kraju oraz osiągnąć długofalowe efekty promocyjne.

bowiem, Że imprezy te Stwarzają wzmoŻony ruch, a tym samym trudnościkomunikacyjne, oraz zwiększoną emisję substancji toksycznych, są r wnież źr dłem hałasu. Z tych względ 'w uważa się za celowe organizowanie wielkich imprez sportowych przed sezonem turystycznym oraz po tym sezonie. w taki spos b mogą one być wykorzystywane jako czynnik przeciwdziałania sezonowości w turystyce. Turystyczne walory promocyjne wielkich imprez sportowych znajdują tez odbicie w sferze społeczno_kulturalnej. Imprezy te bowiem powinny przysparzać ich uczestnikom korzyściduchowych przez dobre zaplanowanie i przeprowadzenie programu turystycznego. Umiejętne kojarzenie cel w sportowych z turystycznymi zapewnia wielkim impreZom sportowym rolę stymulatora rozwoju turystyki. Należy też zauwuŻyć, ze wielkie imprezy sportowe nie przyspieszają rozwoju turystyki, jezeli ich przebieg stanowi zagtożenie dla środowiska przyrodniczego. Z tych względ w decyzja o organizacji takich imprez powinna być poprzedzona przeprowadzeniem testu Zgodności z wymaganiami ochrony środowiska. Reasumując, można powiedzieć, iż związek turystyki Ze sportem j est ścisły, wielopłaszczyznowy' bezpośredni i dwustronny. Znajomość

wzajemnych uwarunkowar rozwoju turystyki oraz sportu moze być

fu dlem wielorakich korzyścispołecznych, kulturalnych,

a

takŻe

ekonomicznych.

4.6.T URY5TYKA A KULTUM
W literaturze dotyczącej turystyki dużą częŚć stanowi tematyka ekonomiczna. Natomiast inne aspekty tego zjawiska w wymiarze wsp łczesnym, np. społeczne oraz kulturowe, nie zostały dostatecznie zbadane i opisane. Poza tym termin ,,kultura" ma wiele znacze . Sprawia to, że naszkicowane związki turystyki z kulturą są zbiorem dość luźnych uwag og lnych. Spotykane w literaturze definicje kultury mozna ująć w dwie grupy: definicje antropologiczne i definicje humanistyczne. W ujęciu antropologicznym kultura jest og lnym przejawem ludzkich zachowa , sposobu życia, umiejętności, zwyczaj w i obyczaj w, wierze języka, idei,
' ŻŻ9

Wielkie imprezy sportowe pomagają miejscowościom i regionom turyStycznym w pozyskiwaniu nowych utządze(t infrastruktury turystycznej, sportowej oraz og lnej. W konsekwencji wzrostu zdo|ności usługowych ty ch lxządzerl wielkie imprezy sportowe ptzynoszą znacz' ne korzyści ekonomiczne. Pełne ujęcie tych korzyścijestjednak trudne, często niemożliwe. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że organizacja i przebieg wiel_ kich imprez sportowych wywołują także skutki negatywne w sferze społeczno-kulturalnej i ekologicznej. Dlatego też mieszkarcy ośrodk w turystycznych są negatywnie nastawieni do wielkich imprez. Uwaza się
Ż28

7
norm, działalnościitd. Natomiast dlą humanisry kultura jest określonym dziedzictwem społecze stw i całej ludzkości, gł wnie aktywnościąprowadzącądo samookreślenia się jednostki, grupy Czy narodu, do afirmacji indywidualnej i społecznej. Jest też aktywnościązmierzającą do spotęgowania wrażliwościna piękno i dobro oraz do harmonii z otoczeniem przyrodniczym i ludzkim. Związlr<l turystyki z kulturą uwidaczniają się w humanistycznych podstawach turystyki3g. Turysta uczestniczy w tworzeniu i ochronie wartościkulturowych oraz jednocześnie ma dogodne warunki do poznawania tych wartości i przekazywania treścipoznawczych, estetycznych i moralnych.

-

Kultura ludowa (nie tylko działalnośćartystyczna, lecz takze budownictwo, rzemiosło itp.). Przyroda jako wartośćkulturowa (twory przyrody mające szczeg |ne znaczenie symboliczne). Zagospodarowanie turystyczne (tylko te elementy, kt re będą zad wierały założone właściwości br kultury' np. wyposażenie bazy turystycznej w urządzenia kulturalne).

kultury, będące przedmiotem duchowych potrzeb turystycznych. A. Kołodziej czyk3| pogrupowała je następująco.

W obrębie działa]nościturystycznej występują r żnorodne dobra

Łatwo zauutaŻyć, że wszystkie wymienione dobra kultury mogą być przedmiotem potrzeb turyStycznych. Zaspokajanie tych potrzeb oznacza popularyzację d br kultury i duchowe wzbogacanie uczestnik w ruchu turyStycznego. Jednocześnie występowanie tych d br stanowi ważny czynnik rozwoju turystyki w określonych układach przeW literaturze przedmiotu turystyka jest zaliczana do zjawisk kultury masowej. Turystyczne formy spędzania czasu wolnego są wykładnikiem kultury tworzonej w dużym stopniu przez środki masowego przekazu. Jednakże środkiprzekazu kultury masowej, choć zjednej strony zaspokajają ludzkie aspiracje poznawcze, to z drugiej oddalają jednostkę od natury. Człowiek wsp łczesny coraz częściej poznaje środowisko
strzennych.

- r

Przedmioty, miejsca i zjawiska związane z historią: zabytki architektoniczne, r zabytki historyczne, : miejsca pamięci narodowej.
Sztuka:

- s
r

dzieła sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego, instytucje gromadzące dobra kultury materialnej (np. muzea, bi-

-

blioteki). Zjawiska życiabędące wykładnikiem typu i poziomu wsp łczesnej
kultury: r osiągnięcia techniczne, gospodarcze i naukowe, : instytucje kulturalne (prowadzące działalność kulturalną i kulturalno-rozrywkową, np. kluby, teatry, kawiarnie), : zjawiska życia kulturalnego (np. imprezy, festiwale), r organizacja i spos b życia innych grup społecznych (np. wzory zachow art, style, moda).
Problem szeroko i interesująco analizuje K. Przecławski, Humanistyczne podstawy

30

tury styki, Instytut Turystyki, Warszawa 1986.

A. Kołodzieiczyk, RoIa element w kultury w turystyce,Instytut Turystyki, Warszawa 79'79, s. 9-10. Autorka ta szeroko omawia zagadnienie element w kultury w turystyce i miejsca turystyki w kulturze.

3l

przytodnicze i społeczne nie dzięki bezpośredniej obserwacji, |ecz dzięki przekazom kultury masowej. Poznaje zatem obraz świata,kt ry nie zawsze jest realny. Przed osłabieniem więzi z naturą chroni człowieka uczestnictwo w turyStyce, jest to bowiem doskonała okazja do zobaczenia na własne oczy d br kulturalnych i do przeżywania wydarzer kulturalnych. Funkcjonując w obszarze kultury masowej, turystyka moze więc stanowić doskonały środekprzeciwdziałający niekorzystnym skutkom percepcji przekaz w kultury masowej. W tym kontekście trzeba podkreślić,że ważnąrolę w synchronizowaniu korzyści z rozwoju turystyki i kultury masowej ma do odegrania powszechna edukacja społecze stwa. Efektywność uczestnictwa turyst w w kulturze może bowiem obnizać niebezpieczeristwo niesione przez kulturę masową. Na og ł w literaturze zainteresowa wymienia się m.in. pogor za ptzyjemnością,płytkość uczestnik w ruchu turystycznego, bierny, poyierzchowny kontakt z dobrami kultury i poznanym środowiskiem społecznym, bierne postawy konsumpcyjne, niechęć do refleksji. 23r

Ż30

/
Związkt turystyki z kulturą można też zilustrować naprzyhJadzie archeologii przemysłowej. Archeolo gia, przez odkrywanie i popularyzowanie zabytk w oraz przedmiot w, kt re miały udział w minionych przedsięwzięciach gospodarczych danego regionu czy krajuiw związ' częśćspuścizny naukowej, może być ku z tym stanowią wsp łcześnie ważnym nośnikiem wartości kulturalnych w sferze turystyki, zwłaszcza
kłajoznavłczej3Ż. zvtiązkj religii z kulturą, warto tu wspomnieć ZwaŻywszy na ścisłe o turystyce religijno-pielgrzymkowej' Przekazy historyczne dowodzą, iż pie|grzymki należałydo najstarszych form turystyki. Szersze om wienie tego zagadnienia znajduje się w podrozdziale I.3.L2. W skali międzynarodowej uznanie budzi rola turystyki jako czynnika wychowania w duchu humanizmu, przyczynia1ącego się do utrzymania pokoju oraz pogłębiania wzajemnego zrozumienia między narodami. Jednocześnie podnosi się problem koszt w w dziedzinie społeczno-kulturowej, ponoszonych w związku z rozwojem turystyki. Można tu wskazać na kilka turystycznych aspekt w w międzynarodowej wsp łpracy kulturalnej' Powszechnie się uważa, iż działa|ność kulturalna prowadzi do zbliżenia narod w. Towarzyszy temu wymiana turyStyczna. Zb|iżenie narod w z kolei toruje niejednokrotnie drogę de-

polskich oraz poprawa klimatu politycznego w stosunkach międzynarodowych. Na zakoriczenie uwag należy stwierdzić, że związki wsp łczesnej turystyki i kultury są coraz bardziej złoŻone, wymagają więc systematycznych studi w specjalistycznych. Zjawiska te znajdują się w związ-

kt rych nośnikiem jest turystyka. Mozna sądzić, iż działa|nośćta ma perspektywy rozwoju. określają je: wzrastająca samodzielnośćmiast

ku dialektycznym. Kultura inspiruje rozw j turystyki, turystyka zaś wzbogaca i chroni dobra kulturalne' Naturalnie nie należy zapominać o stratach, jakie ponoszą społecze stwa w wyniku tych dw ch zjawisk
masowych.

TURY5TYKA A GOSPODARKA MORSKA
w tym szczeg |nie morskim, stanowią punkt wyjściarozważa
Wzajemne zależnoŚci między rozwojem turystyki a transportem,

cyzjom politycznym, ułatwia nawiązywanie kontakt w w dziedzinie np. handlowej, naukowej czy technicznej, tworzy sprzyjające warunki do rozvłiązywania na zasadach partnerstwa wielu problem w nurtujących wsp łczesny świat. obserwując rozvł j turystyki międzynarodowej, można wskazać na rolę w tym względzie międzynarodowych imprez kulturalnych.Imptezy te przyjmują r żne formy, jak np. festiwale muzyki poważnej, muzyki filmowej, konkursy muzyczne' wystawy ksiązek czy sztuk plastycznych. Niezależnie od swoich funkcji kulturotw rczych wpływają
one jednocześnie na rozw j

,,Gospodarka morska jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych, bezpośrednio związanych z wykorzysta-

o związkach. jakie można zaobserwować między turystyką a gospodarką morską. W tym celu niezbędne jest określenie pojęcia ,,gospodarka morska'' i jej funkcji. W bogatej literaturze przedmiotu oraz w życiu gospodarczym pojęcie to nie jest jednoznacznie zdefiniowane. Stanowi ono zbiorczy termin dla r żnych zada(t gałęzi gospodarki, wykazujących określone zvłiązkj z morzem. Na potrzeby niniejszej ksiązki możnaptzyjąć następującą definicję:

żnych usług turystycznych. Warto zwr cić uwagę na wsp łpracę i wymianę kulturalną między miastami a jednostkami administracyjnymi polskimi i zagranicznymi,
32

r

Przykładowo można tu wymienić takie zabytki przemysłowe, jak młyny wodne,

wytapiania szkła i wypalania cegły, krosna tkackie, stare gorzelnie, warsztaty okrętowe'
mosty, porty, śluzy,kanały.

stare osady

g

wybrzeża morskiego jako określonegośrodowiska geograficznego''33.w definicji tej podkreśla się dwie cechy gospodarki morskiej: kompleksowośćfunkcji orazbezpośredni związek ze środowiskiem motza czy też wybrzeża morskiego. Poza tym umownym zakresem zadari gospodarki morskiej pozostawałyby więc wszelkie funkcje związane z niąjedynie pośrednio.

niem morza

i

micze, rybackie, piece hutnicze, piece do produkcji wyrob w garncarskich,

33

w.w. Gaworecki, Cąnniki ks4ałtujące rysp l portowo-miejski Gda sk_Gdynia,

Wydawnictwo UG, Gdarisk 1974,

s.3940.

Ż3Ż

Ż33

w zespole funkcji gospodarki morskiej można wyr Żnić: cyjne warunki rozwoju morskich podr ży turyStycznych. p7lotaż. Funkcje turystyczne polskiej gospodarki morskiej są widoczne w całym pasie wybrzeża morskiego. Llczne miasta położone w pasie nadmorskim są wyposażone w przystanie zeglugi przybrzeżnej. funkcje pośrednie. chociaż te trzy funkcje można uważać za podstawowe człony gospodarki morskiej.og lnie biorąc. Istniejące tu szk łki i ośrodkiżeglarskie stanowią z kolei podstawę rozwoju żeglars( wa pełnomorskiego. Żeg|uga morska. jako węZły transportowe i jednocześnie miejsca zmiany środka przewozl) spełniają ważne funkcje w obsłudze turystyki morskiej. wartościkrajoznawcze. upodobania tlo wylegiwania się na piasku w słoricu. z większymi rlśrodkami miejskimi w kraju. przemysł okrętowy i morski przemysł rybny. handlu zagranicznego i wewnętrznego. cumowanie i inne usługi portowe świadczonenarzecz statk w i ich pasażer w. można tu wyrnienić takie funkcje pośrednie. uprawianej statkami pasazerskimi. jakośćusług świadczonych turystom oraz zakres reglamentacji morskich podr zy turystycznych. Morskie porty handlo_ we. W grupie/a nkcji bezpośrednich zna1dują się funkcje portowo-żeglugowe' przemysłu okrętowego. Natomiast w grupie funkcji pośrednich gospodarki morskiej wyr znia się funkcje: węzła komunikacyjnego. Wśrd czynnik w rozwoju turystyki nadmorskiej można wskazać warunki środowiska geograficznego. lstotnym czynnikiem tego rozwoju są r wnież dogodne powiązania kolrrunikacyjne miast wybrzeża. Związkt pośrednie między gospodarką morską a turystyką można wskazać na przykładzie turystyki nadmorskiej. Utrzymują się także pewne stałe motywy uprawiania turystyki nadmorskiej: walory terapeutyczne klimatu i wody. Między turystyką a gospodarką morską zachodzązwiryl<t bezpośrednie i pośrednie' W układzie zvłiązk w bezpośrednich nalezy wskazać na turystykę się morską.Teoretyczna interpretacja pojęcia gospodarki morskiej upoważnia do stwierdzenia. Na przykład rozw j transportu morskiego i przemysłu okrętowego pociąga za sobą odpowiedni rozw j transportu lądowego. Przykładowo. Ponadto og lny rozw i gospodarki morskiej wymaga odpowiedniej rozbudowy zaplecza usługowego w dziedzinie szkolnictwa zawodowego i wyższego oraz zap|ecza naukowo-badawczego' Miasta portowe stanowią ośrodkiadministracji gospodarczej o regionalnym. rozumianej jako wypoczynek urlopowy w pasie wybrzeża morskiego i miast tam położonych. morskiego przemysłu rybnego i turyStyczne. opr cz morskich port w handlowych. Opr cz tych tradycyjnych motyw w występują nowe' 'twiązane ze zmianarrli w strukturze ruchu turystycznego. czyli turystyki morskiej. atrakcyjność tego rodzaju wakacji dla dzieci. obejmującym nie tylko transport morski. ciągle . administracyjne rlraz nauki i szkolnictwa.naczenia wypoczynek nad morzem zimą. Na zako czenie należy zwr cić uwagę na pogarszające się warunki rrlzwoju turystyki nadmorskiej na skutek zanieczyszczer środowiska 235 . Jej rozw j ściśle wiąŻe z funkcjami portowo-żeglugowymi i przemysłu okrętowego gospodarki morskiej. a takŻe atrakcyjnośćzagospodarowania miejscowości nadmorskich' na co wywarła wpływ gospodarka morska. szczeg lnie portowych. jak funkcje handlowe. Wypoczynek urlopowy nad morzem. Ztego punktu widzenia zadania usługowe morskich port w handlowych obejmują przemieszczenia pasażer w z jednego środkatransportu na drugi. szczeg lnie latem.icst atrakcyjny. ośrodka nauki i oświaty oraz ośrodka administracyjnego. Rozw j zwłaszcza produkcyjnych funkcji gospodarki morskiej wpływa na rozw j innych funkcji miast portowych. stanowi ważny instrument obsługi turystyki morskiej. atakŻe ponadregionalnym zasięgu działania. ośrodkahandlowego. Razem z portami żegluga Stwarza materialno-organizaŻ34 określone zvłiązk't występują takŻe między turystyką morską a pozostałymi funkcjami gospodarki morskiej. zatokowej i zalewowej' a także starlowią bazy dla żeglarstwa morskiego i przybrzeŻnego. Nabiera też l. iżjest ona zespołem funkcji. promami pasażersko-samochodowymi i statkami towarowymi. Natomiast przemysł okrętowy buduje statki i jachty wykorzystywane w turystyce lnorskiej oraz Zapewnia stałą gotowośćtechniczną i eksploatacyjną tych jednostek. Na terenie port w odby_ wają się r wnież odprawy graniczne i celne turyst w krajowych oraz zagtaniczny ch. holowanie. W por wnaniu z turystyką lnorską ta forma spędzania czasu wolnego jest względnie tania i ma charakter masowy. r r funkcje bezpośrednie. Wszystkie one mają określony wpływ natozw j turystyki morskiej.

.1. w dużym stopniu się przyczyniła do obniżenia walor w turystycznych obszar w przymorskich. Wolno ptzypuszczać. gdzie poprzednio nikt nie mieszkał. termin . na" na|eŻy do dyskusyjnych.8. że gospodarka morska wykazuje rozliczne związkj z turystyką. jw. ze gospodarka morska.8. London 1969. polegającej na przystosowywaniu go do eksploatacji całorocznej.. tzeba powiedzieć. 3a J. Plaże i woda morska wykazują wysoki stopieri zanieczyszczenia.miejscowośćturystycz- Prezydium b. Miastotw rczą funkcję w tych jednostkach osadniczych pełnią ryboł wstwo przybrzeżne i turystyka morska. gdyż rozw j turystyki może wpływać na rozw j i zakres niekt rych funkcji gospodarki morskiej' nadała specjalny charakter. co znacznie obniża atrakcyjnośćwypoczynku nad morzem. iż jednostka osadnicza (miasto. Moze temu r wnież służyćotwarcie ku rynkowi |icznej sieci pensjonat w ptzyzakJadowych. można powiedzieć. Znacząca częśćludnościw niej zamieszkałej trudni się pracą w bezpośredniej lub pośredniej gospodarce turystycznej. jak i J.wykształcony nakład turystyczny''. Markowic35 jest zdania. bo trwający 2-3 miesiące' sezon letni. iż w miarę rozwoju omawianej turystyki i malejących zasob w ryb morskich w Bałtyku turystyka nadmorska stanie się tu funkcją wiodącą. szczeg lnie morską i nadmorską. urządzenia podstawowe i uzupełniające powiązane funkcjonalnie oraz przestrzennie. Inną cechą charakterystycznąturystyki nadmorskiej jest jej przestrzenna nadmierna koncentracja.. Że zasięg przestrzenny d br i usług turystycznych. 4. wieś) jest zaliczana do miejscowości turystycznej. Są one widoczne gł wnie w licznych osiedlach i miastach wzdłużwybrzeŻa morskiego. gł wnie w miastach portowychwybrzeża morskiego. W miarę modernizacji hotelarstwa. Są wyłączane z eksploatacji przez służbysanitarne. Cyt. kt&e ptzyciągaliczne tzesze turyst w i kt remu turystyka 35 I. Wytworzony w miejscowości turystycznej bezpośredni doch d odgrywa bardzo waŻną rolę. Kruczała. Warto dodać.przyrodniczego.IkaczaŁa. Ż36 237 . fugospodarowanie turystyczne.. Wydaje się. obejmujący: walory.. Kruczała3a za kryterium wyr żnienia miejscowości turystycznej przyjmuje. w jej egzystencji i rozwoju". Natomiast Reasumując. urządzenia infrastruktury techniczno-ekonomicznej. jeżeli posiada co najmniej jeden ze składnik w podstawowych d br turystycznych i w związku z tym jest punktem docelowym wypoczynkowego lub krajoznaw czego ruchu turystycznego. określonąw tym rolę należy r wnież przypisać turystyce nadmorskiej.miejsce. Po)ĘclE l TYPoLoGlA MlEJscowoścl ska czy miejska jednostka osadnicza lub jednostka nowa. nawet decydującą. za M. Sprawa ochrony plaż morskich i w d przybrzeżnych wymaga zresztąrozwiązanianie tylko w interesie turystyki nadmorskiej. istnieją możliwościwydłużeniasezonu turystycznego. Nie wdając się w dyskusję na temat źr deł powstania zanieczyszcze(l. a szczeg1lnie przemysł portowy. Związki te mogą mieć charakter dwustronny. Peters. International Tourism. iz turystykę nadmorską charakteryzuje stosunkowo kr tki. TURY5TYKA W GOSPODARCE M l EJscowośo Tu RYsT YczN EJ TURYSTYCZNYCH 4. GKKFiT wyraziło pogląd. omawiana miejscowość jest wyposażona w podstawowe walory turystyczne i infrastrukturę turystyczną. że problematyki miejscowościturystycznej nie należy rozpatrywać w oderwaniu od regionu. iż zar wno I. lecz jako integralną jego część. kt re nie tylko nawybrzeżu nie są w pełni wykorzystane poza Sezonem letnim. Wiadomo bowiem. stanowiących atrakcję turyStycZną. Trzeba r wnież odnotować. Warto teżwskazać na pewne związkt morskiego przemysfu rybnego i turystyki nadmorskiej. Markowic słusznie zwracająuwagę.. iŻ może to być wiej- Jak wskazuje literatura przedmiotu. że miejscowość turystyczna to: . J.

W grupie miejscowości turystycznych o charakterze wypoczynko- r miejscowości wypoczynkowe. Na przykład według kryterium społeczno-gospodarczego miejscowościturystyczne są wyodrębniane na podstawie pełnionej funkcji. imprezy lub uroczystości o charakterze świeckim. miejscowości kultu religijnego. są wyposażone w odpowiednie urządzenia (infrastrukturę) do leczenia.e. miej scowościskupiaj ące szkolnictwo i instytucj e naukowe .cura'' względnie . 37 Ż38 Ż39 .kur'' pochodzi z łacir{skiego .. W niekt rych krajach natomiast. l r centra administracji.curatio''. narzuca konieczność koj arzenia funkcji miejscowości turystycznej z takimi samymi w skali regionu. np.. poznaw czy ch lub religijno-poznawczych.. aby wziąć udział w konferencji czy kongresie).. mienia się: r r centra komunikacyjne. iż problem definicji miejscowościturystycznej jest kontrowersyjny. takich jak np. miejscowości uprzywilejowane pod względem krajobrazowym i klimatycznym. centra oświatowe. społeczno- -gospodarcze. miejscowości w poblizu miejsca zamieszkania będące celem wypoczynku sobotnio-niedzielnego.zazwy czaj regionalny i ponadregionalny. morzem lub klimatem. Kaspar. odwiedzane z pobudek religijnych. do miejscowościwypoczynkowej jest podejmowany z myśląo skorzystaniu z usfug turyStycznych oferowanychptzez tę miejscowość' Podział ten nie informuje jednak o znaczeniu usług turystycznych. Biorąc za punkt wyjścia r znorodność motywacji uprawiania tury- styki. tj. 1981.. wysuwają się miejscowości wypoczynkowe. Die Tourismuslehre im Grundriss. w Niemczech. '" lam7.centra rozrywki. inne ważne miasta. Niemi ecki Zw iązek Uzdrowi sk oraz Niemie cki Zw iązek Tury stycz_ ny definiują miejscowościwypoczynkowe jako . stolice par{stw. 36 Niemiecki Związek Uzdrowisk i Niemiecki Związek Turystyczny określająkurorty jako . obejmujące kurorty. np. mozna wyr żnić miejscowości turystyczne w węZszym i szerszym znaczeniu tego słowa37. morskie. np' przemysłowe czy handlowe. struktury społeczno-zawodowej ludnościoraz zasięgu przestrzennego funkcji tu- rystycznych i pozaturystycznYch. UJ' Krak w C. Wśrd miejscowości turystycznych w węższym znaczeniu są wymieniane: Nietrudno zauważyć. tj. Nalezy r wnież zauważyć.kt re mają <środki |eczące>> związane z ziemią. Autor ten wyodrębnia cztery podstawowe kryteria typologii miejscowości turystycznych: flzjologiczne. og lnie mozna powiedzieć' ze miejscowośćturystyczna zewzglę' du na walory turystyczne.. miejscowości kongresowo-konferencyjne. W strukturze miejscowości turystycznych w wąskim tego słowa znaczeniu na czoło. zŁożony i wymaga badari naukowych.obszary. Obecnie oznacza leczenie przez lekarzy sanatoryjnych. to wyjazd np. Jackowski3 . miejscowości znane z atrakcji turystycznych.. formalno-fizjonomiczne i genetyczno-historyczne. Zagadnienie definicji miejscowości turystycznej interesująco przedstawia A. łagodzenia i zapobiegania chorobom''38. że podział miejscowości turystycznych na te w węZszym i w szerszym znaczetiu tego terminu odpowiada rozr żnieniom pod względem motywacji uprawiania turystyki. W grupie miejscowości turystycznych w szerszym znaczeniu wy' wym przede wszystkim występują kurorĘ. z punktu widzenia turystyki. kt re służąprzede wszystkim wypoczynkowi i mają własny charakter''. miejscowości urlopowe. Jackowski . jw. A. kolejowe.. Że w wielu krajach niesŁusznie każdą miejscowość wypoczynkową określa się mianem kurortu. region w. Jeślikorzystanie z usług turyStycznych w miejscowości turystycznej w szerszym znaczeniu jest tylko środkiemwiodącym do celu (pobyt i nocleg w centrum oświatowym. jak i leczenie przez lekarza. na kt re jest popyt. Jak wynika z literatury rdzeri . stosowanie tego określenia jest unonnowane prawnie i mozliwe tylko wtedy' kiedy miejscowośćspełnia określone warunki. miejscowości lub częścimiejscowo_ ści. centra gospodarcze. Typotogia funkcjonowania miejscowości turystycznych. Pierwotnie słowo to oznaczało zar wno leczenie się samemu.obszary. infrastrukturę turyStyczną i dostępnośćkomunikacyjną stanowi punkt docelowy migracji turystycznych. Warto zauwuŻyć w tym miejscu. lotnicze i autobusowe.

Warto dodać. dotyczące hałasu. Substancja budowlana musi być odpowiednio ukształtowana. transport chorych izwalczanie chor b zakaźnych. są liczne i dośćrygorystyczne. wyznacznikj miejscowości turystycznej typu kurort.wydajność'' wiednio przeszkolonego personelu. zaklady kąpielowe. Warszawa 199 . w Niemczech): r r s o charakterze kąpieliskowo-zdrojowym (kąpiele. Nie wdając się w dyskusję na temat ich Przestrzegania w praktyce. iż w praktyce rozt żnia się kurorty (np.iż u ich podstaw leży in- 240 241 . zasobna w naturalne tworzywa lecznicze (np. literaturze polskiej spotyka się definicję kurortu określonego mianem uzdrowisko' Mianowicie uzdrowisko to . jakie miejscowość musi spełniać. d.Lekarz ten powinien dysponować odpowiednią wiedzą na temat chor b. przy pomocy odpo- r tych czynnik w.miejscowość (lub jej część)mająca klimat oraz warunki środowiskowe o właściwościach Ieczniczy ch (klimatoterapia. warzasadami sformułowanymi przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Balneologiczno-Klimatologiczne (FITEC). Infrastruktura powinna być zabezpieczona w spos b możliwie najlepszy. Postulat zgłoszony podczas obrad I Kongresu T!rystyki Polskiej.powinna stułarzać atmosferę przyjazną. tzn' musi poprawnie funkcjonować zaopatzenie miejscowościw wodę i energię oraz wyw z nieczystości' muszą też być spełnione wymagania ochrony środowiska naturalnego i społecznego.Urządzenia te zawsze muszą się nadawać do uzytku i być do dyspozycji kuracjuszy. Ponadto trzeba takiże udowodnić wystarc zającą. kt ry odbył się -8 listopada 1995 r. t. chodzi zwłaszcza o pogotowie ratunkowe. W Chcąc precyzyjnie rozr żnić kurorty i miejscowości urlopowe. powinny być dostępne bez trudności dla pieszych' Usługi medyczne powinny być świadczone na najwyzszym poziomie. Warunki zakwaterowania w kurorcie powinny spełniać normy sani- Urządzenia niezbędne do wykorzystania typowych dla danego kurortu środk w leczących są zaleŻne od rodzaju kurortu (budynki. Die Tourismuslehre im Grundriss. Kaspar. biologicznych.. tarne Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. a0 tcres zdrowotny kuracjuszy. to posłużyćsię r Naturalne czynniki |eczące muszą być uznane w sensie naukowym. łączące w sobie cechy wymienionych dw ch grup. Jak widać. trzeba podkreślić. sanatoia. jw. aby uzyskać status kurortu. wyposażona w budynkj i urządzenia umozliw iające działalność leczniczą i wypoczynkowo-turyStyczną (np. znajdujące się w poblizu kurortu. ar C. farmakodynamicznych oraz na obserwacjach klinicznych. Poniewaz w Polsce podnosi się problem prawnego uregulowania statusu gminy uzdrowiskowejao. borowiny). Urządzenia transportowe. klimatyczne (działania ochronne lub bodźcowe klimatu).r Warto wspomnieć. kt rych poziom jest okresowo Sprawdzany. i nie tylko dlatego. Krajobraz musi być w spos b oczywisty właściwydla obszaru wypoczynkowego. typową dla miejscowości wypoczynkowej. musi także mieć budynki lub pomieszczenia służące rozrywce kuracjuszy. sfbrmułowane ptzez profesjonalną organizację międzynarodową. chemicznych. należy przytoczyć pożądane przez FITEC cechy charakterysĘczne a| miej scowości turysĘcznej typu kurort . Wyzywienie normalne i dietetyczne musi odpowiadać zaleceniom lekarza. wody mineralne od do picia w zależności wskazar medycznych). 6. przyrodolecznictwo). kt re można |eczyć w kurorcie oraz mieć odpowiednie zaplecze niezbędne do postawienia właściwej diagnozy i śledzenia postępu leczenia. tak aby mimo korzystania z nich przez turyst w zachowywały swoje właściwości przewidzianych ramach. ich wyposazenie i aparatwa).. np. Na miejscu powinien być co najmniej jeden lekarz stale mieszkający w tej miejscowości. w 3e i bezpiecze stwa. pijalnie w d czy zaklady ftzykoterapii)"3e. Chodzi tu o analizy i opinie oparte na kompleksowych badaniach fizy czny ch. Zasady te określają niezbędne warunki. że d|a czynnik w tych ustala się wartości graniczne.

warto na zako czenię przypomnieć metody dla charakteryStyczne. Jak juz wspomniano. przejawiającą się w zmianie sposobu życia w czasie pobytu w kurorcie. gdyż stale wzrasta indywidualna ruchliwość człowieka. r wniez zawodowe. np. brak szkodliwych czynnik w klimatycznych.i termoterapia. Zdaniem C. bez konieczności noclegu w tych miejscowościach. miejscowości wypoczynkowe. miejscowości urlopowe i week- Tamże. iż |eczenie uzdrowiskowę w funkcji profilaktycznej. czas wolny jako warunek wewnętrznego uporządkowania życia. tracą wsp łcześnie na znaczeliu turystycznym. Kurorty. Jak wiadomo. opr cz kurort w. Spełniają one rolę. r brak albo ograniczenie używek. Po prostu. ot z warto przypomnieć. '' lamze. masaze i kształcenie zdrowotne. niezaLeżnie od źr deł jego finansowania jego walor w społecznych jest niestenie jest doceniane. Sport zdrowotny. szybkie połączenia kolejowe oraz budowa i rozbudowa autostrad umożliwiają szybki dojazd do ważnych centr w administracyjnych i gospodarczych. drogowymi. że w |eczeniu uzdrowiskowym zdaniem fachowc w mozna także stosować inne środki terapeutyczne. Kaspara4. Obecnie znaczenie kurort w wzrasta dodatkowo z powodu nasilania się chor b cywilizacyjnych.'xworzą ją rozmaite zabiegilecznicze. inhalacje. terawzmacniające pracę serca). Wzrasta też znaczenie miejscowości turystycznych stanowiących centra kultu religijnego. spożywanie posiłk w-Sen. więcej ruchu lub więcej odpoczynku. Ż43 .in. Należy zauwaŻyć. przyjmowanie lek w. a balneologia i klimatologia z drugiej strony. Kaspara3 podkreśla. W konsekwencji rozwoju transportu pasażeraa endowe zatem aktywnie wsp łdziałająw kształtowaniu zdrowotnej funkcji wsp łczesnej turystyki. Warunki panujące w kurorcie pozwalają jednak na ograniczenie ilościpodawanych lek w do niezbędnego minimum. picie w d. jeślisię okażą konieczne' np. . tzn. że oba rodzaje tych miejscowości słuzą odbudowie. nie są r r . jak np. Umożliwia r wnież ponowne włączenie ofiar wypadk w w normalne zycie. brak ruchu. leczenie powietrzem. natomiast nie oferują zabieg w leczniczych terapii specjalnej. iż FITEC. że|eczenie uzdrowiskowe i medycyna kliniczna nie tworzą alternatywy. Leczenie w kurorcie jest natomiast rozsądnym uzupełnieniem |eczenia w szpitalu. a świadomość ty niska. jeślichodzi o cykl: napięcie_odprę- tury społecznej i gospodarczej.lamze. Na zmianę tę składa się m. leczenie uzdrowiskowe obejmuje terapię og lnq. lecz komplementarne. Poniewaz leczenie w kurorcie zakłada aktywnośćturysty-pacjenta w okresie leczninadaje się ono czym naturalnie pod nadzorem lekarzy szczeg |nie jako środekprofilaktyczny i do cel w rehabilitacyjnych. zachowaniu i ochronie sił fizycznych oraz psychicznych wsp łczesnego człowieka. decydują opr cz motyw w religijnych r wnież czynniki na- w kurortach spełnia terapia og lna. Miejscowości turystyczne o charakterze centr w komunikacyjnych. rozw j swoich mozliwości w grze i sporcie. lotniskami. kt rą pia ruchowa (gimnastyka dla chorych. Reforma opieki zdrowotnej w Polsce powinna stymulować rozut j leczenia w kurortach' co unowocześniłobyreceptury na zdrowie. przy pomocy Niemieckiego Związku Uzdrowisk. światła. o rozwoju tych miejscowości' a więc i pielgrzymek. zdaniem fachowc w. brak sło ca. Chodzi zwłaszcza o takie ich przejawy. zakł cona r wnowaga biologiczna oraz stresy w zyciu zawodowym.: omawiane leczenie obejmuje r wnież terapię specjalnq. obejmują miejscowościurlopowe oraz miejscowości wypoczynku sobotnio-niedzielnego. kąpiele. hydro. 7y1|a37g7v Wolno wygłosić pogląd. opracował też podstawy wsp łczesnego leczenia uzdrowiskowegoaz. ćwiczenia żenie. wykorzystanie słor{ca. leczenie Za pomocą lekarstw oraz środkw leczących danego kurortu się uzupełniają'C. istotne jest zrozumienie tego. bez przymusu itd. w stosunku do siebie konkurencyjne. Ż42 zwolnienie od normalnych obowiązk w domowych i obowiązk w związanych Z pracą' zharmonizowanie rytmu dnia. z węzłami kolejowymi. Aby podkreślićwalory |eczenia uzdrowiskowego. niewłaściwadieta.Na zakoriczenie tego fragmentu warto Zauważyć. że medycyna kliniczna i farmakologiczna z jednej strony.

w ażną ro1ę odgrywaj ą W turystyce kształcącej. za: M. g ry. park w rozrywki). kt re wymagająznacznych nakład w i kosztownych inicjatyw marketingowych. kurorty). wyjadą w pełni usatysfakcjonowani i jeszcze tu powr cą. kt re przedsta_ wiają sobą walory: widowiskowe. kt re dysponują bardzo sprawnymi połączeniami kontynentalnymi i międzykontynentalnymi. Na przykład pobyt na obszarach o klimacie ciepłym jest preferowany przez osoby zamieszkujące w klimacie zimnym. wąwozy. Warunkiem pomyślnegorozwoju danej miejscowości turystycznej jest zapewnienie turystom przez cały czas ich pobytu atmosfery go_ Przekonani. okoliczność ta tłumaczy r wlież. Walory klimaĘczne Są prezentowane wtedy. ma już Z g ry zapewnione szanse rozwijania opłacalnej turystyki (np. Peters. niekiedy o rysach specjalnych. W cenie są przy tym stosunkowo łatwy dostęp do ważniejszych ośrodkw miejskich. w kt rych turysta stale mieszka. Centra oświatowe są z reguły odwiedzane przed sezonem lub po se- zonie turystycznym. ale w wyniku tworzenia sztucznych atrakcji turystycznych (np. z drugiej zaśna zachowanie walor w turystycznych na odpowiednim poziomie. Interesujące dla turysty są widoki miejscowe. Petersa. kulturalne i ekonomiczne. wykopaliska. plaże. gwarantującym utrzymanie swoistego uroku danej miejscowości. coroczne targi oraz wystawy przyciągĄą licznych turyst w i wspierają lokal_ ną gospodarkę turystyczną. iż za wydane pieniądze otrzymali poządane ścinności. gościnność wzajemne kontaki Ż45 Cyt. Petersaas. dochod w i gust w turYst w. W przypadku miejscowości turystycznej o charakterze międzynarodowym oferta gospodarki turystycznej w zakresie usług wypoczynkowo-rozrywkowych powinna być dostosowana do narodowości. Mozna z nich uzyskać ważne wskaz wki w prowadzeniu lokalnej i regionalnej Konieczne jest maksymalne wykorzystanie naturalnych walor w turystycznych danej miejscowości oraz tradycji i zwyczĄ w miejscowej ludnościw celu zachowania jej indywidualnego charakteru. Trzeba tu zauvłażyć. kiedy stanowią przyjemny kontrast z warunkami klimatycznymi okolic.pozutalająca z jednej strony na rozbudowę w miarę potrzeby komplementarnych d br tu_ rystycznych. wartości.Że w por wnaniu z miejscowościami urlopowymi częstotliwośćodwiedzania takich cen_ tr w jest roz\oŻonabardziej r wnomiernie w skali roku.skiego wazne konferencje. Doświadczeniewskazuje. jeziora. skąd się bierze obserwowany na świecie boom w budownictwie hoteli i sal kongresowych w miastach z portami lotniczymi. iż miejscowość obdarzona np. klimatyczne. lnna miejscowość'o mniejszych walorach naturalnych. wodospady. panoramiczne widoki. Z punktu widzenia źrdeł satysfakcji osiąganych przez turyStę można wskazać na optymalny układ walor w miejscowości turystycznej. Doświadczenie wskazuje. możliwośćwypoczynku zar wno w formie czynnej. na wolnym powietrzu oraz w zamkniętych ur ządzeniach sportowych. dla kt rych miejscowośćta jest gł wnie przeznaczona. wsp łczesny turysta wysoko ceni miejscowości turystyczne. społeczne. że odbywające się w takich miejscowościach konferencje i zebrania. mozliwościom turyst w. Z punktu widzenia ekonomicznego rozwoju miejscowości tury- Poziom cen na miejscowym rynku turystycznym powinien odpowiadać. jw. Program zagospodarowania turysty cznego danej miej scowościpowinna charakteryzować pewna elastyczność. Niewskazane jest przy tym kopiowanie innych atrakcyjnych miejscowości turystycznych. przysparzającej danej budowle historyczne lub miejsca ważne w historii. a więc na wzrost podaży usług. W grupie wąlor w społecznych Zwraca się uwagę na przyjazny Stosunek miejscowej ludności do turyst w. Zdaniem M. dostępna komunikacyjnie dla gości. stycznych na uwagę zasługują wyniki badar M. Natomiast centra te nie są odwiedzane w czasie weekend w i świąt. polityki turystycznej. kongresy. a5 Walorami widowiskowymi są rozległe. wybitnymi walorami naturalnymi. a także powinien być konkurencyjny wobec cen w innych miejscowościach. Ż44 . zjazdy oraz wystawy odbywają się w takich miejscowościach. International Tburism. wieku. może r wnież rozwijać turystykę. określonym potencj ałem turystycznym charakteryzuj ą się r wnież centra administracyjne i gospodarcze. natomiast osoby mieszkające w klimacie gorącym lubią spędzać urlop w strefach klimatu umiarkowanego. miej scowości dodatkowego ruchu turystyczneg o. np. jak i biernej.

spoleczne. gminy turystycznej lub regionu. kulturowe i przeStrzenne ma w swoim otoczeniu zar wno czynniki pobudzające jej rozw j oraz potęgujące korzystne w niej zmiany.2. Należy tu przypomnieć. Składają się na nie takze wygodne hotele o niskich cenach zakwaterowania. Warto zauważyć. zwlaszcza gdy rozw j ten jest niekontrolowany. położeniu komunikacyjnym (og lne położenie geograficzne. DLA MlEJscowośo TURY5TYCZNYCH I Przytoczone uwagi warto uwzględnić w praktycznej działalności polskiej gospodarki turystycznej oraz w programach rozwoju turystyki zar wno w skali miejscowości' jak i regionu. Mowa tu o czynnikach naturalnych (klimat. liczba i jakośćpołączer{ komunikacyjnych) oraz turystycznej infrastrŃturze i suprastrukturze. jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej. GOSPODARCZE ZN ACZEN E TU RYSTYKI Walory kulturalne umozliwiają turystom poznanie miejscowych zwyczaj w. łatwym dostępie i niskich kosztach podt ży do innych miejscowości. przekonania. Jednym z czynnik w stymulujących rozw j gospodarki miejscowości czy gminy turystycznej jest lokalna polityka turystyczna. Sprowadza się to więc do etyki w obsłudze turyst w. zainteresowanie lokalną historią i pojawienie się nowej elity. dywersyfikacja lokalnej gospodarki.in.wszystko'' '. W celu stymulacji kontrolowanego rozwoju tych miejscowości trzeba prowadzić rozsądną i aktywną lokalną politykę turystyczną. Sens lokalnej polityki turystycznej można określićjako świadome. aktywne popieranie i kształtowanie turystyki oraz jej otoczenia przezr żnego rodzaju przedsiębiorstwa. Wskazane są r wnież r żnorodna działalność kulturalna i rozrywkowa oraz spotkania z miejscową ludnościąi innymi grupami turyst w o podobnych zainteresowaniach. a przynajmniej łagodzenie. niełatwo wyodrębnić. taricem i folklorem. Wyrażają się one m. arbanizacja. stanowi pewien System naczy połączonych. oczywiście należy być świadomym niekorzystnych zj awisk tow arzy szących rozwoj owi miej scowości turystycznych.rozw j małej przedsiębiorczości. warto tez mieć na uwadze zainteresowanie lokalnymi wyrobami sztuki ludowej i rzemiosła oraz muzyką. podobnie jak motywacje do uprawiania turystyki. Podnosi się koniecznośćwytworzenia przez miejscowość przyjmującą np. co potęguje korzyści dla lokalnej gospodarki i społeczności'W tym miejscu naleŻy podkreślić przede wszystkim korzystne zmiany. Praktycznymi celami lokalnej polityki turystycznej są: n tr stała obserwacja społeczno-ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki.8. topografia itp. że czynniki kształĘące miejscowość turystyczną. 247 Ż46 . iż dana miejscowość jest uznawana za miejscowośćturystyczną. Na og ł o turystycznym charakterze miejscowości decydują czynniki naturalne. W każdym razie są one punktem wyjściaprzy ocenie przydatności danej miejscowości do cel w turystycznych. w kt rym oddziałuje na ptzy czym oddziały'. Dana miejscowość powinna r wniez oferować gościom walory ekonomiczne. odwiedzin. że czynniki wywołujące popyt turystyczny są jednocześnie czynnikami kształtującymi miejscowośćturyStyczną. tak aby turyścio niższych dochodach r wnież mogli odwiedzić tę miejscowość. poprawa i rozw j lokalnej infrastruktury technicznej oraz usług.). jak i czynniki hamujące ten rozw j oraz powodujące zmiany niekorzystne. ozywienie folkloru i rzemiosła lokalnego. wpływające swoją działalnościąna wszystko to. Gospodarka miejscowości turystycznej. krajobraz. gościzagranicznych atmosfery specjalnego prestiżu wok ł ich 4. w konkurencyjnych cenach w stosunku do cen w sąsiednich miejscowościach. sprawiająca. Praktycznie występuje tu kombinacja czynnik w. Udostępniając je turyStom.ty. podobnie jak kraju. w rozmaitości towar w. barier rozwoju tych miejscowości. Mogą się one przejawiać jako: wzrost dochod w ludności i budżetu lokalnego. wanie to moze mieć pozytywny lub negatywny charakter. organizacje i instytucje. tradycji i historii danej miejscowości. iż turysta za swoje pieniądze zostanie dobrze obsłużony. Dlatego tez turystyka jako zjawisko gospodarcze. Chodzi tez o Stworzenie atmosfery zaufania. wzrost zatrudnienia' poprawa standardu życia miejscowej społeczności. historyczne i społeczne. Doświadczenie wskazuje.wszystko". że rozw j miejscowości oraz gmin turystycznych j ako wynik aktywnej polityki turystycznej oznacza j ednocześnie likwidację.

Wśrd tyclr organizacji i instytucji należy wymienić np. ui<łao tych cel w. Z punktu widzenia kształtowania l Ż48 249 . w kt rej są uwzględnione m. co jest ważne dla turystyki. wzrost wpływ w budżetowych. M|EJSCE TURysTyKt w sTMTEGil ORAZ POLIT YCE ROZWOJU REGIONALNEJ wspieranie turystyki na obszarach wiejskich jako uzupełniającego źrdła dochod w.8. azwłaszcza promocji miejscowościturystycznej.in. jednak przy zachowaniu pewnych zasad."lo*utlych'z polityką turystyczną szczebla krajowego i regionalnego. . jako najwy ższajednostka podziału administracyjne'Wojew go kraju. podejmowanie wysiłk w zmierzających do wydłużenia sezonu turystycznego. inspirowanie proturystycz ny ch rozwiązari prawnych. prowadzenie wsp lnego marketingu. r r l r r uprzywilejowanie społecznościlokalnej w czerpaniu korzyści zrozwoju turystyki. unikanie ujemnego wpływu turystyki na dobra kulturalne i warunki zycia społecznościlokalnej. par{stwo i regionalne oraz lokalne wsp llloty samorządowe. a praktycznie gminnej. Podmioty regionalĘ oraz lokalnej polityki turystycznej mogą się wykazywać aktywnością w układzie roilicznych funkcji i dysfJ*cji rozwoju turystyki na swoim obszarze działania statutow-ego. Ńa"zy . informowanie we właściwymczasie ludności miejscowej o zamiarach turystycznego zagospodarowania i umozliwianie jej wsp Ł dzialania. polity_ ki turystycznej ma charakter poglądowy. dostosowywanie budownictwa w miejscowości turystycznej do rozwoju krajobrazu tradycyjnego dla danej miejscowości. o kt rych była rriowa w pod- Władze samorządowe prowadzą politykę zachęcania sektora prywatnego do inwestowania w rozw j turystyki. uwzględniających ograniczelia ruchu turystycznego. l LoKALNEJ WsPoLNoTY 5AMoRZĄDoWEJ Rosnące 4. zwiększenie potencjału turystycznego miejscowości.8. ze pa stwo i władzesamorządowe stają się w coraz większym stopniu pod-iot"* polityki turystycznej. Z tego tytułu dysponuje ono pewnym stopniem samot zielności. i pełna penetracja lokalnego rynku turystycznego' l l r wpływ na wydłużeniesezonu turystycznęgo. preferowanie turystyki jako źr dła zatrudnienia na lokalnym rynku pracy. łączenie usługodawc w w struktury lokalne. ochrona środowiska przyrodniczego i społecznego. podatkowych i finansowych. zajmuje istotne miejsce w układzie organizacyjno-strukiuraltlym paristwa.L. Preferują one taką dzialalność inwestor w w dziedzinie turystyki. selektywne rozbudowywanie infrastruktury turystycznej. rozdziale 4. rozwijanie ochrony konsumenta-turysty. powinien być aktualizowany w miarę rozwojusytuacji.jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej.2. dztwo. Warto więc w tym miejscu przypomnieć. turyświadome wspieranie odrębności kulturowej stycznej. poszerzanie obszar w wypoczynku wolnych od ruchu samochodowego.u 1'odkreślićprzede wszystkim korzystne zmiany. znaczenie turystyki jako źr dla dobrobytu materialnego wielu wsp łczesnych społecze stw sprawia.3. ze polityka turystyczna to świadome popieranie orazkształtowanie turystyb't przez r znego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swą'aziałainościąna ltl wszystko. następujące sprawy: r r r wzrost zatrudnienia. podnoszenie świadomości turystycznej wśrd społecznościlokalnej jako źr dła m.in' gościnności. rozumianym przew ażniej ako niezale żność deiy zyjna władz l'cgionalnych od władz centralnych. Zaprezentowana lista-cel w lokalnej.I t I I I I Systematyczna określanie docelowej poj emności turystycznej miej scowo ści.

tj.j w i zarząd wojew dztwa. kolejnym celem strategii rozwoju regionu jest pobudzanie aktywności gospodarczej. musi być uwzględniona przy określaniucel w strategii ich rozwoju. religii. Nalezy dodać. a więc sektor ten tworzy nowe miejsca pracy. że w rozwoju regionalnym tury- sowaniu osłabienia produkcji w sferze materialnej. w tym kreowanie t'ynku pracy. spotkania kultur oraz czynnik przemian kulturowych. sądach i przesądach oraz sposobach życia mieszka c w wojew dztwa 1xlmorskiego. Mowa tu o walorach naturalnych. Warto tez 1lrzypomnieć. Rozumna polityka przestrzenna władz samorządowych moze zapewnić odpowiednie d|a rczwoju turystyki środowisko naturalne oraz zapobiec ujemnym wpływom turystyki na środowisko.in. sty- ki w regionie wyznaczają turystyce należne jej miejsce w polityce r'ozwoju tego obszaru. Nietrudno zauvłaŻyć. Dotychczasowy rozw j turystyki krajowej i zagranicznej. W tym względzie dzialrtlnośćorgan w samorządu wojew rdztwa zmjerza do zachowania i utrzymania w nalezytym stanie element w dziedzictwa narodowego. Mtlwa tu o architekturze zabytkowej. W realizacji tego celu strategii rozwoju wojew dz- oraz postępowania ekologicznego turyst w i ludności miejscowej styka jest powszechnie kojarzona Ze wzrostem dochod w ludności. np. Istnieje zgoda co do tego.. obywatelskościoraz rozw j i ksztahowanie świadomości skiej i kulturowej mieszka c w". a oto przykłady' kształtowania Po pierwsze. a także oddziaływanie turystyki na inne sektory gospodarki regionalnej i krajowej oraz sfery gospodarowania (produkcji d br i usług. pojmowanego jako troska o wsp lnotę ttarodową.7 turystyki w regionie jest to okolicznośćkorzystna. ttttlwania degradacji środowiska i podniesienia świadomościekologiczttc. a turystyka tam rozwijana przyczynla się znacznie do dynamiki gospodarki regionalnej i podniesienia poziomu dobrobytu jego mieszkar c w. regionalna wsp lnota samorządowaprzez swoje organy. to podstawowy element polityki rozwoju sformułowany w ustawie o samorządzie wojew dztwa. ze turystyka będzie nadal odgrywać rolę czynnika aktywizacji gospodarczej region w i miejscowości turystycznych.Moze więc i wzmocnić postawy patriotyzmu. Historia turystyki polskiej oraz zagranicznej dowodzi istnienia licznych mozliwości wychowawczych i edukacyjnych. że zapomocą turystyki tworzy się. Tak rozumiana polityka kulturalna ujawnia też wzajemne t. że wojew dztwa są nieźle wyposa'żone w podstawowe składniki produktu turystycznego. przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoler. określając strategię rozwoju wojedztwa. Po trzecie. Jako że turystyka będzie w coraz większym stopniu stymulować rozw j tych region w. wymiany oraz konsumpcji) sprawiają. Powinna też hamować jakościowy i ilościowy Ż50 lwa kluczowa jest też rola polityki kulturalnej. jak . W sumie tak rozumiana polityka kulturalna organ w samorządu wojew dztuta staje się jednym z ważniejszych czynnik w polityki turystycznej regionu. ze turystyka edukuje kulturalnie. sakralnej i wsp łczesnej' pomnikrrch piśmiennictwa i dzieł sztuki. duży potencjał tego sektora usług.gtldnie z ekologią.pielęgnowanie polnarodowej. Ekonomiczna funkcja turystyki z pewnością zachęci samorząd wojew dzki i lokalny do wykorzystania turystyki jako czynnika wzrostu aktywnościgospodarczej regionu. Trzeba dodać. Tworzenie warunk w rozwoju gospodarczego. tradycjach. języku. rolnictwa. stymuluje więc populatyzację dorobku wsp łczesności dziedzictwa przeszłości.że warunkiem rozwoju turystyki w regionie jest m. bogactwo atrakcji i nieskażone środowisko. taki cel. Miejsce turystyki w procesie wzrostu gospodarczego regionu jest funkcją skali aktywności polityki turystycznej pa stwa i ogniw samorządu terytorialnego. chroni i popularyzuje wartościkulturalne. sejmik Zko|ei rozw j turyllyki w regionie przyjazny środowiskumoże się przyczynić do zahas1lirdek przestrzeni nadającej się do wypoczynku. Po drugie. roli turystyki w stabilizowaniu dynamiki gospodarczej wojew dztwa oraz jej znaczenia w kompen- r. Że w układzie warunk w rozwoju gospodarczego wielu wojew dztw ważne miejsce zajmuje turystyka. Turystyka jest też uważana za funkcję i element kultury. Wolno sądzić. mają szansę realizacji właśnie turyStycznej funkcji region w Polski. kulturowych i społecznych.in. ustawa o samorządzie wojew dztwa wymienia cel strategii rozwoju polegający na zachowaniu wartościśrodowiska kulturalnego i przyrodniczego. Można postawić tezę. żę zależnościte i dotychczasowa dynamika rozwoju turySty- lnulacją rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz ze wzrostem zatrudnienia.wiązki między turystyką a kulturą. zdefiniowane dzięki turystyce i na drodze ustawowo. Wpływa tez na wyr wnanie poziomu gospodarczego obszar w subregionalnych. powinna uwzględniać m. Cele te. Ż5I . folklorze. podziału.

Uważam. lecz także o polityce prowadzonej ptzez prywatne podmioty turystyczttc. Po trzecie. Dla turystyki przypomnijmy najważniejszymi obciążeniami jakościowymisą oraz przypadkowe zazanieczyszczenie powietrza. dobrobytu i czasu wolnego do dopuszczalnego obciązenia potencjafu środowiska przyrodniczego w regionie lub miejscowościturystycznej.8. Natomiast najwazniej sze obciążenia ilościowe środowiska przyrodniczego. rozwoju gmin słabiej rozwiniętych. hałas siedlenia izmiany krajobrazu' prowadzące do faktycznego 1ej zniszczenia. z drugiej zaś. 4. organizacje turystyczne itp. uwzględ253 . Nalezałoby zacząć od uwag og lnych wprowadzających. gospodarki. polityce regionalnej. Regionalne i lokalne wsp lnoty Samorządowe wyodrębniają na ich szczeblach politykę turystyczną. przedsiębiorstwa. ma ona być po 1lrostu inform acją o bieżącej sytuacji w turystyce regionalnej. a także w zyciu miejscowości turystycznych orazregionu można Realizując omawiane zadanie polĘki rozwoju turystyki. a mianowicie w promocji walor w i możliwości rozwojowych wojew dztwa' Zvtiększający się ruch turystyczny cul]zoziemc w oraz turyst w krajowych wsp łdziaław wypełnieniu tego zadania. Wiadomo. zwierząt oraz roślin. tj. a obniżenie ich jakościmoże za' hamować popyt turystyczny w regionie. polityce r wnoważenia rynku pracy. Po czwarte.4. obciążenie środowisk a oznacza zmianę warunk w natu_ ralnych. p'o-o*ać strategię i politykę rozwoju mające na celu zapewnienie r wnowagi między rozwojem turystyki a ochroną środowiska' Ż5Ż podjąć pr bę sformułowania założekoncepcji turystyki. a zwĘaszcza pogorszenie warunk w Życialudzi. zadaniem polityki rozwoju wojew dztwa zapisanym w ustawie jest racjonalne korzystanie z zasob w przyrody orazksztaŁtowanie środowiska naturalnego zgodnie z zasadą zr wnowazonego rozwoju. waga tego elementu polityki rozwoju regionu jest duża' gdy s\ę zvłaży. ochronie regionalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. Mowa tu nie tylko o polityce podmiot w publiczltych. koncepc'ja turystyki w regionie nie może być planem o charakterze nakazowym. Władze samorządowe powinny *ię. rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych.7 Uwagi te warto zako czyć wnioskiem o podjęcie badar ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki w regionie. w d i ziemi. Z jednej strony walory przyrodnicze regionu są kluczowym czynnikiem rozwoju turystyki. Po pierwsze.przekroczenie turystyczĘ ihłonnościregionu lub miejscowości stanowi czynnik degradĘi środowiska przyrodniczego. postulowana koncepcja stawia przed ogniwami samorządu terytorialnego zadanie sformułowania ukierunkowanej i skoordynowanej polityki turystycznej. samorząd wojew dztwa powinien być świadomy zar wno pozytywnych. że degradacja walor w przyrcdniczych musi prędzej czy p źniej prowadzić do zanik- Turystyka zajmuje ważne miejsce w realizacji kolejnego zadania polityki rozwoju. to wykorzysty_ wanie obszar w wypoczynkowych do innych cel w. nięcia turystyki w regionie.władze powiatu i gminy.że zależnośćturystyki od środowiska przyrodniczego jest duzo większa niż innych sektor w gospodarki. wpływające bezpośrednio na rozw j turystyki. wykorzystu'jąc doświadczenia sprawdzone za granicą. jest wzajemne dostosowanie roiwoju turystyki. i to pod względem ilościowym oraz jakościowym. takich jak sejmik i zarząd wojew dztwa. ważnego też d|a turystyki. Należy w tym miejscu przypomnieć. że środkiemrea|izacjitego zadania w ramach polityki rozwoju. zAŁoŻENn KoN cErcJ| TURYST YKl REGIONALNEJ I LOKALNEJ Na tle dotychczasowych rozważar i opinii o roli turystyki w gospodarce. że obciązenie to nie jest wielkościąstałą t na\eży ciągle dostosowywać skutki działalnościludzkiej do potencjału przyrody oraz zapewnić jej odnawialność. turyStycznego rynku pracy w wojew dztwie dałoby waŻne informacje niezbędne do budowy programu ograniczenia bezrobocia. Przemawia za tym istotna rola turystyki w: osiąganiu ekonomicznej sp jnościgospodarki regionalnej. Warto zau:ważyć. że pelne rozeznanie np. nie powinna więc być instrumentem interwencji organ w samoruądu terytorialnego w sferze turystyki. turystyka może stanowić bardzo ważne tworzywo strategii i polityki rozwoju wojew dztwa. r r r r l r r Reasumując. Po drugie. jak i negatywnych skutk w. promowaniu regionalnej tożsamościitp.

określićprzezornie docelową wielkośdanej miejscowości turystycznej. zachować harmonię budownictwa 255 . rozwojow e i odciĘające.omawiana koncepcja powinna nawiązywać do strategii rozwoju danego wojew dztwa' og lnej koncepcji komunikacji i opierać się na planie zagospodarowania przestrzennego. Strategie odciążające: Strategie instytucjonalne: informować skutecznie cel w turyStycznych. postulowana koncepcja powinna pełni funkcję instrumentu prowadzącego do ukierunkowanej i zorientowanej rynkowo oraz skoordynowanej polityki regionalnej w dziedzinie turystyki na drodze ustawodawstwa wojew dzkiego i lokalnego. rad i zarząd w powiat w oraz gminy. nych wskaz wek dla sejmiku i zarządu wojew dztwa.niać wady i zalety istniejących rozwiąza(t oraz powinna wskazywać środki zapewniaj ące lepsze. r r r dostrzec wartośćpozaekonomicznych funkcji turystyki. gmin i miejscowości turystycznych regionu. racj onalniej s ze rozw iązania ekonomiczne w przyszłości. turystyki wzmacniać podstawy kształtowania się etnicznej pomorskiego. świadomiewspierać odrębnośćkulturową obszar w. inspirować poszerzenie podaży usług dla turyst w. po czwarte. do regionu kacw. usług parkingowych. w spos b selektywny Strategie ideowe: wspierać tworzenie optymalnych połącze(t komunikacyjnych z miejscowościami turystycznymi regionu. wzbogacających osobowośćmieszkaric w i pożądanych społecznie. miejscowości. polityki prowadzenia działalności(promocyjnej itp. zakt rych pomocą mozna skonkretyzować podstawowe cele polityki turystycznej. Ż54 w miejscowościach turystycznych regionu z charakterem krajobrazu i typem zabudowy tradycyjnych dla danego obszaru. lokalnej (Tr jmiasto). Dotyczy to r wnież niepublicznych podmiot w gospodarki turystycznej regionu. inspirować oraz Systematycznie rozwijać skoordynowane badania rynku. wzbogacać ochronę konsumenta-turysty i dbać w ten spos b o korzystny wizerunek podmiot w świadczących usfugi turystyczne. Wreszcie.). uprzywilej owywać ludnośćmiej scowości turystycznych w dostępie do korzyści z rozwoju turystyki. popierać rozbudowę obszar w dla turystyki weekendowej miesz- doceniać ekologiczne otoczenie turystyki. np. M wiąc o załoŻeniach koncepcji turystyki w regionie. ograniczono się do wskazania kilku strategii. Warto podkreślić. zmierzać do zwiększenia udziału komunikacji publicznej w obsłu_ dze turyst w i ludności dużych ośrodkw turystycznych kosztem prywatnych środkw lokomocji. Strategie marketingowe: dążyć do wsp lnej. umożliwić tej ludności aktywne wsp łdziałanie w ramach przewidziao zamiarach udostępnienia teren w dla i we właściwymczasie ludnośćmiejscową nych prawem. rozwijać oraz polepszać jakośćreklamy i informacji turystycznej regionu. omawiane strategie przedstawiono w podziale na: ideowe. instytucjonalne. Biorąc pod uwagę zr żnicowane możliwościposzczeg Lnych szcze' bli samorządowych w określaniu cel w polityki turystycznej. marketingowe. rozbudowywać infrastrukturę turystyczną i skoncentrowany. jako uzupełniające źr dło dochod w ludności i gminy oraz nowe możliwości zatrudnienia. Strategie rozwojowe: zachować integralność programowania gospodarczego i planowania przestrzennego.że zaprezentowane dalej wybrane strategie powinny pełnić funkcję praktycz- r l r : r l r r r r r r r l s wspierać turystykę wiejską.a także gmin turystycznych. w tym agroturystykę. tworzyć tereny wypoczynkowe wolne od ruchu samochodowego. np.

sektor ten nadal regularnie powiększa stan zatrudnienia. że zatrudnienie w sektorze turyStycznym ma wymiar ograniczony i doraźny. W. TURYSTYKA NA śWAToWYM RYNKU PMCY . w ujęciu dynamicznym i pełnowymiarowyIn. sezonowe kontrakty pracy. za:.r' : dążyć do tego.turystycznego rynku pracy'' w zakresie globalnym. znaczne zatrudnienie w szarej strefie.35vo w Irlandii iŻ5vo w Hiszpanii. 4. że 30vo światowych zasob w pracy. na podstawie dostępnych i wy- nowią w niej kobiety.. Pogląd ten. No.in. Norwegii i Wielkiej Brytanii do 5IVo w Australiia8. niepełny wymiar czasu pracy Qlartłime-work). Zanim zadanie to zostanie podjęte. MoP szacuj e.9.Hotels Travel Agents" 1993. nagłe pojawienie się masowego bezrobocia. zachary. lt (cyt. Ż56 Ż57 . 180. a6 Jeden na dziewięciu zatrudnionych pracuje w sektorze turystykia7. Dodaje się.. coraz większe rozwarstwienie społecze stwa i biedę>. chociażby na przykładzie polskich turyst w za granlcą' że pracujący w niepełnym wymiarze czasu lub okazjonalnie są a7 48 źrdeł statystycznych. r r : l częste ujmowanie w statystykach paristwowych zatrudnienia w . wynoszący okolo 6_7vo og łu pracujących na świecie.. W wydanym w tym roku raporcie pod tytułem <<Za' trudnienie na świecie>>Międzynarodowa organizacjaPracy (MoP) t. Mimo wysiłk w zmierzających do zwiększenia produkcyjności przez wprowadzenie nowych technik.handlu i usługach'' łącznie.ionalnym Zaprezentowana lista strategii konkretyzujących cele polityki turystycznej określonychwsp lnot samorządowych ma charakter poglądowy.W.67o całościzatrudnienia turystycznego we Francji. odpowiedźbrzmi: turystyka odgrywa rolę kreatywną w tym procesie i daje podstawy do dobrych rokowari w tym wzgIędzie.The Wall Street Journal Europe" 227 II1995 r. można udokumentować. co oznacza. jaką ro1ę w procesie r wnoważenia rynku pracy moze odgrywać wsp łczesna turystyka. prognozy dla kraj w byłego bloku komunistycznego są określone jako (<ponure>>. nienowy zresztą. 58). Gaworecki. lecz także w wielu krajach rozwijających się. pozostajebez zatrudnienia lub pracuje w niepełnym wymiarze godzin"a6. Turystyka. turystyczna miejscowości jest nleinterweniować. że sektor turystyczny należy do grupy największych pracodawc w świata... Posępne pro7nozy dla światowego rynku pracy.Nowy raport o stanie zatrudnienia na świecieprzewidywał. Dane MBP wykazują. Na tle zarysowanej prognozy nasuwa się pytanie. Nie jest ona pełna oraz wymaga aktualizacji wraz ze zmianami w otoczeniu turystyki.żeptaca w niepełnym wymiarze jest szczeg lnierozpowszechniona w krajach wysoko uprzemysłowionych. Badania Międzynarodowego Biura Pracy (MBP) wykazały.P.MAT" No. G. co utrudnia wyznaczenie dokładnej średniejdla sektora turystycznego. że praca sezonowa stanowi 44. że stanowi ona od lŻvo całości zatrudnienia w tym sektorze w Szwajcarii oraz od przeszło 30vo w Danii. Według literatury przedmiotu wsp łczesna turystyka generuje bezpośrednio oraz pośrednio zatrudnienie dla ŻIŻ m|n os b na świecie. PWE. aby obszary |eżące w pobliżu miejsca zamieszkania lub miejsca pracy stawały się atrakcyjne pod względem spędzenia czasu wolnego. Warto podkreślić. .|iczących około 2.: rcg. Na liścietrudności z uchwyceniem pełnego zatrudnienia we wsp łczesnej turystyce wymienia się m. i narodowym.5 m7d os b. Za l0lat będzie to już 338 mln pracownik w.. Co więcej.. gdy chłonność b ezpiecznie przekroczona. ze upadek dawnego reżimu spowodował <<ostry spadek produkcji. z grubsza scharakteryzować pozycję turystyki na rynku pracy wybranych laaj w świata.] stwierdza.. iż ta siła robocza jest relatywnie młoda i duzy odsetek staPowszechnie wiadomo. . warto zwr cić uwagę na trudnościw oszacowaniu . rywkowych Mimo podanych ogranicze można. Należy dodać. Warszawa 1998. s. że do ko ca stulecia bezrobociebędzie rosło nie tylko w większości par stw uprzemysłowionych.

architektury i środkw masowego przekazu zawdzięcza swoje zatrudnienie pragnieniu podr zowania obywateli Niemiec. bardziej r wnomiernego rozłożeniadziałalnościw ciągu całego roku lub umożliwienia pracownikom łatwiejszego znajdowania zatrudnienia poza sezonem. Zjauznać za pochodną specyfiki działalności wisko to mozna ograniczać w wyniku np. W dalszej kolejności eksperci zwracająuwagę na wysoką wartość specyficznie turystycznych miejsc pracy w handlu hurtowym i detalicznym. Przypominając o sezonowości zatrudnienia w turystyce. os b było zatrudnionych w przedsiębiorstwach usługowych. w sferze organizacji technicznej ruchu turysryczllego było zatrudnionych dalszych 150 tys. zatrudnionych. ot ż turyści przysparzali p. należy rlwnież podkreślićznaczenie stano- RFN zatrudnia dwukrotnie więcej ważnościgałęzią gospodarki narodowej. będące drugą pod względem warto dodać. W ramach tego procesu. teatru. W niemieckim hotelarstwie i gastronomii pracowało we wspomniuny. Prezentowanie wybranych informacji na temat wkładu turystyki w tworzenie miejsc pracy warto rozpocząć od Europy. ot ż w ocenie wspomnianego Instytutu około 260 tys. pracownik w reklamy. pracownik w biur i agencji podr zy oraz w urzędach turystycznych pracowało 40 tys. iż jest to istotna wskaz wka doskonalenia prawa pracy i opieki socjalnej r wnież w warunkach polskich. wkład turystyki w tworzenie miejsc pracy może się okazać znaczący. Eksperci Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Korlsćlb niż rolnictwo. między turystyką a przemysłem i rzemiosłem. W konsekwencji pracownicy ci. że w bankach i towarzystwach ubezpieczeniowych na potrzeby turyst w pracowało ponad 20 tys. należąc na og ł do grupy bezrobotnych. Powstanie jednolitego rynku wewnętrznego Stwarza szansę na dodatkowe 2-3 mln miejsc pracy. Według przeprowadzonych przezlnstytut hadar{ już w 1989 r. os b byłoby bez pracy w tym sektorze. pilot w wycieczek i kierownik w autokar w. obecnie na jej obszarze notuje się około 16 mln bezrobotnych. gdyby nie istniała turystyka. os b.kresie 653 tys. w ocenie związk w zawodowych. przy czym tworzy on dwukrotnie więcej miejsc pracy niż przeciętny sektor gospodarczy. Największą podaz miejsc pracy zapewniają przedsiębiorstwa turystyczne. R 'wnież ponad 40 tys. należy się liczyć z powstaniem około 12 mln miejsc pracy Z nową lokalizacją. co stanowiło 6vo wszystkjch (Ż5. Z tej licżby ż:s iy'. Interesująco wygląda struktura gałęziowa tego zatrudnienia. z kt rych korzystali turyści. Występuje tu problem etyczny.często środkiem znadczym w sytuacjach awaryjnych. Wolno sądzić. w grupie organizator w turystyki. p. bagazowych na dworcach korejowych i w portach lotniczych. artyst w rozrywkowych w uzdrowiskach. Silne związki przez zatradnienie akcentu|e się np. Poniewa:Ź w działalnościturystycznej Unia utrzymuje wysoki wskaźnik dzięki wzrastającej zamożnościwielu warstw społecznych i wydłużaniu się czasu wolnego od pracy. os b. że sektor turystyczny w Problematykę obecnościturystyki na rynku pracy interesująco om wiono w literaturze ekonomiczne| nrN Na wstępie . sztuki. Wymaga on nie tylko nowych miejsc pracy. przewodnik w turystycznych. W tej grupie wymienia się obsługę bankową. W ocenie ekspert w . płatne urlopy w wypadku choroby. ale też zlutoiatączy likwidacją około 10 mln miejsc. pracownik w. warto dodać.Hansa-Tourist'' z Hamburga Unia Europejska spodziewa się poprawy warunk w zatrudnienia wewnątrz swojej struktury.5 mln) zarejestrowanych w kraju os b utrzymujących się z pracy zarobkowej. trzeba ją tego sektora gospodarki. Pracodawcy anguŻująich w szczycie sezonu oraz do zada(l wymagających niewielkich kwalifikacji.y * przemyślei rzemiośleNiemiec około 350 tys. młodych w poszukiwaniu pierwszego zatrudnienia. nie mogą mieć dużych wymagar'i pod względem zatrudnienia i pracy.u. student w lub nielegalnych imigrant w.uŻ59 lrlnii uwazają gospodarkę turystyczną'za jedno z najważniejszych źr tlcł zatrudnienia w tym kraju. 258 i rlryginalnie zatrudnienia. wśrd kt rych wymienia się 110 tys. Turystyka ma wysoką pozycję na rynku pracy Unii Europejskiej. W omawianym sektorze znajduje pracę 40 mln Europejczyk w.. Nie tylko nie mają oni pewności nych z zatrudnieniem. a takŻe dziennikarzy turystycznych. os 'b. W opinii MBP w Genewie większośćpracownik w sezonowych w niepełnym wymiarze czasu pracy lub okazjonalnych stanowiąbezrobotni.|ecz tŃ:Że przemieszczania siły roboczej do nowych okręg w i nowego sytuowania przedsiębiorstw. omawiając ten temat. Problem bezrobocia nie ma więc szans na rychłe rozwiryatie. ubezpieczenie na wypadek bezrobocia oraz emerytury. Prawie 200 tys. w gospodarce turystycznej RFN pracowało og łem |'-5 mln os b.lecz takŻe często są wyłączeni z dobrodziejstw związa- wisk pracy pośredniozwiązanych z działalnościąturystyc zną. takich jak: ochrona zdrowia.

2 tys.5 tys. a9 go łącznie. mogli łatwiej znaleźć Zatrudnienie niż gdzie indziej. W ostatnich latach obserwuje się promocję turystyki na rynku pracy USA.orbis'' S.cownik w zajmowało się budową hoteli i innych urządze infrastrukturalnych zwiry'anych z czasem wolnym.Przy zaopatrzeniu zaś turyst w w kamery filmy i artykuły Sportowe było zatrudnionych 40 tys.. Holandia . produkcj ąprzyczep kempingowych i samochod w mieszkalnych.3 tys. że pracownik korzysta Z o.3 tys. a więc mniejszościnarodowe.9 tys. Belgia 4.'7.urlopu'' płatnego z rządowego funduszu bezrobocia. Samochodowym' tekstylnym i stalowym razem wziętych.4 tys. Że 617o stanowią kobiety. ptzy liczbie mieszkaric w Ż3 tys. na og lną liczbę 976 tys. Francja Hiszpania . Dla polskiego Czytelnika może być interesujące to.0 tys. Wreszcie 10 tys. os b pracowało przy produkcji wyrob w cukierniczych. przemyśleelektronic znym. cytowanych na podstawie . Jugosławia 16. Ponad 35 tys. Jeślichodzi o inne kraje europejskie. os b.. Wszystkie informacje statystyczne doĘczące zatrudnienia w turystyce pochodzą żnych źr deł zagranicznych. zwłaszcza wyjazdy za granicę. W Księstwie Monako bezpośrednio w turystyce pracuje 3..3vo pracowało we wła_ snych przedsiębiorstwach.0 tys" Szwajcaria 8.. Według źr deł oznaczato. Dzięki temu potencjalni bezrobotni. Dania 6. o wysokiej pozycji amerykar{skiej gospodarki turystycznej mogą świadczyć następujące liczby: w 1991 r.. Brytania USA . 45. Turcja 10.Ż5. świadcząteŻ o aktywnej polityce turystycznej tego par stwa. Podkreśla się rolę tego biznesu w szybkim tempie tworzenia nowych miejsc pracy.1 tys. to w gospodarce włoskiej tylko sektor hotelarsko-gastronomiczny zatrudnia około miliona os b. os b. że w I99I r. os b. Dostępne statystyki informują.A' w Warszawie.7-tys. 53.8 tys. IJnaoczniająbowiem krajom goszczącym turyst w niemieckich kotzy' ścitakże w sferze zatrudnienia. pracownicy w nie- twym sezonie.9 tys. Ż60 pełnym wymiarze czasu pracy i młodociani. Reagana sektor turystyczny stworzył 13 mln nowych stanowisk pracy. Na przykład w czasie rząd w R. Powszechnie znana wysoka aktywnośćturystyczna obywateli Niemiec. Na uwagę zasługuje tu opinia ekspert w Instytutu w Kolonii' że za_ wody turystyczne mająduże szanse na rozw j. Portu10.17.. R wnież w Kanadzie z pracy w turyStyce utrzymuje się więcej os b niŻ z rolnictwa' przemysłu elektronic znego' samochodowego i-stalowe- przedsiębiorcom gospodarki turystycznej oszczędza się wysokich koszodprawy pracownicze1 przysługującej w razie ustawowego zwolnienia albo r wnie kosztownego kontynuowania zatrudnienia w mar- z wymawianiem kontraktu z ko cem sezonu i wznawianiem go z po_ czątkiem następnego. W ocenie wspomnianego Instytutu przy obsłudze tu- ryst w niemieckich za granicą było zaanguŻowanych około 700 tys. W pa stwie tym funkcjonuje schemat sezonowego zatrudnienia w turystyce. b. np. W poszczeg lnych paristwach na rzecz tych turyst w pracowała 55. Włochy następująca |iczba os b: Austria .6 tys. że wyniki badar Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Kolonii potwierdzają kreatywną rolę turystyki wyjazdo_ wej na rynkach pracy kraj w przyjmujących turyst w. R wnież w Księstwie Licirtenstein Ilvo zatrudnienia og lnego stanowią pracownicy turystyki.8 tys.16.Ż tys. Turystyka austriacka daje pracę w hotelarstwie otaz gastronomii 130 tys.4-tys.. Mają one r wnież walor promocyjny.. os b pracowało w obrocie pamiątkami turystycznymi. sektor turystyki zatrudniał trzykrotnie więcej os b niż rolnictwo oraz przemysł teks^tylny i dziesięciokrotnie więcej niż przemysł samochodowy i stalowyae. Blisko 30 tys. Istotne znaczenie przypisuje się turystyce także na angielskim rynpracy. w duzym stopniu wsp łtworzy r wnież stanowiska pracy za granicą.16..7vo zaśstanowili pracownicy najemni. W ten spos b tw 'zr Ż61 . W.Międzynaroaowyct AktualnościTurystycznych'' (MAT) wydawanych przezZesp ł ds' Bada . i Kanada galia Ż. os b.. W San Marino I/6 zatrudnierua przypada na sektor turystyczny. Liczba zatrudnionych w tym sektorze jest dwukrotnie więkku sza niż zatrudnionych w rolnictwie.. Grecja . - - - - Przytoczone liczby potwierdzają tezę o wysokiej pozycji turystyki w r wnoważeniu rynku pracy Niemiec. 6I.. W Andorze 3/4 mieszkaitc w utrzymuje się z pracy w turystyce. os b było za_ trudnionych przy produkcji odzieży turystycznej . zatrudnionych w gospodarce turystycznej Włoch 46.. z czego warto dodać.. Względnie wysoki stosunek zatrudnienia w turystyce do og łu pracujących lub mieszkar{c w jest odnotowywany w miniparstwach europejskich.

są terenem migracji l. Y pdło dochod w mieszkarc w i ich stabilizacjiJ\eowości. handlem. Perspektywa rozszerzenia autonomii samorządu terytorialnego sprawia.*?. rolnictwo oraz sektor usług. szko1^"qki. *"!'f.pośrednią gospodarką turyStyczną. łV/st9P-' Z punktu widzenia rozwoju gospodarki lldnieniem. Podkreślając wzrastające znaczenie turystyki na krajowym rynku pracy' na zako czenie należy zwr ci uwagę na rynki lokalne.- W sferze tej jest zgłaszane nych dziedzin i zawod zapotrzebowu*. og 1{.działajednocześniewyludnianiu się tych migi: siły roboczej.Dy ie zatrudnienie w bezpośredniej gospodarce tłu's można po. East:oŃmlĄ'). iż cechami charakterystycznymi zatrudnienia w turyStyce są: stosunkowo wysoki udział pracy żywej oraz niski stopier jej uzbrojenia technicznego.""ono*y. W zwipku z tym trudno przyjąć.ol. ad- rystyczna aktywizacja gospodarki lokalnej wzrostu popytu na pracę w szeroko -".. w sektodorągh pośrednio'.s anatoryj nych. i. obszary tęobilizacji liczby ' . Wysokie bezrobocie w kraju dodatkowo uzasadnia celowośćpodjęcia bada diagnostycznych roli turystyki na rynku pracy.yu1161 ow aneło.'^często pozbarłłione. w 1998 r.\iejsza poffzebu "'Yiiu s tanowi sk pracy utwor zony ch na potrzeby ob( kr. i Ż07 tys. w dodatku wysoko kwalifiko]}Śle o niewielkJfl iToo sługi ruchu turystycznego istnieje znacznie th:ąnej.. .wio|||]urro1 konieczność zatrudnienia w innych dział{ty.er. pośrednictwie finansowym. ot ż w st"'?" ltgwania się do kosztownego personelu wyso\. np' z hote. Ich zatrudnienie . s. że problem obecności turystyki na lokalnych rynkach pracy nabiera w Polsce szczeg Inego znaczenia..Skala zatrudnienia w polskiej gospodarce turystycznej nie jest jak dotychczas Problem ten wymaga zbadania. ttm1gznośćdziatnr 263 z rozwojem turystyki. pracujących w sektorze . iż zatrudnieni" * gl': lokalnego rynkl ptao!' r'11[[lZ charakter . przemysł przetw rczy.'ści w miejscowościach turyStycznych. "\sj sferze obsłd9l r| w. zajęć dla pracownik w niewykwalifikow{\si turyst w roxcl}Ę . " runki wzrostu zatrudnienia w przemyśle wy1ffci. w sektorze .1n' ttsług rzemie śrLY. i Ż. mimo braku możliwości ścisłegowydzielenia stanowisk pracy za|eżnych od turystyki.źil w kwestii zatrudnienia niż inwestycje * pr"ejJ bezpośredni" Ko"|.rl" więc istotna za|eżnośćmiędzy turystyką a zą.iudzie robocizny. budownictwie.siQ uznaje.-- Ż- ministracji publicznej i samorządowej czy w edukacji. W txc\!!r. Podobnie jak handel wewnętrzny r wnież inne działy gospodarki narodowej.q\ul.I77 mln w 1998 r.. sDożywcze i iflne.|1..}stycznego.ioże być związaf|e z "r. gdyż sprzyja ona powstawaniu nowych miejsc zatrudnienia. ą oni "i.handel i naprawy''.' lf.. .:'-r#. Powstają .9otelowe. oficjalne informacje dotyczące zatrudnienia w hotelach i restauracjach.99 wsp łdziałającychw tworzeniu produktu i]l gospoaarki fllod' ^. uczestnicząc w ten spos b w zwiększaniu liczby miejsc pracy związanych z obsfugą ruchu turystyczne9o. gospodarki turystycznej w ciągu całego rokq. znacząco wsp łdziałają w tworzeniu produktu turystycznego kraju i region w.]okahej powszęc!fie'.. banko. się więc. nie odzwierciedlają skali zjawiska nawet w przyb|iżegospodarcza związana Z turystyką jest obecna np. Warto tu przypomnieć. w kt rym liczba pracujących była szacowana przez GUS na 1. absorbując miejscowe nadwyą|Qności. Aktywizuje też zatrudnienie w seh)stvngrn. W zwiryku z tym warto poczynić kilka uwag w tej kwestii. Tu50 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. że 186 tys.lie od. sprzęt turystyczny i Sportowy' artyku1i\ząiącym np. podawane ptzez GUS. np..hotele i restauracje'' charakteryzuje opisaną rzeczywistośćw Polsce50. zwłaszcza region w i miejscowości bądź gmin turystycznych.urowniczej.'. ''Vch do działalttosc| Warto też pamiętać o roli turystyki w Nt". Wyj ątek stanowią.ruce przedmiotem popytu turyStycznego. do kt rych Poo \io} l . Jest więc relatywnie korzystna. Nie jest też rozpoznane przez ogniwa samorządu terytorialnego. transportu miej skiego' administracji. jw'. wyda3e się.o*"" są podejmowane w celach służbowych.903 mln os b w 1995 t. transporcie. i dzięki temu utrzymui .r." ?*rśr. że duŻe rezerwy Zatrudnienia turystycznego w Polsce tkwią np. Działalność w handlu. W tej płaszczyźrlte omawiane zagadnienie w og le nie jest naukowo penetrowane.-rr3 nych Ż62 . r Pod wpĘwem rozwoju turystyki występują korzystne warunki wnowazenia lokalnego rynku pracy. '.. ..: * pracowniKow gar.?r::Yrł" turystycznego. transport pasa'żerski. os b w 1995 r.'nej pociągo za. niu. iż turystyka może przynieśćbard2.*'(r'!r. stanorill4c RozwaŻając rolę turystyki w kształtową należyjednak pamiętać. _^. "s. np.*glkach turystyka.Y pzwiniętych funkcji pracy.łł.

TURYSTYKA A OBROT GOSPODARCZY MlĘDzYNARoDowY obserwacja rozwoju wsp łczesnej turystyki na świecieupoważnia do wniosku. tj. liczba potlr ży na świeciewyniosła 698 mln. iz w skali globalnej bli- I I 400-500 mln os b w międzynarodowym ruchu turystycznym' 300-400 mld UsD wydatk w związanychz międzynarodowym ruchem turystycznym./ Na przypomnienie zasługuje fakt. Teoretycznie można założyć. jw.10. w kt rych na koniec ubiegłego wicku przewidywano: I I 750 mln os b odbywa podr1Że turystyczne zar wno na obszarze wlrtsnego kraju.tr miejscowości o wielofunkcyjnym charakterze ich gospodarki. Że wsp łczesna turystyka wywiera Znaczący wpływ na bilans zatrudnienia wielu kraj w. że w sp lczesna turystyk a ma z:wiązek prawie z kaŻdą dzie1tr il. jak i pozajego granice. 4. iż prognozy WTo okazały się znacznie zaniżone. klclr globalnych przemieszcze turystycznych wyrażają się w wydat_ lttt'h w kwocie przeszło 2 bln USD na zakup r żnych d br i usług tufy$lycznych. należy stwierdzić. zwłaszcza w handlu usługami. że zajmuje ona czołowe miejsce w strukturze działalności gospodarczej kraj w uprzemysłowionych i wzrastającej liczby kraj w rozwijających się. że cechą charakterystyczną za. Widoczna jest też wyruźnajej obecltrlśćw światowym handlu.itlą ży cia społeczno-gospodarczego. og lnie mozna powiedzieć. Ż64 Ż65 . łagodząc skalę bezrobocia i jego skutki społeczne.5 ttlld os b' czyli przeszło 307o ludności świata. że ro|a turystyki w kształtowaniu poziomu Życiai struktury zatrudnienia w gospodarce lokalnej jest znacząca i wieloaspektowa. Warto dotlać. Hipoteza ta wydaje się przekonująca w świetle progtloz Swiatowej organizacji Turystyki. Wtrto r wnież podkreślić. Szacuje się.. Reasumując. Według tego źr dła. w 2000 r. w Warszawie w latach 1987-1999 oraz z opracowaniaTurystyka yłlska 1995. trzeba stwierdzić. okolicznośćta ma istotne znaczenie z punktu widzenia gospodarki. Badarl . Wolno więc lwiedzieć. trudnienia w turystyce jest znaczny udział kobiet. co ma duże znaczenie dla rlrl ptlr. o 7. W sumie powstaje zjawisko komplementarności zatrudnienia w sferze obsfugi ruchu turystycznego.. że nktywna rola turystyki w przemianach społeczno-gospodarczych świata ltrrdal się utrzyma. że raporty WTo wykazały przekroczenie już prognozowanych wielkości ruchu turystycznego. każdego roku ponad 5l Wszystkie informacje statystyczne przytoczone w tym podrozdziale zaczerpnięto z. Warto dodać. cechowała wysoka dynamika wzrostu w por wnaniu z całym ostatnim dziesięcioleciem. rystyczna samorządu terytorialnego daje szansę zr wnoważenia rynku pracy ze względu na płeć zatrudnionych. Jest ona także źr dłem do_ cllrxl w i wpływ w fiskalnych oraz dewiz dla |icznych kraj w rozwilliętych i rozwijających się świata.. 9-I0vo udziału działalnościturystycznej w handlu światowym.A.Że działaLnośćgospodarcza w turystyce jest hlrltną dziedziną aktywizacji zatrudnienia. około 40 mln nowych miejsc pracy w działalnościturystycznej.Międzynarodowych Aktualności Turystycznych'' (MAT)' wydawanych przez Zesp ł Patrząc na te wielkościstatystyczne z perspektywy Ż002 r. iż ostatni rok XX w. Wpływ na tę skalę zjawiska miały megaimprezy światls. Finansowe konsekwencje ta- |. zwłaszcza studencką. nie licząc koszt w usług transportowych.podejmuje podr ze tltiejsce stałego zamieszkania. Szeroko obserwuje się r wnież zjawisko podejmowania pracy w obsłudze ruchu turystycznego przez rr odzież.3vo więcej niż w roku po1lrzednim. Aktywna polityka tu.Orbis" S. Zavłarte tu rozważania poświęcone powszechnie uznanym i docenianym związkom rozwoju turystyki i zatrudnienia w gospodarce lokalnej zasługują na uwagę władz samorządowych w warunkach tworzenia nowoczesnej gospodarki rynkowej kraju. co się wiązało z wydatkami w wysokości478 mld USD. Sprzyjają temu Sezono] świadczedla turyst w wośćdziałalnościturystycznej i r żnorodność na rynku lokalnym. Inną istotną cechą zatrudnienia w gospodarce turystycznej jest mozliwość aktywizacji zawodowej emeryt w i rencist w. Wydatki te stanowią około lŻvo produktu globalnego. Według źr deł zachodnichs'. Wzrost zatrudnienia w bezpośredniej gospodarce turystycznej wywołuje zwiększony popyt na pracę w pośredniej gospodarce turystycznej.

takie jak obchody rocznicowe chrześcijarstwa. ocenianych dziesięcioleci następujące wartości:1960 r. 6. I0Ż'3 mld USD' I7. Że przytoczone informacje o wydatkach nie odzwierciedlają ich laktycznych rozmiar w. W roku 2O2O liczbapodr ży zagranicznych. Należy r wnież zwr cić uwagę na lokalizację wydatk w ponoszoltych na turystykę w wymiarze globalnym. pierwsza dwudziestka kraj w skupiała 72vo. i Ze względu na złożoność wieloaspektowośćrozwoju turystyka międzynarodowa wymaga kompleksowych analiz o charakterze interdyscyplinarnym..37o w stosunku do 1990 r.87o. Trzeba jednak palniętać. Zniesieltic wszelkich barier w przepływie os b. odnotowują one ponad 40-procentowy udział we wpływach z tu- z takich przesłanek jest integracja polityczno-gospodarcza europejskich. og lnie moŻnajednak określićstatystycznie uchwytne skutki jej rozwoju w sferze gospodarczej.l.8 mld UsD. Punktem wyjścia w określaniu miejsca turystyki w międzynaro.1. Nie obejmują bowiem np. 19'70 r. 852. wysokość oceniano następująco: 1950 r. Igrzyska skie w Australii oraz Wystawa Światowa EXPO w Niemczech. Wydatki te mogą być ponoszone zar wno przed podr żą. Rok 1995 potwierdził wzrost znaczenia turystyki w gospodarce światowej.7 towe. to wskaźniki wzrostu wydat- liuropa Ameryka Azja Wschodnia i Pacyfik llliski Wsch d Afryka Azja Południowa k w na cele turystyki międzynarodowej osiągnęły w koricowych latach 3Ż3. -1980 r. zwłaszcza w bilansach olimpij- c'zwartą lub piątą dziedziną gospodarki światowej. jak i na tere- r(lżnice w sposobach ujmowania danych w poszczeg lnych krajach.I mld USD. oraz powstanie rynku liczącego około Ż67 Ż66 .47o i 1990 r. . 480 mld USD. d br i kapitał w w 15 krajach llnii Europejskiej w L993 r. Tablica 4. Informacje Statystyczne świadczą o dominacji regionu euro1rcjskiego w og lnych wydatkach turyst w podr żujących do obcych kraj w. Istnieją także płatniczych kraj w o rozwiniętych funkcjach turystycznych oraz go- spodarczych. Wydatki na turystykę to całkowite wydatki konsumpcyjne poniesione przez odwiedzającego lub w jego imieniu na podr ż oraz pobyt w miejscu docelowym (według wTo). KMJow nie odwiedzanego kraju. miast w Ż00I r.r. a wydatki na cele turystyczne wyniosą około 2 bln USD. Do jednej trzeciej wzr sł udział wydatk w turyStycznych w eksporcie usług.Przema'wia za tyrn wiele okoliczności korzystnych dla rozwoju turystyki międzynarotkrwej. Według szacunk w Światowej organizacji Turystyki wydatki w skali światowej poniesione przez turySt w wykazują wysokie tempo wzrostu. 19'70 r.Ż. om wiono w podrozdziaLe 3. Z dużym prawdopodobieristwem można założyć. według Światowej organizacji Turystyki (wTo). zwłaszcza Europy Zachodniej.4Vo.5. 1980 r. WYDATK!ruRYsToW PoDRozUJĄcYcH Do oBcYcH WEDŁUG REGloNow w 1988 R.9 mld UsD. tak jak podano w tablicy 4.3Vo. Konsekwencją regionalnego rtlzkładu światowego ruchu turystycznego jest regionalny rozkład tych wydatk w. koszt w transportu (środki z tego tytułu wpĘwają do kasy przewoźnik w). . ma osiągnąć 1. Jeślirok 1950 przyjmie się za bazowy. 2000 r. 487I. a 2001 r. Ż49.3 mld USD. dowym obrocie gospodarczym są wydatki związane z podr żami za' granicznymi w celach turystycznych. Turystyka ma Szansę stać się wkr tco ski utrzyma sw j wysoki udział r wnież w przyszłości. Udział Europy pod tym względem na tle pozostałych region w kształtowałsię w 1998 r. Łączne wydatki turystyczne osiągnęły poziom 8vo wartościrejestrowanego światowego eksportu. a pierwsza dziesiątka 55vo wpływ w globalnych.. Wpływy z turystyki międzynarodowej charakteryzuje wysoki stopieri koncentracji. Kierunki rozwoju turystyki światowej do Ż0Ż0 r.6 mld os b. nastąpił wzrost o I8. Na przykład w 1995 r.że region europej- Jedną kraj w ttriejscu podkreślić. Należy w tym r'ystyki i w zagranicznych podr żach turystycznych w Europie. 1960 r. 1990 455 mld USD. że o skali koncentracji światowegoruchu turystyczlrcgo i wpływ w z tego tytułu w Europie decydują kraje Unii Europejrikiej.Nato' 16 978. Dla wybranych lat okresu 1950-2001 ich 2.

b. Żl. Według ocen Światowej Rady Podr ży i Turystyki w dekadzie 1996_2005 można się spodzie_ wać stałego rozwoju turystyki w krajach UE.0vo globalnych wydatk w turyStycznych.d. Jak można zauvłuŻyć. KMjE-NAJWĘK5I lNKAsENcl WPŁWÓW z ruRYsryKl ZAGMNICZNE) PPZY)MDOWEJ W LATACH 1980.5 18.0 74.0 19. a także Azji WschodTabllca 4.6 31.2 11.d.8 12. stworzyło korzystną sytuację wzrostu zar wno dla turystyki krajowej.ze o koncentracji wydatk 'w w turystyce międzynarodowej na obszarze Europy. Potwierdza to prawidłowość silnej dodatniej korelacji między poziomem rozwoju gospodarczego kraj w a aktywnością turystyczną ich ludności.5 12.7 85.8 6. stanowiła I5. wafto też podkreślić.d. jak i mię360 mln konsument to dane Światowej Rady Podr ży i Turystyki doĘczące 1995 r. ze wzrostem średniookoło 5. a w 1998 r. Wartośćusług turystycznych sprzedanych na obszarze Unii Europejskiej w 1995 r.2 30.d.8 6. Ż69 .2 Ż'I. b.2 6. Listę kraj w o największych wydatkach l980-1998 zaułiera tablica 4. Ciekawym polem obserwacji w kształtowaniu opinii o skutkach ckonomicznych rozwoju wsp łczesnej turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego jest też klasyfikacja kraj w-największych inkasent w wpĘw w z turystyki zagranicznej przyjazdowej.4vo dochodu narodowego 15 kraj w Unii Eu_ dzynarodowej w tym ugrupowaniu ekonomiczno-politycznym.4). Tablica 4'3. zapewniła pracę co smemu zatrudnionemu.4 29. WYDATK| NA ruRYSTYKĘ MlĘDZYNARoDowĄ wsp łczesnych przemian cywilizacyjnych.w' przy spełnieniu innych warunk w.4 t6.57o nakład w inwestycyjnych i przyniosła IS.4 10. Wpływy z eksportu usług turystycz_ nych oceniono na 159 mld USD. 54'8vo.2.9 4. b. obu Ameryk.9 8.3. Informacje te mają większą wymowę w bardziej szczeg łowym ujęciu. ot z tu_ rystyka była źr dłem 13. oszacowano na 1.2 Hiszpania W. co stanowiło około 3Żvo wartości w skali światowej. Ilustrują ropejskiej. Brytania 29. 6Ż.1 Australia Polska Z punktu widzenia rozważa(l o roli turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym interesujący może być bilans rachunku turyStycznego w czołowych krajach docelowych i kreujących ruch turystyczny w świeciew ujęciu dynamicznym (ablica 4.d.57o rocznie.1 8. b.1 bln USD.4 8.2 9. udział wymienionych kraj w stanowił w 1980 r.4 Ż9.Ivo wszystkich podatk w zainkasowanych przez rządy kraj w UE.2. Na inwestycje sektor turyStyczny wydał 19Ż tl1ld USD. natomiast z eksportu towar w turystycznych na 113 mld USD.1 6.9 b.9 8. Według danych OECD oraz WTo wyglądała ona tak jak w tablicy 4. 1998 I 2OOO lriej i Pacyfiku decydują kraje wysoko rozwinięte położone w tych regionach turystycznych.3 Niemcy Chiny Austria Kanada 1. a na podatki Ż39 mld UsD. Kraje te rozstrzygają o sile światowejgospodarki i głębokości USA Włochy Francja 10.

5. ot z średniawartośćĘ relacji wyniosła t4.la 'lirlcja I'ultugalia Mcksyk Źr dło:. Niemcy i Japonia) deficyt. według tego samego źr dła cudzoziemcy wydali w Polsce w 1998 r. 2' wTo (cyt.7Vo. l l99Ż r. 1960 r. -3. l{clacja omawianych wartościw wybranych krajach świata w 1980 r. BILANS KRAJACH DOCELOWYCH W LATACH I98O-I998 MCHUNKU TURYSryCZNEGO W WYBMNYCH w LATACH 1980 t 1992 z TYTUŁU ZAGMNI@NEJ TURYSTYK| Do WARToścl EIśPoRTU W wYKAzANYcH KMJACH PRZYJAZDoWEJ Tablica 4. inne zaś do maksymalizowania wpływ w z tego tytufu. jw.. Korea Południowa. kraje o rozwiniętej turyStyce przyjazdowei (gł wnie Zachodnioeuropejskie) odnotowały w tym okresie wysoĘ nadwyżkę w bilansie turystycznym. 69Vo w Hisz1lanii.4. 21. inne kraje wysoko rozwinięte gospodarczo zaś(np. Ż70 Ż7l . 647o w Portugalii i Tunezji. Cele te kształtują politykę turyStyczną tych paristw.. s2 - - - - Ruch graniczny i wydatki cudzoziemc w.52. 87o. 5. i wynosił 357o w Argentynie.EIU International Tourism Reports'' r.5 mld PLN. za:. gdy się weźmie pod uwagę udział wpływ w r' turystyki w eksporcie usług. Interesującym miernikiem miejsca turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczymjest stosunek wpływ w z tytutu zagranicznej turystyki Przyjazdowej do wartościświatowego eksportu' Dla wybranych lat okresu 1950-1995 oszacowano go następująco: 1950 r. przedstawiała się tak jak w tablicy 4. Saldo dodatnie wyniosło 6 mld PLN.9?o w 1998 r.5.4vo. Według publikacji Międzynarodowego Jak można zavwilŻyć..'Ir4AT'' No. 'jrrch. Indie. czyli 25vo og Łu wpływ w ze światowego handlu usługirlni.rynku turystycznym wykazują dzieć. Wspomniany udział oscylował między ŻŻ7o aŻlvo w takich krajak Francja. uslug transportu międzynarodowego l59 mld USD.Tablica 4. s. 72vo w Maroku oraz 82%a w Indonezji. dotycząca relacji wurtości towar w zakupionych w Polsce przez cudzoziemc w do warltlścieksportu zarejestrowanego na podstawie dokument w odprawy cclnej SAD. i l].1980 r.lącznie 10. Fragmentaryczną inforlrlacją o Polsce może być ocena GUS-I za 1998 t'. 1970 r. a przynajmniej do minima|izacji deficytu w bilansie turyStycznym.5Żvo w Meksyku.IVo oraz 1995 r.. Zagraniczna turystyka przyjazdowa stanowi bowiem dla wielu kraj w źr dło dochod w dewizowych i czynnik rozwoju. Pewne jest to. USA. Z wyłączeniem opłat z tytufu lunduszu Walutowego wpływy te wyniosły np.5 mld PLN. No. 547o w Tajlandii.. Można więc powie. Polacy zaśwydali za granicą -l.5. że kraje liczące się na światowym istotne r żnice pod względem nadwyżki lub deficytu w bilansach turystycznych. że jedne kraje o rozwiniętych funkcjach turystycznych dĘądo likwidacji. raport WTO za 1998 1993.6Vo. 67Vo w Jamajce. Znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym Jcst zwłaszczawidoczne. Wielka Brytania. STOSUNEK WPŁ\ĄVOW I I iszpania Atrstria ( ln c. 5. 467o w Kanadzie. 5l). w 198'7 r.Ivo w 199'7 r.

. Zjednoczone Niemcy.2009 frank w francu- razy. Trzeba też wspomnieć o transferze dewiz z kraj w bogatych do kraw mniej rozwiniętych. dzięki wielu atrakcjom turystycznym' są r wnież interesującym obszarem podr ży turystycznych dla obcokrajowc w.Modernes Reisen" 1986.. 20vo przypadło na podr ze -3Ż2. Turystyka we wspomnianym roku przyspotzyła USA 67o produktu krajowego brutto. że turysta z RFN wydawał np. UDzlAŁ DocHoDowzTURYSTYK| PpZY)^zDo\IlE) w oGÓLNYCH DocHoDAcH DEWlzoWYcH KMjU W 1990 R. w kt rym znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym jest istotne. Aby mieć pełny obraz ekonomicznego znaczenia turystyki międzynarodowej.6. nr 41. Według ekspertyz Amerykariskiego Stowarzyszenia Biur Podr ży (ASTA). Ż73 . Na drugim ko cu tej klasyfikacji znajdowały się: Niemcy. Stworzyła ona znaczącąIiczbę nowych miejsc pracy.57o produktu narodowego brutto. Re|acje te. w 1985 r. jak Niemcy oraz Wielka Brytania. tak jak pokazano w tablicy 4.dla kraj staje się 189. w tym 65vo stanowiły podr że urlopowe. Pozytywne skutki rozwoju turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego akcentuje się w USA. można zteferow a na przykładzie wybranych kraj w europejskich. Niemcy bowiem są najchętniej podr żującym narodem na świecie. . obiecująca. na_ leŻy zvłrlcić uwagę na oddziaływanie dewizovvych wpĘw w z turystyki na wielkośćdochod w dewizowych danego kraju.omawiając ekonomiczn e znaczenie turystyki międzynarodowej. Według danych OECD lista kraj w osiągających znaczne dochody Z turystyki ptzyjazdowej w stosunku do og lnych dochod w dewizowych przedstawiała się w 1990 r. Największy wskaźnik wzrostu miały Hiszpania. Jeżeli się doda. następuje wyr wnywanie poziomu rozwoju gospodarczego między zamoŻną P łnocą a ubogim Południem. Ich wpływy kształtowały się poni żej średniejdla EWG i osiągnęły tylko pięciokrotny wzrost. dzięki dostępności informacji Statystycznych. są Niemcy. Turystyka cieszy się tam ogronrnym zainteresowaniem. to wysoka frekwencja turyst w niemieckich - 980. Według wTo. Grecja i Portugalia. turystyka należy tam do największych sektor w gospodarki i jest bardzo znaczącym źr dłem dopływu dewiz. Brytyjczyk a Hiszpan Jak widać. . dzięki turystyce . Francuz - 686. Dania i Holandia.j międzynarodowej. kt rych wpływy pomnożyły się osiem Ż7Ż słuzbowe oraz I5vo stanowiły wizyty s3 u rodzin. Jej obroty stanowią około 6. siedem wymienionych kraj w w dużej mietze zavłdzięcza swoje dochody dewizowe zagranicznej turystyce przyjazdowej' Natomiast w takich krajach wysoko rozwiniętych. wykazująca siedmiokrotny wzrost omawia- skich w skali rocznej.9vo' W roku 1994 około 47 mln turyst w zagranicznych wydało na obszatze tego kraju 57 mld USD plus 16 mld USD na usługi transportowe. Dochody z obsługi ruchu turystycznego wzrastająprzy tym szybciej niz wydatki Niemc w za granicą. warto zaprezentować tempo zmian wpływ w z turystyki zagranicznej w niekt rych krajach europejskich. dochody z turystyki są mało istotne dla rozwoju gospodarczego. w okresie 1970-1985 średniaeuropejska (EwG) wpływ w dewizowych z turystyki zagra- w przez nich odwiedzanychs3. nych wpływ w dewizowych. Mozna dodać' ze turystyka w Niemczech stała się waznym elementem gospodarki. Innym przykładem kraju wysoko rozwiniętego. W tym sensie na obszarze UE. Tablica 4. Włoch nicznej wzrosła siedmiokrotnie. W roku 1996 Deutscher Reisemonitor zarejestrował około 160 mln podr zujących z minimum jednym noclegiem. oraz Wielka Brytania. W roku 1993 udział USA w światowych wpływach z turystyki wyni sł l8.

ioszu_ kiwanie przyczyn głębokiego załamaniaw zagranicznej turystyce przyjazdowej do Polski tylko poza granicami kraju to zamało. ze względu na skutki ekonomiczne. przyczyŻ75 ach turystykl pr zy j azdowej.rynku generującego Znaczną częśćprzychod w dewizowych Polski z tytułu turystyki zagraricznej.5. ' W Polsce. rynku turystycznym. 1. miejni""nych. Wynika z tego.in. kt re moze mieŻ duzy wpływ na og lny bilans płatniczy w wielu krajach o rozwiniętych funkcj r (oŻ']vo). Turystykę zagraniczną przyjazdową. i 2000 r. że turystyka zagraniczna' podobnie jak krajowa. wynikającego gł wnie Ze wzrostu wartości rozlicze(t z tytufu kart płatniczych.10) wymownie potwierdzają tę wsp łzale żność.j . system atyczne ograniczanie formalności granicznych oraz two- rzenie recepcji cudzoziemc w przybywających do Polski. a wpĘwy z turystyki przyjazdowej Wlatach1998_2001wpływyztytułuprzyjazd wcudzoziemc wdo Polski spadły z 8. iż usunięcie dotychczasowych barier nych. ptzy czyni się do polepszenia akości zaduktu turystycznego i wzrostu znaczenia turystyki w omawianym dalszego rozwoju polskiej turystyki naświetlokresie.zna' dzynarodowym obrocie gospodarczym nie było ani polityczczące.żespadekprzychod w dewizowych w latach 2000_2001 nastąpił w wyniku: - W tym kontekście trzeba przypomnieć kilka prawidłowościog lnych. Tendencja ta.jak i przychod . jest wynikiem rozwijania turystyki przyjazdowej do Nierniec i krajowego ruchu turystycznego' Niemcy lokują się w czo_ ł wce turystycznej świata i coraz bardziej utrwalają swoją pozycję na stopniowego. załamaniem koniunktury i wpływem atak terroryStycznych w USA na światowy ruch turystyczny' łu wpływ w dewizowych z turystyki w og lnych dochodach dewizowych niekt rych kraj w europejskich (podrozdział 4. dużego spadku liczby przyjazd w cudzoziemc w do Polski w spowodowanego m.in. korzystna z punktu widzenia bilansu płatniczego. spadku przeciętnych wydatk w os b przyjeŻdŻających na jeden dzie . Analogia ta sprawia.Ż mld USD. że w 1998 r' Niemcy wydali mld USD odnotowano po turystykę zagraniczną46. spadku |iczby przyjazd w turyst w z Niemiec (o Ż6vo) . okolicznośćta jest uznawana zawuŻną przesłankę wzrostu znaczenia turystyki w strukturze nowoczesnych czynnik w rozwoju społeczno-gospodarczego. lecz w skali międzynarodowej. Miejsce turystyki polskiej stabilne' ani. Uwarunkowania no w podroz działach 2-I0.. że w turystyce europejskiej odnotowano w latach t999_ŻOO1 prawie j proudziale kapitału zachodniego. mimo istnienia wielu atrakcyjnych walor w turystycznych. kiedy to liczba turyst jej sme.1 mld w 1999 r.1d USD. rozw j turystyki przyjazdowej nie nastąpił w minionym okresie' dłownymi przyczynami były m. spowodowanego gł wnie słabnącym zainteresowaniem Polską jako miejscem robienia zakup w. przy znaczącym w sprzyjających aktywizacji tego sektora' Natomiast poprawa warunk w Polsce gospodarki rynkowej stworzą układ przesłanek l0-procentowy wzrost zar wno przyjazd w. oraz4. Nadwyżka w bilansie turystycznym moze być wykorzystanana częściowelub całkowite pokrycie deficytu bilansu handlowego.8mldUSDwŻOOIr. iz wainym zagadnieniem jest saldo obrot w turystycznych. Przytoc zone pr zykłady wy sokiego udzia- Ż74 . To samo źr dło podaje. stanowi narzędzie podziału dochodu narodowego. Dane Statystyczne z lat 1996_2001 potwierdzająbardzo nier wny polskiej gotrend w rozwoju turystyki polskiej. można przyr wnać do eksportu towar w i usług.InstytutTurystykiwyjaśnia.0 mld USD w 1998 r.II i 3. Wolno sądzić. 2. Akceptując generalnie diagnozę przyczyn kryzysu turystyki polskiej Instytutu Turystyki opracowaną dla PoT warto zwr cić uwagę. ale trwałego wzrostu płatności dewizowych rejestrowanych przez NBP (o lŻvo). np' w 1996 r' wynosiło 33. turystyka wyjazdowa zaśzmniejsza jego rozmiary.8 stronie i'"y"noao' z turystyki przyjazdowej' Warto dodać' że sa]do ujemne wymiany turystycznej Niemiec stale spada. 78 mln Niemc w uczestniczyło w zagranicznych podr żach na turyStycznych. a 1 . wyznaczała jedenaste miejsce' sce w świecie. natomiast wyjazdową do importu tych d br i usług. Jedynie radykalna zmiana stosunku władz par stwowych i samorządo*y"h do turystyki przyjazdowej może przywr cić korzystne tendencje w turystyce polskiej. do .w.w 1996r. Pozytywne tendencje w w zagtaspodarce turyĘcznej trwały do 1997 r. niski poziom świadczonych usług w mię_ torystyc"nych itrudnościpolityczne. Turystyka przyjazdowa zwiększa doch d narodowy. tidrzy w wczas odwiedzili Polskę.

tak jak pokazano w tablicy 4.7. Według danych Instytutu Turystyki. Trzeba wreszcie podkreślićdominację Niemiec w łącznych wpływach dewizowych Polski z turystyki przyjazdowej. oficjalna ewidencja wpływ w wskazuje w przybIiŻeniu na O. Szwedzi 4. WYDATK| . wynosiły około 200 USD.kraj w. a Litwini W latach I999_Ż00l uległa zmianie struktura łącznych wpływ w dewizowych Polski (tablica 4.9. gdzie występuje najsilniejsze skupienie turystyki przyjazdowej' tj' w krajach Europy Zacnoaniej i w USA. i 4. Wpływy dewizowe z turyStyki zagratltcznej nie obejmująz reguły wpływow z tytułu pasażerskich opłat transportowych kolejowych. 143 Ż76 Ż77 . do 60. łącznie z przychodarni wolnorynko- Jakjużwykazano. Kanada) wydawali 203 w 2001 r. a w 2001 r. poiotni" jak wpływy z eksportu towar w.kt rzy korzystali na terenie Polski z noclegu wydawali średnio na osobę 136 USD i blica 4. kt re są oceniane przeciętnie na 30vo og lnych wpływ w dewizowych z turyStyki.7Vo w 1999 r. 5. Rosjanie 3. ze wysokośćog lnych wpływ w z tych kraj w wyniosła w 1989 r.niając się do zwiększenia importu koniecznego do zapewnienia rozwoju gospodarczego danego kraju.Ż. Jezeli .to Instytut Turystyki odnotował. korzystający (UsA.0 noclegu w 2000 r.-z kraj w zamorskich średnio na osobę 324 USD.5vo ich udziału. Dla por wnania na|eży podać. Niemcy gościliw Polsce w 2001 r. Szacunki tych wielkości w Polsce w LATACH cuDzozlEMcÓw w pot-sce 1993-2001 1993 1994 1995 |6Ż 2lr 174 1996 199'I 1998 213 Żo3 200 159 13'l 140 1999 2000 200t USD.). 250--300 mln USD. Istotne znaczenie dla wysokości wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej ma Sprawa wysokości przeciętnych dziennych wydatk w wydatki turyst w zagranicznych są jednak znacznię większe. JeŻe|i chodzi o wydatki według kraju pochodzenia. Francuzi .4Vo w 2001 r. Koszty transportu kształĘąsię.8 w 2000 r. ze turyściz Niemiec przyjeżdŻający na jeden dzie w 200I r.w USD i Ukrair cy . wpływy z turystyki.7. 44 USD.0 w 2000 r.5 w Ż00I r. Francuzi 170 USD. po uwzględnieniu wpływ w rejestrowanych przez NBĘ wzr sł z 55. wydawali 41 USD. Udział łącznych wpływ w od turyst w. -3. Wyniki badar Instytutu Turystyki zawiera ta- i długościczasu pobytu.lecz koncentrują się tam. średnie wydatki turystyczne cudzoziemc w zZachodu odwiedzających Polskę w 1989 r. W latach I999_Ż0u struktura wpływ w kształtowała się. Białorusini 76 USD. Wynika Z tego.8). to średnia chodzi o długość pobytu turyst w Polsce według |iczba deklarowanych nocleg w była następująca: og łem 4.9Ż USD. w krajach zaśo dobtze rozwinięty"t' u. jednak można je osiągnąć często niższym nakładem' Wzrost udziału usług turystycznych w bilansie obrot w zagranicznych może się więc przyczynić do zwiększenia opłacalności tych obrot w. Rzeczywiste Tablica 4. Włosi 7'3. natomiast ci. Innymi słowy.łoguch przewozowych mogą stanowić znacznie większy odsetek.3. umożliwiają pokonywanie barier wzrostu. 290 USD w Hiszpanii i 540 USD w RFN. lotniczyctr i morskich. 330 USD we Francji. rzeczjasna. w 2000 r. Amerykanie 16. Skandynawowie 128 105 USD. Ukraircy UsD' Węgrzy z noclegu turyści np. 41 USD.3 noclegu (5. Niemcy - Wielkościwydatk w zależałyod rodzaju oraz długościpobytu kraju pochodzenia. Brytyjczycy 197 USD. Ta koncentracjaptzestrzenna wpływ w ma charakter trwały. inaczej w ruchu międzynarodowym i inaczej w ruchu międzykontynentalnym' turyst w wymi.0. mogą być interesujące. odwiedzaj ący na jeden dzie wydawali np.4. W Polsce wpływy z turystyki zagranicznej nie odgrywają jeszcze znaczącej roli w tworzeniu dochodu narodowego.wpływydewizowezturystykimiędzynarodowej nie rozkładają się r wnomiernie między poszczeg lne kraje czy nawet regiony turysiyczne świata. że średnie wpływy w przeliczeniu na jednego turystę zagranicznego wynosiły w 1987 r.6.

Że wsp łczesnego turystę np. o są ana- Bierze do eks_ znacze- "r{k w krajach uiornu*czych. pensjonat w. ze stosunkowo niewielka |iczba os b udaje się za grinicę na dłuższypobyt w celach wypoczynkowych. Po pierwsze. budowa dr g czy rozbudowa środkw transportu. motywujących turyst w do wydłużaniapobytu. to warto na og ł miitae. |ecz takŻe od stopnia i moż1iwościzwiedzania kraju reganizo*unia ut ut"ii turyStycznych pacepcji turystycznej. charakteryzuje duŻa ruchliwośćprzestrzenna rym i w związku z tym nie tylko zmienia miejsca pobytu w kraju' w kt kolejno kilka kraj w' Jednocześnie przebywa. gospodarka turystyczna daje mozliwośćzatrudnienia znaczne1liczby rąk do pracy przy stosunkowo niskim koszcie tworzenia stanowisk. Spotyka sii-opinie. 279 Ż78 . zwlaszcza z punktu widzenia rozwoju turystyki krajowej i potrzeby zapewnienia waruŃ w niezbędnego wypoczynku. Po drugie. są niezbędne do rozwoju całej gospodarki narodowej lub są społecznie użyteczne..: . Relatywnie dłuzszy czas pobytu turySta wybiera pozaeuropejskich. Mile widziane są także inwestycje z udziałem kapitału zagr anicznego.. |ecz często odwiedza ale szybkośćwsp łczesnych środkw transportu pozwala na częste' np' na obszarze t<rotkotrwałe-wyjazdy turystyczne do pardstw obcych. oraz zakład w gastronomicznych i urźądze zmotoryZowanego.. az do stworzenia szerokiej sieci informacyjnej. Natomiast jeślichodzi o czas pobytu.o lub w formie kredytowania inwestycji podejmowanych przez r zne sektory gospodarki turystycznej. że osiągnięcie tych cel w wymaga znacznych nakład w finansowych na inwestycje turyStyczne.3 10.5 '7. Nie trzeba podkreślać. wydatkowane przez paristwo bezpośredni. Wypada przypomnieć. od budowy i modernizacji dr g kołowych.6 5r. czyli czynn\k mający istotne nie dla gospodarki narodowej danego kraju. moteli itp. rozw j turystyki międzynarodowej daje szansę aktywizacji region w i miejscowości turystycznych nie rnających korzystnych warunk w do rozwoju innych dziedzingospodarki narodowej.9 21. Źnoo*TYcH WPŁYlVow Tablica 4.8 lnie uważa się.*!$*ffi 51.0 25.3 25. 'q. np.8-{. sTRUKruM wPŁYVÓw DEWlzowYcH PoLsKl w LATAcH 1999. 2ooo l2oo1 WEDŁUG KM]ow . niŻma to miejsce w obrocie ryStycznym międzyeuropej skim. Dlatego wszystkie kraje doceniające ekonomiczne znaczenii turystyki przeznaczająwysokie sumy na rozw j infrastruktury turystycznej i paraturystycznej.1 9. transportu kolejowego. s'ttt l #! ffiffifi iiri#. W krajach prowadzących aktywną politykę turystyczną powszechnie się obserwuje dqŻenie do zwiększania wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej nie tylko przez odpowiednią i intensywną promocję własnych walor w turystycznych. Przyczyn tego można upaĘwać m'in' tuw duzl wyzszych kosztach przejazdu. iż średniawydatk w zaleŻy nie tylko od wysokościkoszt w utrzymania oraz poziomu cen pamiątek' na og ł chętnie zornabywanych przez turyst w zagranicznych. zdrowotnych Wszelkie nakłady inwestycyjne w gospodarce turystycznej lizowane pod kątem ich opłacalnościekonomiczno-społecznej.9. Jako przykłady mozna podać region nowosądecki w Polsce czy Dalmację w Chorwacji.. z kraj w europejskich' og wypoczynkowo-rozrywkowych. W rachunku korzyści należy jeszcze uwzględnić dwa elementy dośćdużej wadze. rozbudowy lotnisk i parku samochodow ego' przez budowę hoteli.2ooo l 2ool WEDŁUG Tablica4.1 14.iiilit Niemcy Pozostałe kraje sąsiedzkie Inne kraje europejskie Pozostałe kraje -' i.8.sTRUKruMWPŁY1voWDEwlzowYcHPoLsKlwLATACH1999.8 32. Często są one r wnież gospodarczo opłacalne.lecz także przez stwarzanie możliwościkorzystnych i atrakcyjnych warunk w..1 15. UE.. że inwestycje turystyczne. i. się pod uwagę bezpośrednią rentownośćobiekt w oddawanych ploatacji oraz fakt napływu dewiz.5 35.

Turystyka biznesowa np. że zagraniczna turystyka przyjazdowa przez eksport niewidzialny efektywnie oddziałuje na bilans platniczy kraju recepcji Z turystycznej. korzystna ekonomicznie tzw. Turysta. Uog lniając. z pominięciem konieczności międzynarodowych roz|iczefi finansowych5a. Turyści dewiz na krajowe środkipłatnicze. zabierającje ze sobą.. s6-" lamze55 Ż80 . lepszych ro'wiąza(l w wielu dziedzinach życiahłaja. NaleŹy jednocześnie przypomnieć. Barede'a56. Turyści zagraniczni mogą w określonym stopniu reklamować niekt re towary potencjalnie eksportowalne lub też własny kraj jako interesujący ce| przyszĘch podr - towarzyszy turystyce międzynarodowej.Problemy turystyki" 798'l . okolicznośćta moze ułatwić poszukiwanie nowych. transportu itp. iż Problematyce ekonomicznej zagran. z jednej strony. że import turystyczny w normalnej gospodarce może stanowić w dłuższym okresie stuteczny stymulator wzrostu produkcji d br konsumpcyjnych zakupywanych masowo przez turyst w i kształtować politykę ich importu w tradycyjnym Ębie. z rcguły o wiele wyŻsząod mozliwej do uzyskania ceny eksportowej.łcznej turystyki przyjazdowejjest poświęcone opracowanie S ' Wodejki. W tablicy 4'10 przedstawiono schemat zewnętrznego rachunku opiacalnościturystyki zagranicznej. zakupują na rynku r żne towary i usługi. z drugiej zaś zagraniczni. może stanowić dla kraju recepcji interesujące źr dło informacji o istniejących za granicąusprawnieniach techniczno-o rganizacy jnych. rachunek zewnętrzny turystyki jest przede Zob. że w międzynarodowym obrocie turyStycznym występuje. np. to gdy się pominie przyczyny natężenia importu turystycznego oraz ocenę jego skutk w pozaekonomicznych. Nalezy się zgodzić z opiniąR. płaci za nie detaliczną cenę rynkową krajow ą. nr 4.. np. Na tle zarysowanej problematyki ekonomicznego znaczenia tury_ styki międzynarodowej wyłania się jeszcze zagadnienie obliczania wy- w niehandlowych. aby zvłiększyć swoje dochody i (lub) zmniejszyć wydatki.. powiększonych o marzę gastronomiczną. Kraj przyjmujący turyst w uzyskuje więc dewizy Za towary.. naukowo-technicznej. że aby oszacować wynik netto międzynarodowej wymiany turystycznej. Przycfujd netto z turysĘki międzynarodowej w bilansie płatniczym.. Ruch przyjazdowy z Zachodu do vłybranych pa stw socjalistycznych. Pa stwo. tworząc natychmiastowe Źr dło got wki. w polityce celnej. podczas gdy w przypadku tradycyjnej transakcji zapłata odbywa się z odpowiednim op Źnieniem eksportu niewidziali na og ł na warunkach kredytowych. Jeślichodzi np. Przedmiotem nabycia przez turySt w są r wnież towaly. w większościnie zostałyby wywiezione nielicząc pamiątek kt re za granicę' Eksport niewidzialny jest na og ł korzystniejszy od wywozu dokonywanego przez ptzedsiębiorstwa profesjonalne' Handel nie ponosi przy tym koszt w ubezpieczenia. . Międzynarodowy ruch turystyczny moŻe też być kanałem przepływu informacji. występujących obligatoryjnie przy eksporcie tradycyjnym. o Polskę. nowych towarach czy usługactr.ekonomicznego punktu widzenia zagraniczna turystyka ptzyjazdowa jest uważana za jedną z najbardziej korzystnych form obrotu dewizowego. 5a datk w i dochod w dewizowych związanych z turystyką. R.. ze zjawisko to w tablicy jego strukturze. nr l.z kt rego pochodzą turyści55.problemy turysryki" 19gg. Są one bowiem świadczone po cenach detalicznych. skuteczna i niekiedy świadomie preferowana przez czynniki oficjalne. Zdaniem'rpo. z kt rego pochodzą turyści. Zdobywane w ten spos b dewizy można na og ł wykorzystać natychmiast. mozna zatem powiedzieć. opartego na przedstawionej Ży turystycznych. jw.'riun"go francuskiego eksperta. opłacalność jest szczeg Inie duża w przypadku konsumpcji turystycznych nego usług gastronomicznych. dokonując wymiany widzialny eksport towąrowy. trzeba powiedzieć'. kt re są eksportowane r wniez w ramach zagranicznych obrot w towarowych. może wywierać większy nacisk na tę czy inną pozycję rachunku Zewnętrznego turystyki. Baretje. pod warunkiem ze przebiega w granicach określonychprzez skalę atrakcyjności dokonywania zakup w podczas pobytu poza własnym krajem i *łuzy do cel zwykle z punktu widzenia tempa poprawy zaopatrzenialudności ta turyStyczna droga redukowania cząstkowej nier wnowagi rynkowej jest wymowna. niezbędne j est przyjęcie konc epcj i rąchunku zewnętrzne 80 turyStyki. niesptzedaż r żnorodnych usług turyStycznych. Powszechnie wiadomo. Ponadto trzeba zauważyć.. Na rolę turystyki międzynarodowej mozna też spojrzeć od strony jej wpływu na r wnoważenie i wzbogacanie wewnętrznego rynku d br konsumpcyjnych kraju.

komunikacyjnych. iż kryterium 283 . wyżywienie. oznacza to. dojazd do miejsca występowania walor w turystycznych. licencje. licencje. Należy r wnież zaznaczyć. promocja Spłata odsetek tkzyw I I l I l tytułu inwestycji zagranicznych i spłata kapitał w z Wyw z dewiz wypłacanych zagranicznym pracownikom zatrudnionym w turystyce Reklama. Pozwoli to na ilościowe i jakościowe określenie wpływu zmiany jednej składowej tego Systemu na inne składowe. czy|iurzą- 5. usługi noclegowe w kwaterach prywatnych czy usługi komunalne). wyroby rzemieślnicze. iz w bogatej strukturze usług turystycznych występuje wiele rodzaj w działalnościusługowej.) Import towar w (gł wnie żywność. kształcenie zawodowe) Usługi r żne (np.) r Wydatki turystyczne bezpośrednie obywateli danego kraju za granicą (noclegi. a następnie powr t do stałego miejsca zamieszkania. pomoc techniczna. i że wytwarza je gł 'wnie bezpośrednia gospodarka turystyczna. DEFlNlcJA usŁUG Dochody z inwestycji turystycznych za z dewiz wypłacanych krajowym pracownikom zatrudnionym w turystyce za graricą Reklama.wyposażenie i vządzenia turystyczne) Transport międzynarodowy (koszty zagranicznych przelazd w turyst w kra- U5ŁUG| TURY5TYCZNE r I Eksport (towary. dobra konsumpcyjne trwałe i nietrwałe. że usługi turystyczne są świadczone przede wszystkim przez komplementarne dobra turystyczne. pamiąr ki.1. Z punktu widzenia czywistnieniem potrzeb duchowych turysty. obĄrnujące czynności związane z Utzedecydującym o charakterze usługi (podstawowej lub komplementarnej) jest cel jej świadczenia na rzecz turysty. Usfugi turystyczne obejmują więc r zne czynności.Tablica 4'1 0. kształcenie zawodowe pracownik w za granicą) wszystkim metodą obliczeniową. lecz do tego potrzeba dodatkowych badar{ nad wpływem turystyki na r żne mechanizmy gospodarcze. mających zwiryek z urządzeniami oraz z instytucjami infrastruktury nieturystycznej (np. wyżywienie. Chodzi tu o działalność pośredniej gospodarki turystycznej . zaspokajania potrzeb turystycznych omawiane usługi można og lnie podzielić na podstawowe. dzenia oraz instytucje infrastruktury turystycznej. Jednak może on i powinien się stać narzędziem zarządzania. kulturalno-rozrywkowych) człowieka. ur l t I r ządzeni a tury sty czne) I r Transport międzynarodowy (wpływy z przejazd międzynarodowych turyst w z zagranicy) w jowych) Inwestycje turystyczne danego kraju za granicą Inwestycje turystyczne inwestor granicznych granicą w za- TURYSTYCZNYCH (CeCnY I ZAKRES) Przez usługi turystyczne należy rozumieć wszystkie społecznie poŻyteczne czynności służącezaspokojeniu potrzeb turystycznych materialnych (np. promocja Usługi r żne (np. pamiątki' rozrywki. transport lokalny itp. pomoc techniczna. Jednak trzeba przy znać. społeczne i ekologiczne. noclegowych) i niematerialnych.in. zaspokajające potrzeby materialne' i komplementarne. sTRU KTUM Źpoo* W TURYSTYCE ZAGMNICZNEJ DocHoDow l wYDATKow Rozoztnt r Wydatki bezpośrednie turyst w zagranicznych (noclegi. rozrywki. związanej z eksploatacją walor w turystycznych. transport lokalny itp. czyli duchowych (np. pobyt w tym miejscu. umożliwiające turyście m.

Usługę turystyczną można wreszcie pojmować w sensie og lnoekonomicznym jako zestaw usług pojedynczych. 33-35. Dlatego iuże znaczenie mają dob r personelu i zaruądzanie nim oraz tzw. biura podr zy).e.je. W transporcie turystycznym zas bezpośredni kontaki konsumenta z producentem usługi nie jest cechą istotną.kt rąmożna się spotkać w przypadku towar w.'i uuaunia popytu w tym względzie są trudne. Po trzecie. usług turystycznych. Sezonowość popytu może utrudnić funkcjonowanie niekt rych przedsiębiorstw. Kaspar. podejmując decyzję.. Po sz ste.h."k]u.jukośe sługi ruchu turystycznego. produkcja usług turyStycznychjest w mniejszym stopniu niż przemysłowa podatna na postęp techniczny. To. -kt . Management imTourismus. Wtnsekw"n. Muszą więc ze sobą wsp łpracować.. gdyz wpływa na ograniczenie śprzedazy i powoduje zamroŻenie zdolnościusługowej. Po drugie. kt re turysta konsumuje w czasie zmiany miejsca (podr ży) i w czasie pobytu w nowym miejscu (cel podr zy). aby narciarz wynajmował pok j w hotelu w Zakopanem." .. Po pierwsze. komplementarne usługi są oferowane na rynku przez 1 - C. Po si dme. Przykładem tego może być zakwaterowanie w hotelu z częściowymlub pełnym wyŻywieniem czy komplet usług związanych z wyjazdem. war. Przykłady te wskazują powiązania między usługami cząstkowymi.. Zdaniem C. lam7.' Potencjalny turysta nie ma mozliwości wypr bowania proaunu.. cechą usług turystycznych jest ich substytucyjność. s. a częściowoistotnie się r zniących usług pojedynczych. kt re jednak Zawsze są komp1ementarne''2.Na podstawie literatury przedmiotu oraz obserwacji rueczywistości można podjąć pr bę wyr żnienia specyficznych cech usług turystycznych.iż oferenci ci są r wnieŻ zależni od siebie. cząstkowych. gdyby nie miał tam mozliwości jeżdżenia na nartach. Mozna r wnież m wić o zestawie (pakiecie) usług."o*u. cechą usług turystycznych jest zr żnicowany pod względem czasowym' przestrzennym i rodzajowym popyt na te usługi. Nawet popyt uczestnik w turystyki kongresowej oiar Liznesowel nie jest wolny od wpływu waha . Wynika stąd. usługi noclegowej w t'oietu czy na kempingu.. tak rozumiany Zestaw usług jest produktem w sensie makroekonomicznym i składa się z dużej |iczby usług pojedynczych. musi się w dużym stopniu opierać na materiała"h . sprzedaż pamiątek w kiosku hotelowym lub rezerwacja pojazdu w wypożyczalni samochod w. Zważywna bardzo ścisłe żnych oferent w. Produkcja usługi turystycznej odbywa się w ouecnosci klienta i w momencie wytwarzania usługa jest . .magazynowana''. tak jak przesyła się to- Po czwarte. kt re są wzajemnie zależne. Turysta."ono'y. Podstawową przesłanką substytucyjności usług są kondycja ekonomiczna turysty i cechy usług zastępowalnych. komunikacja interpersonalna' Dotyczy to zwłaszcza tych usług turystycznych. Usługi turystyczne w sensie makroekonomicznym znajdują się w komplementarnym związku z walorami turystycznymi. usfugi turystyczne charakteryzuj e wewnętrzna dysproporcja. Nie istnieje bowiem nic takiego jak pr bka oi"o..że turysta konsumuje cały zestaw usług odnoszących się do os b lub rzeczy' kt ry składa się z częściowopodobnych. np. może korzystać z usług transportu pasażerskiego itd.konsumowana. Po piąte.ą związane z bezpośrednim kontaktem z turystą (hotelej restaurac. z. jw. cechą usług turystycznychjest ich abstrakcyjny charakter. Kasparal. iż usługa turystyczna nie może być . Wątpliwe też jest. Zjawisko to ma istotn e znaczenie gospodarcze.u". tzeba podkreślić. Turysta zamierzający wyjechać na urlop prawdopodobnie zrezygnuje r szy. ob- ztego zaniaru.. TurySta ma możliwości wyboru np.o285 rozwagi i roztropności ekonomicznej. że zaspokajają one popyt turystyczny komplementarnie i substytucyjnie. jeśliw planowanym miejscu pobytu nie będzie miał możliwości znalezienia zakwaterowania lub wyżywienia. usługi turystyczne mogą być pojedynczymi usługami odnoszącymi się do rueczy lub ludzi. rozwoj tych usług zaśiymaga 284 .. Wynika Ztego' ze usfugi turystyczne determinują og lnie rozw j turystyki. Cechą charakterystyczną jest więc to. W konsewalor w turystycznych kwencji społeczno-ekonomiczna użyteczność jest uwarunkowana odpowiednią dynamiką i strukturą wewnętrzną Usługi komplementarne to taYje usługi. że cząstkowe. w istotny spos b wpływa na poziom o. kt ry kupuje.. cechą istotną usług turystycznych jest obecność konsumenta' Usługi turystycznej nie można przesłać. pobytem i powrotem do miejsca zamieszkania.

Z usfug transportu korzystają osoby podr Żujące zar wno w celach turyStycznych. jakbezpieczeristwo. jak np. Wśrd wielu motyw w wskazuje się m. gł wnie naturalne. Kaspar. Warto też podkreślić. np. Nazywa się ją nawet pionierem turystyki. jak wiadomo. iżjako środek ptzewoza ruchu masowego' w tym turystycznego. tworzą podstawę r żnorodnej działalnościgospodarczej. usługi turystyczne. 5. a niekiedy jedynym czynnikiem rozwoju miejscowości zasobnych w walory turyStyczne. że usługi turystyczne najpierw się sprzedaje. a takŻe motywy wyboru.kolej stała się najbardziej uniwersalnym środkiem podr ży. cechuje juŻ wyruźnie rynek nabywcy. podobnie zresząjak wszystkie usługi. Trzebajednak powiedzieć. znaczna częśćusług turystycznych w Polsce ma charakter rynkowy. Wśrd kryteri w wyboru określonego środkatransportu turystycznego wymienia się' opr cz kryteri w ja_ kościowych i związanych z właściwościami technicznymi środk w transportu oraz z kosztami podr ży. 39 i nast. 287 . W tym sensie są one ważnym. Ważne miejscowości i regiony turystyczne. większe bezpieczeristwo podr ży. iż ro|a ta jest wynikiem wzajemnego oddziaływania turystyki i transportu. Po jedenaste. iz są one rozwijane ze względu na inne warunki życia niż w stałym miejscu zamieszkania turysty i nowe potrzeby' jakie się rodzą podczas podr ży turystycznej. Ekonomiczny sens tych usług polega jednak na tym.wych. Ten aspekt rozwoju usług turystycznych wiąze się gł wnie ze społecznymi funkcjami czasu wolnego. względy towarzyskie3. Dzięki takim zaletom usług transportu kolejowego. Warszawa 1970. większą swobodę ruchu w czasie podr ży. Przechodząc do og lnej charakterystyki roli poszczeg lnych środk w transportu w obsłudze ruchu turystycznego i obserwowanych tendencji w tym zakresie. Jest to z pewnością okolicznośćkorzystna dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. 3 c. jeżeli nie decydujące. Ż86 Dlatego usługi transportowe są powszechnie uważane za dynamiczny czynnik kształtowania ruchu turystycznego i jego obsługi. że wrct'ra wyboru środkatransportu turystycznego mogą ze sobą konkurować. Poprawnie funkcjonujący rynek może r wnież tutorzyć warunki rozwoju osobowości człowieka wypoczywającego. Problemy eko' nomiczre turystyki. Należy w tym dostrzegać koniecznośćzastosowania nowoczesnych metod badan rynku. podobnie jak inne usługi.że turystyka należy wsp łcześnie do najdoskonalszych form zagospodarowania tej kategorii czasu. GKKFiT. przew z ładunk w iprzew z pasazer w. Alp francuskich. Po dziesiąte. przyjemnośćpodr ży. Niekt re z nich są świadczone bezpłatnie. Dlatego bardzo wuŻnajest informacja turystyczna. szybkość. Należy wyraźnie powiedzieć. usługi turystyczne w Polsce. znaczenie dla wsp łczesnej turystyki. Wsp łzależność między turysĘkŁ a środkami-transportu. Rozw j i konsumpcja tych usług warunkują bowiem dostępnośćwalor w turystycznych dla turyst w. Wiadomo zaś. Mozna powiedzieć. usługi turyStyczne. szczeg lnie w zakresie noclegu i gastronomii. Tbansport osobowy w celach turyStycznych świadczy usługi zapomocąr żnych środk'w transportu. Na pierwszym miejscu na|eży wymienić transport kolejowy. Przedmiotem świadczer{ transportu jest. zavtdzięczają sw j rozw j budowie linii kolejowych w XIX w.zakłes usług. s. wypada powt rzyć uwagę. komfort. umożliwiaj ą p ełną reprodukcję sił biologicznych i psychicznychzuŻytych w procesie pracy i nauki otaz podczas innych obowipkowych czynności wsp łczesnego człowieka. a potem świadczy i konsumuje. Środek ten odznaczał się zawsze dużą zdolnością przewozową i taniością świadczonych usług. UsŁucl TMN5PoRToWE Usługi transportowe naleŻą do podstawowych usług turystycznych. Po sme. zwyczaje' sentyment. jak i pozaturyStycznych. usługi celne czy informacyjne. większą wygodę. spełniają w ażne funkcj e s p o łe c zn e. względy ekonomiczne. szwajcarskich i austriackich czy Zakoparle. wolny przebieg.2. większą niezależność. cele podr ży turystycznej . szybkość.iż w strukturze konsumpcji turystycznej podr ż jest zawsze pierwszą i ostatnią jej fazą. Zap ew niaj ąc wypo czynek.in. Po dziewiąte. Historia turystyki dobitnie wskazuje' iż kolej miała duże. popularność i regularność. W Ę mierze są one w pełni lub częściowoodpłatne.

l5-procentowej zniż]r't na samoch d . wyciąg w i kolejek alpejskich a l : r r s r r r telefonu w pociągu. 77 kolejek narciarskich). jw. Można dodać. salonu pullmanowskiego z napojami i przekąskami oraz stanowiskami biurowymi na gł wnych dworcach. Statystyki międzynarodowe wskazują na zmniejszanie się długości eksploatowanych linii kolejowych i spadek względnie ustabilizowanego udziału kolei w przewozachpasazerskich w ciągu ostatnich kilkunastu lat. kolejki linowe oraz wyciryi. Kolej.Executive'' korzystają z następujących udogodnier{ i usfug: turystyce samochodowej weekendowej i urlopowej.4?o w 1989 r. sw j pomyślny rozvt j zawdzięczają w dużej mierze .w ostatnich kilkudziesięciu latach kolej utraciłapozycję podstawy przewozu na rzecz innych środk w transportu osobowego.Intercity Pullman''. obecnie urządzenia te są zainstalowane we wszystkich ośrodkach turystycznych i ich rozw j wykazuje tendencję wzrostową. podejmuje wiele wysiłk w zmierzających do poprawy jakości swoich świadczer . uprawianej w celach sportowych. kolejowy transport pasazerski zarnierza odzyskać liczące się miejsce na rynku przewozowym. n wzrościeszybkości. śniadania. całodziennego biletu na metro londyriskie. Interesujące przemiany jakościowe są r wnież widoczne w transporcie kolejowym innych kraj w europejskich. pod naciskiem konkurencji innych środkw transportu. opr cz uruchamiania pociąg 'w o bardzo duzych szybkościach. Koleje europejskie w walce konkurencyjnej z samolotami. a odległościpokonywane przez turyStę zbyt znaczne. wyciąg w i tras narciarskich. Roczna ich zdolnośćptzewozowa osiąga liczbę kilkudziesięciu milion w statystycznych użytkownik w. Z4-godzinnego bezpłatnego miejsca na parkingu na stacji wyjazdowej. Do roku 2000 Austria zarierzaładodatkowo zbudować 3 tys. W konsekwencji tych przemian ilościowych wystąpił teŻ wyraźny spadek udziału transportu kolejowego w przewozach turystycznych RFN z 4Żvo w 1960 r. do 8. Zanim zostaną zreferowane kierunki unowocześniania usług trans_ portu turystycznego kolei. Mimo względnego spadku udziału kolei w obsłudze ruchu turyStycznego obserwuje się jednak prawie niezmieniony poziom liczby turyst w przybywających do turystycznie gł wnych kraj w europejskich. Jednym z takich przykład w jest system . I zavt arty ch Wszystkie dane dotyczące usfug turystycznych za granicązaczerpnięto z informacji w. rezerwacji miejsc siedzących. Są to środki transportu do cel w czysto turystycznych i obejmują koleje zębate. gdzie rola kolei w obsłudze ruchu turyStycznego jest mała.Międzynarodowych Aktualnościach Turystycznych''. warto wspomnieć o znaczeniu turystycznym kolei specjalnych. Na przykład we francu- skiej sieci TGV (system szybkich i nowoczesnych kolei) od jesieni Ż88 Ż89 . w Alpach szwajcarskich odnotowano 500 kolejek linowych i rz00 kolejek narciarskich (w 1950 r. kt rej uzupełnieniem są wyciągi wagonikowe. orczykowe itd.)a. kuponu upowazniającego do gratisowej konsumpcji i napoju w barze znajdującym się w składzie pociągu. w sząc w innych. (np. bezpłatnego. by mogły wpłynąć na zwiększenie znaczenia kolei w obsłudze tego ruchu. stabiIizując podaż usług przewoz w osobowych w jednych krajach i podno- " wadzony przez koleje brytyjskie. Te zmiany jakościowe wyrażają się we ^. a także w obniżce oplat ptzez stosowanie r żnych zniżek i bonifikat dla turyst w. Charakterystycznym przykładem dynamicznego rozwoju tychurządzeri transportu turystycznego może być Szwajcaria. ma szczeg lne znaczenie dla turystyki g rskiej zimowej..w uprzyjemnianiu podr ży. w warunkach wzrastającej siły nabywczej ludności i preferencji indyi widualnych oraz masowego charakteru turystyki ma istotne znaczenie ''. że koleje specjalne.. Rozmaite przedsięwzięcia prowadzące do tego celu są podejmowane zwłaszcza w Europie. co Inaczej przedstawia się sytuacja na innych kontynentach. krzesełkowe. W roku 1987 np. w Alpach austriackich było zarejestrowanych 15 tys. na rynku turyStycznych usług przewozowych w krajach zachodnich. Ta istotna kategoria. wprowadzają wiele usług przyciągających turyst w i osoby podr żujące zawodowo.. wpro- ołącznej długości 120 tys. obiadu i kolacji podawanych do zajmowanego fotela. W pięciu połączeniach do Londynu i z Londynu otazw pięciu pociągach dziennie od poniedziałku do piątku podr żni z biletem ryczałtowym . Jak już wspomniano. charakteryzujące się ograniczoną substytucyjnością. km.Europacar'' wynajęty na dworcu. Na przykład w 1987 r...

a następnie autobusami do wybranych cel w ! turystycznych. obecnie udział transportu kolejowego w przewozach pasażerskich wynosi we Włoszech zaledwie 27vo. Ten gigantyczny projekt odrodzenia transportu kolejowego w Europie Zachodniej ma być realizowany pod hasłem: . Podkreśla się przy tym duże znaczenie tych aspekt w dla przedsięwzięć biur podr ży i organizator w turystyki. Istnieje też zaniar przyłączenia Szwecji do europejskiej sieci kolejowej.Koleją dwarazy szybciej niż samochodem oraz dwarazy taniej niz samolotem". Wreszcie w następnych la_ tach nowe linie przecinające Alpy mają umożliwić zamknięcie wszystkich tras w skali kontynentu. sieci 30 tys.ł styki biznesowej. aparaty telefoniczno oraz zestaw usług podobny do stosowanego na pokładach samolot w. Cel ten ma być osiągnięty dzięki budowie odpowiedniej konstrukcji długości17. transportu kolejowego Jeślichodzi o jednostkowe projekty modernizacji pasa:żerskiego w Europie. historią oraz kulturą region w znajdujących się na trasie przc" jazd w. Natomiast koleje hiszpar{skie wprowadzają wagony sypialne wyposażone w indywidualne kabiny natryskowe. salony towarzyskie. Warto przy tym podkreślićwysoki komfort w nia 14 wagon w będących w składach tych pociąg w. to trzeba podać. podr zy). zaplanowania większej liczby bezpośrednich połącze(t między gł wnymi aglomeracjami. ale o istotnym znaczeniu dla wielkościwpływ w finansowych uzyskiwanych z eksploatacji kolei. Koleje l. Wymienia sl. w dodatku obciążonych bagażem.iż cechą charakteryStyczną rekonstrukcji kolei włoskich jest uruchamianie pociąg Ż50 km/h i 300 km/h 'w o duzych szybkościach spektywie do 2020 r. Koleje Europy Zachodniej zarnierzają wykorzystać powstanie jednolitego rynku europejskiego i ostro rywalizować z transportem samochodowym oraz |otniczym na tym kontynencie. Należy podkreślić.Ivo. tunel pod kanałem La Manche oraz trasy: Paryż-Londyn (3 godz. związany z geo. zakłada się 60_procentowy wzrost rocznych przewoz w. l Duzo miejsca oraz niekonwencjonalne urządzenie przedział w z* pewniają koleje francuskie (SNCF) w swoim luksusowym pociągu trasie Paryz-Strasburg. Inną koncepcją dyskutowaną w Niemczech jest projekt zorganizowania turystyki kolejowo-autobusowej. dworc w rozdzielczych. Koleje francuskie poświę" cająr wnież wyjątkową uwagę podr żnym pociąg w Loisirail. do ŻOI5 r. szczeg lnie uciążliwych dla os b podr zujących w interesach. jak i obsługę przed podr żą oraz po podr ży1 w spos b zbliżony do serwisu brytyjskiego. W strumieniu informacji traktujących o narodowych projektach rnodernizacji kolei na uwagę zasługuje r wnież ptzyhJad Włoch. w Niemczech został wprowadzony do normalnego ruchu pasa- Do kor ca stulecia jest przewidzianare- Ż90 . przede wszystkim w celu unikania przesiadek. Przyjęcie takiej koncepcji wymaga duzych zmian programowych: koordynacji ruchu. m. W Niemczech zwraca się duzą uwagę na możliwościobsługi tury.6 km oraz lł tŻ91 dam i Paryz-Bruksela-Kolonia. Do większych szybkości jest r wnież Experimental Intercity niemieckiej Kolei Federalnej.cderalne zar erzają uruchomić 40 skład w takiego superekspresu. iż począwszy od alizacja narodowych pĄekt w rozbudowy i tworzenia sieci z punktami: Londyn-Hamburg-Marsylia-Bordeaux. W piętnastu krajach UE oraz w Szwajcarii przewiduje się utworzenie w trzech etapach. Dyskutowana jest koncepcja połączenia kolejowego MalmÓ z wyspą Sjaelland.. rych jest oferowany specjalny program rozrywkowy. Par_ stwo to przystąpiło do dokładnej rekonstrukcji swoich kolei. kursują w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim gi z szybkością 300 kmłr. w kt . km szybkich tras kolejowych. ana powietrzny . na transport drogowy przypada7Żvo. Na zakoriczenie rozważa o narodowych zamierzeniach modernizacji transportu kolejowego w Europie warto zwr cić uwagę na wysiłki. żcrskiego pociąg ekspresowy o średniejszybkości 250 km/h. Koleje hiszparskie (RENFE) w okresie gotowa do Wystawy Światowej ExPo I99Ż r. indywidualne sfuchawki. funkcje uzupełniające. na kt Ę leży Kopenhaga. w Sewilli o Ż\vo liczącą 480 km linię do Madrytu i przystosowały ją do ści200 kmłr. osi Ż5uŻ80 kmłr.1989 r. jakie w tym zakresie podejmuje się w skali Unii Europejskiej. Przewiduje się dow z turyst w koleją do centralnych punkt w w regionach turystycznych.in. Podstawami tej sieci są od 1995 r. Turystyka urlopowa pełniłaby. według wysuwanych koncepcji. i to szybkimi pociągami. Aby zwiększyć rolę transportu kolejowego.. Oferta obejmuje zar wno rozbudowany na pokładzie pociągu. graftą. Paryż-Bruksela-Amster- 1991 r. tzw.

wyrużającej się w możliwościłatwego osiągania odległych miejsc. W świetlepodanych informacji można z dużym prawdopodobierstwem przyjąć.. natomiast przejazd tą samą trasą pierwszą klasą szybkiego pociągu Thaylas trwa tylko Ż godz. dzięki pociągom o duzych szybkościach. Na tle poczynionych uwag o transporcie kolejowym na|eŻy poświęcić parę sł w sytuacji Polskich Kolei Par stwowych.IJdział pociąg w osobowych w og lnej liczbie 360 mln pasazer w przewiezionych normalnotorowym transportem kolejowym Ż9Ż ści. jaką daje samoch d. etap w i przerw w podr zy. wyraża słuszny pogląd. W okresie 1990-2000 przew z zmniejszył się o 54vo. Istotne znaczenie dla rozwoju usług transportowych ma też moto- 293 .poszerzonej ofercie usługowej oraz inteligentnym systemom sygnał w i kontroli. że pod wpływem rewolucji technologicznej w omawianym transporcie wzrośnie ruch turystyczny.57o. Jeślinp. że PKP zułiększą sw j udział w obsłudze turystycznej na poziomie europejskim po przeprowadzeniu programu uzdrowienia gospodarki tej firmy. że w 2010 r. og lnie mozna powiedzieć' iż koleje żelazne. sprawia.67o i ekspresowych Ż. czyli także turyst w. Kolej jest r wniez źr dłem osiągania korzy_ ściz system w informacji elektronicznej i kontrolnej. Wsp łzależnośćmiędzyturystykąaśrodkamitransportu. Jak podaje brytyjskie czasopismo . po latach stagnacji w obsłudze ruchu pasażerskiego i turystycznego' rozwijają się. i przewidują zako czenie eksploatacji 6 tys. ossipows. Chodzi tu o kolejki linowe na Kasprowy Wierch. ruch pasażerski na tej linii przeŁłoczy 30 mln os b. że w stosunku do 1999 r. samoch d cechuje inna ogromna zaleta.W. jakąmożna z przedsięwziąć podr ż turystyczną. Prasa przytacza następujący przykład: lot samolotem w klasie biznesowej na trasie Bruksela_Paryż trwa łącznie 3 godz. spadła liczba pasazer w przewiezionych og łem i we wszystkich rodzajach pociąg w. Duza swoboda wyboru cel w turystycznych. koleje mają bowiem wizerunek monopolu pa stwowego bez cel w dochodowych. km uznanych zanaibardziej deficytowe. do ŻŻ tys. a także czteropasmowej autostrady. nadając turystyce ostatecznie charakter indywidualny. to samoch d umożliwia zwiedzanie obszar w interesujących turystycznie i mniej vczęszczanych.Business Travel World''. Gubał wkę' G rę Parkową w Krynicy oraz na Szrenicę w Szklarskiej Porębie. tras. żełatwość. R wnolegle spada liczba przewożonych pasazer w. Zakfada się. Przyczyni się do tego takze niedob r port w lotniczych w Europie i zatłoczona jllż przestrze powietrzna. miejscowościpołozonych na uboczu. Eksperci oceniają. że jużw niedalekiej przyszłościkolej przejmie od linii lotniczych obsługę pasazer w na trasach kr tszych niż 800 km. Reforma zakłada utworzenie sp łek Skarbu Pa stwa. Tunel pod kanałem La Manche oraz podobne połączenie między Szwecją a Danią stwarzają olbrzymie możliwościekonomiczne. Upowszechnianie się w społecze stwie prywatnego samochodu następuje szybko. pospiesznych II. 40.za: C. i koszĘe 190 UsD. i Jak pokazuje historia transportu. km w 1990 r. PKP-Przewozy Pasazerskie i PKP-Cargo. już w pierwszej połowie bieżącego wieku dzięki swoim zaletom samoch d podbił rynek transportowy.. jw. Warto dodać. s. atakże użytkowanie mniej znanych dr g. okazały się istotnymi bodźcami do przemieszczania się os b. P.5vo. ry?ada indywidualna.Kaspar. W wariancie optymistycznym moŻna przyjąć. że inwestycje kapitałowe w kolejnictwie zachodnioeuropejskim przez długi czas zaniedbywano.. Krąg użytkownik w samochodu prywatnego nie rozszerza się bowiem poza bliską rodzinę czy przyjaci ł.. Źr dłem finansowania reformy PKP ma być emisja kolejowych obligacji gwarantowany ch przez Skarb Parfu t w a i pożyczka Banku Światowego. PKP ograniczyły eksploatację linii kolejowych z 2 tys. Trzeba tu przypomnieć. 85. opr cz dużej ruchliwo_ wynosił w 2000 r. że rola transportu kolejowego w obsłudze ruchu tury- stycznego wyraźnie wzrośnie. Z punktu widzenia potrzeb turystyki g rskiej należy zwt cić uwagę na koleje linowe (PKL). przezkt reprzechodzi lub kt re znajdują się w pobliżu dr g Żelaznych. spośrd kt rych na uwagę zasługują: Polskie Linie Kolejowe (PŁK). iż samoch d prywatny jest 5Cyt. i koszĘe 45 USD.Można też przewidywać.kiego tunelu po stronie dur skiej dla dwutorowej sieci kolejowej. charakteryzuj ąc znaczenie samochodu dla rozwoju turystyki. już obecnie obserwuje się w Europie Zachodniej interesujące dla kolei zjawisko: na kr tkich dystansach samolot zaczyna przegrywać z szybkim pociągiem nowej generacji. Nowo powstałe sp łki mają być sprywatyzovłane. kolej czyni dostępny_ mi dla turystyki miejscowości i regiony.. w 2000 r.

w ciągu 20 lat ich liczba się podwoiła. iż w pierwszym okresie rozwoju turystyki samochodowej natężenie ruchu turystycznego występowało gł wnie w miesiącach letnich.4. Można spotkać opinie. Wsp łzależność między turystylrą a środkami transportu.5. 6) Rozw j motoryzacji indywidualnej sprzyja korzystnemu rozkładowi czasowemu ruchu turystycznego. 294 Ż95 .. s. tak jak inne środki transportu w turystyce. Dzięki samochodowi turysta odwiedza wiele miejscowości i re_ gion w turystycznych. Doświadczenie wykazuje. 50).6. w 1993 r.5) Francja 25 mln. 640. Kaspar. jakie wywołuje zmienność pogody. Warto podać. Rocznik Statystyczny 1988.9 mln szt. i 456 mln szt.l.. Jednak w miarę postępu technicznego w przemyśle samochodowym turysta nie jest już nara:Żony na niebezpiecze stwo.. Jak informuje GUS7. Na skutek tego następuje korzystniejsze tozmieszczenie ruchu turystycznego.399.Polska Ż3 mln oraz 8 mln samochod -71. iż motoryzacja indywidualna.że zwiększona mobilnośćturysty dzięki samochodowi wywołuje skutek w postaci skr cenia czasu pobytu.. chce jak najwięcej zobaczyć w jak najkr tszym czasie.l.:ll ]. 30vo podr ży samochodami miało miejsce w kwietniu.' 481 Austria 11 213 Belgia Czechy Dania Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Japonia 440 340 w Europie Zachodniej daje podstawę do wniosku. 1 ruch turystyczny6. decydującym o atrakcyjności tego środkatransportu. s.. w 1990 r. czyli i czerwcu wobec 31'vo w pełnym sezonie (lipiec.7 mln szt. Warszawa 1995.łffi lri.4 mln szt. Turysta bowiem.Wolno sądzić. obserwacj a strumieni międzynarodowej turystyki samochodowej Wielka w8. sierpieri). że w 1996 r. szczeg lnie kierujący się motywami krajoznawczymi. Dla wybra- Brytania . w 2000 r. jw.. w 1980 r. Warszawa 1988. Ż54 Ż6 456 408 390 459 508 70 200 310 Ż38 193 Niemcy Norwegia Polska Portugalia Szwajcaria Szwecja l5 64 224 285 433 190 259 430 (1997 r. stałą pokusą do zmiany miejsca pobytu.1w'' s.:l. szt. GUS. 83. Kaspar. w 1980 r. .1) Niemcy 41 mln. Zmotoryzowany turysta preferuje bowiem najlepsze warunki drogowe.) 476 428 146 (1997 r. do 2. 80. 4) Włochy 3Ż mln. i 9. iz turystyka samochodowa nie jest tak skoncentrowana w miesiącach letnich jak cały Żl8 155 iWarto też podkreślić. LlCŻBAsAMocHoDow NA l0oo MlEszKAŃcow W WYBMNYCH KMJACH W LATACH 197011998 ..:l'll l l'. 8. . znajdowały się: 1) UsA 136 mln. 2) Japonia 45 mln. na liście kraj w o liczbie samochod w osobowych w użytkowaniu powyzej .9 mln szt. generuje r wnież mobilnośćwsp łczesnego tu_ rysty. stan liczebny samochod w osobowych wzr sł na świecie ze I94 mln szt. do 316 mln szt. trzeba zwr cić uwagę na wzrastające rozmiary parku samochodowego w Europie i w świecie.9 i w 1996 r. s. 6. Rozvłażając zagadnienie roli samochodu prywatnego w rozwoju wsp łczesnej turystyki. GUS. Brytania 8 Ż15 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.w osobowych wzrosła W Polsce liczba zarejestrowanych samochod 't 479 tys. Wynosiła ona w 1980 r.. iż regiony stosunkowo mało odwiedzane przez turyst w korzystają na szybkim rozwoju turystyki samochodowej prawdopodobnie więcej niŹ ośrodki nastawione na dłuższy pobyt. natomiast dla całego ruchu turystycznego wskaźniki te wynosiły odpowiednio: 22%o oraz 35vo (C. Ta pełna autonomia jest być może podstawowym elementem psychologicznym. w 1998 r.5 mln szt. maju USA Włochy W. Pełniejszą ilustracją zmian liczebnych w parku samochodowym na świecie jest liczba samochod w na 1000 mieszkaric w. w 1970 r. w 1970 r. - - Tabljca 5..) 548 407 Jak podaje C. 582 oraz Rocznik Statystyczny 1995. w 1993 r.

nych kraj w światawskaźnik ten ukształtował się, tak jak pokazano w tablicy 5.1. M wiąc o wpływie indywidualnego transportu samochodowego na rozw j turystyki, trzeba dodać, że jego rola wzrasta zar wno w miarę wzrostu dochod w, jak i koncenttacji przestrzennej ludności.Badania francuskie wykazały, iz ludnośćdorosła zarnieszkała w miastach liczących ponad 100 tys. mieszkar c w i posiadająca samoch d jest tury_

.iy""ni" aktywniejsza od tej, kt ra nie posiada tego środkatransportug.

Znaczenie usług samochodowych jest też określone przez połozenie geograficzne kraju. Na przykład udzial turyst w odwiedzających Austrię, Hiszpanię oraz Włochy i korzystających z samochodu jako środka transportu w latach 60. wynosił 70-807o og lnej liczby turyst w zagranicznych, natomiast w przypadku Grecji tylko około ŻO?o|0. Mozna z dużymprawdopodobieristwem załoŻyć,iz wartości te są obecnie wyż-

sze dzięki m.in. rozwojowi infrastruktury ułatwiającej podr żowanie
samochodem po Europie.

tendencji mogą być następujące informacje z 199'7 r.Ildział samochodu w podr zach turystycznych Niemc w ocena39vo, a Amerykan w na 8Żvo w seniano na 49vo, Szwajcar w - pozaletnim. zonie letnim i 80Vo w sezonie Aktywnej roli samochodu w rozwoju wsp łczesnej turystyki można też upatrywać w układzie motywacji wyboru środkatransportu. Wśrd motyw w dominują duża wygoda i znaczna niezależność. Na zakoriczenie tego fragmentu rozvłaża na\eŻy przypomnieć, że prywatny park samochod w osobowych jest uzupełniany przez sta|e rozvłijającąsię sieć wypożyczalni samochod w. Krajowe i międzynarodowe towarzystwa rent-a-car Systematycznie rozszerzają zak'res swoich usług, oferując turyStom liczne samochody od najdrozszych marek i typ w po klasę ekonomiczną, a takŻe przejrzystą taryfikację, rozszerzoną ochronę ubezpieczeniową i wiele usług dodatkowychll. Koszty wynajmu zależąod czasu najmu, marki i typu samochodu oraz Potwierdzeniem
|0 Tamże.

Ę

9 C. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką a środkami transportu..., jw.

okolice wielkich metropolii. Istotne znaczenie w rozwoju usług transportu samochodowego ma r wnież autokar. Turyści korzystający z tego środka transportu są na og ł motywowani takimi korzyściami' jak przyjemnośćpodr żowania i większy komfort. Autokar, jak każdy samoch d osobowy, zapewnia turystom możliwość penetracji, mobilnośći w pewnej mierze swobodę. Program wycieczki, w tym trasa podr ży i czas, zawsze moze być do_ stosowany do specyficznych życze turySty. Zalety og lne autokaru jako środka transportu turystycznego w zasadzie się pokrywająz tymi, kt re są przypisywane samochodowi osobowemu. Pod wieloma jednak względami zakres świadczonych usług przekracza mozliwości Samochodu. Na przykład nowa generacja autokar w zapewnia turyście nieograniczony widok panoramiczny, usługi kuchni pokładowej, wideo, Stereo oraz dostępnośćtoalety pokładowej. Można powiedzieć, że o wyborze autokaru w podr ży turystycznej za granicę decydują gł wnie status majątkowy turysty i cel, a takze charakter wyjazdu, np. wypoczynek, krajoznawstwo, uczestnictwo w imprezach szczeg lnego rodzaju, studia.

większe znaczenie mają w wielu krajach usługi taxi, świadczone i instytucjach, jak np. porty lotnicze, dworce kolejowe, sieć hotelowa, transport śrdmiejski oraz najbliższe
w newralgicznych ośrodkach

mochodowym. W transporcie samochodowym ściśle zwiryar:ym z funkcjonowaniem przewoz w pasażerskich, w tym r wniez turyStycznych, coraz

jego wieku, zakresu usług dodatkowych, pory roku itp. Ten rodzaj usług transportu turystycznego, dzięki doskonałej organizacji i pełnej podaży na rynku zachodnim, budzi duże zainteresowanie wśrd turyst w, szczeg lnie krajoznawc w i podr żujących w interesach. Lokalizacja park w samochodowych w sąsiedztwie hoteli i lotnisk daje gwarancję sukcesu. Warto zauwaŻyć, iż system rent-a-carjest obecny na polskim rynku turystycznym. Jednak na skutek niskiej podaży u słu g oferow any ch przez przedsiębiorstwa turystyczne funkcj onuj e on praktycznie gł wnie poza nimi, opierając się na prywatnym parku sa-

1l

rent-a-cari Autohansa, Avis, Hertz' Interrent, Six-Budget

Dla przykładu można wymienić znane w Europie Zachodniej

umowy z biurami podr ży i towarzystwami lotniczymi. Na przykład turysta zakupuje bilet lotniczy Łącnlie z wynajęciem samochodu w docelowym miejscu za cenę zryczałtowaną.

i

towarzystwa

inne. Firmy te zawierają

Krajowa statystyka nie odzwierciedla roli autokaru w przewozach turyStycznych. Pewną orientację w temacie zapewnia informacja o liczbie autokar w i ich pojemności otaz o liczbie przewiezionych pasazer w w transporcie niemiejskim, reprezentowanym przez firmy zatrudniające
Ż97

Ż96

więcej niż 5 os bl'. ot z w 1998 r. polski tabor autobusowy liczył 20378 jednostek o zdolności przewozowej l 186 356 os b. W tymże 1998 r. zarobkowe przewozy autobusowe pasazer w w komunikacji przewozu jednego pasażera międzynarodowej, na średniąodległość I,3Ż4 tys. km, GUs oceniał na I,7I4 mln os b. W Ę liczbie PKS partycypował udziałem 46vo. Uzupełnieniem tej informacji mogą być dane dotyczące ruchu autobus w przekraczających granicę Polski. Jak podaje GUS, liczba autobus w obywateli polskich wyjeżdżających z Polski w 1999 r. wyniosła 9I,7 tys., a w 2000 r. wyniosła IIŻ,Ż tys. Z ko|ei liczba autobus w zagranicznych wyjeżdŻających z Polski wynosiła 138,3 tys. w 1999 r. i 143,5 tys. w 2000 r.

Dzięki stałej poprawie jakościświadczonych usług turystyka autokarowa w krajach Europy Zachodniej jest dobrze rozwinięta i popular-

na. Tysiące przedsiębiorstw autokarowych wskutek rywalizacji na rynku turystycznym nieustannie wzbogaca swoje oferty usług pozatransportowych. Na przykład w 1987 r. we Francji liczba turyst w 90 mln os b. autokarowych wynosiła 23 mln, a w RFN j turystyki autokarowej w Europie Zachodniej znajduje też Rozw odzwierciedlenie we wsp łpracy w zakresie eksploatacji międzynarodowych połącze autokarowych. W roku 1986 powołano do życia międzynarodow ą or ganizację europej skich linii autokarowych, Eurolines organization, z siedzilbą w Genewie. Organizacja ta Zrzesza około 50 firm autokarowych z 9 kraj w Europy. Jej celem jest umocnienie wsp łpracy między zrzeszonymi przedsiębiorstwami, aby zharmonizować warunki techniczne, handlowe i prawne eksploatacji oraz doprowadzić w ten spos b do powstania zintegrowanej i skoordynowanej sieci europejskiej, obejmującej 1 5 regularnych linii międzynarodowych, eksploatowanych w formie poolu. Znaczenie Eurolines dla rozwoju usług autokarowych jest duże. Zrzeszone w tym poolu przedsiębiorstwa autokarowe przewiozły np. w 1985 r. 1,5 mln pasazer w, zapewniając poŁączenie około 200 miast europejskich, z mozliwością rozwoju sieci tych linii. Należy przypuszczać, iż dĘenie do ujednolicenia zasad komercjalizacji usług, czyli np. unifikacja bilet w, wsp lny rozkład jazdy, stworzenie specjalnego biletu umożliwiającego podr żowanie po Europie za opłatązryczałtowaną

jednolitą w stosunku do ustalonych tras autokarowych, ustanowienie specjalnej legitymacji zniżkowej, przystosowanej do potrzeb europejskich i umozliwiającej osiągnięcie zniżek do Ż\vo oraz rozszerzenie sieci linii, znacznie się przyczyni do dalszego ułatwiania turystom zwiedzanta Europy i do rozwoju turystyki autokarowej. Warto r wnież zauważyć,, Że turystyczny transport autokarowy podejmuje wysiłki zmierzające do zdobycia klienteli w segmencie tury_ styki biznesowej. Przykładem tego rodzaju przedsięwzięć we Francji może by ć przekazanie do eksploatacji salonki autokarowej przeznaczonej dla os b podr żujących w interesach. Spośr d przedsięwzięć zmierzających do umacniania transportu autokarowego na rynku turyStycznym można wymienić inicjatywę Międzynarodowej Unii Transportu Drogowego (IRU) w zakresie wprowadzania jednolitego systemu klasyfikacji autokar w turystycznych. W tym miejscu trzeba wyruźnie powiedzieć, że transport drogowy dominuje w obsłudze kontynentalnego ruchu turystycznego i ma mozliwościrozwoju. Duże znaczenie dla rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej mają przekształcenia w infrastrukturze transportu samochodowego i hotelarstwa . Z tego punktu widzenia trzeba zwrlcić uwagę na stan sieci polskich dr g. obecnie sieć drogowa liczy ponad 36 tys. km, z czego
i

Transport w 1998 r, GUS, Warszawa 1999, s. 37-38.

(tablica 5.Ż), zadowalający stan techniczny, spełniający unijne standardy, ma zaledwie 60 km polskich dr g. W świetlerosnącego wzrostu natężenia ruchu samochodowego na dobę (20 mln pojazd w w 2003 r.) może nastąpić kryzys drogowy w Polsce. Podkreślają to dane Generalnej Dyrekcji Dr g Krajowych i Autostrad. Obecnie stan 35?o dr g krajowych jest oceniany jako zły, zaś42vo jako niezadowalający. W sumie ponad 75vo dr g wymaga remontu. Warto dodać, że drogi krajowe to tylko 5Vo wszystkich dr g w Polsce. Reszta to drogi wojew dzkie, powiatowe i gminne. Ich stan techniczny orazbezpiecze stwo użytkowni_ k w, w tym turyst w, zależą więc od mozliwościbudżetowych i rozumnych rozstrzygnięć wsp lnot samorządowych r żnego szczebla władzy lokalnej. W wielu krajach europejskich o rozwiniętych funkcjach turyStycznych obserwuje się systematyczny i intensywny rozw j sieci autostrad, 299

do eksploatacji na przyzwoitych warunkach nadaje się około Ż5vo. opr cz autostrad, kt rych długośćw Polsce wynosi zaledwie 394 km

Ż98

Tablica 5.2. AUTOSTMDY W POLSCE

Rysunek 5.1. SIEC

AUTOSTMD W POLSCE

A-1

18"

542 604 365 4Ż2
18

L-2
A-3 A-4 A-6 A-18
Razem

48 305 6
17

394

r951

'
Ź

r

Plus 11 km (tylko lewa jezdnia). dł o:,,Wprost'' Ż0oŻ, marzec, llr 12.

doskonale ułatwiających podr ż samochodem. Na przykład sieć autostrad w kierunku południa Europy przez Szula1carię przechodzi przez tunel drogowy na Wielkiej Przełęczy św.Bernarda, eksploatowany od 1964 r. Tunel ten skraca podr ż na trasie Paryz-Rzym o 207o i codziennie przejeŻdża nim około 1600 pojazd w, w tym 907o sarrtochod w osobowych i autokar w. Czas przejazdu wynosi 7 minut. Dzięki temu podr ż samochodem w kierunku południowym stała się szybsza oraz

sieć funkcjonujących autostrad ożywia gospodarczo regiony, przez kt re przebiegają te drogi. R wnież w Polsce podjęto problem budowy autostrad, co z punktu

wygodniejsza. Uwagi te warto uzupełnić informacją o długościautostrad w następujących krajachl3: Niemcy 11515 km, Francja 11 000 km, Hiszpania 10 3I7 km, Włochy 6957 km, Czechy -km i Słowacj a Ż95 km. Należy podkreślić,-iż 499 km, Węgry 438

ĄtJ|65f16dy istniejące

Autostrady planowane

r dł o:,,Wprost''

ŻOo2, marzec, nr 12.

-

widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej samochodowej należy ocenić pozytywnie. W roku 1993 Rada Ministr w zatwierdziła nową sieć autostrad o długościŻ600 km. Jest ona dopasowana do Europejskiej Sieci Autostrad. W roku 1994 Sejm przyj{ ustawę o budowie autostrad płatnych, a w 1995 r. powstała paristwowa Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad. Program budowy autostrad miał być realizo13

,,Wprost'' 2OOŻ, marzec, rlr 12

scowości i region w turystycznych mają decydujące znaczenie, gdyż wsp łcześnieruch turystyczny ZmotoryZowany bywa utrudniony w miesiącach szczytu właśniez powodu niedostatecznej infrastruktury
301

wany w ciągu 15 lat i miał kosztować około 10 mld UsD (rysunek 5.l). 200Ż r. program budowy polskich autostrad można ocenić następująco. Po latach dyskusji, projekt budowy autostrad znajduje się w pierwszej fazie realizacji. Trzeba mieć nadzieję, iz budowa I95I km autostrad będzie stymulować rozw j turystyki oraz region w' Ztedukuje bezrobocie, a takŻe będzie waznym czynnikiem wzrostu gospodarczego kraju. og lnie trzeba powiedzieć' Że szlaki drogowe prowadzące do miej-

Z perspektywy

300

drogowej. Dlatego wszystkie koncepcje zmierzające do redukcji i łagodzenia prog w infrastrukturalnych w dziedzinie drogownictwa nalezy traktować jako czynniki rozwoju turystyki motorowej. Skalę zjawiska mogą sygnalizować następujące liczby: w 2000 r.liczba samochod w osobowych cudzoziemc w odprawianych na granicy par stwa w kierunku Polski wyniosła Ż4 tnln, natomiast autokar w 148 tys. Dane te cechują się Znaczną dynamikąla. Pod wpływem rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej następują teŻ przemiany w hotelarstwie oraz gastronomii. Na przykład w 1966 r' powstał we Francji system hotelowy Novotel, kt rego gł wnym celem jest obsługa zmotoryZowanego ruchu turystycznego. obiekty tego systemu są zlokalizowane poza ośrodkami miejskimi, na ich

obrzeżach bądź przy gł wnych trasach komunikacyjnych czy lotniskach. R wnież motele i zajazdy są budowane z myśląo turystach zmotoryzowanych, kt rym obiekty te zapewniają przede wszystkim mozliwośćparkowania pojazd w samochodowych i serwis samochodowy. Aktywizacji turystyki samochodowej sprzyjają także kemping i karawaning, kt re pozwalajądotrzeć do każdego miejsca ciekawego turystycznie. Wreszcie omawiana turystyka przyczyniła się do powstania i rozwoju nowych form zywienia turyst w, jak bary samoobsługowe,
snack-bary, kioski gastronomiczne itp. M wiąc o usfugach transportu, trzeba wskazać na wzrastającą rolę

lotnictwa cywilnego. Samolot jako środektransportu turystycznego, szczeg lnie trans_ portu zbiorowego, stanowi podstawę rozwoju turystyki' W rozwoju lotnictwa cywilnego wyr żnia się kilka faz: I) lotnictwo na kr tkich odległościach(I919_I9Ż7), 2) lotnictwo kontynentalne (1928-1939), 3) lotnictwo międzykontynentalne (od 1945 r.). C. Kasparls uwaŹa, Że dla turystyki decydująca była ostatnia faza, gdyż faktycznie umożliwiła turystykę światową. Rozw j lotnictwa na potrzeby wsp łczesnej turystyki opiera się z punktu widzenia technicznego na osiągnięciach lotnictwa wojskowe_ go, natomiast z punktu widzenia ekonomicznego na wsp łpracy towarzystw lotniczych w obrębie organizacji międzynarodowych i na akla
15

tywnej polityce towarzystw czarterowych. W efekcie postępu technicznego, organizacyjnego i przestrzegania zdrowych zasad ekonomiki, dzięki gł wnej zalecie samolotu szybkościi rosnącej jego pojemno_ ści,rola transportu lotniczego stale wzrasta oraz umacnia się on na ryn_ ku przewozowym. Statystyki wykazuj ą, iż pasażerski ruch lotniczy od 1945 r. podwajał się średnio co 10-15 lat. Do kor{ca XX w. zakładano wskaźnik wzrostu rzędu 5_7vo rocznie. Z rozwojem turystyki i usług transportu lotniczego wiąze się wiele problem w, np. brak dostatecznej infrastruktury. Zdolnośćusługowa instytucji i utządze infrastrukturalnych jest znacznie mniejsza od potrzeb dynamicznego ruchu lotniczego. Na przykład w Europie w ciągu ostatnich lat pasażerski transport lotniczy wzr sł w skali przetłaczającej wszelkie oczekiwania. W roku 1984 Eurocontrol, organizacja nadzorująca loty w Europie Zachodniej, szacowała, że w 1995 r. punktem startu lub lądowania około 3,6 mln lot w handlowych będą lotniska europejskie. T}mczasem poziom taki osiągnięto już w 1988 r. Uog lniając ten przykład, należy stwierdzi , iż niedorozw j infrastruktury jest źr dłem przecieyże(l transportu lotniczego. Przeciążenia te dotyczą port w i tras lotniczych, pas w startowych oraz autostrad dojazdowych. W ocenie zrzeszenia przew oźnik w Międzynarodowego Stowarzy_ szenia Transportu Lotniczego (IATA) i Światowej Rady Port w Lotniczych (ACJ) na europejskich drogach powietrznych pojawiają się pro-

Transport w 1998 r, jw., s. 199. c. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką

a środkami transportu..., jw.

blemy z wchłonięciem zwiększającego się o około sEo rocznie ruchl lotniczego. W ostatnich latach dochodziło często do niebezpiecznych sytuacji nazatJoczonym niebie. Ta niepokojąca sytuacja została rozwiązana w 1999 r. dzięki wyznaczeniu nowej mapy korytnzy lotniczych (Air Route Network). Drogi lotnicze nad Europą przypominają sieć autostrad. Korytarze Są proste, o średniej szerokości około 30 km i dwukierunkowe. Ruch na niebie jest prawostronny. Cywilne korytarze zoStały tez wyrztźnie oddzielone od stref ćwicze(l lotnictwa wojskowego. Zdaniem pilot w i kontroler w lotu, ruch w nowych powietrznych korytatzach jest bardziej bezpieczny, płynny i przewidywalny. Zaobserwowane trudności mogą Stanowić istotnej wagi hamulec dalszego rozwoju ruchu powietrznego i turystycznego. Warto podkreślić,iż podmioty transportu lotniczego podejmują wiele przedsięwzięć łagodzących skutki przytoczonych trudności (np' zmiany rozkład w lot w w celu uzyskaniaprzydziału godzin startu i lądowania, wydłuzanie
303

30Ż

Przewiduje się nawet regularny ruch bardzo szybkich statk w od wybrzeża. kt re nie Zostaną szybko wycofane z eksploatacji ze względu na wysoki popyt. 8) Polska 5. 7) Holandia 57 mld (28 mld w 1990 r. zwlaszcza międzynarodowej.).4 mld w 1990 r. 5 km od brzegu. Jednak wiele hałaśliwych samolot w nadal ląduje w licznych portach położonych niekiedy w rejonach gęsto zaludnionych. Na problem ten wskazują m. kt re w 1999 r. trzeba podnieśćproblem ochrony środowiska. Na przełomie wiek w przewozy te miały osiągnąć 2 mld os b. Borykają się z nim zvłłaszcza porty oraz towarzystwa lotnicze16 i ma być rozwiązany w średnim okresie. najmłodszej w Europie. widzenia rozwoju turystyki.5 ha.Trzeba zaznaczyć. ptzewozy pasażer w w tej gałęzi transportu mają możliwości wzrostu. sale konferencyj no-kongresowe.jakie powstały dzięki budowie nowego miasta na morzu' o powierzchni 2. w miejscu. Na obszarze tego miasta znajdują się budynki adnizację wystaw oraz obszerna strefa handlowa. zaśponad l mld os b. także w Polsce. Nowy port lotniczy został zaprojektowany pod kątem zapewnienia szczeg lnie szybkich transfer w na lotniczych liniach wewnętrznych lub w naziemnych środkachtransportu.że stopier bezpiecze(lstwa jest ważnym motywem wyboru środka transportu turystycznego. zwalczany zar wno ptzez rządy. towarzystwa lotnicze świata przewiozły 891 mln pasaŻer w. iz mimo zwiększających się barier.). od kilkunastu lat jest to poważny problem lotnictwa cywilnego. Niekt re Z towarzystw lotniczych. 5) Francj a 84 mld (43 mld 65 mld (46 mld w 1990 r. dzonych zresztą r żnymi środkami.jak i towarzystwa lotnicze na omawiając rozut j turystyki i egzystencję ludności aglomeracji miejskich. wynosił niecałe 6lat. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. Średni wiek floty Lufthansy mieścił w granicach7 lat. zwiryany zrozwojem wsp łczesnego lotnictwa cywilnego. 2) Japonia 15Ż mld (61 mld w 1990 r. (4. 304 MaĘ Rocznik Statystyczny 2000. największego lot_ niskowca świata portu lotniczego Kansai w Zatoce osaki w Japonii. JeSt on wybudowany na pełnym morzu (na sztucznej wyspie). GUs. przekroczy- na świecie wolno powiedzieć. na|eży r wnież zaakcentować sprawę terroryZmu w powietrzu. świadomepotrzeby ograniczenia hałasu w otoczeniu port w. W związku z tyrnnależy dodać.godzin otwarcia port w nocą. 4) Niemcy Rozważając zagadnienie bezpiecze stwa podr zy samolotem w celach turystycznych. wycofanie z lotnisk ruchu nierejsowego oraz. odnowiły swoje floty. Duże mozliwości rozwoju turystyki międzynarodowej wiĘą się z oddaniem do eksploatacji w 1994 r. w 1987 r. wojskowy ruch lotniczy). w miarę potrzeby. gdzie most |ączący nowy port lotniczy Opuszcza wybrzeże.przeszłoŻ07o mialo więcej niŻ20lat.).6 rnld.-6) Kanada - - - z punktu - rnini stracyj ne.). Międzynarodowe Stowarzyszenie Cywilnych Por' Międzynarodowa Organtzacja Lotnictwa Cywilnego (oAC[) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego GAIA). Warszawa 2000. jako uzupełnienie ruchu drogowego oraz ko- Jest to tendencja korzystna 87 mld (62 mld w 1995 r. Na razie są podejmowane wysiłki.). Wiadomo zaś.in. Informację tę można poszerzyć o kraje. świecie. miej sca na orga- Z punktu widzenia rozwoju turystyki na|eży wskazać na możliwości. wynosił 12 lat. t w Lotniczych (ICAA). 3) Wielka Brytania 149 mld (81 mld w 1990 r. zwraca się uwagę na koniecznośćintensywnych konserwacji starszych wiekiem samolot w. l na spokojne dokonanie 11 zakup kt ra pozwala gościom w. a floty szwajcarskiej (Swissair). aby ruch powietrzny przestał być celem atak w ekolog w i licznych ruch w grupujących mieszkaric w z teren w sąsiadujących z portami lotniczymi. lejowego.).). Według Międzynarodowej organizacji Lotnictwa Cywilnego w 1985 r. hotele. łago- W świetle zarysowanej problematyki rozwoju transportu lotniczego w 1990 r. Że przeciętny wiek samolot w pasa:żerskich w USA pod koniec lat 80. 305 . Stymulacyjny charakter rozwoju lotnictwa cywilnego dla rozwoju turystyki znajduje podstawy w postępie technicznym i organizacyjnym w tym transporcie. Dynamiczny rozw j ruchu lotniczego oraz związane z nim trudnościuwypukliły sprawę bezpiecze(tstwa podr ży samolotem. i ma przepustowość 27 mln pasazer w rocznie. ze z punktu widzenia technicznego stosowane są środkimające zapewni wysoki stopier bezpiecze stwa podr ży samolotem.). ły w przewozach pasażerskich liczbę 25 mld pasazerokilometr wl7: l) UsA 1039 rnld (6Ż5 mld w 1990 r. Na przykład w ostatnich latach na świecie.35vo zaś-przeszło się 15 lat.

Jak wskazują źr6dla. tj. GUS. uzyskał oficjalne poparcie Białego Domu.) i 4656 miejscami pasazerskimi (3948 w 1999 r. 18 Transport w 2000 r. 46 samolotami (35 w 1999 r. dysponując w 2000 r. prognozuje wzrost ruchu lotniczego w tempie 5.8vo rocznie przez następną dekadę. przewidujące 625 mln turyst w. Pełniejszą rangę polskich port w lotniczych ilustrują liczby pasazer w zagranicznych przeze przyjętych. iż obszar p łnocno-wschodni kraju (stanowiący ll. Jak podaje GUS18.6 mld os b. Airbus Industries.9 mln os b. Warszawa 2001 307 . oddanie do uzytku AIR Terminalu LoT wraz z nowoczesnym hotelem Marriott oraz zbudowanie nowego portu lotniczego okęcie II oraz rozbudowa port w lotniczych w Gdar{sku i Krakowie. Katowice 3vo. Gdarsk Należy dodać. W roku 2000 LoT docierał do 42 miast w Ż9 kłajach świata. : powiększenie parku samolot w 306 eksploatując 58 linii zagranicznych i 10 krajowych. zwuŻywszy na szacunki z 1998 r.in. optymalizacja sieci lotnisk. Aby zwiększyć zdolnośćprzewozową. Lol wykorzystanie istniejących lotnisk krajowych i zainstalowanie tam infrastruktury. WTo prognozuje liczbę turyst w międzynarodowych doŻ0Ż0 r. powierzchni) jest pozbawiony komunikacji lotniczej. Europejski producent samolot w.. liczą się w porządku malejącym następujące: Warszawa (75 979).Innym ciekawym przykładem rewolucyjnych zamierze w transporcie lotniczym jest projektowana budowa samolot w orbitalnych. Z punktu widzenia rozwoju polskiej turystyki międzynarodowej warto poświęcićparę sł w portom lotniczym kraju. to sytuacja nadal jest trudna. r wniez pas pog rza. zdolnych transportować ponad 600 pasazer w. Natomiast na najbardziej ulczęszczanych trasach w Azji i rejonie Pacyfiku średnia liczba miejsc zwiększy się do 320 wobec 240 obecnie. firma ta planuje budowę maszyn nowej generacji.. Że ldział polskich samolot w w og lnej liczbie start w i lądowar w 2000 r. maszyn. Aby obsługiwać prognoZowane wielkości podr żne. fNu zako czenie tego fragmentu rozwaza warto zasygna|izować gł *n" problemy polskiego lotnictwa pasażerskiego. lotnictwa pasazerskiego wiąze się Należy podkreślić. Warto dodać' że obie firmy zamierzajązmodernizować park posiadanych flot i zakupić 16 tys. Jeżeli chodzi o linie krajowe. odznaczający się interesującymi walorami turystycznymi. natomiast w 1985 r. Jest to wielkośćistotna. polski przewoźnik musi podjąć następujące dzialania: o 20 jednostek typu Boeing 767 i 737 oraz o 8 samolot w produkcji francusko-włoskiej ATR-72. w kt rych liczba start w i lądowar samolot w w ruchu krajowym i międzynarodowym przekloczyła 10 000 w 2000 r. Aktywnośćtę wyruŻają m. obaj -producenci zakładają wzrost wykorzystania miejsc pasażer w parku samolotowym ze I79 obecnie do ŻŻ7 za około 20 lat. wiadomo. Samolot ten miał być gotowy do eksploatacji z korcem ubiegłego stulecia. wynosił 687o. że pr o gnozy te s ą realne. przewi zł 2. w tym 8Żvo w komunikacji międzynarodowej.w. ot ż. jego zdolnośćprzewozowa zaśma wynieść200 pasażer w. o pojemności 400 Boeing rywal . Krak w 87o.). w stosunku do roku poprzedniego aż o l|vo.że przyszłość bezpośrednio z rozwojem turystyki.3vo rocznie w ciągu najbliższych 10 lat i 4. osiągnięcie tej wielkości przewoz w jest jednak uwarunkowane zwiększeniem przepustowości port w lotniczych w Europie Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej oraz rozwiązaniem problem w wynikających z przeładowania lotnisk. projekt samolotu orbitalnego jest juz przedmiotem prac badawczych w USA od 1965 r. Warto dodać. rozbudowa port w i dworc w lotniczych pod kątem przystosowania ich do ruchu międzynarodowego. W ostatnich latach obserwuje się powolną ekspansję PLL '. wzrosła -37o. Biorąc pod uwagę porty lotnicze. Projektowany samolot orient-Express ma latać z szybkością przekaczającą 25-krotnie szybkośćdźwięku.. W og lnej liczbie gł 'wne porty partycypowały następująco: Warszawa 8lvo. na 1. zakładając. R wnież Francja zalrierza zbudować samolot Concorde drugiej generacji. wydając na ten cel ponad bilion USD. Jej największy optuje za jednostkami typu 747 .LoT'' w skali międzynarodowej. że liczba cudzoziemclw w 2000 r. Pozna (I3ŻŻ5)' Krak w (13 128). Wrocław (11 858)' Gdarsk (II434) i Bydgoszcz (10 589).. Iiczba pasażer w transportu lotni- czego się podwoi. praktycznie nie ma lotnisk. kt ry byłby w stanie |atać z szybkościąprzekraczającąŻŻ-kłotnie szybkośćdźwięku. Ż razy więcej niż obecnie. pozwalających odbyć podr żlotniczą dookoła świataw 120 minut.

Żebadania p łnocnoamerykar{skiego ruchu turystyki morskiej wskazują na mozliwości wzrostu jej uczestnik w do 40_50 mln os b w perspektywie kilkunastu lat' Zgodnie z tąpto1nozą. tj. W tym segmencie turystyki morskiej np. Terminal I zostanie wzbogacony o segment VIP oraz o dwa rękawy pasażerskie. w połączeniu z terminalem I zapobiegną paralizowi portu lotniczego. . cieszących się zresztą coraz większym popytem. wzrasta portfel zarn wie na statki turystyczne. że turystykę morską preferuje starsza. Pewną rolę w obsłudze ruchu turystycznego odgrywa tez zegluga najeziorach. a zatem bogata częśćspołecze stwa. W kontekście rozvłaża o zależnościachmiędzy turystyką a usługami transportu warto t wnieŻ om wić rolę żeglugi pasażerskiej. Chodzi tu o następujące fakty: polityka protekcji paristwa wobec LoT-u zanikanie.. przeszło 4 mln turyst w spędza sw j 2-tygodniowy urlop na pokładach statk w zeglugi światowej. a zgodnie Z pasazer w. Szybki rozw j komunikacji lotniczej i wzrastająca atrakcyjnośćprzewoz w tym środkiem transportu wpłynęłyhamująco na rozw j zeglugi morskiej. Terminal II. a od I wojny światowej r wniez dziękl turystyce. miejsc. wielopoziomowe parkingi na około 9.5 mln pasażer w rocznie. turyst w w 1997 r. terminal I miał planowaną przepustoon wość3. Na pokładach statk w pojawiają się ostatnio ludzie młodzi i energiczni. rzekach i żegluga przybrzeŻna. do zainteresowania się możliwościamipłynącymi z transportu turyst w. kt ra się podjęła gł wnie rejs w turystycznych. około 5 mln obywateli USA. z podr ży statkami wycieczkowymi skorzystało w 1997 r. Jak wiadomo. Warto przypomnieć. Ponadto trzeba przypomnieć. w kt rym dany port jest zlokalizowany.r r J zr wnowuŻenie rynku przewoz w lotniczychprzez zwiększenie podazy usług tej galęzi transportu.. że port będzie miał nowoczesne połączenie z infrastrukturą miasta Warszawy. ograniczenia ruchu emigracyjnego zmusiły towarzystwa zeglugowe przejazdu. co oznaczało wzrost o 9vo w por wnaniu z rokiem poprzednim. w 1990 r. Wysiłki ukierunkowywano na zwiększenie komfortu obniżenie cen i zacji lotniska okęcie. Według źr deł niemięckich. ze sytuacja transportu lotniczelo w Polsce. W roku 2001 obsłużył prawie prognozami w 2010 r. będzie zaleŻała w niedalekiej przy' szłościod członkostwa w Unii Europejskiej. Uzupełnią je nowe. kiedy angielskie towarzystwo Cunard wprowadziło pierwszą regularną linię podr zy transatlantyckich. Wzrosła także liczba turyst w chętnych do podr żowania statkami Żeglugi rzecznej.Ż tys. iz do ko ca II wojny światowej transatlantyki były jedynym środkiem tlansportu międzykontynentalnego w turyStyce. W sumie. os b. oraz Niemcy ponad 400 tys. Razem z tym obiektem powstaną: sortownia bagażu. podziemna stacja kolei i nowa płyta lotni_ ska z infrastrukturą. d. 309 W ostatnich latach aktywni są pod tym względem Brytyjczycy 520 tys. Na zakor{czenie trzeba przypomnieć. Warto dodać. Zanika powoli stereotyp. a zwłaszcza rola port w lotniczych w rozwoju połącze transportowych w Europie. na okęciu ma być 8 mln 5 mln os b. zeglu308 Z punktu widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej moze być poŻyteczna informacja o podejmowaniu dalszej rozbudowy i moderni_ obecnie w międzynarodowej żegludze pasażerskiej trwa boom. Nowy. modernizacja parku samolot w przez wprowadzenie na linie krajowe odpowiednich jednostek średniego zasięgu o optymalnej pojem- ga pasażerskarczwijała się intensywnie dzięki emigracji. o lŻvo więcej niz w roku poprzednim. będzie się liczy położenie geograficzne portu. drugi juz terminal lotniczy w Warszawie ma być oddany do eksploatacji w drugiej połowie Ż005 r. . o Ż5vo więcej niz w roku poprzednim. czego dowodem może być największa od kilkudziesięciu lat |iczba zam wier{ na budowę statk w złożonych w stoczniach. stan techniczny i stopieri rozwoju gospodarczego regionu. od 1840 r.5 mln pasazer w rocznie. Zjawisko to r wnież się obserwuje z duŻym natężeniem w Europie Zachodniej. rozszetzenie zakresu bezpośredni ch poŁącze(l zagr aniczny ch. Warto dodać. Nowo budowany termina| z II rękawami pasażerskimi będzie miał przepustowość6. przy noszące poprawę ekonomiki przewoz w i organizacji obsługi pasażer w. obsługującłącznie od 10 mln do 12 mln pasaŻer w. ności. łączącymi r żne obszary geograficzne. ze oddany w I99Ż r. Warto przypomnieć. w Polsce będzie obowiązywać polityka otwartego nieba w Europie. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju turystyki morskiej. Wazną przesłanką wzrostu znaczenia żeglugi pasażerskiej w obsłudze turystycznej jest zmiana profilu turySty morskiego. że rozw j turystyki samochodowej i autokarowej sprzyjał jednocześnie rozwojowi transportu promami.

kacyjnych.3. zerskiego. Dnieprze. Szwecja i Wielka Brytania). tunelu (50 km) pod kanałem La Manche (Eurotunnel). Urządzenie to powinno zapewnić wynajmującemu nie tylko nocleg w potocznym znaczeniu tego słowa. w zależnościod wyposazenia i zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii hoteli: najwyższa 5 gwiazdek. a takŻe o liczbie os b korzystających oraz ldzie|onych nocleg w i wynajętych pokoi (z wyodrębnieniem turyst w zagranicznych). 10 regionalnych od roku 2000 GUs prowadzi badania statystyczne dotyczące stanu i wykorzystania bazy noclegowej turystyki w Polsce. W optymalnych warunkach zakres usług noclegowych nie powinien być mniejszy od tego. s 5. Powstały także mozliwości zeglugi Łabą do Drezna.łączących sieć parstw (Belgia. lnnymi słowy.białą kanałami wodwidzi się na Dunaju. w kt rych podają lokalizację. obiekty świadczące usługi noclegowe dla turyst w są zobowiązane do sporządzania sprawozda kwartalnych. legowa obejmuje |iczne czynności związane z zarnieszkaniem turysty w określonym obiekcie noclegowym. Są łym miejscem jego zamieszkania.gestora (użytkownika) obiektu. między Wyspami Brytyjskimi a gł wnymi krajami na kontynencie Europy. Niemcy. w tym większość miejsc w pokojach jedno. z jakiego kt rych turysta został pozbawiony wskutek opuszczenia własnego mieszkania na okres podr ży turystycznej. Holandia.. Pewną miarą rozwoju usług turystycznych transportu morskiego są też przewozy na liniach promowych. |ecz także świadczyćwiele usług. Dania. a w regionie zachodnim i wschodnim MorzaŚr dziemnego oddaniu do W obsfudze ruchu turyStycznego nastąpiły zmiany po eksploatacji w 1994 r. usfuga noc_ szeroko rozumiany. szczeg |nie na obszar Karaib w. Bez usług transportu nie istniałaby wsp łczesna turystyka. świadczy szeroki zakres usług zwiry'anych z pobytem klient w. atakŻe nymi z Moskwy do Petersburga i w strefie jezior onega i Ładoga. Ponadto informują one o wykorzystaniu obiektu. motel trasach komunikacji . Francja. w każdym hotelu musząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna. najniższa l gwiazdka. Hiszpania. Klasyfikacja obiekt w noclegowych turystyki GUS jest następującalg: turysta korzysta we własnym mieszkaniu. rodzaj obiektu. 1l-13 311 . Warszawa 2001. kt ry. dysponujący co najmniej 10 pokojami. GUS. Wołdze.i dwuosobowych. Zahes usługi noclegowej może być 310 one związane z wynajmem turyście noclegu na określony czas poza sta- hotel . obsfur gujących około 600 odcink w przewozowych na trasach morskich.obiekt hotelarski zlokalizowany przyjest drogowej. motel musi mieć co najmniej 10 pokoi. właściciela. operujących na 55 trasach promowych. odbywającego się dotąd drogą lotniczą i morską. Norwegia. nominalnej liczbie nocleg w lub pokoi. 49 mln pasażer w. Przykładowo. U5ŁUG! HoTELARSK|E Usługi noclegowe należądo podstawowych usług turystycznych. a dla niekt rych jednostek także kategorię. w komunikacji morskiej z Irlandią i Wielką Brytanią 400 tras. r wniez przystosowany do świadczenia usług motoryzacyjnych i dysponuje parkingiem. poza usługami hotelarskimi. ze nadal utrzymuje się wysoki popyt na usługi floty pasażerskiej w odległe regiony. Światowe statystyki wskazują. : W Europie działa blisko 100 przedsiębiorstw zeglugowych. Na przykład w regionie Skandynawii funkcjonuje około 120 tras komuni90. miejsc noclegowych i plac wek gastronomicznych oraz informacje o udogodnieniach dla os b niepełnosprawnych i wyposażeniu w urządzenia Sportowo-rekreacyjne. przewiozło w 1991 r. liczbę pokoi. Donie. Perspek- przedsiębiorstw żeglugi promowej Europy P łnocnej i Zachodniej. W opinii realizator w budowy tego przejścia podmorskiego między Francją i Anglią Eurotunnel prze1$' znaczną częśćruchu pasa- flotę'' tywy rozwoju usług turystycznych świadczonych przez '.odnotowano wzrost o IŻ7o w stosunku do roku poprzedniego. w kazdym motelu mu_ le Turystyka w 2000 r. bez turystyki zaś nie byłoby wysokiej dynamiki przemian ilościowo-jakościowychwe l wsp łczesnym transporcie. klandia. w tym większość miejsc w pokojach jedno. Na zako czenie można podkreślićistnienie ścisłychzwiązk w między turystyką jako zjawiskiem og lnym a usługami transportu. Zależy on od rodzaju arządzenia noclegowego.obiekt hotelarski zlokalizowany gł wnie w zabudowie miejskiej.i dwuosobowych. s.

obiekt łącznie z całodziennym wyzywieniem i dysponuje co najmniej 7 pokojami. najniższa hotelarski. zjazd w itp. na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej' podstawowe vządzenia sanitarne i testrzeżone. noclegowy (lub zesp ł obiekt ośrodekwczasow . najnizsza . trwałych.może zapewnić obsługę jednocześnie znacznej liczbie os b o r żnych upodobaniach. rekreacyj ne) umożliwiaj ące turyStom nocleg w namiotach lub mieszkalnych przyczepach samochodowych. kt ry ma stałą obsługę recepcyjną i jest wyposazony w urządzenia (sanitarne. w zależnościod wyposażeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się cztery kategorie kemping w: najwyższa 4 gwiazdki.teren zwykle zadrzewiony. w obiekcie tym muSZą być stałe urządzenia gtzewcze. w zależności wyposazenia i zakresu świadczood nych usług wyr żnia się pięć kategorii moteli: najwyższa s . domki mogą tworzyć zespoły og lnodostępnych domk w turyStycznych lub organi zacyjnie wchodzić w skład innych obiekt w noclegowych. kt ry czenia usług typu hotelarskiego.kat. l gwiazdka.schronisko'' nie obejmuje schronisk młodzieżowych. oświetlony.sząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna. może byćtakŻe przystosowany do świadczenia usług wczasowych. - ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy . sttzeżony. internatu lub innej plac wki oświatowo-wychowawczej. gastronomiczne. a także przyrządzanie posiłk w oraz parkowanie samochod w.. dostosowany do świadma s s ł nych z pobytem klient w. schronisko ma przynajmniej jedną plapojęcie . budynek niepodpiwniczony. zazwyczaj pomieszczenia szkoły. schronisko młodzieżowe . ośrodekjest wyposażony zgodnie Zpotrzebafii kr tkotrwałego wypoczynku i rekreacji. nie i ogrodzone prowizory cznie. 3IŻ . jest dostosowany do samoobsługi klient w oraz świadczy minimalny zakres usług związanych z pobytem klient w.obiekt położony lub w poblizu zabudowy. III. w zależnościod wyposazeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii pensjonat w: l gwiazdka. kt ry ma co najmniej 30 miejsc noclegowych. dostosowany do samoobsługi i klient w..obiekt połozony poza obszarem zabudowanym. w strefach z komunikacją środkamiptzewozu publicznego. naj- pole biwakowe niŻsza 1 gwiazdka.od sp ł obiekt w iurządze zlokalizowanych w nieduzej odległości aglomeracji miejskiej. umożliwiające turystom nocleg w namiotach.obiekt przeznaczony do indywidualnej grupowej turystyki młodzieżowej. obiekty noclegowe wchodzące w skład ośrodkamogąby wykorzystywane na potrzeby wczas w. w kaz_ dym domu wycieczkowym muSZą być stałe wządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna' w za]ezności od wyposażenia i zakresu świadczonych usfug wyr żnia się trzy kate_ gorie dom w wycieczkowych: najwyższa kat. s schronisło .na obszarze zabudowanym dom wycieczkowy . I. (lub zesp ł obiekt w) noclegowy przeośrodekkolonijny . ptzy szlakach turystycznych. III. musi mieć stałe urządzenia grzewcze oraz przynajmniej jedną plac wkę gastronomiczną. dom pracy tw rczej obiekt. kt ry świadczy usługi hotelarskie . oznakowane - ośrodekvvypoczynku sobotnio-niedzielnego i świątecznego ze.obiekt znaczony i przystosowany do świadczenia wyłącznie lub gł wnie usług związanych z koloniami. w kt rym są zapewnione właściwe warunki do wykonywania pracy tw rczej i wypoczynku tw - wykorzystywany r wnież (gł wnie ptzez ich rodziny) jako ośrodek wczasowy. kat. - wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. nĄwyŻsza 5 gwiazdek.obiekt noclegowy (lub zesp ł obiekt w) przeznaczony i przystosowany do przeprowadzania kurs w. w bezpośrednim sąsiedztwie teren w o walorach przyrodniczych sprzyjających rekreacji. szkole . kemping .kat. jest to obiekt samodzielny lub zajmuje częśćinnego obiektu. konferencji. z materiał w nie-nie więcej niż 4 pokoje. 313 reny rekreacyjne.obiekt do świadczeniawyłącznie lub w) przegł wnie Znaczony i przystosowany usług związanych z wczasami. świadczy minimalny zakres usług związac wkę gastronomiczną. najnizsza. I. domek turyStyczny rc w. w zaLeżnościod wyposażenia i zakresu świadczonych usług wy żnia się trzy kategorie schronisk młodzieżowych: najwyzsza. najniższa pensjonar 5 gwiazdek.

hotele robotnicze itp. internaty.usługa hotelarska stanowi zesp ł działail os b zatrudnionych w zakładzie hotelarskim. Usługi noclegowe na|eżą do grupy podstawowych usług turystycznych i są usługami hotelarskimi sensu stricto. Są to m. Sierpir skiego2o .pokoje mieszkaniowe i budynki gospodarcze (po adaptacji) należące do rolnik w. Według J.. burmistrz lub prezydent miejscowości. domy wycieczkowe. gastronomiczne. sanitarnych. schroniska młodzieżowe.obiekt. Zakes usług hotelarskich jest znacznie zr żnicowany. a także obiekty. s.40. W ten spos b tworzy się korzystne warunki. kt ry w czasie niepełnego wykorzystania zgodnie z jego przeznaczeniem pełni funkcję obiektu noclegowego dla turyst w. ze usługa ta stanowi organiczną jedność. R znorodnośćta wiąze się ze zr żnicowaniem popytu turystycznego oraz z odmiennością funkcji spełnianych przez r żne obiekty. Nadawazeciw p : I r noclegowe.zakład opieki zdrowotnej położony na terenie uzdrowiska. Usługa hotelarska składa się z wielu usług szczeg łowych. inny obiekt wykorzystywany w turystyce Wszystkie obiekty noclegowe odgrywają społecznie i gospodarczo pożytecznąrolę.. nych zakładach hotelarskich. nie kategorii oraz prowadzenie ewidencji poszczeg lnych rodzaj w obiekt w hotelarskich na|eŻy do kompetencji wojewody. natomiast dla dom w wycieczkowych i schronisk młodzieżowych trzy kategorie oznaczone cyframi rzymskimi. usfugi noclegowe.in. można tu wskazać na stały wzrost luksusowej turystyki międzynarodowej. Usługi te polegają na odpłat20 W każdej ztych grup można z kolei wydzielić świadczenia bardziej szczeg łowe. W świetle ustawy o usługach turystycznych usfugi hotelarskie mo_ eą być świadczonew obiektach spełniających określonewymagania. hkład hotelarski. Ustawa ta jest zgodna z rozwiązartiami przyjętymi w wytycznych dotyczących hotelarstwa kraj w Unii Europejskiej. wyposażenia. natomiast ewidencję p l biwakowych prowadzi w jt. Kryterium zakresu świadczenia pozwa|a wyodrębnić trzy grupy rządkuje rynek usług hotelarskich obiekt w hotelarskich. dla kemping w cztery kategorie oznaczone r wnieŻ gwiazdkami. J. a także zalece(l. Warto dodać. rodzaju i kategorii.s s s huatera ąqroturyStyczna . Rozw j masowego ruchu turystycznego i zwiększająca się r znorodnośćcel w podr ży wywołują potrzebę zmiany zakresu usług hotelarskich. że dla hoteli. wykorzystywane na noclegi dla turyst w. zakład uzdrowiskowy . Ich świadczeniestanowi pierwotną funkcję obiekt w hotelarskich. pensjonaty. przy wykorzystaniu specjalnie do tego celu przystosowanych wządze(l". Przykładowo. motele. dodatkowe. aby zwiększyć liczbę obywateli kraj w unijnych przyjeżdżających do Polski. Ze ustawa o usługach turystycznych ponie tylko przywrucakategoryzację -r wniez hotelarzom wysokie wymagania niezbędne do ochrony praw gościhotelowych. jednak nie oznacza. kwalifikacji personelu oraz zakresu świadczonych usług. kt rych liczba i poziom mogą się r żnić w poszczeg l- 1974. W ustawie wymienia się osiem rodzaj w obiekt w hotelarskich:hotele. Przytoczone sformułowanie odzwierciedla istotę pojęcia usługi hotelarskiej. schroniska i pola biwakowe. Sierpiriski. doty czące wielkości. lecz stawia usług: og ożarowych itp. domy studenckie. kempingi. pr lnie można powiedzieć. turystyki weekendowej i podr ży służbowych. kt ry wykorzystuje przy udzielaniu świadczer zdrowotnych naturalne zasoby lecznicze uzdrowiska i świadczy . kt re nie spełniaj ą wymo g w kategory zacyj nych d|a po szcze g lnych r o dzaj w obiekt w. i Zarządzanle"' TNoiK' Krak '"Ekonomika w 3r4 315 . kt re można dzielrić według r żnych kryteri w. Należy zwr cić szczeg lną uwagę na hotele. Ich rola w og lnym układzie potencjału usług noclegowych stale wzrasta' na co mają wpływ tendencje w rozwoju ruchu turystycznego.niezmienną we wszystkich zakJadach. moteli i pensjonat w ustalono w ustawie pięć kategorii oznaczonych gwiazdkami.

bar w.: I I dze . przechowyw anie bagaŻy. budzenie itp. usługi renowacyjne. Iecznicze. dodatkowe. stoł wek itp. maszyna do pisa- mu świadczenia wszystkich usług hotelarskich za|eży kategoria zakładu Zgodnie z kryterium stosunku usług hotelarskich do podstawo_ wej funkcji danego obiektu mozna wyr żnić usługi: I ! nia itp.). maszynka do golenia. higieniczno- umożliwienie turystom przygotowywania posiłw we własnym zakresie.. kt rych gośćnie m gł lub z jakichś względ w nie przywi z| ze sobą. kawiarni.jak np. bezpiecze(tstwa i higieny osobistej. -estetyczne. usługi fryzj erskie. czyszczenie obuwia. Uzupełnieniem dw ch wspomnianych grup usług hotelarskich są żnego rodzaju usługi dodatkowe. tj. Usługami na|eżącymi do tej grupy. czyszczenie odzieży i obuwia. naprawa sprzętu turystycznego czy obsługa samochod w. usługi dysĘbucyjne. oraz z obsługą gości w pokojach w zakresie podawania posiłk w. radio. usługi informacyjne. prowadzenie czytelni. usługi wypoczynkowe. zamawianie pokoi w innych hotelach. Kryterium charakteru zaspokajanych potrzeb pozwala podzielić usługi hotelarskie na dwie grupy: - Podobnie jak wszystkie usfugi. świadczenie usług polegających na umozliwieniu wypełniania w podr ży obowiązk w zawodowych czy służbowych. pranie bielizny. wypoczynkowe. w pensjonatach zapewnienie całodziennego wyzywienia. Usługi dodatkowe w kazdym obiekcie są uwarunkowane jego rodzajem. a do kt rych był przyzwyczajony w domu (telewizor. Ponadto w r żnych rodzajach obiekt w do usług podstawowych mozna także za|iczyć inne świadczenia. świetlicy. zapewnienie noclegu. Według kryterium wyniku pracy wśrd usług hotelarskich można I I wyr6żnić: usługi noclegowe. Usługi gastronomiczne są zvłiązane z ptowadzeniem przez niekt re obiekty restauracji. a także k w schroniskach Sprzętu Sportowego i turystycznego. Grupę usług podstawowych stanowią świadczenia. odświeżanie ubrari.r nym udzielaniu gościom nocleg w oraz zagwaIantowaniu im bezpieczeristwa i higieny. wsp lny_ mi dla wszystkich obiekt w hotelarskich. są usługi noclegowe i usługi gastronomiczne. w uzdrowiskach świadczenie usług leczniczych. Łatwo zauważyć. sprzedaż gazet. iz te same usługi w r żnych obiektach mogą by ć b ądźusługami podstawowy m| bądź dodatkowymi.: kowania pojazd w samochodowych oraz serwis samochodowy. dla kt rych powstał dany rodzaj obiektu. usługi hotelarskie mozna podzielić według kryterium obiektu oddziaływania na: r wnież 3r6 3r7 . usługi zaspokajające potrzeby powstające w nowym' tymczasowym miejscu pobytu. klubu. pamiątek oraz wypożyczanie r żnych vrzą- l r usługi zaspokajające codzienne potrzeby gości. Będą to np. np. jak np. r r : r usługi kulturalno-oświatowe. W pierwszej grupie znajdĄą się wszystkie usługi mające na celu stworzenie gościom warunk w zbliżonych do warunk w domowych. prowadzenie czytelni. od zakresu usług gastronomicznych i dodatkowych oraz od poziohotelarskiego. r : podstawowe. gastronomiczne i handlowe. wypoŻyczanie przedmiot w. stworzenie warunk w do odbywania konferencji w motelu usługą podstawową będzie zapewnienie mozliwościpar- i zlazd w. w domach wycieczkowych dokonywanie drobnych napraw Usługami powstającymi w nowym miejscu tymczasowego pobytu związane z tym miejscem lub celem podr ży' są świadczenia ściśle Można do nich za|iczyć: x r r r : usługi informacyjne' rezerwowanie miejsc i zakup bilet w nar żne środkitransportu.

a dla pensjonat w aż 34Ż.* .3 33. Jeśli1980 r. korzystanie ze westycjom w grupie hoteli.3.'!::ii. Wyjątek od tej zasady stanowi nieodpłatne świadczenieustug noclegowych dzieciom do lat7 .0 mln.. 1990 I 2000 chowywanie bagaży.wspomniane parking w. Trzeba zauważyć.5vo.I66. pranie i czyszczenie obsługę rzeczy już usługi naprawcze' prowadzenie odzieŻy. pledy. usługi w zakresie kultury i oświaty. warto podkreślićduże zaległości Polski w budownictwie tych obiekt w. Wśrd odpłatnych usług dodatkowych wymienia się: wypoŻyczenie maszynki do golenia. co ilustrują informacje podane przez GUS (ta- blica 5. że zakres usług hotelarskich staje się coraz szerszy i urozmaicony.0 33. Przemiany ilościowo-jakościoweruchu turystycznego krajowego oraz międzynarodowego sprawiły. kt rych wyrazem jest specjalizacja i koncentracja we wsp łczesnym hotelarstwie światowym.n1r. rozrywkowe ii.Ż mln. 78. Pełna klasyfikacja usług i ustalenie ich zakresu mają istotne znaczenie dla określenia kategorii poszczeg lnych obiekt w hotelarskich. za l00. Dotyczy to gł wnie hotelarstwa tradycyjnego.:air. takich jak magnetofony.3 49. 49.ił:i. W bazie nie rejestrowanej (chodzi tu o mieszkania czy domy letni- Wrzeczywistości liczby udzielonych nocleg w są znacznie więk- skowe krewnych W ramach usług nieodpłatnych hotel świadczy: r s s s i. świadczenie wszystkich usług podstawowych jest odpłatne. 49. moteli i pensjonat w zanotowano spory przyrost miejsc.iiffi riiiiii: i. wynajmowanie pojazd w. jak szczotki do ubra i do but w. indeks dla og lnej |iczby rniejsc noclegowych całorocznych w 2000 r.:r. 2000 r. Przedstawiona charakterystyka usług hotelarskich daje podstawę do zaprezentowania ilościowego rozwoju tych usług w kraju. dostarczanie drobnych przedmiot w codziennego użytku. 49. pranie bielizny osobistej.r r r . 1990 r. dostarczanie posiłk w do pokoi. jest też Kryterium to dotyczy usług dodatkowych. usługi noclegowe i gastronomiczne. przybory do szycia.) w tym całoroczne (w vo) 907.:r. Szczupłość źr deł statystycznych pozwala jedynie na ukazanie og lnego obrazu zjawiska w makroskali. usługi handlowe.4 mln leg w. sze. koce. Dzięki nowym in318 wyjazd w kr tkookresowych. na strzeżonym parkingu. w 1985 r. dla moteli ..6 i. ponieważ odpłatność. wynosił l33'5vo. 2. Przyjmując 1990 r.0 Kryterium podziału usług' w tym r wniez turystycznych. obsługę osoby usługi obsługę osobowości w dziedzinie potrzeb wyższego rzędu oraz rekreacyjne. sprzętu sportowego i turystycznego.!. usługi fryzjersko-kosmetyczne. 49. Uwypuklając znaczenie hoteli i moteli w strukturze obiekt w noclegowych dla rozwoju turystyki. przenoszenie oraz prze- Tablica 5. papier listowy itp. a w 2000 r.3). indeks dla poszczeg lnych lat wynosił: 1985 r.0 mln. maszyny ł Ż r dł o: Turystyka w t998 r.. jeże|i nie korzystaj ąz oddzielnego miejsca noclegowego. Nie ulega wątpliwości' ze na niekorzystnym obrazie statystyki udzielonych nocleg w zawużyła słaba kondycja ekonomiczna określonychgrup ludnościPolski. 743.:illi!rl.Ż73.57o. nocW roku 1980 w obiektach noclegowych udzielono 100. że w okresie 1990-2000 nastąpiły og lnie korzystne zmiany w strukturze polskiego hotelarstwa. to 100.4 mln. czyli hoteli. usługi charakteryzowała stagnacjabądź regres. w 1990 r. Konsekwencją omawianych zjawisk jest powstawanie sieci lub sysre_ i 67vo podczas Polak w podr żujących po kraju w celach i znajomych) z nocleg w korzystało w 2000 r' 44vo urlopowo-wakacyjnych 319 .4 mln. jw. Jak widać.łrygii Miejsca noclegowe (w tys.. a więc Ęestrowane.. przybor w do pracy. Konkurencja na światowym rynku usług hotelarskich doprowadziła do zmian form działalnościhoteli..l:il!i. suszarki do włos w.0 68. s. MIEJSCA NOCLEGOWE W POLSCE W LATACH 1980.4.6vo.:. prasowanie. r r usługi informacyjne. Pogląd na omawiane zagadnienie wzbogacają dane ujęte w tablicy 5. 34' ł do pisania itp.i:r. parasoli. ga- r $t rażowanie. dla hoteli . 78. parkowanie wsp lnej łazienki itp. dyktafony.0 mln. oczywiściechodzi tu o usługi świadczone oficjalnie.

nr 5' 321 .5 m w hotelowycż. obsługa ruchu handlowego.7 Domy wycieczkowe ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe ŻakJady uzdrowiskowe 36.2 20.8 10. obsługa ruchu turystycznego wypoczynkowego' Ze szczeg lnym uatrakcyj nieniem PobYtu.5)' Tablica 5.7 z.2 obsługa ruchu turystycznego pobytowego. rljiiit$. nie mają szans na wsp łczesnym rynku.liczące od 50 do 100 hoteli. iż sieci zbyt małe.3 14.6 1.7 t6t 705 149 286 149 200 128 332 -0.Rynek Turystyczny'' 2002.8 -8..0 8. 3.6 6. obsługa turystyki wodnej. zewnętrznych-Ż| .0 0.4.2 3. I 2.1 r4) 15) 16) Quality Inns Courtyard Męrcure 17) Hilton Wyndham Hotels Group Ibis FRA GB 73 900 68 810 65 572 561'.. Błądek. 228 200 766 520 640 226 197 538 85 243 83 323 81 277 -2. organ izacji i innych cech Podstawą określonegosystemu hotelowego jest więc rodzaj jego specjalizacji. standardu.1 Hotele Pensjonaty 14..Biuletyn Instytutu Turystyk'l" . IJwazisię bowiem.Zestaw obiekt w hotelowych zarządzanych lub nadzorowanych przez centralę.1 i!:::|..0 4.0 1.0 14. i zjazd e) 10) tt 231 420 99 912 l1) 12) 13) Motel 6 Hilton Hotels Hyatt Hotels I 162 814 FRA USA USA USA USA 8 93 136 438 0..5 slEcl HoTELl NA śWlEclE W 20ol R.4 obserwacja międzynarodowego rynku usług hotelarskich wskazuje. Inc. usług.' :1ł'8s* j]:]:::.9 11 r) 2) 3) 4) 5) ) '7) 8) Holiday Inn Days Inn of America. RANK|NG NAJWlĘKszYcH 2't. W celu sprostania gigantyćżn"j-m't*"n cii ćri-tosztom niezbędnego rozwoju musi się dokonywać stały rucłr w dziedzinie fuzji i wykup w poszczeg lnych sieci hoteli.5 44.i. |JDzlAŁ GŁowNYcH oBlEKToW NocLEGowYcH PPZEZ TE OBIEKTY i'. obsługa turystyki krajoznawczej.: Maniott Resorts & Suites Sheraton Hotels sorts tems 1 940 & 393 386 Re- Ramada Franchise SysSuper 8 Motels Hampton Inn Radisson SAS Express by Holiday Inn 984 1 964 1 073 t t2 999 118 850 l : r : r r r r obsługa kongres w w. Comfort Inns & Comfort Suites GB 1 541 1 909 Źr dł o: obliczenia własne na podstawie: Turystyka polska 2001. kt ra wypracowała indywidualne cechy charakteZakresu świadczonych rystyczne w odniesieniu do funkcji.3 -2.2 '7.5 15.3 r5.$.3 Ż'4 1..i 16. Jako ciekawostkę można tu przytoczyć ranking największych sieci hoteli na świeciew Ż0OI r. 2.7 3.:. obsługa ruchu turystycznego ZmotoryZowanego' obsługa turystyki rozrywkowej. s' 24' USA USA USA USA USA USA USA USA GB 289 836 1.9 Zespoły og lnodostępnych domk w tury_ stycznych Schroniska młodzieżowe l 5.Ż 4.'.5. Według Z. jw'..78 l8) le) USA FRA FRA -17.t 7.::.6 6.Pozna l914' 3Ż0 Novotel 55 84 329 52 488 Źr dło:.w oGoLNEi LICZBIE NOCLEGOW UDZIELONYCH w PoLSCE W LATACH 1985.t 4.6 3. Systemy hotelowe.5 6. (tabfica 5.4 Ż'0 2. Błądka przez System hotelowy należy rozrrmieć .::']ł]. ze w grupie największych sieci hoteli następĘ ciągłe zmiany ilosciowo-jakościowe. 19rO i 2OO1 (W %) Tablica 5. np. teren ich działalnościoraz wpbw na kształtowanlc się wsp łczesnego hotelarstwa.]l.

Towarz y szyła mu postępująca wazja wielkich korporacji hotelowych na obszarze Europy. Warto dodać. (>w zagranicznych wpływa oczywiście na poprawę bilansu płatnicze- Należy r wnież podkreślićkorzyściekonomiczne. kt re zna|azły się poza szą dziesiątką rankingu. 22'. znajdują się w cieniu ich aku handlowego i są zmuszone do działania w znacznie mniej koystnych warunkach rynkowych. podobnym zaskoczeniem z'. Jeślichodzi o obecną sytuację hotelarstwa zachodnioeuropejskiego. na|eży zaznaczyć.ł Istotną korzyściądla polskiego hotelarstwa. a na pozycji I00 znalazł się orbis. Przejawem tego rodzaju korzy:i może być r wnież adaptowanie w całej krajowej bazie hotelowej 'ogramu usług towarzyszących i urządze infrastruktury w ośrodkach światowych system w hotelowych w Polsce muszą się pod wać wymaganiom tych system w. według typowych zaloże projektowych i wyposażonych w stanlrrdowe urządzetia. W interesie polskiego hotelarstwa jest ścisławsp łpraca . że systemy hotelowe są na og ł zainteresowane reklamowaniem swoich hoteli w Polsce. Chodzi tu zar wno o rczvłiązania decydujące o poziomie świadczonych usług.'iany zaobserwowane w psychice i zachowaniu klienteli hoteloj kt ra coraz batdziej się skłania ku międzynarodowemu modelowi ' bsługi. jest reklama i akwizycja o zasięgu światowttll' nie z umową Systemy hotelowe są zobowiązane reklamować za polskie hotele. gdyż kośćich prowizji zależy od frekwencji gości. Budowa obiekt w hotelowych zaśprzez wyspecjalizowane r'my. ' zdaniem ekspert w22. Koncesjonowane ych do wymagar międzynarodowych. w latach 90.Międzynarodowe Aktualności Turystyczne''. ze ekspansja lewnątrz natzuca koniecznośćtworzenia własnych. małe hotele.dt bardziej 'znicowanych wymagar{ klienta. 32Ż l kraju. jak i o rozwi kresu ekonomiki inwestycji oraz eksploatacji obiekt w.in. jest konfrontacja bazy krajowej z rozwiązaniami świecie. i odwrotnie. jakie Polska irya w wyniku tej wsp łpracy' Zwiększenie liczby przyjazd w tury- 3Ż3 . Dla analityk w rynku ekspansja zestrzenna sieci hoteli jest zaskoczeniem.orbis'' z innymi systemami światowymi. odstępstwo od tych wymagul spowodować wypowiedzenie umowy przez władze systemu. opartej na wzorach światowych. przytłoczonerozmaem reklamy renomowanych organizacji.Warto wspomnieć o sieciach hoteli. europejskich łari:tr w hotelowych i dostosowywania oferty usługowej. jaką hotelarstwo polskie czerpie z tytułu tych k w. W konsekwencji. a mają swoje obiekty w Polsce: Motel 6 pozycia 16.Pewne jest. małe hotele były poddŃane ol'zymiemu naciskowi ekonomicznemu. Związek hotelarstwa polskiego ze światowymi systemami wymi ma duŻe znaczenie dla krajowej gospodarki turystyczncj. pozycja 13. Mercure zycja II. przykład Lufthansy i SAS-a. Eksperci s&zą. wową korzyścią. jw. że umowy ze światowymi systemami hotcr mają charakter czasowy i nie naruszają prawa własnościPolskl. . Hilton Hotels pozycja Ż0. iż zjawisko koncentracji będzie się pogłębiać' usług zaśposzerzać. wynikającą z nej wsp łpracy. port jako kolejna faza powstawania ponadeuropejskiej sieci hotelowej "lgunowym kształcie. Związek polskiego hotelarstwa z Systemami światowymi do aktywizacji zagranicznej turystyki przyjazdowej r wnież w zapewnienia gościomwarunk w pobytowych zbliżonych do ielt zvłyczaje(t i wymagari oraz wskutek włączenia się do sieci rezerwacji miejsc. pozwala na osiągnięcie wysokiego standardu ług. wiednie kom rki system w na bieząco kontrolują standard i usług świadczonych w koncesjonowanych obiektach. hotele światowych system w w zobowiązane reklamować hotele swoich system w znajdujące nych krajach.. obserwuje się tendencje do fuzji niczych i sieci hoteli oraz przedsiębiorstw samochodowych' twierdza m.

w wyniku kt Ę np. Costa Brava). zamknięto 3 tys. 3Ż4 3Ż5 . Jednocześnie rozut j ruchu turystycznego. gigantycznego rynku zachodnioeuropejskiego. kt ry jest bardzo rozdrobniony. Pod względem rozmiar w przoduje hotelarstwo francuskie. ł żek. ale ceny podlegają kontroli na szczeblu krajowym. os b. natomiast strategię marketingową całego hotelarstwa prowadzi Niemiecki Związek Hoteli i Restauracji. W strukturze rodzajowej znaczące miejsca zajmują pokoje gościnne i kempingi. Wsp łzależność rozwoju turystyki i hotelarstwa staje się coraz większa' co przynosi korzyści turystom jedna stanowi własność paristwa. świadomych skutk w tej konfrontacji na rynku turystycznym.Rynek Turystyczny") problemy dalszego rozwoju hotelarstwa w Polsce w najbliższym czasie. sieć rozbita na liczne przedsiębiorstwa oraz zakJady o zr żnicowanych wielkościach i funkcjach. Dla Hiszpanii hotelarstwo jest wyjątkowo ważne. Pod względem standardu świadczonych usług hotelarskich istnieje jeszcze znaczne zr żnicowanie między poszczeg lnymi krajami. ponieważ turysty_ ka jest źr dłem 107o dochodu narodowego i daje zatrudnienie około 200 tys. hoteli' W dziedzinie tej władze centralne pozostawiają określony margines manewru władzom regionalnym. Lepiej sprzedaje się ofertę regionu turystycznego lub pakiet usług Zaprogramowune przez kilku oferent w niż zwykły pok j hotelowy. iwsiach. Sieć hotelarstwa hiszparskiego tworzą gł wnie przedsiębiorstwa i zakłady rodzinne stosunkowo wolno modernizowane. obserwuje się znaczne wyzmierzające do łączenia się w ugrupowania na szczeblu siłki właścicieli regionalnym w celu zapewnienia promocji i organizowania wsp lnych system w rezerwacyjnych. aby dor wnać do poziomu europejskiego pod względem promocji usług hotelarskich i poziomu obsługi. Modernizację i rozw j hotelarstwa obserwuje się r wnież w Portugalii. Wielka Brytania dysponuje potencjałem usług hotelarskich rzędu 900 tys. Z sieci hoteli i gospodarce narodowej.in. hoteli i 800 tys. ściowo udziałem poszczeg lnych land w. narzaca konieczność przygotowania warunk w do konfrontacji wszystkich system w hotelowych. we wprowadzaniu informatyki do zanądzania przedsiębiorstwem hotelowym oraz system w rezerwacyjnych. wywoływanego licznymi czynnikami społeczno-gospodarczymi i politycznymi. Jednocześnie wsp łczesne hotelarstwo zachodnioeuropej skie jest poddane ożywionej konkurencji. Potencj ał usługowy hotelarstwa zachodnioniemieckiego ł zek. iż rozvł j hotelarstwa we wszystkich jego odmianach warunkuje aktywnośćwsp łczesnego społecze stwa. Uznanie turystyki biznesowej za produkt markowy w polskiej turystyce stanowi ważną przesłankę og lną przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze usług hotelarskich. pozwa|ającego na swobodny przepływ ludzi. W tym względzie wyjątkowy wysiłek jest podejmowany w zakresie szkolenia kadr hotelarskich. towarzyszy nowe podejściedo sprzedazy usług hotelarskich.. Wyraza Się to m. pobudza popyt na coraz bardziej r żnorodne usługi hotelarskie. ł Żek. Hotelarstwo w tym kraju. że r żnorodny zachodnioeuropejski sektor hotelarski jest konfrontowany z jednakowymi czynnikami koniunkturalnymi' Gł wny wysiłek kieruje się na unowocześnianie metod pracy. Stworzenie w 1993 r. Cechą charakterystyczną hotelarstwa włoskiego jest przeprow adza' na od lat restrukturyzacja. Cechą charakterysty czną hiszpaitskiego hotelarstwa jest stosunkowo wysoka sezonowość. Cechą charakterystyczną omawianego hotelarstwa jest r wniez to. Należy stwierdzić. oczywiście poza duzymi sieciami hoteli. Promocja wy znacza- hotelarstwa jest czę- og lnie mozna powiedzieć. Duży nacisk kładzie się tu na wzrost kwalifikacji zatrudnionych pracownik w. kt re wywierają istotny wpływ na rynek hotelarski.Dla większości kraj w europejskich hotelarstwo jest ważnym sek_ torem gospodarki i cechują je pewne wsp lne prawidłowości:znaczne koszty stałe. gdyż 507o jednostek hotelarskich ma z reguły mniej niż 10 pokoi. rysującej się w grupie małych i średnich przedsiębiorstw. W znacznie zadłużonym sektorze hotelarskim zmiany przejawiają się gł wnie w doskonaleniu strategii handlowej. kt re udzielają temu sektorowi wsparcia finansowego. od L974 r.gł wnie w regionach o wybitnych funkcjach turystycznych (np. że tendencji Stowarzyszeniowej. liczące ponad 130 tys. Na tle poczynionych uwag o rynku hotelarskim w świeciei w PolSce warto om wić Za ptasąbranzową (. jest wzmacniane siecią pokoi gościnnych tworzonych w miasteczkach jąliczby:20 tys. w czym uczestniczą wła_ dze publiczne.

Accor. że stolica nadal utrzyma tę pozycję ze względ w popytowo-prestiżowych. zlokalizowanych na obrzeżach miast.7 tys.i dwugwiazdkowe do 407o wykorzystania potencjału usługowego. Le Maridien.. jakości i struktury rodzajowej hotelarstwa oraz planowany rozw j turystyki. obecne i aktywne na polskim rynku od ponad dziesięciu lat międzynarodowe Systemy hotelowe (Inter Continental. a jedno.l 614 dzą atrakcyjności prowadzonych inwestycji. Zgodnośćtę odzwierciedlają wskźniki wykorzystania potencjału usługowego. ZakJadając. wiąc o atrakcyjności polskiego rynku turystycznego dla inwestycji hotelowych finansowanych przez kapitał zagraniczny' warto M Południowa t4 576 10 l 0o5 97Ż Azja P łnocno-Wschodnia zwr cić uwagę na następujące przesłanki leŻące u podstaw decyzji inoczekiwany rozw j gospodarczy w Polsce.725 390 l Ż59 0l9 5 290 Ż'1'. pozycja sieci hoteli orbis umocni się na rynku i nadal będzie dominująca. Hotele trzygwiazdkowe wykazywaŁy 55vo. hotele dwugwiazdko 28?o ihotele jednogwiazdkowe 35Vo. Holiday Inn.lllliil&_iłffi*i. Korzystne zmiany na krajowym rynku hotelarskim należy też wiąz działaLnościąi programem rozwoju sieci hoteli orbis. W literaturze informuje się o projektach inwestycyjnych w Polsce nowych sieci międzynarodowych. s.:. Średni czas spędzony w hotelach ocenia się na 5 dni. o sukcesach polskiego hotelarstwa będzie decydować stopier zgodności jego struktury z popytem na usługi hotelowe pod względem kategorii i rozmieszczenia na obszarze kłaju.. Hyatt. Budapeszt 4.Hotels'' 1995. dysponująca kilkunastoma obiektami..2 tys. Należy przyjąć.kają w hotelach i motelach. Marriott. za:. Kempir ski Ameryka Ameryka P rl0 łnocna 4t 221 232 180 2 268 256 I r20 339 I r20 339 66 943 3 738 977 487 787 '719 480 i Movenpick. ':'' .. 9).. do modernizacji obiekt w znacznie zużytych technicznie i ekonomicznie oraz do budowy nowych.MAT'' 1995. że program orbisu zostanie w pełni zrealizowany.. wszystko wskazuje na to.. sytuację na rynku usług hotelowych pod względem popytu. HoTELAR5TWo śWATowE NA PoczĄTKU LAT 90.8 tys.:ii:]'sry*łił. ze polskie hotelarstwo ma dobre perspektywy rozwoju. to dominuje Warszawa. :::i: tl:':. a takŻe przy gł wnych szlakach komunikacyjnych. Nalezy się spodziewać. Warto zauvłuŻyć. Że w 1998 r. . pokoi. ]l.7 westycyjnych: Azja Południowo-Wschodnia 13 r r r r 2t1 453 657 159 417 Żl2 346 730 585 4'I2 09Ż 539 286 455 432 Azja Południowa Australia i Pacyfik Bliski Wsch d Europa Świat 3 663 Ż23 519 l0 082 4 735 2Ż9 3l9 162 1'78 326 181 9 530 248 21 540 267 r7r 123 30 683 politykę lokalizacyjną wladz samorządowych. Jeżeli chodzi o lokalizację hoteli pięcio. No. Novotel.'! w latach następnych.i czterogwiazdkowych.3:l 343 747 155 253 657 960 300 097 83 862 6'.1.:liiltl::!ffi:li.t:l :lira:i:i :. i Praga 3.4 5. Wedfug WTo Warszawa dysponuje 3.. 4 hotele czterogułiazdkowe. Inwestorzy mają r wnież duże Szanse na korzystne inwestycje w stolicach wojew dztw. No. struktura hoteli (900 obiekt w) według kategorii była następująca: l hotel pięciogwiazdkowy. gdzie noĘe się niezaspokojony popyt na usługi hoteli średniejklasy międzynarodowej. ostatnie 326 lata wskazuże najlepsze wskaźniki (około 607o) osiągają hotele czterogwiazdko1ą. iż ten korzystny trend utrzyma się też odwiedzający Polskę turyścizagraniczni najczęściej(387o) miesz- Tablica 5. hotele trzygwiazdkowe 347o sieci. Monachium . siłą rzeczy. Jak widać. ::::. Afryka Karaiby Ameryka Środkowa 10 769 .5 tys. zwłaszcza pod względem dostępności atrakcyjnych działek budowlanych i warun- lt 4 918 824 333 199 Ż 6'79 002 11 194 418 k zać w wsp łpracy z samorządem lokalnym. Radisson SAS. Liczącym się uczestnikiem rynku hotelarskiego w kraju jest też firma sp łdzielcza Gromada.!ołcK .6. 3Ż7 . podczas gdy Berlin tys. Sheraton) dowo- .i:. dostępnośćkapitału i politykę kredytową oraz politykę podatkową. 1l.in' takie jak Hilton. we. Wymienia się m. Wieder 4 tys. Źr dło:. 105-106 (cyt.. Konkurencja sieci zagranicznych zmusza orbis. r92 1 470 857 898 56'..

1. organizują one wystawy lub spotkania organizator w turystyki oraz pozosĘą w kontakcie z przedstawicielami gospodarki turystycznej. Inspirują także i organizują wystawy. spełniając swoje funkcje. a jednocześnie kształĘących ten ruch w społecznie pożądanych kierunkach.in. moze być opr cz reklamy informacja turystyczna. Na przykład za pomocą prasy.l Na zako czenie warto przytoczyć zestawienie Światowej Rady Turystyki i Podr zy. kategorii II i III. konkursy. Niezbędne są r wnież zmiany w strukturze rodzajowej i organizacyjnej tych punkt w. 3Ż8 3Ż9 . ulotki. ośrodki te inicjują r wnież i wydają r żnego rodzaju ma- nych rad.4. zar wno społeczne. Są one prowadzone przez instytucje. co zależy od kategorii punktu. popularyzujące ma|o znanę wśrd społecze stwa miejscowości turystyczne. natomiast ośrodki wykonawcze obejmują punkty informacyjne bezpośrednio świadczące usługi turystom. r r popularyzację mało znarrych region stycznych. Jednym ze środkw pozaekonomicznych ograniczających zjawisko żywiołowości rozwoju ruchu turystycznego. klimacie. rystycznej zapewnia: I : usprawnienie obsługi turyst w. WPROWADZENIE rodowym. jak nalezy organizować wyprawę' aby osiągnąć pełne zadowolenie z pobytu. gastronomii. ponoszące koszty utrzymania tych punkt w. telewizji oraz filmu rozpowszechniają informacje o zaletach i wadach poszczeg lnych miejscowości turystycznych. System informacji turystycznej w Polsce tworząośrodki dyspozycyjno-koordynujące i wykonawcze. radia. Instytucje te udzielają r wniez praktycz- na krajowych rynkach turystycznych. usługach przewodnicki ch oraz miejscach szczeg lnie interesujących. zr żnicowaną strukturą rodzajową oraz przestrzenną i nie rozkłada się r wnomiernie w czasie. kształĘąc w taki spos b przeStrzenną strukturę ruchu turystycznego krajowego i zagranicznego wyjazdowego. ośrodki dyspozycyjno-koordynujące są wielostopniowe. pokazy oraz stoiska o tematyce turystycznej. Ważną rolę w systemie informacji turystycznej mają do odegrania punkty informacji turysĘcznej. w sensie unowocześnienia zbierania i ptzekazywania Żądanych informacji. UsŁucl INFoRMACYJNE 5. 5. ubiorze. ptzyzakŁadowe. foldery. Podstawowym zadaniem punktu jest udzielenie bezpłatnej informacji turystycznej zaintereSowanym osobom. regionu czy kraju. Wywołuje to niekorzystne skutki. prawidłowetozmieszczenie ruchu turyStycznego w stosunku do możliwości recepcyjnych poszczeg lnych region w oraz miej scowości.4. dobrą znajomościąproblematyki przez |udzi wykonujących te zadania. organizacje i przedsiębiorstwa oraz inne jednostki gospodarki turystycznej. a także uzbrojeniem technicznym poszczeg lnych punkt w. Sprawny system informacji tu- teriały informacyjne. (tablica 5. ośrodkiinformacji turyStycznej stosują r żne środki techniczne. Ruch turystyczny w Polsce cechuje się m. charakteryzujące po raz pierwszy rozmiary oraz zakres hotelarstwa światowego na początku lat 90. jak i ekonomiczne. plakaty. Zatłes informacji obejmuje cały kraj lub określony region. jak Usfugi informacyjne odgrywają ważnąrolę zar wno na międzyna- i Usfugi te są świadczone przez instytucje pośredniczące w organizowaniu podr Ży oraz dostarczająspoŁecze stwu dokładnej i zwięzłej informacji o wszystkich sprawach zułiązanych z podr żą do danej miejscowości. usługach hotelarskich oraz transportowych. dysponujących wiadomościami o wszystkim. Należyte spełnianie zada przez punkty informacji turystycznej jest uwarunkowane odpowiednio rozwiniętą siecią tych punkt w. takie jak broszury. Działania w tym zakresie polegają na organizowaniu biur i punkt w informacyjnych. cenach itp. prospekty. co się łączy z danym krajem: o zabytkach. sieć tych jednostek dysponuje też informacjami o wycieczkach miej scowych. pełnym zakresem usług.6). mapy turystyczne. W praktyce spotyka się punkty: r : n wzorcowe centra informacji turystycznej. w oraz miejscowości tury- zwiększenie zainteresowania turyst w zagranicznych Polską.

Nie wdając się w ocenę kondycji usług informacyjnych w kraju.. Wykręcając odpowiedni numer' można otrzymać wyczerpujące odpowiedzi w czterechjęzykach na pytania dotyczące np. obszerny zestaw informacji turystycznej jest też dostępny telefonicznie i bezpłatnie w Szwajcarii. Ponieważ większośćturyst w przybywających do Japonii stanowią Amerykanie. SGPiS.że są one wyposźone w bezpłatny system informacji telefonicznej. 102. że pożądany w warunkach gospodarki rynkowej system informacji turystycznej w Polsce jeszcze nie istnieje. Dla indywidualnego ruchu turystycznego preferowanego pruez turyst w z Zachodu Japor ska Narodowa organizacja Turystyczna rozwinęła System informacji w języku angielskim i zorganizowała sieć tzw.e . hoteli.A. Stworzyły go Węgierski Urząd Turystyki. obejmuje bank danych. rystycznej. otrzymuje bezpłatne broszury lub foldery. obojętnie czy rzeczywisty. 26.Dobra informacja turystyczna wywiera wpływ na kształtowanie się wielkości oraz strŃtury rodzajowej. zwlaszcza zagr anicznej. regionuturystycznego. centrumkongresowego. og lnie trzeba stwierdzić. ośrodkw informacji turystycznej (TIC) w najważniejszych miastach Japonii. Warto przytoczyć kilka przykład w charakteryzujących rozwiązania problemu informacji turystycznej Stosowane za granicą. Przykładem troski o turyst w zagranicznych i interes narodowy mogą też być Węgry.. Umożliwiają one dostęp do serwisu obejmującego informacje o usługach hotelarskich i informacje og lne. Promocja produktu turystycznego w obrocie Tamże.w stylu zachodnim''. Doświadczenie uczy. regionu i kraju. Za pomocą komputera . 330 331 . Bąk23 słusznie twierdzi. Ponadto klient otrzymuje dokumenty redagowane przez przedstawicielstwa zagraniczne krajowych urzęd w turystycznych i upowszechnione w kraju będącym siedzibą tych przedstawicielstw. . opisy tras turystycznych itp. zar wno w kraju. Warto podkreśIić. 23 s. wskaz wki doty-' I Arn7. formalności granicznych. Warszawa 1990. połącze statkami dunajskimi..Tourinform''. Klient biura informacji turystycznej. Że zaopaĘwanie biur informacji turystycznej. przygotowari do konkretnej podr ży i podczas samej podr ży. foldery tematyczne.Scan M-Turist'' mozna uzyska w sześciu językach informacje na temat interesującej turyStę trasy.. a niezbędnymnarzędziem pracy jest komputer.w kt rych można znaleźćZestaw obszernych informacji na temat usług turystycznych świadczonych w tym lrraju. W Szwecji wprowadzono komputerowy informator turystyczny. warto w tym miejscu powiedzieć. System ten. od lat funkcjonuje w Budapeszcie telefoniczny system informacji turystycznej. przestrzennej i czasowej ruchu turystycznego.Monografie 2a - z kĘami o gospodarce rynRuch Turystyczny" z. kowej. jaki za granicą. S. walor w turystycznych kraju. czasopisma ilustrowane. regionalne urzędy turyStyczne i przedsiębiorstwa gospodarki tu- r : r r r sieci lub konsoĘum hoteli. że zaspokojenie tej potrzeby częSto warunkuje podjęcie podr ży turystycznej lub modyfikację planowanej trasy czy nawet już kontynuowanej podr ży. Bąk. W jej walorach społeczno-gospodarczych należy upaĘwać sensu rozwoju tej grupy usług w gospodarce turyStycznej miejscowości. że potrzeba informacji turystycznej występuje w kilku momentach: na etapie uściślania plan w wyjazdowych. W tej grupie dokument w informacyjnych wymienia sięza: biuletyny. restauracji i kuracji uzdrowiskowych.A. Na obszarze tego kraju turystom słuzy kilkadziesiąt central telefonicznych systemu SINTRO. miejscowości turystycznej. Na przykład materiały informacyjne hoteli o wysokim standardzie dotyczą: Pożyteczna może też być uwaga. znany pod nazwą . je sw W Japonii aktywizacjaprzyjazd w turyst w zagranicznych znajduj wyraz r wnież w sferze informacji' Japorska Narodowa organizacja Turystyczna (JNTO) opracowała w tym celu kilka broszur o ak_ tualizowanej treści. że ich stan i skuteczność promocyjna są wynikiem braku rozwiniętych stosunk w rynkowych i strategii rozwoju turystyki. czy potencjalny turySta. s. JNTO rozpowszechnia broszurę informacyjn ą zawierującą listę pensjonat w . w materiały promocyjne należy do obowipk w miejscowo właściwychurzęd w turystycznych i jednostek gospodarki turystycznej chcących promować swoje usługi25. Moze więc być ważnym czynnikiem realizowania funkcji turystyki i narzędziem kształtowania polityki turystycznej par{stwa.

Rosnące wykorzystanie Internetu.iako multimedialna technika dysĘbucji. kt ry l.in. że w ramach Internetu można korzystać ze stron WW'W (World Wide Web). Synergia i mozliwośćwsp łodtlziaływania proces w. natomiast ich dostawcom rozwijanie oraz dysĘbucję ofert. że informacja to krwiobieg gospodarki turystycznej . XX w. Buhalisa) zastosowanie techniki inlbrmacyjnej w turystyce jest rozległe. dział w oraz funkcji umożliwiaj ą przedsiębiorstwom m. Nalezy przypomnieć. jest kluczem do pełnego zaspokojenia ich żąda oraz umożliwia przedsiębiorstwom turystycznym kształtowanie ofert. IT) jest dzisiaj podstawą jej konkurencyjności i rozkwitu. Że IT w coraz większym stopniu wyznacza w skali globalnej obszar wzajemnego oddziaływaniamiędzy turystami a dostawcami d br i usług turystycznych. dostarczana wę właściwymczasie i odpowiadająca potrzebom klient w. z sieci wszechświatowej używanej . stawienie.acz$ się na początku lat 90. Intrane ty działają w podobny spos b. Warto przypomnieć. Znacząco promuje turystykę. kształcenia gospodarki spowodowane rewolucją techniczną mają przemożny wpływ na rozw j wsp łczesnej turyStyki.i interorganizacyjne. W przypadku ekstranet w natomiast wykorzysĘe się te same zasady i sieci kompu_ terowe. Po objaśnieniach werbalnych turysta otrzymuje.Zarządzanie wewnętrzne i r specjalnie opracowane wnętrznego' związki ad hoc z partnerami z zewnątrzi zastosowanie metod zarządzania we- 332 333 . obejmu. w śladza literaturą przedmiotu. Doniosły etap rozwoju IT. . umożliwiającej natychmiastowe rozpowszechnianie dokument w zawierających obrazy. że technika informacyjna umozliwiła w ostatnich paru latach ubiegłego wieku znaczne poszerzenie zakresu ofert turystycznych oraz rczbudowanie mechanizm w ich dostarczania w znacznie większym Stopniu niż w poprzednich trzech dekadach. Il jako kręgosłup informacyjny. Dostarcza ona też usługodawcom niepowtarzalnych rnozliwości prowadzenia marketingu interaktywnego. Zdaniem specjalist w (np. a jednocześnie stymuluje rozw j tury_ styki. umożliwiając wydajną komunikację i integrację na wielu poziomach. a zatem efektywne wykorzystanie techniki informacyjnej (information technology. Rozw j Internetu. Łączenie danych i proces w oraz wsp lne korzystanie z nich umożliwia im opracowanie tanich oraz łatwych w obsłudze schemat w sprzedaży elektronicznej. ciekawostki turyStyczne. technika informacyjna ułatwia globalizację popytu orM podaży d br i usług turystycznych. wideo. obnizenie koszt w pracy.iących znaczny obszar. informacje o mozliwościach zakwaterowania. Należy podkreślić. Gospodarka turystyczna jest więc przesiąknięta techniką informacyjną. Wy_ znaczyla r wnież pewne ramy kierunk w rozwoju. Wynika stąd. z użyciem standardowych metod do zabezpieczenia potrzeb wewnętrznych uzytkownik w firmy. dostarczaj ąc skutec zny ch nnzędzi umożliwiaj ących konsumen_ tom-turyStom identyfikację i zakup właściwegoproduktu. Ponieważ stawiane pytania oraz uzyskiwane odpowiedzi są rejestrowane i mogą być opracowywanerl biuro turystyczne uzyskuje jednocześnie analizę marketingową. że prze-. jako zamknięte lub zabezpieczone sieci wewnątrz poszczeg lnych organizacji.2. 5. programl rozrywek i spektakli. W konsekwencji zwiększa się wydajnośćoraz Skutecznośćsieci. Ze następne generacje tego vządzenia będą wyznaczały kieru-' nek postępu technicznego w omawianych usługach turystycznych. Informacja. a także zarządzanle nimi na skalę globalną. aby zwiększyć interaktywność między poszczeg lnymi organi_ zacjami a ich zaufanymi partnerami. jednostkami a otganizacjaIni oraz rniędzy partnerami zewnętrznymi a konsumentami. dźwięk i tekst. Wolno sądzić. D.4. prognozę pogody. intranet w i ekstranet w polepsza komunikację między pracownikami. KTERUNK| ROZWOJU TECHN|K! TNFORMACYJNEJ W TURYST YCE Praktycy gospodarczy powszechnie aważają. stanowi praca w sieci (the net work era). Przy wykorzystaniu sieci lokalnych oraz szerszych. intranet w i ekstranet w zrewolucjonizował ten etap ttraz spos b funkcjonowania biznesu. co odzwierciedla następujące zew turystyce warto wspomnieć.czące mijanych po drodze obiekt w. pisemne potwierdzenie informacji. W kon_ sekwencji. zwiększenie wydajności i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem większej liczby informacji. Przed om wieniem korzyści z zastosowania techniki informacyjnej że najważniejszym elementem wsp łczesnej rewolucji technicznej są sieci. mnożyłysię sieci intra.

przyznaje. t Tradycyjne technologie dystrybucji wspierające systemy zautomaf tyzowane: r r r centra telefoniczne. WAĘ GPRS itp. Internet Travel N Priceline. CD-ROM-y. dystrybucji 1lrodukt w. przekształcenie na początku lat 80. ( rInternet og dia. W coraz większym s intranety i ekstranety są wykorzystywane przez ptacownik w danej ganizacji oraz upoważnionych partner w przy dostępie do danych my w celu wykonania zada(t. Dla studiujących zagadnienia dotyczące rozwoju wsp łczesnej tu_ tystyki interesujące mogą być kierunki rozwoju techniki informacyjtlcj. switchowe) dla organizacji branżl turystycznej (np.). Między_ ttarodowa Federacja ds.niezawodność. Computer Reserva. ] I Systemy Dystrybucji Globalnej (GDS Systems). pewne S opracowane aplikacje zarządzania wewnętrznego ułatwiają organizacją turyStyczną i prowadzenie marketingu. podkreślaj ąc rosnące nie techniki informacyjnej w turystyce. Natomiast s zarządzania wiedzą umożliwiają organizacjom zdobycie informacji temat ich funkcji oraz gromadzenie wiedzy w zakresie sposob w wiązywania problem w i spornych kwestii. takich jak zakwaterowanie. Wyko. Zdaniem l). kt rych celemjest udostępnianie rozbudowanych aplikacji oraz internetowych prezentacji wideo. Buhalisa. Przenośne komputery i koltlćlrki wspierają struktury oraz metody sieciowe. THISCO i WIZCOM). Travelocity. Ponadto powstały Systemy Zarządzania Punktami Docelowy- .Sieci i otwarta dystrybucja: r r r r bazy danych.com). wynajem samochod w. wymuszające nową falę ewolucji technicznej w turyStyce. Powstają szybkie i niezawodne sieci. Warto podkreślić. Zaaułansowana technika szyfrowa podniesie poziom bezpiecze stwa w Internecie oraz dostarczy pewttych system w finansowych na potrzeby sprzedaży elektronicznej. Światowa Organizacja Turystyki. Narzędzia techniczne wymagają wprowadzenia ulepnzeri zwiększających ich wydajność. 334 tlti. że np. Systemy Rezerwacji Komputerowej (CRS tion Systems). nowe. Preview Travel. intranety/ekstranety. Techniki Informacyjnej i Turystyki przedstawiła ten problem następująco. r r r r specjalne Systemy zarządzania wewnętrznego i dystrybucji. W związku z tym warto przypomnieć. jak i dostawc w. umozliwi to mobilnym uzytkownikom. że wielką rolę w zakresie odegrały lotnicze Systemy Rezerwacji Komputerowej. D e l l systemy Zarządzania Punktem Docelowym w Turystyce stination Management Sy stems). przyrządy przenośne (PDA. kt rych celem jest dostarczanie zintegrowanych rozwiąza dla punkt w docelowych oraz małych i średnichprzedsiębiorstw turystyczttych wyłączonych z gł wnych system w. Zdaniem specjalist w. wymaganych zar wno przez turyst w. lnie. a następnie do ekspansji w turystyce globalnej. kioski.ytkownik w ko cowych i zmniejszy liczbę wymaganych szkoler rlraz niechęć nowych użytkownik w.że stopniow o rozszerzano geografi czny i operacyjny zasięg działania Globalnych System w DysĘbucji przez integrację horyzontalną z innymi systemami lotniczymi oraz przez intcgrację pionową. rozrywka oraz inne świadczenia tury_ styczne. - Global Distributioi aplikacje przełączające (tzw. automatyzacja biura. dostęp do informacji i dokonywanie zakup w usług turyStyczttych. Podstawą omawianych zmian jest integracja sprzętu i oprogramowania komputerowego oraz inteligentttych aplikacji przez sieci i zaawansowane technicznie interfejsy dla użytkownik w. a także scalenie wszystkich system w lokalnych i usługodawc w pod jedną nazwą firmową. niezaleznie od ich lokalizircji. polegającą na włączeniu wielu usług turystycznych. ubiegłego wieku Komputerowych System w Zarządzania w Globalne Systemy Dystrybucji skutecznie pozwoliło im się przeobrazić w elektroniczne supermarkety t urystyczne. rozprowadzanie bilet w kolejowych i protllowych.zdolnośćdo wsp łdziałania oraz przystosowanie do potrzeb IT i turysty. internetowe programy pomocnicze/narzędziowe (np. 335 rzystywano je do zarządzania potencjałem przewozowym. Rozw j interfejs w typu klient-serwer zwiększy możliwości uż. systemy zarządzania wiedzą.

stosowanie symulacji i przetwarzania danych statystycznych polepszy jakośćinformacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji oraz umożliwi organizacjom turystycznym przyjęcie bardziej proaktywnego podejścia do problem w zaruądzania i marketingu. a takŻe finansowo ofert oraz przejawiającego chęć uczestnictwa w doświadcze_ Rozw j transakcji elektronicznych. kt re umożliwiły niespecjalistom korzystanie z komputerubez żmudnego szkolenia na temat każdego programu lub interfejsu. Automatyzacja biura i pełna integracja biur obsługi bezpośredniej turysty oraz obsługi pośredniej(zaplecza) podniosą wydajnośći skutecznośćich działania. Ewolucja techniczna w turystyce jest źr dłem nowych możliwości w sferze popytu i podazy na rynku turystycznym. Wykorzystanie techniki informacyjnej w turystyce powinno zdaniem specjalist w stworzyć organizacjom turystycznym i obszarom docelowym możliwościzrewolucjonizowania sprzedaży elektronicznej oraz ułatwić odniesienie korzyścii uniknięcie negatywnych zjawisk zwiryanych z istniejącą konkurencją. podkreślasię' że dostęp do sieci umożliwiają: kioski internetowe. czyli podaz skierowaną do segment w minirynkowych. Po prostu podnosi ona jakośćusług turystycznych oruz ptzyczynia się do zwiększenia satysfakcji turysty. W przyszłościczas wolny 336 bardziej efektywne zarządzanie informacjami oraz umożliw ią otganizacjom i konsumentom-turystom wykorzystanie zdobytych informacji. oszczędzają ich czas i zwiększają skuteczność. doświadczeni i wyrafinowani turyści w coraz większym stopniu poszukują informacji o bardziej egzotycznych punktach docelowych. mającego coraz więk_ szą wiedzę i poszukującego wyjątkowo korzystnych czasowo.kt re są gł wnymi generatorami turystyki. Rozw j interfejs w oraz systemu Windows spowodował. wymusi przeobrażenia w gospodarce turystycznej oraz wprowadzi nowe metody działarua. intranety i ekstranety (w celu połączenia wszystkich uzytkownik w i dostawc w). Każdy turysta bowiem jest inny. Konsumenci-turyści . Z litentury przedmiotu wynika. Technika informacyjna w coraz większym stopniu umożliwia dostęp do niezawodnej i dokładnej informacji oraz dokonywanie rezerwacji ptzy minimalnym nakładzie czasu' pieniędzy i wyeliminowaniu innych niedogodności spotykanych w układzie tradycyjnym. kt re mogą zaspokoić ich specyficzne potrzeby i Życzenia. a kt re zwiększają satysfakcję turysty-klienta. Dodatkowo. kt re stały się możliwe dzięki technice informacyjnej. to: 337 i wymagających środowiskach zagranicznych. telewizja cyfrowa oraz Internet. Kluczową rolę ma odgrywać zapewnienie elastyczności przy wyborze dokonywanym przez turystę oraz w procesie świadczenia usług. Stąd WTo słusznie utrzymuje. Nowi. Chcą oni kupić produkty. że rozut j nowej techniki informacyjnej. oraz pragną autentycznych doświadcze . zindywidualizowanej i uaktualnionej informacji. ze stały się one dostępne dla większości pracow_ nik w w organizacjach turystycznych oraz konsument w. Warto podkreślić. Wsp łczesny turySta coraz mniej jest skłonny czekać lub tolerować jakiekolwi ek op źnienia. planując podr Że. Buhalis podkreśla. Przykładowo. oraz potrafią funkcjonować w wielokulturowych w turystycznym punkcie docelowym. ma niepowtarzalne doświadczenia. Kierunki rozwoju. D. dysponują umiejętnościamilingiwistycznymi i technologicznymi resowa oraz dla potrzeb rozwoju osobistego i zawodowego. motywacje i pragnienia. systemy dostarczania rozrywki na po_ kładzie samolotu lub w pokoju hotelowym. Warto przypomnieć' ze satysfakcja klienta zależy w dużej mierze od dokładnościi og lnej klarowności określonych informacji na temat dostępności danego miejsca. turyścipochodzący z kraj w świata. zaplecza turystycznego oraz mozliwych działart oczekują nie tylko korzystnej ceny usług. że te kierunki ewolucji technicznej będą wspierać spektywy ma turystyka kulturalna. lecz takŻe efektywnego wykorzystania swego czasu w trakcie wszelkich kontakt w z organizacjami turystycznymi. często całkowicie traci cierpliwość.że najbardziej znaczącym kierunkiem rozwoju techniki informacyjnej w turystyce w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku był rozw j interfejs w przyjaznych dla użytkownika. Wreszcie. przenośnekomputery. podr zują dużo. ułatwił ukształtowanie nowego turysty. szczeg lnie dzięki wprowadzeniu telewizji cyfrowej. ze kluczem do sukcesu jest szybka identyfikacja potrzeb konsumenta oraz pozyskanie potencjalnych klient w Za pomocą całościowej. takie jak zakup bilet w online czy obniżka prowizji. Duze per- będzie wykorzystywany coraz bardziej na rozwijanie własnych zainte- Nalezy zauważyć. ze korzystanie z techniki informacyjnej w turystyce jest napędzane ptzez wztost i złożoność popytu turyStycznego oraz silną ekspansję i wymyślność produkt w turystycznych.niach o specjalistycznym ukierunkowaniu. a zwłaszczalnternetu.

7). umożliwią szerokim rzeszom ludnościbezpośredni dostęp do pożądanych organizacji turystycznych. dokładne i znacznie bogatsze badania marketingowe. 339 stycznych. Specjaliściuważają. lecz także z faktem. Wypływa stąd wskaz wka dla podmiot w gospodarki turystycznej. przekonanie konsument w' ze mogą uzyskać informacje na temat produkt w i usług. wiążąca się ze skłonnością cji turystycznych do proponowania ogromnych opust w cenowych na wybranych kierunkach. wymagania odnośnie do diety. ze nastąpi dalszy rozw j handlu elektronicznego na potrzeby turystyki i przewidują zmiany w jego strukturze. coraz powszechniejsza redukcja barier językowych dzięki rozwijaniu interfejs w. Warto dodać. Buhalisa. a takze wzrost Sprzedazy internetowej usług hotelarskich i rezerwacji przezInternet. i funkcji organizacji turystycznych. Penetracja Internetu w USA jest znacznie wyższa niz w innych krajach. kt rymi są zainteresowani. okoliczność ta zrewolucjonizuje handel internetowy i umożliwi rozw j masowego rynku cyfrowego. i może znajdować informacje adekwatne do swoich zainteresowar tury- . by inwestować w swoją obecnośćelektroniczną i zutiększać jej zakres. kt rzy często podr zują. automatyzacja nużących zada operacyjnych (np. i specjalne promocje last minute (z ostat- I I niej chwili). dostosowanie produktu do potrzeb klienta indywidualnego i stosowanie marketingu zindywidualizowanego skierowanego do konkretnego klienta. rozwlj telewizji cyfrowej skutecznie wprowadzi Internet do większościdom w. lepsze rozumienie potrzeb. Wyni338 ternetu. preferencje w zakresie produktu). więcej informacji i większy wyb r dla klient w. Interfejsy przyjazne dla użytkownika.7. Zdaniem D.r I I I łatwe w obsłudze odpowiednie interfejsy. zr żnicowanie usługi. służąca lepszej obsłudze. organizaelastyczność w ustalaniu cen. działające z wykorzystaniem odbiornika telewizyjnego i łatwe w obsłudze dzięki uproszczonej klawiaturze. Wiąże się to nie tylko z wysokim standardem Życiaw tym kraju i stosunkowo niską ceną Sprzętu elektronicznego. oraz dzięki automatycznym tłumaczeniom. że duzy odsetek konsument w ma dostęp do Internetu wydobywaniu danych. indywidualne podejście do klienta w świadczeniu usług (np. polepszenie obsfu gi konsumenta dzięki zmniej szeniu biurokracji. usługi o nowych. po produktach komputerowych. programom lojalności (np. zgodne z osobistymi preferencjami i postawami. Wykorzystują one Komputerowe Systemy Rezerwacji oraz Globalne Systemy Dystrybucji i dostarczaj ą odpowiednich interfej s w klientom zaintereSowanym rezerwacją produkt w turyStycznych za pośrednictwem InZmienia Się tez gwałtownie struktura wydatk w internetowych na świeciew sensie poszerzenia r znorodności produkt w turystycznych. że w przeciwier stwie do wielu kraj w europejskich lokalne rozmowy telefoniczne w USA są bardzo tanie. Dostępne informacje statystyczne wskazują na gwałtowny wzrost liczby konsument w internetowych na świecie (ablica 5. służących wszystkim rynkom docelowym. Że Internet wciąż się rozwlja. co potwierdza tablica 5. co potwierdza rosnącaliczba subskrybent w. kt re sięgają po korzyściz rewolucji na rynku turyStycznym. dodanych wartościach (np. dzięki gromadzeniu danych z wszystkich transakcji i kontakt w o charakterze informacyjnym. a nie oparte na segmentacji społeczno-demograficznej. a kelner zna jego upodobania kulinarne). na podstawie wiedzy zebranej dzięki tzw. ze na rynku informacji turystycznej opr czjednostek gospodarki turystycznej pojawiaj ą się coraz częściejfirmy pośredniczące. obroty ze sprzedaży produkt w turystycznych przez Intemet zajmljąw USA drugie miejsce. oparte na interakcjach badawczych oraz ka to z faktu. operator telefonii wita gościapo nazwisku. Większośćużytkownik w Internetu to wykształceni profesjonaliści. Na rynku amerykar{skim kreślisię'kilka kierunk w rozwoju turystyki internetowej. Warunkiem zaspokojenia tego rosnącego popytu i utrzymania się na rynku turystycznym jest wykorzystanie przez gospodarkę turystyczną nowej techniki informacyjnej oraz rozszerzenie wsp łdziałaniaz rynkiem. wymeldowanie gościa z hotelu odbywające się w pokoju dzięki systemowi TV). integracja wydział w W literaturze przedmiotu podkreśla się. kanały rozrywkowe lub informacyjne na pokładzie samolotu lub w pokoju).

to coraz częściej pojawiają się nowe natzędzia adresowane do turyst w. wynajmu samochod w i reklamy internetoJ wej. W związku z tym. że na og ł większość tlostawc w usług i d br turystycznych to drobne firmy.2 20. Brytania 5ą 7. będą mogli wsp łzawodniczyć na r wnych prawach nawet z większymi konkurentami. ze Internet zmieni też ich rolę. kt re mogą llrieć duże trudnościmarketingowe w promowaniu swoich produkt w ltlwym. Przede wszystkim konsument-turysta skuje coraz więcej informacji. chyba Że wykorzystają one tlttt"zędzia oraz unowoc ześniąmetody działania. zwiększają systematycznie zaufanie konsulllenta-turysty. lc biura turystyczne są największymi maklerami usług turystycznych.0 62.9 0. następnie ich udział w obrotach zmalal do 737o w 2002 r. Jakościowe przemiany w technice informacyjnej są źr dłem kich korzyścidla turyst w. Doświadczenie uczy. np.1 Australia Norwegia Hiszpania 6. Powinno to umozliwić większe zaangużowanie się w planowanie własnych podr ży.8 0. Doświadczenie uczy.07 Bilety lotnicze stanowiły 90vo wszystYjch sprzedanych przez In produkt w w 1996 r. a także umozliwia polączenie sieciowe. autolnatyczne tłumaczenia czy regionalne Strony w języku lokalnym. . Warto tez nadmienić. jeślizdołają nych i punkt w docelowych.) USA Japonia 164.4 1. że więcej informacji i ostrzejsza konkurencja łają obnizenie cen oraz umozliwią dokonywanie zakup w in wych. Będzie to oczywista korzyśćdla przyszłego konsumenta na rynku turystycznym' Postęp techniki informacynej w turyStyce niesie duze mozliwości oraz wyzwania dla małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych rlraz punkt w docelowych. menci będą poszukiwać zindywidualizowanych doświadczer{ i tyczności. ChociaŻ konsumenci nadal obawiają się podania szczeg lowych danych dotyczących karty kredytowej przez Internet.8 2. Zaawansowane techniki szyfrowania. d. W tym okresie wzrosły też obroty bezpośrednie przy sprzedazy inj ternetowej usług turystycznych.4 15. wprowadzane pioniersko przez firmy obsługujące karty kredytowe.2 4.0 1.2 1. Ułatwi to dostawcom sprzedaż zagrożonych niewy produkt w i maksymalizację zysk w. LICZBA UZYTKOWNIKOW INTERNE|U W WYBMNYCH KMJACH/KONTYNENTACH (1998 R. W ostatnich latach zwiększył się udział w obrotach interne. Zdaniem specjalist w. ze Internet umożliwia konsumentom tworzenie i zahtlp opracowanych we własnym zakresie program w podr ży. Korzyści zrozwoju techniki informacyjnej w turystyce będą teżwidoczne w sferze bezpiecze stwa transakcji oraz gwaruncji jakościusług i informacji. ()t ż rozw j Internetu daje szanse zaistnienia na rynku elektronicznym rr'lwnież tym drobnym organizacjom turystycznym oraz punktom doce_ tatni. oczekuje się. przylzltlśćbiur podr ży staje się dyskusyjna.0 4. że choć w Internecie i turystyce międzynarodowej dominuje język angielski.0 0. Trzeba dodać. kt rzy nie posługują się tym językiem. Że z czasem zmniejszą się obawy o bezpiecze stwo transakcji internetowych.7. zat wno z konsumenjak i z partnerami handlowymi.7 1.l' towych usług hotelarskich.Tablica 5.2 5. d. biur podr ży i turoperatoltiw. atrakcyjności cen dla turyst w dysponujących wolnym czasem..3 4. Zdaniem specjalist w 341 i autentyczne produkty niszowe. przy oferowanej j 340 Wreszcie należy zwr cić uwagę na konsekwencje rozwoju techniki irrltlrmacyjnej dla pośrednik w podr ży.l 0.1 Niemcy W. przedsiębiorcy pełni nowatorskich pomysł w. wiedzy na temat produkt w t bezpośredni ej sprzedaży internetowej usług turysty czny ch est chęć j w skali globalnej i konkurowaniu z większymi rywalami rynkowymi. og lnie mozna więc powiedzieć. co ułatwią im nowe narzędzia oraz popruednie doś nia.1 Ameryka Łacirlska Szwecja Francja 2. doceniający siłę nowych medi w rlraz kreujący i wspomagający swoją obecność na rynku elektronicz1lr'zedstawić turystom niepowtarzalne ttym. Gł wnym powodem wprowadze niŻenia prowizji płaconych pośrednikom turystycznym dzięki średnimpowiązaniom z konsumentami.5 Afryka 0. Będą oni tez konkurencyjni.

Stąd pośrednik' chcąc utrzymać się na rynku. Natomiast podr żujący w Sprawach zawodowych lub z dużączęstotliwością. Przykładowo. nr 5. nadal będą kupować produk- 343 . Firma ta Przykładem takiego rozwiązania jest działalność przekształca skutecznie swoje interfejsy. Buhalis lwaŻa.. r wnież dodające wartośćdo doświadczeniaturystycznego podr żnego. Ważną rolę w osiągnięciu sukcesu przez przedsiębiorstwa turystyczne i punkty docelowe otaz zapewnieniu konkurencyjności przy wykorzystaniu narzędzi techniki informacyjnej w bieżącym wieku będzie odgrywał intelekt26. Te dwie strategie mają szanse dominować w ofertach biur turystycznych. biura turystyczne powinny się kierować dwiema strategiami: mogą oferować wartościproduktu zr żnicowanego. na kt rym segmencie powinny się skoncentrować. io"'oju wizji strategicznej i pełnego zaanguŻowartia kadry zarządzającej. za kt jąc standaryzację usług i wysoki wolumen obrot w oraz czynniki konsolidujące. D.. albo. wykorzystu- jego obsługi. Waga usług gastronomicznych świadczonych turystom wymaganie zapewnienia warunk w konsumpcji na miejscu. Trendy te są od lat widoczne w turystyce biznesowej. Za novum w tym sformułowaniu naleiy uznać konsumpcji na miejscu"27. jakie daje wsp łcześnietechnika informacyjna w turyStyce. Leisure and H. tradycyjne biura turystyczne będą musiały ponownie ocenić sytuację na rynku i zdecydować. Reasumując' najnowsze nnzędzia techniki informacyjnej wymagają w turystyce ciągłych zmiart. dukt w spożywczych do konsumpcji. zwiększa więc wydajność. Zdaniem H. polegających na sprzedaży produkt w kulinarnych. kt rzy niezbyt częSto' podr zują. Wyjściemz tej sytuacji jest przekształcenie się biur turystycz- powinien przeprowadzić dokładną analizę swoich mocnych i słabych stron działania w celu zbudowania oferty uwzględniającej możliwości. 34Ż re klienci chętnie zapłacą. kierując się poziomem koszt w. jako że coruz więcej konsument w kupuje produkty turystyczne bezpośrednio u dostawc w tychŻe d br.Przegląd Gastronomiczny" 1974. dostarczając wiedzy specjalistycznej i oszczędzając czas turyst w. że poszczeg lne segmenty rynku będą wykorzystywać r żne kanały dysĘbucji przy wyborze i zakupie swoich produkt w turyStycznych. Zdaniem D. utrzymuje klient w i rozszerza rynki na skalę międzynarodową. Gastronomia jest ważnym czynnikiem stymulującym rozw . właściwewyposażenie. Literaturaza|ecapośrednikom podr ży zwiększenie podstawowych kompetencji oraz skoncentrowanie się na roli doradc w podr zy. jw. Podkreśla się też konieczność użycia wysoce specjalistycznych narzędzi techniki informacyjnej w celu zwiększenia wartości produktu turystycznego i redukcji koszt w ponoszonych przez turyst w-klient w. Nadto pośrednicy powinni rozvtinąć swoje interfejsy internetowe i zułiększyć w ten spos b obecnośćna rynku elektronicznym. 5. w: Trends in outdoor Recreation. mających na celu uzdatnienie pro- nych z biur rezerwacji w jednostki menedzer w i doradc w podr ży. inwestowania w zasoby ludzkie. m.usługę gastronomiczną stanowi zesp ł czynności: produkcyjnych.5. tworząc wysokiej jakości zindywidualizowane plany podr ży. przy zapewnieniu warunk w 2 Przy opracowaniu tego punktu obszernie korzystano z pracy D.. będą prawdopodobnie korzyśtać ż usługodawc w internetowych. Trends in Information Technology and rourism. jeżeli pośrednicy nie dodadzą wartoścido produktu turyStycznego. Rudecki.4741.j turystyki bowiem wywiera wpływ na wielkośćruchu turyStycznego ijatose W definicji tej kładzie się nacisk na kompleksowość funkcji zakład w gastronomicznych. ty turyStyczne. ludzie starszej generacji oraz ci wszyscy. Naturalnie. . pobierając raczej honorarium niż prowizję od dokonanej rezerwacji. 27 Tburism. gdzie większośćpośrednik w oferuje swoje usługi doradcze. oraz handlowych.Buhalisa. TUI.in. wzbogacając go tym Samym' będą oni stopniowo tracić udziały w rynku turystycznym. W świetle trend w stosowania techniki informacyjnej w turystyce.przygotowując i realizując plan podr ży. s. szkolenie kadry i usługi będą miĄ duże znaczenie w utrzymaniu konkurencyjności na rynku na dluższą metę.od kształtowania produkt w turystycznych. dostarczać klientowi tar szych produkt w niż ich konkurenci. Pr ba usystematyzowania niekt rych pojęć w gastronomii. korzystając z usług pośrednik w. Buhalisa. U5ŁUG! GAsTRoNoMlczNE Pojęcie usfug gastronomicznych jest w literaturze przedmiotu r ż_ nie określane. Rudeckiego .

z drugiej zaś stwarzających podstawy racj onalnej gospodarki w gastronomii. Zjawisko sezonowości turystyki występuje prawie na całym świecie. Kon centracja w czasie tego ruchu wywołuje określone skutki ekonomiczno l i organizacyjne. Tworzą one bank informacji o rynku turystycznym' w tym o usługach gastronomicznych. Przykładowo. W praktyce jest ona przeszkodą zar wno w ilo- rrraz warunk w klimatycznych. Poniewa:ż podaŻ tych usług możc być stosunkowo łatwo mierzalna. W tym celu należy zbierać wiarygodne dane o liczbio turyst w przybywających do danej miejscowości według dobranych z punktu widzenia potrzeb badar rynkowych kryteri w klasyfikacyj- w Polsce wynosi 6 miesięcy. 344 r wnież usług noclegowych. Nier wnomierne rozmieszczenie czasowe oraz przestrzenne ruchu turystycznego nie może więc być pomijane przy programowaniu rozwoju usług turyStycznych. Powoduje ono rliewątpliwie. można wskazać na takie kry. Za pomocą kt rych tnożna by tę sezonowośćzłagodzić i spowodować prawidłowe fuŃcjonowanie obsługi ruchu turystycznego. wy do realizacji stosownej polityki turystycznej jest prowadzenie bada cząstkowych. nie ty|ko zresztą w sektorze usług gastronomicznych. optymalny okres uprawiania turystyki Z punktu widzenia ekonomiki i organizacji usług gastronomicznych nych ruchu turyStycznego. PodaŻ usług gastronomicznych w miejscowościach turystycznych powinna być zbilansowana Z popytem na te usługi. wzmiankowanych badar celowa wydaje się okresowa analiza staty. lccz takŻe koncentracja przestrzenna' Na przykład w wojew dztwie potttorskim dominuje w tym wzg|ędzie Tr jmiasto i P łwysep Helski. iż zdolnośćusługowa zakład 'w gastronomicznych nie pełni wykorzystywana. co nie ozna_ cza. Styczna danych o liczbie turyst w przybywających do innych miejscowości turystycznych. nie m wiąc 345 . Spośrd r żnorodnych problem w rozwoju turystycznych usług gastronomii należy wymienić sezonowość ruchu turystycznego. rodzĄ i cel podr ży. jak naturalna wielkośćpopytu na usługi gastronomiczne. pociągając za sobą ujemne skutki gospodarcze. że stanowią one substytut usług żywieniowych wykonywanych w gospodarstwie domowym turysty. dania rynkowe w omawianym zakresie powinny dostarczyć podstawor wych informacji' Niezbędna jest znajomośćtakich zagadnie(l rynko. w tym i gastronomicznych. jak czas pobytu i podr zy. zaspokajanie stale wzrastających potrzeb społeczllych w zakresie usług turystycznych. maksymalnego wysiłku wy badania popytu. puszcza|na |iczba turyst w korzystających z tych usług. Nie trzeba chyba podkreślać. regionu nadmorskiego zakłady te nie są przystosowane do świadczenia usług w okresach wczesnowiosennych i jesiennych. W uzupełnieniu ściowym.r gł wnie na tym. Tak ukształtowana struktura zakład w gastrono_ tnicznych utrudnia przedłużenie Sezonu turyStycznego. Problem sprowadza się do doboru odpowiedniego układu środk w ekonomicznych i organizacyjnych. zb|iżonych pod względem warunk w naturalnych. iz nieporozumieniem jest nadmierny rozw j sieci gastronomicznej przystosowanej gł wnie do obsługi turyst w w okresie szczytu sezonowego. iŻ Sezonowe zakłady gastronomiczne występujące w wadliwej propoĘi do reszty sieci nie gwaranĘą odpowiedniej jakości i rozwoju świadczonych usług. Warunkiem stworzenia j ednostkom gospodarki turystycznej podsta. zmienność rynku i czynniki ją powodujące. W efekcie tych badar mozna więc poznać og lne rozmiary rynku usług gastronomicznych oraz przedsięwziąć środki w celu jego rozszerzenia w miejscowościach turystyczpolega nych. Jest to szczeg lnie widoczne w zakresie usług gastronomicznych. teria. gwarantu. W warunkach np. wych. tura wydatk w oraz formy zorganizowania ruchu. Skala koncentracji czasowej ruchu turysty.znego kształtuje się r żnio w poszczeg lnych dziedzinach turystyki. kt re są często świadczone razęm z usługami gastronomicznymi we wsp lnych obiektach turystycznych. Sezonowość ruchu turystycznego wywiera pewien ujemny wpływ na obsługę turyst w. miejscowości nadmorskich czy g rskich. wysokość i strukt prowadze. Ruch turystyczny cechuje nie tylko pewna koncentracja czasowa. Ciągłość nia badar{ popytu turyStycznego pozwala na odpowiedni dob r usług' oferowanych w określonej miejscowości turystycznej.ic' z jednej Strony. jak i jakościowym rozwoju usług turystycznych. Ba. np. okolicznośćta nakazuje dob r stosownej struktury obiekt w gastronomicznych. im wyzsze są koszty stałe usług. iŻ przeszkoda tajest nie do pokonania. Uwaga ta dotyczy Wydaje się. Rzutuje to na ekonomikę gastronolnoże być w lnii tym silniej. prZ!. rl zimie. Znajomośćrynku usług gastronomicznych może więc stanowić punkt wyjścia do oceny rozwoju gastronomii nastawionej na obsługę ruchu turystycznego.

Niekorzystnym zjawiskiem w gastronomicznej obsłudze ruchu stycznego jest zamknięty dla rynku charakter znacznej części żywienia zbiorowego. 445: ltvczny 1999. Wspomniany model na|eży odpowi zr żnicować. Stosowanie cowanej skali cen usług gastronomicznych stanowi wuŻny czynnik 1999 można Zaprezentować og lny stan sieci zakład w guit onottticznych. cukiernie i cukiernicze. rozwijana we właściwych porcjach. a z:wŁaszcza Sezonowo ść. latach tggŻ. zakłady uzupełniające (kawiarnie i herbaciarnie. Igg5 w i 2000 zjawisko to przedstawiało się. punkty gastronomiczne (bufety. Krakowie. turystyki weekendowej. pod 346 stoł wki Punkty gastronomiczne 347 . l nie dokładnego obrazu sieci zakład w gastronomi"rry"i w Polsce. Tab ica 5. rozrywkowe i aperitif).natężenie i podstawowe występowania (tj.. wycieczkowa. s. 142. elastyczna polityka cen. fikacja będzie wyglądała następująco: zakłady zywieniowe (restauracje i bary uniwersalne. Krynicy Zdroju czy w Bieszczadach. Należy przy tym wziąć. STRU KTU RA RoDzAJoWA zAKŁADow GASTRONoM lczNYcH w LATACH 1992. ukształt ow aŁo zr1żnicowaną strukturę jową sieci zakład w gastronomicznych.Inaczej ona wygląda np.9. Dotyczy to gł wnie takich obiekt w. Warszawa 1995. tak jak pokazano w tablicy 5'8. Sprawę tę zaostrza fakt. w Tr jmieście lub na Mazurach. Źr MaĘ Rocznik Staty- Strukturę rodzajow ą zakJad w gastronomic zny ch ujętąprocentowo przedstawiono w tablicy 5. pijalnie i lodziarnie). jak kładowe ośrodki wypoczynkowe. Masowe zapotrzebowanie na usługi gastronomiczne. piwiarnie i bary piwne. rozwiązania tego zagadnienia mogłyby się znacznie przyczynić do tywizacji m. Z punktu widzenia potrzeb ruchu turystycznego istotne ma trafnie ukształtowany model zagospodarowania miejscowości turystycznych. Jeślijako kryterium podzi zakład w gastronomic zny ch przy jmie się zakres ich działalności. winiarnie i bary winne. smażalnie. 1?95I 2OOO UJ$A PROCENTOWO r Restauracje Bary Zr żnicowarta sieć tych zakład w. a i czej w Zakopanem.jw. STRU KTU RA RoDzA. turystyka pobytowa. GUs. uwzględniając rangę funkcji turystycznych danej wości. zar wno między poszczeg lnymi typami zakład w. i bary szybkiej obsługi oraz bistra i bary przekąskowe).1995 t 2000 ZakJady og łem w tym: restauracje bary stoł wki punkty gastronomiczne dło: Rocznik Statystyczny 1995.in. w gł wnie przez turySt w. s. oWA ZAKŁADOW GASTRoNoM lcŻNYcH W LATACH 1992. łagodzącym ostrośćspraw zwipanych szczytem sezonu' może być. i zagraniczna przyjazdowa).. ich strukturę rodzajową i własnościową. moze stanowić istotne narzędzie kształtowania kierunk w ruchu turystycznego. Tab l ica 5 -9. Na podstawie Rocznika Statystyczpego 200] i Małego Rocznil<a Statystycz- statystycznej uniemożliwiają przedstawie- budzania popytu konsumpcyjnego. Musi on uwzględniać gł wne cechy turystyczneg o. Podobne efekty może przyni rozwinięta i społecznie uzasadniona funkcja kulturalno-rozrywkowa kład w gastronomicznych.jak i we- Ubogie źłdła informacji ttt:go Czynnikiem istotnej wagi.i posezonowym. 8. 1troporcje w ną1rrz danej zbiorowości. iż ten jest zamrożony w okresie ptzed.

małopolskim.11). PLACÓWK! R. Z punktu widzenia wzrastających potrzeb ruchu turystycznego istotne znaczenie ma sieć zakład w gastronomicznych. że do rozwoju usług gastronomicznych. Rocznik Statystyczny RP 2001. 730 Sieć zakład w i punkt w gastronomicznych obsługujących ruch rystyczny uzupełniają plac wki gastronomiczne w bazie nocleg Dane GUS-Iz9 pozvtalają na ilustrację Statystyczną tego w 2000 r. dostarczaj ą następuj ących informacji : zakJady gastronomiczne niające więcej niż 5 pracownik w stanowiły ty|ko l5. og lnie na|eży przyjąć. ZakJadając pogłębienie się tych tendencji.1995 12000 w 2000 Tablica 5.1l. Jej mozliwości rozwojowe.10. że tylko całościowei kompleksowe rozwiązanie podstawowych problem w krajowej gastronomii na gruncie wolnego rynku moze stworzyć warunki dy_ namicznego rozwoju gastronomicznych usług turystycznych.10). Warszawa 1999' s. w 28 2e Rynek wewnętrzny w 1998 i:. 83. Wykazuje ona dynamikę rozwoju i korzystne zmiany w strukturze. Komputeryzacja tego sektora usług (urystycznych przynosi znaczne oszczędnościpracy. może się przyczynić przyjęcie koncepcji marketingu. Podkreślającznaczenie usług gastronomicznych dla wsp łczesnego ruchu turystycznego. GUS. dolnoś i wielkopolskim)tt.7vo sieci og l około 6Ovo og lnej sieci w tej grupie wielkości zakład w było zlokali zowanych w pięciu wojew dztwach o rozwiniętych funkcjach stycznych (mazowieckim. stwarza Szansę na stworzenie zdrowego rynku usług gastro' nomicznych w kraju. mozna przyjąć. Dane GUS z 1998 r. Warszawa 2007' s. warto przedstawić kilka uwag charakteryzujących lendencje na świeciew tym zakresie. GAsTRoNoMlczNE w BAzlE NocLEGowEj Liczba zakJad w gastronomicznych og łem w tym: w hotelach w motelach w pensjonatach I 675 520 160 605 sieci polskiej Interesująco przedstawia Się Struktura własnościowa gastronomii (tablica 5. śląskim. czyli do pełnego zaspokojenia potrzeb ruchu turystycznego w kraju. Przede wszystkim trzeba podkreślić coraz powszechniejsze stosowanie informatyki w gastronomii.w Tablica 5. warunki 348 . formy własnościoraz formy organizacyjne determinują w ostatecznym rachunku zakres i tempo świadczenia usług dla społeczności turystycznej. iż w kr tkim czasie problem rozwoju usług turystycznych w domach wycieczkowych w schroniskach w schroniskach młodzieżowych na kempingach na polach biwakowych Ż83 103 3Ż2 266 198 w ośrodkach wczasowych w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych w zespołach og lnodstępnych domk w turystycznych tt'l 676 508 189 w kwaterach agroturystycznych w pozostałych obiektach noclegowych w tym segmencie rynku doczeka się rozwiązania. sTRUKTUM wŁAsNośooWA PoL5K|EJ GAsTRoNoMll LATACH 1990. Wpływ ruchu tury' Stycznego na dynamikę i strukturę rodzajowo-własnościową sieci ga' stronomicznej mogą odzwierciedlać wielkośćzakład w według liczby zatrudnionych oraz struktura przestrzenna sieci.295' ekonomiczno-społeczne. GUS. że rozvł j usług gastronomicznych znaczonych dla turyst w pozostaje w ścisłymzwiryku z sytuacją. Praktyka kraj w zachodnich dowioriła. Stagnacja sektora pa stwowego i sp łdzielczego' przy wysokiej dynamice prywatnej ga_ stronomii. ułatwia zarządzanie firmami i stwarza duze możliwościbadar{ rynkowych. Wynika z tego wniosek. (tablica 5. 349 kiej się znajduje cała gastronomia.

Rośnie więc sieć instytucji bankowych. Jest to tym bardziej istotne. W związku ze wztastającym znaczeniem turystyki kongresowej rozwoju koncern elementy recepcji są uzupełniane o czynniki ludzkie: wzorowy i sympatyczny gospodarz. obecnie podkreśla się wzrastające znaczenie w tych operacjach fi_ nansowych Światowego Voucherą Podr żniczego World Travel Voucher (wTV). Chcąc uwzględnić potrzeby żywieniowe uczestnik w kongres w. Domino's Pizza Inc. j adłospis. demograficzne itp. stauracji. Rozmaite polinansowych ] żnicowanego popytu uczestnik w kongres w na usługi gastronomiczne. Zwraca się dużą uwagę na zaspokajanie zr trzeby turystyczne wywołują z kolei powstawanie nowych instrument w i nych powinna zadośćuczynićwszystkim gustom tej klienteli. Dokument ten powstał w efekcie universal Federation of rravel Agents Associations) i porozumi enia za351 Na światowym rynku turystycznym w obrocie bezgot wkowym inicjatywy Światowej Federacji Stowarzyszer Biur Podr ży (UFTAA. opr cz zwykłogo aktu ledzenia ma znaczenie wiele waznych element w. restauracja tradycyjna. toalety. usfugi bankowe nabierają wielkiego znaczenia. jako pracochłonne i kosztowne. ujmujący i dyspozycyjny personel. przygotowywanie posiłk w oraz obsługę w o połowę kr tszym czasie i redukcję dotychczasowych koszt w o połowę. Problematyka usług bankowych świadczonych wsp łczesnej turystyce jest zbyt złożona. rzlca potIzebę zwr cenia uwagi na kwestie podejmowania goścl w świetlewymagar marketingowych.. . oraz Wendy's (hamburgery). gastronomia regionalna orźrz nowa kuchnia niezależnie od oferty i stylu. Ich stały rozw j ułatwia podr żowanie. w tym o wyrafinowanych gustach. macyjnej. dekoracj a wnętrza. ograniczeri religijnych itp. W takiej sytuacji pożyteczne może być przytoczenie informacji dotyczących r żnych form bezgot wkowej zapłaty za usługi turystyczne. oparte na nowoczesnej technice infor- interesowania przedsiębiorstw hotelarskich i gastronomicznych. Przedsiębiorstwa te tworzą sieci zakład w gastronomicznych o zasięgu narodowym i międzynarodowym. należą do przeszłości. odpowied. og lnie można powiedzieć. że czeki podr żnicze oraz przekazy zagraniczne. aby ją w tym miejscu podjąć komplekso- doskonalenie ich. 350 lunkcjonują rozmaite dokumenty podr żnicze' IJważa się przy tym. że w sieciach gastronomii szybkiego żywienia dokona się rewolucja techniczna. gastronomia kongresowa jest dziśprzedmiotem szczeg lnego za. podaż usług gastronomicz. Roboty i komputery mają zapewnić. Trzeba tu zwr cić uwagę na koniecznoś myślności kontakt uwzględniania tzw' psychologii recepcji w restauracji. Ponieważ wspomniany segment rynku turystycznego charakteryzuje duże zr żnicowartie siły nabywczej. umeblowanie. przystosowanie oferty do typ w klienteli.obsługa masowego turysty stworzyła podstawy do dynamicznego w gastronomicznych. W grupie znanych koncern w gastronomicznych wymienia się przedc wszystkim McDonald'sa. kt re w porozumieniu z biurami turystycznymi podejmują to wyzwanie ruchu turystycznego. Nalezy dodać. wo. Te 5. należy się dostosować do wymagar diet szczeg lnych. Stworzenie atmosfery ułatwiaj i wsp łbiesiadowanie r wniez decyduje o ekonomicznej pogastronomii.jak i dla klienta. UsŁUGl BANKoWE W warunkach stale rozwijającego się ruchu turystycznego. stymuluje popyt na usługi turystyczne i dynamizuje obroty gospodarki turystycznej. W większości kraj w świata jest on traktowany jako najlepszy instrument płatniczy na rynku turystycznym zat wno dla biura podr zy. iPizza Hut. Uważa się. kulturowe. Poza wspomnianymi organizacjami amerykar skimi wysoko notowane Są koncerny europejskie: francusko-holenderski Multi-Atsa] Food i włoski New Food Trend Corporation. żo tzw. lei karskich. np. Tworzenie w Polsce rynku konsumenta usług gastronomicznych na. posiadaj ąc ego przeszło dziesięciotysięczną sieć restauracji na całym świecie. . o duzej r znorodności motywacji. muszą być na usługach gości i zapewniać im dobre samopoczucie.. wyspecjalizowanych pod względem szybkiego żywienia. hotelarza. Następnie Daily Queen (mrożone desery). moze wzrosnąć liczba przyjazd w turyst w zagranicznych do Polski. W dalszej kolejności Są notowanc KentucĘ Fried Chicken (pieczone kurczę) dwie filie Pepsi-Coli wymienia się sieci: Burger King (hamburgery). właściwy stosunek jakości do ceny. szyld ro. nio zbadane. że wszystkie formy usług gastronomicznych szybkie żywienie.

tęchnicznego punktu widzeniakarta płatnicza to kawałek plastiku mm.jest a le zdolny do zapłaĘ.00 następnego dnia po planowanej dacie przyjazdu. Światowy Voucher Podr żniczy jest rekomendowany jako optymal_ ny środekregulowania należnościza usługi hotelowe' transportowe' wynajmu samochod w oraz podobnych świadcze na rzecz tury sty' Za. Sch<ichle.wartego przez nią z jedną z największych instytucji kredytowych Rysunek 5. lecz w por wnaniu z WTV ma mniej zalet. jak i mechanicznego. Należy dodać. System ten funkcjonuje w USA i Japo- nii na zasadzie wyłączności. czasu zapłaty i funkcji. Oferuje on np' hotelarzowi uregulowanie rachunku natychmiast po udzieleniu usługi turyStycznej.Światowego Stowarzyszenia Jest on preferowany Podr zy (world Association of Travel Agents). choć nio jest to regułą. Hamburg Z 8 r l r r r numer karty. karty. Schłjchle.3. jw 353 . zrobiona z polichlorku winylu. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. w niekt rych trajach europejskich. System kart płatniczych w założeniu ma ułatwiać turystom podr żowanie po kraju i po świecie.2. że w systemie dwuczęściowym emitent tarty. 1992. że jest gwarantowany w skali światowej. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. Nalezy dodać. TPZYczFsoowY sYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Rachunek świecie(CITICORP). Natomiast na odwrotnej stronie zawsze widnieje podpis właścicielaoraz często jest umieszczony pasek magnetyczny' Spos b posługiwania się kartą jest bardzo prosty. DwuczĘśoowYsYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Usługa Przedłozenie karĘ Rachunek Na karcie może być r wnież umieszczona llazwa banku. jego konto zostaje obciązone dopiero po pewnym czasie. nazwisko i imię właścicielakarty. 8. w związku z czym zbędna się staje potrzeba ne- zapłata gocjowania indywidualnych porozumier kredytowych. Rozr żnia się dwa systemy płatnościspotykane przy zapłasie za pomocą karty: trzyczęściowy system płatności (rysunek 5'2) i dwuczęściowy system płatności(rysunek 5. letą tego nowoczesnego środkapłatniczego jest to. W obrocie płatniczym na rynku turyStycznym obserwuje się coraz większą popularnośćkart (Iegitymacji) płatniczyc . Karty płatności można klasyfikować według trzech kryteri w: obszar w akceptacji. akceptantem a emitentem karty iłutniczej. w katżdym z tych system w odbywają się transakcje między właścicielem. s. Jej posiadacz jest sta' 35Ż zapłata Żr dło: S. Zasady dokony' wania płatnościsą jednakowe na caĘm świecie. emblemat instytucji emiĘącej kartę' symbole typu karty. Rylunek 5. ze na rynku turystycznym funkcjonuje też konkurenBiur cyjny sysiem voucherowy WATA . okres ważności jednocześnie jej akceptantem.3). Na czoo wymiarach 54 mm na znajdują się następujące dane: łowej stronie karty Zr dło: S. zar wno jeślidotyczy to systemu elektronicznego. nie musi mieć przy sobie znacznej ilościgot wki. System voucherowy zapewnia też klientowi utrzymanie w mocy rezerwacji miejsc w hotelu do godziny 12.

ponieważ w przy_ padku charge card niemożliwa jest zapłata za określony towar lub usłu354 można zaliczyć American Express i Diners Club.je zapłatę wymalanei kwoty przez organizację kredytowąbądźbark.Według kryterium obszar w akceptacji karty płatnicze dzieli się na uniwersalne i specjalne. w podr zach prywatnych oraz służbowych.Laią 'u*ąpie pofr*ow banku w godzinach jego urzędowania. gastronomiczne lub za wynajem samochod w. i Przy bezpośrednich kartach_ debetowych autoryżacja oru" ptbr-ie pieniędzy zkonta właścicielanastępują w tym sźrmym czasie.) gę w ratach w dłuższym okresie. Istnieją dwa rodzaje kart debetowych: bezpośrednie pośrednie. W grupie funkcji podstawowych występuje runtc. 14 dni. Funkcja kredytowa przeiawia się także. lokalny bądź obejmujący jedynie emitujące je sieci hoteli i dom w towarowych). Funkcja taprzeczy samej idei powstania karty płatniczej jako środka mającego got wkę. Funkcj a ta przejawia się najsilniej w przypadku kart kredytowych. Pobranie got wki jest " moziiw e bądź 355 .A. norpadku kart debetowych. bankomatach (minibaŃach). albo spłaca daną kwotę w ratach wraz z odsetkami.rrd. przez sieci hoteli' domy towarowe. z kt mu poo|i*aną umorym wę na okolicznośćkorzystania z jego karty. jak i podczas codziennych zakup w towar w pierwszej potrzeby. gdyż po ich zastosowaniu do zaplaty bezgot wkowej dana kwota zostan. w przypadku charge .tury poriocą t urty VISA można pobrać got wkę w kilkuset tysiącach oli"n"t bankowych "u i w ponad 100 tys. Według kryterium czasu zaptaty karty płatnicze dzieli się na kredy_ towe i debetowe. Według liter. klient gwarant. usługi hotelarskie. Do klasycznych kart typu charge card wych funkcji kart płatniczych. odgrywając rolę instrumentu marke_ tingowego. obecnie trakĘe się jednak tę funkcję. Właścicieltakiej karty w zależnościod swojej wiarygodnościpłatniczej moŻe nieograniczenie bądź w określonych granicach płacićbezgot wkowo. Jest to jednak określenie niewłaściwe. czy jest to karta kredytowa. Karty płatnicze debetowe nie są oczywiście kartami kredytowymi. śnuoują" sw j podpis na rachunku. aąaź poźa tymi godzinami w tzw. W Polsce sieć bankomat w np. Umozliwia ona posiadaczowi karty zakup towar w i usłu!. w pionie PKo BP obejmuje ponad I50O urządze (2002 r. Jest ona ściśie uzal*ezniona od rodzaju karty. Eurocard. tzn. Użytkownikowi karty kredytowej zostaje udzielony w określonym zakresie pewien kredyt' W ramach tego może on doko_ nywać zakup w bezgot wkowych. za bilet lotniczy. debetowa czy charg" cord. Klient ma tu mozliwość wsp łustalania z_banliem pewnej opcji kredytowej w ilu ratach chce lłacić zaległąkwotę oraz jak wysokie mają być te raty. Z reguły raz w miesiącu właściciel takiej karty otrzymuje rachunek z wykazem wszystkich transakcji. często we wsp łpracy z r żnymi bankami' Mogą być stosowane zar wno przy płaceniu np. Najbardziej znane karty uniwersalne to: VISA.atrchmiastbądź po paru dniach pobiana z konta właściciela !e karty. lecz w ograniczonym zakresie. American Express. Natomiast w przypadku kart pośrednich autoryzacja następuje od razu przy przedłozeniu karty. Karty uniwersalne powstały w 1950 r. Natomiast karty płatnicze specjalne są wydawane przez przedsiębiorstwa handlowe i usługowe' np. optima wyda_ w ana przez American Express.ato-. Karty uniwersalne' nazywane też międzynarodowymi.rodzaj'karty. Kolejną funkcją jest funkcja kredytowa. Karty te często w języku potocznym są nazywane kartami kredytowymi. Najbardziej znanąw Polsce kartą debetową jeśt VISA wydawana przez Pekao S. Diners Club i inne. Czas zapłity ialezy'od. W odr żnieniu od kart uniwersalnych karty specjalne mają ograniczony obszar akceptacji (np.ia płatnicza. a do obciązenia konta dochodzi z reguły kitka oni poźniej. wobec kt rych nie przewiduje się opcji kredy_ towych. są wydawane przez wielkie' międzynarodowe organizacje kart płatniczych. Innym przykładem kart płatniczych według tego kryterium jest charge card. w USA i początkowo miały zastosowanie jako środekplatn\czy w gastronomii. linie lotnicze. Karty te noszą nazwę wydającego je przedsiębiorstwa. karty kredytowej może wybierać: albo wyr wnuje rachunek Właściciel natychmiast. Karty płatnicze moŻna r wniez klasyfikować według pełnionych funkcji. o funkcji tej nie moznr m wić . że w przypadku charge card właśc\cielkarty jest zobowiry'any do wyr wnania rachunku maksymalnie w ciągu 14 dni od jego otrzymania. Pozwalają one na uniwer_ salne zastosowanie na całym świecie przy płaceniu za towar lub usłu_ gę. bankomat w na świecie. Do najsłynniejszych kart kredytowych należą: VISA i tzw. Istnieje także funkcja serwisu got wkowego. gdri"k edytowa_ nie trwa maksymalnie. R żnica między charge card a kartą kredytową polega na tym. regionalny.

będąc tw rcą czeku podr żniczego. złotego i platynowego) wydaje ona także kartę optima. Firma JCB ma swoich . obecnie obserwuje się tendencję do umiędzynarodowienia tego Systemu kart płatniczych. Emitowana przez nią karta (charge nese Credit Bureau (JCB). kiedy usługa została opłacona z uŻyciem karty. Klasycznym przykładem są karty stałe VISA. Hitachi. w trzech następujących wersjach: kredytowej. kt re mają uprzyjemniać podr ż' Można tu wspomnieć o specjalnych lożach na dworcach lotniczych. do jednak . ubezpieczeniowe.| inwestycyjne. że dążenie człowieka do osiągnięcia określonego prestiżu w oczach innych wzrasta. kt re Są akceptowane w ponad 130 krajach. restauracji. hoteli. np. opr cz tradycyjnych charge cards (koloru zielonego. Karty tych firm są wydawane VISA. rypowe tego rodzaju ubezpieczenia to: ubezpieczenie na okoliczność wypadku iamochodowego bądź1otniczego. bezpłatnych biletach do teatru i kina. atakŻe system w gromadzenia określonej liczby punkt w potrzebnych jest jednak do otrzymania skromnego upominku. że posiadacze kart płatniczych sąuprawnieni do korzystania ż usług dodatkowych.. występując tylko pod własną nazwąi korzystając tylko z własnej infrastruktury. Spośrd tysięcy r żnorodnych instytucji wydających karty płatnicze do największych na świecie sązaLiczane: VISA' tzw. Stosowanie bonifikat w nieki rych krajach ograniczone za sprawą istniejącego w nich tzw.Green Card" (zielona karta). prawa rabatowego."pi"r"ntant w w przeszło 80 krajach. debetowej oraz charge bonifikat pr buje się zvłiększać atrakcyjnośći częstośćuŻyciakart płat-osiąga się to przez stosowanie pewnych zniŻek (rabat w). przedsiębiorstwa przemysłowe.in. emitent w . Organizacja JCB została założonaw 1961 r. Do roku Ż0o2 wydano ponad miliard kart. Ponad Ż4 mln plac wek handlowych i usługowych (np. z kt rą dane ubezpieczenie jest związane' wu'to wspomnieć. drobnych upominkach. 357 caĄ. jest zwłaszcza rozpowszechniona wśrd turyst w biznesowych. Honda Motors. Jest on widoczny na rynkach USA i w krajach Azji Południowo-Wschodniej. karta firmowa dla pracownik w zatrudnionych wprzedsiębior- card. kt rej przylączyło się wkr rce pięć innych wiodących bank w japorskich. W ten spos b karty płatnicze spełniają funkcję bo_ nifikaty. to trzebawymienić przede wszystkim funkcję ubezpieczeniową. Największy udział w rynku spośr om wionych organizacji kart 'd płatniczych mają VISA International (ponad 5O7o) oraź MasterCard (około 307o). Mozna wreszcie m wić o funkcji prestiżu. IBM-Japan. Warto dodać. niczych. o ułatwieniach w reierwacjimiejsc hotelowych (np. Jej właścicielemają mozliwość otrzymania określonego kredytu pieniężnego. bez konieczności wpłacania za|iczkl).American Express (Amexco) i JCB' MasterCard (Eurocard). Premium Card (charge caĄ oraz Business Card (pomyślana jako tzw. akceptanci i właściciele kan płatniczych. a takŻe w wypożyczaniu samochodu (np' rezygnacja z pobra' nia kaucji) itp. Praklyka-wielu kraj w dowodzi' Że rlwnież Za pomocą pewnych stwach handlowych. American Express pozostaje jedyną w skali świataorganizacją.. kt 'ra świadczy usługi na iynku kart płatniczych.).W Euro_ pie jest reprezentowana przez Eurocard. agencji turystycznych) oraz linii lotniczych na świecieakceptuje karty płatnicze VISA. instytucji emiĘących karty płatnicze 356 płatnicze. wydana po tazpierwszy w 195g r. nazywana przez turyst w . debetowa lub charge caĄ. Sławę pizyniosła ie. Mozna to osiągnąć m. MasterCard działa od 1967 r. w Japonii przez Japa- Firma American Express zwt ciłana siebie uwagę w 1891 r. w sześciu regionach świata..T- Jeślichodzi o funkcje dodatkowe kart płatniczych. złote i platynowe American Express' a takŻe w mniejszym stopniu wszystkie inne karty Na rynku kart płatniczych występują emitenci. obecnie dysponuje ona siecią biur podr zy i bank w inwestycyjnych na całym świecie. Socjologowie dowodzą.Samuraj''. że na zasadzie franchisingu karty JCB są też wydawane ptzez banki komercyjne. przez korzystanie zkarty płat' niczej. VISA International jest międzynarodowym systemem płatniczym' do kt rego należy około ŻŻ tys. opcja ubezpieczeniowa w przypadku kart płatniczych na\eży do świadczer dodatkowych. a także wielkie sieci dom w towarowych. Karta ta jest wydawana w ftzech wersjach: classic card (kredytowa. . usługowych itp. obowiązkowe ubezpiepojazdu samochodowego pochodzącego z wypożyczalni ię' """ni" w przypaJtu niekt rych ubezpiecze można się domagać wypłaty odsztoaowania jedynie wtedy. Sony.

badania wykazlją. dla ktiąo warto akcepto- s s r r Strukturarodzajowo-przestłzennasieciakceptant wkartpłatni. Po pierwsze.ię^nu. gdyby nie możliwość zapłaty kartą. zegaręj. że płacący kartami sąznacznie bardziej rozrzltni. restauracje itp. plac wek handlu detalicznego. Krąg użytkownik w tych łart stale się powiększa. marŻa odgrywa ici' - Badani a podrobioną kartą (np." "pirłdnzy. nie należyjednak zapominić o pewnych niedogodnościachwynikających z fakt w ujawniających się szczeg lnie jaskrawo w Polsce' atakże w mniejszym stopniu na świecie. kt rzy nigdy nie skorzystaliby z określonej oferty. Jest oczywiste. okazicieli kart płatniczych.że decyzję o tym. Wreszcie trzecim powodem.Następnym uczestnikiem rynku są akceptanci knrt płatniczych' Ich for_ sieć twoizą przedsiębiorstwa handlowe i usługowe. - Warto teŻ dodać. Pod koniec 1991 r. wynikając a ze złego stanu teleko- zbyt wyg rowane prowizje pobierane od punkt w akcepĘących ną rolę. dziel ła sziut<i itp. Dominowały osoby w średnimwieku (30-49lat). Liczba hoteli. munikacji. _30 s. jest bezpieczeristwo prowadzonych operacji (brak duzej ilościgot wki w kasie.uL got 'wki w kasie).notuj ą punkty zlokalizowa ne przy centrach kongresowych' tat' gowych itp. ze u podstaw wzrostu liczby akceptant w kart niczych leŻątrzy korzyści. kt re akceptują mę zapłaty tartą piatni czą. Na przykład w Niemczech największe obioty notują akceptanci w dużych miastach i na obszarach wzmozone' go ruchu turystycznego. to mozna powiedzieć. kt re akceptują tę formę płatności' w Europie około 6 mln.t*ji benzynowych itp. na koniec 1996 r.liczba kart wyemitowanych przez polskie banki była szac()wana na około 500 tys. Szczeg lnie wysokie obroty plastikowym pie' iiąd"".. r" ni-eaogojności to: wia się w przyciągartlu nowych klient w. kt re podpisują umowy z emitentami do|y"rą"". Karty kredytowe są emitowane przez osiem bank w (czerwiec 2002 r. odzież sk6rzaną. *ypriy"iutni samochod w. że istnieje na świecie ponad zi mln punkt w. ze względu na bliskie sąsiedztwo oiaz-stały wzrost liczby kart.). Wspominając o korzyściach płynących z pizyjmowania zapiaty kartami płatniczymi. czy nie. . linii lotniczych.. co następuje. Że ptzydatnośćkart zyciu jest wprost proporcjonalna do liczby płatniczych * "od"i"nnym jeonost"t akcepĘących plastikowy pieniądz' Szacuje się. czych jest dośćzr żnicowana. W następnej kolejności przyłączająsię do Ę sieci akcepr tant w stacje paliw znanych koncern w paliwowych' Trzeba podkreślić. mniejsze prawdopodouie'nst. Według danych Polcardu.posiadaczami co najmniej jednej uniwersahej karty płatniczej było ponaa 6 mln Niemc w.o u. Na przykład zie rynku niemieckiego. to wśr d'posiadaczy kart dominowali mężczyźni(2l3 spośr d dorosłych męzciyzn w por wnaniu z 1/3 doroslych kobiet miało międzynarodowe karty płatnicze). przy czym największą popularnoscią "ievyi. 'i'e rozvłija się on bardzo dynamicznie. determinują w Znacznym stopniu marże zarobkowe' prowizjach.3 mln kart). Jeślichodzi o kryterium płci. kt re punkty akceptujące płacą emitentom kart (wyn cych np. czy akceptować kartę czą.' Jeślichodzi o polski rynek kart płatniczych. już na około t2 mln. zbyt wolny obieg pieniądzamiędzy bankami lpo'oau3" . R wnież taks wkarze w miastach przejawiĄąwiększą chęć do akcep tacji kart niż ich koledzy świadczący usługi poza miastami' Cechą charakterystyczną struktury rodzajowej akceptant w ka płatniczych jest to. że na rynku kart w pierwszej kolejnościaktywizujł się przedsiębiorstwa turystyczne (hotele. Natbszarach wiejskich akceptacja kart należy do rzadko- wykazują.akceptacji kart płatniczych. wskutek niedbałej autoryzacji). 358 359 . zar wno na s*i""i".vo napaou). a w 2OOI r. t1'7-94. często czasochłonna autoryzacja.Hamburg 1992. restauracji. schrichle. Kąrten*ebundene ?ahlungssysteme in Deutschland. a w Polsce ponad 52 tys' (1998 r')' wać tę formę zapłaty. biur podr ży.ocard (3. Funkś x. mozna stwierdzić.) oraz sklepy ot!ru3ące artykuły luksusowe: bizuterię. odpowiedzialnośćw przypadku przyjęcia zapłaty skradzioną bądź karty w stosunku do zysku akceptant w osĘanego . jest coraz większa. kt re byĘ włac ic ielami prawie połowy międzynarodowych kart płatntczYch:"o. gdyż w momencie ny**iu transakcji nie muszą sięgać do portfela' Druga korzyść 1 Kolejnym uczestnikiem rynku kart płatniczych są ich włąściciele. w Europie. Że mieszkarcy miast mogą dokonywać bezgot wkowych zakup w w 75va sieci sklep w odzieżowych wobeo 38io siecisklip w Ę branży zloka1izowanych na obszarach wiejskich. w Niemczech34vo wartości transakcji). jak i w Polsce.

a także od_ bitki kalkowej (pokwitowania). Prowizje te są uważane przez akceptant w za zbyt wysokie w stosunku do marz detalicznych. Usługi pośrednictwa i organirucji w rozwoju rynku tury- 36r . Biorąc pod uwagę rosnące |iczby uczestnik w rynku kart płatni_ czych w Polsce. Karty VISA ak_ cepĘe na świecieponad Ż4'3 m7n punkt w handlowo-usługowych. ak_ ceptujących karty VISA można zna|eźćw regionie Azji i Pacyfiku' W krajach Unii Europejskiej jest ich około 5. UsŁUGl I ORGANIZAC)I PośREDNlcTwA kich Na rynku usług turystycznych wa-żną. W przypadku sporu w procedurę wyjaśniającąnależy włączyćadwokata lub przedstawiciela (doradcę) zrzeszenia ochrony konsuw.Kwota całkowita/Total''. gdzie jest osoba obsługująca transakcję (np.W razie powstania podejrzeni a należy sprawdzić.54. i zniszczyć je. aliczba bankomat w prawie o I57o. Karty kredytowej nie należy oddawać w obce ręce na dłużej. W razie podejrzenia o powstaniu nadużycia ttzeba zgłosić reklamację.. nie p źniej niż w sześćtygodni po upływie terminu rozliczenia. SGH.5 mln. bo prawie 12 mln. warto na zako czenie zulr cić uwagę na wzrastającą skalę popełnianych nadużyć na rynku obrot w tym środkiempłatniczym.9 mln transakcji Najwięcej punkt w handlowo-usługowych. Należy zwracać szczeg lną uwagę na to. Przedmiotem usług pośrednicsą3l: 3I A.7. aby posiadacz taktej karty skorzystał z kilku praktycznych rad. czy zwr cono właściwą czynności personelu w trakcie wyko_ Trzebadokładnie obserwować nywania fakturowania i wystawiania dokumentu obciążenia finanSowego. Niezgodnoś ci trzeba reklamować natychmiast. Należy sprawdzać zgodność obcią. kelner). zczego w Polsce ponad 113. trzeba powiedzieć. Konieczna-Domariska. W sezonie urlopowym 2001 r. pi rem). Trzeba dokładnie sprawdzić sumę wymienioną w wierszu . punkt w. że przeksztahcenia polskiego systemu bankowego tworzą warunki wzrostu obrot w kartami płatniczymi. jakich udzielają organizacje ochrony konsument w w Niemczech. a jej akcjonariuszami są duże cja ta należy do największych banki polskie. aby karta tylko 360 r r ment o ewentualnej utracie karty należy bezzwłocznie zawiadomić instytucję wystawiającą i policję. Nie należy zapisywać numeru kodowego ari zdradzać go nikomu. Wolną przestrze między liczbami należy przekreślaćlinią ciągłą (oł wkiem.{ n spełnia PolCard. a w krajach Ameryki Łacirskiej blisko 1.87o. Stymulującą rolę odgrywają usfugi pośrednickiei organizatorskie. PoniewaŻ w większościprzypadk w poszkodowanym jest posiadacz karty (przykład niemiecki). Warszawa 1994.8 tys. 5 . Poniewaz obie organizac1e podzieliły rynek. i aby został wydrukowany tylko jeden egzemplarz obciążenia. Trzeba starannie notować fakt podejmowania pieniędzy got wką zbankomat w. pole manewru dla punkt w akcepĘących takie transakcje nie istnieje.. raz przechodzlła przez urządzenia . kt re nie wystawiajążadnych pokwitowar .czytn7Vwydruk'' Reasumując. s. stycznego. 22.Ż m|n. 154 krajach 3. Drugą organizacją roz|iczającą transakcje dokonywane przy użyciu kart płatniczych jest Centrum Kart i Czek w Pekao S'A' Ponad 7o7o obrotuprzypada na PolCard. ze konto nie zostało niewłaściwieobciązone.że z miesięcznym wyciągiem roz|icze(t. Nalezy żądać wydarlia dokument w błędnie wypełnionych (w przypadku omyłki popełnionej w trakcie ich wystawiania). Dochodzenie ewentualnych odszkodowa będzie mozliwe tylko w razie pewności. Po zako(tczeniu procedury płatności kartę (identyfikacyjnQ' trzeba sprawdzić. Należy strzec karty tak jak got wki. w USA prawie 5 mln. obie frrmy pobierają prowizję w wysokości 4. Polacy wyjeżdŻający za granicę mo_ gli płacić kartami VISA w ponad Ż4 m|n punkt w handlowo-usługowych oraz wypłacać zaich pomocą got wkę w sieci ponad 762 tys' bankomat w na całym świecie. warto. organizaw Polsce. W roku 2001 polskimi kartami zawatto cj ę centrum rozliczeniowo-autoryZacyjnego w o wartości prawie 305 mln USD' Liczba punkt w akcepĘących karty VISA wzrosła w stosunku do ubiegłego roku o I8.5?o.

zlokalizowane rtteza|eżrlte od siebie.. oszczędność czasu niezbędnego do zorganizowania podr ży turystycznej. sprzedaż nocleg w i dokonywanie ich rezerwacji. a ponadto zapewniająturyście3a: wygodę związanąz nabyciem usług warunkujących osiągnięcie ce- czących podmiot i przedmiot turystyki przejmują coraz częściej lokalne. kiedy turysta jest zainteresowany pakietem usług.r : s s s s s l informacja o możliwościachosiągnięcia cel w podr ży turystycz_ nej. Przed kr tkim om wieniem zagadnienia sieci biur podr ży oraz jej struktury na świecie i w Polsce na|eży poczynić następujące spostrzeżenie og lne. mających 9 mld USD obrot w na bookingach hotelowych. rezerwacja miejsc w tych środkach. s. hur_ townicy). wymuszającej specjalizację tych przedsiębiorstw. skup i sprzedaż walut obcych oraz dokument w płatniczych. obsługę kongres w. udostępniające walory turystyczne itp. regionalne i paristwowe organizacje turystyczne (np. Karstadt w Niemczech). wynajem samochod w itp. oferty tych dużych przedsiębiorstw są sprzedawane klientom przez własne filie oraz przez pośredniczące biura podr ży' ZaIety wykorzystania istniejącej sieci sprzedazy skłoniłyr wniez domy wysyłkowe do organizowania sprzedaży korespondencyjnej imprez tarystycznych (np. noclegowe. 3a Tamże. PLL . Usługi pośrednicko_organizatorskie odgryw Ąą w ażnąrolę na rynku turystycznym. Rynek europejski składa się z 40 tys. wypełniające np.. gdyŻ kreują nowe potrzeby i kształtują je w pożądanym kierunku. misj i gospodar czy ch. sprzed. lu podr zy. biur podr ży.. sprzedaż bilet 'w na środkitransportu.łŻ usług instytucji ubezpieczeniowych. organizację podr ży.. Megabiur podr ży jest około Ż57o. 143. " lamze. Z tej liczby 7 5Vo biur podr - Światową sieć biur (agencji) podr ży charakteryzują następujące dane. komfort 32 p sychic zny zw iązany z gw ar ancj ą usłu g. PTTK) oraz towarzystwa lotnicze (np.Ż3-Ż4' Tamże' s. ze tylko około Ż0_Ż5vo podr ży jest sprzedawanych za po_ średnictwem biur podr ży. obejmujące usługi noclegowe. konferencji.5 mld USD na bookingach hotelowych. religij nych. Trzeba w tym miejscu r wnież zauwużyć. Większośćto pojedyncze biura. W ostatnich latach na skutek konkurencji na rynku turyStycznym. Rolę przedsiębiorstw łą- wycieczki poznawcze' wiążące się z zestawem usług obejmującym r żne świadczenia na całej trasie. ży_ wieniowe.. W USA jest zarejestrowanych 32 tys. żywieniowe. Kaufhof. obniżenie ryzyka trafienia w niewłaściwypakiet usług. Połowa tych transakcji jest zawierana w sieci CRS. przewodnicko-pilotowe. politycznych. A. inne imprezy.. sprzeduŻ zestaw w (pakiet w) usług turystycznych. rekreacyjne itp. pobyty wypoczynkowe. Konieczna-Domariska33 wyr żnia następujące trzy grupy pakiet w turystycznych: Organizacją podr ży i pośrednictwem zajmują się biura podr Ży. a więc skupowanie pojedynczych usług i zestawianie ich w pakiety zautierujące r wnież usługi zwiry'ane z pobytem w określonym miejscu. Zarabiają łączrue 10. Zalety takiego pośrednictwa i organizacji są widoczne szczeg lnie wtedy. transportowe. przejęły duze biura podr zy (turoperatorzy.pakiet usług cząstkowych w spos b kompleksowy obsługujących r Żne potrzeby turysty zvłiązane z jego podr zą''3:. kt re dokonują około Żl3 wszystkich booking w (rezerwacji) podr znych. załatutiarlie formalnościpaszportowo-wizowych. Zakses usług organizatorskich obejmuje . jest zautomatyzowanych. rywkowych). biur podr ży. roz- r r s mozliwośćwyboru odpowiedniego zestawu usług. d. kt re tworzą powiązania między podmiotem turystyki a jej przedmiotem. sportowych.LoT''). sptzedaż usług wypoczynkowych (kulturalnych. coraz wyruźniej widać rozdzielanie organizowania podr zy od pośrednictwa. zajmujące się pośrednictwem i sprzedażą usług turystycznych. w UsA 96va bilr podr ży 362 363 . w Kanadzie zaś 3 tys. sptzeduŻ usług gastronomicznych.

obsłu' gują one 8Ovo całej działalnościw zakresie podr ży i turystyki. Warto temu zagadnieniu poświęcić kilka uwag. CZtery z nich opanowały połowę całego biznesu podr ży. Przepisy prawne regulujące ten problem Są uznawane przez niekt rych za mniej korzystne dla biur polskich. 36s . łalności 364 W konfrontacji z siecią turoperator w zagranicznych polskie biura podr ży mogą zostać zdominowane. zara' biających 20 mld USD na sprzedaży usług hotelowych. Mimo że977o japorskich biur podr ży należy do system W CRs. tj. Włoszech. W płaszczyźnie ekonomicznej należy podkreślićdobrą sytuację finansową i poziom koszt w świadczeri. Hongkong. Niem' czech. W Polsce zagranicznąturystyką wyjazdową zajmuje się około 66* badanych biur. W Wielkiej Brytanii ŻŻvo biur podr ży jest Zauto' zy jest zlokalizowanych w sześciu krajach: w Wielkiej Brytanii. na og ł słaba kondycja ekonomiczna i wadliwa specjalizacja stanowią przesłankę odgrywania drugoplanowej roli na rynku turystycznym. Że zajmowanie się przez nie jednocześnie średnictwem i organizacją podr ży turystycznych jest. Ving i Scandinavian Leisure Group. Polska Izba Turystyki spełnia funkcję samorządu gospodarczego i zrzesza okolo 30vo polskich biur podr ży. drobny charakIer tych przedsiębiorstw. Automatyzacjl znajduje się w pełnym rozwoju. że ich konkurencyjność jest wysoka. we Francji.dzajach działalności:obsłudze ruchu biznesowego albo tzw. podr żach wypoczynkowo-urlopowych z progra' mem Zryczałtowanym. zapewnlając w sumie kompleksowość obsfugi turysty. leisure package travels. Ęlko I37o booking w hotelowych żonych wykonuje się w systemie CRS. kt rą prowadzą mniejsze biura. iż pol. następne po nim w kolejnoścl to: Kintetsu. w tym r wnież polskie. Japan Travel Bureau jes| największym biurem podr Ży na świecie. Należy też dodać. na hurtową (turoperatorską) i deta|iczną. że niekt rzy turoperatorzy rnają rozbudowane sieci własnych hoteli. Chodzi gł wnie o turoperator w spełniających na rynku rolę hurtownik w produkt w turystycznych. Niski stopier zagospodarowania. Cztery centralr ne rynki to Japonia. Problem ten nadal pozostaje otwarty. ceny Cechą działalnościpolskich biur podr zy jest r wnież niski por ziom specjalizacji. Chodzi o problem płacenia podatku YNI przez firmy turystyczne. W układzie zagroże(t dla przyszłościpolskich biur podr zy w prasie branzowej zwraca się uwagę na brak r wności partner w na rynku turyStycznym. TyLko 407o europejskich biur podr ży jest Zautomatyzowanych. Rynek japor ski jest zdominowany przez megabiura podr ży. Wzyszłośći struktura działalnościpolskich biur podr zy znajdują się pod coraz silniejszym wpływem konkurencji biur zagranicznych obecnych na polskim rynku turystycznym. natomiast dają pewne przywileje firmom zagranicznym. Najbardziej pod tym względem technologicznie za' 70%o biur podr ży jest wyposar awansowane są w Europie Niemcy w Amadeus Star System. firm transportowych i innych świadczących r żne usługi turyStyczne. Że spośrd zagranicznych turoperator w na polskim rynku turyStycznym są obecne: TUI. Nippon Travel Agency i ToĘo Travel. np. Blisko połowa polskich biur podr ży prowadzi działalę nośćpozaturyStyczną. To wszystko razem sprawia. Wzrastająca konkurencjl i ukształtowanie się rynku turystycznego wymuszą specjalizację dzia' biur podr ży. odsprzedających pakiety usfug biurom.Mianowicie. biur podr Ży. Wreszcie należy podkreślićsprawną i często globalną działalnośćmarketingową jako czynnik wzmacniający pozycję turoperator w na rynku. ale tylko niewiele booking w hotelor wych przeprowadza się za pośrednictwem centralnej sieci rezerwacyj' nej CRS. przejściowe. usług atrakcyjne i zapewniające powodzenie rynkowe' Warto zauważyć. duża skala działalnościtych hurtownik w sprawia. Że mogąolurzymywać specjalne opusty cenowe od wszystkich uczestnik w rynku usług hotelarskich. brak związkupolskich biur jako struktury samorządu gospodarczego. Australia i Korea Południowa. W ten spos b fundamentalna zasada r wności podmiot w gospodarczych na rynku turystycznym została rzekomo podwazona. w świetle narir stających rygor w rynku. Podkreślenia wymaga duże rozdtobnienie biun około 8O%o biut zatrudnia 1. nastawione gł wnie na specjalizowanie się w dw ch ro- matyzowanych. Doświadczenie wskazuje. skie biura podr ży charakteryzuje niski stopier komputeryzacji usfugowego.pracownik w. Dominują megabiura podr ży. Na rynkach Azji i Pacyfiku funkcjonuje 13 tys. w Hiszpanii i Szwecji. zrodłem obniżki koszt w działalnościturoperator w jest tez aktywna akwizycja. Neckennann' Scan Holiday.jest mało klarown$ Mozna więc powiedzieć.Podział ich działalnościna pośrednicką i organizł torską. tylko 3M0?o ma dostęp do sieci CRS poza obszarem Japonii. Firmy te wykazują dużą aktywność. tj.

.Struktura zakresu działalnościtych podmiot w była następująca: Ż36Ż biaru podr ży miały zezwolenie na prowadzenie organizacji imprez turystycznych (6Ż7o). o usługach turystycznych. a także brak gwarancji finansowych. określa ona warunki świadczenia w usług turystycznych na terytorium Polski.jeśliumo_ wa w tej sprawie została zawaIta w kraju. zwolenia koncesji3 37 38 Turystyka polska 2001.. o warunkach wykonywania działalnościw dziedzinie organizacji i sprzedaży podr ży turyStycznych37. że w Polsce działa także blizej nieokreślona liczba jednostek.Zabezpieczenie to będzie wykorzystane do zwrotu turyStom wpłaconych pieniędzy lub wypłacenia należnych odszkodowari w razie niewykonania lub nienaleŻytego wykonania umowy o podr z i pokrycia koszt w powrotu tury36 być karana za wymienione w ustawie czyny. Nie wymaga jej także niezarobkowe organizowanie wycieczek i imprez turystycznych przez organizacje.ze w wielu krajach Unii Europejskiej usługi turystyczne są koncesjonowane. ale tylko na zasadach określonych w ustawie iwyłącznie za pośrednictwem utworzonego tu przedstawicielstwa. jw Turystyczny" 1995. Pracy i Polityki Społecznej. We Francji przyjęto Ustawę z 13 lipca 1992 r.. prowadzonym w Departamencie Turystyki Ministerstwa Gospodarki. Nestorowicz. firma zaśniewypła_ calna lub nie wywiązuje się z przyjętych zobowiy. atakŻe za granicą. kt re uzy_ 35 skały zezwolenie na prowadzenie działalności. prowadząca działalność imieniu organizatora imprez. Ponadto wnioskodawca musi przedstawić dow d wiarygodności finansowej i posiadania lokalu odpowiedniego do prowadzonej działalności. warto przytoczyć chociaz Zarysowo przykłady z niekt rych kraj w zachodnich. Przedsiębiorstwa zagraniczne mogą świadczyćusługi turyStyczne r wnież na terytorium polskim.4) zawrzeć umowę ubezpieczenia oC. Brytyjska ustawa z ŻŻ grudnia I99Ż r. nr 14. W Centralnym Rejestrze Zezwole (koncesji).Ruch Turystyczny'' 1996. w dziedzinie Ustawa z Ż9 sierpnia 7997 r. w sytuacjach gdy roszczenie turysty jest zasadne. zdrowiu i dokumentom. kościoły.27. M. gwarantującą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone na skutek swojej działalnościzawodowej. dla kt rego organizowanie imprez turyStycznych lub wykonywanie pośrednictwa turystycznego stanowi podstawowy przedmiot jego działalnościlub działalność jest ta wyodrębniona organizacyjnie. Ż) nie . Stowarzyszenia.szkoły itp. Ze ustawa o usługach turyStycznych po trzech latach funkcjonowania przyniosła następujące rezultaty. na wz r takich rozwiąza za granicą.Ocena działalnościpolskich biur podr zy pod kątem ich profesjonalizmu i jakości świadczonych usług budzi pewne zastrzeżenia. kt re nie muszą mieć zew nansowe swojej działalności.Ruch Nestorowicz. IJstąwa o podr żach turysĘcrych w Wielkiej Brytanii. Licencja jest wydawana r wniez osobom prawnym. było zarejestrowanych 3807 biur podr ży. jw. napoczątku lutego Ż002r. Warto wspomnieć w tym miejscu. W świetle krytycznych uwag niekt rych środowisk co do celowościreglamentowania w Polsce działalności w turyStyce. Trzeba zauutażyć. Problemy te generalnie porządkuje ustawa o usługach turystycznych35.IJ źr deł tych negatyw w wymienia się m. wprowadza reglamentację działalności turystyce. . osoba ftzyczna. s.9vo). nr 27.. ot z osoba prowadząca biuro podr ży musi mieć licencję. naruszające prawo handlowe i za przestępstwa gospodarcze. Biuro podr zy może pro_ wadzić działalność pod warunkiem posiadania odpowiedniego zabezpieczenia fi nansowego w przypadku niewypłacal ności. powinna spełnić następujące warunki: I) wykazać się przygotowaniem zawodowym. filii i ekspozytlr przez osoby z odpowiednią praktyką i wykształceniem oraz nie karane za przestępstwa przeciwko zyciu. 3) mieć odpowiednie gwarancje fi- Należy podkreślić. 1412 jednostek (37vo) miało uprawnienia do prowadzenia organizacji imprez i pośrednictwa' a na samo pośrednictwow sprzedaży imprez mialy zezwolenie 33 biura podr ży (0. Koncesję na wykonywanie usług turyStycznych może o1rzymać podmiot. kt ra polega na stałym pośrednictwie w zawieraniu um w o świadczenieusług turystycznych dla koncesjonowanych organizator w turystyki lub innych krajowych usługodawc w. o podr zach turystycznych38 zmierza gł wnie do ochrony konsument w. organiucji i sprzedaiy podr ży. a ponadto jest w stanie zapewnić kierowanie działalnościąoddział w. Francuska ustawa o warunkach wykonywania działalności 366 367 . chcąc uzyskać tę licencję. 5) posiadać odpowiedni lokal. Koncesja nie jest wymagana w przypadku działalnościagent w turyStycznych. łatwość podejmowania dzialalnościw sektorze usług turystycznych oraz związanąz tym przypadkowośćpodmiot w na rynku.a .in. M. Ustawa ta.

12). Na podstawie danych GUS można zaprezentować og lny stan przewodnictwa turyStycznego i jego strukturę w latach 1995 i 2000 (tablica 5. Tabtica 5.U.lul.2 iiitłiłi. w sprawie przewodnik w turystycznych i pilot w wycieczek (Dz.Air ubezpieczenie na wypadek niewypłacalnościbiura podr ży. gdyz nie może zavtierać tradycyj_ nych wyłączeri. Podobna sytuacja dotyczy organizatora okazjonalnego wycieczki omawiając problemy rozwoju usług pośrednictwa i organizacji na rynku turystycznym' na|eży wspomnieć o Internecie. W świetlenowych warunk w działaria polskich biur podr ży. w przypadku niewypłacalnościbiura podr ży kwoty ulokowane na rachunku powierniczym będą sfuzyć do zaspokojenia roszczer klient w.ii::::. na rynku usług pośrednictwa i organizacji nasila się konkurencja między agencjami wirtualnymi a biurami podr ży. określone w ustawie39. składanie wpłat klient w na rachunku w instytucji powierniczej. 13 ł. Do zada przewodnikalury. kt ra stworzy fundusz gwarancyjny (trwają prace nad powołaniem funduszu gwarancyjnego na podobier{stwo istniejącego Travel Fund''). ternetu na zawieranie transakcji kupna-sprzedazy.Zwalniane'' do dyspozycji biura podr zy w razie należytego wykonania przeze umo_ wy o podr z' zwrotu wpłaconej kwoty w razie anulowania podr ży albo zapłacenia klientom należnego odszkodowania.. 197. W zwipku z intencją ustawy zablokowanie rachunku bankowego z kwotą stanowiącą Ż5vo przewidywanego rocznego obrotu.ty""nego należy prowadzenie wycieczek. że ubezpieczenie to moze być trudne do uzyskaniaprzez organizatora lub agenta podr ży. '. reprezentujących określony kształt organizacyjny i poziom ekonomiczny. odwiedzanych miejscowościach. Powszechnie się Llwa-Ża. jiill**iruffi i. wpłaty te będą . dzialności cywilnej (oC).lł}i łiri 18 10..12. jakie stosuje się przy ubezpieczeniach odpowie- I PILOTAZWCIECZEK U5ŁUG! PRzEwoDNlcKlE Jedną z form obsługi ruchu turyStycznego jest przewodnictwo turystyczne. s. uvłaża się jednak..I' i stwz w niej: innych kraj w. '9 Ustawa z 29 sierpnia 199'1 r. Nalezy ono do bezpośrednichform obsługi turysty.ł o: TurysĘka 2000 r. jedną z gł wnych szans na przetrwanie i rozw j są poprawa jakości usług' zr żnicowanie oferty i rozszerzenie zakresu proponowanych usług turystycznych.STAN I gion w. Zagadnienie to zostało szczeg łowo om wione w podrozdziale 5.jw. o usfugach turystycznych.. nr 31)..Ż.łitliii 10 013 19. nia dla przewodnik w: 1) przewodnicy g rscy na określonych obszarach g rskich. 368 369 . lokatę kwoty stanowiącej I0%o obrotu w instytucji. jw. z 1999 r.3 itllili ze znajomościąjęzykw obcych (w ?o) Źr d. zwłaszcza turoperatorami. Reasumując.4. Biura podr ży coraz bardziej odczuwają wpływ Inlub pobytu. fachowe udzielanie ich uczestnikom informacji o kraju. kt ra ma odpowiednie uprawnienia. kt ry pozostaje zablokowany. Rozporządzenie Prezesa Rady Mini str w z 26 rnarca 1999 r. że rozw j turystyki jest już obecnie silnie determinowany wykorzystaniem nowoczesnej techniki informacyjnej. 2) przewodnicy miejscy dla poszczeg lnych miast i 3) przewodnicy terenowi dla poszczeg lnych wojew dztw lub re_ Ustawa o usługach turystycznych przewiduje następujące uprawnie- - w PoLSCE W LATACH 1?951 2000 STRUKTUM PMEWODNTCTWA TURYSTYCZNEGO iffi Przewodnicy og łem w tym: lit!. obszarach i obiektach oraz sprawowanie opieki nad uczestnikami wycieczki. Przewodnikiem turystycznym moze być osoba. Strukturę przewodnik w według uprawnie charakteryzuj ądane zawarte w tablicy 5.13.

pośrednika i doradcy grupy nowi formalny punkt kontaktowy między biurem. zachęcani przez przewodnik w. Przewodnicy w trakcie oprowadzania wycieczek zagranicznych zapoznają tlbcokrajowc w z dorobkiem gospodarczym i kulturalnym kraju. z osiągnięciami myślitechnicznej i naukowej. mediatora. W praktyce spotyka się też funkcję pilota-rezydenta. Najważniejszą funkcją przewodnictwa turyStycznego jest jego funk cja społeczna' Przewodnicy. Przewodnik turystyczny pomaga uczestnikom wycieczek właściwierozumieć historię odwiedzanego kraju. kt ry przebywa w określonymośrodku turyStycznym za granicą i sta- Do bezpośrednich form obsługi turysty naleŻy r wniez pilotaż. polegaj ąc ą na przekazywaniu ich uczestnikom wiedzy o wartościach krajoznawczych. zaznajamia turyst w z pięknem krajobraz w i zabytk w przyrody. że przewodnictwo spełnia funkcję społeczną i ekonomiczną. Można przyjąć. Waznym aspektem społecznym przewodnictwa turystycz_ nego jest to. Ich wygląd. Przewodnictwo turystyczne może więc być waznym instrumentem oddziaływania wychowawczego na Znaczną częśćspołeczeristwa polskiego oraz na turyst w zagraricznych. zkt rym się styka. Budzi do w ten spos b miłość stron ojczystych oraz zanteresowanie u obcokrajowc w.opr cz treści społecznych przewodnictwo turystyczne zawiera treściekonomiczne. Jest to pracownik biura turystycznego. zamiast wysyłać pllota z kuŻdą grupą. a takŻe zwiększenie popytu na dobra i usługi turyStyczne. Ma ono określony wpływ na kształtowanie społecznie pożądanych zachowa i społecznie korzystnych zainteresowa . biura turystyki a turystycznej może stracić na znaczeniu. jego klientami usługami oraz urządzeniami oferowanymi w danym ośrodku. aby p źniej Sźrmemu przyjąć dostrzeżone wartości i u:waŻać je za element własnej osobowości. Kształtuje stosunek turySty do materialnych składnik w otoczenia i do społecze stwa. zagr anicznej częSto.Istotną funkcję ekonomiczną. choć trudno wymierną spełnia przewodnictwo turystyczne w zakresie wsp łpracy gospodarczej z innymi krajami. W konsekwencji powoduje to napływ środkw płatniczych do tego regionu. iż autentyczny przewodnik spełnia funkcję wzorca do naśladowania. Podczas wycieczki turySta obserwuje go i pragnie naśladować. Wskutek tego funkcja pilota jako kierownika. Każdy uczestnik wycieczki jest konsumentem wielu d br i usług.13. Ustawa o usługach turystycznych formułuje je następująco: a sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy tarystycznej w niezbędnym zakresie. Ze wzg|ęd w praktycznych warto przytoczyć ustawowe ujęcie zadari pilota wycieczek turystycznych. postawa i poglądy są poddawane bacznej obserwacji przez vczestnik w wycieczek orazbywają przedmiotem ich ocen.Tablica 5. Zdarza się. iż turyści ci. obszary recepcji turystycznej są na og ł słabiej rozwinięte gospodarczo od obszar w. STRUKTUM PoLsKlcH PRzEWoDNlKow WEDŁUG UPMWN|EŃ W LATACH 1995l 2oo} (w %) Przewodnictwo turystyczne Spełnia bardzo ważnąfunkcję w bezpoł średniej realizacji imprez turyStycznych. nawiązują kontakty gospodarcze. zatrudniaj ą w miejscu docelowym pilota-rezydenta. Mimo że nię może ono Stanowić jedynego źr dła dodatkowych zarobk w' co w duzym utrzymania. jego zasob w naturalnych i infrastruktury. mają największe możliwościoddziaływania na turyst w.Przewodnictwo turyStyczne stwarza dodatkowe miejsca pracy na tych terenach. kt ra towarzyszy podr żującej grupie i czasem odgrywa r wniez rolę przewodnika turystycznego.Pilot-rezydent zajmuje się r wnież organizacją rozrywek dla turyst w i sprawami orgafizacyjnymi. Ułatwia poznanie kraju. Przewodnicy w ramach swojej działalnościmogą nakłaniać turyst w do korzystaniaztych d br. Jak wykazuje praktyka. Stwarza możliwości 370 stopniu zwiększa dochody os b wykonujących to zajęcie. czyli osoba zatrudnionaprzez organizatora imprezy turystycznej. Funkcję tę spełnia pilot. naukowe i kulturalne z odwiedzanym krajem. korzystać z jego wiedzy i mądrości życiowej. co w efekcie może przynieśćkorzyściekonomiczne obu stronom. 371 . wynikającym z charakteru imprezy. zkt rych pochodzą turyści. organizatota. spośrd wszystkich os b biorących udzial w ruchu turystycznym Ze Strony organizator w.

Ważne funkcje obsługi turyst w spełnia techniczna infrastruktura lokalna. nie na okres do roku lub ich cofnięcia. UsŁucl w zAKREslE też rzutu1e na całość świadczeri turystycznych. Brak gazu. służącychkształtowaniu i ochronie środowiska przyrodniczego. a takze okolicznościzawieszenia upraw. nej obejmuje działalnośćpolegającą na stwarzaniu turystom warunk w do czynnego wypoczynku i uprawiania sportu masowego. INFMSTRU KTU RY LOKALNEJ W strukturze przestrzennej arządze infrastrukturalnych występuje infrastruktura o zasięgu lokalnym miejskim. J/J jest uwarunkowane m. woju industri alizacji i urbanizacj i kraju. oświaty. Z punktu widzenia jakościusług przewodnickich i pilotazu. że warunki wsp Ł czesnej cywilizacji i rozwoju ruchu turystycznego czynią koniecznym odpowiedni rozw j usług infrastruktury technicznej. estrady i biblioteki publiczne. U5ŁUG! wYPoczYNKoWE l usŁucl . pocztowe i telekomunikacyjne eliminują wiele dolegliwości życia spo_ lecznościturystycznej. Do podstawowych usług należy teŻ energetyka lokalna. Mogą je świadczyć przystosowane do potrzeb turyst w czytelnie. Chociaż efektywność świadczenia omawianych usług turystom nie jest liczbowo wymierna. tereny łowieckie i rybackie oraz stadniny koni (urlop w siodle). Spełnianie społecznej funkcji turystyki . stadiony. sale koncertowe itp. osiedlowym lub wiejskim. rozwoj em usług oświątowo-kulturalnych. reprezentowanie organizatora turystyki wobec kontrahent w świad. takichjak ba_ we. miejscowe urządzenia pocztowo-telekomunikacyjne. urzeczywistnienie określonych cel w podr ży turystycznej bez istnienia zakład w i og lnie dostępnych urządzeri techniczno-sanitarnych. Usługi te są bardzo istotnym czynnikiem wzmacniania potencjału biologicznego i zdrowia społecze stwa. muzea. nauki i kultury itp. to jednak społecznie batdzo odczuwalna. ze istotne znaczenie dla podniesienia sprawności i jakościświadczenia usług turystycznych ma rozw j sieci szkolnictwa przygotowującego do pracy w gospodarce turystycznej. Jak widać. rozdzielczą sieć elektryczną. boiska. og lnie mozna powiedzieć. korty teniso_ Warto przy tym wspomnieć. rozw j usług wypoczynkowych i usług w zakresie kul_ tlry fizy cznej wymaga rozbudowan ej bazy materialno-technicznej.I czuwanie nad sposobem świadczeniausług na rzecz uczestnik w podczas imprezy. Poniewaz poziom ilościowo-jakościowytych usług w Polsce jest daleki od potrzeb. Ich rozw j warunkuje też poprawę Sprawnościftzycznej młodszych i starszych turyst w oraz zwiększa odporność uczestnik w ruchu turystycznego na uboczne. czących usługi w trakcie trwania imprezy turystycznej. kluby. tory saneczkowe. Zmiana warunk w klimatycznych i trybu życia oraz czynne formy wypoczynku turyst w częSto potęgują popyt na te usługi. teaĘ. zbiorowej komunikacji miejskiej. Powinnością miejscowości i ośrodk w turyStycznych jest też rozw j infrastruktury społecznej. kt ra -". kręgielnie. Urzeczywistnienie zamierzonego celu omawianych usług jest uwarunkowane rozbudową i budową siecirozlicznych obiekt w orazarządze technicznych.in. ich rozw j wymaga wysokich nakład w finansowych. ujeżdżalnie. transport lokalny. należy podkreślićfakt' że ustawa określawarunki uzyskania uprawnie przewodnika turyStycznego i pilota wycieczek. kina. Do tego należy dodać rozw j sieci wypozycza|ni sprzętu tu_ rystycznego i sportowego. drogownictwo. Masowy i przestrzenny oraz czasowo skoncentrowany ruch tury_ Styczny wymaga tez rozwoju usług świadczonych przez służbęzdrowia.9.10. W grupie tych urządze moŻna wymienić: wodociąg wraz z sie- 5. cią. sieć zakład w słuzby zdrowia. R wnież rozwinięte usługi drogownictwa.#r5. Trudno sobie wyobr azić.:# W ZAKRESIE KULTURY FITrcZNE) Grupa usfug wypoczynkowych i usfug w zakresie kultury frzycz. Służbazdrowia powinna więc być organizacyjnie i technicznie przygotowana do Zaspokajania zgłaszanych potrzeb turyStycznych w omawianym zakresie. negatywne zjawiska roz. Mowa tu o kanalizacji i oczyszczaniu miast i osiedli oraz Zaopattzeniu w wodę. 37Ż Seny' Sauny' plaże' przystanie. łyżwiarskie i regatowe. skocznie narciarskie. energii elektrycznej i ciepła znacznie obniża wartości wypoczynkowe miejscowości turystycznych.

375 374 . Wśrd turyst w indywidualnych można teŻ wskazać na pokaźną liczbę os b wyznaczających sobie spo_ lecznie szkodliwy cel podr ży do szczeg lnie renomowanych miejsco_ j Praktyczne urzeczywistnianie polityki turystycznej pa stwa czyni 5. Warto podkreślićwzrastające w Polsce mozliwościrozwoju usług handlu detalicznego świadczonych turystom przez sieć handlową. że wzrasta społeczne zapotzebo' wanie na usługi infrastruktury społecznej w zakresie porządku i bezpie' cze stwa publicznego w szerokim tego słowa znaczeniu. Sieć ta w 3l4 byla prywatną. MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. pamiątek. Uniwersytetu Gdariskiego. Sieć sklep w stanowi w 99vo własność prywatną. fotograftcznych i innych towar w o praktycznym znaczeniu dla turysty. że o ile sieć og lna wzrosła w tych latach zaledvtie o 6vo. atakŻe kilkunastu już wyższych. Z tego punktu widzenia ważny jest wzrost sieci sklep w sprzedazy detalicznej. Jeśliweźmiemy pod uwagę rosnące znaczenie sawłasnością mochod w osobowych i autokar w dla ruchu turystycznego.sprzętu turystyczneg o i odzieży. jw. Można tu wskazać na Instytut Turystyki w Warszanaukowo-dydaktyczną Akademii Ekonomiczwie oraz na działalność nych we Wrocławiu. Zapotrzebowanie turyst w na usługi handlowe nie jest r wnomiernie rozłożone w czasie' co wynika z sezonowości ruchu turyStycznego. Rozw j turystyki masowej szczeg lnie zwiększa zapotrzebowanie na ten rodzaj usfug handlowych. że w okresie Sezonu liczba turyst w często kilkakrotnie przekłacza liczbę stałych mieszkarc w. materiał w reklamowych. Występuje r wnież zjawisko sezonowości w działalnościhandlu artykułami żywnościowya0 rozwoju omawianych usług handlowych świadczy też niski wskaźnik udziału obrot w gastronomii w obrocie towarowym żywnością. kt rym należy ptzeciw działać. do 7Ż53 w 1998 r.11. Dobra organi_ zacja świadczeri w tym zakresie zapewnia turyStom oraz ludności miej_ scowej warunki uprawiania turystyki i pracy zawodowej. Wymienione okoliczności sprawiają. w 1998 r. niepar stwowych szk ł tury styczno-hotelarskich.niezbędnym rozw usług w zakresie nauki i dydaktyki.zaspokajających potrzeby pierwszego rzędu. Są to przecież usługi o podstawowym znaczeniu społeczno-gospodarczym. l4l. Jedną z cech charakterystycznych miejscowości turystycznych jest to. Nalezy 1eszcze dodać rosnącąliczbę tury' st w zmotoryzowanych i w związku z tym zwiększającą się przestrzen_ ną mobilność ruchu turystycznego. wydawnictw turystycznych. w 1995 r. rozvł j w zakresie infrastruktury lokalnej stanowi istotnej wagi czynnik kształtowania społecznie pożądanego modelu ru_ chu turystycznego oraz rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. Warto dodać. w Poznaniu i Krakowie. Dowodzą tego przykłady Sopotu. og lnie biorąc. w tym w gł wnej mierue detalicznego. W Polsce siła nabywcza ludności w odniesieniu do sprzedaży usfug gastronomicznych jest og lnie słaba. Usfugi handlowe w znaczeniu turystycznym obejmują sprzedaż artykuł w żywnościowych. Poznawanie coraz bardziej skomplikowanego mechanizmu ruchu turystycznego oraz rozwoju obsługujących go gałęzi gospodarki narodowej wymaga pro_ wadzenia odpowiednich badar naukowych oraz ksztaŁcenia kadry specjalist w dla gospodarki turystycznej. Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie i Poznaniu. U5ŁUG| HANDLoWE W konsekwencji rozwoju ruchu turystycznego występuje też zapotrzebowanie na usługi handlu wewnętrznego. Zakopanego i innych miejscowości. SGH w Warszawie. Ich znaczenie w obsłudze ruchu turyStycznego należy r wnież dostrzegać w słabo rozwiniętej sieci zakład w gastronomicznych.. Ich liczba wzrosła z 5344 w 1995 r. Istotna jest w tym miejscu informacja o sieci stacji benzynowych. Grupa tych nietypowych turyst w wywołuje określone zjawiska patologii społecznej. s. okolicznośćta wskazuje na konieczność poznania sezonowej zmiennościpopytu turystycznego na artykuły zywnościowe. Powstawanie w kraju ośrodkw naukowo-dydaktycznych świadczyo rozumieniu potrzeby ich rozwoju. do 451 tys. Liczba tych sklep w wzrosła z425 tys. jest to tendencja korzystnaao. W strukturze ustug handlowych istotne miejsce zajmuje Sprzedaż turyStom aĘkuł w żywnościowych. o ty|e sieć sklep w o powierzchni sprzedazowej ponad 400 m2 o blisko 407o. o niedostatku wości turystycznych.

namiot w. U5ŁUG! RzEMlEśnlczr stycznych nie pozwala na określenie skali tego zjawiska. Jak podaje S. Prak_ tycznie oznacza to. pralnicze. racy gumowych. lecz w Tr jmieście. takich jak np. krawieckie. Brak szerszych badar rzeczywistej struktury wydatk w tury- P łwyspie Helskim. ma charakter dynamiczny. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstwach domowych. że popyt turyStyczny na usługi handlu detalicznego 5. ze występuje ona jedynie w określonychmiejsco_ wościachturyStycznych. og lnie wolno powiedzieć. Cechą charakterystycznąwaha(l popytu i obrotu towarowego. Wśrd usług osobistych można wymienić m. że likwidacja sezonowości ruchu turystycznego nie jest realna' należy poznać skalę jej wahar w określonejmiejscowości turystycznej. Widoczny postęp w produkcji pamią_ tek. analiza działalnościgospodarczej przedsiębiorstw. analiza popytu na usługi handlowe w miejscowościach tu_ rystycznych. ubioru i sprzętu turyStycznego oraz import określonychtowar w zaspokajających potrzeby turystyczne mogą wskazywać na wzrostową tendencję w tej grupie wydatk w turystycznych. w 1985 r. I odwrotnie. szewskie. że poznanie wzmiankowanych wsp Ł za|eŻnościwarunkuje z jednej Strony zaspokojenie popytu turystycznedob r środkw ekonomicznych i organizacyjnych go. r n n r r r W strukturze r żnorodnych usług poszukiwanych przez turyst w w okresie sezonu na obszarze miejscowości turystycznych znajdują się też usfugi rzemieślnicze. rozw j sieci handlowej. Znając kraricowe wartości wahar rozwoju ruchu turystycznego' można z grabsza określićwielkośćczasowego popytu na określone usługi turystyczne. a2 376 377 . s.skutki wahar sezonowych w działalnościusługo_ łagodzących ujemne wej handlu lub każdego innego sektora gospodarki turystycznej. mate- al S. W celu prawidłowego rozwoju usług handlowych w omawianym w tym zakresie jest uwarunkowana rozwiązaniem licznych problem w. wywołanych ruchem turystycznym. Instytut Turystylci. fotograficzne. 148. Jak dotąd brak jest jakiegokolwiek rozeznaniaw tymwzględzie.in. Bosiackiar. Istotne jest prawidłowe dostosowarrie się handlu detalicznego do czasowej. dokonywanych przez turyst w zagranicznych. usługi: fryzjerskie i kosmetyczne. Bosiacki. w Garwolinie.12. a nie w całym wojew dztwie lub kraju. Wisłą czy na zakresie niezbędna zatem jest znajomość mechanizmu zmiennościpo_ pytu wywołanego rozwojem ruchu turyStycznego.Ż7o wydatk w gospodarstw domowych na turystykę. Wychodząc z założenia. kuchenek. napełniania butli gazem oraz podobnego typu sprzętu.jest ich zmienność cząstkowa. Strategia działana handlu detalicznego Nalezy przyjąć. a więc określićrolrę i znaczenie woju ruchu turystycznego. W 'zakresie naprąwy sprzętu turyStyczne7o turyści korzystają gł wnie z usług naprawy i konserwacji środkw transportu (rower w. plecak w. obejmują one usługi osobiste oraz naprawę Sprzętu turystycznego. odpowiednia polityka zatrudnienia i płac oraz dokonywania zakup w w przedsiębiorstwach obsługujących ruch turystyczny. obuwia i sprzętu turystycznego stanowiły I0. motoryzacyjne. Kazimierzu n. z drugiej zaś . motocykli i samochod w). przestrzennej i asortymentowej struktury potrzeb turystycznych. zaspokajającymi popyt turystyczny. Warszawa 1987. co zmniejsza znaczenie dochod w z turystyki. a nie og lna. Nie występuje np. aparat w fotograficznych. Istotne znaczenie dla obsługi ruchu turystycznego ma r wnież rozw j usług handlowych w zakresie sprzedaży arĘkuł w nieżywnościowych. Należy podkreślić konieczność i celowośćbada zakup w w sieci detalicznej. wydatki turystyczne w Polsce na zakup odziezy. Za pomocą wskaŹnik w sezonowości mozna handlu depoznać sezonowy rozkład gł wnych przejaw w działalności danej miejscowościw roz_ talicznego. uwzględniająca turyStyczny charakter warunk w ich działaniaaz.mi oraz niekt rymi innymi.

s ubezpieczenia r żnych form ryzyka finansowego.79 . - ubezpieczenia przedmiot w w transporcie (cargo). to można powiedzieć. Jezeli np. w. w Sopocie. w podmiotach gospodarczych działających na rynku turystycznym. tj. możliwie pełne rozeznanie w skali potrzeb turystycznych. tbezpieczenia na zycie. s ubezpieczenia od koszt w rezygnacji.. Punktem wyjścia ich rozwoju jest. d spowodowanych żywiołami obejmujące ubezpieczenia pozostałych szk d rzeczowych (np. ubezpieczenia majątku: kt re popa- r r ubezpieczenia szk szkody rzeczowe. fotograficzne i motoryzacyjne.13. że są one podstawowym narzędziem i środkiem zaspokajania potrzeb turystycznych. UsŁucl UBEzPlEczENloWE Warto przypomnieć. wziąć pod uwagę turystykę pobytową. wczasy pracownicze. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej: r ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej : s ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na rzecz klient r inne ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej og lnej. że Ustawa o usługach turystycznych z 29 sierpnia 1991 r. w Bieszczadach czy nad jeziorami mazurskimi.: ubezpieczenia podr żne ubezpieczenia choroby (koszt w leczenia).r - ubezpieczenia finansowe: gwarancje ubezpieczeniowe. nakłada na organizatora turystyki i pośrednika turystycznego obowiązek posiadania umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia odpo- Usługi ubezpieczeniowe w turystyce obejmują ubezpieczenia podr żne. . s ubezpieczenia wypadku. ruch uzdrowiskowo-sanatoryjny i letniskowy. r znorodne ubezpieczenia chroniące majątek uczestnik w rynku turystycznego oraz ubezpieczenia usług turystycznych i wszelkich 378 wiedzialnościcywilnej na rzecz klient w. W celu zaspokojenia popytu turystycznego w omawianym zakresie niezbędne jest istnienie sieci zakład w i punkt w usfugowych.Wymienione przykładowo rodzaje usług rzemieślniczych są w r żnym stopniu przedmiotem popytu turyStycznego. a tak:Że pokrycie Zwrotu wpłat wniesionych przez klient w. podobnie jak w przypadku pozostałych usług turystycznych. kradziez). z p źniejszymi zmianami. Przedstawiona kr tka charakterystyka wybranych rodzaj w usług turystycznych upoważnia do wniosku. dły w trudności w czasie podr ży (assistance). charakteryzuje występowanie popytu na usługi np. Materialną podstawę ich rozwoju stanowią komplementarne dobra turystyczne'użytkowane w gospodarce turystycznej. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i casco środkw transportu. iż zakres poszukiwanych przez tych turyst w usług rzemieślniczych jest Znaczny. Dlatego miejscowości turystyczne przyjmujące tego rodzaju turyst w muSZą się liczyć ze wzrostem popytu prawie na wszystkie usługi rzemieślnicze.: . R wnież rodzaj turystyki ma istotny wpływ na wielkośći częstotliwość występowania potrzeb w tym zakresie. Specjaliści dzie|ą ubezpieczenia towarzyszące turyStyce na: . stosunk w umownych występujących na tymze rynku. w razie gdy organizator turystyki wbrew obowiązkowi nie zapewnia powrotu do kraju lub w razie niewykonania zo- 3'. s ubezpieczenia rzeczy zabieranych w podr z. Inaczej wygląda ono np. Krynicy Zdroju czy w Zakopanem' inaczej zaś kształtuje się np. r ubezpieczenia świadczenia pomocy nakorzyśćos b. s ubezpieczenia kredytu. inne są poszukiwane sporadycznie. na Helu. jako oferta dla os b zatrudnionych 5. Ma to zapewnlć pokrycie koszt w powrotu klienta do kraju. Na jedne występuje zapotrzebowanie masowe. Natężenie zapotrzebowania na określone usługi rzemieślnicze jest też zależne od charakteru miejscowości turystycznych. Miejscowości turystyczne będące celem masowych wycieczek krajoznawczych' na og ł kilkudniowych. : ubezpieczenia ochrony prawnej.

Ustawa o działalności ubezpieczeniowej określajako obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazd w mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazd w. Problemem samym w sobie jest niejednokrotnie postawa polskiego klienta. oraz od wielkościprzychod w z tytułu prowadzonej działalności. W realiach polskiego rynku decyduje o tym organizator turystyki. hospitalizacją i repatriacją os b dotkniętych nagłą chorobą lub nieszczęśliwym wypadkiem.rodzaju programu wyjazdu zagranicznego czy wieku uczestnik w. pakiety business).'Ęlko w przypadku tbezpiecze(t podr znych.ane z uprawianiem narciarstwa). Występujące incydentalnie sytuacje. USD są na dziśwystarczające. zwi:q. pakiety dla student w centralą alarmową działającąw języku polskim. samodzielnie decyduje także o kształcie umowy ubezpieczenia. w jakich jest realizowana usługa turystyczna. że oferowane zakresy odpowiedzialności mogą w pełni pokryć niezbędne koszty związane z udzieleniem pierwszej pomocy. w kt rym profesjonalny uczestnik tego rynku. organizator turystyki lub pośrednik turystyczny decydują o zakresie i sumach ubezpieczenia lub sumach gwarancyjnych ubezpiecze . Rozw j rynku turystycznego. ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypad380 opr cz ubezpieczenia oC posiadaczy pojazd w oraz obowiązk w podr żujących za granicę). W Rozporządzeniu ministra finans w z Ż4 |istopada 1999 r. Ubezpieczenia podr żne są integralnym elementem kaŻdej oferty turystycznej. lecz takze bezpośrednio u ubezpieczyciela.assistance nie k 'w realizacją zapisu ustawy o usługach turystycznych . oferowane w tym produkcie sumy ubezpieczenia sięgające 50_60 tys. aby był mozliwy powr miejsca zamieszkania lub do najblizszej plac 'wki służby zdrowia. w celu t do 381 . obowią_ zek zawarcia um w lbezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadk w i koszt w leczenianarzecz os b uczestniczących w tych im_ prezach. ubezpieczenie ochrony prawnej i ubezpieczenie od koszt w rezygnacjiuzupełniają ten podstawowy pakiet. mozna stwierdzić.ane z pielgrzymkami do miej sc kultu religijnego). kiedy suma ubezpieczenia nie pokrywa niezbędnych koszt w. Oferowany na rynku pakiet ubezpieczeniowy obejmuje w podstawowym układzie ubezpieczenie koszt w |eczenia. kiedy klient sam planuje i organizuje sobie podr ż. są konsekwencją niedostosowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela do warunk w.bowiązar umownych. Przejdźmy teraz do charakterystyki oferty ubezpieczeniowej na rynku turystycznym. Przepisy tej ustawy nakładają jednocześnie na organizatora. specjalizacji programu (np. częstotliwościwyjazd w (tzw. USD przy wyjazdach do wszystkich kraj w świata. Najbardziej rozwinięty pakiet ubezpiecze podr żnych towarzyszy turystyce zagranicznej wyjazdowej. . szczeg lnie w odniesieniu do ubezpieczenia koszt w leczenia. kt rą częSto zawiera nie tylko w biurze podt ży. w sprawie określenia minimalnej sumy gwarancji bankowej i ubezpieczenio_ wej oraz minimalnej wysokości Sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta Z tytułu umowy ubezpieczenia na rzecz klient w w związku z działalnością prowadzoną przez organizator w turystyki i pośredni_ k w turystycznych zr żnicowano minimalne sumy odpowiedzialności banku iubezpieczyćiela w za|eżnościod kraju.ach do kraj w europejskich oraz I5_Ż0 tys. wieku uczestnik w (np. USD przy wyjazd. ukształtował taki model wsp łistnienia usługi ubezpieczeniowej i turystycznej. ubezpieczenia lub posiadania gwarancji bankowej pozostałe ubezpieczenia i gwarancje są dobrowolne. kt ry dobiera ofertę ubezpieczeniową w zależnościod regionu świata. w kt rym działalność ta jest prowadzona. szczeg lnie w okresie ostatniego dziesięciolecia.ubezpieczenie bagazu podr znego. zvłiry. Istotą tego ubezpieczenia jest bowiem udzielenie pierwszej pomocy' lącznie z niezbędnąhospitalizacją. Analizując zakres i sumy ubezpieczenia. Firmy ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenia podr żne dla turystyki wyjazdowej dostosowane do rodzaju wypoczynku (np. aby przybliŻyć istotę i zakres funkcji usług ubezpieczeniowych. kt ry nie zawsze chce być mozliwie najszybciej przewieziony do miejsca zamieszkania w celu skorzystania z wysokostandardowych usług medycznych zagwarantowanych mu przez obowiązkowe lub prywatne ubezpieczenie zdrowotne. Rozbudowane a także co jest z opcjonal- takiego ustabilizowania stanu zdrowia. Minimalne Sumy ubezpieczenia oferowane przez zakłady ubezpiecze r żniąsię w zależnościod kraju wyjazdu. kt ry organizuje imprezy turystyczne za granicą. W zasadzie nie proponuje się sum ubezpieczenianiższych od 10 tys.

jest także. oferta ubezpiecze podr znych dla cudzoziemc w odwiedzających Polskę jest w pełni dostępna na rynku turystycznym. Ubezpieczenie podr zne następstw nieszczęśliwych wypadk w odbiega standardem od podobnych tego typu produkt w nie zwiry. choć w mniejszym stopnit1 sprzedawane na indywidu alne zapotrzebowanie klienta. Większośćpozostałych zakład w sprzedających ubezpieczenia majątkowe ma w swojej ofercie ptzynajmniej podstawowe pakiety ubezpiecze podr 'znych. Z kolei ubezpieczenia majątku dotyczą gł wnie hoteli. |ecz takze organizacji pierwszej cy. Zakres ochrony obejmuje ubezpieczenia od ognia i innych zdarze losowych. ubezpieczenia od kradzieży i dewastacji. Problemem są trudności z egzekwowa. Cena jest pochodną wielu.W przypadku gdy organizator turystyki dołączy do pakietu ubezpicl czeniowego assistance wykonywane przez firmy o światowym działania. ubezpieczenia sprzętu elektronicznego itp. W prezentacji ofert ubezpiecze ' podr 'znych specjalizuje się kilka . Ubezpieczenie pomocy prawnej jest znacznie mniej popularnol choć powinno być standardem przy wyjazdach do dalekich. nych z podr żą zagraliczną. o ile organizator turystyki lub pośrednik turystyczny nie ma gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej zgodnie z zapisami ustawy o usługach turyStycznych i odpowiedniego rozporządzenia mi383 rodzaju ubezpiecze(l występujących poza rynkiem turyStycznym. jest mozliwe całkowite przeniesienie na ubezpieczyciela tylko wypłaty odszkodowania. Ubezpieczenie koszt w rezygnacji. niejednokrotne obiektywnych czynnik w ekonomicznych. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej są zvłiązane gł wnie zwykonaniem obowiązku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na tzecz klient w. egzotycz. Można stwierdzić' ze po stronie zakład w ubezpiecze(t nie istnieją żadne ograniczenia dotyczące zakresu ani sum ubezpieczenia. Jeżeli chodzi o ubezpieczenia podr zne w turystyce zagranicznct przyjazdowej. niem wzajemnych świadczeriusług medycznych w bilateralnych sto' sunkach Polski z innymi krajami tego regionu lub stosowanie praktyk de facto dyskryminujących polskiego obywatela.a. budynk w oraz r żnotodnych środkw transportu. Pozostałe ubezpieczenia majątkowe i komunikacyjne są oferowane według identycznych standard w jak dla innych podmiot w gospodarczych. tzw. anglosaski) podązają za rozwojem tych ubezpiecze(t na polskim. Natomiast w odniesieniu do przyjazd w z kraj w Europy WschodnioJ koszty pomocy medycznej i hospitalizacji obywateli tych kraj w pono si w zasadzie polski podatnik. Dotychczasowe regulacje prawne nie nakładają obowiązku pokrywania np. jak i indywidualnych. co może nie buł dzić zastrzeŻer{. jeślidotyczy przyjazd w z kraj w Europy Zachodniej. logowym ofertom turystycznym. Tego rodzaju oferta ubezpieczeniowa służy podmiotom gospodarczym i osobom prowadzącym działalność gospodarczą na rynku turystycznym. najczęściejtowarzyszące kata. Wezpieczenia podr zne w turystyce krajowej sprowadzają się do powszechnego stosowaniar żnego rodzaju ubezpiecze następstw nie. jak w przypadku wprowadzania jednostronnymi decyzjami innych par stw koniecznoścl wykupywania przez polskich obywateli ubezpiecze koszt w leczenia przy wjeździe do tych kraj w. Wysokośćsumy ubezpieczenia i zakrcl (np. to Są one Stosowane niezwykle rzadko. Ubezpieczenia samochod w i autokar w to obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności posiadaczy pojazd w za szkody związane z ruchem tych pojazd w oraz ubezpieczenie autocasco. opieki nad pozostałymi członkami ro1 dziny oraz przewiezienia poszkodowanego do miejsca specjalistycznym środkiem transportu. biur. 38Ż ce kwalifikowanej szczęśliwych wypadk 'w. bywanych bez pośrednictwa profesjonalnego organizatoru. nadzorowania hospitalizacji. Firmy ubezpieczeniowe proponują ubezpieczenia specjalistyczne dla hoteli i innej bazy noclegowej. oferując praktycznie nieograniczone wielkości sum ubezpie czenia dzięki możliwościreasekuracji. Ubezpieczo nie to powinno być szczeg lnie polecane osobom planującym zagr aniczną własnym s amochodem. a także przedmiotem ostrej walki konkurencyjnej. Warto podkreślić. są kształtowane przez poziom tego Samego Zahes i i specjalistycznej. nych kraj w zar wno zorganizowanych.że czynnikiem w największym stopniu determinującym standard ubezpiecze podr znych są możliwości sfinansowania szerokiej ochrony ubezpieczeniowej w cenie usługi turystycznej. koszt w akcji ratowniczych w turystysumy ubezpieczenia. polskich firm ubezpieczeniowych. podobnie jak w wypadku turystyki zagranicznej wyjazdowej. obiekt w bazy noclegowej i rekreacyjnej.

było wprowadzanych na polski rynek jako odpowiednik zagranicznych ubezpieczer. Zdaniem Polskiej Izby Ubezpieczeir. ZakJa384 spowodowały zainteresowanie nowymi instrumentami finansowymi usprawniającymi obr t gospodarczy. ze sprawdzono zakres me. Czyni tak wiele duzych biur podr ży. Polski rynek turystyczny. Coraz częściej jest także stosowane ubezpieczenie odpowiedzialno. Na polskim rynku ubezpieczeniowym obecne są juz prawie wszystkie największe europejskie i wiele światowych koncern w ubezpieczeniowych. ścicywilnej og lnej. Kontakty handlowe rozwijające się na krajowym i zagranicznych rynkach turystycznych widzenia podmiot w turystycznych. w wypadku turystyki kwalifikowanej i rekreacji). wprowadzającego elementy bezpieczeristwa i zaufanie do rynku turystycznego. ubezpieczenia kredytu kupieckiego czy określone gwarancje ubezpieczeniowe już dziścieszą się sporym zainteresowaniem . tak jak ubezpieczenia podr żne. natomiast należałoby podjąć dyskusję na te. Zagadnienie to opracowano na podstawie Raportu o Stanie usług ubeąieczeniowych w turystyce. oferowane na polskim rynku cze dla właścicielibiur turystycznych. kres ubezpiecze(t i odpowiednie sumy ubezpieczenia są takie same jak w wypadku innych dziedzin gospodarki. Wreszcie ubezpieczenia na życie dla rynku turystycznego obejmują ofertę r znorodnych ubezpieczer dla pracownik w podmiot w gospodarczych dzialających na tym rynku oraz indywidualnych ubezpiedzialających na tym rynku. odpowiedzialności cywilnej. Jest to szczeg lnie istotne dla małych i średnich. jest potencjalnym odbiorcą wielu i standardy sprawdzone na europejskim i światowym rynkua3. mat ewentualnego podniesienia minimalnej sumy gwarancji ubezpie. Wiele znich. go instrumentu. że rygorysty czne przestzeganie procedur stosowanych przez zakJady ubezpieczeri sprawia niekiedy spore trudności podmiotom działającym na rynku turystycznym. fi nansowe oraz ubezpieczenia na ży cie są zgodne ze standardami europejskimi i światowymi w tym zakresie. wprowadzając informację o wysokościgwarancji lub sumy ubezpieczenia do program w reklamy ofert turystycznych. sporządzonym przez Polską lzbęWezpiecze . W Polsce można kupić kazdy rodzaj ubezpieczeni a tow arzy szącego usłudze turystycznej lub rynkowi turystycznemu w Europie lub na świecie. oferta ubezpieczeniowa w tym zakresie jest bogata i dostosowana do indywidualnych potrzeb. rytoryczny zabezpieczenia. atakŻe z tytułu prowadzenia określonego rodzaju działalności(np. Przenoszą one automatycznie na polski rynek doświadczenia ubezpiecze z grup finansowych. Najczęściej występuje opisana przy ubezpieczeniach odpo_ wiedzialności cywilnej gwarancja ubezpieczeniowa jako skutek wykonywania za|eceil ustawy o usługach turystycznych. W efekcie rozwoju kontakt w handlowych coraz częściejstandardem przy zawieraniu r żnorodnych um w z osobami będącymi właścicielamilub zarządzającymi majątkiem jest takze koniecznośćposiadania polisy życiowej jako zabezpieczenia wykonania określonych kontrakt w gospodarczych. jakkażdy młody. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej i gwarancjr ubezpieczeniowa dają w praktyce takie samo zabezpieczenie z punkht częściejjest stosowan e ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej niż gwarancja. Z obserwacji rynku wynika. żo dy ubezpiecze bez trudu są w stanie sprostać wzrastająceml zapotrzebowaniu na te produkty. Wezpieczenia kredytu. częSto rodzinnych przedsiębiorstw. Stosunkowo nową usługą na rynku turyStycznym są ubezpieczenia finansowe. czeniowej i bankowej oraz minimalnej wysokości sumy gwarancyjncj na tzecz jednego klienta z tytułu umowy ubezpieczenia.nistra finans w. można stwierdzić. Nie ma obec. Za- turystycznym ubezpieczenia podr żne. hoteli i innych podmiot w Ubezpieczenia te rozwijają się w konsekwencji rozwoju rynku tury_ Stycznego i wzrostu świadomości ubezpieczeniowej społecze stwa. nie przeszk d. aby gwarancje i umowy ubezpieczenia były zawieranc na znacznie większe sumy. Ttzeba j ednak stwierdzić. rozwijający się rynek. ubezpieczenia majątku. Po kilku latach od ustanowienia tego niezwykle potrzebne. a3 . Większośćpolskich zakład w ubezpiecze(l ma juŻ zagranicznego inwestora strategicznego.

psychologicznej. Na funkcje turystyki można spojrzeć jako na wynik obiektywnych powiąza z otaczającą. skalę ich występowania oraz zakres i intensywność przejawiania się mozna rozpaĘwać pod kątem efektywności prowadzonej przez par stwo polityki społeczno_ekonomicznej' 1 Koncepcję funkcji turystyki jako skutk w jej rozwoju przyjęto od K. Rozważając zagadnienie określaniai klasyfikacji funkcji turystyki w przyjętym rozumieniu. 38'. Można też się przyjrzeć skutkom tego rozwoju z punktu widzenia postulat w polityki par stwowej lub środowiskowej jako wyrazu woli i intencji określonych ośrodk w decyzyjnych oraz wiodących podmiot w w gospodarce. Dzięki temu spełnia ona określone funkcje. jw.1. wielowymiźrrową rzeczywistością. warto wskazać na niekt re źr dła ich kreacji. Innymi słowy. Naturalnie skutki te wzajemnie się przenikają. M wiąc zatem o funkcjach turystyki. należy mieć na uwadze całokształtskutk w jej rozwojul. kulturowej. w kt 'rej trwa jej rozw j.noror. jako wielowymiarowe i dynamiczne zjawisko wsp łczesnej kultury bytowania społeczeristw. Prze- cławskiego.1 .oa ffi FUNKC)E IDY5FUNKC)E wsPo ŁczEsN EJ TU RYsT YKI 6. PotĘclE FUNKCJ! TuRYsTYKl Turystyka. programowaniu i organizacji turystyki. znajduje odzwierciedlenie w r żnych sferach życia: społecznej. przestrzennej i ekonomicznej.' s. Humanistyczne podstawy turystyki. funkcje turystyki. pojmowane jako skutki jej rozwoju dla tych licznych sfer wsp łczesnego życia.35.

gospodarka zaśmoże wtedy ponieśćZnaczne straty. Dlatego lepiej jest og lnie przyjąć.2. a okresy odzyskiwaniasiłflzycznych i psychicznych są obiektywną koniecznością. Że skutki rozwoju turystyki mogą być oczekiwane. r wno funkcje. Funkcje wsp łczesnej turystyki zasługują na systematyczną ocenę. Twierdzenie. FU N Kc)E wsPoŁczEsN EJ TU RY5TYK| 6. Bez wypoczynku ludzie nie mogą dziaŁać efektywnie. realizowana w pełni funkcja wypoczynkowa turyStyki stymuluje rozw j społeczny i gospodarczy. oznacza to. iż koszty wypoczynku stale się zwiększają. odbywający się poza stałym miejscem zamieszkania.przeto nietrudno zauważyć. że funkcja rueczywista jest mniejsza od oczekiwanej. że obiektywny rozw j funkcji wypoczynkowej turystyki wymaga wzrastających wysiłk w ekonomicznych. np. Trzeba też powiedzieć. a więc nie sp ełnia w s zy stkich zw iązany ch z nią o czelrjw a . ju wsp łczesnej turystyki.1. Warto też parriętać. Jej rozw j jest r wnież konieczny do odnowy otv utrzymania sił z ekonomicznego punktu widzenia fizycznych i psychicznych człowieka wydatkowanych w czasie pracy. Za' i dysfunkcje turystyki można rozpatrywać w odniesieniu do przyrody. Wypoczynek w czasie wolnym od pracy i nauki.Nalezy też przypomnieć. 389 rystyki zdrowotnej może przynosić nie tylko poprawę szeroko rozumianego zdrowia społeczeristwa. Ten wzajemny związek obydwu zjawisk znajduje potwierdzenie praktyczne. Mimo że postęp techniczno-organlzacyjny sprawia. W tych sferach życiarozw j ta' rystyki może być źr dłem licznych satysfakcji. Ze spolecznego punktu widzenia istnieje konieczność pogłębiania wiedzy o wszystkich skutkach foZWo. iz skutki rozwoju turystyki mogą być oceniane negatywnie. a także rzeczywiste. Dlatego funkcja rzeczywista turystyki zdrowotnej irzeczywiste skutki jej rozwoju przerastają funkcję oczekiwaną' Praktyka dowodzi. gdy towarzyszą im pewne zjawiska patologiczne. człowieka jako jednostki i jako gru' py oraz w odniesieniu do gospodarki. jak 388 . Zaprezentowany dalej układ funkcji i dysfunkcji wsp łczesnej turystyki moze być dyskusyjny. Zagadnienie funkcji turystyki stanowi istotny problem naukowy o wyraźnie Zarysowanych aspektach praktycznych.2. jednak stanowi pr bę klasyfikacji skutk w ekspansji turystyki i jej wszechobecności w życiu. żebywa r wniez odwrotnie. to jednak corazbardziej angazuje ona człowieka i wyczerpuje jego siły psychiczne. a także poza nią. Temu właśnie dzić uprawianie turystyki. wzmacniania siły i poszerzania zakresu występowania skutk w pozytywnych oraz redukcji skutk w negatywnych. wypoczynkowych itp. FUNKCJA WYPOCZYNKOWA Funkcja wypoczynkowa turystyki jest szeroko opisywana w literaturze Z zakresu wielu dyscyplin naukowych. nielegalny handel' infl a' cja. Trzebazauważyć. Na przykład rozw j tu. Ponieważ przyczyny wywołujące rozw j tej formy turystyki stają się coraz głębsze. jest więc funkcją turystyki. że turystyka jest dziśpowszechną formą wypoczynku i samoobrony przed ujemnymi dla człowieka skutkami wsp łczesnej cywilizacji ma uzasadnienie empiryczne. iż nieza|eżnie od sposobu określania mają one charakter funkcji oczekiwanych lub postulowanych. Postulowana skala funkcji zdrowotnej turystyki może zostać znacząco zmniejszona na skutek wa' dliwej organizacji usług zdrowotnych. że przypisywany często funkcjom wsp łczesnej turystyki charakter rzeczywisty nie jest całkowicie jasny. dewasta' cj a środowiska przyrodniczego. postulowane . lęcz takŻe przedmiotem uzasadnionych i wielorakich trosk. Turystyka wypoczynkowa sama w sobie może sprawiać przyjemnośći być źr dłem radości życia. Innymi słowy. kulturowego. . iż praca staje się flzycznie cotazłatwiejsza. grożącego niebezpiecznymi powikłaniami w orgamoże zatanizmie oraz niesprawnością w pracy i nauce. W takim przypadku mozna m wić o dysfunkcjach turystyki. co z kolei tworzy materialno-organi zacyjne warunki do urzeczywistniania omawianej funkcji turystyki. zmniejszając odporność Życiową' Niepełny wypoczynek prowadzi często do kumulowania się zmęczenia i przechodzi w Stan wyczerpania. a takŻe ma uzasadnienie naukowe w teoriach wzrostu gospodarczego i czasu wolnego. kultury. lecz także poszerzyć jego stan wiedzy o kraju lub regionie.

3 A. Indyjski system leclnicTy. Punktem wyjściarozważa(l poświęconych zdrowotnej funkcji turlr styki jest definicja szeroko rozumianego zdrowia. nie tylko więc zdolnośćdo podjęcia pracy. kiedy się patrzy na jej rolę w zmniejszaniu negatywnych skutk w wsp łczesnej cywilizacji. Naraża go to na frustracje. s. S. Funkcjono_ S. 148). a jednocześnie podstawową wartośćspołeczną. za: A.. Jest to r wniez zdolność do harmonijnego wsp łzycia i wsp łdzia. odbijających się na stanie zdrowia człowieka. Joga. Warszawa 1976.. Turystyka może umożliwić zacieśnianie kontakt w z przyrodą i być czynnikiem prewencyjnym w zakresie zdrowia psychicznego. wanie turystyki w sferze ochrony zdrowia jest widoczne zwŁaszczawtedy. Uważa się. lecz stan. nikiem ogromnych korzyści społecznych o określonych implikacjach ekonomicznych. W tym sensie przct pełnię zdrowia rozumie się nie tylko brak choroby. Styl życia w epoce przemian determinanty i układy odniesienia. skierowanej przeciwko czynnikom szkodliwym. łania''3. Masowośćr żnorodnych zbiorowości ludzkich występuje np. W: S|/ życia. Yineker. szczeg lnie szkodliwe przy jednoczesnym zmniejszaniu się odpornościpsychicznej w wyniku ptzemęczenia.2. Kuvalayanda. Zdrowotna funkcja turystyki może się przyczynić do redukcji nie- banki czy organizacje międzynarodowe.] satysfakcjizwiązanych z [. podstawowe lasady Pawełczy ska. dobre samopoczucie. w szkole. praca zbiorowa pod red. konflikty ze sobą i otoczeniem. uczelnie. w Na poziom zdrowia psychicznego niekorzystny wpływ mają r wstruktury i spos b funkcjonowania podstawowych instynież złożoność tucji. 149 i nast.jakie sobie stawia społecze stwo. 2 kach zycia rodzinnego. lecz także energię. korzystnych zjawisk występujących wskutek rozwoju środkw masowego przekazu' Rozw j tych środkw zaspokaja ludzkie aspiracje. Siciriskiego. źr dła przeżyć estetycznych. funkcje te w optymalnych warunkach są nql... Nie spos b tez nie wspomnieć o zagrożeniu zdrowia psychicznego niesionym przez zwiększanie się liczby ludnościświatai jej koncentracji przestrzennej. stanowiących układ odniesienia. i satysfakcji wynikających z akceptacji przez grupę społeczną (bądź jednostkę). zak|adzie pracy. Podr ż turystyczna może tu być środkiem wzmacniającym poczucie wewnętrznej kontroli i osobistego wpływu na własne życie. urzędy publiczne.] osiąganiem cel 'w. A. iż w tej skomplikowanej maszynerii człowiek często czuje się zagubiony. Traci poczucie panowania nad strukturą organizacyjną i procesami. s. kt rych uczestniczy. szkoły. zakłady przemysłowe.co wpływa na jego psychikę. Podobne skutki może przynosić ingerencja wsp łczesnego paristwa w sprawy jednostki' ograniczająca zindywidualizowany spos b zycia - człowieka' Wszystko to powoduje często długotrwałe stresy dnia codziennego. odporność og lną oraz zdolnośćdo łatwego wy. zwłaszcza kwalifikowanej. od kt rej zależy Szansa realizacji zada . Spośrd wielu określer{pojęcia zdrowia spotykanych w literaturzc. gdy człowiek nie jest leniwy ani ociężały?. Paweł. w niniejszych rozwaŻaniach przyjęto definicję podaną przez A. 6.. Pawełczyli ska. czyr{ską: . FUNKCJA ZDROWOTNA "i l" twarzania odporności swoistej. i metody.. nadwerężonego wspomniany- - mi zjawiskami. jak np. jw. Koncepcje i propozycje. stanowi niekwestionowany spos b poprawy zdrowia psychicznego. Warszawa 1971 (cyt. ale jednocześnie oddala człowieka od przyrody.L. we wszystkich rodzajach środkw transportu. warun kującą istnienie i działanie każdego człowieka zgodnie z jego celami. U podstaw zagroże dla zdrowia człowieka należy teŻ widzieć otaczające go środowisło'Wywofuje ono u człowieka stany agresji i po391 390 . Styl życia w epoce przemian determinanty i uklady odniesienia. PWN.2. Systematyczne uprawianie turystyki. w kom r- W układzie działan zmierzających do podniesienia poziomu tak ro_ zumianego zdrowia obecnośćturystyki jest bardzo waŻna.Pełna efektywność społeczna wypoczynkowej funkcji turystyki dą| się urzeczywistnić zwłaszcza w połączeniu z jej funkcją zdrowotĘ Mając wsp lny rodow d. Jest to trwała dyspozy cja psychofizyc zna do względnie systematycznego wydatkowania energii i do stałej regeneracji sił dla odzyskania dobrego samopoczucia psychicznego oraz [. anonimowy i bezradny. do kt rych człowiek dąży. przy jednoczesnej ograniczoności przestrzeni. sklepach czy miejscach kultury i rozrywki.Zdrowie stanowi podstawową wartośćindywidualną. harmonii i porządku' Człowiek poznaje więc często uproszczony obraz świata.

obejmując zar wno dzieci. ruchu). W sumie możil powiedzieć. PWN. iz turystyka oznacza m. spo. Może też być środkiem wychowania zdrowotnego. Z pojęciem środowiska społecznego pozostaje w bezpośrednim związku środowisko wychowawcze. wypoczynku. miłości ojczyzny). Podczas imprez turyStycznych człowiek wchodzi w nowe grupy społeczne i musi opanowywać nowe role społeczne (przewodnika. członka organizacji turystycznych itp. zachęcające jednostki i grupy dzieci. zwłaszcza kwalifikowala. łecznych i kulturowych. że zadanie środowiska wychowawczego obejmuje ca_ łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka oraz ł trojakich składnik w: przyrodniczych. A. zabieg w profilaktycznych itp. Skłania to do wniosku. wejścio człowieka w bezpośredni kontakt Z nowym środowiskiemspołecznym. jak i dorosłych oraz spełniając warunki ruchliwości przestrzennej.wody i powietrza) oraz agto.. oraz na przyswajaniu sobie w tych grupach odpowiednich r l społecznych (np. przez uprawianie turystyki o motywacj ach poznawczych. ułatwia i przyspiesza socjalizację. turysta odkrywa też nowe wartości moralne. może stanowić znaczący element wychowania ftzycznego. realizowanej przez turystykę. młodzież. można sądzić. z zalieczyszczenia żywności. Kamir ski. pilota turystycznego. można tez upatrywać w budzeniu przez nią takich 5 chują się odrębnością sytuacji wychowawczej. Wyzwala to w człowieku1 pragnącym utrzymać dobre zdrowie. jest widoczna zdrowotna funkcja turystyki. pracownika). W rozumieniu A. Środowisko wychowawcz. wyr wnyWłaściwy wania ewentualnych brak w organizmu oraz pobudzaniaprzez korzystne warunki środowiska. Kamir ski5 twierdzi. Jest ono bowiem częściąobiektywnego środowiskaspołecznego (wraz z jego podłożem przyrodniczym i kontekstem kulturowym). a jej rola aktywna. kt ra jest źr dłem spokoju. Kamir ski. Wychowawczy walor turystyki należy szczeg lnie odnieśćdo jej dw ch rodzaj w turystyki krajoznawczej i kwalifikowanej.leczce- 6. kt re wywołując zmiany cielesno-fizyczne i psychomotoryczne. FU N KCJA WYCHOWAWCZA rozumianym jako zesp czesnej turystyki należy powt rzyć. W kaŻdej jego fazie (młodość. Źr deł możliwościwychowawczych turystytj. nej cywilizacji tworzą układ czynnik w agresywnych.in.in.in. - kłopoty definicyjne.r sje nerwowe (w wyniku m. (np. s. Funkcje pedagogiki społecznej. Przyjmując. m.in. - rozw j biologiczny człowieka wymaga m. wartościowego spędzania czasu wolnego. wia przez redukcję stanu napięcia.34_36. iż w tym złoŻonym procesie turystyka jest r wniez obecna. potrzebę ucieczki kompensacyj" nej. szczeg lnie jej form specjalistycznych. Zagadnienie wychowawczej funkcji turystyki mozna rozważyć na tle koncepcji człowieka jako istoty biosocjokulturalnej. A. Najczęściejwymienia się agresje biologiczne (wyi nikające np. wywołujących zagrożenia warunk w zdrowotnych życia. w kt rym zyje wsp łczesny czło. Turystyka w swoim założeniu wychowawczymmoże przynosić pozytywne skutki w toku całego ludzkiego życia.e Ekonomiczny i Socjologiczny" 1974. odpowiadających ideałowi wychowawczemu społecze stwa. ze konsekwencje środowiskowetow arzy szące wsp łcze8. wiek. W kontakcie z przyrodą.2. piękna i harmonii. 39Ż 393 . a A.rtr 4.). studenta. wdrazającego człowieka do ochrony oraz doskonalenia zdrowia ftzycznego i psychicznego. kt rych jednostka staje się członkiem. Rozw j społeczny polega na kolejnym wrastaniu w grupy społeczne. Warszawa l9'l5. natężenia hałasu).Ruch Prawniczy.55. Turystyka. Rozw j kulturalny zaśpolega na wrastaniu w wartości kultury w drodze przyswajania poŻądanych modeli kultury (np.3 . Kamirlskiegoa środowisko wychowawcze twotząosoby.. KształĘe się w nim r wnież właściwy stosunek do środowiska przyrodniczego i następuje uświadomienie aspekt w degradacji środowiska. Właśniew dążeniu do poprawy zdro. Sprzyja temu upowszechnianie kultury i samokształcenie. grupy społeczne i instytucje pełniące zadania wychowawcze. moŻe stanowić istotne naruędzie realizacji prawa człowieka do zdrowego środowiska przyrodniczego. starość)organizm ludzki wymaga kompensacji dorosłość. że turystyka. że te trzy sfery ludzkiej osobowości stanowią jedność. czrrcia szkodliwości. przygotowujących go do życia w społecze stwie. młodzieży oraz dorosłych do przyswajania wartości moralnych i zgodnych z nimi zachowa społecznych. Przed podjęciem pr by określenia funkcji wychowawczej wsp ł.

Miejsce pedagogiki w systemie nauk. Poznawanie r żnych składnik w środowiskadzięki turystyce.e1mi_e.. HumanisĘc1ne podstawy turystyki. należy tez upatry. dzę turysty o kraju i o świecie. *y.pWN. przyswaja sobie r wniez pewne umiejętności oraz na- ^_ 19'74. 6. t Miejsce pedagogiki w systemie nauk. maga wysiłku' pewnego odporności ftzycznej i |. przede wszystkim kwalifikowanej. W turystyce.. W: pedagogikn. zwłaszczamłoaycn. dze(l zgodnie politechnicznego. wyki.pod uwagę masowy charaktei ""ło*i"tu.'"iiu za innych odpowiedzialności.4. to nasuwa się wniosek.podając definicję kształcenia. a takżL urzą- nia turyst w.tyti i otra<tie iei rzeczywistąrolę w środowisku wychowawczym. c)yli umiejętności ko'mpetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystyczneg o.l"sri sie w. przy jednoczesnym Znawcza" można wyjaśnić.howa- z ich konstrukcją ru*. że kvtałcenie jest częścią składową wychowania -"*iaui" jego szerokim znaczeniu6. 394 395 . że tvystyka. Na zakoriczenie wypada stwierdźiŻ. szczeg lnie o motywacjach poznawczych. więzy koleŻe stwa.2. szczeg lnie kwalifikowana' wy. atakżepono. ze jej uczestnicy.i *y"t o**-.. Zakłada się w niej. jw. Przecław ski' rozszerza wie.funkcja po- łowej''8. doskonalenia intelektu i d. zdobywa_ jąc orientację w otaczającej go rzeczywistości przyrodniczej. Kształceniowa funkcja turystyki moze więc być spełniana zar wno w sensie poznawczym.' ^Yoi:n.y.ryr'u. mieścisię w koncepcji kształcenia ustawicznego. zyciem społecznym i ludnością odwiedzanych miejscowości. poznania siebie samego.. jak i praktycznym. Wujka przez ksztalcenie należy rozumjeć.y"t i""n. jak pisze K. iż jedn ąz podstawowych funkcji turystyki w odniesieniu do turysty jest funkcja poznawcza. ność'odwaga' Kształtują on" po'tu*y i osobowości społecznie najba1. wać elementu wYchowania dziej pożądane.""j tury. Przy jęcie określenia. wsp lnota przeżyć. daje też dobre mozliwości konfrontacji wiedzy og lnej oraz specjalistycznej z konkretnym obrazem rzeczywistości.opr cz wiedzy przez tlrystykę powinno się r wniez zdobywać umiejętności potrzebne do celowego siozytkowania tej wiedzy. doświadczenia i samotsziałcenia. jw. Turystyka bowiem.Że kształceniowa funkcja turystyki. janie przez turyst w kultury technicznej. Warto powt rzyć. s. przejav a się w tym.stopnia olaz opanowaniazmęczenia. mają szansę poznania świataoraz Swego w nim miejsci.funkcja kształceniow a" zarniast. To rygory uprawiania turystyki mają duże znaczenie * p'o"". kształceniowu runł"iu.j .ją. Trzeba przypomnieć. Warszawa 7 8 K' Przecławski.u. Warto też podkreślić. Literatura przedw . ze turystyki to nil tyko obcowanie _uprawianie zprzyrodą' Jest to kontakt. Wymaga ona r wniez u-i".samodzielnę miotu poświęcona społecznym funkcjom turystyki głosi. gospodar. w"ałog i kierowane czynności człowieka podejmowane dla osiągnięcia określonego zasobu wiedzy o otaczającym go świecie. że zdo|nośćrozumowania' przyswajania wiadomości. iz postulowana funkcja wychowawcza turystyki mieścisię w rygorach definicji wychowania o. iz poznawanie świataprzez _turystykę jest gł wnym elementem iei ru*c. społecznej i kulturowej.Ęnośćdo wiedźy irwają przez całe życie człowieka. Funkcja kształceniowa turystyki. "=dobycia umiejętności potrzebnych mu do przeobrazania światai do rozwoju jego określonych uzdolnie .z kulturą.. Uwaza' sii. s.oryr.J cech' jak aktywność. wchodząc w bez|ośredni kontakt ze środowiskiem społecznym. kt re moze spożytkować praktycznie. tzn. W:. pedagogika. Wulek. społeczny i t<uituratny -u" przesffzeganiu zasad bezpiecze stwa własnego i innych. wsp łczesnej .3540.. na drodze bezpośredniej obserwacji.i.ęt-s"i wspodziałania z innymi. zainteresowa i og lnej sprawności umysT.yki oru. FuNKCJA tśzTAŁcENlowA Przy założeniu.tyt i uzasadnienie jako element jej funkcji wychowawc zej.. Turysta bowiem. aby zintensyfikować badania efektywności wychowaw. 56T. kulturowym i przyrodniczym. . wysoki udział w niej młodzieży. Umozliwia ono p.u" *oże wspierać rozw j biologiczny. zwlaszcza jej form krajoznawczych.

r wnież zwr cić uwagę na jej znaczenie dla samokształcenia uczestnik w podr ży turystycznych. administrację publiczną. garnizon wojskowy i turystykę' Turystyka. okolicznośćtawzmacniapozyqę turystyki w procesie kulturowym. Ponadto w strukturze czynnik w miastotw rczych turystyka pełni funkcję modernizacyjną. z uwzględnieniem wszystkich aspekt w przejawiania się tego procesu' iod wpływem rozwoju turystyki zwiększa się 1iczba ludnościstałej oraz sezonowo i tymczasowo zamieszkałej w danej miejscowości turystycznej. kt rzy odkrywają. ze mimo zewnętrznych r żnic istnieje w się oraz wsp łdziałanie. Proces ten jest uwarunkowany rozwojern określonychczynnik w miastotw rczych. Ń omawianej roli występuje gł wnie na obszarach wyposazonych przyrodniczojak wiadomo w walory turystyczne. ne. stanowiące rozwoju turystyki. politycznych i gospodarczych w Polsce. naukę. pozwalających na zrozumienie społeczno-kulturalnym innych kraj w moze stymulować aktywnośćintelektualną turyst w na rozwoju jak już stwierdzono Proces urbanizacji polega jest wzrost liczby ośrodk w miejskich. turystyka jest pochodną jednych czynnik w. Pozostaje do oceny oddziaływanie turystyki na proces urbanizacji. w swoim wymiarze ekonomicznym. żc turystyka krajowa i zagraliczna. Że poznawane fakty są szczeg lnlc odczuwane. między wsp łczesną turystyką a procesem urbanizacji występuje dwustronna za|eŻność. Turystyka ułatwia też porozumienie między ludźmi.Konfrontacja wiedzy o świecie. zorganizowana w formie wycieczeĘ moze być interesującym źr dłem wiedzy i instrumentem wychowania. z praktycznym doświadczeniem turyst w jest formą weryfikacji tej wiedzy i niejednokrotnie powoduje szok. że 6. ekonomicznej. przebywającej w szczycie turystycznym jest wysoki i zwiększa się w miarę wzrostu atrakcyjności turystycznej danej miejscowości' Fakt ten nie zawsze jest uświadamiany przez planist w oruz organizator w podaży usług turystycznych i og lnomiejskich.5. w turystyÓc krajoznavłczej człowiek odkrywa nowe wartości moralne i intelektuali. czyli funkcja miastotwr rcza turystyki. port. Kształceniowa funkcja turystyki zasługuje na popularyzację zwłaslł cza w turyStyce młodziezowej zorganizowanej. rozumiane. naZywanym urbanizacją. społecznym i przestrzennym. FUNKCJA MlAsToT wÓnczn Jak juz stwierdzono w rozdziale 2. Jak to się starano wykazać w rozdziale 2. czyli ruchu turystycznego -kulturowe podstawy i gospodarki turystycznej.2. w określonych warunkach kształceniowa funkcja turystyki. Na skutek tego zwiękżycia obu grup ludności oraz zmniejsza satysfakcja sza się uciążliwość turyst w. zdobytej dzięki czytaniu książoĘ prasy i oglądaniu telewizji. może odegrać znaczną rolę w postępowych przeobruŻeniach społeczno-kulturowych. arczw j innych generuje' iurystyka jako czynnik miastotw rczy tie ma charakteru uniwersaln"go. np. szczeg |nie zagranicznej. może też oblldzić w sobie nowe zainteresowania intelektualne oral kulturalne. Doświadczenie renomowanych miejscowości turystycznych wikazuje. warto nich wiele cech wsp lnych. Wiadomo bowiem. opanowana wcześniej wiedza o życiu Rozvłażajączagadnienie kształceniowej funkcji turystyki. Po tych uwagach wstępnych można przejśćdo zaprezentowanla Zakresu oddziaływania turystyki na proces urbanizacji. Sil.Turystyka daje okazję do praktycznego wykorzy_ stania umiejętności językowych. węzeł komunikacyjny. wykazuje określone związkj z podstawowymi czynnikami miastotw rczymi. Jego podstawowym miernikiem ludności zamieszkałej w miastach w stosunku do og lnego zaludnienia na danym obszarze geograficznym. interesującą z punktu widzenia nowoczesnych czynnik w przemian społeczno-gospodarczych i przestrzennych. ne przeżycie turystyczne sprawia. 396 397 . Wśrd tych czynnik w można wymienić przede wszystkim przemysł. że stosunek liczby ludności stałej do stanu ludności og łem Na zakoriczenie tego fragmentu rozwuża wolno powiedzieć. zapamiętywane i uświadamiane. Miastotw rcza funkcja turystyki zawiera teŻ wiele element w pochodnych od innych jej funkcji. atakŻe handel hurtowy. Kształceniowa funkcja turystyki znajduje takze odbicie w formułow& niu prawidłowego obrazu odwiedzanych miejscowościi kraj w.Wpływ urbanizacji na tempo i kierunki rozwoju turystyki Został już dokładnie scharakteryzowany. szkolnictwo średnie i wyższe.

W latach 1glo-tgtz liczba pokoi hotelowych wzrosla z 6 tys. Potrzeba wypoczynku nad morzem czy w g tach prowadzi do rozbudowy infrasruktury turystycznej. wykazujących stosunkowo szybki wzrost liczby ludności.h. zapewniające atrakcyjne spędzenie wolnego czasu' Takim miejscem jest m.. Powstają bowiem nowe obiekty noclegowe. Krynica Zdr j. osiągnięcia wspomnianego celu podr ży turystycznej jest. pola namiotowe.Miastotw rczą funkcję turystyki można też rozpatrywać z punktu widzenia cel w podr iy turysĘcznej. pamiątkarskiego itp. Busko Zdr j. j kempingi. komunikacyjnych.oś-ni" |iczba turyst q aby z kolei z jeszcze większą siłą oddziaływać nagospodarczy i przestrzenny rozw j ośrodka turyStycznego. Następuj e iez rozw j gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. Tury styka w parkach rozrywki. wzrost zatrudnienia w sektorze usfug turystycznych. powstaje i rozwija się skupisko miejskie. mającego warunki turystycznej. Wydaje się. wycieczkowa i weekendowa. Pod Znacznym wpływem turystyki w omawianym kompleksie w regionie orlando zaszły od 1970 r. p''y korzystnych warunkach naturalnych danej miejscowości. W taki . działywania.po'ou turystyka oddzialuje na przestrzenną stronę proces w urbanistycznych. W zakresie urbanizacji ekonomicznej turystyka ma duże pole od-.Problemy Turystyki" 1'98'1. rozwija się budownictwo'mieszkaniowe. Podobny mechanizm rozwoju pod wpływem turystyki można wskazać la przyŁJadzieparku Disneyiand wKalifornii i innych w Europie Zachodniejg. potrzeb turyStycznych powstaje bogata sieć zakład w usługowych b pośrednio i pośrednio świadczących usługi dla turyst w. Z biegiem czasu powstają odpowiednie sanatoria. stanowiącej stały element zabudowy miejskiej. w eretcie tego rozszerzają się możliwościrecepcji turystycznej całego miasta. skuteczność kuracji wymaga zorganizowania zespołu usług zapewniających osiągnięcie celu. Michna. motele. czyniąc ją sprawniej szą. 398 Rzeczowym wyrazem rozwoju szeroko rozumianej infrastruktury turystycznej i miejskich urządze komunalnych jest odpowiedni przy_ rost zabudowy określonej miejscowości. opr cz walor w turystycznych danej miejscowości. zagęszcza się sieć zaklad w gastronomic znych. rozwija się r żnorodna sieć usług towarzyszących.1". W ich wyniku powstają ''o*" -l"1ś. produkcj a przemysłu spożywczego. iż miastotw rcza funkcja turystyki działa według zasa_ dy sprzężenia zwrotnego. odpowiedni" . '"""p"ii Jeżeli np. Gtspodarka turystyczna i wsp łdziałaj ące z nią gałęzie gospodarki miejskiej zwiększają więc źr dła zarobkowania w sektorze nierolniczy^-orui. Sło ce. Dobrze rozwinięta sieć szeroko rozumianych usług turystyczny.in. Walt Disney World (Orlando. Prawie dwukrotnie wzrosła liczba mieszkarc w. Połczyn Zdr j. morze czy powietrze g rskie nie wystarcz4-ą uo'i"m. Nałęcz w.podarowanie. gł wnie obcokrajowc w. Liczba pasażer w komunikacji lotniczej wzrosła siedmiokrotnie. Przykładami tego rodzaju miast w Polsce mogą być: Zakopane. wu-nki". dostosowanej do potrzeu t"ł_ l stycznych. warunkującej funkcj onowanio wządzeft oraz instytucji turystycznych danej miejscow-ości. gwaranĘe przekształcenie jej w prawdziwe miasto. Sopot. Dana jednostka osadnicza urbanizuje się i rozszerza terytorialnie. niezależnie od długościtrwania Sezonu wypoczynku. nt I' 399 . Rośnieliczba ludności stałej zatrudnionej w obsłudze ruchu turystycznego. rozrywkowych i kulturalnych. . zaś |iczbaturyst w odwiedzających Florydę zŻ3 mLn do 36 mln. rorrr"rzają ekonomiczne podstawy rozwoju danego miasta. Floryda)' Park ten zajmuje 111 km2 powierzchni i odwiedza go kilkadziesiąt milion w os b rocznie. domy źd'oio*". Rośniewięc majątek trwały miasta. przesrrz"nni" -"hłonniejszą i przez to atrakcyjniejszą dla turyst w. Dowodem tego mogą być liczne miasta w pasie wybrzeża Bałtyku oraz sieć g rskich ośrodk w turystyki wypoczynkowej. juk np. do 35 Ęs. jako cel podr ży turystycznej weźmie się leczenie.. Dążenie do więtszości z nich prowadzi do rozwoju miasta. powoduje wzrost liczby ludnościw kąpieliskach nadmorskich i ośrodkach turystyki g rskiej. Dla przykładu można wymienić Krynicę More R. a za gralicąVichy we Francji' W procesach urbanizacyjnych duzą ro1ę odgrywa turystyka pobytowa.u oraz wzrasta liczba zatrudnionych w gospodarce. hotele. Powstają nowe utice i drogi. isiotne zmiany. W dążeniu do coraz lepszego zaspokajania roilicznych choć stanowią istotną przesłankę podjęcia takiej podr ży. czyIi og lnie turysĘka rekreacyjna' Inieresującym przykładem miastotw rczej roli turystyki mogą być parki rozrywek.1 "ugo. Ruch turystyczny pobudza do rozwojulospodarkę danego ośrodka. hotell. lstltnym cz nikiem rozwoju urządze infrastruktury turystycznej i paraturySt' są nakłady inwestycyjne. rzemieślniczych. iz turyściw istotny spos b się przyczyniają do rozwoju miejscowości gwarantującej im zaspokojenie iej potrzeĘ. to nietrudno zauważyć.

jw. Nie powinna też degradować pierwotnych walor w naturalnych. A. jak i zagranicznej. te. gdy poszczeg |ne cele nakładają się na siebie. tzn.Ustkę. Wszelka żywiołowość prowadzi do sytuacji. Nie jest to rzadkością w historii miast i ośrodkw turystycznych. Jeżeli dominuje w niej./ życia. R wnież zestaw referat w na międzynarodową konferencję nt. Miami. Jeślisię przyjmie. Zakopane.sty| życia". w kt rej miejscowość turystyczna przestaje spełniać swoje funkcje i przechodzi do tzędu jednostek osadniczych.. nie pozbawionych walor w turystycznych. kt re rozwijają się dzięki określonym potrzebom turyst w. poddawane żywiołowym proce400 Należy zaaważyć. to oczywiście oddziałuje pobudzająco na rozw j miasta. Przy takim załoŻeniu urbanizacja społeczna przezturystykę może oddziaływać na styl życia dwukierunkowo. W literaturze termin ten jest r żnie określanylO.. Ma to miejsce w wczas. że np. daje podstawę do twierdzenia.rozumieć zakres i formy codziennych zachowa jednostek lub grup. Jakjuz wspomniano. Po drugie. nych powinien być optymalizowany.rę. kt rych gł wną siłąprzyciągającą są skarby sztuki. 40r .. Z potrzebą wypoczynku często się łączą potrzeby emocji estetycznych. Jastarnię. Po pierwsze. Turystyka przyczynia się także do rozrostu miast. Sicir ski przez styl życia proponuje . Lourdes. Jerozolimę. Wiadomo.kształĘąc zastanowić nad udziałem turystyki w przemianach stylu zycia w kontekście funkcji miastotw rczej.. iż warunkiem miastotw rczego działania turystyki na obszarze wSpor mnianych miast jest ponadregionalny i międzynarodowy zasięg oddzia_ ływania ośrodk w religijnych. że urbanizacja nie nalezy do podstawowych czynnik w determinujących treśćstylu życia. Dijon..in. iz wiejskie elementy stylu zycia. Atlantic City.. Wisłę czy Szczyrk. Styl życia. wrzesieri 1988. Siła miastotw1tczego oddziaływania tury_ stykijest szczeg lnie duża. kt re były kojarzone z pracąrolnika i mieszkaniem na wsi. Ponadto istnieją miaSta. Zakopane. jaką turystyka ma w strukturze funkcjonalnej danego skupiska ludności. gdy większa częśćludności zawodowo czynnej jest zatrudniona w obsłudze ruchu turystycznego. Częstochowę Każdy cel podr ży turystycznej prowadzi pośrednio do rozwoju skupisk ludności miejskiej. wysyłających swoich mieszka c w na wypoczynek do innych obszar w. tzn. i ekonomiczna. Warszawa. urbanizacja w płaszczyźniespołecznej wnosi jego miejski charakter. będących zasadniczą przesłanką rozwoju turystyki. W wyniku tego rozwijają się i stabilizują gospodarczo. że urbanizacja turyStyczna oddziałuje na proces ujednolicania stylu ży cia przez o gr aniczanie r żnic lokalnych i zmniej zob.. Rozw j zatem tego rodzaju jednostek musi być oparty na planie zagospodarowania przestrzennego. jvł. daje |0 obszerny przegląd interpretacji tego terminu. Punktem wyjściabędzie zdefiniowanie pojęcia . to rolę turystyki w tych przemianach mozna traktować w sensie modyfikacji zmian.. Należą do nich przede wszystkim: Florencja. a dzięk't temu umożliwiające szeroko rozumianą społeczną lokalizację innych ludzi''ll. 155. Juratę. Siła miastotw rczej funkcji turystyki 1est zależna od wagi. r| A. Spośrd miast wypoczynku za granicą można wskaza Brighton. że proces urbanizacyjny na obszarach turystycz_ som urbanizacji przez turystykę.. masowy charakter wsp łczesnej turystyki. miasta Krymu. Świnouj ście. to urbanizacja demograftczna oraz przestrzenno-techniczna swoimi rozmiarami i strukturą nie może obntżać wartości recepcji ruchu turystycznego.Instytut Turystyki.. jej wpływ przejawia się w tym. Wersal. utraciło wiele na wartości jako miejscowośćwypoczynkowa. - i teoretyc7ne. Mozna się tu zmiany do stylu życia. Styl życia problemy pojęciowe s. Jezeli chodzi o miejscowości typowo turystyczne. Reims. Turystyka a pr7emiany sĘlu życia. Jastrzęb ią G Wybrzeża czy Riwiery. specyficzne dla ich usytuowania społecznego. Zapewnia to jej istota społeczna czy Mekkę. Lazurowego ską. W celu ich zaspokojenia |iczne rzesze turyst w odwiedzają miejscowości słynące z zabytk w kultury materialnej. Wzrost liczby mieszkar c w miast i rozpowszechnienie się miejskiego stylu życia r wnież na wsi mogą wyjaśniaćmechanizmy tych przekształceri także pod wpływem turyStyki. W: Sry. manifestujące połozenie społeczne otaz postrzegane jako charakterystyczne dla tego połozenia. Ateny (Akropol) itp.. są powoli i systematycznie zastępowane elementami związanymi z pracą oraz życiem w mieście. Niekt re miejscowości zaspokajają religijne potrzeby turyst w. siciriski. Jako przykłady powstania i rozwoju takich miast można wskazać m. Są to więc skupiska ludności.. zar wno krajowej. Wydaje się. gdy tylko występuje w układzie licznych czynnik w miastotw rczych. Wenecja.

szczeg lnie wśrd ludnościzamieszkującej duze miasta. Wiadomo. iż rodzina stwarza także własne środowisko kulturowe. R wnież w dziedzinie ubioru można wskazać na zmiany pod wpływem turystyki. s. że turystyka kształtuje patriotyczne postawy jednostki lub grupy. tj. iż stwierdzenia dotyczące stopnia oraz kierunk w tego od_ działywania mają charakter hipotez. s. psychiczne ludności i grup wiekowych.in. Nie można wykluczyć osłabiania sp jności rodziny w wyniku niedostatecznego przeciwdziałania naciskom zewnętrznym. odzież staje się wyr znikiem subkultur. większa kultura spożycia i rozmaitość posiłk w oraz konsumpcja przetwor w. Jezeli np. Należy Zastrzec. jw. następuje pogorszenie się szeroko pojętego środowiska zdrowia. rozw j gastronomii). np. Elementame pojęcia socjologii' PWN. Wyraża się to m.in. tzn. np. geografii. Pawełczyriska. Należy tu takze upaĘwać możliwościnatężenia funkcji socjaliza- cyjnych.in. dzięki wychowawczo-kształceniowej funkcji turystyki. pod wpływem turystyki biorącaudział w ruchu turyStycznym. Jest to widoczne np. Skutki pozytywne to możliwość wzmocnieniawięzi emocjonalnych rodziny. Ten proces ujednolicania moze się odbywać dośrodkowo. 13 |2 J. stąd się biorą pewne uproszczenia wywod w. a także bodźcem do nauki np. sw j styl wej jest r wmęż nośnikiemwielu zjawisk stanowiących niezamierzony produkt uboczny tego procesu. Jednak może r wnież wnosić elementy niekorzystne do obraZu tego środowiska. kul_ tury regionalnej czy stosunku do przyrody. wykazuje relatywnie większe motywacje do podnoszenia swoich kwalifikacji i poziomu wykształcenia og lnego. obserwuje się wzrost standardu mieszkar . bądźteŻobejmujące takie cechyjednostki. Pod wpływem urbanizacji. - determinanty i układy odniesie- 403 . Tlv rcza obserwacja turyst w krajowych i zagranicznych oraz kształceniowa funkcja turystyki mogą być źr dłem kształtowania osobowości otwartych na innowacj e. w tendencji do posiadania domk w letniskowych. w większym docenianiu mody i jej urozmaicaniu.. obejmować elementy stylu miejskiego i tra_ dycyjnego w postaci pewnych wartości środowiska wiejskiego. konsumpcji. jej rola w formowaniu tego środowiska może być poZytywna. a pośrednio i turystyki. w degradacji środowiska przyrodniczego. Po tych uwagach og lnych można podjąć pr bę wskazania na rolę turystyki w modyfikowaniu niekt rych składnik w stylu życia. satysfakcji społecznych i tw rczości|3. w postaci obcych zwyczaj w czy słownictwal2. w zwiększonym obciązeniu organizmu nadmierną |iczbą bodźc w i we wzrościeprzeciĘenia komunikacj ą. Jednocześnie turystykę jako stymulator środowiska zdrowia należy umieścićw układzie pozytywnych skutk w procesu urbanizacji. że proces urbanizacji jako wynik cywilizacji przemysło- życia. Sry'l życia w epoce przemian nia. Zjawisko to wzrasta w miarę rozwoju miast i pogarszania się środowiska zdrowia ich mieszkar c w. pod wpływem popytu na usługi noclegowe. Miastotw rcza funkcja turystyki może oddziaływać dwojako w odniesieniu do rodziny.szanie ich między miastem a wsią. A. wzrasta jej udział w zagospodarowaniu czasu wolnego od pracy itp. czyli rozumiane jako dobre samopoczucie fizyczne. własnego narodu. Składnikiem stylu zycia moze być życie w rodzinie. Ma ona sw j udział w zwiększaniu nacisku na ochronę zdrowia w obszarach zurbanizowanych. czyli przekazywania dzieciom dziedzictwa kulturowego. Przedmiotem oddziaływania turystyki w omawianym zakresie jest r wnież mieszkalnictwo. Jak juz wcześniej wykazano. odzywianie uzna się za segment konsumpcji. W zespole codziennych zachowa formujących styl zycia znajduje się także czas wolny i sposoby jego wykorzystania. Turystyka może też nasilać tendencje do umacniania lub osłabiania partnerskich stosunk w w rodzinie. Przy założeniu. etnografii czy pogłębiania wiedzy o kulturze. pochodzącym od turyst w. Przejawia się ono m. W ośrodkach turystycznych. przy powrocie rodziny lub jej członka z podr ży turyStycznej. np. jw. turystyczne formy zagospodarowania tej kategorii czasu mają tendencję do utrwalania się i szerokie perspektywy.. to trudno nie zauwuŻyć wpływu turystyki na kształtowanie jego modyfikacji. Istotnym składnikiem stylu życia jest zdrowie definiowane pozytywnie. 144. Warto wreszcie zalważyć. język w obcych. zaciera się teŻ r żnica w sposobie ubierania się poszczeg lnych warstw i społeczne. Szczepariski. 30l-302. Przejawami tego mogą być: wzrost konsumpcji zywnościpoza domem (m. Aktywną obecnośćturystyki można też odnotować w kształtowaniu się kolejnego składnika stylu życia. Ludnośćobszar w zurbanizowanych. np.jak zdolnośćdo pracy.

Doświadczenie wykazuj e. Trzeba też og lnie zauvłażyć. Można je zwłaszcza odnieśćdo stylu życia. ściśl'e związana z dawną strukturą ekonomiczną gospodarstw chłopskich i decydowaniem o dziedziczeniu. $ 405 $ :{ tl $ . artykuł w żywnościowychitp. społecznego i kulturalnego. jest lub moze być podważoflaprzez pojawienie się lepszej pracy dla obu płci w sferze obsługi ruchu turystycznego. iz nieracjonalna urbanizacj a techniczna wiej skiej sieci osadni czej może by ć przy czy ną degradacji środowiska przyrodniczego' Urbanizowane wsie turyStyczne stają się r wnież obiektem przekształcer w sferze społecznej. Dotychczasowe rozwuŻania o roli miastotw rczej funkcji turystyki w modyfikowaniu miejskiego stylu życia skłaniają do og lnego wniosku. W tym sensie ma charakter pozytywny. np. że rośnie odsetek ludności wiejskiej uffzymującej się z nierolniczych źr deł zarobkowania. Dowodem na to moze być zwłaszcza sieć wsi turystycznych. Rozważając kierunki oddziaływania turystyki na kształtowanie miejskiego stylu zycia. w tym z turystyki. Turystyka ułatwia też swobodne i intymne kontakty międzyludzkie. większą dostępność d br kultury. jest istotna dla wielokierunkowych przekształcer wiejskiej sieci osadniczej. kempingi. Na przykład tradycyjna władza ojcowska. co wzmacnia rolę turystyki w omawianym zakresie. w sferze obrotu ziemiączy obyczaj w. kształĘąc w określonym zakresie styl życia ludnościmiejskiej. Badania dowodzą. kwalifikowanej czy wycieczkowej. kt re z kolei potęguje działanie czynnika wywoławczego. takie jak koleże stwo iprzyjaź '. Miastotw rcza funkcja tury_ styki przejawia się tu z r żnym natężeniem we wszystkich czterech płaszczyznach przebiegu procesu urbanizacji. częSto zagrożonych ekonomicznie. r wniez z tytułu sprzedaŻy turyStom i organizacjom zajmującym się obsługą ruchu turyStycznego usług noclegowych. iż uprawianie turystyki. Warunkiem funkcjonowania wsi letniskowych jest też wyposażenie ich w podstawowe utządzenia infrastrukturalne o charakterze turystycznym i miejskim. lepsze warunki rozwoju osobowości. Zapr ezentow ane r o zw ażania o mi as to tw r czej funkcj i w sp łc ze snej turystyki upoważniają do wniosku. kt ry pod wpływem turystyki jest poddany przekształceniom na wz r miejski. Że aczestnictwo w kulturze ma relatywnie korzystniejsze warunki rozwoju w wyniku procesu urbanizacji. w sensie skutk w jej rozwoju. Turystyka. wykazująca wzrost w miarę rozwoju turystyki. Rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej oraz kontakty ludności wiejskiej z uczestnikami ruchu turystycznego tworzą podstawy tych postępowych przemian. Wyrazem tych przemian moze być zatem poprawa warunk w.. Widoczne są pożądane przemiany pod tym względem. że turystyka może w tym procesie zĄąć znaczące miejsce. wyposażonych w określone walory turystyczne. Skutki nie kontrolowanego rozwoju turystyki na tych obszarach mogą jednak r wnież być niekorzystne i wyrażać się np. w degradacji środowiska przyrodniczego. Mozna postawić tezę. jako częśćskładowa szeroko rozumianej kultury. Zwiększająca się Zwartość tej zabudowy i wymiar przestrzenny (np. Przejawem urbanizacji technicznej wsi jest r wnież rozszerzająca się zabudowa typu miejskiego. parkingi) nie- rzadko są wyobcowane ze środowiska wiejskiego i obniżają walory krajobrazu wiejskiego. og lnie można więc powiedzieć. poprawiają warunki zycia ludności wiejskiej i podtrzymują funkcjonowanie niekt rych gospodarstw wiejskich. Mogą tez być przyczyną wielu zjawisk patologicznych. że miastotw rcza funkcja turyStyki. obserwuje się. Jej pozycja wynika r wnież z te9o. iż turystyka wywiera także wpływ na przebieg urbanizacji wiejskich jednostek osadniczych. iz tworzenie nowych miejsc pracy oraz osiąganie dodatkowych dochod w. domki letniskowe.. warto r wnież zwr cić uwagę na stosunki spo_ łeczne. że vrbanizacja wywołuje zjawisko turystyki. np. mie te przemiany ekonomiczne pochodzenia turystycznego mogą zahamować odpływ ludnościwiejskiej do miast. przyczyrtla się d9 wzmocnienia i poszerzenia tego uczestnictwa. Skutki wzrastającej roli turystyki są szczeg lnie widoczne w zakresie urbanizacji ekonomicznej i technicznej. tworzy korzystne warunki do powstawania tego rodzaju stosunk w społecznych i do wzrostu znaczenia elementu komplementarności w charakterze więzi między turystami oraz między turystami a ludnością goszczącą. Praca taka daje młodym ludziom więcej swobody. W su404 . Podstawy urbanizacj i ekonomicznej w si rozsze rza także rozbudowa sieci usług bytowych świadczonychturystom i ludności wiejskiej. iż jest ona jednocześnie jednym z cel w zyciowych wyznaczarLych wsp łcześnieprzezmiejski styl życia' Wsp łczesna wieśznajduje się r wniez w polu oddziaływania procesu urbanizacji. Można zatemWzyjąć. jakości i stylu życia ludnościwiejskiej. pensjonaty.

W sumie te rodzaje iurystyki mogą spełniać oczekjwania edukacji kulturowej społeczer{śtwa. Turystyczna edukacja kulturowa przejawia się takze w ekonomicz_ nych aspektach rozwoju turystyki. zumianej kultury są obecne prawie we wszystkich rodzajach wsp li czesnej turystyki.np. szczeg lnie o podłożupoznawczym. nych czynnikiem edukacji kulturowej jest tez turystyka pielgrzymkowa.po. FUNKCJA EDUKACJI KULTUROWEJ Związl<t turystyki z kulturą pozwalają na sformułowanie wniosku. uprawiana rozumnie i dobrze zorganizowana. Przyjmując. plażowej. Upowszechnienie wymienionych form turystyki oraz tworzeł nie odpowiednich warunk w ich rozwoju mogą się przyczynić do po' lepszenia stanu zdrowotnego społecze stwa i w konsekwencji.6. Funkcja edukacji kulturowej turystyki odnosi się nie tylko do samych turyst w. cześniestała ewolucja form wsp łczesnej turystyki zwiększa formułowania wzaj emnych powiązar{ tych zj awisk. że dziedziny te znajdują się w związku dialektycznym.2. przeto trzeba zwr ci uwagę na rolę turystyki wypoczynkowej i zdrowotnej w poprawie Ę sytuacji. że elementy szeroko ro. Promując liczne wartościreligijne. Turystyka archeolo giczna pogłębia świadomość kulturową społecze stwa pod względem tradycji wytw rczościprzemysłowej. Ponieważ stan kultury pod tym względem np.niesie przy tym wiele wartości moral_ i społecznych. w sferach etyki (ochrona środowiska'. Przecławski. W tym sensie odzwierciedla ją wzrost poziomu życiaw wyniku ekonomicznego i społecznego rozwoju miej scowości turystycznych. gł wnte młodzieży. Postulat ten ma szansę realizacjiw turystyce Turystyka krajoznawcza otaz kwalifikowana. Termin ten odnosi się do r Żnych dzie' dzin życia. chroni i dobra kulturalne. |a i K. kulturowy. do korzystnych przemian kulturowych. rodzaje i sposoby uprawiania rozrywki oraz zabawy były wartośc iąi rntały zna- 406 . K.ałe z tozw o- festiwalowej. Przecławski wyraża pogląd. iż zakres i natęż!r1l. nie miastotw rczego działania turystyki powinny być regulowane w cQ}i lu zachowania szeroko rozumianych społecznych wartościwsp łcze&:' nej turystyki. obecność turystyki. 6. Edukacja kulturowa może mieć postać samokształcenia. iż ryzuje moze być traktowana jako funkcja kultury. Humanisryczne podstawy urystyki. atakże coraz częściej zabytkami przemysłowymi. jw.Jednocześnie skłaniają one do następnego wniosku. aĘ poziom. Wymiar edukacji kulturowej ma r wnież turystyka polegająca na zwiedzaliu zakład w przemysłow ych. jakośći poziom życia. turystyka zaśwzbogaca. iuł"i" interesują się wielkimi osiągnięciami naukowymi i technicznymi.o_lę * kształtowaniu świadomości kulturowej jej uczestnik w. może odegrać doniosłą .t. ra inspiruje rozw j turystyki. zasługującej na upowszechnienie w warunkach maso. int. Wywiera ona r wniez określony wpływ na iozw j kul_ turalny miejscowości odwiedzanych przez turyst w. W edukacji kulturowej głosi się też postulat. w Polsce jest zły. W ten. Podjęta w tym rczdziale pr ba określenia postulowanych funkcji httr rystyki w sferze pozaekonomicznej dowiodła..ou mogą oni odnieśćwiele korzyści. wości wsp łczesnej turystyki. czyli archeologicznu. w wyni' ku edukacji kulturowej. Edukacja kulturowa jest terminem dającym wyruz nowej potrzo' bie turystycznej. a także spos b i poziom życia ich stałych mieszkarc w. ze kultura oznacza spos b. wzbogaca ona uczestnictwo w tradycji kulturalnej kraju i świata. spotkanie kultur i czynnik przemian kulturowychla. jest w tym procesie powszechna i może przynieśćwiele wartościowych efekt w. Przyswajają oni zaobserwo_ wane u turyst w z reguły wyższe potrzeby kulturalne oraz ucząsię ko_ rzystać z przygotowanych dla turyst w i wymaganychptzez nich urzą- miona dobra kulturalnego. Korzyściekonomiczn e rwiry. w parkach rozrywki oraz w odni"sieniu do wielkich miast i metropolii gospodarczych. element kultury. dzeri kulturalnych.war to podnieśćzagadnienie stanu zdrowia społeczeristwa.k_ tualnej oraz kultury życia codziennego. Turystyka zaśma bardzo dogodne warunki do przal kazywania tych wartości kulturowych swoim uczestnikom i otoczeniu' w kt rym są osiągane jej rozmaite cele.

moŻe też się przyczynić do intelektualnego rozwoju społecznościturyStycznej. Punktem wyjściarozwaŻail jest twierdzenie. zwłaszcza gdy charakte. wymiany oraz konsumpcji. rzemieślniczych. wpływa za408 kulturalnego i gospodarczego. Należy też dodać. jak kłżdyrodzaj konsumpcji. Jak wiadomo. powoduje liczne konsekwencje we wszystkich sferach gospodarowania. tem na wielkość. komunikacyjnych. ryzuje go rozwinięty poziom funkcji turystycznej.7. ze wysoki prestiż tury_ styki w strukturze czynnik w rozwoju jest określony ptzez jej obecność we wszystkich sferach gospodarowania: produkcji d br i usług. Wzrasta liczba nowych stanowisk pracy. noclegowych. RedysĘbucyjny efekt turystyki ma np. stwarzając możliwości odnowy sił człowieka. Wolno też przypomnieć. handlowych. dokonuje zakupu Sprzętu turystycznego. podzia_ łu.region w i kraj w turystycznych. iż do sfery wymiany można przypisać efekty dewizowe turystyki międzynarodowej. Turyścisą konsumentami wielu usfug i d br. Pod wpływem popytu turystycznego powstają nowe pola aktywności człowieka w r żnych dziedzinach wytw rczościi usfug. opr cz warunk w natuU podstaw dochodowości turystyki leŻy wymaganie stworzenia pewnego miniralnych danej miejscowości - 409 . zmniejszanie rozpiętości w poziomie życia miejscowości. gastronomicznych. ścisłepowiązaniaz procesem podziału i pociąga za sobą takie konsekwencje.atakże na strukturę popytu i w efekcie oddziafuje na rozmiary oraz strukturę wydatk w ludności. jest dokładnie opisana zwlaszczaw zagranicznej literaturze przedmiotu.jem turystyki odnoszą się też do całego kraju. że funkcja edukacji kulturowej turystyki może być stymulatorem popularyzacji dorobku wsp łczesnościi kultywowaniB dziedzictwa przeszłości. stając się uczestnikiem rynku turystycznego. wpływając dodatnio na innowacyjnośćgospodarki. Tirrystyka zdrowotna i wypoczynkowa. łe c zno .2.Moze więc wzbogacić postawy patriotyzmu. Że wiele zjawisk 6. stanowi pr bę wnioskowania uog lniającego. bodźce ze sf'ery konsumpcji docierają do sfery produkcji za pośrednictwem wymiany i podziału. Turystyka krajowa stanowi przede wszystkim ważn! czynnik spoTurysta. W tym sensie turystyka należy zar wno do sfery wymiany. przez efekt naślazwłaszcza zagranicznej. turystycznych oddziałuje też na kształtowanie sfery produkcji d br i usług. jak zmiany w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego. FUNKCJA EKONOMICZNA Zgodnie zprzyjętąkonwencją podrozdział ten. rozrywkowych. to strumie pieniądza w formie wydatku turystycznego może stanowić istotne źr dło dochod w budżetowych i dochod w gospodarstw domowych w miej scowościach turystycznych. powstawanie nowych źr deł dochod w w miejscach restrzennej. poprzedzony w rozdziale 2 obszerną analizą uwarunkowa rozwoju turystyki jako zjawi_ ska ekonomicznego. Wiadomo. informacyjnych. wyrażające się gł wnie w ich wpływie na bilans płatniczy kraju o rozwiniętych funkcjach turystycznych. pojmowanego jako troska o narodową wsp lnotę. a więc nośnikami popytu na r żnorodne świadczeniaturystyczne. W polskiej rzeczywistości ekonomiczna funkcja turystyki nie była należycie doceniana. iż konstatacja wyższego poziomu Życia w czasie uprawiania turystyki. Turystyka zaśo motywacjach poznawczych moŻe przynieśćefekty w formie nowych tozułirya w wielu dziedzinachżycia. pamiątek itp'. wzrost wpływ w do bu_ dzet w lokalnych i centralnych. jako zjawisko o bogatej i r znorodnej treściekonomicz_ nej. swojej dyspozycji środkipłatticze. zaspokaja potzeby w zamając do kresie usług.g o s p o darc ze g o ro zw oj u ob s zar w re c ep cj i tury s Ę c zn ej. jak i sfery podziału. wyższego poziomu życia stanowi istotnej wagi bodziec do postępu społecznego' downictwa cepcji turystycznej. Warto więc jeszcze raz podkreślić jej walory w procesie gospodarowania. np. prowadzi do wzrostu wydajności pracy. dotyczącego wpływu turystyki na procesy rozwojowe w r żnej skali prze_ Turystyka. Wolno sądzić. Przeprowadzona w rozdziale 4 ocena miejsca turystyki w strukturze gospodarki narodowej daje podstawy do twierdzenia. Dlatego. Ekonomiczne' dodatnie skutki turystyki przejawiają się w skali kraj owej i zagr anicznej. Jeżeli popytowi temu przeciwstawi się odpowiednio zorganizowaną poda:ż poszukiwanych usfug i d br materialnych. kulturalnych. Ta obecnośćtu_ rystyki jest widoczna w kształtowaniu modelu konsumpcji. że turystyka ze swej natury jest formą konsumpcji.

w pod. wskłźnlkten w wybranych krajach europejskich miał nastęgranicznej. skąd przybywają turyści. Powstają nowe i rozwijają się istniejące ele-' menty tej gospodarki. w wyniku tego poprawiają się warunki aktywizacji Ęon w turystycznych. Na pewnyrn etapie rozwoju staje się czynnikiem pokonywania barier i ogranię7ę(l wzrostu. Moze on nawet wynosić 10Ovo w małych uzdrowiskach o skromnych funkcjach miejskich. z jednej strony. z drugiej zaśtzw. Na przykład w poszczeg lnych uzdrowiskach francuskich doch d z turystyki przewyższa607o budżetu miejskiego. Uważa się. lecz także umozliwiają zwiększenie importu koniecznego do zaPewruenia społeczno-gospodarczego rozwoju kraju. Mieszkar{cy miej scowości turystycznych uzyskuj r wnież okre_ ą do budżetu podwyższone podatki w zutiry. mum podaży ekonomicznych d br turystycznych. JednakŻe wadliwa. Wymiana zagraniczna wywiera wielokierunkowy wpływ na gospodarkę narodową i jej dynamikę wzrostu. rystycznego wywiera nacisk na poszczeg lne elementy kształtującej się gospodarki turystycznej. jak'te przynosi eksport towar w i usług. Jednocześnie powstają liczn. Dynamika popytu tu. w tym 1$wnież Polska. kt re uzyskuje w stałym miejscu zamieszkania.handel zagraniczny umożliwia osiąganie korzy3gi z wyrnlany międzynarodowej. W takim kontekście należy oceniać ekonomiczną funkcję turystyki zaZagraniczna turystyka przyjazdowa daje efekty analogiczne do efekt w. Miarą gospodarczego znaczenia zagranicznej turystyki przyjazdowej jest stosunek dochod w z turystyki do og lnych dochod w pa stwa z Ętułu eksportu towar w i usług. Zmniejszają się też rozpiętościstandardu życiowego mieszkarc w poszczeg l_ nych region w kraju. iŻ turysĘka zagranicz- dochody w zamian za świadczone turyStom usfugi i sprzedawane inne dobra. Dziękt turystyce następuje więc przemieszczanie się środkw pieniężnych z obszar w rozwiniętych do miejsca wy_ branego przez turystę jako cel podr ży turystycznej. Przy takim załozeniu turysta ponosi wydatki z dochod w. Przede wszystkim zwiększa dochody budżetowe z tytułu podwyższonych obrot . szczeg lnie korzystna sprzedaż szerokiego zakresu usług. w kt rej handel zagraniczny sam się przekształca w najdotkliwsze ograniczenie jego rozwoju.Dlatego aktywizacja wszelkich źr deł dochod w dewizowych nabiera w tych krajach szczeg lnego znaczenia. Vichy czy Dax. gwaran. iz ogromne zadłuzenie tych kraj w stało się jednym z najwuŻniejszych problem w gospodarczych wsp łczesnego świata. w wyniku inspiracji rynku powstaje i rozwija sigr infrastruktura turystyczn a oraz sieć jednostek gospodarczych. niekompetentna polityka w dziedzinie stosunk w gospodarczych z zagranicą może szybko do_ prowadzić do sytuacji. Ten zaśjest sferą gospodarki ściśle związaląz całym systemem gospodarczym. iż turystyka stanowi narzędzie zmian w przestrzennej struktur7e podziału dochodu narodowego. że dta wielu kraj w jest ona bardzo istotnym dzialem ich międzynarodowego obrotu gospodarczego. jak np. w wielu przypadkach wpływy dewizowe z tytułu mrystyki zagranicznej nie tylko pozwalają na pokrycie defi cytu bilans u płatniczego. Wiadomo. Wagę ekononicznej funkcji turystyki zagranicznej podkreślafakt.ł +^_i_ *:^:^^^ pracy. Przejawem ekonomicznej funkcji turystyki krajowej jest także to. Pod względem omawianej funkcji stanowi jedną z najbardziej korzystnych form obrotu. niewidzialny eksport towarowy. że łącząc gospodarkę Wajową ze światową. R 'wniez podejmujący pracę w sektorze usług turystycznych znajdują źr dło zarobkowania' Wszystko to razem pro_ wadzi do ożywienia i rozwoju miejscowościturystycznych oraz do aktywizacji ruchu turystyczne1o w okresach następnych. l ne i tanie miejsca __^^-. Na og ł obszary turystyczne mająniŻszy poziom rozwoju w por wnaniu z tymi. Należy przypomnieć. Na przykład w 1990 r.ślonekorzyści. Ekonomiczna funkcja turystyki jest wysoko notowana zwłaszcza w skali międzynarodowej. z wyjątkiem ośrodk w wielofunkcyjnych.. gdzie nie przekracza30vo.ka z obsługą ruchu turystycznego. Jak to już podkreślano przy opisie turystyki międzynarodowej' w międzynarodowym obrocie turystycznym występuje. Połączenie dynamiki ruchu turystycznego z podażą r żnorodnych' ' najest elementeln handlu zagranicznego. 4ro 4II . Wszystkie jednostki gospodarki turystycznej osiągają zwiększone miot w gospodarki turystycznej. tujących warunki bytowania turyStycznego. Wykładnikiem znaczenia tego rodza_ ju turystyki może być r wnież udział wp'ływ wdowizowych Z turyStyki w og 'lnych wPływach dewizowych danego kraju. W takiej sytuacji znaLazło się wiele kraj w rozwijających się i kraj w byłego realnego socjalizmu. kt re nie wystąpiłyby w warunkach gospodarki zamkniętej.udzielając turystom nocleg ą sprzedając produkty zywnościowelub posiłki. Ludnośćwpłaca d br turystycznych przynosi wielorakie korzyści.

towarzyszące cele turystyczne. Wsp łczesna turystyka etniczna występuje w skali międzynarodowej i dzięki niej osiąga się r wnież inne. zwłaszcza tam.SzwajcariaAustria I7. 2. Portugalia 9. gastronomia.orbis'' S. Innym miernikiem znaczenia turystyki zagranicznej w gospodarce narodowej jest Stosunek wpływ w z tej działalnoścido dochodu narodowego' W badaniach międzynarodowych przyjęto zasadę.7Vo. mniej zasobnych. są gospodarczo opłacalne. Nie rozwijając tego tematu. iż ekonomiczna funkcja turystyki zagranicznej jest przedmiotem obszernych badar naukowych. należy też zutr cić uwagę na sprawę inwestycji. a takŻe wsp lne dziedzictwo historyczne i kul413 4r2 .gospodarczego.Żvo. Wśrd rozlicznych cel w podr ży tego rodzaju turyst w są wizyty u rodzin. Par stwa doceniające ekonomiczną funkcję turystyki stwarzająinwestorom daleko idące preferencje...pujące wartości: Hiszpania _ Zl. gospodarczo-orgaruzacyjnych w szeroko pojmowanej sferze obsługi tu- Rozbudowa zdolności usługowej bezpośredniej gospodarki turystycznej (hotelarstwo.). i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. konieczność stałej troski o wzrost produktu turystycznego na gruncie nowych inwestycji w szeroko rozumianej gospodarce turystycznej.Żvo. turystyki dzieci. nie miałaby warunk w do rozwoju sektor w pozaturystycznych' Trzeba r wnież podkreślić. .8.9Vo. W warunkach tworzenia w Polsce jakościowo nowej ekonomiki omawiana funkcja turystyki zasługuje na poważne potraktowanie' społeczno.2. Struktura tej populacji według wieku jest więc zr Żnicowana. Nalezy w tym miejscu zwr cić uwagę' że realizacja przedsięwzięć. Jest też narzędziem transferu dochodu zjednych obszar w i kraj w.4%o.) pociąga za sobą konieczność powiększania zdolności usługowej i produkcyjnej w działach gospodarki narodowej pośrednio włączanych do obsługi ruchu turystycznego (drogownictwo. o rozwiniętych funkcjach turystycznych dochody-z turystyki stanowią więc ważne źr dło fi nansowania rozwoju społeczno-gospodarczego. zaspokajając r żnorodne potrzeby i aktywizując gospodarczo wiele sfer życia.Wielka Brytania . -3. urządzenia wy- ]5 Przy opracowywaniu tego podrozdziału wykorzystano publikacje Instytufu Turystyki oraz Zespofu ds. jest ona kategorią podziału dochodu narodowego' w innym zaś tworzy doch d narodowy przy stosunkowo nistich nakładach kapitałowych. sportowe itp. handel detaliczny. widząc w tym r wnież znaczne korzyści pośrednie' Rozważając zagadnienie ekonomicznej funkcji turystyki. że ten rodzaj turystyki. Badar . 6. w miejscowościach rodzinnych oraz w ośrodkach historycznych i kulturalnYch. oddziałuje w określonyspos b na doch d narodowy. Powszechnie się przyjmuje. gdzie turystyka stanowi odczuwalne źr dło finansowania rozwoju k kt ra ryst w pozwala na aktywizację gospodarki lokaInej i regionalnej. dzięki roz|icznym skutkom swego rozwoju. może spełniać funkcję etfiiczną. Grecja I9.I4. rolnictwo itp. w taki spos b stanowi instrument wyr wnywania poziom w rozwoju tychjednostek przestrzennych.Międzynarodowych AktualnościachTurystycznych''. Wruchu tym biorą udział emigranci. U podstaw kształtowania się etnicznej funkcji turystyki leżąliczne zwiqzii kraj w emisji i kĄ w przyjmujqcych turyst w w płaszczyźnle historyczno-kulturowej. że turystyka etniczna obejmuje podr że zagraniczne związane gł wnie z miejscem pochodzenia. przemysł turystyczny. ich dzieci i wnuki. Dążenie do maksymalizacji do_ chod w z turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej narzuca bowiem. FUNKCJA ETNICZNA Treśćzarysowanej w rozdziale l charakterystyki turystyki etnicznej daje podstawę do wniosku. W krajach Włochy RFN -7. młodzieży i uzdrowiskowej.to wpływy z turystyki zagraniczne1 są odczuwalne dla gospodarki narodowej. najczęściejbogatych. do innych. Turcja I5.9?o. Doświadczenie wykazuje. rozumnie zaplanowane. Wzrastająca dynamika zagranicznego ruchu turyStycznego i wydatw turystycznych powoduje. siłą rzeczy. Funkcja etniczna wsp łczesnej turystyki jest widoczna w wielu płaszczyznach. . ogłoszone w . znajomych.A.że turystyka. można powiedzieć' iż w pewnym zakresie.I?o.5vo.Ovo|5. np. że inwestycje takie. jw.. transport publiczny. czyli funkcję wyraŻającą tendencję do szukania przez turyst w swoich korzeni. urodzenia poczynkowe. że gdy stosunek ten jest większy od jedności.

ku Radzieckiego. poŻe winni mieć świadomość. społeczne czy naukowe. Litwy. ekoloW świetle tych uwag funkcja ksztahowania świadomości mających na celu ochronę polskiej kultury kresowej. Białorusin w. np.. przyjaci ł Lwowa.Łotuty. Można też przewidywać.9 . Niezależnie od kształtu organizacji tej turyStyki zwiększa ona świadomość narodową w Ę formie ruchu turystycznego może wzbogacać wi wiedzę o dumę narodową turyst w ne żyjących w Polsce mniejszości narodowych: Niemc w.Polonijna turystyka pielgrzymkowa do Polski pozwala teŻ napił lęgnowarrie języka polskiego. Nie_ miec. 2) turyści. w tym w sektorze turystycznym. kt ra pozostaj ąc poza granicarrli kraju. Kształtowanie się oraz umacnianie etnicznej funkcji turystyki znajduje podatny grunt w postaci istniejących i tworzonych struktur organi_ i z Polski. żl w sprzyjających warunkach ten ruch turystyczny może się stać istotnej wagi czynnikiem ułatwiającym tworzenie modelu szerokich kontakt 'w narodowej oraz zwiększać satysfakcję i nicznych. Ruch ten może r wnież przyjme wać formę podr Ży grup specjalistycznych. Na przykład w Izraelu działa około 200 organizacji zrzeszających ludzi mających swoje korzenie w r żnych miastach polskich. Warto zauwuŻyć. niemieckiej czy chod w z turystyki przyjazdowej i procesowi inwestowania kapitał w zagranicznych w Polsce. ludności niemieckojęzycznej.b. zutłaszcza zaśorganizatorzy turystyki. Podobne możliwościorganizacyjne występują na obszarze USA. lIkrair{c w. demokratycznego ładu polityczno. Znaczenie etnicznej funkcji turystyki wzrasta więc dzięki temu. i chce nawiązać do swoich korzeni. jak ziemia. Etniczna funkcja wsp łczesnej turystyki ma teŻ sw j wymiar ekonomiczny. Ilustracją występowania tych zutiązk w moŻebyć turystyka niczna do Polski np.Wsp lnota Polska''. co jeŁączyło lub nadal łączy. tzn. Na zakoriczenie wolno powiedzieć. powietrze. Układ struktur organizacyjnych sprzyjają_ cych wzbogacaniu omawianej funkcji poszerzajątowarzystwa kultural414 gicznej wsp łczesnej turystyki nabiera coraz większego znaczeria. powstawanie r żnych towaŹystw uczestnik w. takich jego element w. że zależność ki od środowiska jest dużo większa niż innych gałęzi gospodarki. że rozw j turystyki etnicznej do Polski i z Polski wzmocni budowę wsp lnego domu europejskiego. turystyka polonijna czy turystyka mieszkaric w Polski do krai turowe.starą ojczyzn{.2. W warunkach sprzyjających pokojowej wsp łpracy narod w rozwoju turystyki etnicznej' zvtłaszcza polonijwzrastają możliwości żydowskiej. Jest to widoczne w kierunkach podr żowania do Polski Jak wykazano już w rozdziaLe 2 książki. De_ gradacja krajobrazu. zbiorowe wycieczki szkolne. Mogą to być np. Warto tu przypomnieć. Pełnej realizacji omawianej funkcji w Polsce sprzyja tworzenie nowego. Polski z tą częściąnarodu. Ostatecznie bowiem narody muszą szukać tego. tości. poczuwa się do zvłiązk w Ze . rozw j turystyki zależy od turystyatrakcyjności środowiska. Jest to istotna przesłanka urzeczywistniania etnicznej funkcji turystyki. że funkcja etniczna turystyki ogniskuje w sobie prawie wszystkie funkcje będące skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki i sąd jej znaczelie. W Polsce obserwuje się obecnie działalność nowych zasadach na stowarzyszenia . Można jej przypisać koniecznośćuświadomienia tzech og lnych spraw: 1) problem środowiska przyrodniczego i społecznego należy do najważniejszych zagadnieri wsp łczesnego życia. dobrze zachowane środowiskoprzyrodnicze otM dziedzictwo kulturowe są dla turystyki bezcenne. organizowanych przez stowarzyszenia kulturalne. Wilna czy Grodna. EKoLoGlczNEJ śwnooMośo 6. a także osoby pracujące w turystyce bezpośrednio i pośrednio. Rosjan i Żyd w. Ukrainy itp. FU N KCJA lśzTAŁTowANlA zacyjnych. Turystyczny ruch etniczny przyjmuje r żne formy organizacyjnc. Powinno to sprzyjać intensyfikacji donej. służyoświacie i kulturze turyst w. światroślinny i zwierzęcy oraz r Żnego rodzaju dzieła człowieka. organizatorzy i świadczący usługi turystyczne powinni mieć właściwystosunek 415 . musi prędzej czy p źniej prowadzić do zniszczeria turystyki. np. włączane często do programu nauczania o kraju przodk w. Zwiry.gospodarczego. Pierwiastek poznaw czo-kulturowy skiej. Dlatego teŻ setki milion w turyst w.. międzynarodowych. narodowości żydow. woda. iż turystyka etniczna często się wiqle z religijnymi i w tym sensie wspiera proces kreowania określonych war.

uzyskany na podstawie badar niemieckich. om wione funkcje wsp wykorzystanie na inne cele obszar czynek. rozwijania kontakt w między krajami. Zmiana świadomościekologicznej?. turystyki inteligentnej. gospodarce i środowisku. W skali międzynarodowej polityczne aspekty turystyki pogłębiają się wraz z postępami proces w integracyjnych. Kaspar.budzą pewne wątpliwości. Deklarowane często świadomość ekologiczna. alternatywną. 416 4r7 . r r r t przypadkowe zasiedlenie i.. 3) trzeba zmniejszyć r żnice między świadomością ekologiczną a postępowa_ niem ekologicznym podmiot w turystyki. 37-38. prow adzące do jego faktycznego zriszczenia. . Kaspar.in. celne itp. dewizowe. Na zako czenie można wskazać pewne kierunki działania proekologicznego w turystyce. że dopuszczalne obciążenie środowiska nie jest wielkościąstałą itrzeba ciągle się starać dostosowywać skutki ludzkiej działalnoścido potencjału natury kt ry zapewnia jej odnawialność.stanie wartościowym zar wno dla ludnościmiejscowej. 6.2. Chodzi tu o brak wzajemnego dostosowania rozwoju techniki.Deutschland'' 1995. Problem ten można teżrozwiązywać przezrozw j tzw. Dlatego można śmiało m wić o politycznej funkcji turystyki. Trzeba przypo- rzecz jasna fikę kulturową odwiedzanego obszaru i nie powoduj e .10. Waga omawianej funkcji nabiera ostrościzwlaszcza w świetle wy_ nik w badar zależnościmiędzy świadomością ekologiczną podmiot w turystyki a ich postępowaniem ekologicznym. praktyce w miejscowościach turystycznych.. Należy przypomnieć. rozumianej jako spos b myślenia. może np. jw.poszatkowanie'' krajobrazu. gdyż na skutek tych migracji międzynarodowych pa stwa są automatycznie włączane w tę sferę ptzez kształtowanie np. FUNKCJA POLIT YCZNA łczesnej turystyki nie wyczerpują wszystjej rozwoju. Stat8 C. w ptzeznaczonych na wypo- o niewłaściwymstosunku do ochrony środowiska wśrd podmiow turystyki . zwłaszcza turyst w. s. gotowośćdziałania i zrozumienie problemu do mnieć. Wynosi on 0. gdy się dokładnieprzyjrzeć. apelowanie do moralnościludzkiej.2 rnln cudzoziemc w.środowiska degradacji krajobrazu. Dotychczas rozwijana turystyka nadycyjna. zwiększenie roli wychowania ekologicznego i stosowanie mechanizm w ekonomiczno-rynkowych.Wszystkie podmioty turystyki muszę być świadome ujemnych skutk w obcizyżenia środo_ wiska. że turystyka opiera się na trzech nośnikach:społecze stwie. Die Tourismuslehre im Grundriss. D.miękką''. m. gospodarki. np. Turystyka międzynarodowa może stanowić istotny instrument osiągania innych cel w politycznych.. s. budowania wizerunku kraju za granicą czy aktywizacji turystyki etnicznej. Die Tburismuslehre im Grundriss. 43.. ponad 36 mln Polak w wyjechało za granicę w celach turystycznych. wydanie spe- Polskę odwiedziło 8Ż. na og ł masowa powinna być zastępowana turystyką . dlatego teŻtetrzy elementy naleŻy traktować jednakowo poważniel8. Punktem wyjścia jest w niej założenie. co oznacza' że wsp łzależność tajest bardzo mała17. Pozycja danego par stwa w świecie jest także mierzona obecnością w sferze podr Ży międzynarodowych. Daje więc szansę na zachowanie . hałas. poziomu zamozności i czasu wolnego narastających wsp łcześnieproblem w środowiska. ozywienie tej funkcji jest wprost proporcjonalne do stanu odprężenia orazzacieśniania wsp łpracy gospodarczej i kulturalnej poszczeg lnych pa stw..nie wpływa ujemnie na specy- l |7 cjalne. jakie obserwuje się w Europie i poza nią.).35. respekĘ ącą w pełni wymagania ochrony środowiska. proekologiczne planowanie przestrzenne' rozumną promocję turystyki łagodnej. jak i dla tuw ryst w.twarda''. takich jakt : do dopuszczalnego obciążenia potencjału przyrody. Turystyka łagodna stwarza bowiem moŹliwość porozumienia między ludnością tubylczą i gośćmi. jw. łagodną. iż wsp łczesną turystykich skutk w kę cechuje masowość' Skalę zjawiska charakteryzują następujące liczby: w 1995 r. Realizacja tej koncepcji odbywa się przez rozsądne. zakresu formalności granicznych (prawo paszportowe. odnotowano na świecie567 mln zagranicznych podr ży. polonijnej.. Dorner. C. świadczyć og lny wsp ł_ czynnik korelacji między świadomościąekologiczną a postępowaniem ekologicznym.

jw. dlatego występują tu Z natury rzeczy przesłanki polityczne do swobodnego rozwoju turystyki wraz zjego korzyściami i kosztami. Kaspafo uvłuŻa.a mianowicie tę. [.' a poświęconej turystycelg: . ponadto rozw j turystyki. westycji za granicą..będąc przejest w znacznym stopniu determinowanaprzez jawem wsp 'łżycialudzi. og lnie biorąc.3.. Na zako czenie warto więc przypomnieć. w pa stwach totalitarnych turystyka leży w kompetencjach parstwa. ze turystyka spełnia funkcje polityczne pośrednio lub bezpośrednio oraz sama daje impulsy do formułowania polityki. Jednak mechanizm działania otoczenia politycznego turystyki jest zr żnicowany w zależnościod ustroju pa stwa: r r r w pa stwach liberalnych prawa obywatela mogą się swobodnie rozwijać. s. rozwoju i modernizacji.i C. turystyka międzynarodowa odgrywa ważną rolę wsp łpracy i porozumieniu między krajami oraz narodami.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. ze turystyka. czyli masowa' jako zjawisko obejmujące przemieszczanie się w przestzeni. w pa stwach opiekur{czych turystyka jest popierana pośrednio lub bezpośrednio (np. a także wykorzystywanie pewnej ilościczasu wolnego od pracy. Die Tourismuslehre im Grundriss. . iż turystyka wsp łczesna. rozwijając się. W sferze politycznej natomiast powstają w związku z tym na przykład stosunki handlowe. jak wiadomo. iż walory poznawcze turystyki wywieĘą duży wpływ na życie jednostek i całych grup społecznych. 32-33. czynniki polityczne. aby się stać pełnopraw. wykaĄe charakterystyczną strukturę.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania na rzecz zapew- Wsp łczesna furystyka. nienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeflstwa. jest wynikiem rozwoju społeczno-gospodarczego. Wydaje się. Iecz jako zjawisko masowe wykształciłasię w latach 50. zl Polska podejmuje energiczne starania o to. ki. Należy zauważyć. Dotyczy to r wnież polskich in. efekt w jej transformacji. nym członkiem Unii Europejskiej. Jej początki sięgają.iżpo ny aspekt rozwoju turystyki międzynarodowej stanowi istotny czy polityki zagranicznej poszczeg lnych par stw. Wynika ztego. xx w. jw.. 1 . a jej rozul j jest sterowany centralnie. objęła ty|ko część ludności świata.nowi to dobrą przesłankę rozwoju turystyki. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. a podsycana pokojem. kształĘąp ich charaktery zainteresowania oraz postawy. kt rych podstawą jest rozw j oraz modernizacja infrastruktury turystycznej z udziałem inwestor w zagranicznych. jako zjawisko ruchliwości przestrzennej. polskiej gospodar. kt ra należy do społeczeristw ekonomicznie rozwiniętych i dysponuje znacznymi dochodami oraz sporą ilo- deklaracji Światowej organizacji Turystyki i Światowej organizacji Parlament w. lega sens politycznego angażowania się par stwa w sferę turystyki jako ruchu masowego. zwłaszcza zagr anicznej. Jest to dobry prognostyk dla rozwo. 418 $ s 419 1. iż na tym po. Mozna wyrazić opinię. te The Hague Declaration on Tburism. DYSFUNKCJE wsPoŁczEsNEJ TURYSTYKI Turystyka wsp łczesna. zimnej wojny oraz zmiany w krajach Europy Środkowej i W stworzyły możliwość łatwych kontakt w w czasie podr ży i pobytu granicą. jest ona podporządkowana celom politycznym. Przepływa na og ł z region w t0 ściąwolnego czasu. C. a tym samym pokoju i odprężenia. Skutki polityczne towarzyszą r wnież turyStyce krajowej. turystyka socjalna). j est reglamentowany. Turysty. Stosunki te mogą być konfliktogenne' więc anga. przyjętej w Hadze w 1989 r. połowy XIX w. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej turystyki''.. ka daje możliwość rozpowszechniania osiągnięć np. . Kaspar. Przedstawione obserwacje można zakoitczyć cytatem ze wsp 'lnej żują agendy rządowe. Znaczny udzid m|odzieży i dzieci w turystyce krajowej daje okazję do wychowywania turyst w w duchu patriotyzmu i zwiększania wiedzy o zachodzących przemianach cywilizacyjnych.. ju polskiej turystyki międzynarodowej.

z kraj w zaawansowanych przem do mniej rozwiniętych. Gospodarze zaśnie Są przygotowani. gdyz dotychczas na og ł m wiono tylko o korzyściach. Można więc powiedzieć. Turystyka wsp łczesna jest częściąkultury i nośnikiemwielu wartościkulturalnych. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na takie niekorzystne zjawiska.i nych miejscowości jako typowe dla kraju ich pochodzenia.jakie może ona stano-' ludźmi.i to wyłącznie ekonomicznych. Mają one rozmaity charakter. Nie odzwierciedla też co. dla kt rych np. od kilkunastu lat na świecio jest prowadzona dyskusja na temat korzyści i koszt w turystyki za: r wno dla gospodarki oraz społecze stwa. choroby weneryczne. wysoko rozwiniętych gospodarczo i do kraj w rozwijających się. naleŻy także mieć świadomość wić w kształtowaniu przyjaznych stosunk w międzyludzkich. gdyż turysta nie reprezentuje wszystkich mieszka c w swego kraju ani środowiska. UwaŻając turystykę za środeksłuzący pogłębianiu przyjaźni między zagroże . Demonstrowana kultura turyStycznB jest więc niesłusznie uog lniana w odwiedzanym środowisku. zmieniają się obyczaje. słabną więzirodzinne. ZaprezentowanQ uwagi odnoszą się do kraj w o rynkowym systemie gospodarki. Do niekorzystnych zjawisk środowiskowych zvłiązanych z turystyką wsp łczesną zalicza się także zjawiska patologii społecznej' Najczęściej wymienia się tu narkomanię. będąca źr dłem rozmaitych korzyści. włamania do samochod w. Turystyka nic jest bowiem pełnowartościowymnatzędziem przekazywania prawdl o świecie. Jak już wykazano. prostytucję. Nietrudno zau:wużyć. niedostępne są dobra uzywane powszechnie przez turyst w. Na podstawie literatury przedmiotu można wskazać przynajmniej' zachowania i postawy. czy|i jej dysfunkcje. pijar stw o. kt re u ludnościmiejscowej mogą wywołać uczucie rezygnacji lub agresywnego niezadowolenia. iż stanowi to jedną z charak terystycznych cech obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej ściświatowej. aby pom c gościompozbyć się tych wyobra:żeri. Ma ona jednak r wniez ujemny wpływ na omawiane środowisko. Ich znajo mośćjednak może być w pełni wykorzystana w kształtowaniu polskieJ polityki turystycznej.W efekcie obserwuje się zmiany w jej stylu życiai pewne zakl cenia w stosunkach społecznych środowiska przyjmującego turyst w. Wiadomo' ze pod wpływem rozwoju turystyki następuje majątkowe zr6żnicowanie miejscowej społeczności.} dziennego życia w swoim kraju.bogatszych do biedniejszych. jak uprzedzenia i stereotypy występujące wśrd turySt w oraz odwiedzanych społeczności. w turyStyce uczestniczy obecnie kilkaset mil n w os b. Jednocześnie jej rozw j może być źr dłem niekorzystnych zjawisk dla kultury. a7e fałszywą wersję swego folkloru i obyczaj w. szczeg lnie w dużych ośrodkachturystycznych.. Do kor{ca stulecia liczba ta przekroczy 500 mln. W stosunkach międzyludzkich zwraca się też uwagę na zanikanie tradycyjnej gościnności. że efekt wzrastającego zrozumienia między narodami' jeślisię temu batdzo dokładnie przyjrzeć. Sprzyja temu tendencja do upowszechniania postaw konsumpcyjnych. jak i dla środowiska przyrodniczego' Jest to ważne. Pojawiają się opinie. prawie nie ist. Po-l twierdzają to prowadzone na świeciebadania naukowe. Zanikajątradycyjne wartości. że pod wpływem turystyki masowej następują stałe i szybkie zmiany w zyciu miejscowej ludności. Wywofuje to silne reakcje obronne i wzmaga wzajemną nieufność. Niekt . z P łnocy na Pofudnie . kt ra się staje corazbardziej wzajemnie za7eżna. Zachowania turyst w są odbierane przez ludnośćodwiedza. nieje. Inny przykład niekorzystnych konsekwencji turystyki można wskazać w obrębie efekt w ekonomicznych dla ludności miejscowej. dostosowaną do Stereotypowych wyobrażer o odwiedzanym kraju. Często też turyści prezenĘą wobec ludności miejscowej postawę wyższości. Wadzieże.czemu towarzyszy nacisk na naśladownictwo wzor w zachowania się turyst w. podobnio zresztąjak korzyści związane z rozwojem turystyki. że turyścizagraniczni w dużych ośrodkachnadmorskich nie odczuwają zadnych po- niekt re niekorzystne zj awiska tow arzy szące rozwojowi wsp łczesnoJ' turystyki. Nie jest td prawdą. Turystyka może więc powodować r wnieżuczucie frustracji wśrd tych. ze społecze stw zurbanizowanych do czych. z kt rego się wywodzi. iż ttyści z bogatych kraj w demonstrują 4Ż0 Turystyka o ddzi ałuj e znac zqc o na ś dow ro is ko s p o łe c zno - kult urow c. poglądy moralne i religijne. czarny rynek dewizowy ilp. Wsp łczesna turystyka. Nierzadko stosunki te zastąpiło podejście komercyjne.pr bując narzucić swoje wzory i swoją pseudokulturę. 4ŻI . rzy badacze uułażająnawet. UwaŻa się. Na przykład w miarę rozwoju turystyki masowej małe miejscowości turystyczne oferują swoim gościom bardziej wyrafinowaną. jest jednocześnie obciążona r żnymi kosztami.

wowym warunkiem zdrowia psychicznego. może być czynnikiem zwiększającym samodzielnośćmieszkar{c w odwiedzanych obszar w. Inną ujemną konsekwencją turystyki jest przekraczanie chłonnościobszar w. działywanie turystyki na miejscowe zwyczaje nosi zaśczęsto charakter . Wśrd niekorzystnych zjawisk będących skutkiem nieprzemyślanej polityki turystycznej można wymienić urba_ nzację obszar w turystycznychprzez wznoszenie budowli w stylu spotykanym powszechnie w miastach (np. zakł cając harmonię środowiska przyrodniczego i naturalną r wnowagę. samolot w. że np. Powiększa np. Zmotoryzowani turyści nie tylko w duzym stopniu ograniczają wolnośćpieszych. rozw j wsp łczesnej turystyki jest ściśle związany z transportem. że nadmierna koncentracja ruchu turystycznego w określo_ nych miejscowościachwprowadza na og ł wiele ogranicze oraz niedogodności w zyciu codziennym i zawodowym. lecz takŻe stanowią zagrożerue życia na drogach.lecztakŻe turyst w. takichjak cholera. źr dła hałasu.odkulturalniania'' i przystosowania do skomercjalizowanego Stylu ży. z:właszcza w okresie letnim. tyfus. niwelację terenu itp. z drugiej zaś może tę sferę ograrriczać. Zakopane. uzdrowisk położonychna obszarach g rskich. wyręby w lasach. Wpro4ŻŻ tonicznego niszczenia krajobrazu.in' do architek- wadza się np. Turystyka. Jak juz podkreślano. Ucieczka od tłoku w miastach w paradoksalny spos b doprowadza do tłoku w miejscowościach turystycznych. Wsp łczesna turystyka obniza jakośćżycia nle tylko odwiedzanych społeczności. Systematyczny wzrost turystyki krajowej i międzynarodowej oraz zwiryarty z ruą rozw j np.trzeb kulturalnych. ogranicza ona dostępność do przyrody jako źr dła har_ monii oraz porządku. zkt rych korzysta- tw rczy wpływ turystyki jest widoczny także w środowisku męczącym. tranzystor .vrządze stereofonicznych itp' jest zaśpodsta_ w. będące w konsekwencji ograniczeniem swob d. Spotyka się też opinie. plź. nart motorowych. Ujemne skutki są powodowane przez wzrastające zagęszczenie sieci dr g czy tor w kolejowych. że wraz z rozwojem wsp łczesnej turystyki występują zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. w Hiszpanii powołano do zycia policję turystyczną. Na przykład ktaje zachodnie notują nasilenie tradycyjnych epidemii. W sumie jednostronnie traktowana polityka turystyczna przynosi wiele skutk w negatywnych. obnizające jakośćwypoczynku. a więc w konsekwencji ograrricza prawo do ciszy i spokoju. wzdłuż wybrzeży m rz i jezior. Doświadczenie wykazuje. Naturalnie przeciEżenie szlak w komunikacyjnych nie jest jedynym problemem związanym z motoryzacją. Rozmiary r znorodnych uciążliwościpowodowanych przez zmotoryZowanych turyst w umykają kalkulacji. zakł ca ten porządek i wprowadza chaos do zycia codziennego mieszka c w obszar w turystycznych. PrzeciE/lenie międzynarodowej komunika423 w . Warto w tym miejscu powiedzieć. teren w parkingowych. z jednej strony. Potwierdzeniem tego jest wzrastaj ąca |iczba wypadk w drogowych. Wolnośćod niechcianego hałasu samochod w. dyfteryt. piowadzące m. zakazy wjazdu. Degradoprzyrodniczym.. Preferowanie w polityce turysĘcznej gł wnie cel w ekonomicznych prowadzi często do zubożenia środowiska architektonicznego miejscowości turystycznych. Przykład w z tego zakresu dostarcza szeroko rozumiany sektor usług bytowych. Z masowymi podr żami jest r wnież zwią_ zana choroba AIDS. czyli sferę ich wolności. kt ra w szczycie sezonu dodatkowo chroni turyst Problem bezpiecze stwa turyst w szczeg lnie ostro występuje w komunikacji lotniczej w wyniku eksplozji ruchu pasażerskiego. kt ry odwie dzają. jednokierunkowe l|ice. ją zmotory zowani turyści. od. Turystyce przypisuje się nawet niszczenie kultury lokalnej i wartościreligijnych. zakazy parkowania. Pod tym względem złą sławą ciesząsię regiony i miejscowościturystyczne. zwłaszcza turyst w. ograniczenia szybkości. P łwysep Helski) czy przypadkowe i bezplanowe osadnictwo. czyniącje bardziej W czasie pobytu na og ł w jednym miejscu nic zdradzajązainteresowania okolicami ani krajem. Wynikiem podejmowanych przez społecze stwo pr b chronienia się przed skutkami motoryzacji są niekt re pomniejsze ograniczenia wolności osobistej. motor wek. W wyniku rozwoju i koncentracji turystyki masowej następuje coraz większe zaśmiecanie ulic. Dynamiczny rozw j turystyki masowej oraz koncentracja ruchu turystycznego wpływają na bezpieczetistwo. a także w d śrdlądowych' W zwipku Z tym wprowadza się r żneprzepisy ochronne. rozw j turystyki pielgrzymkowej i w dużych miastach przyczyniają się do zwiększania |iczby źx deł hałasu oraz r wnomiernego rozprzestrzeniania się hałasu prawie na całej powierzchni globu ziemskiego. cia. ospa czy grypa.

lecz także z relatywnym zwięk szaniem się w środowisku składnik w antropogennych. su istnienia samej turystyki. masowe zaśmiecanie Alp. fakt w korzystania z niekt . jako tzw. Na cele turystyki narciarskiej poświęca się tam każdego roku 500 ha ażytk w rolnych. Stale rosnąca liczba uczestnik w ruchu tu4Ż5 ' 424 . jak ograniczona substytucyjność oraz wysoka kapitałochłonnośćodzyskiwania utraconego krajobrazu. co prowadzi do przepełnienia port w lotniczych. Skalę problemu uzmywyciąg w i kolejek alpejskich. Austria zamierza do kor{ca tego stulecia zbudować 3 tys. Negatywne skutki turystyki masowej odczuwalne dla środowiska przyrodruczego Są szczeg lnie widoczne w wielkich regionach turystycznych. np. Biologowie obawiają się. turyst w). powodzi orazzwiększonych erozji. Stwierdza się też obumieranie roślini kwiat w alpejskich. Ponieważ jest ono istotnym czynnikiem rozwoju turystyki. mieszka c w przypada 50 tys. na pasach startowych i autostradach dojazdowych. iż 60Vo drzew jest uszkodzonych. wiska. cji teren w bogato wyposazonychprzez naturę. Następnym problemem jest stan las w w Alpach. Systematycznie też wzrasta stosunek liczby turyst w do liczby stałych mieszkardc w miejscowości g rskich (np. Zagrożony jest r wnież inny składnik środowiskaprzyrodniczego. Wśrd wielu sprawc w degradacji środowiska przyrodniczego wymienia się turystykę masową. W Ęrolu co czwarta trasa narciarska prowadzi przez zagrożone lasy g rskie. Drugą dziedziną' do kt Ę są odnoszone negatywne skutki rozwoju wsp łczesnej turystyki. że np. d br wolnych. Wskutek koncentracji ruchu turystycznego kozice żyjące na szczytach g rskich zostają Zmuszone do szukania pokarmu na niższych poziomach. Walcowanie śniegu na trasach narciarskich ciężkimi pojazdami powoduje. k j. ziemia. W Polsco (chociaż nie tylko) często jeszcze trakĘe się ziemię jako niemalże dobro wolne. gł wnie wody i powietrza. że już tylko 10-15vo ziemijest pokryte trawą. tj. kt rym nio zagrtŻa wyczerpywanie się. Rozw j wsp łczesnej turystyki prowadzi też do zmiany charakteru środowiska przyrodniczego. jest środowisla pr7yrodnicze. rych d br naturalnych i szkodliwego oddziaływania na nie. Innym przykładem zagrożerua środowiska przyrodniczego są Alpy.Powszechnie już wiadomo. Dodatkowo można powiedzieć. gdzie masowo pożerająpędy młodej roślinności. Coraz częściej się m wi. Stwarza to liczne niebezpieczerfutwa dla człowieka. W wyniku rozwoju turystyki g rskiej pojawia się tez zagrożenie ze strony zwieruąt' Na skutek dokarmiania przez turyst w liczba jeleni wzrosła S-krotnie w stosunku do stanu z początk w tego stulecia. dowiska jest uznanie ich za dobra ekonomiczne. w budownictwie. W wyniku tego wystąpiło wiele niekorzystnych zjawisk. przy niedostatecznym uwzględnieniu ochrony tych obszar w. Utrata drzew przyczynia się do zwiększania występowania lawin. ha. Przy takiej koncentracji przestrzennej ruchu turystycznego powstają r żne lciąż|iwe problemy. Zwraca się uwagę na słabą pojemnośćtas lotniczych. nych było nieuwzględnianie w rachunku ekonomicznym działalności gospodarczej. wynosząca około sławia choćby długość 120 tys. czyli do niszczenia sen. że turystyka masowa stwarza paradoks: turystyka niszczy turystykę. m.iż traktowanie niekt rych zasob w środo.in. w tym także turystycznej. należy do przeszłości. że warunkiem korzystaniaprzez człowieka z element w śro. Znaczenie składnik w środowiska przyrodniczego dla turystyki oraz dla człowieka podkreślają takie jego cechy.cji lotniczej jest widoczne w portach lotniczych. że wsp łdziałaniewszystkich tych czynnik w może w ciągu najbliższych lat aczynić cały region wysokog rski niezamieszkanym. wyciąg w i tras narciarskich ołącznej powierzchni ponad 20 tys. czyli tyle co trzykrotny obwÓd kuli ziemskiej.Zaosttza go okoliczność. od roku 1950 liczba turyst w w Alpach podwaja się co siedem lat. ptzeto wszelkie zagrożenia płynące dla środowiska ze strony turystyki budzą uzasadniony niepo. Na przykład wybrzeża morskie Włoch oraz Hiszpanii wykazują znaczne zalieczyszczenia spowodowane zbyt intensywnym zagospodarowaniem turystycznym linii brzegowej. Duże szkody powoduje turystyka narciarska. w Davos na 6 tys. km. ocenia się. W Bawarii 70Vo las w g rskich jest skazanych na obumarcie. W obliczu grożącej światukatastrofy ekologicznej ludzie zaczęli dostrzegać' że mĄądo czynienia z procesami być może nieodwracalnymi i że wzrost turystyki prowadzi do rujna. Konsekwencją przyjmowanej w ekonomiitezy o istnieniu d br wol. Wiąże się to nie tylko z ich ograniczonością fizy czną i narastaj ącą konkurencyjnością między funkcjami środowiska przyrodniczego. niebezpiecznych obsunięć ziemi.

kt re nie mogą powaznie myślećo konkurowaniu w dziedzlnte produkcji przemysłowej. przeto każdy ktaj o rozwiniętych funkcjach turystycznych dryy do poprawy swojej pozycii na rynku. aby przesłanki poprawy jakościżyciai standardu ekonomicznego nie były zagrożone. w wyniku ekspancoraz ściślej sji masowej turystyki. Efekty tego splecionego życia międzynarodowego. w kt rym stale żyje miejscowa ludność. powinny być przedmiotem edukacji mieszkaric w oraz turyst w. rystycznego oznaczajednocześnie wzrost popytu nar żne usługi i do_ bra turystyczne. Poniewaz turystyka jest istotnym źr dłem dochod w dla wszystkich kraj w. zwłaszcza kraj w przyjmujących go_ ści. W sumie turystyka masowa przyczynia się do zmian w strukturze przestrzennej i funkcjonalnej obszar w wiejskich. Zasadniczo nie jest ona regulowal. np. drogi. Zależność ma charakter ekonomiczny.Dysfunkcje te są dośćtrudne do sklasyfikowania. że spekulacja terenami budowlanymi osiąga szczeg tnie d:uże rozŻ'. Ta działalnośćkonsumpcyjna jest bardzo ważna z punktu widzenia całej gospodarki.U podstaw działania szeroko rozumianej gospodarki turystycznej musi r wniez lec pełna świadomość sozoekologiczna. plaze czy naturalny krajobraz wiej ski. Polega ona na zdawaniu sobie sprawy ze znaczenia środowiska przyrodniczego dla wsp łczesnego człowieka oraz gospodarki. wyobraźnia i etyka sozoekologiczna. wymianę usług oraz tworzenie organizacji gospodarczych. Jej stopa w regionach turystycznych bywa znacznie wyższa niz średnia w danym kraju. Powinna ona zapewnić ochronę środowiska przyrodniczego w taki spos b. Można więc powiedzieć. Lista dysfunkcji wsp łczesnej turystyki obejmuje też zjawisko spekulacji gruntami budowlanymi. W krajach o wysokiej atrakcyjności tuinwestycyjną prowadzoną przez rystycznej obserwuje się działalność ponadnarodowe organizacje turystyczne. a odnosi się do struktury podaży i popytu.) wielu obszar w wiejskich. Ryzyko zvłiązane z sezonowością odnosi się najczęściej do bezrobocia w okresach poza sezonami turystycznymi. Środkiem zaradczym w tym względzie może być wydłużaniesezon w. Gł wnym narzędziem ochrony region w i miejscowości turystycz_ nych przed szkodliwymi skutkami rozwoju turystyki powinna być kon_ sekwentna polityka turystyczna pa stwa. Jak wysep Helski itp. USD można było nabyć 4 tys. iż ta oczywista zależnośćekonomiczna jest akceptowana przez pailst:wa przyjmujące gościzagranicznych. mająteż sw j wymiar negatywny.obniza więc jakośćżycia tej ludności. olbrzymią ilośćusług i d br. Na przykład na Wyspach Karaibskich i na Hawajach ceny ziemi osiągają Zawrotne sumy. tereny sportowe itp. Jednym z niekorzystnych przejaw w rozwoju turystyki może być powstawanie i umacnianie zależnościkraj w przyjmujących od kraj w ta wysyłających turyst w. Ponadto wchodzenie danego kraju na rynek turystyczny i chęć ufizymania się na nim nie są wymuszane. mające swoje siedziby w krajach wysoko rozwiniętych. w 1988 r. Umożliwia ona przepływ kapitał w. dla kt rego r żne kraje i miejscowości rywalizują między sobą o przyciąganie turyst w.Nietrudno bowiem za_ uvłażyć. inwesto_ wanie. Należy tu zauważyć. Z omawianego punktu widzenia prowadzi to do coraz większego zagęszczenia vrządzeniami infrastruktury turystycznej i og lnej (hotele. doznają uszczerbku przez eksploatację turyst y czną (P ł- tych. turystyka masowa konsumuje cji natury gospodarczej. Dla porządku należy też zaprezentować opinie. m2 teren w budowlanych.] . jak i wysyłającego turyst w.ra ptzez władzę polityczną. stanowiących podstawę gospodarki turystycznej. USD. odnosi się to zwłaszcza do międzynarodo_ wych sieci hotelowych. Rynek reaguje na to wzrostem podazy. kempingi. według kt rych turystyka wykazuje wysoką podatnośćna kryzysy i niewielki społeczny prestiż zawodowego zatrudnienia w niej. W roku 1983 za 10 tys.). jako podstawowe elementy tej świadomości.Wahania sezonowe działalnościgospodarczej w turyStyce powodują wiele konsekwenŻycia. Niekiedy niszczy środowisko przyrodnicze. zar wno dla społecze stwa przyjmującego. zaśpotrzeba było na ten cel 90 tys. Jest tez gł wnym powodem. chociaz w pewnym zakresie są odwrotnością funkcji ekonomicznej. społecznej i organizacyjnej. Na uwagę zasługują teŻ ne?atywne skutki rozwoju turysĘki masowej w sferze życia gospodarczeTo. szczeg lnie atrakcyjnych turystycznie.że istotne składniki środowiska. Fakt ten jest wyjątkowo dokuczliwy dla ludności miejscowej i obniża jej standard Jednąz istotnych cech turyStyki jest sezonowość. Wiedza. zwłaszcza zaś 426 juz niejednokrotnie podkreślano. Z eko' nomicznego punktu widzenia negatywnym skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki moŻe być inflacja. a także z konieczności ochrony i odnowy tego środowiska.

4Ż8 429 . nie przemyślane transfery zysk w itp. 6. Przeprowadzona w tej książce wieloaspektowa prezentacja rozwoju turystyki wskazuje na liczne implikacje rozmaitej natury. BILANS GOSPODARCZO. W konsekwencji powoduje to znaczny odpływ dewiz do kraj w wysoko uprzemysłowionych. kt re warto sobie uświadomići w miarę mozliwości uwzględniać w rachunku ekonomicznej efektywności przedsięwzięć w dziedzinie turystyki.). nadmierny odpływ dewiz obniża efekt mnożnikowy dochod w turystycznych par stwa.lecz na razie z mĄmi efektami. rzecz jasna. W krajach. że ptzykład Kenii nie jest od_ osobniony' można powiedzieć. czy wsp łczesna turystyka jest błogosławierStwem. Turystyka stała się w mijającym stuleciu nieodłącznym elementem wsp łczesnej kultury bytowania społecze stw. w miarę rozwoju wsp łczesnej turystyki. tkwią r żne wątpliwości. Wskazuje się też w tych krajach na stosunkowo niski udział zatrudnienia pracownik w miejscowych w zatrudnieniu og lnym w gospodarce turystycznej. Jednocześnie. Literatura przedmiotu noĘe w tym względzie przede wszystkim odpływ dewiz za granicę. U podstaw dylematu. Samo zjawisko odpływu dewiz należy uznać za nieuniknione. Jeśliwziąć pod uwagę turystykę międzynarodową. Większośćdochod w idzie natomiast do właścicieli hoteli. Przecławski' K. Specjaliści2' rozwa' żając funkcje i dysfunkcje turystyki. import nowych technologii (know-how). przekształcając dynamicznie oblicze odwiedzanych miejscowości. w 1998 r. zgłaszają wiele pytar{. Inwestycje zagraniczne w krajach i regionach turyStycznych takŻe mogą być źr dlem niekorzystnych zjawisk ekonomicznych. -sPoŁEczNYcH KoRzYśol RozWoJU wsPÓŁczEsNEJ TURYST YKl KoszTow ]] i organizacji turystycznych. gdyŻ dotyczą one gł wnie pozaekonomicznych funkcji turystyki. Naturalnie są podejmowane pr by blokady zakup w ziemi przezkapitał zagraniczny (gł wnie japo ski na Hawajach). przede wszystkim ugrupowar międzynarodowych.4. na kt re brak jednoznacznych odpowiedzi. B. Prawie wszystkie stanowiska pracownik w wysoko kwalifikowanych zajmują mieszkarcy metropolii i obcokrajowcy' Przytoczone przykłady dysfunkcji turystyki w życiu gospodarczym kraj w przyjmujących mają. przedsiębiorstw ' s Czy zawsze jest tak. obejmuje swoim zasięgiem liczne rzesze społeczelistwa. kt re osiągają dochody w bilansie płatniczym' opierając się na turystyce rozwijanej przezkapitałzagraniczny. np. region w i kraju. charakter sygnał w. iż dla niekt rych kraj w rozwijających się turystyka może być interesem niekorzystnym. to fascynuje ona cotaz większą liczbąprzy' jazdlw i wyjazd w (np. jaką są rezerwaty dzikich zwierząl Przyjmując. W praktyce tych kraj w czę_ sto się stwierdza nieuzasadniony import poszukiwanychprzez turyst w d br konsumpcyjnych. Kwota ta nie uwzględnia wydatk w na usługi transportowe. w kt rych brakuje odpowiednich własnych środkw kontroli ziemi. Wydawnictwo UW Warszawa 1994. tym niekorzystniej wypada rachunek koszt w i zysk w. atakże coraz większymi wpływami os b prywatnych. rozwijająca się coraz szybciej w krajach atrakcyjnych turystycznie. czy przekIe Stwem. Można spotkać opinie. C' Kaspar i K. Mimo pomocy zagranicznej rząd Kenii mu_ si nawet dofinansowywać swoją gł wną atrakcję turystyczną. samorząd w lokalnych i budżet w par(stwowych' TUrystyka międzynarodowa stała się duzym biznesem. Pruecławskim22 ująć w formie kilku pytar . zwłaszcza międzynarodowej .--l miary w tych krajach i regionach turystycznych. Przecławskj' Turystyka a światwsp łczeslcy. ze im kraj turystyki docelowej jest biedniej_ szy. czy też może w wielu przypadkach temu zdrowiu szkodzić? 2l 22 Na przykład J. co stanowiło 97o wartościĘestrowanego światowegoeksportu. kt re dla przykładu mozna zaK. R wnież turystyka krajowa. notuje się coraz liczniejsze głosy krytyczne pod jej adresem. zaledwie 30vo wpływ w dewizowych pozostaje w kraju. wpływy z niej wyniosły 445 mld USD. W Kenii np. Tietz. 6Ż5 mln zagranicznych podr zy w 1998 r. Krippendorf. iż uprawianie turystyki sprzyja zdrowiu ftzycznemu i psychicznemu. problem zaśsprowadza się do jego skali.

narkotyki? Czy wiedza. wzbogacanie treścioświatowych. religijnych i rasowych. a tym samym utrata tozsamości. Może do tworzenia optymalnego modelu Przytoczony bilans zalet i wad rozwoju wsp łczesnej turystykl vki. docenianie własnych i obcych wartości społeczno-kulturalnych. co po_ twierdziły nauka i praktyka: rozwoju wsp łczesnej turyStyki nie możta zatrzymać. a niekt re nie są dotąd rozpoznane. Przytoczone pytania można mnożyć. że jĄ uprawianio Czy : : : : : polepszenie poziomu zaopatrzenia ludności. pracy np. a sezonowośći bezrobocie. turystycznej. nie wszystkie dają. społecznych. duże obciążenie ekologiczne wskutek działalności kultury. to można zaprezentować bilans korzyścl oraz koszt w wsptłczesnej turystyki w sferze gospodarczej ispołecznej.brak zrozumienia i działalnośćna pokaz. niszczenie krajobrazu jako skutek błędnego oszacowania chłonnościturystycznej obszaru. I zaniechanie alternatywnego wykorzystania zasob w miejscowych i ich niszczenie.poniewaz sązbyt|iczne. żnorodność działalności gospodarczej. wsparcie gospodarki dzięki produkcji towar w i usług dla turyst w. gdyż wszystkich za7et i wad turystyki nie można określić. bieniem dotychczasowej. rzy szy jej przestępczość. spiesza niekt re procesy patologii społecznej? nie przynosi w tych sferach życia pozytywnych a towa'yn1io*. międzynarodowy pok j i zrozumienie. 430 korzystanie z istniejącej infrastruktury turystycznej przez ludność inwestycje. os b niestworzenie możliwości wykwalifikowanych i dodatkowej w miejscowościach rolniczych. wykorzystanie istniejącej infrastruktury. Są to tylko ptzyklady. czy możejest zupełnie inaczej? A może turystyka przy. regionach. przełamywanie barier. sztuki i rzemiosła wskutek dopasowania komercjalizacja ich do gust w turyst w. A skoro tak jest. Koszty gospodarczo-społeczne to: I inflacja. czy może zdarza się. I wycieki dewiz. iż wątpliwości narastają w miarę studi w nad skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki dla r Źnych sfer wsp łczesnego życia. świadomości ekologicznej i kształĘ" po"yiy*n" posta. I wahania ekonomiczne i niezr wnowa'żony rozw j.ię it **tyfikować. : nieodwracalność funkcj i obiekt w infrastrukturalnych. . przestępczość. ziłaszcza z wykorzystaniem miejscowych zasob w i produkt w. Jedno jest dziśpewn-e. I niewykorzystanie infrastruktury turystycznej przez ludnośćmiejscową ze względu na brak środkw lub fizyczną niedostępnośćtej I I infrastruktury (getto turysty czne). kulturowe. krajach. w gruncie rzeczy ma charakter poglądowy. pijar{stwo. dla młodzieży.ksenofobia. wy turyst w wobec innych ladzi? A może jest tak. zapoznanie się ludnościdanego kraju (regionu. jaką zdobywają turyściw czasie poar ty i pobytu w innych miejscowościach. zeszpecenie krajobrazu przez obiekty turystyczne. Faktem jest. jest zawsze pogłę. prostytucja. zachowanie i wspieranie d br kultury odbudowa dzieł architektury. czy też może przyczyniają się niekiedy do jego dalszej degradacji? zavłsze jest tak. polepszenie infrastruktury komunalnej przez budowę infrastruktury turystycznej. większa r t I I a miejscową. klasowych. konflikty. efekt mnożnikowy. mieszanie się cy- I n wilizacji. zabtrzenia ustalonej r wnowagi kulturowej i religijnej' ksenofobia. językowych. ze turystyka spełnia funkcje wychowawczc. Korzyścigospodarczo-społeczne r r r r r r to: napływ dewiz. iż oczekiwany obraz bywa spłycony lub wprost fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przyrodnicze i społeczn e. miejscowości)z innymi wzorcami socjologicznymi i kulturowymi.kobiet. np.Czy w miejscowościach turystycznych stosunki międzylu-clzkie stają się lepsze.

.. Promocja produktu turystyczne7o w obrocie ą krajami o gospodarce rynkow ej. Altkorn J.Monografie-Ruch Turystyczny" z. Wydawnic_ two Naukowe PWN. Nowakowska A. The Marketing of Services. Bąk S. Davidson K. Warszawa 1992. PWE. Heinemann Professional Publishing.A. Lundtorp 5. Cowell D. Warszawa 1994.. Kuczytiski J. Cząs wolny . AE... Seasonality in Tourism.. Bosiacki S. APT MART. R. Warszawa 1990.. Turystyka. Dreyer A.... Cieloch G. Warszawa 1996.Pergamon 2001.. rynek. PWE. SGPiS. Usługi.. Krak w 1992. Marketing w turystyce. Oldenburg Verlag. Kulturtourismus. Altkorn J. Daszkowska M. Warszawa 1996.czasem lconsumpcji?. 26. Strategia marki. produkcja. Podstawy marketingu turystycznego. Butowski L. Oxford 1990. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstw ach domowy ch. 433 . Instytut Turystyki. Rogozir ski K. PART.. Warszawa 1998. organizacja turysĘki w Polsce. markerlng.. Warszauła 1999Baum T... Wydawnictwo Naukowe PWN. Miinchen-Wien 2000. Warszawa 1 987.BIBL!OGRAFIA Altkorn J.

PWN. A.. Warszawa 1991. AwĘ Pozna 2000... Gaworecki w.w.goszcz 1999. Obszar recepcji turystycznej jako przedmiot zarzqdzania strategicznego. PWE. Kaspar C. Katowice l995. Elementy infrastruktury turysĘcznej i paraturysĘcznej. Warszawa 19'18. Warszawa 1994.. ŁazarekR'. wydawnictwo. Giezgała J'' Turystyka w gospodarce narodowej. PWE. Ł dź 200r... G.. Kornak S. Biura podr ży na rynku turyStycznym.. AE... Warszawa 1995. S.Instytut Turystyki. Wrocław 1991. J.. Warszavła 1999. Wrocław 1992..Orbis" S. New Jersey. turystyki i hotelarstwa. Ż002.. Majewski J. Bydgoszcz 1991. Warszawa*Poznail Konieczna-Doma ska A. ce. Warszawa 1969. AE..Innowacja". AE... Kompendium wiedzy o turystyce.. Eleme nĘ tury s tyki mię dzynaro dowe7.. Jędrzejczyk J. Encyklopedia agrobiznesu.A. Jackowski A. Leksykon podr ży. Wprowadzenie do zarzqdzania w turystyce. Routledge.. Pręntice Hall. Pozna 200I.Świadectwo''. Eseje psychologiczne. AE.. Kaspar C. SGH. Usługi pośrednictwa i orTąnizacji w rozwoju rynku turystycznego. 434 szavta 1997. Gda sk 1993. 1999. Gdą ska aglomeracja. Kozielecki I.Ch. Gospodarla turystyczna u progu XXI wieku. Fundacja. Przedsiębiorstwo turystyczne w gospodarce wolnorynkowej.A.... Encyclopedia of Tburism. Wrocław 2001..W. Kr l A. Warszauła 1999.Y.. Warszavła200I. Kornak A. Bern und Stuttgart 1991. Kaspar C.. Rapacz A. Knowles T... Geografia hotelarstwa' Wydawnictuło IJŁ.. Kotler Ph.Drzewicki M. Zarzqdzanie hotelarstwem i gastronomiq. Pitman. praca zbiorowa pod red. Upper Saddle River. 1995.Fundusz Wp łpracy''. Marketing for Hospitality and Tourism. Makens J. o człowieku wielowymiarowym. PWE..Śląsk''. K-PS-Ed. Jafariego. Bydgoszcz Dziedzic E. Ekonomika turystyki. . praca zbiorowa pod red. Wrocław 1991. Wosia. Bowen J. Marketing w turystyce. London 1989. Die Tourismuslehre im Grundriss. Gaworecki W. Funkcja turystyczna Augustowa. Verlag Paul Haupt. St. Wydawnictwo Naukowe Pv/N. Liszewskiego.. praca zbiorowa pod red. 19'77. Międzynarodowy ruch osobowy. Nowy system kierowania (management) w turystyce. ODK . hr7qdzanie turysĘką i jej podmiotami w miejscowości i regionie. praca zbiorowa pod red. War- Holloway LCh. K-PS-Ed... Instytut Turystyki. Biura podr ży na rynku.... Geneza i funkcje. praca zbiorowa pod red. Kowalczyk A. Byd. Gołembskiego. Warszawa Gołembski G. Warszawa 1998. Kornak A. Gdar sk 1976. Bosiackiego. Lane B.. Pielgrzymki i turysĘka religijna w Polsce. Wydawnictwo Naukowe PwN. Ekologiczne uwarunkowąnią i funkcje turystyki. Kornak A. Libera K. TurysĘka wiejska i rozw j lokalny. Warszawa 1998. Kornak 4.. Pitman. marketing i pro- Holloway J. The Business of Tburism.Ch. Wydawnictwo AE.. Medlik S. Bern-stuttgart-Wien 1 995. Warszawa 1992.. Hanis P'. I. Management im Tourismus. Warszawa 1989. London-New York 2000..w.Monografie i Opracowania" nt 442. Warszawa 1995. GTN. Kornak A. WSE.. London 1986. Marketing for Tourism.. Warszawa 1988. Wydawnictwo Naukowe PWN.. PWE. Plant R. Wydawnictwo UG. Fundacja . mocje. SGH. Instytut Turystyki. Planowanie 7ysku w hotelarstwią Wydawnictwo Naukowe PWN. hrzqdzanie. Pozna(t 1997 . Konieczna-Domariska A. Robinson Ch. Ekonomiką turyStyki. AgroturysĘka. Holloway J. Verlag Paul Haupt. Droga do europejskiego rynku wewnętrzne7o w turysty- .. Marketing usług turystycznych.

Warszawa 1968. Poznar{ 1998. Rozw j usług turysĘcznych u proqu XXI wieku. Gartnera. I99Ż.ybranych 1997. Warszawa 1994... Warszauła 1973.-BIS. Przed trzecim przyspieszeniem.. Gda sk 1992. ElemenĘ marketingll. Wodejko 5. Ochrona prawna konsumenta w uregulowaniach publicznopraw- Turkowski M.. Wielowieyski A. Warszawa 1989. G. Ekonomiczne zagadnienia turysĘłi wsH' Warszawa TurysĘka . Gda sk Mishan 8J. SfW . Prawo turystyczne. Marketing usług. Turystyka jako sfera zaspokajania potrzeb osobistych. S p ołe c zno . Nasza Księgarnia. Warszawa 1997..C. siciriskiego.W..Wię- WZZ.C.Semper". Gda sk 1995. .E.Monografie i Opracowania" nt 288.. Przecławski K. W. . organizacja ruchu turyStyczneqo na wsi. Middleton V. SGPiS. Management in Hotellerie und Gastronomie. cjalistycznych . zi". Schaetzing E. Gołembskiego. PIW. Wydawnictwo Naukowe PWN. Wydawnictwo Prawnicze. .. Wydawnictwo UG. Pluta-olearnik M. Wydawnictwo (JW. Sp r o wzrost gospodarczy. PotrTeby konsumpcyjne. Warszawa 1995.. Warszawa 1994. J.Monografie i opracowania'' nr 262' scPis. Trends in Outdoor Recreation. PUS. 2002. Wydawnictwo UG. Turystyka a światwsp łczesny. praca zbiorowa pod red. Przecławski ego. Styl życia' Koncepcje i propozycje' praca zbiorowa pod red. pa stw sojako vvyraz luki na europejskim rynku turystycznym. Gołembskiego.. Daszkowskiej. Rapacz A.... Naumowicz K.T.. Payne A. Poznalt Ż002. 436 437 . Lime'a. Wydawnictwo Naukowe . Warszawa 197 . Krak w 1988. Sierpi ski J. Czy kultura jest do zbawienia koniecznie potrzebnaŻ. AE. D. PwE. kw arunkow ania ruc hu turystyczne?o w układach przestrzennych... Witulska 1.Mentor''. Wydawnictwo UG. FBC. Deutscher Fachverlag.. Miotke-Dzięgiel J. z' Ż63. Leisure and Tourism. . Krako no mi c zne uw 1993. AE.Znak". G. A. FranKurt am Main 1992. AE. PWN. Humanistyczne podstawy turysĘki. mateiały podstawowe Kongresu Turystyki Polskiej. Warszawa Turkowski M.rt Metody sĘmulowania rozwoju turysĘki w ujęciu przestrzennym' praca zbiorowa pod red. K. Przedsiębiorstvvo turystyczne. Turystyka a wychowanje.Prace Naukowe Politechniki Szczecir skiej" nr 338. Ząrys socjologii turyStyki. Wodejko S'. Zarys ekonomiki i organizacji hotelarstwa. Organizacja i zarzqdzanie hotelem.. Warszawa 1984. wsiĘ Warszawa 1999.. Przecławski K.. Warszawa 1986. Szczecin 1987.. B. PWE.. Ruch prTyjazdovry z Zachodu do v. Wydawnictwo AE. praca zbiorowa pod red. Pozna 1999. M. Warszawa TurysĘka a człowiek i społeczeltstwo. Krak w 1996. New York 1988. Tulibacki T. Instytut Turystyki. Pilotąż wycieczek zagranicznyc . Podstawy i zasady działania. Turystyka morska. Przecławski K'. nych. CABI Publishing. AL.Iil\brane zagadnienia. Ż003. Gda sk 1993.. Krak w 1996.Monografie'' nr 88. ptaca zbiorowa pod red. Junga. Hotelarstwo.. praca zbiorowa pod red. Zarys marketingu usług. Marketing usług hotelarskich.Szansq rozwoju kraju. Kufla. Usługi pośrednictwaw polskiej gospodarce turysĘcznej. Marketing usług. PWE. Marketing w turystyce. Przecławski K.e Żoo0. PAPT. Człowiek a turystyka. UKFiT Warszawa 1996. Warszawa 1996.. Biblioteka . praca zbiorowa pod red. 1989. Warszawa Sikora J. Warszawa Warszawa 1993. Senyszyn L. Wydawnictwo UG. praca zbiorowa pod red.. Warszawa 1986. Nestorowicz M..PWE Warszawa 1994. Woźniakowski J. hrądzanie i marketing w kulturze i rekreacji. Nowakowsk a A'..

Prace Naukowe AE w Katowicach''. Warszauta 1994...il Zarzqdzanie turysĘką.. Warszawa 1999. Katowice 1990. A. . Żabi ska T. . Wydawnictwo Naukowe PWN. Podstawy i mechaniruy ksztąłtowąnia konsumpcji usług turystycznych..Monografie i Opracowania" nr 448.. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rozwoju turystyki w Polsce. Kornaka. SGH. praca zbiorowa pod red. Zawistowska H.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful