7

-!

Wadyslaw W. Gaworecki

Wydanie IV zmienione

Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003

I

Projekt okładki

MARIUSZ W. KUCHARCZUK
Redaktor

ANNA KOBYLSKA
Redaktor techniczny

KRYSTYNA DAWIDCZYK
Korekta

HALINA WIECZOREK
{'ł

4

SPIS TRESCI
Wstęp
11

@ Copyright by Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A.

Warszawa 2003

Rozoztar@ TURYSTYKA I JEJ RODZAJE
1.1.

I3 I3
ŻŻ Ż6 Ż6 3Ż 37 39

I.Ż.

r.3.
1.3.1.

Pojęcia podstawowe Kryteria podziału turystyki Wybrane rodzaje turystyki

I.3.Ż. r.3.3.

I.3.4.
1.3.5.

Turystyka krajoznawcza Turystyka kwalifikowana Turystyka zdrowotna Turystyka motywacyjna

.

L3.6.
I.3.7.

Turystykabiznesowa Turystykakongresowa
Turystyka morska

4I
43
4',7

1.3.8.

'-

Turystykaetniczna I.3.9. Turystyka polonijna 1.3.10. Turystyka socjalna 1.3.11. Turystyka alternatywna L3.IŻ. Turystyka religijno-pielgrzymkowa

57 65 68

7I
75 79 87
5

1.3.13. Turystyka kulturalna

ISBN 83-208-1471-5

I.3.I4.

Turystyka lokalna

I
1.3.15; Turystyka wiejska 1.3. 15. 1. Charakterystyka turystyki wiejskiej I.3.I 5.Ż. Agroturystyka 1.3.16. - Turystyka weekendowa
9I 9I
98
101

Rozozm Eil KRAJOWY I MIĘDZYNARoDoWY RUCH TURYSTYCZNY
3.f

r49

Rozozruffi
CZYNNIKI RoZwoJU WSPÓŁCZESNEJ TURYSTYKI
2.r.
Ż.2.
105

3.1.1. 3.I.2. 3.1.3.

.

Krajowy ruch turystyczny
Charakterystyka bazy noclegowej turystyki Turystyka krajowa Charakterystyka przestrzenna turystyki wewnątrzkrajowej . Rozkład czasowy turystyki wewnątrzkrajowej Podstawowe zagadnienia rozwoju turystyki

t49
,,49

r52

Og lna charakterystyka czynnik w rozwoju
turystyki

3.I.4.
105

Ż.Ż.I'
Ż.2.Ż. 2.Ż.3. Ż.Ż.4. 2.Ż.5. 2.3.

Ż.3.I.
2.3.Ż.

Ż.3.3. 2.3.4. Ż.3'5. 2.3.6.

Czynniki społeczne Czynniki polityczne. Czynniki techniczne Czynniki ekologiczne Czynniki popytowo-podażowe i uniwersalne Czas wolny od pracy Siła nabywcza ludności Urbanizacja Srodowisko przyrodnicze . Społeczne konsekwencje rozwoju cywilizacji
Dobra turystyczne.

Megaczynniki rozwoju turystyki Czynniki ekonomiczne .

r07
r07
109 110
111 111

3.1.5.

.

I54
155 156

3.2'

w Polsce
Turystyka międzynarodowa
.

3.Ż.I.

II2

3.2.Ż. 3.Ż.3. 3.Ż.4.

IN
115 116

LŻ|


r23 r23

Ż.3.6.l. Charakterystyka d br turystycznych

Ż.3.6.Ż. Podstawowe dobra turystyczne (walory

..

.

Rozmiary turystyki międzynarodowej na świecie Regiony turystyczne świata Struktura regionalna turystyki światowej Turystyka międzynarodowa w Polsce 3'Ż.4.L Turystyka przyjazdowa do Polski 3.2.4.Ż. Zagraniczne wyjazdy mieszkarc w Polski 3.Ż.5. Nowe tendencje w turyStyce światowej 3.2.5J. Kierunki rozwoju turystyki światowej do 20Ż0 r. 3.Ż.5.Ż. Czynniki rozwoju turystyki światowej do Ż0Żo r. 3.Ż.5.3. Strategia działania w sektorze turystyki 3.Ż.6. Globalizacja a turystyka 3.Ż.7. Międzynarodowe organizacje turystyczne .

r63 r63
r67

r69 I7Ż I7Ż
178

r82

18Ż
184 188

189

194

turystyczne) Ż.3.6.3. Komplementarne dobra turystyczne (infrastruktura turystyczna) 2.3.7. Polityka paristwa w dziedzinie turystyki 2.3.7.r. Pojęcie i cele polityki turystycznej. . . 2.3.7.Ż. Podmioty polityki turystycznej Ż.3.8. Motywacje podr ży turystycznych Ż.3.9. Ochrona prawna konsument w produkt w

p5
126

IŻ8 r28
137 138

Rozoznt ffi 4.1.1.

TURYSTYKA A GOSPODARKA NARODOWA 4.I. Gospodarkaturystyczna
Pojęcie i zakres gospodarki turystycznej 4.1.2. *Rynek turystyczny 4.I.Ż.t. -Pojęcie rynku turystycznego 4.I.Ż.2. Popyt turystyczny .

199 199 199 205 Ż05

2.3.10. Bezpiecze stwo turyst w

turystycznych

..

.

I4T
146

Ż06

,)

4. I

4.l.3.
4.r.4.
4.Ż.

r. .2.3. LŁqdaż tu.ry9ty*c_z19)

4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. 4.8. 4.8.1. 4.8.Ż. 4.8.3. 4.8.4. 4.9.

4.I0.

turystycznych . . . Miejsce turystyki w strategii oraz polityce rozwoju regionalnej i lokalnej wsp lnoty samorządowej . . Założenia koncepcji turystyki regionalnej i lokalnej Turystyka na światowym rynku pracy . Turystyka a międzynatodowy obr t gospodarczy

(ujęcie kierunkowe) Marketing w turystyce Turystyka a transport Turystyka a przemysł Turystyka a rolnictwo Turystyka a sport Turystyka a kultura Turystyka a gospodarka morska Turystyka w gospodarce miejscowości turystycznej Pojęcie i typologia miejscowości turystycznych . Gospodarcze znaczenie turystyki dla miej scowości

Gospodarcze"6riiś kwencje rozwoju turystyki

Ż1I

5.10. 5.11.

2r3 Żl5
2Ż0
2ŻŻ ŻŻ5 Ż27

5.n.

Usługi w zakresie infrastruktury lokalnej Usługi handlowe.

5.13.

Usługi rzemieś|nicze. Usługi ubezpieczeniowe

373 375 377

378

2Ż9
Ż33 237

Rozoznt ffi FUNKCJE I DY SFUNKCJE WSPoŁCZESNEJ TURYSTYKI

38"1

237 247
.

6.I. Pojęcie funkcji turystyki. 6.Ż' Funkcjewsp łczesnejturystyki 6'Ż.I. Funkcja wypoczynkowa.
6.2.Ż. ' Funkcja zdrowotna. 6'Ż.3. l'Funkcja wychowawcza .''. 6.Ż.4. 'Funkcja kształceniowa. '

387 389 389

390

249
253 Ż56

6.Ż.5.

264

Funkcja miastotw rcza . YFunkcja edukacji kulturowej 6.Ż.6.

39Ż 394 396
.
:

6'Ż.7' Funkcjaekonomiczna' ..

Rozozruffi
USŁUGI TURYSTYCZNE
5.1. 5.2. 5.3.
5.4.

6.2.8. Funkcjaetniczna. ekologicznej 6.2'9. Funkcja kształtowania świadomości Funkcja polityczna. 6.ŻJ0.

406 408 413
415

Ż83 Ż83

Definicja usług turystycznych (cechy i zakres) Usługi transportowe Usługi hotelarskie. Usługi informacyjne
Wprowadzenie

6.3. 6.4.

4r7
419 4Ż9 433

Dysfunkcje wsp łczesnej turyStyki

286
310 3Ż8

Bilans gospodarczo-społecznychkorzyści i koszt w rozwoju wsp łczesnej turystyki

Bibliografia

5.4.I.
5.4.2.
5.5.

Kierunki rozwoju techniki informacyjnej w turystyce

3Ż8
33Ż

Usługigastronomiczne

.

5.6.
5.7. 5.8. 5.9.

Usługi bankowe Usługi pośrednictwa i organizacji . . . Usługi przewodnickie i pilotaż wycieczek Usługi wypoczynkowe i usługi w zakresie kultury ftzycznej.

343
351

36r
369 372

't'urystyka bowiem stymuluje rozw j gospodarek kraj w.llświęcono czynnikom rozwoju wsp łczesnej turystyki. rozumiane wniosk w naruucających się z cząstkowych rozwaŻa o r żnych aspekhtch rozwoju turystyki na świecie. uwarunkowania cywilizacyjne.W rozdziale pierwszym za|u'ezentowano przegląd definicji elementarnych pojęć z zakresu turystyhi rlraz scharakteryzowano wybrane rodzaje turystyki.ic społeczno-ekonomiczne dla r żnych dziedzln wsp łczesne go ży cia. Na tle og lnych ocen dokonanrl klasyfikacji rodzajowej wsp łczesnej turystyki.aje.|c. zawartych w książce jest turystyka. Charakterystyka turystyki uhcj ric zakres przestrzenny prezentowanych uog lnier turystyki obejmuje rkule: światową. kształtowanych przez wprowadzaną reformę gospodarki oraz pulistwa. tendencje rozwoju i konsekwenc. Należy dodać' iż ten zakses rozwrrża determinowała gł wnie dostępnośćdanych Statystycznych' Książka składa się z sześciu rozdział w. Dokonując uog lnier . jej rodz.regionalną i krajową. W rozdziale 11 muje rozmaite jednostki geografi czno-administracyjne. W tym sen- jako zjawiska wielopłaszczyznowego .odnoszono je do warunk w krajowych. Przynosi jednak takŹe negatywne skutki społeczrtc i kulturowe. dostarczając rlzlicznych korzyści. Rozdział drugi . podkreślając skutki jako funkcje i dysfunkcje.j rozwoju.turystykę krajową.wsTĘ P Przedmiotem rozwuŻa . W pracy om wiono gł wnie turystykę międzynarodową' a w miarę tlrlstępności źr deł.

uczestnik w rejs w morskich. Wodeiko. W rozdziale czwartym ukazano miejsce turystyki w strukturze element w gospodarki narodowej. zdrowotnych i innych. I S.26. czyli negatywnych skutk w jej rozwoju. wykorzystując własne doświadczenia dydaktyczne. 13 . w kraju nie będącym krajem W stałego zamieszkania''l. PoJĘclA PoDsTAWowE literaturze można spotkać wiele definicji pojęcia .. atakże to. Może teżbyć użyteczna dla praktyk w prowadzących własną działalnośćw dziedzinie turystyki. Autor ma nadzieję. podr żujące w celach handlowych..turysta'" Pierwszą oficjalną definicję turysty zagranicznego przyjęła w 1937 r' Rada Ligi Narod w: ..' opracowanąprzez WTo.Monografie i Opracowania" nr 288' SGPiS. administracyjnych. Autor naświetliłwsp łzależność globalizacji i turystyk| atakże zwr cił uwagę na celowość wykorzystania turystyki w kształtowaniu Strategii i polityki rozwoju regionalnego oraz zaktualizował dane statystyczne dotyczące turystyki światowej i krajowej. że praca ta da odpowiedź na pytanie o naturę światowej i krajowej gospodarki turystycznej oraz wskaze problemy. mających na celu zamieszkanie na stałe w danym kraju. ilustrując wywody danymi statystycznymi dotyczącymi kraj w rozwiniętych gospodarczo. prezenĘąc prognozę rozwoju turystyki do Ż0Ż0 r. uwagi Czytelnik w. Natomiast nie uważano za turyst w os b: I I przebywaj ących w celach bezpośrednio zarobkowych. s. nawet gdy czas ich pobytu nie przelaaczałby Ż4 godzin.woju wsp łczesnej turystyki. Wedfug tej definicji za turyst w uważano osoby: r I I podr żujące dla przyjemności.. podkreślając strukturę przestzenną tego ruchu. lub więcej. Rozdział piąty zawiera opis rozwoju wybranych usług turystycznych oraz ich przemian jakościowych w świecie i w Polsce. Dzięki temu będzie przydatna dla studiujących turystykę oraz os b kształtujących polską politykę turystyczną w r żnej skali. Ruch przyjazdow z hchodu do wybranych parisnv socjalistycznych jako wyraz luki na europejskim rynku turystycznym. że niniejsza ksiązka o zmodyfikowanej treści. sportowych itp'. W rozdziale tym zutr cono uwagę na rolę międzynarodowych organizacji turystycznych. dyplomaty czny ch. Wzbogacił on charakterystykę czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki o megaczynnikj ibezpiecze stwo turyst w oraz przedstawił nowe tendencje i uwarunkowania rozwoju turyStyki światowej. w celach rodzinnych. Warszawa 1989. Rozdział sz sty zaśpoświęcono ocenie funkcji wsp łczesnej turystyki oraz dysfunkcji. przed kt rymi gospodarka ta stoi u progu XXI w. Autor udające się na zebrania lub jako reprezentanci w sprawach naukowych.Dla uzyskania większej por wnywalności statystyk turystyki międzynarodowej. W wydaniu czwartym podręcznika autor. co się dzieje w turystyce światowej i polskiej. trzecim dokonano analizy statystycznej krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego na tle bazy noclegowej. darki. określenie (<turysta>> powinno w Zasadzie być rozumiane jako oznaczające kaŻdą osobę podr Żującąprzez jej czas trwający 24 godziny.1. pomoze Czytelnikowi zrozumieć turystykę. poprawiającą jakośćżycia wsp łczesnego człowieka. fascynującą oraz stale zmieniającąsię dziedzinę życiai gospooczekuje także. zaktualizował opisy turystyki kulturalnej oraz zaprezentował problemy turystyki lokalnej i wiejskiej. na pewno nadal nie wolna od wad. atakże przeglądowi gospodarczo-społecznych korzyści i koszt w roz- Rozoztnt TURYSTYKA t )E) RODZA)E 1.

lttlcresy. Problem ten został podjęty na konferencji oNZ w Rzymie w 1963 r. krajoznaw czych. Zachęca też wszystkich do wydłuzania czasu pobytu. Szacunek tego ruchu nie |cst oczywiście pełny i może być korygowany przez notowanie turyrtilw w punktach granicznych oraz na lotniskach. jadących tranzytem bez zatrzymania się. Intencją Rady' Ligi Narod w było to. Druga poprawka zaśdotyczyła podt żnych tranzytowych. Pierwsza dotyczyła objęcia mianem turysty młodzieżystudiującej poza granicami własnego kraju. kt rych obejmuje kategoria . zdrowotnych itp. że ewidencja tttl'yst w na podstawie kart meldunkowych w sieci hotelowej nie speł15 .. podczas kt rej omawiano zagadnienia turystyki i podr ży międzynarodowych.. rodzinnych. i że statystycznie powinien on obejmować r wnież wycieczkowicz w. studia. społecznych. kt rych obejmowano mianem turysty wtedy. politycznych itp. z wyjątkiem doty- Podział odwiedzających na turyst w i wycieczkowicz w w ujęciu delinicji rzymskiej moze jednak budzić kontrowersje.$ość''. kt rzy w kraju czasowego pobytu spędzili prrynajmniej jedną noc w jego bazie hotelowej w celach wypoczynkowyc h. leczn iczy ch. sport i inne. Przyimuiąg kry1gtiuln konsumpcji turystycznej. Wycieczkowiczami zaśsą odwiedzający dany kraj. Wynika z tego. Wymienioną definicję przyj{ po II wojnie światowej Międzynarodowy Zwiry. to zgodnie z definicją rzymską odwiedzającym jest kazda osoba. że w omawianej definicji preferuje się szeroki zakrcs motywacji podr ży turystycznych. Zdecydowano tam. kt ry wprowadził do niej w latach 1950 i 1957 dwie poprawki. k6rzy w nim lpędzili mniej niż Ż4 godziny i nie korzystali z bazy hote1owej tego krrrju' Trzeba dodać. chocią2 uwzględnia ldlżne potrzeby turyst w zgłaszane na rynku. Według tej definicji wszystkich odwiedzających podzielono na dwie kategorie: turyst w i wycieczko_ w. sporto'łyych. podr zują służbowo lub też w celu stałego zatrudnienia. ale nie kazdy podr żny jest turystą. rozrywki.. lrie praktyczną stronę ewidencji turyst w zagraniczrtych w bazie lrrltclowej i rolę hotelarstwa w gospodarce turystycznej.. religijnych. że ci odwiedzający. że termin .. Wprowadzone zmiany nie usunęły jednak zasadniczych jej brak w. Jeślichodzi o kategorię odwiedzających. Problem sprowadzał się do uwzględnienia w definicji motyw w podr zowania jako podstawy określenia kategorii turysty. dlątego powinien być przedmiotem dalszych analiz. a obejmują wypoczynek. rą zaliczani do kategorii wycieczkowicz w.l r r przebywających w strefie przygranicznej i tam zatrudnionych. zdrowie.turySta'' powinno się zamieni na słowo .ek Oficjalnych Organizacji Turystycznych (MZOOT). natomiast za podstawowe krylelium wyr żniające turyst w spośrd innych odwiedza3ągych przyjltru. Dlatego nurt dyskusji naukowej koncentrował się na motywie podr zowania tych. Jeżeli się pomi- wicz 14 czących zatrudnienia w tym kraju.. Dzięki lcttlu można statystycznie uchwycić liczbę turyst w zag1ą66znych na prxlstawie rejestracji gościw sieci hotelowej. zjazdy. to pod wzglę_ tlcln skutk w ekonomicznych podział odwiedzającYch na furyst w iwycieczkowicz w moŻe nasuwać pewne wątpliwości. Z ekonomicznego punktu widzenia gośćczasowY czY odwiedzający Jcst konsumentem rozmaitych usług turystycznych. a także Ęch. Definicja rzymska określa też motywy podr zową1ia. student w i młodzieży przebywającej w pensjonatach i szkołach. turyStami mozna nazwać Wszystkich goci.odwiedzający''' niezależqie od ich stocttnku do bazy hotelowej kraju czasowo odwiedzanego. Każdy turysta jest podr żnym. r r podr żują w inne miejsca lub do innych kraj w w celach wypoczynku. wizyty u rodziny lub zną1grnych. motywy religijne.odwiedzający'. Są one wspł1lne dla turyst w oraz wycieczkowicz w. Podstawą rozr żnienia jest motyw podr zy. Ponadto trzeba przypomnieć. ale w celach turystycznych.jc się korzystanie zbazy hotelowej kraju czasoweBo Fobytu.oferta turyllyczna nie wprowadzaprzecież takich podział w.kt rzy korzystają z nocleg w lttt statku lub w pociągu i przebywają w danym kraju na'9yg1 ki1ka dni. kiedy zatrzymywali się w kraju przejazdem nawet kr cej niż Ż4 godziny. kt ra przebywa w odwiedzanym kraju niezależnie od powod w odwiedzin. Ta uzupełniona definicja została przyjęta ptzez wiele kraj w. służbowych. aby wszystkie kraje prowadziły Statystykę ruchu turystycznego na podstawie jednakowego systemu. kt rzy: 'tiłryścisą to ci goście. kt rzy przebywali w pensjonatach i internatach szkolnych za granicą..

d. Biorąc pod uwagę ekonomiczne skutki podr ży turystycznych. zna|azły rozwinięcie w publikacji Świato- święconej turystyce. 1963 r. tj.. rekreacja. kt6re zatrzymują się co najmniej na jedną noc) oraz odwiedzających jednodniowych. Z punktu widzenia interes w gospodarki turystycznej zaśjest bardzo mało istotny.).odwiedzający'' określa się kazdą osobę podr zującą do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otoczeniem na czas nie dłuzszy niŻ IŻ miesięcy. Zagadnienie rozdziała. Nalezy w tym miejscu podkreślić. uczestnictwo w imprezach sportowych i kulturalnych. c't'ać 72 gł<1wnym celem wizyty nie może być dziaŁalność zarobkowa wyna_ gradzana w odwiedzanej miejscowości. relcreacja. Jest to istotne novum w definicjach turysty. i marketin- Światowa Organizac1a Turystyki proponuje swoim członkom przyjęcie do badar statystycznych następujących gł wnych grup cel w tu- rystycznych: t wypoczynek. krminologia turyStyczną. wakacje (np. tj. Coraz liczniejsze bowiem są pobyty gości przyjaci ł. obejmujących turyst w.. '/. że odwiedzający tftctrtu kryteriami: r żniąsię od innych podr żnych l r r prlclr z powinna się odbywać do miejscowości znajdującej się poza crxlziennym otoczeniem danej osoby. Można więc powiedzieć. rozrywki kulturalne. znajomych. Wmto zauważyć.e wzg|ędu na potrzeby statystyki w turystyce Światowa Organizar'J rr' l'urystyki zaleca podział odwiedzaj ących na: to będzie przedmiotem rozważa w dalszej częścitego r r szetzenia podstaw motywacji podr ży turystycznych o wyjazdy służbowe nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w literaturze krajowej po- Nowoczesne stanowisko konferencji rzymskiej ONZ w sprawie roz- rdwiedzających międzynarodowych. kt rzy zattzymują się co najmniej na jedną noc' oraz odwiełJzających jednodniowych.interesy''. obejmujących turyst w. jeżeli podstawowym celem podr ży nie jest podjęcie działalnościzarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miejscowości. osoby nie korzystające z zakvłaterowania w odwiedzanym miejscu. rldwiedzających krajowych. tlsoby. Pozwala ona tlkrcślićwzorce zachowari konsumpcyjnych i rodzaje wydatk w ponołztlnych ptzez odwiedzających. zwiedzanie' zakupy. 16 i Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (sIcTA). wzbogacane podczas licznych dyskusji na forum r znych organizacji międzynarodowych i regionalnych. Umożliwia tez oszacowanie wielkości na usługi turystyczne w podstawowych segmentach rynku.. Zalecenia żnymi zjawiskami turystycznymi na og ł nadal wykluczają podr że służbowe z ce\ w wyjazd w turystycznych.innych podr żnych''. pt. Wie- W turystyce krajowej i |x)pytu dzu ta może teżbyć spożytkowana na potrzeby planowania Bu w turystyce. jest pr bą stworzenia pewnego jednolitego systemu Ęestracji turyst w zagtanicznych. Specjaliścizajmujący się r te 1'993 r. uprawianie sportu amatorskiego' wędr wki piesze L7 . pozwala to wyłączyć mniej luh bardziej regularne podr że między miejscem nauki lub pracy domem rodzinnym. W dokumencie tym ŚoT rozr znia dwie kategorie podr znych: . w namiotach ustawionych poza Ęestrującymi pobyty kempingami itp. dotyczą statystyki w turystyce zagranicznej duze znaczenie poznawczo-1lruktyczne ma znajomość cel w podr ży turyStycznych.rozumianych turyst w w og lnej liczbie odwiedzających. kt rzy nie korzystaj ą z zakw aterowania w odwiedzanej miej scowości. ujmowanie podr ży służbowych w grupie cel w turystycznych można uznać za uzasadnione. Do cel w statystyki w turystyce wej organizacji Turystykl z hlecenia WTo.odwiedzających'' i . odwiedzających. Jednakże podział odwiedzających na turyst w oraz wycieczkowicz w według kryterium korzystania z nocleg w wydaje się dyskusyjny i praktycznie prowadzi do sztucznego obniżenia udziau rodziny. w ten spos b wyklucza się cmigrację ludności zwiryaną z ptacą' ru Definicja rzymska wśrd r 'żnych cel w podr ży wymienia . pobytu w odwiedzanej miejscowości nie powinna przekra' tlługość kolejnych miesięcy. Międzynarodowych Podr ży i Turystyki (Rzym. terminem .. łu tak nia warunku kompletności.Że zalecenia Konferencji oNZ ds. że rzymska definicja turysty z 1963 r.

właszcza w podr żach międzynarodowych. Cyt. Krak w 1989.r r r r r w Monte Carlo określiłaruch turystyczny jako . zgłaszapotrzebę przemieszczania się w przestrzeni.. Efektywnośćpodr ży AE. uczestnictwo w kongresach. obozy letnie. Dlatego przytaczane definicje nie w pełni obJa rriają wsp łczesne zjawisko ruchu turystycznego. kt re są myślą 1lr'zewodnią tej książki. pobyt w uzdrowiskach i sanatoriach. Na układ tych skutk w wpływają materialne i duchowe potrzeby turyst w. Jest to ruch dobrowolny i czasowy. udo_ rtę1llrianych i rozwijanych z myśląo zaspokajaniu potrzeb tego ruchu.. podr że poślubne). za' slugujące na uwagę Czytelnika. podr że zał statk w i samolot w pasazerskich. Zresztąkryterium niezarobkowania w czasie podr ży turystycznej w praktyce uległo juŻ wyraźnie osłabieniu i nie przystaje do rzeczywirlrlścigospodarczej.Monografie'' nr 88. Turysta.) związane z osiąganiem społeczno=ltlllurowych cel w ruchu turyStycznego. wypoczynek na plazy. Z opinii o istocie ruchu turystyczne1o wynika. że ma on charakter społeczno-kulturalny. a takŻe iz pojęcie ruchu turystycznego w warttnkach wsp łczesnych znacznie się rozszerza. osiedlania się w miejscu czasowego pobytu. Zaproponowana definicja ruchu turyśtycznego nie jest pełna. inne (np. cele religijne. lut'ystycznych determinuj ą też potrzeby duchowe (poznawcze. konferencjach. kontem- Jęcia ruchu turystycznego. wymaga zaspokojeni a potrzeb noclego- R wnież pojęcie ruchu turystycznego jest rozmaicie interpretowane w literaturze przedmiotu. Wydaje się tez celowe objęcie terminem . rejsy wycieczkowe. Międzynarodowa Akademia Turystyki i wspinaczki. sprawy zawodowe. Ponadto definicje turysty i ruchu turystycznego wy_ raźnie wskazują na rozległe ekonomiczne skutki tego ruchu. terapia morska i inne kuracje). Można więc zauwuŻyć. wypoczynek i relaeacja dlażołrllerzy.d w służbowych. .podr ż turystyczna'' wyosobistych |rrz. W pracach polskich autor w określeniaruchu turystycznego nie odbiegają zbytnio od sformułowa spotykanych w literaturze zagranicznej. warto przytoczyć trzy definicje turystyki.. wypoczynku lub leczenia pieszo lub jakimkolwiek środkiemkomunikacji. pielgrzymki. określaten ruch jako podr ze w celach rekreacyjnych. występy na koncertach. wizytacje. Spośr d tych cel w bezpośrednio lub pośrednio są wyklucrrtrle podr że służbowe. za: A. Mimo to warto ją potritktować jako wstęp do pewnych uog lnier tendencji już trwale wyslępujących we wsp łczesnym zyciu społeczno-gospodarczym. uczestnictwo w pogrzebach. Boyer.. tworzonych. że Trzeba mieć świadomość. opieka nad niepełnosprawnymi). Włączenie do cel w podr ży turyStycznych wyjazd w l'nrobkowych nie podwaza teoretycznej wartości zaproponowanej definicji. Francuski badacz M. misje rządowe. W literaturze rozmaicie się określa zakres cel w podr żowania turyltycznego. hazard. wyjazdy na urlop do domu. odwiedzanie krewnych lub znajomych. wych. podr że związane z zawodowym uprawianiem sportu. żywieniowych t 2 i innych usług bytowych. że hlltsckwencje ekonomiczne ruchu turystycznego uzewnętrzniają się w 1lrlstaci zasob w d br oraz usług turystycznych. 'g religijne itp.20-2l. Społecruo-ekonomiczne uwąrunkowania ruchu turystycz- Społeczno-ekonomiczne zjawisko ruchu turystycznego jest tworzone przez zbi t podr żnych motywowanych r żnymi celami natury Spolcczno-kulturowej i zawodowej. Do ich zakresu nie należą więc podr że w celach zarobkowych ani w celach zmiany miejsca stałego zamieszkania (osiedlania się)''2. odwiedziny u krewnych i znajomych (np. akcentując społeczny charakter ruchu turystycznego. poznaw czy ch. podr ze handlowe do innych przedsiębiorstw. wystawach.tłanzyt). obce są mu motywy zarobkowania otaz. targach. s. 19 18 . Nowakowska. 't.podr że podejmowane dla przyjemności. ponieważ przeplatarrie się motyw w lsłużbowychmozna wsp łcześnieuznać za zjawisko normalne. = nego w układach przestrzennych. co jest oczywiste. interesy (np. Biorąc pod uwagę względy dydaktyczno-praktyczne. kulturalnych i wychowawczych. chcąc urzeczywistnić cele podjętej podr ży. wczasy odchudzające. Definicja ta podkreśla dwie cechy wsp łczesnego ruchu turystycznego: społeczny i ekonomiczny charakter oraz rozszetzony układ motywrrcji podr ży. kursy językowe).. Na podstawie zaprezentowanych definicji turysty i ruchu turystyczl|cg'() oraz poczynionych uwag można dokonać pr by zdefiniowania poplacyj no-estety czne. cele zdrowotne (np. kt te zalnierzają oni osiągnąć po czat(lwym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego zamieszkania w kraju lub za granicą..

Warszawa 1995. Pod wlględem wymienionych kryteri w definicje te wyczerpują tradycyjne Fłęcie ruchu turystycznego. Dlatego w jej definieJrrch jednocześnie podkreśla się sferę obsługi ruchu turystycznego. Management im Tburismus. Middleton. tworzących szeroko rozumianą gospodarkę tury- sl'cra obsługi ruchu turystycznego. PAPT. ponieważ większość czynnościrelreacyjnych odbywa się w domu i wok ł niego. Światowa organizacjaTurystyki (wTo) przy oNZ natomiast zale- ohlerwacji skutk w tego procesu. 8-9. C. 5 V.C. W konsekwencji takiego podejścia w rozmaitych definicjach oplucowywanych na potrzeby konkretnych analiz naukowych i prak- cą do cel w statystycznych. Marketing w turystyce. kt re się pojawiają wskutek zmiany miejsca i w związkll z wynikającym z tego pobytem os b. Kaspar. a Terminologia turystyczna. że zjawisko turystyki w aspekcie społeczno-kulturowym i l'rzyjmując z kolei hipotezę.5. UKFiT. filezllym. towarzyskich. oraz pobytem w tych miejscach"s. Turystyka jest rodzajem podr ży. gdzie normalnie mieszkają i pracują. filhkrlwania oraz. Nie ogranicza się ruchu turyStycznego tylko do podr ży w celach wypoczynkowych.C. naukowych. obejmuje on także podr że w celach służbo_ wych. ze turystyka spełnia już warunki pewRrg() Systemu teoretycznego' mozna to zjawisko traktować jako układ prxlsystemu społeczno-kulturowego i podsystemu ekonomicznego. że wizje humalrlyczne i rozw j osobowości człowieka. Frrllkcję popytu spełnia tu ruch turystyczny. Kaspar twierdzi. oparta na środkach materialnych może być rozpatrywane 3 Uog lniając rozwużania. Brytyjskie Towarzystwo Tirrystyczne zaśprzyjęło następującą definicję: . specyficzne cele turystyki. kt re podr żują i przebywają w celach wypoczynkowych. Definicje te sugerują.turystyka obejmuje całość powiąza i zjawisk. można odnaleźć gł wnie w jej wymiarze społecznyttt..Turystyka obejmuje og ł czynnościos b. ekono- s. ale nie jest ich synonimem. w r żnym zakresie. służbowychlub innych nie dłużej niż rok bez ptzetwy poza swoim codziennym otoczeniem''a. Definicje te wyłączająptzemieszczanie się w celach dojazdu do pracy i czysto lokalne. Warszawa 1996. sportowych i innych pod warunkiem jednak..T. ONZ-WTO. że turystyka jest zjawillicnl znacznie szerszym niz ruch turystyczny. hlecenia WfO. do szk ł czy sklep w. czasowości zmiany miejsca pobytu. W definicjach formułowanych w r : r r Nie ogranicza się ruchu turystycznego jedynie do pobyt w z noclegiem. Podejście takie nakazuje. le ztltianami w środowiskui rytmie życia. ze . obejmuje on r wnież odwiedziny jednodniowe. odnosiły się do osobistych lrrtttlrkttiw z naturalnymi. kt re są związane W definicjach formułowanych na gruncie nąuk humanisĘcznych ttlrystykę traktuje się jako proces społeczny i wskazuje na konieczność lyczltych akcentuje się r zne jego cechy. aby Wrzystkie zjawiska czasowej i dobrowolnej podr ży. następujące pojmowanie wsp łczesnej turystyki: . przy czym dla os b tych nowe miejsce pobytu nie jest ani stałym miejscem zamieszkania. kt re powinny być istotnym nl()lywem turystyki. kulturowymi i społecznymi walorami odwiedłtltcgo obszaru. l{ozpatĄąc kategorię turystyki w plaszczyźnie rynku. alycZną. warto powiedzieć. Verlag Paul Haupt. Dutlrry charakter tego zjawiska stanowi punkt wyjściaw formułowaniu trirrtcgrowanej teorii turystyki. Wiadomo jednak. natomiast funkcję podaży = I rlrganizacyjnych. ani miejscer ' pracy"3. Ż0 ŻI . s. W podanych definicjach występują wsp lne elementy. że miejsce docelowe znajduje się poza miejscem zamieszkania lub pracy. np.Turystyka obejmuje wszystkie czynności związane z czasowym kr tkotrwałym przemieszczaniem się os b do miejsc docelowych poza miejscami. Turystyka wypełnia znaczną częśćczasu wolnego i zajęć rekreacyjnych człowieka. psychologicznym i kulturowym. Bern-Stuttgart-Wicn 1995' s. nieza- pracach ekonomicznycŁ akcenĘe lklrrdniki można por wnać do podstawowych zjawisk rynkowych. Ż7. dwa jej rlę sprawy przemieszczania. jednak nie kazda podt żjest turystyką.. religijnych.

).ytl. KRYTERIA PoDzlAŁU TURYSTYKI pn'sliżowe rrlr. r uczestnictwo w targach i wystawach. wypoczynek w uzdrowiskach z wykorzystaniem czynnik w na- r zanteresowanie sztuką podr że motywowane religią 22 poznanie innych kraj gion w itp.ące im rodzaje turystyki: l drlskonalenie się) r:lręć bycia uznanym - turystyka kongresowa. ruch turystyczny i tur1rstyka upowaznia do stwierdzenia. turystyka wypoczynkowa. turystyka motywacyjna (wyjazd jako premia otrzymana od llona forma turystyki: 'furystykę mozna teŻ dzięlić. Kazdej pnyjętej cesze odpowiada okre- 23 . ale z punktu widzenia ry sty ka wyp r u o c zynkow a: moĘwacje fizY"zr" sport rodzaje turystyki wypoczynek w poblizu miejsca zamieszkania oraz wypoczynek w czasie urlopu w celu regeneracji sił fizycznych i psychicznych.i. biznesowa. r turystyka pielgrzymkowa (religijna). wypoczynkowa. turystyka nastawiona na przeżycia l lz. I uczestnictwo w kongresach. turysĘka sportowa r turystyka związana z aktywnym lub pasywnym sportem. turystyka oświatowa.I 1. jak i praktycznego punktu widzenia.kształcą- przedsiębiorstwa). np.w j osobowości (kształcenie Przedstawiona dotąd an1lizapojęć: turysta. przyjaci ł i znajomch - turystyka rodzinna. I psychiczne ucieczka od codziennej izolacji turystyka sportowa (rozumiana r wnież pasywnie) turystyka nastawiona na wraŻenia. wyr żnia się następujące rodzaje turystyki: I Przy zastosowaniu kryterium motywacji.2.łnowanym ortlh kreujących popyt. turyStyką zwiqzana z gospodarkq: r podr ze w interesach. klimat itp.u'y. I rozrywka pęd do przeżyć interpersonalne klubowa odwiedziny krewnych. wi re_ - ca turystyka oświatowa. Dlatego podział turystyki jest trudny zar wno z iaukowego. oder_ turystyka klubowa lub turystyka nastawiona na przeżycia. turystyka kempingowa turalnych (woda. lurysĘka kulturalna: r turystyka poznawczą r turystyka alternatywna. kontakty (ucieczka wanie się od rzeczywistości) kulturalne do natury. Biorąc za podstawę kryterium motywacji lub-grup motywac.. z punktu widzenia podmiotu turystyki. t turystyka klubowa. np. że zjawisko turystyki jest bardzo złożone. r turystyka związana z uroczystościamipolitycznymi. lurystyka towarryska: r turystyka rodzinna. według cechy zasadniczej. przeżycia. wypoczynek leczenie - turystykaleczricza. społeczne eskapizm ży cie tow arzvskie. turystyka zwiqzana z politykq: r turystyka dyplomat w i uczestnik w konferencji. poszczeg lnym grupom można jedno znacznie przypisać oapowiaaa. w krajowej i zagranicznej riteiaturze -' przedmiotu spotyka się r żnątypologię wspołczeJnej .

samolotem oraz turystyka wewnątrzkrajowa turystyka narodowa - turystyka krajowa dowa. pizy- ł-ącząc ze sobą w r żny spos b te tzy podstawowe formy turystyki.N [łro*ttj Ż5 . se_ jących stale gdzie indziej. samochodem. turystyka . hg tlnlsze trzy formy: Kryterium pochodzenia turysty daje możliwość podziału turystyki krajowa turystyka turystyka przyjazdowa turystyka wyjazdowa lub regionalna - kraj w. masowa. w szczycie zonu lub międzysezonowa turystyka hotelowa. firlŹna otrzymać następujące jej kategorie: oddziaływanie na bilans płatniczy wna). kluborya. obserwowane wsp łcześniesilne zmiany W tllotywach uprawiania turystyki oraz zmiarty uwarunkowa ' zewnętrznych turystyki prowadzą. autokarem. turystyka młodzieżowa. podr że mieszkaric w po własnym kraju lub jego regionie albo podr że po grupie przyjazdy do danego kraju os b mieszka- - turystyka letnia. ekskluzywna. urlopowa. Należałoby bowiem uwzględnić liczne warianty mielitttne. jednodniowe wycieczki. jachtem. kt re trudno byłoby jednoznacznie przyporządkować określonefrttl rodzajowi turystyki.liczba uczestnik w cecha - turystyka indywidualna... wyjazdy mieszkaric w danego Waju za granicę. drugie mieszkanie. senior w. turystyka weekendowa). turystyka piesza turystyka zagraniczna przy jazdow a (akty _ turystyka koleją. socjalna spos b zorganizowania podr ży Zaprezentowany podział turystyki na rodzaje. środek fransportu menty) czepy samochodowo_mieszkalne. sprzyjających zastępowaniu oferty typowej ofertą specyficzną dla rlkr'cślonej grupy. siłąrzeczy. aparta- turystyka parahotelowa (wykorzystująca np. formy i kategorie nie Jesl kompletny. forma turysĘki turystyka zbiorowa (grupowa. kr tkoter_ minowe podt że w interesach. do powstawania nowych warianlt1w.Ił:p. turystyka indywidualna (zorganiowana lub nie przez biuro podr zy). statkiem. i i zagraniczna przyjazzagraniczna wyjazdo- turystyka krajowa Wo' rodzaj finansowania oddziaływania urzędowego aspekt socjologiczny sywna) turystyka zagraniczna wyjazdowa (pa- turystyka międzynarodowa turystyka zagraniczna przyjazdowa i wyjazdowa.oświecona''. zakres turystyka socjalna. kempingi. turystyka kredytowa_ na lub finansowana przedpłatami turystyka swobodna lub reglamentowana turystyka luksusowa. turystyka senior w turystyka kr tkopobytowa (np.syczałtow a" (organizator oferuje pai<iet H fl:3 BIBLIOTEKA Ż4 ? /[. turystyka długoterminowa (np. zimowa. uzdrowiskowa) laellrlwanie się w podr zy - usług związanych z podr żą i pobytem za zryczałtowaną cenę) turystyka'rozulmrra". tury_ styka tradycyjna. wiek uczestnik w czas pobytu rodzinna) \ pora roku rodzaj zakwaterowania turystyka młodziezowa.

s. 140.co się rozumie przez termin . a oznacza raczej działalność praktyczną. W. etnografia. szeroko pJ$lc krajoznawstwo wykracza jednak wyraźnie poza jej ramy. s.Krajoznawstwo. orłowicz. 2'.pozna'w czejdziedzinę kulturywyniki llruj ącą: całokształt działalności oraz utrwalone N szechstronniej szego poznania ziemi - jako dzyŻenie do możliwie najpełniejszego.. fuclt społeczny dązy do zbierania i popularyzowania wszelkich wiadono ci (geograficznych.: . 6 *lllr*. w Encyklopedii Powszechnej z 1974 r.). a także jako określony system organizacji prac krajo_ lnavłczych oraz gromadzenia. w. inni określająje jako zbi r wiadomościo kraju ojczystym (ujęcie wąskie).. Lipniacki. Co to jest kĄo1nawstwo morskie i dlac1ego się nim interesuirlllli'. Warszawa 1970. Krajoznawstwo zbliza się ilO u rystyki o wybitnie poznawczo-dydaktycznym charakterze. W Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powszechnej. regionie i własnej miejscowości mo- |i l)cfinicja krajoznawstwa ujmowanego jako ruch społeczny jest po*nrr w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej z 1965 r. historia.. jak zbieranie materiał w bez deylenia stworzenia jakiejś naukowej syntezy"1. geografia. gł wnie w ruchu turystycznym.3. M. najoj czystej .zbi r wszelkich wiadomości o pewnym' większym lub mniejszym obszarze. przeto krajoznawstwo nie tworzy osobnej nauki.. ? rzcch l płaszczy znach: l'unkcjonalnej w jako ruch społeczny.krajoznawstwo''. natomiast krajoznawstwo jest środ_ kiem realizacji pozaekonomicznej funkcji wsp łczesnej turystyki. O krajoznawstwie jako o wypracowanym przez poszczeg lne dyscypliny naukowe zbiorue wiadomości o kraju wypowiadali się m.3. Autor ten rozpatruje pojęcie krajoznawstwa Sufrlc np. Wśrd wsp łczesnych definicji krajoznawstwa.'krajoznawstwo'' na og ł jest definiowane dwojako. Sawicki6. 6. WYBMNE RODZAJE TURYSTYKT 1. pojęcia te są niesłusznie utożsamiane. na uwagę zasfuguje oryginalna interpretacja podana i}ne. w. t. materiaĘ na III Morski Sejmik Krajoznawczy. Wypada w tym miejscu powt rzyć za J. I 1ll-524. jako pewną historyczno-socjologicznej obej_ .1 Ż6 . ani nie oznacza ruchu rewolucyjipjrl. . gdyżnie wyczerpuje ono cech ruchu społecznego. W rzeczywistości turystyka jest drogą do krajoznawstwa. L. Lipniackiegolo.in. Pojęcie . Jedni traktują krajoznawstwo jako ruch społeczny (ujęcie szerokie). PWN. Trzeba więc określić. R wfut. lVłtszawa 1979. Poniewaz chodzi tu o wiadomości znajtozmaitszych dziedzin (archeologia. przekazywania i wdrazania ich wynik w do praktyki społecznej. Podobnie pojmował ten termi ojciec turystyki polskiej.1. określających to Jawisko szeroko.Idea i organi4acja kĄogawstwaw Polsce. Szczepa zob. |" Zob. m. t. etnograficznych itp. Krak w 1928. nie jest też ruchem ekspresywnym. J. k w 1930. przez urządzanie wycieczek.in. skupiający działaczy-krajoinstytucjonalnej znawc w i ukierunkowujący ich na osiąganie ważnych cel w spolccznych. W.fiiemia'' 19 nr l. Warszawa 1965.) o kraju lub !!3lrlnie. regionalne obserwacje czy nawet badania naukowe"e. 139. Komisja Krajoznawcza. Zob. a nierzadko także w litetaturze. W okresie powojennym można zaobserwować szersze traktow omawianego pojęcia i upaĘwanie w krajoznawstwie pewnych cech ruchu społecznego. TURYSTYKA KMJOZNAWCZA \ Teoretyczno-praktyczne cele badawcze wyznaczone w niniejszej książce narzucają konieczność tozpatrzenia zwiryk w między krajo_ znawstwem a turystyką. W życiu codziennym. tl krajoznawstwie jako o ruchu społecznym nie mozna jednak m _ łld wprost. obejt rtrrnowić pewną odmianę quasi-ruchu społecznego.. biologia. " Wielka Encyklopedia Powszechna.r 1. Nie jest towicrn ani ruchem reformatorskim. historycznych. wydanej w okresie międzywojennym' krajoznawstwo jest określane jako .. ekonomia itp. Sawicki. Jednakże jako masowe dĘelle drl pogłębienia wiedzy o kraju. Elementarne pojęcia socjologii. 1 Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna.ZG PTTK. PWN. Nałkowski i L. Podane przykłady świ o wąskim pojmowaniu krajoznawstwa' z akcentowaniem faktu zbi nia wiadomości o kraju lub regionie. Krajogawstwo i jego stosunek do geografii. Kra. Nałkowsk. 8. statystyka. że ruch społeczny jest to zbiorowe dąŻenie ludzi do wsp lnego trlu. akcenĘe się społeczny chaJ*tcr tego zjawiska i jego zwiryki z turystyką. Wydawnictwo Gutenberga. Szczepar ski.

spełniaj ące w Ż8 j wia też przyswajanie pewnych umiejętności i nawyk w niezbędFh np.(rękopisy. lttny zas biologiczny człowieka wymaga m. nagrania itp. Refleksja nad tymi funkcjami może się okazać poż. ą doty chczas owych Mtlżna uzyskać wiedzę o kraju ojczystym czy regionie. Wychowawc ze zadania krajoznawstwa wykracz ają poza tradycyjne isko wychowawcze. wartościowegospędzania czasu wolnego). konieczność środowiska ptzyrodniczego i społec znego. wykładach w szkole wyższej. ułatwianego środki masowego przekazu. np. na wyciecz.in. gdy rozpatruj e człowieka j ako istotę biosocjokulturalną. to warto zallważyć. Lipniackiego na og ł oddają wsp łczes- Ę nlclrliwościprzestrzennej. o zakresie masowości krajoznaw Definicje podane przezW.i społeczny polega na wrastaniu w kolejne grupy społeczne oraz } przyswajaniu sobie odpowiednich r l społecznych w tych grupach. może zaspokajać też biologiczne potrzeby. R wniez instytucjonalny sens krajoznawstwa jest szerszy od ślonego przez W. np. ftltej działalności kramy. Rozw j środkw masowego . Kons ekwencj krajoznawstwa może być wniosek. ptzeźrocza. m|Izea. uzyskiwanie orientacji w otaczającej rzeczywistości xlniczej i społecznej. Na przykład schroniska turyStyczne. publikacj e.). zdjęci a.*h kru. musi opanowywać nowe role społeczne. folklorem. że kłĄoznavłstwo jest to znajomośćkraju ojczy' Stego czy wiedza o regionie. decydują bowiem nie tylko jego animatorzy. tj. Krajoznawca bowiem. poznając miejscowe nazwy i obya także ślady dawnego rzemiosła. pomniki. ny charakter krajoznawstwa. N rn Spośrd wielu funkcji społecznych krajoznawstwa przede kim warto zwr cić uwagę nafunkcję wychowawczq. Krajoznawstwo . wchodząc w nowe kręgi i grupy społeczne (np. w czasie uprawiania turystyki kwalifikowanej czy wycieczki fuoz. Wprowadzają jednak pewne ograniczenia zakresu tego pojęcia w szerokim znaczeniu. zdo}wrriąc wiedzę o kraju ojczystym. wartościintelektu(truz moze obudzić w sobie nowe zainteresowania. umiejętności i sprawności.in. literatura oraz wszelkie pomoce dydaktyczne mogą ułatwić tępną w ażną funkcj ą wsp łczesnego kraj oznaw stw a jest funkcj a 'eniowa. społecznymi. mapy. a także instytucje i organizacje prowadzące dział krajoznaw czą. obrazy.nawczej po regionie. Jeślisię przyjmie.rozumianąjako łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka przygotowujących go do życia w społecze stwie. iż spełnia ono rozliczne społeczne. m. tradycje ruchu turystycznego. wycieczek lokalnych lub w drodze samokształcenia. |ecz takŻe uczestnicy imprez krajoznawczych. wyr w ewentualnych brak w organizmu i pobudzania przezkorzystne waru Rozw środowiska. drlwict. Kształceniowa funkcja krajoznawstwa może być spełniana zar wno I lcnsie poznawczym. kluby czy koła turystyczne mogą być włą1 Wrto tez zwr cić uwagę na rolę krajoznawstwa w nasilaniu aktywsumokształceniowej.ioznawczych). zwłaszcza turyStyczne. wypracowane metody i techniki działalności joznawczej. w akcentowaniu związk w krajoznawstwa z turystyką i z jej . m. powr xlnika turyStycznego czy członka stowarzyszenia turystyc znego. Dotyczy to gł wnie własnego kraju. 29 b wiedzy. Kraj oznawstw o. W treścifunkcjonalnego ujęcia kraj stwa powinna też być akcentowana koniecznośćpoznania rozwoju ziemi ojczystej. izby :i narodowej. Sprzyja temu -|pwłzcchnianie kultury kształcenie i samokształcenie. oglądając gmachy. w drodze . . iż może ona być uzyskiwana w r żny spos b. jak i praktycznym. kt ra w istotny spos b stymuĘe wychowa- w proces wychowawczy. ?lplłcic rozw j kulturalny polega na przyswajaniu pożądanych modeli i}ltr'ry (np. niekoniecznie w czasie wolnym od pracy tprzez turystykę. Dlatego nasuwają się pewne uwagi uzupełniające. Podczas imprez krajoznawf}clt człowiek odkrywa też nowe wartościmoralne. Nie musi to być r wnież ruch tylko amatorski. kraju lub poza jego granicami. może jątez spozytkować praktyczpE ()rnawiana społeczna funkcja krajoznawstwa mieścisię tez w konftpc|i kształcenia ustawicznego. przykład poznawanie własnego miejsca zamieszkania czy regionu jest moŹliwe na lekcjach szkolnych.in. Zalożenia wy wawcze i kontekst turystyczny krajoznawstwa łatwo zalwaŻyć. Lipniackiego. larw .*rwiunia krajoznawstwa turystycznego. Uczestnicy ruchu krajoznawczego zdobywają r ozw uŻa(l po święconych lsdanie. regionu 'jsca zamieszkania.

Funkcja kształceniowa krajoznawstwa może być uważana za częśćskładową szeroko rozumianej jego funkcji wychowawczej.krajoznawstwo'' i . Problem ten jest wart prowadzenia ntudi w naukowych. sterowania ruchem turystycznym i rozproszenia tego ruchu oraz kształcenia wysoko kwalifikowanych działaczy turystycznych.in. kt re ten ruch społeczny chce propagować i do kt rych zamierza wprowadzić turystyczny ruch krajoznawczy przez pobudzanie odpowiednich zainteresowar{ i potrzeb indywidualnych oraz społecznych. norm. aktywnośćspołeczna. Lipniackiego dziedzinach aktywizacji turystyki. Podobne zastrzeżenia budzi opinia dc.ttuwużyć. Można więc sądzić. iż obie om wione funkcje krajoznawstwa Stanowią pewną całość imieszczą się w procesie szeroko rozumianego wychowania. Można mu przypisać liczne. '/'ałoŻone cele krajoznawstwa mogą być osiągane przez turystykę lub inne rodzaje aktywności. krajoznawstwie chodzi nie tylko o pobudzanie aktywności przez W tworzenie nowych wartościpoznawczych. Z punktu widzenia krajoznawstwa kultura obejmuje zesp ł wartości. aby krajoznawca-turysta działałzgodnie zwzorcarlj kultury. w Polsce zar wno w drodze udostęp_ niania wartości. Lepsze. iż zarejestrowane przez krajoznawc w zabytki kultury ttruterialnej i pomnikowe obiekty przyrody mają szansę być uratowane 1lt'z. nonn oraz wzorc w kultury przez funkcjonującą infraStrukturę turystyczną (m. wolno Nie umniejszając znaczenia zdobyczy krajoznawstwa we wskaza- . W. selekcyjnych i wzor w wartościujących. kę oraz R lurystyka spełnia wszystkie funkcje czasu wolnego.Wymienione funkcje społeczne krajoznawstwa znajdują się w ści-t słym związku i są wzajemnie uwarunkowane. a takŻe dynamicznego nrz. Efektywność lrnkład w w omawianym Segmencie jest wprost proporcjonalna do ltopnia wykorzystania rzeczywistej funkcji technicznej (instrumentallrcj) wsp łczesnego krajoznawstwa. Natomiast W. nego krajoznawstwa pozuta|ająna określenie roli tego ruchu społeczne- dłem argument w przy poi w związku z tym nie zavlsze możebyć źł decyzji gospodarczych. Między pojęciami . natomiast krajoZnawstwo turystyczne aktywizuje gł wnie funkcję rozwojową. Funkcje te cechuje zasada dobrowolności.woju gospodarczego i kulturalnego laaju.. rozbudowy znanych. społeczne koszty tego ruchu znajdują uzasadnienie. że to wprowadzanie ruchu krajoznawczego do kultury odbywa się np.. Należy 'l.ed 't. że w ocenie wpływu czasu wolnego na rozw j turystyki prldkreśla się trzy gł wne funkcje czasu wolnego: odpoczynek. Należy zauwuŻyć. Ze wzg|ędu na to.tluwtŻy nych przez W. PTTK)' jak i przez upowszechnianie kultury dzięki wysiłkom kadry krajoznawc w otaz organizacji turystyczno-oświatowych. rozrywzniszczeniem oraz wzięte pod opiekę. uznanych i całkowicie nowych ośrodk w. Konsekwencją przyjętych na początku hipotez roboczych jest rozważenie związku krajoznawstwa z kategorią czasu wolnego. iż pełnienie społecznej funkcji krajoznawstwa w dziedzinie kultury jest uwarunkowane jednoczesnym udostępnianiem i upowszechnianiem wartości kulturalnych. Przyjmując. wymagające ochrony czy rekultywacji. Wsp 'łczesna wtlju praca umysłowa. dokładniejsze poznanie kraju stwarza podstawę do racjonalizacji zagospodarowania turystycznego. Wychowanie jest przecież przekazywanlem właściwychdanej kulturze poznawczych. Można powiedzieć. wzor w i wzorc w. społecznie istotne funkcje.tury31 30 . Lipniacki łrlusznie twierdzi. że krajoznawstwo turystyczne jest środkiempodnoszenia 1xlziomu kultury i rozwoju osobowości. Przeprowadzone rozważania na temat definicji i funkcji wsp łczesgo w sferze kultury. iż ruch krajoznawczy na og ł ma charakter amatorski wnież uszczeg łowione i rrktualne materiały krajoznawcze mogą stanowić punkt wyjściado platttlwania przestrzenne1o oruz wskazywać obszary szczeg lrlte cenne dla trllnictwa lub wypoczynku. Społeczne cele krajoznawstwa w dziedzinie kultury są urzeczywistniane w kolejnej' technicznej (instrumentalnej) funkcji wsp łczesne_ go krajoznawstwa. W obręhie tej funkcji jest podejmowana z własnej potrzeby i dla własnego roz- rczvł j. artystyczna itd. wsp łczesne krajoznawstwo jest pojęciem wielowarstwowym.imowaniu lcg() autora. że zdobycze krajoznawstwa powinny slużyć gł wnie rozwojowi turystyki. Podsumowując. Iecz także o spowodowanie. Lipniackill uważa. można wskazać na związek wychowania z kulturą. Dzięki pracy turysty nad sobą oraz nad swoim rozwojem szeroko rozumiana kultura jest upowszechniana i wzbogacana. |lTamże. wytyczania atrakcyjnych szlak w znakowanych. że praktyczna aŻyteczność krajoznawstwa jest duża. iż zdobycze krajoznawstwa powinny być wykorzystywane drl ochrony przyrody i d br kultury materialnej.

pomaga człowiekowi zaspokoić potrzeby poznawcze. 32 Turystyka jako forma aktywności zaspokaja poza miejscem stałego zamieszkania potrzeby rozwoju oraz odnowy sił fizycznych i psychicznych. co jąodr żnia od innych form turyStyki. Ponadto trzeba przypomnieć.in. Skutki te są groźne zat wno dla poszczeg lnych jednostek. Nie całe krajoznawstwo można zaliczyć do turystyki. lecz obejmuj ą r żne dziedziny życia. Mozna więc powt rzyć opinię. Przemiany cywilizacyjne powodują wzrastające obcipenie układu nerwowego i sprzyj aj ą zmniej szaniu aktywnośc i fizy cznej. co r wnież się zalicza do potrzeb znawczym. Do cech wsp lnych można za|iczyć czasową oraz dobrowolną zmianę miejsca pobytu i codziennego Ębu Życia w celu zaspokojenia po_ trzeby osobistego kontaktu z innym środowiskiem społecznym. a takŻe potrzeby informacyjno-poznawcze.5 godziny dziennie dla mĄch dzieci. kt ry wsp łdecyduje o jego potrzebach. oraz dqŻenie do konfrontowania informacji otrzymywanych z r żnych źr deł z własną obserwacją są istotnymi pr:Ly czynami dynamicznego rozwoju wsp łczesnej turystyki. Znawcy przedmiotu tvłierdzą. Dlatego m wi się obecnie o biologicznym minimum aktywnościruchowej jako elementarnym r}akazie dla kazdej jednostki i obowiązku społecznym. przyrodniczym. Doceniając walory kultury i rozwoju osobowości turyst w. Istotny przy tym jest nie tylko wymiar czasu.2. Poczynione uwagi pozwalają na podjęcie pr by roboczego zdefiniowania pojęcia . środowiska bytowania. co ją z nimiłączy. poz.turystyka kwalifikowana'' oraz uwypuklenie tego. Wzez uczestnictwo w tym Systemie wchodzi on w określony typ zależnościz otacza- świadomie. iż chęć pozyskania informacji. aktywności intelektualnej oraz emocjonalnej itp. gdyż ftzyczne oraz psychiczne zdrowie poszczeg lnych os b nie jest obojętne dla społecze stwa. lepszego poznania bliższego i dalszego otoczenia' zycia innych ludzi' w tym ich postaw. na|eży zwiększyć wysiłki zmierzające do rozszerzania krajoznawczych form wsp łczesnego ruchu turystycznego oraz preferowania turystyki o możliwie pełnym programie krajo- lecz tak:Że spos b jego wykorzystania. Sprzyja temu m. jak i wczasowej. Słuszny jest r wnież pogląd' iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wypoczynku. podczas gdy ruch krajoznaw- czy kojarzy się tylko z funkcją rozwoju. zwłaszcza kwalifikowana. rodzaju zatrudnienia. Nieprzypadkowo uwaza się ją często za matkę turystyki w og le. Zj awisko to. opanowanych umiejętności itd. że turystyka. że aktywnośćzastępuje wysiłek ftzyczny. Turystykę kwalifikowaną uważa się za kwintesencję wsp łczesnej turystyki.3 . Polskie nolmy higieniczne określająto minimum aktywności ruchowej na 4.. TURYSTYKA KWALIFIKOWANA jak dotychczas sposob w ludzkości. 33 . kulturowym oraz informacyjno-poznawczym. a uprawiających ją określa się jako prawdziwych turyst w. konieczne jest zapewnienie mu właściwejinformacji. wzrastający prestiż społeczny wiedzy. jak i całej jącym światem. a takŻe poprawa pożywienia oraz jego nadmiar w stosunku do potrzeb fizjologicznych wywołują r zne ujemne skutki w organizmie ludzkim. pogląd w i dziala . nadających kierunek jego aktywności.2.. 1 . Powszechna jest opinia. że człowiek żyje w określonym Systetnie społecznym. Potrzeby informacyjne nie ograniczająsię obecnie do wiadomości niezbędnych do doraźnego wykonywania określonych czynności praktycznych. Natomiast w tym miejscu warto ponownie zaakcentować.5 godziny dla młodzieży w wieku maturalnym oraz około l godziny dziennie dla os b w wieku emerytalnym. Jednym z nie|icznych akwydolności psychofizycznej organizmu jest właściwa wzmacniania tywnośćruchowa.kt ry przez wieki towarzyszył człowiekowi w jego rozwoju. Aby m gł on dziaŁać podstawowych.iomu wydolności organizmu. czyli intensywność wysiłku zalcżnie od płci' wieku.styka'' nie ma sytuacji podporządkowania jednego z nich drugiemu. Cechy te Są typowe zar wno dla turystyki kwalifikowanej. turystyka wypełnia wszystkie gł wne funkcje czasu wolnego. sprzyja temu tlkresowa zmiana środowiska społecznego i trybu życia. że turystyka kwalifikowana umożliwia za_ tlośćuczynienie temu minimum aktywności ruchowej znacznie pełniej iwszechstronniej niz jakakolwiek inna forma turystyki. Jej rola w tym wzg]lędzie została szerzej nakreślona przy omawianiu turystyki krajoznawczej. tj. potęgowane przez wzrastające skazenie środowiska przyrodniczego. regeneracji sił fizycznych i psychicznych.Swoje stosunki z otoczeniem człowiek reguluje przez dzialanie. kuracyjnej.

Turystyka kwalifikowana nie sprowadza się wyłącznie do mozliwości oddziaływania na wychowywanego.. Warto w tym miejscu przypomnieć. moralnego. ) t r r r r t'izycznego. zdrowotnego. prawne' przestrzenne czy fizjologiczne.lecz także hłajoznawczy"h. ale dzięki osobistej aktywności osoby wychowywanej utrwala poządane cechy ptzez samowychowanie. stwarza znaczne trudności. jak i dorosłych. politechnicznego. że turystyka kwalifikowana łączy pokonywanie ptzestrzeni z wysiłkiem ftzycznym w r znych dziedzinach aktywności człowieka w czasie wolnym od pracy i nauki. zaspokajaniem potrzeb ruchu i wysiłku ftzycznego. częstą zmianą miej sca w przestrzen i. autokarowej oraz innej. jak lkształtowania postaw pożądanych społecznie. [ołączoną ze zmianą codziennego Ębu życia. i to w obu podstawowych składnikach konsumpcji turystycznej . Zagadnienia te są przedmiotem bada(t r żnych dyscyplin naukowych.PWN. co wsp łcześniemożna zaliczyć do tego rodzaju turystyki. że w praktyce turystykę kwalifikowaną s. zaspokajanie potrzeb biologicznego minimum aktywno_ ściruchowej oraz posiadanie pewnego zasobu wiedzy og lnej.'e. czyli tego. Turysta występuje przy tymjako konsument r żnorodnych d br i usług turystycznych.Mozna oczywiście się .. osobistego kontaktu z innym środowiskiem llttltrlwić element wychowania: zar wno pod względem doskonalenia osobowości jednostek. Ekonomika i organizacja turysĘki.dynamicznym. przyrodniczym macyj no -p o znaut czy ch" | i 2 kulturowym otaz potrzeb infor- posługiwać innymi defi nicjami. kt re. że turystyka kwalifikowana obejmuje zar wno dzieci. Jednak bliższe określenie. wdrażającego człowieka do ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego orazjego doskonalenia. czyli umiejętności kompetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystycznego i urządze zgodnie z ich konstrukcjąoraz tunkcją. powodując zmiany cielesno-fizyczne i psycholrlotoryczne. dzieli się na: 34 35 .y' i statycznym. kongresowej.. ale r żni się od niego na og ł znaczną ruchliwością przestrzenną. ekonomiczne. Wiadomo. wchodzi w zakres kultury ftzycznej. kt re pomaga w przyswojeniu umiejętności podporządkowania własnego postępowania dobru zbiorowemu i zaspokajania potrzeb własnych w harmonii z interesem og lnym. umiejętność posługiwania się sprzętem turystycznym. Gaworeckj. młodzieŻ. lnozna na razie powiedzieć. Sprzyja przy tym nie tylko osiąganiu cel w perfekcjonistyczno-sprawnościowych. Jednak turystyka kwalifikowana ma pewne cechy szczeg lne. Może ona mianowicie .w. prawne ię. przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad bezpieczer{stwa własnego i innych.Nie podejmując się ana|izy tego zagadnienia. Ponieważ turystyka kwalifikowanamoże stymulować poŻądany kształt potencjału biologicznego społecze stwa. resocjalizującego. klub w i organizacji turystycznych -zawodowych.. stanowiąc wźLzny środek osiągania cel w wychowania fizycznego. Jedną z jej istotnych cech są wielorakie możliwościwychowaw12 w. Turystyka kwalifikowana jest nośnikiem pewnych wartości społecznych. co jest właściwedla sportu. kt remu ono służy. na estetycznego. społecznym. wymagającąprzygotowania kondycyjn ego i zawodowo-turystycznego.. zwłaszcza opisującymi r zne skutki turystyki kwalifikowanej i szczeg łowe jej funkcje. kształtującego wrażliwość piękno przyrody i dzie| ludzkich. umożliwiającego przyswojenie kultury technicznej. 63. W definicji tej pr buje się wyjaśnićzjawisko gł wnie z punktu widzenia człowieka. W świetle podanych uwag definicj ę robocząturystyki kwalifikowanej można sformułować następująco: . czylipobycie. czyli zapobiegającego ujemnym wpływom wychowawczym lub korygującego je. Turystyka kwalifikowana ma więc wiele cech zblizonych do sportu. Warszawa 1982.turystyka kwalifikowana jest czasową' dobrowolną. do kt rycl sport nie dąży. Dlatego wszystkich r. ułatwia i przyspiesza socjalizację.asługuje na trwałe miejsce w programach działalności oraz społecznotlgniw edukacji. np. czylipodr ż.wajoznawczej. Kazda forma turystyki powoduje też określone konsekwencje ekonomiczne. W li_ teraturze zalicza się do nich konieczność frzycznego i psychicznego przygotowania kondycyjnego.

natomiast około 6 mln os b odwiedza te rejony turystyczne w weekendy. 38-39. Stan zdrowia uczestnika turystyki zdrowotnej. że w każdym sezonie narciarskim (grudzier-marzec) ponad 4 mln Pola_ k w spędza urlop w Tatrach i Beskidach. Szamborskil6 określa turystykę zdrowrl(ną jako jednąz podstawowych form odnowy sił człowieka. R wnież Z. . kt remu jest podporządkowany tryb w miejscowości turystycznej .świadome i dobrowolne udanie się na pewien okrcs poza miejsce zamieszkania.r r r r r : r pieszą (nizinną i g rską). Doświadczenie zagranicy uczy.. Dąbrowski w artykule: Rozw j turystyki l<walifikowanej tt nowe regulacje ustawowe.Boss - Gospodarka'' 1998. Wedfug szacunk w Banku Światowego popyt ten wynosi około 130 mln USD ioczniel3. W przylnczanych definicjach podkreśla się zwykle następujące motyw upraw tnia turystyki zdrowotnej : i r l r odnowa sił jako ży cia gł wny cel. zwłaszcza g rskie. speleologiczną. Zła kondycja biologiczna społecze stwa polskiego powinna wpłynąć na zaostrzenie świadomości społecznej.2'7-28. Jest to jednak uwarunkowane rozwojem infrastruktury i dynamicznym składnikiem stylu zycia wsp łczesnych społecze stw. francuskich i włoskich. nr 5. motywy podejmowania podr zy w celach zdrowotnych lllogą być obecne prawie w każdej formie turystyki. według definicji sformułowanej 3crreracji ustroju dzięk't aktywnemu wypoczynkowi fizycznemu l1lsychicznemu''l5. powodujący potrzebę spędzania urlopu we wskazany przez lekarza spos b. iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wy- Reasumując og lne uwagi poświęcone wybranym zagadnieniom turystyki kwalifikowanej. Szacunki Instytutu Turystyki informują. narciarską. s. cieszy się coraz większym zainteresowaniem Polak w.Rynek Turystyczny" 7997.. w czasie wolnym od pracy w celu re- (wyciągi. lecz takŻe dla cudzoziemc w.. TurysĘka zdrowotna a uzdrowiska europejskich kĄ w socjalisąlc7nych. nr 8. w tym przezkapitał francuski i austriacki. 16 Z. s.. Jak widać. motorową. 36 37 . kt rego formy powinny być dostosowane do indywidualnych możliwościturysty. że duże mozliwości rozwoju ma w Polsce turystyka kwalifikowana narciarska i piesza g rska.Problemy Uzdrowiskowe" 197 0. o usługach turystycznych na perspektywy rozwoju turystyki kwalifikowanej w Polsce. określany jako stan wyczerpania lub przemęczenia. motorowodną..Alpach austriackich. Czy narciarze ucieknq z polskich g r. a także świadomości władz paristwowych. M. Turystyka narciarska g rska możebyć źł dłem znacznych korzyści ekonomicznych. Przy takim założeW literaturze można spotkać opinie o niekorzystnym wpływie Ustawy z29 sierpnia |997 r. . aktywny wypoczynek.jest ona r wnież mało uciążliwa dla środowiska naturalne3tr i społecznegola. ze turystyka kwalifikowana ma duże znacze[ie społeczne ze względu na jej funkcje zdrowotne.3.zeszyty Naukowe IT'' l978' nr . poczynku oraz skutecznymnarzędziem pedagogiki i andragogiki (pedagogiki dorosłych). Turystyka zdrowotna uzdrowiskowa jako istotny element odnowy sił rł'kmieka.3. edukacyjne i wyehtlwawcze. Wolskiego.. Tezę taką postawił P. la |3 nr I (208). można powiedzieć. .. wodn4 ftajakową.. 1. Kozłowska. że staje się ona trwałym 'furystyka zdrowotna jest to. 'lizeba też powt rzyć. w miejscu i porze roku najbardziej odpowiednich. Pewną ilustracją skali popytu Polak w na turystykę w g rach mogą być wydatki ponoszone przez obywateli polskich w... zeglarską i podwodną). kolarską. ]5 J. Szamborski . TURY5TYKA ZDROWOTNA ptvcz J. Narciarstwo. mogą stworzyć duże możliwościrozwoju turystyki narciarskiej nie tylko dla Polak w. wolski. trasy narciarskie) oraz usług hotelarskich i wypoczynkowych' Przedsięwzięcia inwestycyjne planowane w Szklarskiej Porębie i w Karpaczu. Popularny jest r wniez region Karkonoszy.

stosowany w celu uzyskania nadzwyczajnych efekt w.4. iż cele zdrowotne są osiągane gł wnie w turystyce uzdrowiskowej. W turystyce zdrowotnej bowiem odnowa sił to cel gł wny. weekendowej. W amerykar Turystykaw 1998 r. Warszawa 1999. Możliwościosiągania cel w zdrowotnych w wymienionych formach turystyki są zr żnicowane pod względem efektywności. Jest to więc problem ważny i złoŻony zarazem. 394'5 tys.. własnych źr deł uzupełnienia brakujących środkw na utrzymanie obiekt w. motywacyjnych systematycznie wzrastał. a takŻe dowartościo_ wuje go w środowisku zawodowym i w oczach rodziny. Mozna przedstawić tylko dane dotyczące liczby turyst w.GUS..turystyka zdrowotna" jest terminem zbiorczym. Ż) bezpieczeristwa. Wynika to z miejsca podr Ży o motywacjach zdrowotnych w strukturze cel w turystycznych. aparatury i personelu. kwalifikowanej. od puździernika 1997 r. ze o efektywnościturystyki zdrowotnej decyduje r wnięż paristwo. wzorem kraj w zachodnich. skich przedsiębiorstwach handlowych krąg uczestnik w podr ży 38 39 . Przy takim założeniu można np. na kt rą składają się potrzeby: 1) fizjologicz_ ne. będące rękojmią polityki rozwoju społecznego. czyli w okresie kryzysu ekonomicznego. trzeba podkreślić. Że cudzoziemcy stanowili 67o og lnej liczby korzystających i zakupili ponad 4vo udzielonych nocleg w og łeml7. Jak podaje GUS. kt rej funkcja w omawianym procesie jest uznana naukowo i społecznie. Natomiast udana podr ż motywacyjna sprawia rzeczywistą przyjemność zainteresowanemu pracownikowi. że realizacja reformy sfużby zdrowia stworzyła nową Sytuację ekonomiczną dla sieci polskich uzdrowisk. Statystyka turystyki uzdrowiskowej w Polsce jest fragmentaryczna. że charakter motywacyjny mają tylko potrzeby ujęte w czwartej i piątej grupie. s.. odejścieod przestarzałych struktur organiiurcyjno-programowych i starej receptury na zdrowie oraz stworzenie nowych pakiet w ofertowych adresowanych do tych grup turyst w-pacjent w.3 . kiedy chodziło o zwiększenie produktywności przedsiębiorstw i podniesienie morale pracownik w. 3) przynależności. Mtlżna przyjąć' że rczwiązanie lub złagodzenie tego problemu stanowi. os b skorzystało z usług noclegowych oferowanych przez zaklady uzdrowiskowe i zaku- lccznym leży możliwie pełne wykorzystanie środkw leczniczych polckich uzdrowisk. przez nagradzanie uczestnik w podr żą. kt ra jest konsekwencją osiągnięcia przez nich założonych cel w. Interesujące jest to. Aktywizacjatychpodr ży miała oczywiście podstawy ekonomiczne. piło 6. Z drugiej strony. Ze względu na znaczenie Stanu zdrowia społecze stwa właśniepar stwo powinno stymulować rozvt j turystyki zdrowotnej. kt rzy Zaspokajali cele zdrowotne w zakładach uzdrowiskowych. 5) samorealizacji. pobytowej (wczasy). w interesie spot1 ' Podr ż motywacyjną definiuje się najczęściej jako środeknowoczesnego zarządzania. Warto dodać. W literaturze socjologicznej przewuŻa pogląd. wyrazić wątpliwościco do siły motywacyjnej funkcji płac. 1 . innej. 159-1 5. do września1998 r. Cele zdrowotne mogą być zatem osiągane w turystyce: r r r r r uzdrowiskowej (z wyłączeniem form wyraźnie leczniczych). kt rzy wyzlaczająsobie zupełnie nowe cele uprawiania tutystyki zdrowotnej. w kt rych cele poprawy szeroko rozumianego zdrowia dominują wśrd pozostałych lub są im r wnorzędne. Sens turystyki motywacyjnej można rozpatrywać w kontekście hierarchii potrzeb ludzkich. Podr ż motywacyjną utożsamia się z podr żą_nagrodą. i Europy Zachodniej. Zjednej Strony. że niespodziewana ekspansja turystyki motywacyjnej nastąpiła w latach 70. Biorąc pod uwagę fakt.8 mln nocleg w. Ztych względ w w skład turystyki zdrowotnej mogą być wliczone tylko te rodzaje turystyki.4) autonomii i niezależności. TU RYSTYKA MOTnMACYJNA Ttrrystyka motywacyjna' nazywana też stymulacyjną' jest zjawi_ skiem charakterystycznym na wsp łczesnym rynku turystycznym USA Trzeba wyraźnie powiedzieć. począwszy od lat 50. oszczędnościowy kurs publicznych struktur opieki zdrowotnej stawia uzdrowiska wobec konieczności poszukiwania nowych.niu .

Na przykłaj w Szwajcarii ta forma ruchu turystyczne}o dominuje w październiku i w maju. zwłaszcza gdy nie odnoszą się już one do pracownik w sprzedaży lub innych dział w produkcyjnych przedsiębiorstwa. w jaki spos b gospodarka turystyczna może najle- |ącc nakłady na badania finansowych podstaw rozszerzania podr ży Inotywacyjnych.jawist<iem na międzynarodowym rynku turystycznym. czym jest turystyka lttrltywacyjna. jaki jest jej potencjał. mimo że koszty takich podr ży obciążają delegującego. kt re w zasadzie wyłączają osoby wyjeżdżające w celach zarobkowych. ze wynika to z definicji turystyki. Potrviirdzają to wzrasta40 y99rdzv motywacyjnej jest opracowanie metody mierzenia tu- Dodatkowym walorem ekonomicznym turystyki motywacyjnej jest to. Pracownik delegowany sfużbowo w sprawach handlowych w kraju |ub za granicę moze r wnież wypeł- niać funkcje czasu wolnego. Wyrazem inicjatywy władz w tym kierunku jest objęcie . Jest to takze trrrystyka grupowa' jednak o specyficznych wymaganiach klient w. czały się do sprzedawc w. Jednak z punktu widzenia skutk w ekonomicznych w sferze obsługi ruchu turystycznego tego rodzaju podr żnych można zaliczyć do grona turyst w. jak i menedzerski. W całej sferze obsfugi ruchu turystycznego podejmuje się liczne przedsięwzięcia organizacyjne i ekonomiczne promujące ten rodzaj turystyki. Podczas gdy w turyStyce pozabiznesowej istotne są takie czynniki.to* kich podr zy. Warto zau:ważyć. ale regularnej ekspansji. Na zako czenie nalezy zwr cić uwagę na pewne cechy tlrystyki motywacyjnej.5. Zr - llyln w warunkach polskich. Stanowi ona tez w turyStyce międzynarodowej sektor niezwykle trwały i o dyskretnej.r. warunkiem intensyfikacji prittyti "r"i.|esi. ze łagodzi ona sezonowość w turystyce.Bodr ży w nagrodę'' programem tworzenia i promocji pndukt w markowych w obszarze turystyki biznesowej w Polsce. Podr ż motywacyjna powinna się przede wszystkim samofinansować (np.in. Ponieważ tendencje w tym zakresie są pochodną rtlzwoju ekonomicznego. jak komercjalizować i rozwijać podrr1że motywacyjne. TURYSTYKA BIZNESOWA W spotykanych w literaturze klasyfikacjach turysty i turystyki na rlg ł nie uwzględnia się podr zujących w celach handlowych. to w podrÓŻach w interesach mniej liczy się czynnik koszt w.dła stałego wzrostu turystyki motywacyjn ej nateży takze upatrywać w systemach podatkowych w niekt rych krajach (np. Żorganlzowanie podr ży motywacyjnej wywołuje bowiem uczucie wdzięcznościi lojalności w stosunku do przedsiębiorstwa.-wsp łcześniedąży się do rozszerzenia jej zastosowa. kt rych nie mozna zakupić w ramach zwykłej wycieczki. _ Dalszy rozw j turystyki motywacyjnej znajduje pełne uzasadnienie ekonomiczne w krajach wysoko rozwiniętych. szcźeg |nie w krajach zachodnioeuropejskich. Ze względu naliczne korzyści. Nalezy się odnieśćz Uwagą i troską do każdego uczestnika.i a. bardziej zaśzależąone od og lnych warunk w ekonomicznych i koniunktury gospodarczej. ceny' sezonowośći czas wolny. podr że te stanowią n*o. Turystyka biznesowa ma obecnie coraz większe znaczenie ekonomiczne. kiedy sprawa produktywności priedsiębiorstw . Turystyka motywacyjna jest czynnikiem polep szającym jakośćstosunk w międzyludzkich w danym przedsiębiorstwie. Niezależnie od dodatkowych motyw w inspirującycir podr ze turystyka motywacyjna staje się Znaczącym z. jak np. Wydaje się..jednym z największych wyzvła(t. picj zaspokoić wymagania klient w takich podr ży oraz omawia się nspekt sezonowości. kt rych osiągnięcia były obecnie. Początkowo podr ze motywacyjne ograni_łatwo-wymierne. jakie przynosi turystyka motywacyjna.3.' nu. Udana podi z motywacyjna powinna się składać z element w.ny insirument zar wno marketingowy. że u podstaw rozwoju turystyki biznesowej lezą inne niż w pozostałych formach podr ży turystycznej uwarunkowania socjoekonomiczne. 4I . o tym. Intensywnośćpodr Ży w interesach podlega o wiele mniejszym wahaniom pod wpływem klimatu niz inne podr że turystyczne. zagadnienie roli podr ży motywacyjnej w zel1xlle form gratyfikacji dla pracownik w warto podjąć na etapie wstęp- Wsp łcześniena seminariach towarzyszących giełdom i salonom lurystyki motywacyjnej dyskutuje się m. w USA źr dłem ich finansowania są zysi<i z wynik w otrzymanychprzez beneficjant w podr ży. doch d. 1. w USA iraktyku_ je się z tej racji ulgi w naleznych podatkach od przedsiębiorsiw).opi" Zachodniej zaśtenrodzaj podr ży jest niekiedy finansowany zbudżćt w marketingowych). a organizacja techniczna tego rodzaju podr ży powinna być tw rcza.

TURYSTYKA KONGRESOWA - sach) w celu uczestnictwa w kongresach. 1rrrr"ii zajmowanych stanowisk. jak się to robi w od_ niesieniu do innych form. Warto też podkreślić. seminariach i zgromadzeniach.lllcenie doby hotelowej. Pewnym źr dłem informacji mogą tu by towarzystwa lotnicze. Sietnens. Kwoty te polskie hotele zaspokoją wysokie wy_ tttrtgą być znacznie wyższe. () o. 1 . źk dłem wielu korzyścispołeczno-gospodarczych mogłoby być objęcie omawianej grupy turyst w ludzi intereSu np.lrzedstawicieli przedsiębiorstw krajowych.jeśli Trzeba wreszcie podkreślićwzrastające wydatki na usługi hotelowe . kt re wprowadziły tzw. dysponują limitem 100 USD na wzrastającym znaczeniu gospodarczym turystyki biznesowej 3 lłllscc mogą świadczyćnastępujące przykłady. Nalezy też dodać. inwesĘące i robiące interesy w Polrcc. kulturalnych i gospodarczych. wydają na nocleg do 150 USD.iż ten rodzaj turyStyki cechuje dochodowośći specjalizacja. Sieć tych organizacji 43 W strukturze krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego występuje kategoria os b podejmujących podr ze (służbowei w intere- 42 . całodobowy i nienaganny room-service oraz program telewizyjny w języku angielskim. 3) przedstawieicle handlowi i kadra techniczna. sportowych. wydają codziennie na usługi noclegowe rninimum 200 USD. Sprawny system przekazywania wiadomości. Segment podr żujących tlo Polski w celach służbowychi interesach jest szacowany na około 20vo badanych.yici. Twierdzenie to znajduje odzwiercierllcnie w zaobserwowanej ostatnio tendencji wzrostowej przyjazd w do lłllski cudzoziemc w w celach biznesowych. iz wydatki hotelowe ludzi interesu nie wyczerpują wszystkich wydatk w ponoszonych w turystyce biznesowej. Biura turyStyczne poszukują. zestaw usług hotelarskich poszukiwanych przez furystę biznesowego narzuca odpowiedni standard hotelu oraz zakres usług podstawowych i dodatkowych. Duze usługi we wspomnianej akwizycji oddaje technika mikrokomputerowa' pozwa|ająca na błyskawiczną rezerwację miejsc w hotelach i na pokładach samolot w. Wzrastające znaczenie turystyki biznesowej powinno być przedmiotem dogłębnych analiz r wnież na polskim rynku turystycznym. wydają miesięcznie na podr że słuzbowe ogronme sumy.klienteli biznesowej w drodze kontakt w osobistych w wielkich organizacjach gospodarczych. W hotelach warszawt}lelr tt najwyższym standardzie 90vo gościto obcokrajowcy. IKEA. kt rzy fft. praHtwtticy dzial w rozwoju. Liberalizm w stosunkach międzynarodowych orv rozszerzanie kontakt w handlowych polskich organizacji gospodarczychzzagranicą stanowią przesłankę rozwoju turystyki biznesowej przyjazdowej do Polski. Trzeba r wnież dodać. Warunkiem podstawowym byłby rozw j sieci polskich hoteli o standardzie międzynarodowym. politycy oraz członkowie r żnorodnych organizacji zawodowych. jak np' IBM.Można wskazać kilka charakterystycznych cech turystyki biznesowej. General Motors. Wielkie międzynarodowe organizacje gospodarcze. że udział turystyki biznesowej w całokształcie obrot w tych biur sięga 40_65vo. Są to przede wszystkim naukowcy.możliwośćuzyskania informacji ekonomicznych z ostatniej chwili. klasę bizne_ sową' a także hotele.łJŻająna kilka dni w interesach. 2) negocjatorzy.6. W promocji i obsłudze konieczna jest sprawna organizacja oraz specjalistyczny potencjał usługowy. konferencjach. Inną cechą podr ży biznesowych jest ich nietypowa akwizycja.3. Nie można bowiem tej formy turystyki promować tak. dyrektorzy regionalni. Mimo to powszechna jest opinia. iż turystyka biznesowa jest postrzegana jako nowa polska specjalność marka turystyczna a więc produkt o wysokiej jakości. rrrlgania tego segmentu rynku turystycznego. progrźrmem krajoznawczym. Na przykład wymagania hotelowe turySty biznesowego obejmują: wygodne ł zko. Przede wszystkim trudno jest ocenić jej rozmiary w skali międzynarodowej. Statystyki biur turystycznych obejmują sprzedane usługi bez uwzględniania typologii odbiorc w. społecznych. iż turystyka biznesowa zajmuje bardzo ważne miejsce na światowym rynku turystycznym. Z punktu widzenia dziennego lihllu wydatk w hotelowych biznesmen w tych można uszeregować * ll'zcch grupach: 1) prezesi i członkowie zarząd w bogatych firm. Jak widać. sympozjach. Motyw handlowy podejmowania podr zy w celach biznesowych narzuca określony model usługi. Na przykład badania przeprowadzone w niekt rych biurach turystycznych w Szwajcarii wykazały.

że skalę dochod 'w z organizacji kongres w kształtuje ich kategoria. Międzynarodowe Stowarzyszenie Profesjonalnych organizator w Kongres w oraz Unia Stowar zysze Międzynarodowych ONZ. lista rankingowa 10 par stw świata według liczby kongres w międzynarodo*y"h była następującal8: USA (962). Wielka Brytania (577). uwzględnił tendencje nn światowym rynku turystyki kongresowej. 5_l07o. zagraniczny turysta zostawiu w goszczącym go mieście do 800 UsD. Ukształtowała się już rozbudowana sieć narodowych i międzynaro- - kongresowa. ŻŻ_35vo. Francja. Thrystyka Jak wynika _ .. definicyjnie podporządkowana biznesowej. że koszty organizacyjne zgromadzenia l. Kraj ten. iż średniawartośćtych wydatk w w badanych latach 1986-1987 była Szacowana na 130-200 USD dziennic na osobę. a zakres ich przestrzennego oddziaływania obejmuje cały świat.otganizator w ruchu turyst y cznego. zakupy 30_50vo. Holandia (380).i Japonia Sportowych i Wielofunkcyjnych. a pokrywały one koszty zakwaterowania. ze gł wnym źr dlempokrycia ich jest tzw wpisowe. Prasa szwajcarska podaje. Grupowy.4vo. Swiatowy rynek kongresowy wykazuje tendencje wzrostowe.Rynek Turystyczny" 1997. inwestycje w dziedzinie infrastruktury kongresowej. stanowi wsp łcześniepraktycznie samodzielną jednostkę w strukturze rodzajowej turystyki. płacone przez turystę-uczestnika kongresu' Należy teŻ zaznaczyć.5. podejmując wysiłki zmierltrr ące do rozbudowy infrastruktury turyStycznej. IJdzlał kontynent w w og lnej liczbie kongres w jest zr żnicowany' np. decydującą rolę - od lat trwałą pozycję w organizowaniu turystyki kongresowej. Średnie wydatki uczestnik w kongres w międzynarodowych i narodowych charakteryzuje rozpiętośćw granicach 75_I30vo. Badania naukowe przeprowadzone na Zachodzie dająobraz korzyści Qkonomicznych płynących z organizowania turystyki kongresowej. Belgia (323). iosz . Niekt re badania wskazują. wyżywienie kwaterowanie 5_I0vo.8vo. Ponieważ jest ona źr dłe m znaczny chkorzyści ekonomicznych. Włochy (359). przedstawiała się następuj ącoi za8_IŻ7o. Mięizynarodowe Stowarzyszenie Kongres w i Konwencji. miast oraz. wydatki uczestnik w-turyst w w kraju i w miastach goszczących. wyżywienia l inne koszty z:wiry. Afryka jest wsp łcześniebardzo bogata.na z tych danych. Ńemcy 1i+i1'. Ponieważ średni czas trwania kongreltl międzynarodowego wynosi od 3 do 4 dni.8vo. o jej organizację i obsługę zabiega wiete t<raj w. og lnie mozna więc powiedzieć.. do 8817 w 1993 r.gVo. ze USA. stanowią około 1/3 lokalnych wydatk w uczestnik w omawianych imprez turystycznych.9Vo. Wielka Brytania i Niemcy zajmują "B*ow Warto teŻ zwr cić uwagę na wydatki organizator w kongres w.cartaizlt7 (244).. Funkc]onuje Międzynarodowy Instytut Kongresowy. i Wschodniej turystyka kongresowa zyskuje w ostatnich lallch na znaczeliu na Węgrzech. Hiszpania (4I7). rB Warto dodać. Zgodnie z danymi z 1992 r. W miarę wzbogacania f rm wsp iczesnego życia wykazuje ona dużą dynamikę rozwoju. Można tu dodać. cownikami są: Europejskie Zrzeszenie Miast Kongresowyctr.ane Z pobytem. Jest ona pochodną wielu czynnik w. Związek Niernieckich Hat lowych organizacji związanych z turystyką kongresową.wiązanego z kongresem kształtują się na poziomie 45-65 USD dzienrtie. tształtował się następująco: Europa 59. Trzeba tu oczywiście podkreślić. że rynek kongres w międzynarodowych i narodowych jest źr dłem wielu operacji ekonomicznych. Elenlcntem wyjściowym rachunku omawianych korzyścijest wysokość lrcdnich dziennych wydatk w uczestnik w kongres w narodowych ltrriędzynarodowych. według tych samych źt deł. Na przykład w latach I989_t993 liczba kongres w międzynarodowych wzrosła z 8165 w 1989 r. nr 2l-22. r Żne rtlzrywka wydatk w wywierają wpływ konfiguracja żc na faktyczną strukturę rll'erty turystycznej goszczącego miasta oraz struktura jego cen. szwai. w 1993 r.IVo i Australia I. obciążające swymi kosztami władze publiczne. Ameryka 20. tvtięazynarodowe Stowarzyszenie Pałac w Kongresowych.Francja (789). kr^tkoterminowy oraz elitarny charakter tego rodzaju turystyki n*ir"u model jej organizacji i obsługi. tj. kt rego członkami i wspołpra- rynku turystyki kongresowej odgrywa Europa (6Ovo adziału w 1989 r. 45 44 . z kt rych korzysta społeczność lokalna. struktura omawianych wytltrtk w. i 59. Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych. Azja I2. Chodzi zwłaszcza o: tych istotne są kategoria społeczno-zawodowa uczestnika i rodzaj kongrcsu. listopad. wśrd kt ple Środkowej j r r ..

ki kongresowej oraz wzbogacać funkcjonalnośćwsp łczesnej żeglugi promowej. efekt mnożnikowy wpływ w dewizowych. że zjawisko to jest dynamicznel9' Należy przyjąć. źr dłem Kongresy i konferencje odbywają się nie tylko w miastach stołeczi region w' wyspecjalizowanych w organizacji i obsłudze turystyki kongresowej. mających dobrze rozwiniętą zeglugę promową. a więc o turystyce biznesowej i kongresowej. Warto podlrreślić. Przegląd tendencji rozwojowych turystyki kongresowej daje podstawę do poczynienia uwagi. seminaria w portach lotniczych itp. Zaleskiego . nr 2l-22 (wydanie specjalne z okazji 5Jecia wydawania publikacji). w 1986 r. gdyż nowoczesne promy zapewniają wiele wolnej przestrzeni do realizacji osobistych zainteresowa . d. co dyscyplinuje i aktywizuje obrady. os b. M wiąc o podr żach motywowanych interesami i sprawami służbo_ wymi. a także rozszerzać ekonomiczne podstawy jej rozwoju. Na przykład w krajach skandynawskich. stymulacja działalnościgospodarki turystycznej (np. 20 Problematyka turysĘki kongresowej jest w interesujący spos b naświetlona przez B. subsydia wladz publicznych (w przypadku kongres w międzynaro- Trzeba też wskazać pośrednie korzyści gospodarcze z organizowania kongres w dla gospodarki narodowej i lokalnej.r r dowych). jednak nie jest to metoda tania.. warto zwt cić uwagę na wideokonferencje jako konkurencję dla tradycyjnych spotkari. nie czują się ograniczeni w swojej swobodzie. gościł kongres w międzynarodowych' Na dru358 gim miejscu znajdował się Londyn (258 kongres w). niewidzialny wkład. oszczędności czasu. Rozkład przestrzenny miejsc przyjmowania i organizowania kongres w międzynarodowych jest dośćzr żnicowany' Jeślichodzi o miasta kongresowe. TURYSTYKA MORSKA Mimo że pojęcie . ho- kt ry np. na trzecim Genewa (180 kongres w) i na czwartym Bruksela (157 kongres w).7.turystyka morska'' jest coraz powszechniej używane. utrzymanie zatrudnienia i tworzenie nowych miejsc pracy. w strefie portowej i najnowocześniejszego centrum kongresowego. Nowoczesne Systemy wideokonferencyjne są. gastronomia. transport. Odbywanie kongres w i posiedzer na promach ma wiele zalet istotnych dla przebiegu oraz ostatecznych wynik w obrad. wkład do zr wnoważenia bilansu płatniczego.3.Rynek Turystyczny" 1997. Będzie temu sprzyjać realizacja strategii rozwoju produktu turystycznego Polski. Innązaletą jest niezakł cona atmosfera. listopad. Hołdernę_Mielcarek w artykule: TurysĘka kongresowa ważny seqment gospodarki turystycznej. uczestnicy kongres w na statku będącym na pełnym morzu nie mogą się odłączać od grupy. 19 Hongkongu największego - 47 . wydatki organizator w kongres w. to stolicą światowej turystyki kongresowej jest Paryż. dzięki dewizowym wydatkom zagranicznych uczestnik w kongres w. nie spos b znaleźć w literaturze pełną jego definicję. oferującego miejsca dla imprez z udziałem do 20 tys.pojęciem <turystyki morskiej> określa się wszelkie przejawy ruchliwości turystycznej znajdującej sw j wyraz w wycieczkach Potwierdzeniem tej tendencji może być wybudowanie w 1988 r. Według J.stosowaną w odniesieniu do operacji ekonomicznych kongres w. dochody władz publicznych przez fiskalizację bezpośrednią i pośrednią. Mimo że uczestnicy kongresu są w każdej chwili osiągalni. Są tu też wykotzystywane środkitransportu: kongres na szynach.Można więc powiedzieć. iż w miarę powstawania warunk w ekonomicznych do wzrostu aktywności Polski w pozapolitycznym życiu międzynarodowym i po 1. że atrakcyjność środowiska morskiego i lądowe warunki do odbywania kongres w na pokładach nowoczesnych prom w mogą się przyczyniać do rozwoju turystynych kraj w 46 rozbudowie odpowiedniej infrastruktury turystycznej turystyka kongreSowa może wystąpić na polskim rynku w widocznej skali2o. umożliwiająca tvt rcze dzialania i przyczyniająca się do osiągnięcia pozytywnych wynik w obrad... można zaobserwować rozw j turystyki kongresowej na morzu. zwłaszcza pod względem tworzenia i promocji markowych produkt w turystycznych w obrębie szeroko rozumianej turystyki biznesowej. Przykładowo. handel lokalny).iż dobrze wyposażone pływające centra kongresowe na statkach skandynawskich armator w promowych mogą pomieścićod 300 do 600 uczestnik w. kt ry można sklasyfikować w następujących kategoriach: r r r r r telarstwo. co prawda.

.W: I Seminarium Naukowe nt. jak i za pomocą nieregularnych rejs w promami. statek-prom umożliwia turyście przerwanie podr ży morskiej i odbycie wycieczki na lądzie własnym samochodem lub grupowo autokarem. najczęściej w atrakcyjnej miejscowości nadmorskiej. niejednokrotnie z wykorzystaniem własnej bazy lądowej armatora). że u jej podos b odbywający się r żnymi środkami transportu morskiego. nr 3.turystyka morska'' pełnomorską. Tarski' Kryteria wyboru środk w transportu w turystyce. T. r wnież leczniczych właściwości klimatu. iz jest to zjawisko społeczno-ekonomiczne' obejmuje bowiem z jednej strony zjawisko społeczne nazywane ruchem turystycznym. 29. ska ocena wlkorzystania walor w rekreacyjnych |ł\lbrzeżaGda skiego na podstawie działalnościpr7edsiębiorstw organizujqcych wypoczynek nad morzem. w uprawianiu turystycznego żeglarstwa morskiego. traktowanego nie jako wyczyn sportowy. rejsy inclusive.. stanowią także reklamę turystyki morskiej. s. wywołuje określony popyt na dobra i usługi turystyczne. np. specjalnie do tego celu przeznaczonych. wycieczki morskie na promach pasażersko-samochodowych są dzisiaj popularną formą podr ży turystycznych. Z ko|ei T. kąpieli słonecznych i wodnych oraz gimnastyki. co było przedmiotem wykładu w szkole. w portach leżących na szlaku podr ży statku. Podr że tymi statkami zapewniają turystom. kt ry ekonomicznie biorąc. Kowalewskj. rejsy takie są więc dopełnieniem programu szkolnego lub studi w. możliwościkomunikowania się są tu znaczne i zwiększają się. w portach pośrednich są oferowane wycieczki Wajoznawcze. rejsy kombinowane. Zaprezentowana typologia rejs w morskich jest uproszczona. 48 49 . Problemy ro1woju turystyki morskiej i nadmorskiej w świetle wsp łczesnych tendencji badawczych. Turystyka morska turystykę przybrzeżną oraz turystykę może być realizowana r żnymi środkami transportu: 23 I. rejsy żeglarskie morskie i przybrzeżne turyst w krajowych''. cieczek morskich. mający znaczne mozliwości rozwoju jako forma łącząca dwa cele podr Ży turystycznych: wypoczynek i leczenie na morzu. Można je uszeregować następująco: r r wych.morskich na statkach wycieczkowych. przewozy turystyczne żeglugi przybrzeŻnej. Tarskiego23 Pojęcie .W: I Seminarium Naukowe nt. lecz forma spędzania czasl. mogą być realizowane zar wno na liniach promowych. gdy prom odwiedzapo drodze kilka port w. obejmuje zdaniem I. oferujących wycieczki w sezonach martwych. dysponującym odpowiednim czasem wolnym oraz dobrze sytuowanym.. są one popularną i tanią formą wych wycieczek morskich. Kowalewski pisze: . jw. Na korzyścispołeczno-ekonomiczne ze wsp łczesnej turystyki morskiej wskazuje charakterystyka rejs w wystaw leży ruch i kolejowego. Gdar sk 1980. lub na statkach liniowych. są to częste rejsy pasazerskich statk w liniowych. promami i jachtami. podr Że w rejsach kombinowanych.. polegają one na łączeniu środkw transportu lotniczego. wiele atrakcji turyStycznych.. Z przytoczonych definicji turystyki morskiej wynika. TurysĘka i rekreacja nadmorproblemy teorii i praktyki. rejs w turystycznych na towarowych statkach liniowych. czystego morskiego powietrza. są przyszłościowąformą turystyki morskiej (obserwuje się np. a czę' sto nawet kilkudniowy pobyt na lądzie1' promowe przewozy turyst w. rejsy szkolne.. zastosowanie tej formuły może przynieśćkorzystne wyniki dziękl wykorzystaniu w rejsie. a także zvł iększają efektywno śćdydaktyki . Nie uwzględnia np. z drugiej zaś podaż d br i usług turystycznych. J.. oraz w korzystaniu z wycieczek statkami żeglugi przybrzeżnej. -22 T.. TurysĘka i rekreacja nadmorska. dającej mozli_ 2l rejsy lecznicze jest to stosunkowo nowy rodzaj rejs w wycieczko- turysta korzysta ze wszystkich usług świadczonychna statku. zaleski. odbywane na podstawie jednego biletu. Kowalewski zwraca uwagę. drogowego morskiego z innymi rodzajami transportu }4-dnio- r r podr ze oraz wypoczynek turyst w krajowych i zagranicznych statkami.Turystyka morska jako trwałe zjawisko społeczno-gospodarcze obejmuj e22 : wościobejrzenia tego. podr że te pozwalająnałączenie Systemu zdobywania wiedzy z interesującą formą wycieczki morskiej. łączenie podr ży morskiej z pobytem turyst w w jednym miejscu na lądzie. opr cz kwalifikowanej opieki lekarskiej. minirejsy międzyportowe.Ruch TurysĘczny'' 1966.ŻI.

w krążownicze wycieczki morskie. Perspektywiczny roaw j i wypoczynku w Makrore gionie Nadmorskim.pływających most w'' na .lachting morski miał początkowo charakter zdecydowanie turystyczny. zaczęto budować regatowe''. Wiadomo jednak' że niekt re połączenia promowe odgrywają jednocześnie rolę komunikacyjną i wycieczkową. Jednak przy silnej konku- pasażerskie przewozy promowe' pasażerskie przewozy przybrzeżne.. Przechodząc do zarysowania tendencji rozwojowych turystyki morskiej w świecie.pływające hotele'' i . jest zaliczana dopiero do turystyki kwalifikowanej. zagospodarowania dra funkcji turystyki oczywistą. Należy przypomnieć. kryterium ilościowe (turystyka morska indywidualna' grupowa i masowa). jachting morski. W wielu regionach świata rozvł j turystyki morskiej jest dowodem potrzeby kontaktu człowieka z morzem oraz jego |eczniczym oddziaływaniem na organizm ludzki w sensie ftzycznym i psychicznym.pływające plaże". koszty. walicki.r r r jachtem. Dlatego też . Wła_ ściwe ukierunkowanie i opracowanie koncepcji rozwoju turystyki morskiej jest istotne r wnież w Polsce. Sportowym wyczynem oraz masową rekreacją. Inne spojrzenie na zjawisko turystyki morskiej ma według kt rego zjawisko to obejmuje: A. r : r r rencji innych gałęzi transportu (eżeli się weźmie pod uwagę czas podr ży. Jedni autorzy zaliczają jądo szczeg lnego rodzaju turystyki morskiej. zmieniając swe funkcje z . statkiem pasazersko-towarowym.. że ta forma turystyki morskiej.. pasażerską żeglugę przybrzeżną. Jak wiadomo. Gdarisk I 972. Walicki2a. odległość cel w podr zy (podr że morskie bliskie i dalekie). natomiast jest kontrowersyjne zagadnienie żeglugi promowej. traktowana jako forma turystyki morskiej. zorganizowana i niezorganizowana). podr żąi regatami. że światowy rynek wycieczek morskich jest szacowany mniej więcej na 3 mln os b rocznie. Po okresie stagnacji na początku lat "70.. żeglarstwo morskie. wane na jachtach. inni zaśwskazują na jej czysto komunikacyjny charakter. staje się atrakcyjnym czynnikiem w obsłudze rozwijającego się ruchu turystycznego. toteż nie przez wszystkich autor w jest 24 A.maszyny cześnieturystyką i sportem. z czego około Ż. turystykę podwodną. Zeglarstwo morskie może i powinno być jedno'. pewnośćoraz punktualnośćpołącze(t) nie stanowi ona tachęty do korzystania z niej jako alternatywy transportowej. żeglugę promową' kajakarstwo. opr cz krajoznawstwa i turystyki podwodnej. to wycieczki pełnomorskie odby- spos b uprawiania (turystyka morska kwalifikowana i niekwalifikowana. iz pasazerska żegluga przybrzeżna ma w części charakter komunikacyjny. Należy zauważyć. żeglarstwo morskie chlubi się wieloletnią tradycją. na ryŃu tym nastąpiła ekspansja wrz z pojawieniem się statk w nowej generacji. . w drugiej połowie XIX w.Ż m7n Stanowią Amerykanie. miejsce pochodzenia turysty (turystyka morska krajowa i zagraniczna). statkach pasa:żerskich i towarowych są w niej sprawą i Jeślichodzi o turystykę morską. utraciwszy sw j komunikacyjny charakter. Na trasach morskich rywalizowały ze sobą właśnieżaglowce turystyczne Literatura przedmiotu pozwala wyodrębnić kttka kryteri turystyki morskiej: podziału l r r r r czas trwania (turystyka morska kr tkookresowa i długookresowa).trzeba zauutaży . 50 51 . z czasem. Wyr żnia się przy tym następuj t r l l r r ące formy turystyki morskiej: wycieczki pełnomorskie. lepiej przystosowanych do kr tkich wycieczek morskich.biała flota''.. statkiem pasażerskim.

turyścieuropejscy masowo udają się samolotami czarterowymi na Majorkę i Wyspy Kanaryjskie. Ponadto na terenie całego obiektu pływającego znajdlją się liczne urządzenia umozliwiające uprawianie sport w wodnych oraz pływalnie. o ile. Tendencja do budowania coraz większych statk w pasażerskich znĄduje uzasadnienie ekonomiczne.in.). Najbardziej spektakularnie zjawisko to objawiło się na rynku morskiej turystyki wycieczkowej na wodach Ameryki P łnocnej. Jeszcze innym przykładem atrakcji dla bogatych turyst w jest lukSusowy hotel na rafie koralowej. wymagający uzupełnienia pojemności floty tury- tric preferują wycieczki morskie. Podstawę wsiomnianej tendencji stanowią więc niższe koszty jednostkowe duiychlednostek. obecnie wycieczki morskie na raraiuy stjy się turystyką masową.. Club-Med 1. a także w rejonie Morza Śr dziemnego (Włochy. Rządy lrraj w wYĘiarskich chętnie więc witają statli lawi. największego obecnie rynku turystyki_morskiej. dziono. Należy dodać. Wspornniany wycieczkowiec odbywa rejsy turystyczne w relacji: Amstertlam-Kadyks-Madera_Wyspy Kanaryj skie_Amsterdam. kt ry ma wyporność 5 tys. lider 53 . Turcja.sovereign trr" seas.. wyspy greckie itp. o nazwie Black-Prince. o łi" Ameryka52 o zapewnienie mozliwościuprawiania Sportu' rozrywki i wesołej atmosfery. biorący na pokład 450 turyst w. a także tylko dzieri lub dwa Łe$Utgi oa uiumi. wprowadził nową lbrmę wycieczek morskich na pontonie spuszczanym za rufę. Pod wpływem wzrastającej konkurencji wiele towarzystw żeglugowych nabrało przekonania ie moznu . że statek ten jest wyposażony w pokładowy basen kąpielowy i restaurację d la cąrte' Na uwagę zasługuje r wnież informacja o oddaniu do eksploatacji we Francji pierwszej na świecie pływającej wioski urlopowej o nazwie Przykładem wzrastającej atrakcyjności środowiska morskiego dla luryst w europejskich możebyć wycieczkowy statek-plaża. superstatek pasazerski I\{/s . ri_ czący 74 tys.jące do port w morskich. Katalog ten przedstawia atrakcyjne nowości i programy juz sprawdzone. BRT i może pomieścićII4 pasażer w. Przedstawiona tendencja do budowy i eksploatacji coraz etonomiczny od dw ch jednostek po 1300 pasazer w.liczący 100 m dfugościiważący 1200 ton..Chodzi zwłaszcza Statkami o możliwie ograniczonych kosztach eksploatacyjny.większych statk w pasazerskich do cel w turystycznych jest charaktery_ stycznazwłaszcza dla silnie'rozwĘającego się rynku UśA. Karaiby to doskonały obszar do uprawiaIiia turystyki morskiej. Statek ten.rynkowe w turystyce morskiej są motorem dalszego wzrostu pasazerskiej floty wycieczkowej.xlkładzie. został zbudowany w stoczni w Singapurze w ciągu 15 miesięcy. dośćblisko połozone porty. że ten 20O-pokojowy pałac hotelowy. ton wyporności. na rafie koralowej Great Barrier. zaprezentowany przez hamburskiego organizatora turystyki Hanseatic Tourist. Został on zakotwiczony w odległości 70 km od p łnocno-wschodniego wybrzeŻa Australii. piękne. Że jeden statek dla 2600 pasażer w jest bardzief Iedną z najbardziej charakterystycznych cech rozwoju turystyki morskiej jest w ostatnim okresie gwałtowny wzrost wielkości statk w. eksploatowany przez towarzystwo zeglugowe Fred Olson Line. Na marginesie mozna dodać. Analizy rynku turystyki morskiej wykazują. funkcjonować na rynku dfugofalowo pod warunkiem dysponowania stycznej. Hotel jest wyposażony w korty tenisowe. w kt rych dominuje trend podr zy morskich małymi. Turyścimogą się dostać do hotelu helikopterem z wybrzeża w ciągu 17 minut oraz statkiem w czasie 90 minut.szczeg lnie dla obszaru Karaib w. Pod względem walor w turyStycznych wymienia się tu wielką liczbę wysp. wyraźnie polepszony komfort pobytu na pokładzie oriz aiatcyina oferta rozrywkowa. oferuje on ekskluzywne rejsy morskie na statku Hanseatic Renaissance. Warunkiem zaspokojenia popytu segmentu młodziezowego jest więc wyposażenie statk w pasazerskich w infrastrukturę typoią itu ąaowych wiosek turystycznych. Właścicielemtej jednostki jest Club Mediterrance.Dwucyfrowe wskaźniki"i wzrostu i optymistyczne prognozy. konieczne jest wprowadzenie odpowiednich atrakcji pokładowych. wycieczkach turystycznych sprawił. że aby dotrzeć do nowych segment w rynku. Ten odmienny od europejskiego motyw udziału w morskich oo'i"- a usługi gastronomiczne świadczy kilka restauracji. że w USA powstał masowy rynek turystyki morskiej. w tym młodzieżowego.t . Ich celem turystycznym jest nie ką1lielisko morskie czy wyspa' lecz sam statek: sło ce i przyjemności na .a. Na rynku tym żeglugę wyciecztową oferuje m. wybrzeża o malowniczych plaŻach. wygodnymi statkami. Z dłem interesujących wiadomościo tendencjach w rozwoju turystyki morskiej moze być Katalog 91.

jest zaopatzony w nowoczesny komputer pozwala:?: ^ największym statkiem zaglowym świata ilednocześnie jednym z najno- światowyw dziedzinie wiosek urlopowych. Ma on I87 mdfugości szerokości. Funkcja turyStyczną port w morskich jest uwarunkowana wieloma czynnikami. Moze on przyjąć na pokład 416 pasażer w.8To w stosunku do poprzedniego roku. Jednostka ta jest przeznaczona do obsługi wycieczeft morskich dla zamoŻnych turyst w. a wyjechało przez polski" po'ty Ż. 10 regionalnych przedsięuio'st* z"g_l-usi nromowej Europy P łnocnej i Zachodniej kt re o'bsfugują 55 określonych obszarach turystykę morską tształtują iyruźnie ||"':-y:h. Czynnikiem stymuluj ącym kształtowanie turystycznej funkcji port w morskich jest zwiry.czny i wydatki cudzoziemc w w Polsce oraz Poląk w za granicq w 1998 r.26 mln os b. Warto podać. z nielicznymi wyjątkami (np. Funkcja turystyczna port w morskich zasługuje na uwagę r wnież dlatego.8vo na gastroiomicinęłs. natomiast nieproporcjonalnie małe samym miastom. zwiryartymi przede wszystkim z warunkami środowiska geograficzneg o. wskazywać na ożywienie turystycznej funkcji port w polskich. Na przykład w warunkach polskich ruch pasażer w w portach morskich przynosi istotne korzyści ludności miast portowych. dysponuje tez silnikami 1equlację zdolnYmi do utrzymania szybkościrzędu tO_Iż węzł w. guie na uwagę.iż istotnym czynnikiem rozwoju omawianej funkcji są r wnież dogodne powipania komunikacyjne miast portowych z większymi. podr że 54 . . interesującymi turystycznie ośrodkami miej skimi w danym kraju. do kraju 2.eKsproatacJa statk l ' w-hoteli. jak dotąd Gminy miast portowych nie wykazują większego zainteresowania rozwojem i rozbudową urządze infrastruktury portowej. turystycznej niast bałtyckich z niedost atecznąbazą hoteiową.stich portach handlowych. przybrzeżnej.przewrozlo ponad 50 rnln pasazer w w 1995 i.oknem na świat''jego miasta.'-*. iz cudzoziem cy fnet<racłaiący polską granicę morską w 1998 r. Wżną rolę odgrywateż położenie miast portowych w układzie międzynarodowych szlak w turystycznych' w kt rych porty jako stacje transportu morskiego mają duże znaczenie. ź"gt gu morska przewiozła w 2000 r.icst ona skutecznym sposobem wykorzystania zdolnościprzewozowych statk w pasa:żerskich. może być r wniez budowa . Przypisuje się im dwie funkcje. kt ra zasłu- Morza Bałtyckiego do o_bsługi Po dru- Na łączących Belgię.portach handlowych może Wzrost. jest zaliczany do podr zy turystycznych. Warszawa l SS. zkutoiy tej 60. morskiego (np. Wspomniany statek jest httltnym wyznacznikiem ich roli społeczno-gospodarczej.ju*:'rozwoju turystyki morskie. iż przewozy pasażer w żeglugą śrdlądową wyniosły )ooo r' L'. Korzyścipowinny być obop lne. na powierzchni ozaglowania. w tym dominowały przewozy promowe.^')^^ur!.ruchu pasazerskiego w morskich . a także kraju.2?o obejmowło pozostałe wydatki. Przykładowo. Jest on T'1' ptzewozy promowe. Ponadto . 15. że wzmiankowany stan tzeczy moze świadcr. II. Dane GUS-u wskazĘ.yć o niedocenianiu roli wsp łczesnych port w morskich w obsłudze przewoz w pasażerskich. .Żśmh pasażer w. zwłaszcza walorami klimatycznymi. porty basenu Morza Śr dziemnego). turystyka morska przeżywa bowiem wsp łcześnierenesans dzięki rosnącej atrakcyjności spędzania czasu wolnego na prlkładach statk w morskich. Hiszpanię. że w ŻOOO przyjechało r. *:. .5Vo nazakup bilet w podr znych w polskich biurach podr zy. wydali og łem 156 n'il zł. Źr dła zainteresowania furystyką morską tkwią także w atrakcyjności miejscowości nadmorskich. 6żs tys. GUS. zatokowej. Warto w tym miejscu zauwużyć.. Szwecję i Wielką Brytanię-.anie tej funkcji z ekonomiką miast portowych. Po pierwsze są one eksploatowane na obszarze wocześniejuych statk w obecnie istniejących. Dzięki tym szlakom miasta portowe stanowią punkt wypadowy dla pełnomorskiej żeglugi turystycznej. 55 cmigrant w). iż ruch pasużerski w portach morskich. że jej zasięg przestrzenny może być rozległy. np. -Htlanl1ę:-I'-oĘ''|:emcy' Norwegię. Należy podkreślić.3Vo przeznaczono na usfugi noclegowe. zalewowej i żeglarstwa Wolno wyrazić pogląd. Do rozwoju turyStyki przyczynia się r wnież pogarszający się stan środowiska naturalnego na lądzie. Tragmentaryczną informacją statystyczną o turystyce morskiej w Polsce może być ruch pasazer * w mo.gie funkcją tych jednostek jest obsługa turystyki konferencyjnej. pasuzero*. JT|Y.ŻO mln oroa. I IO_l I I. Francję. Danię. co stanowiło ' wzrost o t2. Port jest szerokim .. a8. a także krajoznawczymi miast portowych i obszar w dor przyległych.8% prr"źnu"rono na zakup towar ą natomiast 39. Warto tez podkreślić. Rozmiary tych pr r zy stale wzrastają.

prężnych i wy_ kształconych. ziemia ojc w i poczucie wsp lnego dziedzictuta. że przenikanie element w kultury dokonuje się gł wnie przez kontakty między ludźmi. to jednak od początku stanowi_ ła ona układ pod wieloma względami odmienny. działalnościspołecznej i wydawniczej w kręgu danej grupy etnicznej. niemiecka czy włoska grupa etniczna w USA). polska. lecz takŻe inspirujących i or_ ganizujących podr że turystyczne o podłożu etnicznym. Turystyka może r wniez kształtować stan świadomości narodowej. książki. Wolno przypuszczać. znajdujących stosunkowo łatwo swe miejsce w nowych społecze stw ach oraz z powodzeniem rozwijających działalnośćgospodarczą na r Żny ch polach. Można przypuszczać. Dzięki turystyce etnicznej następuje dyfuzja r Żnych element w kulturowych. ktr1rej istotnymi wartościami. religijna itp. Kwestię tę można uog lnić i powiedzieć. atakże silne powiązanie z krajem pochodzenia. to ich struktura społeczna rozwinęła się wt rnie w kraju osiedlenia. kt rącharakteryzuje poczucie wsp lnego pochodzenia i kultury orazwięź grupowa' najczęściej oparta na wsp lnocie językowej i wsp lnej. na og ł odczuwających potrzebę importu innowacji i zasob w kapitałowych. w toku kt rych są przenoszone idee. zawotlrlwymi czy kościelnymi. przyjaci łmi i znajomymi żyjącymi w diasperze orazprawa człowieka.). to dostrzeze się możliwo ścirozszerzenia tej działalnościna obszary kraj w macierzystych. W rozwoju turystyki etnicznej mozna też upaĘwać czynnika przernian cywilizacyjnych. Turystyka wsp łczesna stwarza realną szansę nie tylko umocnienia tożsamościgrup etnicznych. że świadomość narodowa diaspory jest pogłębiarra dzięki specj alistycznej turystyce etnicznej (turystyka Yłajoznaw cza. Że emigracja obejmuje ludzi młodych. prądy filozoflczne i artystyczne oraz inne.dla rozwoju turystykiintegracja. że podr że o motywacjach etnicznych są możliwe. og lnie można powiedzieć. Natomiast jeżeli chodzi o grupy etniczne ukształtowane w wyniku procesu emigracyjnego. 58 czanie |udzi z kraj w mniej rozwiniętych do kraj w wyżej rozwiniętych. ptzez utrzymywanie kontakt w i wsp łpracę diaspory z krajowymi organizacjami społeczno-kulturalnymi. Urzeczywistnienie wspomniarrych cel w następuje m'in. W tym kontekścienależy przede wszystkim zwr cić uwagę na koniecznośćhonorowania przysługujących człowiekowi praw politycznych. kongresowa' może się stać waznym czynnikiem przyspieszenia procesu przenikania wsp łczesnej kultury. dzieła sztuki' nowe pomysły naukowe. nie tylko integn{ących dane grupy etniczne otaz utrwalających więzi diaspory z krajem ojczystym. Chodzi tu mianowicie o tworzenie i funkcjonowanie r Żnych struktur organizacyjnych. Chociaż jej wz r został wyniesiony z kraju pochodzenia. historycznie utrwalonej nazwie (np. są: ziemia j ako terytorium stanowiące kraj urodzenia. kongresowa. jeże|i zostaly stworzone warunki przestrzegania prawa obywatela do swobodnego łączenia się z rodziną. hoces ten jest uwarunkowany wieloma czynnikami.Zjawisku diaspory towarzyszy proces ksztąłtowąnią qrup etnicznych. kt ry żyje w diasporze. Jeżeli się przyjmie. Subiektywna identyfikacja narodowa ma zreguły dośćtrwały charakter. Tak więc turystyka etniczna. Spotyka się opinię.zdolnymi do przetrwania w odmiennych warunkach narodowo-paristwowych. rozumianych jako grupa społec zna. Chodzi są dyna_ mika życia grupy etnicznej i jej wewnętrzna tu prakprowadzenie ożywionej ty cznie o kultywowanie odrębności kulturowej. lecz także naturalnej jednościwsp lnot narodowych. 59 . np. by sądzić. hiznesowa. że przynajmniej w fazie początkowej zachowują swoją strukturę społeczną i kulturę oraz bezpośredni związek z zamieszkiwanym terytorium we względnie niezmienionej postaci. obyczaje. W układzie r żnorodnych przesłanek inicjowania i rozwoju turystyki etnicznej na uwagę zasługuje r wnież element organizacyjny. Cechą charakterystyczną tych pierwszych grup jest to. Chodzi o to. Tego rodzaju grupy są bardzo podatne na procesy asymilacji. iz diasporę o podłozu emigracyjnym charakteryzuje przemiesz- Warto tu zwr cić uwagę na możliwościpozyskiwania nowych źr deł korzyści ekonomicznych dla macierzystych kraj w diaspory. że nieza|eżnie od stopnia asymilacji określonej diaspory etnicznej ważne . iż grupy etniczne znajdujące się na obczyźnie w wyniku zmiany granic są mniej podatne na procesy asymilacyjne niż grupy powstałe w wyniku emigracji. Doświadczenie historyczne daje podstawę. czyli także rozwoju odwiedzanego kraju. że siła motywacji turystycznej grup etnicznych zależy od źr dla tych grup. do swobodnego kontaktu osobistego z bliskimi w kraju macierzystym lub kraju urodzenia swych przodk w.

Natomiast w olsztynie zawiązało się Stowarzyszenie Mazurskie Związek Polsko-Niemiecki. Po roku 1945 jej liczbę szacowano na 100 tys. jeleniog rskim. Reszta nadal mieszka na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. Na podkreślenie zasługuje przede wszystkim osadnictwo historyczne. wrocławskim. wolno przypuszczać. kt re się składają na spuściznę historyczno_kulturową. Ł dź. Większość Mazur w wyemigrowałap źniej do Niemiec i obecnie stan tej ludności jest szacowany na 5-8 tys. kt re mają bardzo długą tradycję na Pomorzu orv na Śląsku. aby w mozliwie przez bogate mieszcza stwo. gda skim. Katalog walor w turyStycznych Polski interesujących dlą ludności niemieckojęzycznej jest bogaty. Kilka takich gmin jest r w_ nież w byłym wojew dztwie częstochowskim. polskich Niemc w mieszka na Śląsku opolskim. Warszawa 1 990 (maszynopis). wznoszone w Radzie Naczelnej Stowarzyszer Ludności Niemieckiej RP z siedzibą w Katowicach. nowosądeckim i tarnowskim. takich os b.. twierdze i fortyfikacje. W rozwijających się miastach średniowiecznych oraz p źniej budowanych powstawały liczne obiekty sakralne i świeckie. Polska jest uwazana przez niekt rych zna'wc w przedmiotu za swoisty skansen fortyfikacji z r żnych okres w historycznych: od średniowiecza do II wojny światowej. w myślkt rego turystyka etniczna obejmuje turystykę (gł wnie międzynarodow$ związaną z miejscem pochodzenia. Miasta polskie przechodziły na nową organizację. d. zamki.iu. os b26. a także zvłiry'anym z nim uzdrowiskom. Toruniu. dla ludności niemieckoję zy cznej. istnieją bowiem duze mozliwościw tym wzg|ędzie. Polska finalizuje obecnie energiczne starania o to. bo 250 tys. że najwięcej. Po II wojnie światowej pozostała w Polsce częśćludności niemieckiej w większościwyemigrowała w ramach łączenia rodzin. os b. Poznaniu czy Szczecinie). Mają one związek z przemiennościami politycznymi i terytorialnymi oraz z zaszłościamietnicznymi. 'Lrzeszone w r Przedmiotem zainteresowari wspomnianych turyst w mogą być 60 6I . Źroała oficjalne podają liczbę 300 tys. żydowskiej czy dla turystyki polonijnej. os b mających poczucie przynależności do narodowościniemieckiej. 26 kr Na zako czenie tego fragmentu rozwaŻa można przyjąć robocze określenie. Na uwagę zasługuje też informacja dotycząca ludnościmazrskiej. katowickim. Atrakcyjność turystyczna Polski dla ludności nie mi e c koj ę zy c znej' Instytut Turystyki. Historia miast polskich dowodzi. w Gdarisku. Dla niniejszychrozwtŻa istotna jest też informacja. olsztyr skim. Należy też dodać. Interesująca dla turyst w niemieckojęzycznych może być r wnież informacja poświęconaprzytodolecznictwu. kt re stawia stlbie za cel kultywowanie wsp lnego dziedzictwa kulturowego wśrd Mazur w zamieszkalych w Polsce i w Niemczech. Wrocławiu. Biorąc więc pod uwagę wszystkie zaszłościpolityczno-historyczne i dawne stosunki etniczne. gdzie w 25 gminach przeważa narodowośćniemiecka. Jest to dobry prognostyk r wnież dla rozwoju turystyki etnicznej. za|icza się zwłaszcza ratusze (np. Że na fali osadnictwa w wiekach XVIII i XIX powstawaly liczne osady przemysłowe. wnież zabytki sztuki militarnej. Według nieoficjalnych szacunk w obecnie mniejszość niemiecka w Polsce liczy około 800 tys. zerkładanych na czynszowym prawie niemieckim.tkim czasie stać się pełnoprawnym członkiem UE. że promocja turystyki clo Polski znajduje pełne uzasadnienie zwłaszcza na tych obszarach kra. określającymi zwłaszcza losy ziem p łnocnych i zachodnich obecnej Rzeczypospolitej. Do reprezentacyjnych obiekt w tego rodzaju. Stymulatorami rozwoju turystyki etnicznej w Polsce są powstające towarzystwa społeczno-kulturalne mniejszości niemieckiej w Polsce. w czym znaczący udział mieli osadnicy niemieccy. Tomasz w Mazowiecki i Zgierz). przeznaczone gł wnie dla tkaczy przybyłych z Niemiec (Aleksandr w. Dzięki niej powstało wiele nowych osad. należy sygnalizować pewne elementy atrakcyjności turystycznej Polski np. Warto talcże przypomnieć. ze w ich powstawaniu dużą rolę odegrała ludnośćnapływająca z przeludnionych miast niemieckich. kt re najdłużej się znajdowały pod hegemonią polityczną Niemiec oraz najdłużej ulegały płynącej stamtąd presji kulturalnej i gospodarczej. W prezentowaniu walor w turystycznych Polski dla ludnościniemieckojęzycznej wykorzystano opracowanie A' Jagusiewicza. Aby je wykorzystać. urodzenia i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. że większe enklawy ludnościniemieckiej w niekt rych miastach i wsiach znajdują się w byłych wojew dztwach: bielskim. Nie spos b też nie wymienić tych element w atrakcyjności turystycznej Polski dla ludności niemieckojęzycznej. budowanych w r żnym czasie i stylu na ziemiach zachodnich oraz p łnocnych.

atrakcyjne budowle pałacowe. kulturze i męczeristwu Żyd w. Źt dła podają. Duże zasługi w tym wzg|ędzie nają zwłaszcza Ży dzi polscy.. zabytkową ikulturalną. mająca wielowiekowe tradycje kraju wielokulturowego. Nekropolie te. zwłaszcza na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich.in. Na skutek licznych migracji w czasach dawnych oraz powo. że do czas w wsp łczesnych przetrwało około 240 murowanych budynk w dawnych synagog. Rogoźnica. Włodawie i Ękocinie. reprezenĘące r Żne style architektoniczne.icnnych w blisko 80 krajach światażyją obecnie Żydzi wywodzący się z Polski lub mający w niej swoje korzenie przez ojc w i dziad w. W wielu innych miastach znajdują się w takich budynkach muzea regionalne lub sale wystawowe. Dużą atrakcją dla turyst w niemieckojęzycznych mogą być także powstałe w r znych okresach historycznych cenne budowle sakralne. Istotnym składnikiem omawianego dziedzictwa kulturowego są liczne. W grupie składnik w kultury materialnej polskich Żyd w na uwagę zasługują zbiory judaistyczne i zabytki świeckie. Majdanek czy Sztutowo). Spoczywające na nich prochy znanych i zasłużonych osobistościświatanauki. że historia. Turyst w niemieckich mogą r wnież zunteresować niekt re nekropolie ewangelickie w Polsce. Mozna sądzić. Walorem dla turystyki etnicznej jest dziedzictwo kulturoweŻyd w.p źniej w r żnym stopniu odbudowanych i przystosowanych do rozmaitych cel w. Wolno przypomnieć. w Izraelu 3. Ła cucie. ZSRR ponad I mln. historii i kultury śląskiej. kt re w większości mają przynajmniej częściową tradycję niemiecką. Ziemie p łnocne i zachodnie Polski obfitują w liczne. kultura i sztuka zydowska wzbudzająznaczące zunteresowanie w całej Europie. Wysoka jest r wniez atrakcyjnośćturystyczna ziem polskich dla ludności żydowskiejŻ1. nie tylko zresztądla ludnościżydowskiej. (w dowskiej. Ż1 podstawie pracy mogą stanowić dużą atrakcję turystyczną. Warto wreszcie wymienić pamiątki historyczne pozostałe po licznych zmaganiach wojennych.). cmentarze wojenne. ocenia się. oraz w Lublinie.pomorskiej oraz niemieckiej). m. i najmniej w Polsce około 5-7 tys. specyficzną kulturę świeckąi sakralną. - Zagadnienie turystyki etnicznej naprzykladzieludności żydowskiej opracowano na A. w Gdarisku. Wrocławiu.W grupie walor w turystycznych pochodzenia antropologicznego na uwagę zasługują wielkie rezydencje. Szczecinie. uporządkowane i udostępnione do zwiedzania. artystyczną.5 mln. kultury przyw dc w politycznych. Dziesięciowiekowe osadnictwo żydowskie w Polsce przechodziło rćlżne losy. biblioteki itp. w Wielkiej Brytanii i Kanadzie po 300-500 tys. liczne plac wki i zbiory muzealne (dotyczące np.że jest to okoliczność sprzyjająca z punktu widzenia rozwoju iB 62 . Instytut Turystyki. archiwa. historyczne i artyStyczne. W kolejności należy wymienić walory jakie przedstawiają żydow_ skie cmentarze. iż Polska. W tym sensie stanowią one znaczną atrakcję turystyczną. Toruniu. Warszawa l 990 (maszynopis). R żne świadectwa Ę 63 Pierwotną funkcję dom w modlitwy pełnią synagogi krakowskie żnica Nożyka w Warszawie. Nie trzeba więc pod_ kreślać. w b. była przez wieki prawdziwą ojczyzną kultury żyWedług dostępnych źr deł na świecie żyje około 15 mln Żyd w USA mieszka ich około 6 mln. opolu i olsztynie. że obecnie około 50 dawnych b żnic przedstawia dużą wartośćpoznawczą.in. Turyścio motywacjach poznawczych mogą odwiedzać w Polsce. w tym i ekonomicznych. a także swoiste nekropolie ofiar ludob jczej działalnościhitleryzmu (oświęcim. rozsiane na ziemi polskiej synagogi (b żnice). gdzie mieści się muzeum poświęcone dziejom. Atrakcyjność turystyczna Polski dta narodowości ży dow s kiej. wielowyznaniowego iwieloetnicznego. Wetlług niekt rych źr deł przynajmniej połowa og lnej liczby Żyd w na świecie jest w r Żnym stopniu zwiryana z Polską. Przykłady zaśmuzealnego wykorzystania budowli pożydowskich można spotkać w Krakowie. Znajdują się one m. że staranne wytypowanie obszar w kraju interesujących dla omawianej grupy ludności. Wolno zauwuŻyć. podczas wojny zniszczonych. turystyki etnicznej. Liczne związki ludności niemieckojęzycznej z historią i kulturą polskąw znacznym stopniu przesądzająo dużej atrakcyjności turystycznej Polski. we Francji. kt rzy stworzyli własną. odpowiednie ich zagospodarowanie turystyczne oraz rozumne promowanie mogą być źr dłem wielorakich korzyści. w Europie Środkowej i Wschodniej najwięcej na Węgrzech około z0 ty'. działaczy społeczno-gospodarczych oraz zgromadzone tam liczne zabytki sepulkralne przedstawiają wysokie wartości emocjonalne. w innych krajach Europy Zachodniej po kilkadziesiąt tysięcy. Jagusiewicza.

Działalność tych struktur organizacyjnych może umacniać związlrj cmocjonalne ich członk w z Polską i stymulować podr ze turystyczne do kraju ich przodk w. ze konieczne jest nowe spojrzenie na turystę polonijnego. Słonimski. J. Rudnicki. Rubinsteina.3.. są taoraz Pałacu Poznar{skiego. Istotnym elementem przesłanek stymulujących podr że turystyczne os b narodowości żydowskiej do Polski jest też aspekt organizacyjny. W związku z tym na|eŻy wymienić dziaLające w naszym kraju Towa64 nież wskazać na dziedzinę muzyki. dziełamalarstwa. H. Auschwitz_Birkenau. rzystwo Kulturalne Żyd w w Polsce.in. Dotychczas pozostawała ona w literaturze ekonomicznej poza gł wnym nurtem rozważa(l. laureat literackiej Nagrody Nobla. SĘjkowski. Petersburskiego kompozytora piosenek. Funkcją tych warunk w ma być stworzenie takiej sytuacji. Fitelberga dyrygenta. P.kultury są przechowywane w zbiorach muzealnych i prywatnych. jak J. na dawnych cmentarzach żydowskich. J. m.miejscach tragicznych wydarzer i męcze stwa narodu żydowskiego 'z czas w okupacji hitlerowskiej. Leśmian. G. Zarysowany układ wazniejszych motyw w podr zy turystycznych ludnościżydowskiej do Polski może się stać rzeczywistościąpod warunkiem stworzenia odpowiedniego systemu obsługi turystyki społecznościżydowskiej. W polskich orkiestrach symfonicznych grało wielu słynnych instrumentalist w żydowskich. dawne budynki: Teatru Zydowskiego w Krakowie i Lublinie. Natomiast w grupie Żyd w asymilowanych i Polak w zydowskiego pochodzenia. Bełżec. Wieniawskiego słynnego skrzypka i kompozytora. M.rzeźby i grafiki oraz okazy piśmiennictwareligijnego i historycznego. Związku Rapardstw na skutek zwłaszcza na dzieckiego. Trzeba wreszcie wspomnieć o . zamieszkującyobszarze b.Łodzi i Krakowie) oraz obozach masowej zagłady (m. Ważyk. TWorzony obecnie nowy model stosunk w Polonii z krajem nakazuje zwr cić uwagę na miejsce turystyki w tym procesie. Z punktu widzenia promocji turystyki polonijnej jakośćta sprawia. Stwarza ona widoki na nową jakośćkulturalną i umysłową. TURYSTYKA POLONUNA służonych dla polskiej muzyki poważnej i rozrywkowej warto wymienić przede wszystkim: H. Trzeba też podkreślić jako okolicznośćkorzystną ze Polacy na terytoriach obcych -zmiany granic. należy r w- Tirrystyka polonijna jest odmianą turystyki etnicznej. Rozvł ztŻając niekt zagadnienia doty czące rozwoju turystyki polo're nijnej. Można do nich zaliczyć np. że Europa Środkowa i Wschodnia była kolebką wielu nurt w klasycznej literatury i sztuki żydowskiej. Jastrun. pojęcie . Gł wnej Biblioteki Judaistycznej w Warszawie Przechodząc do walor w ucieleśnianych przez literaturę i sztukę. że szczeg lny rozkwit osiągnęły one na ziemiach polskich. atakże 400 stowarzysze Żyd w polskich. tworzoną w innych warunkach. Do cel w tej pracy przyjęto definicję sformułowarrą 65 . Brandys. stanowi nową jakośćnie tylko w strukturze polskiej diaspory na Zachodzie. Natomiast do zabytk w świeckich kwalifikują się m. Wiele miejsc kaźni i męcze stwa 'r narodu żydowskiego w latach 1939_1945 zostało upamiętnionych w okresie powojennym w postaci pomnik w. Tuwim. systematycznie zdobywają prawa obywatelskie. atakŻe światowej sławy wirtuoz w A. przejawiających działalność społeczno-kulturalną na świecie. Treblinka. tablic oraz głaz w. naleŻy przypomnieć. A. urodzony w Leoncinie. wytwory rzemiosła artystycznego. W grupie za- kie nazwiska. K.in. obelisk w. kt rzy wnieślibezsporny wkład do literatury polskiej. zwłaszcza socjologicznej. Szerynga i innych. Singer. Ten Segment rynku turystycznego wymaga bowiem 1. Te znaki tragicznych czas w znajdują się mniej więcej w 180 miejscowościach.Polonia'' jest określanew spos b niejednoznaczny. Znautcy przedmiotu wyrazają opinie. specjalnej oferty. B. innych systemach myślenia i innym otoczeniu. wyroby medalierstwa i złotnictwa. Kosirski i inni. A. Emigracja lat 80. Sobib i Majdanek). Chełmno.in. płyt. kt ry reprezentuje już inne motywacje i zainteresowania. Warto tu poczynić dwie uwagi. należy rozpocząć od definicji Polonii. Wśrd klasyk w literatury żydowskiej znajduje się I. A.9 . zwłaszcza gettach (największe w Warszawie. J. M wiąc o dziedzictwie kulturowym Żyd w polskich. w kt rej Polonia będzie dążyłado niezrywania kontaktu z krajem i utrzymywania ciągłości kulturowej. Kochar{skiego. Należy r wnież wspomnieć o korzystnych przemianach zachodzących w kraju pod względem warunk w rozwoju turystyki polonijnej. W literaturze przedmiotu.

-. os b emigracja wojenna.. GUS. Rolę turystyki polonijnej w umacnianiu kontakt w z Polonią można upatrywać przede wszystkim w kontaktach rodzinnych.orchard Lake 1985.. Obecnie polska diaspora jest szacowana na 13-15 mln os b.jest tam szacowana (według stanu z 1990 r. na Łotwie b31. Najwię_ cej Polak w znajduje się bowiem na terenach graniczących z Polską.Wsp lnota Polska". mimo że jednocześnie wzrasta dążenie do umacniania suwerenności i tozsamości narodowej. Niemcach i Włochach Polonia stanowi czwartą co do wielkościgrupę etniczną zamieszkalą poza granicami kraju macierzystego. na początku I99I r. że ten młody potencjał intelektualny może wzbogacić środowiska polonijne. socjalne. fale emigracji polskiej sprawiły. Z.Profil" 1991. Po pierwsze fakt.6 mln os b.. kt rymi były: poprawa wa- - Podkreślając celowość rozwoju turystyki polonijnej.. 800 tys.. 750 tys. zdrowotne. kt rzy stanowili piątą po Turkach. cojest istotne dla rozwoju omawianej turystyki. obejmowała na og ł ludzi młodych i wy_ kształconych.5 mln Polak w.70 tys.1980-1988. na 500 tys. Związku Radzieckiego. od XIX w. na Li. Na obszarze Kanady zaśzamieszkuje 400 tys.) na 5. czyli ostatnia fala wychodźstwa polskiego. Ten punkt widzenia znajduje tez wsparcie w układzie motyw w omawianej fali emigracji. RFN' Francja. Iamze. s. Wolno więc sądzić.UwaŻa się.. a mianowicie: na Białorusi 700 tys.jako zbioro_ wośćludzi o polskim rodowodzie. l53. warto zwr cić uwagę na przestrzenne rozmieszczenie Polonii' Na podstawie danych statystycznych dotyczących tego zjawiska można powiedzieć. os b Ż0 tys. Jugosłowianach. a więc kraje wysoko rozwinięte gospodarczo. Trzeba nad30 W sytuacji gdy odchodzi w przeszłość ostry ideologiczny i poli- '' 2e Polacy w świecie. w RFN było zarejestrowanych ŻŻ0 400 Polak w. zaktywizować tamtejsze struk_ tury polskich grup etnicznych i w efekcie stymulować podr ze tury_ styczne do Polski. gdzie według GUS mieszka l mln Polak w i ludności polskiego pochodzenia32. .. Peszkowski. że nĄwiększe skupisko Polonii występuje w USA30. że krajami docelowymi tej emigracji były gł wnie: USA.. Peszkowskiego. ABC Polonii świata. Włochach i Grekach grupę obcokrajowc w.. siłą rzeczy. Według GUS mieszka tam 2. 1945-1950. Kolejne. nr 3 (Hamburg). W aktywizacji turystycznego ruchu polonijnego ważnąrolę do odegrania ma zwłaszcza emigracja lat 80.lamze33 . Z widzenia interesująca jest Francja.. migracje ludności stają się. 28 Przewidywano. Przemawiają za tym co najmniej dwie okoliczności. obywateli. Z punktu widzenia intensywności podr ży turystycznych do Polski ko_ rzystne jest rozmieszczenie Polonii na omawianych obszarach. Powstało ono w wyniku zmiany granicy par{stwowej. 800 tys. os b . iz Polonia na kontynencie p łnocnoamerykariskim jest w r żnym stopniu zintegrowana z nowym środowiskiem. zjawiskiem normalnym.ać z Niemcami' Jak podają źrdła niemieckie33.przezZ. iż Polacy zajmowali w tej grupie ostatnie miejsce pod względem długości okresu zamieszkania. Polska grupa etniczna . Zwiększająsię r wniez mozliwościwsp łpracy z Polonią. zdolnych do określania swego pochodzenia w przeszłościjako polskiego''28. Znaczne możliwościrozwoju turystyki polonijnej trzeba też wiry. Drugie co do wielkości skupisko Polak w za granicą znajduje się na terenach b. Warszawa 1992. os b os b . Dużą rolę moze odegrać Stowarzyszenie .. 1951-1955. nr 6. ze emigracja lat 80. Po drugie to.Panorama Polska" 1989. Warto przy tym podać. s. 27. os Ukrainieomawianego punktu twie 300 tys. Kanada i Szwecja. kt ry określa Polonię szeroko . Polak w i ludnościpolskiego pochodzenia. ze do ko ca ubiegłego stulecia opuściPolskę dalszych 300 tys.1955-1979. rozproszonych po r żnych krajach i osiedlach poza Polską w spos b trwały. ze po Chi czykach. naukowe. motywy zawodowe. Rozmiary emigracji polskiej w latach 1939_1988 były następujące29: r r : r r 500-600 tys. tyczny podział świata. niepodległościowa. Włochy. runk w materialnych otaz mieszkaniowych własnych i rodziny. Z puŃtu widzenia perspektyw rozwoju turystyki polonijnej istotny jest liczbowo-przestrzenny obraz polskiej diaspory inaczej nazywanej Polonią. 66 67 . łączenia rodzin i polityczne.

inżynier w. na_ ukowc w. społeczne służbypracownicze. c]ziałaLności tej. refinansują bądźrefundują. młodziezy. Pierwsze przejawy turystyki socjalnej dały się zauvłuŻyć w kilka lat po I wojnie światowej. lecz przez organizacje lub instytucje. chodzi o stworzenie i rozwinięcie pozadochodowego sektora gospodarki turystycznej. rencist w. nie kulturalnej (np. Po pierwsze. 68 Turystyka socjalna jest zjawiskiem nowszym niz turystyka w og le. zasługuje na dogłębne studia i powaŹne potraktowanie. og lnie ujmując. czasu wolnego. np. Duże możliwościrozwoju turystyki polonijnej istnieją w płaszczyź- W literaturze przedmiotu ideę turystyki socjalnej rozpatruje z kilku punkt w widzenia. ze około 5 mln dorosłych obywateli Polski ma krewnych za granicą. władze miej_ skie. co się jednak wiąże z istnieniem dogodnych warunk w do zorganizowania działalnościgospodarczej w Polsce. dw ch cel w. nawet jeślipodlegają prawom wolnego W pierwszym ujęciu ten rodzaj turystyki kojarzy się z prowadze- bezpośrednich i pośrednich korzyści ekonomicznych. opartym na ekonomicznym punkcie widzenia. stowarzyszenia sp łdzielcze. Dla przykładu można wymienić inwestycje kapitału etnicznego.ki wyznaniowe. związanyrn z upowszechnieniem prawa do urlop w. że turystyka polonijna może stanowić ważne źr dło W drugim ujęciu. aby nie dopuścićdo całkowitego uzależnienia czasu wolnego pracownik w. od sektora handlowego i aby cZaS ten nie stał się dodatkowym czynnikiem nier wnościspołecznej. w rozwoju omawianej turystyki. obejmującej kwestie wypoczynku. że rola turystyki polonijnej jako czynnika wzbogacania kultury i gospodarki narodowej. organizowanej zwłaszcza przez jednostki administracyjne i wielkie przedsiębiorstwa prywatne lub pa stwowe. W strukturze administracji centralnej wspomnianych par stw miniSterstwo turystyki jest na og ł gł wną instytucją oddziałującą na rozw j turystyki socjalnej. oferowaniem specyficznych usług i zachęcaniem do pożądanej aktywności niezależnie od tego' kto tymi obiektami administruje. studi w w kraju Polak w z zagranicy itp. mlodzieży i sportu). rodzinnych. zwiry. zdrowia i rodziny. Wolno sądzić. turystykę socjalną traktuje się jako sferę potrzeb ludzi najuboższych. kt rym sytuacja materialna nie pozwala na korzystanie z dobroczynnych skutk w wypoczynku na warunkach rynkowych. W sumie można powiedzieć. kt re te wydatki finansują. Warto w tym miejscu przytoczyć. |ekarzy. rozrywek. Jednak dopiero po II wojnie światowej świado_ mośćpotrzeb masowych w dziedzinie czasu wolnego spowodowała powstanie licznych organizator w tej turystyki. wafro więc przytoczyć niekt re formy działania w tym względzie gł wnych par{stw zachod' nioeuropejskich oraz Japonii i Kanady. niem taniej bazy turystycznej bez zysku. odchodzącej od koncepcji turystyki merkantylnej. Ważna jest też rola turystyki polonijnej w procesie dyfuzji ęlement w kultury w zakresie turystyki profesjonalnej.3. Zależnie od kraju zagadnieniem tym są zunteresowane także inne ministerstwa (np.jest mowa o prawie do wypoczynku. co przyjęto nazywać turystyką socjalną. Należy r wnież podkreślićrolę towarzystw regionalnych. W ich grupie wymienia się: komitety pracownicze. Po drugie. a od niedawna organiza- organizacji zvłiązkowych. Działania administracji centralnej sąw Znacznym stopniu uzupełniane lub nawet zastęRozw 69 j .1 O. młodzieżowych i innych do tego. dającego stałe mozliwości urzeczywistniania celu pierwszego. związki zawodowe. kasy Zapomogowe. Wreszcie w trzecim ujęciu turystyka socjalna reprezentuje dązenie turystyki socjalnej za\eży od polityki społecznej danego pa stwa. dotychczas nie doceniana. gdzie koszty całkowicie lub częściowosą pokrywane nie przez Ftrystę. iż obecnie w 65 konstytucjach narodowych. powinna ona umożliwiać wyjazdy urlopowe tym. rynku. '/. kasy emerytalne. udostępnianie na rynku krajowym dzieł kultury tworzonych na emigracji. W wielu krajach noĘe się r wnież rczw j turystyki korporacyjnej. U podstaw rozwoju wsp łczesnej turystyki socjalnej upatruje się. dziennikarzy czy nauczycieli. płatnych urlop w i wakacji. 1. emeryt w itp. ministerstwo pracy i spraw socjalnych. obecność tw rc w emigracyjnych w kraju). TURY5TYKA SOCJALNA cje rolnicze i wiejskie.mienić. na og lną Iiczbę l66. opracowanie modelu turystyki socjalnej w Polsce jest sprawą otwartą. się ttarodziło się to.

1 . preferencyjne poŻyczhj dla organizacji turystyki socjalnej młodzieży i rodzin. czy koszty społeczne jej rozwoju nie bywają większe niz korzyści. kt re uczestniczą w tym procesie proporcjonalnie do swojej autonomii finansowej. 70 wsp łczesnej turystyki. ze w krajach rozwiniętych zmierza się do stopniowego ograniczania pomocy pa stwa. W tym kontekście turystyka nie może być jedynie źr dłem dochod w. tozszerza poznanie otaczającej rzeczywistości? Moze jest i tak. trzeba zwr cić uwagę na zjawisko nasilania się krytycznych głos w pod jej adresem. będącej źr dłem Masowośći żywiołowość wielorakich korzyści. choć jest ważfia. ii często aparat paristwowy finansuje turystykę socjalną za pośrednictwem inśtytucji na poły publicznych lub quasi-par{stwowych. aby sprostać postępowi społecznemu. młodzieżylub rodzin. dom w wczas w rodzinnych. Warto dodać.rodzin. analizować turystykę jakrl czynnik odgrywający istotną rolę w rea|izacji zobowiąza(l. Na uwagę zasługują takŻe trzy inne formy oddziaływania sprzyjającego rozwojowi turystyki socjalnej : Na zako czenie wypada przywołać spotkane w literaturze przedlltiotu opinie dotyczące odpowiedzialności parstwa za konsumpcję turystyczną. r r r instytucjonalizacja oszczędzania na urlop przez tworzenie formuły czek w urlopowych lub ułatwianie jej tworzenia. Warto też odnotować. Innymi słowy. Chodzi o to. nie moze Stanowić jedynego kryterium oceny zachęt. lokalne. kt re na sicbie wzięły. W literaturze można spotkać następujące pytania. z drugiej zaś .T powane działaniami zbiorowości terytorialnych: prowincjonalnych.11. Wyrazana jest jednak opinia. kt re zmniejszają koszty wakacji dzieci. Niezależnie od tego. regionalnych lub gminnych. prowadząjednocześnie do pytania. Że od kiedy paristwa podjęły społecznie ważną tlccyzję o przyznaniu płatnego urlopu. podatki lokalne itp. do kt rego społecze stwo powinno dążyć ze względu na potrzeby ludności najbardziej upośledzonej pod względem mozliwości korzystania z prawa do wypoczynku. nauki. W świetle takiej opinii turystyka socjalna jest celem. iz ta pomoc finansowa jest przeznaczana na rczw j schronisk młodziezowych. że z jej uprawianiem łączą się zjawiska wychowawczo negatywne.Nie podejmując w tym miejscu problemu bilansu turystyki. TURYSTYKA ALTERNATYWNA Według źr6dełMiędzynarodowego Biura Turystyki Socjalnej w Genewie ewolucja polityki rząd w w dziedzinie turystyki jest mało znana. emeryt w itp. Paristwa muszą więc. charakteryzujące wątpliwości zwiryane z rozwojem turystyki masowej. ich działanią na rzecz turystyki socjalnej można po_ dzielić na trzy grupy: r r tworzenie sieci publicznych obiekt w turystycznych otwartych dla wszystkich i bezpośrednie zarządzanie tymi obiektami. s Czy Zawszejest tak. regionalne. r dopłaty indywidualne. kształtuje wrażliwość na piękno i pozytywne postawy wobec innych. dochodowośćturystyki. W konsekwencji występowania niekorzystnych zjawisk w gospodarce wielu kraj w turystyka socjalna nie stanowi już prioryteto'"go celu w polityce socjalnej par stw. że turystyka socjalna. ze turystyka wychowuje.muSZą ją traktować na r wni z innymi zobowiązaniami zaciągniętytlli ptzez wsp lnotę narodową w dziedzinie obrony' oświaty. Wśrd tych par stw moze się r wniez znateźć Polska. turystyka nabrała nowych wytltiar w. czy teŻ organizacje quasi-paristwowe. jako kategoria historyczna. że w krajach UE turystyka socjalna ma korzystne warunki rozwoju. ulgi w środkach transportu publicznego dla niekt rych kategorii ludności:młodzieży. pomoc finansowa obejmująca: subwencje. zwalnianie od podatku lub ulgi podatkowe (podatek od wartości dodanej. rodzinnych wiosek wakacyjnych oraz urządzeri sportowych i rozrywkowych. jakie poszczeg lne paristwa powinny wprowadzać dla tego typu działalności. opłata klimatyczna. subsydia. że towarzyszy jej 7I . może zniknąć w miarę zanikania rażących r znic pod względem szans życiowych i dochod w ludności oraz likwidacji stref nędzy i ub stwa. należy dodać. zjednej Strony.3. trchrony zdrowia itp. czy są to władze krajowe. toteż grozijej marginalizacja.). Trzeba wreszcie powiedzieć.

73 nościpsychicznej. że spolecze stwo czasu wolnego zastąpi społecze stwo konsumpcyjne.T s s J w nadmiarze alkohol. moŻna ją rlkreślićnastępująco. iż skalę dysfunkcji wsp łczesnej. jest procesem sprzyjającym rozwojowi sprawiedliwych. Jest to turystyka oparta na motywach krajoznaw czych. o ile turystyka masowa. częSto nieformalnych grupach. krajach. rlie wymaga trudu i wysiłku od turyst w. uprawiając k rajoznawstwo turystyczne. Czy turystyka służyporozumieniu między narodami? Może umasowienie podr ży. turystyka trudna. zawierającej wiele clysfunkcji. preferuje się samoorganizację i programowanie cel w turystycznych przy niskim udziale lrieduzych biur turystycznych. przecieki dewiz. odpor- . czy może jest zupełnie inaczej? A może turystyka brutalizuje: poczucie własnej godnościustępuje dejrzliwości? degradacji? służalczości. Turystyka alternatywna jest to pr ba znalezienia i upowszechniania innych możliwości. braku ochrony godnościczłowieka? ffi ffi I wrls ffi . Nietrudno za"12 Podobne wątpliwościdługo jeszcze będą towarzyszyły zjawisku turystyki. schematyczny lub fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przytodnicze i społeczne oraz zabytki. uprawiana w małych. gospodarki i sposobu życia mieszkarc w. zaspokajająca gł wnie potrzeby relaksu i wypoczynku przy wykorzystaniu wysokostandardowego hotelarstwa i urząd zert tow arzyszących. czy też moze się zdatza. że uczestnik alternatywnego ruchu turystycznego powinien mieć odpowiednie przygotowanie i uczyć się podr zowania. ksenofobia. Uog lniając przedstawione cechy turystyki alternatywnej . w teren w odwiedzanychprzez turyst w. Można sądzić. o tyle turystyka alternatywna l. czy też może niejednokrotnie przyczyniają się do ich dalszej Czy w miejscowościach odwiedzanych przez turyst w stosunki międzyludzkie stają się lepsze. w przeciwierfutwie do wysokiego stopttia organizacji wsp łczesnej turystyki masowej.tnlsza ich do wysiłku ftzycznego i umysłowego. narkotyki. d. Ze turysta uzyskuje obraz spłycony. jego historii. wymagająca gruntownego przygotowania. Wymieniając idee turystyki alternatywnej. co upodabnia ją do lurystyki kwalifikowanej. ze turyStyka Zaprogramowana i zorganizowana w takim Ębie okaże się społecznie efektywna i gospodarczo aktywizująca lokalną infrastrukturę hotelarską. gościnność pazerności oraz po- J s . iż jednym ze na. Wzory kultury masowej przyjmowane w turystyce są bowiem zbyt silne. solidarności i r wności między zaangażowanymi stronami Gł wną ideą turystyki alternatywnej jest poszukiwanie kontaktu z ludnością autochtoniczną. $dzie się dąży do znalezienia rozwiąza ptowadzących do wzajemnego zrozumienia. ich zracjonalizowana otganizacja i standaryzowany przebieg uniemozliwiają serdeczne stosunki oraz wymianę intelektualną? Czy turystyka masowa nie sprzyja naruszaniu prawa do życia przez narażanie turySty na niebezpiecze stwo utraty życia lub zdrowia. ludziach czy narodach zawsze jest poszerzeniem i pogłębieniem do_ tychczasowej. atakże na ochrokultury odwiedzanych zbiorowości. w odr znieniu od masowej. Pozostaje sprawa ograniczania źr deł tych wątpliwości. iz te cele turystyki alternatywnej moŻna osiągnąć. Jeślisię podzieli hipotezę. to pozostanie do rozwiązania trudny problem humanizacji wsp łczesnej turystyki. masowej turystyki moŻe znaczy co złagodzić koncepcj a turystyki alternatywnej. np. Jako podstawę tej motywacji wymienia się dEżenie turyst w do poznania kultury odwiedzanego kraju czy regionu. także indywidualttę wartości rodzimej uważyć.Uwaza się. choć moze z niąkoegzystować w sferze wartościi moralności. W turystyce alternatywnej. W świetlefakt w trzeba jednocześnie stwierdzić. Wolno sądzić. ffi Thrystyka alternatywna. nielegalny handel. aby można było łatwo się uwolnić od nich. ptzeważa1ących dotychczas szablonowych form turystyki masowej. w środkach transportu lub niedbale eksploatowanych hotelach? Czy praca wielu turyst w ra czarno nie jest przejawem lamania zasady sprawiedliwości. prostytucja? Czy zdobywana ptzez turyst w wiedza o innych regionach. r wnoprawnych dla członk w r żnych społeczności. Mozna więc powiedzieć. iŻtenrodzaj turystyki nie zastąpi turyStyki masowej. wysiłku umysłowego i nierzadko fizycznego.tw rczych form podr żY.. wskazuje się tez na postulat zaspokajania pottzeb r żnych grup ludności i troskę o interesy lltieszka c sposob w osiągnięcia tego celu jest właśnieturystyka alternatywna.odmiennych od. uprzejmość chamstwu. Inną charakterystyczną cechą turystyki alternatywnej jest stosunkowo wysoki stopieri trudności jej uprawiania.

. gwarantujących poczuci" gołnos. że przytoczone postulaty mają szansę realizacji pod go. ze charakter podr zy lub pobytu' daje termin. Że używanie terminu . wa. czyli wyzyskiwaniu ludności przedstawienie rozsądnych i realnych kontrpropozycji w stosunku do tych form turystyki masowej.turystyka pielgrzymkowa'' . ustępując miejsca eleA. tywacj ach stanowią znaczny odsetek odwiedzaj ących sanktuarium. Tak określona w szwajcarst<iej koncepcji turystyti rola paristwa może być wzorem dla Polski.turystyka religijna". Zdaniem tego autora. 8-9. Termin ten występuje w literaturze.. Nie oznacza to turyst w.. Znajdaje się ono na trasie lub w punkcie docelowym podr ży odbywanej w celach innych niż religijne. w kt rej motyw religijny schodzi na dalszy plan..12. '/'nawca problemu. że i tarn z czasem nie uwzględni się postulat w przekształce{t w turystyce alternatywnej..gł wnym molywem są przede wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub poznawc'ze". Warszawa 1991. s.T transformacji wsp łczesnej turystyki w postulowanym kierunku występuj ąr wnież silnie po stronie scentralizowanych i ponadnaro_ P*i". Uczestnictwo turyst w w obrzędach religijnych i odwiedzanie sanktuarium nie podwaza gł wnego celu podr zy i pobytu. nier wnościwymiany turystycznej. występują cele religijne i pielgrzymkowe.. czym przemawiają m. 1lrzy oNZ. A.. Jackowski3a. kt re są oistrutcy.e i regio_ ny przyjmujące turyst w: tywne skutki turystyki masowej są udziałem W turystyce zagranicznej przyjazdowej i wyjazdowej. Jackowski.3.in.turystyka religijna'' i . 35 Tamże. od- W świetle podanych uwag nalezy podzielić opinię A. Ę ruchu na rzecz turystyki alternatywnej. tym bardziej ze ilsztaitowanie polskiej polityki turystycznej znajduje się dopiero na początkowym warunkiem ukształtowania aktywnego ruchu społecznegb. jak "* 'no i kraj w. Na zakoriczenie.lecz ma charakter dyskusyjny.Instytut Turystyki. że nega- dowych struktur dzisiejszej gospodarki turystycznej.turystyki masowej. jak i gości.'. święte miejsce nie stanowi na og ł celu pobytu lub podr ży turystycznej . s.. świadJmego konieczności zachowania kulturowej tozsamości narodJw. Jackowskiekt rych gł wnym celem są przede Jezeli natomiast chodzi o podr że lub pobyt podejmowane wyłącznie z pobudek religijnych.wypacza stronę motywacyjną. przypominając. W życiu codzien- r r r r r r miejscowej. wych. Gł wnym motywem turystyki religijnej jest uczestnictwo w wydarzeniach religijnych. a także w turystyce krajowej wśrd r żnych cel w pobytu lub podr zy. Nie wyklucza to jednak celu drugoplanowego. przenosząc akcent z podr ży wynikającej z potrzeb wyłącznie religijnych na podr z turystyczną. to można m wić o turystyce pielgrzymko_ wej. sklasyfikowanych w 1993 r. w niekt rych ośrodkach kultu uczestnicy podr ży o wymienionych mo- ffi etapie. wa polityka turystyczna. wyruŻapogląd.. kultury i mentalności społecznościmiejsco- u gospodarzy.i i prawa obu stronom. za llodane dalej argumenty. 3a 74 '75 . Wydaje się to nieścisłe. TU RYSTYKA RELIGUNO-PI ELGRZYMKOWA jednak. Pa stwo powinno w tym przypadku pełnić funkcję animatora. stymulowanie aktywności zachowa postturystycznych zar wno likwidacja wszelkich oznak kolonializmu. i zalecanych przez Światową organizację Turystyki tlym terminy . 1. Pielgrzymki i turystyka religijna w Polsce.rto przytoczyć postula-. Jackowski3s Uważa. Można r wnież sądzić. region w oraz ludnościgoszczącej. iz . Ze w procesie tym niemałą rolę ma do odegrania pa stwo- Można sądzić. zagwarantowanie uczciwego udziału gospodarzy w zyskach z turystyki..turystyka pielgrzymkowa'' są używane zamiennie. A. tworzenie wzajemnie wzbogacających kontakt w między turystami a odwiedzaną ludnością.y 1 . wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub wyłącznie poznawcze. Jak wykazano w literaturze.ne i sprzyjają szacunek dla religii. tj. zgłaszane-prź"rna. celu religijno-po'Lnawczego lub wyłącznie poznavłczego.

pisze A. są to w poaroz! jo i l'iiłr trasy tych wędr wek omijają większe miasta maią często -1'#Hf Z takim. stuno'i. W sumie. pi.ymkowych motyw religijny dominuje w niekt rych : kra..4Vo.'łrkiego. T:]i1".ę...ącej w czasie wolnym do osiągnięcia przyjętych cel w poza swoim codziennym otoczeniem.elg|nf_. oni. Jackowski przyświeca tez pielgrzymkom specjahJty - pojęcie l renomowane ośrodki turystyczne..ego około 130 mln os b na świecie. oszacowan" i11." nu przedyskutowanie. wydatki finansowe związane z podr żą i pobytem. Strzec wartości pokutnej pielgrzymki..L. J w'zabyt- . Autor ten kwestionuje więc trafnośćter_ minu . religijnego celu wizyty w ośrodku kultu religijnego. gł wnie międzynarodowego. s. -og w 1987 r.. w hinduizmie.OU. tj. liczry. kultu religijnego jest bardzo zr znilowana. pisze) t: *r. Wsp łczesny pielgrzym. Układ tych cech tworzą. kt ry nie byłby świadomy wysokich wartościpoznawczych lerozolimy czy Rzymu.'r.Jeżeli się przyjmie. dobrowolność przemieszczania się ludności.irtanowili tylko 5. cele religijno-poznawcze lub 77 w czasie podr ży i w miejscu pobytu.rrPodobnie rozumie :':T:*""..i. 9g. jak podaje A. zaśoznacza wyrueczenie się przez jakiśokres pewnych wartości.okolic. Możnam wić o pielgrzymkach w skali diecezji. można się zastanowić nad wsp lnymi cechami migracji pielgrzymkowych i czysto turyStycznych. ale gł wnie pi eszychlNie ry "łraraLt..'irtrce. drugoplanowy motyw ruchu pielgrzymkowego zwłaszcza międzynaro' tlowego. Czas 'ięt'"os"i wypełni4ą modlitwy medytacje. Motyw wyłącznie .to to iur'ł. pielgrzymkowych stopier dyscypliny jest wysoki. .turystyka pielgrzymkowa'' zasługuj e na przyjęcie i uznanie w literaturze przedmiotu.Oqo".turystyka pielgrzymkowa.. korzystne przekształcenia funkcjonalno-przestrzenne miejscowości docelowych.IasnaG ra.*j lrnpLlg. w ro_ ku następnym zaś Z.pi"fg.Połję ii" a""yrii wyczerpującej wędr wce jest aktem wiary i pouoznosci "tak oru./ mentom wybitnie świeckim''. w okresie nie dłuższymniż 365 dni. Tak więc pozareligijny."'i"p'e termin . własciłosciach miejsc turtul pi. W strukturze rodzajowej wsp łczesnej turystyki jednostką wyr żniającąjest cel lub gł wna grupa cel w podr Ży i pobytu' Ponieważ uczestnictwo w wydarzeniach religijnych. Jackowski.{l o.dry. charałteryzują" p*tryt? pi"r_ grzymowania. wydaje się dyskusyjne. Jackowski . Dlatego tez korzysta się w tym celu z r żnych środk w transportu osobowego.'"'k' Uczestnicy nie wykazują zainteresowania dla świe"ti"ł. nWŚpomniany uuio'. a*gi". to trudno podzielić pogląd cytowanych autor w dotyczący sylwetki pielgrzytna..iach .rrosrenie dalenia od ojczyzny. termin . sezonowośćpodr ży. Nie dominują r wnież w całościruchu pielgrzy-ti pi".iju. awazaiąc.i samodoskonaleniJ Przytoczone uwagi odzwierciedlają w |ełni pi.g"i- . jw.. Hu".J#i_ gtjny i motyw drugoplanowy.. P:I:u: r"u sanktuari w. nr 8."uk. kt re się wiążą z przeświadczeniem o cudownycłl "źny^.. Trudno sobie wyobrazić np.Nalezy iutJ" aooue.ęs"i": a sami uczestnicy o. zjawiska migracji piel_ "r"rpu1ąiu.f. że pielgrzymki piesze nie wyczerpują w pełni pojęcia migracji pielgrzymkowych.y..d. ieć. iż pielgrzymki piesze 3 A. _ poza gł wnym celem sze' że pielgrzymka zawiera w sobie aspekty społeczne i moralne. troska o ochronę środowiska przyrodniczego. Naturalnie w przypadku migracji R żni je natomiast stopier dyscypliny osiągnięcia celu gł wnego 76 . ro!1inv i'przyjaci' "i"*vglov.::1'ywająsię''":]:"uao'n"goora. Skoro motywy migracji pielgrzymkowych. korzystanie z usług infrasruktury turystycznej i og lnej. krajl i w skari -ifJryn*ooowej.. .świata. jest ważny przy podejmowaniu decyzji o podr ży. iz u podstaw ruchu pielgrzymkowego.. "ał.. gł wny motyw reli- T I I I I *i*in". nie znajdują się w konflikcie. . łq charakterystyczne dla tego ruchu gł wnie w Polsce. .tu. może w czasie pobytu i podr ży rlsiągać cele drugoplanowe..t ir"s"i. leżą wyłącznie motywy religijne."". A. . Uog lnienie słaue pozareligijnych wartościach history cznychi kulturowych mijany:h. na lną ri""uę ii"rg rzym w na Jasną G rę. aprzedewszystkim Zmęczenia i trudu długiej drogi. żestruktura ośrodk w "hłos. opr cz podstawowego. grzymkowych jako iV*"' .ry'.pielgrzymku1]. buddyzmie i w islamie. pielgrzyma do Ziemi Świętej lub Watykanu. Na przykład.. jednej strony jest wyrazem podąŻaniacziowieka za impulsem natury do prowadzenia życiako"zo'ni"""go. Huerga. 1990. r7 A.I'iur. pielgrzymki i turyrtyko A. Że w takich przypadkach należałoby używać terminu ccch właściwych dla praktyki pielgrzymowania pieszo na całość ruchu. W tym świetle budzi zastrzeżenia opinia.

Wsp łcześnieturystyka religijno-pielgrzymkowa wykazuje dużą dy_ namikę. wzbogaca i popularyzuje dobra kulturalne. Charakterystyczna dla tych kra.{ poznawcze oruz pielgrzymki tworzą razem pewną zwartą całość. w turyStyce religijno-pielgrzymkowej w Polsce uczesticzy około 6-7 mln os b rocztie. a tematyka kulturalna w programach turystycznych jest motywacją nr 1 Amerykan w i nr 4 Europejczyk w. tystyczne.8 tys' zagranicznych (Żvo) i I75. 18-19. Jak podaje wTo. Na przykład w t994 t. Nalezy dodać. Monte Cassino. Według wspomnianego autora.. alternatywnej. z kulturą ma związek około 38vo wycieczek zagranicznych.3.turystyka religijokoło 9 mln os b dodatkowo. Neapolu. klasztor i miasto odwiedziło 4 mln turyst w-pielgrzym w. Turystyka religijno-pielgrzymkowa powoduje istotne zmiany w strukturze funkcji odwiedzanych miejscowości.Skalę problem w związanych z prze) wozem i zakwaterowaniem turyst w o motywacjach religijnych oraz realizację program w pobytowych charakteryzują następujące dane sta..5 . no-pielgrzymkowa". były organizowane r wniez poza Rzymem. liczbę uczestnik w tej turystyki sza- cuje się w ptzybliżeniu na Ż20 mln os b rocznie.i w była r wniez wysoka dynamika krajowego ruchu pielgrzymkowego. Miejscowości turystyczne mają dodatkowe szanw a0 Związk':' turystyki z kulturą są ścisłei wzajemneao. Rzym gościłokoło 8 mln turyst w. Rok 2000 był dla turystyki religijno-pielgrzymkowej w krajach chrześcijar{skich rokiem szczeg lnym. w tym 76. W roku 2000 miasto to zamierzalo odwiedzić na okres Ż_6 dnl 38 1. Montserra (Hiszpania) 1. regionalny. w tym około milion pielgrzym w miały stanowić osoby niepełnosprawne. pielgrzymko_ wej. Dzięki temu nastąpiła pewna dekoncentracja przestrzenna ruchu turystycznego we Włoszech. Guadelupe . strować liczby dotyczące ruchu do największych wybranych sanktuari w chrześcijarskich w latach 1979-1980: Watykan 8 mln. Jackowski38.13. Na zakoriczenie warto przypomnieć. takie jak spotkania. studyjnej i językowej. G ra" 1995. w turystyce kłajoznawczej. islamu i innych religii. Poza miejscami historycznymi i zabytkami architcktury dużą atrakcją są wszelkie aspekty zar wno wysokiej. Ten rosnący rynek wskal'uje.Jasna Tamże' s. W Polsce gł wnym punktem docelowym omawianych podr ży jest Częstochowa. pielgrzym w pieszych (4. nr 1. jak i polrularnej kultury. cja) mln. miejskiej. że turystyka kulturalna nie jest już udziałem wąskiej elity. Lourdes (Fran. Turystyka chroni. Dzięki tym tendencjom turystyka kulturalna jest jednym z najszybciej rozwijających się segment w globalnego rynku turystycznego. 78 79 . W roku 1998 Włochy odwiedziło około 35 mln gościzagra1 nicznych. seminaria. Wraz z jej rozwojem zmienia się r wnież zakres zainteresowa turyst w motywowanych kulturą. że turystyka kulturalna zyskuje wsp Ł cześniena znaczeniu.in.5 mln os b. Turynie i we Florencji. Według źr deł włoskich ilźr Uroczystości milenijne wybrało się około 26 mln pielgrzym w reprezentujących ponad 170 kraj w świata. Dotyczy to funkcji społeczno_kulturowej i miastotw rczej. w Asyżu. wystawy itp. TURYSTYKA KULTUMLNA turystyki. Z obserwacji rynk w turystycznych wynika.o tys. Wenecji. Jak podaje A. Jackowskiego. że rck 2000 w historii chrześcijastwa to druga milenijna rocznica. W og lnej liczbie uczestnik w około 150 mln stanowią chrześcijanie. og lnie można powiedzieć. blisko 5vo clrześcijan pielgrzymujących na świecie.(Meksyk) 2 mln. kt rzy wydali 30 mld USD. krajowy oraz międzynarodowy.je się istotnym elementem program w turystycznych' Występuje ona trwale m. Częstochowa mln.. że imprezy turyStycz_ ne.5 Lujach (Argentyna) Ż mln. Kultura sta. tj. iz szeroko rozumiana kultura zajmuje wsp łcześnie cotaz znaczniejsząpozycję na liściemotywacji do podejmowania podr Ży turystycznych. Problem ten zostanie om wiony szerzej w rozdziale 4. Tury_ styka religijno-pielgrzymkowa ma zr żrucowany zakres przestrzen_ ny:lokalny.4vo)39. mogą stanowić podstawę do przyjęcia zbiorczego terminu . Opr cz element w tradycyjnych oferta turystyki kulturalnej obejmuje wsp łcześnie takŻe poznawanie atmosfery miejsc i wtapianie się w tłum ludnościautochtonicznej. większośćpielgrzymek miała zawsze charakter lokalny lub regionalny' Dynamizm turystyki religijno-pielgrzymkowej mogą ilu. kultura zaśinspiruje roz- j 3e. Ż0_30 mln hinduiści'około 40 mln wyznawcy buddyzmu. Zdantem A.

Kuhurtourismus. stosunek do czegoś' wierzenia. 187-195. oraz to. technicznych. budynk w. R. Dreyer. Takie ujęcie pojęcia turystyki kulturalnej zwiększa wymagania w stosunku do wszystkich rodzaj w turystyki.c. co ludzie wytwarzają. z kt rego pochodzą turyści. że kultura oznacza dtogę człowieka do poznania samego siebie. PWN. kim. Miinchen-Wien 2000. s. dotyczące podnoszenia jakościwarunk w istotnych dla komunikacji między po_ dr zującymi. to. co ludzie czynią(d. w kt rej Są zawarte oferty kulturalne.turystyka kulturalse aktywizacji gospodarczej r W literaturze niemieckiej4 zwraca się uwagę nato. jak i wytwory o charakterze duchowym (np. Z definicji tej wynika. jej celem jest poznawanie przeszłości. Śtpko. kt ry nalezy do wieloznacznych oraz najczęściejuzywanych w języku literac- i społecznej właśniena drodze rozwoju turystyki kulturalnej. tak jak to jest w tradycyjnym podejściu do turystyki. J. co ludzie uważają (tj. Lime'a. jest ona turyStyką refleksji i komunikacji. s. publicystycznym i potocznym.. jako system osiągnięć materialnych. przedmiotem rozważa oraz środkiemdo samopoznania i upewnienia się co do własnej tozsamości. a także w nauce.. praca zbiorowa pod red. artystycznych i moralnych. Oldenbourg Verlag. religia czy literatura)". Leisure and rburism. Warto przytoczyć kilka przykład w definicji kultury. W najszerszym rozumieniu pojęcie turystyki kulturalnej utożsamia się z kulturą podr zowania. Patrząc na kulturę w świetleprzytoczonych definicji. naukowych.. organizacyjnych.WAM. kt re zyskały uznanie społecznościi kt re kształĘą osobowość człowieka oraz wpływają na jego losy". New york 2000. idee i wartości). do miejsc atrakcji kulturalnych w celu zdobycia nowych informacji i doświadczeil. normatywne wzorce zachowa lub sposoby życia). zuty czaj w.. W literaturze ameryka skieja3 r wniez można spotkać wiele definicji kultury.lecz takŻe za- ar a2 T. oraz zaspokojenia własnych potrzeb. politycznym.. Krak w 1974. W efekcie' w zasadzie wszelkie rodzaje turystyki majązwiązek z kulturą. można przyjąć następującą definicję: turystyka kulturalna to przemieszczanie się os b z miejsc ich stałego zamieszkania 80 . Przezpojęcie turystyki kulturalnej rozumie się kazdą formę turystyki.lecz także świadectwem historycznym. Kozielecki. że turystyka kulturalna obejmuje zar wno wytwory kultury zprzeszłości'jak i wytwory kultury wsp łczesnej oraz sposoby życia danych grup ludzi lub region w. W: Trends in outdoor Recreation. 7lłrys elity J. a3 człowieku wielowymiarowym. 81 Reasumując. Przykładowo. zamk w..r na". że turystyka sama w sobie jest kulturą oraz pośredniczy (powinna pośredniczyć) między kulturami kraju..W. o og tnej. i obejmuje ona nie tylko zwiedzanie interesujących miejsc i zabytk w. a A. atakże między nimi a środowiskiem i kulturą odwiedzanego kraju. D. Littrell trakĘe kulturę jako całość obejmującą to..kultura''. CABI Publishing. 42.terźniejszości odkrywanie przyszłości. szawa 1988. przekonar i sposob w życia ludzi) oraz z produkt w tych proces w (tj.). Zdeftniowanie go okazuje się bardzo trudne' a to gł 'wnie z powodu kłopot w definicyjnych związanych z terminem . atmosfery" itp. kt ry ich gości. War_ G. Richards' Culturąl Tourism: Challenges for Management and Marketing. obejmuje turystykę zorientowaną na dziedzictwo kultury oraz turystykę zorientowaną na sztukę. Składają się na nią zar wno wytwory przynależne do zewnętznej sfery życia człowieka (np. w. sztuki. Warto poświęcićkilka uwag samemu pojęciu . Kultura jest nie tylko produktem czy też efektem samorealizacji. r r poznawanie się ze sposobami życia na zwiedzanych obszarach. kt ra jako wsp lne dziedzictwo bywa przekazywana następnym po_ koleniom w procesie wychowania i socjalizacji.i kraju. można wskazać dwie cechy turystyki kulturalnej: r t r r Ślipkoal określa kulturę jako . Gartnera.całość wytwor w tut rczej działalności człowieka na wszystkich polach jego zbiorowego życia. Kozieleckiaz proponuje definiować pojęcie kultury . między podr żującymi a mieszkar{cami danego kraju. Eseje psychologic7ne. Kultura składa się więc z proces w (d. s' 19l.. W tym ujęciu podkreślasię. czyli przedmiot w będących dziełem pracy ludzkiej.W tym najszerszym rozumieniu turystykę traktuje się jako formę kultury światowej. artefakt w. kultura materialna).

Turystyka kulturalna może być postrzegana jako forma wypoczynku. dostarczając okazji nauczenia się czegośdla samego siebie. motywacji turysty orazzajęć. około 44vo turyst w miało 40-60lat. euro i był o ponad 257. w paŹe z demokratyzacją kultury i turystyki. a to dlatego Że otacza nas zewsząd kultura turystyki. charaktery_ zując rozw j tego rynku. og lnie. jako ze podczas pierwszej wizyty zobaczylijuż obowiązkowe. Zdaniem specjalist w. nowy turysta kulturalny najprawdopodobniej będzie w ciągu dnia zuliedzal mlJzea. Blisko 45vo rcspondent w (1997 r. ze turyści odwiedzający dane miejsce po raz drugi i trzeci najpewniej zechcą szukać ptawdziwej. a 577o zaLiczono do pociąganych przez kulturę. rozw j turystyki przez zachowanie i ochronę składnik w dziedzictwa kulturowego. turyst w kulturalnych okazały się interesujące. Edukacji w Turystyce i Wypoczynku w 15 krajach europejskich w latach 1992 i 1997. Badania potwierdziły. Motywację taką miało l3vo turyst w. tywację kulturalną. Zdaniem specjalist w. ze we wsp łczesnym społeczeristwie wzrasta pragnienie doświadczania czegośnowego' a kultura stanowi doskonałe źr dło takich dozna(. przestrzennej i kulturalnej. tj. Celem polityki kulturalnej jest m. Dla turysty europejskiego zainteresowanego kulturą poznawanie jej jest rodzajem rozwoju osobowego. obsługiwanym przez wyspecj alizowanych turoperator w oraz napędzanym przez regionalną i lokalną politykę rozwoju kulturalnego. muzea czy pomniki historii. Rozw j turystyki kulturalnej jest wsp łcześniekształtowany przez mowych kształcenie. Większośćrespondent w była zatrudniona jako pracownicy najem_ ni lub u siebie. Turystyka. Turyścipodr zujący w celach kulturalnych reprezentują na og ł wysoki poziom kultury i obszerną wiedzę o miejscach docelowych. że nie wszyscy podr zujący do miejsc atrakcji kulturalnych mają mo82 o dochodzie rocznym brutto co najmniej 30 tys.Zainteresowanie rozwojem turystyki kulturalnej jest widoczne w świetlewynik w badail przeprowadzonych przez Europej skie Stowarzyszenie ds. Uważa się. otoczenie polityczne. a turystyka kulturalna uznanym Segmentem rynku. ale wiecz r spędzi raczej w dyskotece.in. Podstawowe zagadnienia. Pojęcie dziedzictwa obejmuje elementy kulturowe i przyrodnicze. turystyka będzie po prostu częŚcią kultury. kt rym on się oddaje w miejscu docelowym. czasu wolnego. socjalnej. Zanikają r znice między tradycyjną kulturą wysoką a kulturą popularną. W świetlewynik w badar nad rozwojem turystyki kulturalnej w krajach UE turystyka ta może stanowić tworzywo strategii i polityki rozwoju regionalnego. dotyczyły charakterystyki turysty. Kultura przestanie być produktem przygotowanym pod turystę. Wyniki ankiety przeprowadzonej wśrd IŻ tys. opis turystyki kulturalnej można znacząco wzbogacić.) pochodziło z gospodarstw do- Większośćturyst w zainteresowanych kulturą miała wyższe wy- Średni doch d wynosił około ŻŻ tys.że dla wielu turyst w kultura jest bardziej og lnym doświadczeniem. a nie w operze. restauracjach oraz na ulicach miast europejskich.307o zatnspirowała kultura. Badania turystyki kulturalnej w r znych krajach jasno wykaz ały. Nie trzeba koniecznie zwiedza muze w. że spełnia ona fuŃcje polityczne oraz Stanowi źr dło impuls w do formułowania polityki' np. wyzszy niż średniw UE. Spotyka się opinie. Znawcy twierdzą. Turystyka kulturalna jest uwzględniona w programie produkt w markowych w Polsce. Wyniki omawianych badar{ wykazu1ą. rozr żtienie między kulturą a turystyką najprawdopodobniej będzie się zacierać w XXI w. Ważnągrupę turyst w kulturalnych tworzyli studenci (IIvo) oraz emeryci (IIvo). będąc przejawem wsp lŻycia |udz| jest w Znacznym stopniu dęterminowana przez czynniki polityczne. 83 . Kultura stała się częściąproduktu turystycznego.. żywej kultury. tradycyjne atrakcje kulturalne. turyścipodr żujący w celach kulturalnych mają na og ł wysoki status zawodowy. Jak wynika z literatury przedmiotu i doświad_ czenia. że coraz bardziej zacieta się granica między kulturą a rekreacją. przekształcenie się turystyki kulturalnej w znaczący rynek szło w XX w. stanowią większośćwśrd turyst w kulturalnych. kt ry jest zbieżny z ich wysokim poziomem wykształcenia. Kulturę można znaleźćteż w barach. kt re się znalazły w ankiecie. że turyści. Można więc powiedzieć. euro. kt rych zainteresowanie kulturą jest raczej drugorzędne. by mieć z nią kontakt.

to mozliwe Podr że językowe to kolejna waŻna forma turystyki kulturalnej mająca perspektywę rozwoju. a nawet wspierać je.Turystyka prowadzi I Rozw j turystyki kulturalnej odbywa się w r znych formach. na t żnicach w sposobach zywienia. jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. z kierownictwem wycieczki o odpowiednich kwalifikacjach i o ograniczonej liczbie uczestnik w o możliwie jednorodr wnież wykazują wysoką dynamikę nych zainteresowaniach . estetycznego. miejsca wytwory ludzi lub konglomeraty Stworzone przezna!l. grupy budynk w. jak: r W literaturze światowejpoświęconejdziedzictwu 1lr'zykłady. Ęm samym turystyka wspiera reaktywacje tradycji. przedmioty lub struktury archeologiczne. etnogtaftcznego lub antropologicznego punktu widzenia. atakŻe w formach produkcji' ta cach. czyli. takimi jak nauka. Tulyścipragną ujrzeć to. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na proces globalizacji kultury światowej. a oto wnież niematerialne formy kultury. grupy pojedynczych lub połączonych budynk w. język. supermarkety.techniczna'' kultura światowa podlega unifikacji. przyspieszanej przez takie czynniki. .. Skomercjali zow ana i. prxllcgają Stopniowej integracji z kulturą światową. czyniąc z nich rzeczy godne zobaczenia i folklor. kt re mają wybitną wartośćz punktu widzenia historii. a doświadczenia te są przekazywane na miejscu. że w świetle Konwencji oNZ o ochronie Kulturowego i Naturalnego Dziedzictwa z I97Ż dziedzictwo kulturowe '. przesądy. restauracje (McDonald's). za|icza się dor r r r r r 84 system komunikacyjny. czesnych mieszkar c w. naturalne i sztuczne czynniki atrakcyjności. wiezowce. m wiąc og lnie. Polityka kulturalna ujawnia także związki. rzeźby i malarstwa. Rynek nie za'wsze i nie wszędzie wykazuje zainteresowanie tą sferą aktywnościludzkiej. bulwary. religii. produktach. tj. sztu_ kę we wszystkich jej przejawach. muzyce' rtlrljirch ludowych' malarstwie. }ut. Wśrd element w udanych podr ży do miast wymienia się: bezpieczeristwo. Par stwo oraz samorząd terytorialny powinny prowadzić odpowiednią politykę kulturalną i w ten spos b stymulować rozw j turystyki. r żne style życia. |iteratarze. sieci hotelowe. fontanny' reklamy świetlne.niemieckich podr z studyjną określa się rozwoju. Wykazują one wysoką dynamikę wzrostu. Podr że do miast stały się w ostatnich latach jedną z najbardziej ulubionych form podr zowania. kt re ze względu na swoją architekturę. jaskinie mieszkalne oraz kombinacje wymienionych element w.ltlliach.lrrk widać. co w danym regioniejest szczeg |ne orazzachowttlrl się z tradycji. cechy zle i dobre oraz folklor. sztuki lub innej dziedziny nauki.ę i ludzi oraz obszary zavtierające stanowiska archeologiczne. kt ra umozliwia intenSywne poznawanie kraju gospodarzy przez wczucie się w przepokazuje jej zwtązek z sytuacją życiową i kulturą wsp Ł szłość. owe r znice między kulturami lokalnymi tlrl rcwitalizacji kultur regionalnych w ramach kultury światowej oraz ulttitcnia tradycje. na ilrlŻtlicowanych rytuałach.lokalne }tlllury oraz tradycje opierają się na odrębnościjęzyka. W odr żnieniu od obrazu technicznej kultury światowej. system telekomunikacyjny. Przewiduje podr ze do miast nadal będą się cieszyły duzą slę. Polityka kulturalna paristwa lub regionu chroniąca dziedzictwo kulturowe staje się w ten spos b jednym z waŻniejszych czynnik w polityki turystycznej.l*o określa się: r r r zabytki architektury. Usituje ona chronić pierwotną sytuację społeczno-kulturo ile owąoraz warunki środowiskowe kraju gościnnego. edukację przez |iteraturę. religia itp. jednorodność lub połoŻenie w krajobrazie odgrywają w nim wazną rolę. stylu budtlwlirnego i form mieszkania. sztuczne jeziorka. tradycję.Warto przypomnieć. 1o7urniąne jako podr ze grupowe o ustalonym Podr że studyjne przebiegu. wzrost mobilności i ilościczasu wolnego. kt rą na|eży wiązać Z rosnącym Znacze85 . kultura światowa integruje lokalną codzienność i kultury regionalne. mozliwośćdotarcia środkami komunikacji pasażerskiej. sztuka. jednolita architektura z betonu i szkła. że w przyszłości popularnością i będą uzupełnieniem wyjazd w urlopowych. takie jak filozofię. inskrypcje. W podręcznikach jako inteligentną formę podr zy urlopowej. kt re są wartościowe z historyczneBo. autostrady.

U podstaw trasy turystycznej |eży idea promocji turystyki. Każdy region turystyczny może rozwijać turystykę kulturalną. nowe źr dła dochod w. l r r netu ułatwi np. U podstaw zainteresowania regionu rozwojem turystyki kulturalnej leżą. Należy przypomnieć. przekraczające dopuszczalną miarę. Szopen. że język jest najwazniejszym dobrem kulturowym ludzi. alre też nie nalezy pomijać aspektu ekonomicznego. 87 . Chodzi tu o zniszczenie odwiedzanych obiekt w kultury. naleŻy też uwzględnić negatywne skutki jej rozwoju. w układzie typowych ofert. Po_ dr że językowe zalicza się do kategorii podr ży poznautczych. Słabościąobecnego produktu turystyki kulturalnej jest jego rozdrobnienie i brak skutecznych system w dysĘbucji.-l niem kompetencji językowych. powinny wiązać tę politykę z polityką edu- i turystyką. kt rym z perspektywy osoby jeszcze nic nie wiedzącej. np. dostęp do większego wachlarza produkt w.in. Luter. Warto też ptzypomnieć. w przypadku kt rych bariery dostępności są obecnie znacznie większe niżw przypadku stałych atrakcji. podejściedo niej musi być bardziej profesjonalne i systematyczne. Dany temat i związane z nim treścitworzą jedną Stronę oferty. Drugą stronę stanowią r żnorodne grupy odbiorc w. Turystyka ta opiera się na autentycznych zasobach naturalnych.14. Przykładem szlak w temtycznych moze być szlak zamk w gotyckich. Promując turystykę kulturalną w regionie. gminy lub powiatu). z drugiej zaś zwiększająca się atrakcyjność dla inwestor w ptzez tvłorzenie korzystnego wizerunku regionu. zjednej strony. lub też o niekorzystny wpływ na środowisko naturalne. anga'żowaniu r żnych podmiot w spośrd miejscowej społecznościoraz integrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju gospodarczego i wzmocnieniu struktury społeczno-ekonomicznej społeczności.W praktyce tematy czerpie się przeważnie z kultury i działalnościspołecznej. Kultura nie powinna być podporządkowana interesom komercyjnym. Raz nabyta kompetencja językowa jest podstawą ludzkiego myślenia i uczenia się. tj. kt re wplata się w tradycyjne formy turystyczne. Turystyka w pewnym stopniu posługuje się tym materiałem i umieszcza go r l s Warunkiem pełnej dostępności wszystkich element w produktu turystyki kulturalnej jest poprawa komunikacji między sektorem turystyki a sektorem kultury. Między ekonomią a kulturą istnieje ścisła Stąd na|eży wyciągnąć wnioski m. Podmioty odpowiedzialne za politykę kulturalną. nej polityki turystycznej i zna|eźćrozvłiązanla korzystne w obu dziedzinach. dla regionalwsp łzależność. historycznych i kulturalnych danego obszaru (wsi lub miasta. że tematy w tury_ styce to osoby oraz treści. turystyka kulturalna zajmuje trwałe miejsce na wsp łczesnym rynku turystycznym świata ima perspektywy rozwoju w XXI w. Uzycie Inter- 1.3. przyb|iża się temat lub zułiązane z nim treści. ale chcącej się dowiedzieć. Podr że tematyczne r wnież zajmują istotne miejsce w strukturze form turystyki kulturalnej. szczeg lniejeślichcemy efektywnie wykorzystać oraz kontrolować notowany ostatnio rozw j rynku tej turystyki. TURYSTYKA LOKALNA cza imprez kulturalnych. Waznym narzędziem monitorowania dysĘbucji produktu turystyki kulturalnej będzie rozvł j nowych medi w. 86 Tlrrystyka lokalna obejmuje swoim zasięgiem wieślub miasto mające warunki do jej rozwoju. kt ra r Wreszcie warto wymienić trasy tematyczne jako formę turystyki kulturalnej. Na przykład szlak turystyczny linearnie łączy ze sobą tematem liczne miejscowości i punkty z r żnych obszar w.materiał i przedmioty o własnych ce_ chach. co pozwalakorzystniej zaprezentować jego atrakcje na rynku. pa stwo kacyjną i samorząd terytorialny. r stanowi źr dło nowej tożsamościi rozwoju ekonomicznego tego obszaru. rozwijając koncepcje kulturalne w turystyce. zvłłasz- W związku z dobrą perspektywą rozwoju turystyki kulturalnej. Kopernik. Jak wynika z przeprowadzonej charakterystyki. Zaprezentowana problematyka turystyki kulturalnej daje podstawy do kilku uwag uog lniających.

struktury społeczności. odzyskanie tej kontroli. Ma ono wpływ na skalę trudności komunikacyjnych. historii i zasob w naturalnych i trlzwoju. indywidualne style życiai wzorce wykorzystaniaziemi były narażone na wpływ tych zmian. Kontynuuje się go wbrew priorytetom miejscowym i stylowi życia. wsp lny personel. Planowanie rozwoju turystyki lokalnej tlloze więc dopom c społecznościlokalnej w poznaniu posiadanych zasob w i spojrzeniu na nie z innej perspektywy. Zdaniem specjalist w. Podwyższone poczucie (ozsamości i dumy lokalnej to kolejna korzyśćbędąca rezultatem rozwoju turystyki lokalnej. ekonotlticzne i środowiskowe. zwraca się coraz większą uwagę na zintegrowanie pla_ nowania turystyki Z procesem planowania na szczeblu społecznościlo_ kalnej czy regionu. rozw j turystyki lokalnej jest procesem planowania Turystyka zwykle nie jest konsekwencją zintegrowanego procesu planowania. prawdopodobnie w pierwszej kolejności. natomiast zaangażowanie się s1xlłeczności lokalnej w planowanie. wycinanie las w. Rozw j i wykorzystanie zaplecza turystycznego dla potrzeb mieszkar c w to kolejne korzyści Z proturystycznej aktywności społeczności lokalnej.ludzi. Wszyscy 88 89 . kt re często stanowią zachęlg dla środowiska lokalnego do długofalowego zaangażowania się. że podstawą rozwoju turystyki jest często dążenie rlrl rozwoju społeczno-gospodarczego. prowadzenie drobnych gospodarstw rodzinnych. podejmowanie decyzji i ich wprowltdzanie przynosi jej określone korzyści. Tradycyjne rodzaje działalności. Oto niekt re z nich. Jest to postrzegane przez społecznośćlokalną jako zjawisko negatywne. często powiązanych z rozmutymi trendami społecznymi. powinna. kt re dobrze zna. kt re mogłyby zainteresować turyst w. Turystyka lokalna stanowi jedno z możliwych rozwiąza w tym zakresie. Wiele społecznościlokalnych pr buje więc znaleźć sposoby przekształcenia swojej gospodarki i utrzymania lub podniesienia poziomu jakościzycia. Parę sł w o korzyściachwynikających z rozwoju turystyki lokalnej. gotowa ponosić nakłady i angużować się w ten proces.realizowa- wśrd mieszkarc w. Mamy więc do czynienia z efektywną ekonomiką wykorzystania lokalnych moŹliwości rozwoju turystyki. Często społeczność lokalna nie uświadamia sobie wartości turystycznej składnik w dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. przechodziły i nadal ptzechodzą wiele zmian. Pojawia się więc reakcja negatywna na przypadkowość w rozwoju turystyki. że na wielu obszarach rozw j turystyki następuje bez planu i poza lokalną kontrolą. oddziałuje niekorzystnie na infrastrukturę orazpogarsza stan zasob w naturalnych i historycznych. ośrodkiinformacji i inne środki. Wreszcie turystyka może być źr dłem zysku dla społeczności storii itp. pomysły. pomniki przyrody czy historii). politycznymi i gospodarczymi. skoncentrowanym na wzmocnieniu społeczności.np. l)rlświadczenie uczy. Chodzi tu np. że tracą kontrolę nad własnymi społecznościami.służyćmieszka com (np. istnieje ku temu parę powo_ d w. będące konsekwencją podjętej decyzji. Gospodarka lokalna. że infrastruktura turystyczna. ltyltl wsp lnie na poziomie społecznościlokalnej. często jest on natzlcany z zewnąfurz. kt ra służyturystom. często postrzegany jako negatywny.W procesie intensyfrkacji rozwoju turystyki lokalnej. cech charakterystycznych. oferenci lokalnego produktu turystycznego mogą mieć np. o konserwację oruz promocję lokalnych atrakcji i społecznych. Są oni często nieświadomi własnych zasob w. hi- kulturowo-historycznych Kolejnym bodźcem do przybliŻenia kwestii planowania w turystyce w kontekście rozwoju lokalnego jest intensyfikacja działar{ społecznościmiejscowej w celu zapewnienia mieszka com i grupom udziałowc w głosu oraz pewnej kontroli w zarządzaniu procesem zmian i rozwoju. g rnictwo. kt re ułatwią wydajne wykorzystanie posiadanych zasob w. Motorem rozwoju turystyki musi być społeczność lokalna. Rozw j turystyki lokalnej odbywa się na og ł w ramach upowaztricnia społecznego.Turystyka lokalna ułatwia obszarze Reasumując. Aktywnośćśrodowiskaw procesie rozwoju turystyki przynosi też lcpsze zrozumienie lokalnej kultury. zwłaszcza na USA. Jej źr dłem jest zaangażowanie się w poznanie i ocenę zasob w lokalnych: miejsc. sopockie molo. Praktyka dowodzi. SpołecznośćdyskuĘąca projekt turystyczny i akecptująca jego realizację rozumie uwarunkowania społeczne. Chodzi o to. rozwija się w spos b przypadkowy. Wiele przykład w moze dostarczyć turystyka archeologiczna. Mieszkaricy mogą mieć wrazenie. przy wykorzystaniu przez poszczeg lne jednostki fizyczne lub prawne istniejących mozliwościlokalnych.

Wiązą się one 'ze zmianami w technologii transportu i komunikacji. geograficznych (g ry doliny). rozw j strategii dziaŁanta i monito_ rowanie oddziaływar .. wskazania społeczne. na kt rych opierają się trendy rozwoju turystyki lokalnej.Turystyka stanowi po prostu jednąz wielu mozliwości.3 . Uczestnikami tego procesu mogą być np. kt rych celem jest osiągnięcie korzyściekonomicznych. Long) 1 . korzyściwyniz aktywności środowiska lokalnego oraz niekt re zasady rozwotlziałalnościw sferze turystyki mogą mieć znaczenie poznawczo|u -prlktyczne. kt re pomogą je . stor w z zewnątIz. Lokalne władze angażujące się w rozw j turystyki powinny blokować wyciekanie zysk w poza społeczność lokalną. przedstawiona prezentacja korzyści z rozwoju turystyki lokalnej wskazuje r zne środkiStosowane w tworzeniu społeczności. Warunkiem wykorzystania tej mozliwościjest koncentracja na miejscowych inwestycjach turystycznych zamiast preferowania inwe. Jednak problem ten jest rozwiązywany w wyniku coraz powszechniejszego uznania turystyki za źrdło dobrobytu. kt rzy mogą określićspołeczność podstawie struktur urbani_ na stycznych (wieś. ana|iza potencjalnych skutk w. spadają ceny produkt w rolnych. kultury izby handlowej i mieszkaric w. kt re wydają się sensowne zar wno z punktu widzenia usługodawc q jak i samych turyst w. np. 91 .3. autentyczność. trendy zatrudnienia.1 5 . (P. takie jak poznanie posiadanych zasob w. a także możliwościi zagroże . z wczesnym ukoriczeniem czynnego życia zawodowego i wyprowadzkąmieszczuch w na wieś. powiat). Autentyczność informuje. Społeczność grupa ludzi zamieszkujących dany obszar geograto ficzny.Kontakt osobisty. członkowie społeczności lokalnej są świadomi r wniez negatywnych skutk w. plan wi- Naszkicowane kierunki rozwoju turystyki lokalnej. obszary wiejskie Europy.1 . W świetletych fakt w żadna społeczność nie może zupełnie zignorować mozliwości transferu bogactwa i zatrudnienia oferowanych przez wsp łczesną turystykę. Zronlmienie i wykorzystanie szansy. etniczna) lub też innych cech. badanie natężenia ruchu i oddziaływanie środowiskowe. kt re mogą rozwaŻyć społecznościwiejskie. zna|ezienie szczeg ł w czy tematÓw charakterystycznych dla społecznościlokal_ nej. miasto.samorządu gospodarczego. że planowanie jest procesem ciągłym orazpociąga za sobą monitorowanie skutk w ekonomicznych. Reasumując. strategia lokalna. tożsamościkulturowej (społecznośćrolnicza. strachem przed patologią miast. jest dla większościteren w wiejskich dośćtrudne. analiza polega1ąca na identyfikacji i ocenie mocnych oraz słabych stron.dziedzictwo. . Nalezy przypomnieć. przedstawiciele samorządu terytorialnego' Rozw j turystyki wiejskiej opiera się na zasobach naturalnych. TURYSTYKA WTEJSKA lll()cne atuty wsi. wpływ zasob w zewnętznych. lrr{r1ce 1. Dzięki temu mogą Zastosować lub wywołać działania strategiczne. wizerunku i marki produktu odbywa się na podstawie autentycznych i specyficznych dla danej społecznościzasob w naturalnych. Podejmując decyzję o rozwoju turystyki. CHAMKTERYSTYKA TU RySTyKr Wr EJs Kt EJ biznesu turyStycznego. historycznych i kulturalnych danego obszaru. jaką stanowi turystyka. Proces planowania sugeruje. Z kolei należy przedstawić wybrane zagadnienia.lokalnej. że wszystkie zainteresowane strony są ZaangaŻowane w proces podejmowania decyzji i zarządzania. 90 zytacji. Wsp łpraca oznacza. oświaty. że wsp łcześnie tradycyjne gospodarki wiejskie podlegają procesom restrukturyzacji. Statystyki rosnących wpływ w z obsługi ruchu turyStycznego na świecie mają swoją wymowę. angazowaniu r znych podtlliot w spośrd miejscowej społeczności oruz zintegrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju społecznościi gospodarki lokalnej. Azji i obu Ameryk doświadczająwielu problem w. indywidualizm to kt rych turyści poszukują na obszarze wiejskim''. miasteczko. że rozw j atrakcji turystycznych. w y jeżdżamłodzież.15. Mimo postępującego procesu urbanizacji demograficznej światacywilizowanego wieśuzyskuje r żne moż|iwościrozwoju. wątk w tematycznych. zminimalizować. kulturalnych i historycznych.

kontakcie z przyrodą albo jej bliskościoraz dziedzictwie opaltym na tradycyjnych społecznościach i zwyczajach ptacy.) wymienia listę kluczowych dla jej rozwoju czynniw.inilk w wypoczynkowych.. spędzanie kilku urlop w w ciągu roku' Z możliwościądodatkowego. turystyka wiejska w swej najczystszej postaci powinna: I I skim mozna nazwać miejscowośćniezurbanizowaną. być związarla z przedsiębiorstwami rodzinnymi oraz z natury obliCzonana długi czas.wolnego i niezależnego podr żnika"' W związku Z popytem na Iticfbrsowne przygody i wyspecjalizowane wakacje powstanie podl(lżnika wolnego stało się dla wielu miejscowości wiejskich szansą zuistnienia na rynku turystycznym. jeślichodzi o budynki. autentycznością oraz życiem wiejskim. że rczw j nowoczesnej turystyki opierał się prrczątkowo na renomowanych ośrodkachturystycznych. Z punktu widzenia niniejszych rozważa ' warto podkreś|ićznaczenie słowa . Zdaniem specjalist w. możliwości czynnego wypoczynku oraz bezstresowych sytuacji. począvłszy od odzieży na rowery terenowe. gospodarki. jest zdefiniowanie obszaru wiejskiego. nad lllorzem i na plaŻy w obliczu kurczącej się warstwy ozonowej. rozw j technologii. tradycją. 93 . kiedy to 1xljawił się typ turySty. Trend ten jest wspierany przez inne czynniki. gdzie |iczba Zauvłażono trend odchodzenia w podr żach turystycznych od u. kt re zdaniem specjalist w spowodują rozprzestrzenienie się jej w przyszłościna całym świecie: stycznych. najbardziej użytecznej. Przez wielu mieszkaric w miast wieśmoże być postrzegana jako ostoja bezpieczeristwa z solidnymi wartościami.: r r r r r r r r W ekspansji turystyki wiejskiej mozna wyr żnić.wiązanych z tradycyjnym modelem spędzania urlopu w słoticu.in. otwartej przestrzeni. cztery najważniejsze trendy. Te walory wsi można skutecznie wykorzystać w mar_ ketingu. że poziom bezpiecze(tstwa turyst w w mieście rnaleje. 't. rosnące zainteresowanie specjałami kulinarnymi i tradycyjną kuchnią wiejską. wśrd kt rych wymienia się obawy o zdrowie turyst w. kt ry w literaturze przedmiotu określasię miallcln. historii i miejsca. zaakceptowanie turystyki przez obszary wiej skie. przydająca atrakcyjności życiu wiejskiemu i takim wartościom. Istnieje kilka definicji. jak świeżepowietrze. gdzie każdego trakĘe się przyjarźnie i z szacunkiem. zainteresowanie klient w wysokiej jakości wyposażeniem do rekreacji. rosnące zainteresowanie dziedzictwem. co odzwierciedlazłoŻone wzorce światowe środowiska. wartości i środowisko.wiejski''. wzrastająca świadomość zdrowotna. wiązać się z niepowtarzalnymi atutami.pożądane z powodu względnego odosobnienia oraz tempa Życia. k Rośnieatrakcyjnośćrynkowa nowej turystyki wiejskiej. Początek tltlwrotu od tradycyjnych ośrodkw miał miejsce w latach 80. kt re wymaga uwagi. być r żnorodna.Kolejnym zagadnieniem. anonimowych hoteli oraz centr w handlowych. Warto przytoczyć opinię na temat pożądanych cech turystyki wiejskiej. a w jednej . m. odchodzenie od ośrodk w wypoczynkowych w podr żach tury- I I t 92 rosnący poziom wykształcenia.pośrd otwartej przestrzeni oraz piękna przyrody. osiedla i organizacje. stanowiących tradycyjne punkty docelowc' Należy przypomnieć. być rozwijana na małą skalę. być organizowana na obszarach wiejskich i odosobnionych. wsp łczesne środki masowego przekazu. W raporcie na temat turystyki wiejskiej organizacja Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (1994 r. zachęcający do poznawania otaczającego środowiska.. a skoticzywszy na Zaawansowanym technologicznie sprzęcie do wspinaczki. kt re moŹe odzwierciedlać styl zycia. poszukiwanie odosobnienia i relaksu na łonie natllry. Narasta też przekonanie.. polegającymi na małej skali przedsiębiorstw. poszukiwanie kontakt w osobistych w świeciepodr ży masowych. przyjmuje się kryterium liczby mieszkaric w: obszarem wiejmieszkar c w nie przekracza 2500 os b. kr tkiego urlopu na wsi.

na|eży przytoczyć wypowiedź prezydenta G. Nie będąc juŻ na uboczu.). Trwały trend wykazuje r wnież akceptowanie turystyki ptzez obszary wiejskie. w Wielkiej Brytanii oraz w Polsce. Nalezy też podkreślić pozytywną rolę w tym procesie podr żowania po świeciemieszka c w wsi. Liczne źrdła podkreślają. Po pierwsze.Wzrost ekonomiczny w turyStyce nie pozostał niezauważony przez mniejsze społecznościoraz obszary wiejskie. Wsp łczesne środki mąSowe7o PrZekazu też mają wielki wpływ na przedsiębiorstwa usługowe i spos b myślenia społeczności wiejskich. Administracja ds. na tcmat turystyki ze spotkania z przedstawicielami gospodarki turystycznej USA: . jako dobry przykład dla Polski. we Franc'ii. natrlmiast pracownicy naukowi śledząjej rozw j i dyskuĘą nad perspektywami. /. r żnicowania i konsolidacji. agrotur'ystyka zaczęła się rozprzestrzenlać geograficznie i jest obecna w USA oraz w Kanadzie. ale jest ich coraz mniej. już od dawnajest Znana w Europie i odnosi sukcesy np. Elektroniczne przesyłanie pieniędzy i karty płatnicze usuwają bariery w obrocie bezgot wkowym na obszarach wiejskich. co zwiększar żnorodnośći zmniejsza ryzyko. Zdaniem specjalist w. a ich dostępnośćdla turyst w to kwestia czasu. Wpływają na to r zne okoliczności. chcących się zapoznać z obecnymi kulturami i stylami zycia. samoloty. Ze względ w praktycznych. nastąpi wzrost konkurencji oraz podaży produktu na wiejskim ryŃu turystycznym w wyniku rosnących i coraz powszechrriej uznawanych korzyścispołeczno-gospodarczych tkwiących w roz- ' l l r moze być środkiem niskokapitałowego wzrostu gospodarczego w miejscowych biznesach. istnieją jeszcze obszary odosobnione. Uprzedzając kolej ny podrozdział. U progu XXI w. parki narodowe i krajobrazowe). Jednocześnie globalizacja rynku produkt w rolnych oraz fluktuacje cenowe wymuszająr żnicowanie gospodarki wiejskiej w celu uzyskania stabilizacji i bezpiecze stwa egzystencji społeczności lokaln ej. W latach 80. każde miejsce na ziemijest dostępne. W literaturze podkreśla się. Chodzi tu o Sprzęt turyStyczny ułatwiający turystykę kwalifikowaną.: rezygnacja Z aktywnego trybu życia populacji koriczącej wcześniej życie zawodowe. umozliwia sytuacje. Rosnąca liczba społecznościwiejskich czyni turystykę w latach 90. Mozna tu przykładowo wymienić zmniejszanie się liczby miejsc pracy w rolnictwie. Naturalnie. l I I Rozw j turystyki wiejskiej następuje ewolucyjnie i właśniesię zakrl czyła pierwsza faza. że w przyszłościturystyka moŻe stworzyć duże możliwości rozwoju dla wsi. Prawdopodobne są następujące implikacje dla rozwoju turystyki wiejskiej. jednak ma ona kilka oczywistych zalet: Rozwojowi turystyki wiejskiej sprzyja technologia. Busha z I99I r. Jak podają źr dła amerykar skie' następna faza rozwo1u turystyki wiejskiej będzie bardziej złożona. ale podr żującej do p źnego wieku. by umieścićAmerykę mĄch miasteczek i obszar w wiejskich na mapie turystycznej" (TIAA 1991 r. w kt rych rodziny i poszczeg lne jednostki utrzymują się z wielu zajęć. faksy i telefony. Postęp techniczny i technolo_ giczny umozliwił r wniez rozw j produktu dla turystyki wiejskiej. autostrady i drogi szybkiego stanowi źr dło funduszy na ochronę i zachowanie dziedzictwa naturalnego orazludzkjego dla przyszłych pokoler{ (np.c turystyka opierająca się na gospodarstwach rolnych. kt re stanęły przed wyzwaniem zr żnicowania swej gospodarki. Praktycy gospodarczy poznają sckety sukcesu na tym polu oraz badają przyczyny niepowodze . czyli agroturystyka. a nie z jednej posady. Dla wielu z nich na świecie proces wdrazania przekształceri gospodarczych związanych z turystyką przebiega we właściwym czasie. l ruchu oraz coraz powszechniejsze posiadanie samochodu.. Umozliwiają to: e-mail. jedną z opcji gospodarczych. społecznościi biznes na uirłym świeciezajmują się tą turystyką. iż ważną częściąprocesu rozwoju tury_ styki wiejskiej w pierwszej fazie było uznanie na szczeblu politycznym kraju faktu. w Austrii. Podr ży i Turystyki IsA (USTTA) oraz inne agendy rządowe dolożą starar{. trzeba przypomnieć czytelnikowi. Ma to być faza ekspansji. społecze stwa wiejskie są coraz bardziej przekonane o celowości wykorzystania turystyki w procesach restruk_ turyzacji gospodarki lokalnej. że turystyka nie jest lekarstwem na wszystkie problemy wsp łczesnej wsi. szybkie koleje. 94 95 I 1 .

Na przy_ kład informacja o trendach rozwoju turystyki krajowej. Po trzecie. regionalnej czy światowej staje się coruzbardziej osiągalna. Inne biorą się z udanych inicjatyw wiejskich. Firmy te podstawa gospodarki turystycznej na wsi stanowią wyzwanie dla organizator w edukacji. szczeg lnie Internetu. krajoznawstwo. ale może tez stanowić istotny problem z punktu widzenia organizacji. Wreszcie. oczy_ wiściemoże to być ich zaletą. IJwaŻa się. rozwijania produktu oraz marketingu. Warto przypomnieć. Przy_ kładem nowych możliwościna rynku może być turystyka rowerowa. produkty wczesnej turystyki wiejskiej były proste. Struktury unijne zatrudniające profesjonalny personel działĄąwsp lnie z sektorem publicznym na rzecz rozwoju turystyki. bardzo realnym następstwem rozwoju turystyki wiejskiej w drugiej fazie jest intensyfikacja szkolenia os b zatrudnionych w tym segmencie rynku. Po sz tek i gabinet w odnowy po skromniejsze zakwaterowanie. jakościowoinny niż dotychczas rozw j produktu turystycznego. W celu umocnienia rozwoju turystyki wiejskiej niezbędny jest większy zakres aktywnej krajowej i regional_ nej wiejskiej polityki turystycznej. Pełny jej rozw j i akceptacja są relatywnie nowe' co jest zasfugą szczytu ekologicznego pod egidą oNZ w Rio de Janeiro w I992r. Aktywność na tym polu parstw Europy Środkowej i Wschodniej. że turystyka zr wnowużona ma na celu stworzenie r wnowagi między wykorzystaniem zasob w a ich ochroną. W strategiach rozwoju produktu turystycznego zaczynają się juz pojawiać czynności niszowe. w tym wiejskiej. spacery i niewyrafinowane podziwianie życia wiejskiego. Afryki oraz Ameryki Łaciriskiej potwierdza tę hipotezę. Warto pamiętać. podstawą rozwoju turystyki wiejskiej stała się tendencja do prowadzenia bardziej zt wnoważonej polityki turystycznej. Jednak rozw j technologii. Rozw j techniczny poma_ ga inwestorom obsługiwać nisze rynku wiejskiego. powinno rozco wiązać częśćdotychczasowych ogranicze . że tworzenie sp łek partnerskich między firmami turystycz_ nymi może być efektywnym sposobem fuzji przedsiębiorstw działają_ cych w tym segmencie rynku. informacje rynkowe i umiejętności marketingowe zawsze stanowiły problem w wielu działaniach zwiry. np. prawdopodobnie nadmierna. oferty spędzania wakacji na rowerach są r żnorodne: od luksusowych hoteli. że dostęp do rynku. w drugiej fazie rozvłoju turystyki wiejskiej przewiduje się wzrost efektywności marketingu. przewiduje się większy za}res wiejskiej polityki turystycznej władz r żnego szczebla.r woju tej turystyki. że koncepcja turystyki zr wnoważonej jest obecna w Europie od lat 70. ale powinien też wsp łdziałać z sektorem publicznym. Po czwarte. że cechą charakterystyczną większościprzedsiębiorstw turystycznych jest ich rozdrobnienie. rachunkowości'system w rezerwacyjnych i wirtualnej rzeczywistości wzmocnią konkurencyjność miejsc docelowych turystyki wiejskiej na 97 . ograniczony czas.anych z turystyką wiejską' Pewne trendy mogą uczynić je bardziej skutecznymi. Władze centralne i samorządowe stosują zrlżnicowane podejścia do polityki w dziedzinie rozwoju oraz promocji turystyki wiejskiej. Niekt re z tych produkt w są odzwierciedleniem świadomego. a zvłłaszczapromocję przez Internet. ale za to z możliwościątransferu bagażu' Dostępne są też wakacje z rowerem płaskich. Rosnąca podaż. gdyż ścieżktrowerowe albo sieć bocznych dr g stanowią wartościowy fragment infrastruktury. U zasadnienie tego uwarunkowania rozwoju turystyki wiejskiej upatruje się w tym. Podnosi ona atrakcyjność obszar w niezbyt malowniczych i względnie Po piąte. gdzie sektor prywatny musi być skuteczny. ułatwia marketing. będzie wymagać profesjonalizmu w sferze obsługi tego segmentu rynku turystycznego. wsp Ęraca podmiotu rynku turystyki wiejskiej stanie się koniecznością ekonomic zną. finanse i personel często uniemożliwiają uczestnictwo w formalnych sesjach szkoleniowych.zacho- g rskim. Jak wiadomo. rosnącego i wy- rynku globalnym. ot ż obszerne programy rozwoju wsi w około 807o koncentrują się na sektorze turystyki. oEcD (1994 r. Po drugie. ułatwia nauczanie na odległość. gdyz umozliwia gościom kontakt osobi_ sty i stanowi niepowtarzalny atut dla turyst w pochodzących z anoni_ mowych ośrodkw miejskich. pomocniczych furgone- tnagającego rynku. Czytelnik powinien zwr cić uwagę na rozwiryania tego zagadnienia w Unii Europejskiej.) zwraca uwagę na konieczność wzbogacenia form szkolenia jako warunku dywersyfikacji gospodarki turystycznej na rynku wiejskim. Słabościprocesu szkolenia i planowania biznesowego (biznesplanu) są często ptzyczyną niepowodzer( małych firm turystycznych na rynku. ze turystyka działa na bardzo konkurencyjnym rynku. Punktem wyjścia jest uwaga. Ulepszenia techniczne w zakresie 96 ste. Wiadomo. nastąpi dalszy.

Wydawnictwo Naukowe 98 99 . rtiwniez inne usługi turyStyczne. że agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej. Etyka miejsca powinna być wsp ln1 wartością społecznościoraz przĄawiać się determinacją w traktowaniu środowiska i ludzi jako r wnych sobie. Sikora lwarża. ze turystyka wiejska. W Europie Zachodniej turysty_ ka wiejska cieszy się poparciem władz paristwowych i lokalnych. zaobserwowanych za gtrrrticą i w Polsce.'. Majewski. krajobrazo'gych i rezerwat w przyrody. 70. Agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej ściśle zwiryanąz rolnictwem.. w pojazdach kempingowych i na polach namiotowych. AGROTURYSTYKA środowisku wiejskim. 69. mozna m wić o dw ch podstawowygb formach agroturystyki. Cechy gharakteryst}czne produktu turyStycznego oferowanego w agroturyStyc ę szerzej przedstawia S.wiązaną z gospodarstwem wiejskim. jednak zawsze obejmuje zakwaterowanie' a często W agroturystyce usługi noclegowe najczęściejsą oferowane w pokojach gościnnych znajdujących się w tym silmyrn budynku. Medlika7 podaje. spokoju i walor w małego ruchu. czyli poszanowania w r wnym stopniu ludzi regionu. aby omi. korzystania ze zdrowej żywności. pokoje gościnne (także u rolnik w) i małe kempingi zlokalizowane w obrębie wsi. Mieszkar cy mogą pokierować rozwojem turystyki na swoim terenie tak.wanie życiodajnego przemysłu oraz światowego dziedzictwa kulturo1 wego i ptzyrodniczego. i hotelarsnła. korzystania z ciszy. nąć jej pułapki.3. ryl'iałąałąt nymi. wolnego Turystyka wiejska.15. warto wnkitzać na kilka charakterystycznychjej cech. 17 a6 o5 J.2. Warto wspomnieć. Pierwsza jest oparta na zakwaterowaniu z obsługą bezpośrednio w gospodarstwie rolnym lub w jego poblizu. WTo zaliczapodr że na tereny wiejskie do naji niejszych segment w rynku turystycznego.. 1. żejest dobrym sposobem zwiększania dochod w i za_ trudnienia.Warunkiem pełnej satysfakł cji z rozwoju turystyki wiejskiej jest przestrzeganie wymog w tzw. ziemig zwierząt. usług turystycznych świadczonych w obrębie gospodarstwa rolnego. Na zakoriczenie warto powiedzieć. et}Ą ki miejsca. Infrastrukturę noclegową turystyki wiej skiej tw orzą hoteliki. że turystyka . sikora. a także dywersyfikacji lokalnej gospodarki. że właśnieprodukcja roślinnai hodowla zwierząt stanowią jedną z atrakcji agroturystyki. gł 'wnie wakacyjna. Druga natomiast jest opar(a tylko na zakwaterowaniu na terenach na|eżących do gospodarstwa. czym. a wykorzystać możliwości.zutiązana z pobytem w gospodarstwie wiejskim dotyczy r Żnych form spędzania czasu wolnego. poznania rzemiosła ludowego i folkloru wsi. ZdaniemJ. Moze być ona zorganlzowarLa w r Żny spos b. Warszawa 1995. WSiĘ Warszawa t999.i-i"Li. s. w domach.wody i powietrza. oznacza spędzanie czasu 'rolkontaktu z życiem *. iż agroturystyka 167grniana nowocześnie illstała w Polsce reaktywowana i jest dośćczęsto promowana. z funkcjonującym gospodarstwem rolnym. przy czymturysta sam się obsługuje. Uwaza się. w J. J. organirucja ruchu turystyc7neTo nawsi. Ze w prognozie rozwoju tt} rystyki do 20Ż0 r. s. np. zwiedzania park w narodowych. prywatne domy letniskowe.zwietzętami dornowymr' pracafiu wiejskim. jak przedsięwzięcie. Sikory cechy turystyki wiejskiej szczegr1lrlie poszukiwane przez turyst w to możliwościa : r r r r s r kontaktu bezpośredniego ze zdrowym środowiskiem przyrodni- wypoczynku w środowisku odmiennym gd warunk w Życia i pracy na obszarach zurbanizowanych. Zdobyła już ważnąpozycję na rynku turyStycznym. turystyki PWN. I l}iorąc pod uwagę fakt. Majewski pod_ kreśla. Właśnieten rodzaj turystyki wiejskiej nazyw a się agroturystyką''a5. roślin. schroniska. angaŻując IO_ŻOvo popytu. pensjonaty. Przyjmując krytenum rodzaju zakwalcrowania. l. I'eksykon podr ży. Cechą charakteryst y czną tego środowiska jest odpowiedni charakter jego zabudowy i krajobrazu. stanowi mieszaninę szans i zagroże . Medlik. J. w kt rym rnieszkają właścicielegospodarstwa' lub też w adaptowanym albo nowo wybudowanym obiekcie mieszkalnym przy gospodarstwie' Pokoje Tamże' s.

Stworzenie możliwościatrakcyjnego wypoczynku. nocleg w. tworząc bariery np. bezpośredni kontakt z przyrodą. W Holandii l I r l r l r stymulacja rozwoju gospodarstw rolnych świadczących usługi turystyczne oraz miejscowej infrastruktury. r żne formy rekreacji. ae Turystykaw 1998 x. Majewskiego48. stabilizacja ludzi młodych w gospodarstwach rolnych. aktywizacja miejscowego rynku pracy. należy wsp łcześniedo coraz popularniejszychrodzaj w turystyki. 163. czasami wsp lną pracę (np. pokazy związane z rolnictwem. iż została ona objęta programem rozwoju i promocji produktriw markowych w polskiej turystyce. Niekt rzy właścicielegospodarstw rolnych goszczą gł wnie nłodzież. ochrona walor w turystycznych. 1 . gł wnie w lipcu i sierpniu (64. Warto też dodać. w tym uczestnictwo w wiej_ skich imprezach kulturalno-rozrywkowych. wiązanie nadwyżek towarowych produkt w rolnych. 12.zwłaszcza dużym. degustacje miejscowych produkt w żywnościowych(np. w sferze środowiska przyrodniczego wskutek jego degradacji. z usług kwa_ ter agroturystycznych w Polsce skorzystało 31 tys.4vo). piwa' przetwor w mlecznych). że z oferty kwater agroturystycznych skorzystali cudzoŻiemcy. Jej popularnośćwynika ze wzrastającego popytu na kr tkotrwały wypoczynek poza miejscem pracy i zamieszkania. TURYSTYKA WEEKEN DOWA J. a w kazdy weekend odŻIvo do 40vo ludności znajduje się w podr ży. os b. . Na liścieko_ lejnych składnik w produktu turystycznego J.robserwuje się praktykę zaspokajania potrzeb noclegowych turyst w bez pokoi gościnnych.in. często stresującej pracy i życiu w mieście. stanowi ważny czynnik popytu na ten rodzaj turystyki. kt rzy stanowili 9%o og lnej |iczby korzystających i 1vo pod względem udziału w zrea|izowanej ofercie noclegowejag. Zdaniem tego specjalisty. następujące jej cele: a8 Warto przypomnieć. TurysĘla konwencjonalna i alternatywna a a7roturystyła. Natomiast w Europie Zachodniej ta kategoria turyst w stanowi duży Segment rynku. zachowania oraz ochrony sił fizycznych i psychicznych wsp łczesnego człowieka po cotygodniowej. dodatkowe dochody dla rolnik w i budzet w lokalnych. W wypoczynku świątecznym najbardziej aktywnie uczestniczą jednoosobowe gospodarstwa 101 100 . Na przykład w 1998 r. 158-159. ale w niezbyt dużej odległościod tych miejsc' Potrzeba odbudowy. W krajach skandynawskich natomiast są popularne domki letniskowe przy gospodarstwach rolnych. że ponad 807o gospodarstw domowych co najmniej raz w roku bierze udział w takiej wycieczce. propozycje organizator w agroturystyki dla jednodniowych turyst w są jeszcze w Polsce rzadkością. winobranie) lub jej obserwowanie.. Na zako czenie warto zwr cić uwagę na ekonomiczno-społeczny sens rozwoju agroturystyki.3 . Charakteryzujągo m. zwłaszcza dla os b mniej zamożnych. usługi gastronomicz_ ne z tradycyjną kuchnią. Jak widać. Majewski wymienia spe_ gościnne i samodzielne mieszkania urlopowe z odrębną kuchnią prze_ waŻająw Europie Zachodniej.Rynek Turystyczny" 1994. rozbudowa i modernizacja zasob w mieszkaniowych rolnik w. cyftczną domową atmosferę. Korzystają oni z własnych lub wynajmowanych przyczep kempingowych albo namiot w. jw. Majewski. Oferta zakwaterowania w mieszkaniach urlopowych i na kempingach przystosowanych do pojazd 'w kempingowych na|eży do stosunkowo skromnych. iz podstawowym warunkiem utrzymania się irgroturystyki na rynku i jej rozwoju jest zachowanie właściwychpro1lorcji między wymienionymi wcześniej celami' W przeciwnyrn razie rnogą wystąpić negatywne skutki jej rozwoju. wsp lne posiłki z gospodarzami. wzrost poziomu kulturalnego mieszkar c w wsi. wypełnia bogatą ofertę spędzenia czasu wolnego w swoistej atmosferze i w zdrowym środowisku. Tlrrystyka weekendowa' nazywana też wypoczynkiem świątecznym. wina.1 6. Z prac badawczych na temat turystyki weekendowej w Szwajcarii i w Niemczech wynika. w Polsce przeważająpokoje gościnne. produkt oferowany w agroturystyce na|eży do specyficznych. Proponuje się im specjalne programy spędzenia czasu wolnego: festyny. s. sklepy.. w 7. Na uwagę zasługuje też informacja istotna dla perspektyw rozwoju omawianej turystyki. kt rym udzielono 166 tys. Zdaniem J. s.

Bern-Stuttgart o czynnę stu zamożności społecze stwa miejskiego. Uważa się. Die Tourismuslehre im Grundriss. iz społeczno-ekonomiczne warto- cz że się uwolnić od tygodniowego pośpiechu i dlatego dba s0 w". usprawnie komunikacji. bez hałasu.'15-77. Należy zaaważyć. rozwoju motoryzacji indywidualnej. interesują_ cą ofertę gastronomii. To zachowanie typowe dla C. bardzo specyficzny charakter da_ moch d osobowy (70-79Vo). Rozwiązaniem opisanych problem w miej scowości typowo urlopowych. Można to osiągnąć na drodze tworzenia nowych teren w atrakcyjnych krajobrazowo i łatwo dostępnych komunikacyjnie dla turyst w weekendowych. r znorodnośćurządze do czynnego spędzania wolnego czasu niezależnie od pogody. Ich efektem są zaaoczone drogi.. czy też długie kolejki podczas weekend w przed basenami pływackimi lub stacjami wyciąg w narciarskich. warto zwr cić uwagę na niekt re jej cechy wymieniane w literaturze przedmiotu w kon_ tekściemiejscowości turystycznych. Ich źr dłem jest r żnica zachowania się . okolicznośćta stwarza określone problemy ekonomiczne w miejscowościach wypoczynku weekendowego. zglasza szczegllne wymagania. iż ten ogromny napływ turyst w weekendowych niekorzystnie oddziałuje na miejscowości urlopowe. jest odciążenie ich od turyst w weekendowych. jeślichodzi o usługi noclego_ we. Miej scowościurlopowe i miej scowościwypoczynku weekendowe_ go r żnią się ofertą usługową i popytem turystycznym. odczuwa się brak izolacji od innych ludzi oraz są kłopoty z wykorzystaniem bazy usługowej. Podaż takich miejscowości jest nakierowana na specyficzne potrzeby wynikające z urlopu. a przede wszystkim jest uwarunkowany rozwojem usług turystycznych poszukiwanych przez weekendowicz w i rozumnym planowaniem przestrzennym wypoczynku świątecznego. w Europie Zachodniej preferowanym środkiemjest sa- w niedzielne wieczory. Gdy miejscowości wypoczynku urlopowego pokrywają się z miejscowościami wypoczynku weekendowego. gdyż. W kr tkim okresie elementy infrastruktury turystycznej świadczące wymienione usługi pracują z maksymalną wydajnością.weekendowicza'' jest szczeg lnie wyraźne wtedy. PrzemawiĄą za tym z jednej strony ekonomiczne interesy miejscowości urlopowych.weekendowi- Charakteryzując kr tko turystykę weekendową. iz stworzenie obszar w przydatnych do wypoczynku świątecznegomieszka c w dużych aglomeracji wymaga znacznych inwestycji właśnieze strony tychże aglomeracji. zlokalizowanych w pobliżu wielkich aglomeracji miejskich.rk domowe ludzi młodych oraz wieloosobowe gospodarstwa domowe średnich i wyższych warstw społecznych5o. w kt rych w okresie weekend w występują zjawiska przeciEżenia. ze miejscowości te. turysta taki należy do pokolenia młodszego. D|a miejscowościurlopowej typowy jest dluższy czas pobytu (4 lub więcej nocleg w).. wiodące z aglomeracji miejskich do miejscowości wypoczynkowych w piątkowe popołudnia lub nej miejscowości.urlopowicz w" i . Kaspar. wodnych itp. l0Ż . jednak nie mo- spędzanie czasu wolnego oraz o rozrywkę. Na zako czenie warto podkreślić. Brak spokoju ma swoje źr dło w rozmiarach ruchu turystycznego w okresie weekendowym. W konse_ w kierunku odwrotnym kwencji urlopowicz Zaczyna stronić od miejscowości. duże przestrzenie do wypoczynku na łonie natury. stanowią lokalizacje drugich mieszka (domk w letniskowych). leżące na og ł w poblizu wielkich aglomeracji miejskich... Należy dodać. powstają problemy. Jej rozw j następuje w miarę wzro- 1991. s. żywieniowe i wypoczynkowe. przeciętnie biorąc.przyjeżdŻający na wypoczynek w pobliże miejsca zamieszkania na czas stosunkowo kr tki (3 kolejne noclegi). Nakłady te wydają się celowe i uzasadnione. kt re w oferują swoim mieszka com w poblizu przestrzenie do wypoczynku. ściturystyki weekendowej są duze. kiedy istniej e możliwośćuprawiania sport w zimowych. Turysta weekendowy zaś. z drugiej zaś rosnąca |iczba amator w świątecznego wypoczynku. gdyż sympatia do miasta jako miejsca zamieszkania przesuwa się wsp łcześnie kierunku tych miast. kt re dzięki temu mogą zachować swoją tradycyjną funkcję. Chodzi tu o wygodne zakwaterowanie. -\l. Verlag Paul Haupt. Turysta weekendowy korzysta z r żnych środw transporfu. natomiast w innych dniach tygodnia wspomniana wydajnośćjest wykorzystana w niewielkim stopniu. Turysta weekendowy szuka wprawdzie spokoju. Turystyka weekendowa moze się odbywać w formie zorganizowanej lub indywidualnej.

Wśrd cech charakteryStycznych wsp łczesnego środowiska człowieka trzeba przede wszystkim wymienić stały wzrost liczby ludności. iż narodzin i rozwoju turystyki należy szukać w niewłaściwym dostosowaniu człowieka do środowiska. Uwaza się. w kt rym żyje jednostka. OGOLNA CHAMKTERY5TYKA TURY5TYK! Punktem wyjściado określeniaczynnik w rozwoju wsp łczesnej lurystyki jest przyjęcie założenia. Wśrd konsekwencji cywilizacji przemysłowej dla turystyki można wskazać wzrost możliwości podr żowania w wyniku rozwoju transportu indywidualnego i zbiorowego. że konsekwencje cywilizacji przemysłowej są r wnież widoczne w procesie kształtowania środowiska. trzeba się 'l'godzić z opinią.norozoa @fl czYNNtKt ROZWOJU W5 Po ŁczEsN EJ TU RYSTYKI 2. socjalną i osobistą. iż niekt re cechy charakteryzujące wsp łczesne środowisko wzmagają agresję. 105 . Nietrudno zauważyć. AkcepĘąc tę jej funkcję. realizowanej przez turystykę. jej wykształcenia i koncentrację na ograniczonych przestrzeniach.1 czYNNlKÓw Rozwo)U . prowadząca do ograniczenia indywidualizmu. zwiększającą się rolę środkw masowego przekazu oraz wzrost poziomu wykształcenia ludnościi przemieszczania się związanego ze wszystkimi sferami: zawodową. Nie ulega wątpliwości. ze jest ona zjawiskiem kompensacyjnym wobec wsp łczesnego życia. wywołując u ludzi pragnących utrzymać dobrą kondycję psychofizyczną potrzebę ucieczki kompensującej i r wnowazącej. Że cywilizacja przemysłowa i zapotrzebowanie na turystykę są ze sobą nierozdzielnie związane. Na uwagę zasługuje r wnież ingerencja pa stwa przemysłowego w sprawy jednostki.

W konsekwencji klasyfikacja czynnik w i ich ranga mogą być dyskusyjne' o czym świadczy literatura przedmiotu' Można jednak wskazać na pośredniokształtują rozw j turyStyki. stabilną sytuację walutową.1. piramida potrzeb Maslowa). Jeżeli warunkt życia na to pozwalają. politycznym. Wreszcie można dokonać ich podziału na ekonomiczne i pozaekonomiczne. życie w spos b zadowalający). jw. obszerne są także zakres i dynamika tlćlbr i usług turystycznych. To. w sferze biologicznej. Wraz z upływem' czasu potrzeby człowieka ulegają zmianom. istnieje swego rodzaju priorytetowa struktura potrzeb (tzw. że w wyniku rozwoju społeczno-gospodarczego i związanego z nim wzrostu zamożnościspołecze stwa następuje przewartościowanie potrzeb. Stwarza to potrzebę wprowadzania marketingu do gospodarki 106 r wnowagi. W strategii marketingowej.. charakteryzującego się nadwyzką podaŻy nad popytem. czy|i wywołujące potrzeby turystyczne oraz warunkujące lub ograniczające ich zaspokojenie. Wśrd wielu jej cel w 1lir znajduje się wspieranie promocji podaŻy turystycznej. technologicznym i ekologicznym gł wną rolę w kształtowaniu turystykil przypisuje się czynnikom ekonomicznym. rozw Z grupy czynnik w ekonomicznych wpływających korzystnie j turystyki wymienia się: na r r l l przyrost dochod w realnych ludności. Kaspar. fazę potrzeb społecznych.rs. wręcz niższego rzędu.każdy człowiek przechodzi cztery fazy: fazę potrzeb podstawowych.r Cywilizacja przemysłowa niesie daleko posuniętą specjalizację pra_ cy. MEGACA(NN|K| ROZWOJU 2. co kiedyśbyło dobrem luk_ susowym czy wyższego rzędu. Die Tourismuslehre im Grundri. stymulujących lub ograniczających jej rozw6j.Należy dodać. W ekonomii potrzeby odgrywają szczeg |nąrolę. Turystyka stanowi podstawę fazy samorealizacji (bycie samym sobą. Mozna je też dzielić llil popytowe. Turystyka przynosi ludziom żyjącym na co dzie w cywilizacji wysokiej wydajności pracy og lne odprężenie. obejmującej kompozycj ę cztetcch zmiennych (produkt.2. Wskutek tego powstaje sytuacja . zwraca się tlwagę na szczeg lną rolę promocji produktu turyStycznego. gdyż wyznaczająpowstanie popytu na dobra i usługi. Układ ten wypełniają dobra i usługi turystyczne twotzące podaż turystyczną. Liczba czynnik w oddziałujących na rozw j wsp łczesnej turystyki jast znaczna. wych zjawisk rynkowych. lepszy podział dochod w. s. Waznym czynnikiem rozwoju turystyki jest polityka turystyczna stwa jako element polityki gospodarczej. Człowiek żyje w napięciu. pozwalające na odzyskanie rystycznej. Ępowym przykładem tego przewar_ tościowania jest wsp łczesna turystyka. kt re bezpośrednio oraz TURYSTYKI 2. fazę samookreślania się i fazę samorealizacji. CZYNNIKI EKONOMICZNE Spośrd megaczynnik w o charakterze ekonomicznym. w tym turystyczne. Jak wykazał A. kilka czynnik w. Maslow.2. kt ra powoduje' że efektem zakoftczonego procesu wytw rczego nie jest wyprodukowanie gotowego wyrobu. kt re sprawiają. r07 . podażowe i uniwersalne z punktu widzenia podstawol u Wśrd wielu stymulator w rozwoju turystyki występują potrzeby. 28-38. staje się z upływem czasu dobrem podstawowym.. Czynniki te można rozmaicie klasyfikować. promocja i ceny). społecznym. że wykonujący je człowiek ma wątpliwości co do celowości poświęcania im znacznej części Swego życia.H. Wiadomo. np. Rozw j wsp łczesnej turystyki jest silnie uwarunkowany stĄm dostosowywaniem podaży turystycznej do zmieniających się potrzeb rynku turystycznego. dystrybucja.czynności chybionych''. Wszystko to prowadzi do powstawania stan w agresji i jest szkodliwe. Motywacje bywają r znorodne i często nieuświadamiane. że potrzeby uprawiania turystyki mogą zostać vrzeczywistnione pod warunkiem występowania kolejnego układu czynnik w. dzielić na rlbiektywne i subiektywne. korzystną koniunkturę. ' C. np. Opr cz potrzeb turystycznych pewną rolę w rozwoju turystyki od_ grywają moĘwacje' opisują one pobudki skłaniające człowieka do określonego zachowania i regulujące to zachowanie.

Jednocześnienie powinno ujśćuwadze czytelnika oddziaływanie turystyki na otoczenie społeczne.Z kolei czynnikami na rozw j turystyki ekonomicznymi wpływającymi niekorzystnie są: 2. niestabilna sytuacja walutowa. W okresach koniunktury wydatki na turystykę rosną' szybciej niż PKB. Specjaliści uważają. warunki klimatyczne. W społeczerstwL wykształconym i mobilnym prowadzi to do zwiększonego popytu na wyjazdy turyStyczne. 3 spodarce rynkowej jako formie porządku gospodarcżego rozw j turystyki uzasadnia się motywacjami społecznymi. wzrost PKB. Po licznych zmianach struktura_społecze stwa zachodniego uzyskała dzisiejszy kształt. np.2. W literaturze przedmiotus dzisiejszy porządek społeczny w Europie Zachodniej opisuje się jako społecze stwo dobrobytu i czasu wolnego oraz społecze stwo konsumpcyjne. że turystykę zagraliczną charakteryzuje wysoka elastyczność. kt re w ujęciu og lnym odnosi się do wpływu na: r r r r r r : bilans płatniczy pa stwa (turystyka ma w nim sw j udział). mobilne. Stąd wniosek. Die Tburismuslehre im Grundriss. likwidacja nadgodzin. zatrudnienie (turystyka tworzy miejsca pracy). samodzielność gospodarczą kraj w o rozwiniętych funkcjach tury_ stycznych. Taki porządek społeczny nie sprzyjał znaczniejszemu rozwojowi turystyki. że e|astycznośćta odzwierciedla jednocześnie liczne czynniki. 1ż ten *ołit porządku spolecznego zostanie wprowadzony w życie w Polsce. ze istotne zniczeniedla kształtowania się turystyki masowej ma porządek społeczny. jw. niekorzystna koniunktura. kt re wpływają na kształtowanio się turystyki. zamtożenie zatrudnienia i płac. .2. spadek popytu wewnętrznego. Można to uzasadnić następująco: czynniki ekonomiczne sprzyjające turystyce. Jednocześnie warto pamiętać o oddziaływaniu turystyki na inne sektory gospodarki narodowej3."y. wyr wnywanie r żnic w rozwoju regionalnym (turystyka może pom c w rozwoju region w uboższych).łczesnej turystyki. Stan trzeci uzyskał pewne przywileje. . W demokracji jako formie pa stwowości i w społecznej go- r r r r kryzys ekonomiczny. co prowadzi do wzrostu PKB.. Dopiero liberalizacjaw wiekach xvn i iIx ooprowadziła do rozluźnienia tej sztywnej struktury w Europie Zachod'niej. Powszechnie uważa się. takie jak w"rositochod w realnych ludności. 108 109 . Staje się on widoczny przy por wnaniach PKB. 2g-3g. że powstanie dzisiejszego porządku społecznego było jedną z najwazniejszych przesłanek rozwoju wsp łczesnej turystyki. W krajach o dfugich tradycjach i roza Żagadnienieto om wiono obszernie w rozdziale 4. Dotyczy to w większym stopniu turystyki zagtanicznej niz krajowej.ZdaniemC. wzrost inwestycji. anie gromadzić. budzety par stwa i region w (urystyka generuje podatki). ale nie są ujęte w PKB. spadek tempa wzrostu gospodarczego. Kaspara2. Istnieje ścisły związek między sytuacją gospodarczą kraju a rozwo_ jem turystyki. kt rego uwarstwienie w coraz większym stopniuopiera się na zaradności gospodarczej. s. wykształcone. z wydatkami na turystykę. Należy mieć nadzieję. Twoizy się splłeczeristwo klasowe. pluralistyczne i techniczne. a w konsekwencji rosnące bezrobocie. sytuacja polityczna. elastyczność po_ pytu w odniesieniu do turystyki krajowej jest wyraźnie niższa. C. Przyjęto demokrację jako formę par{stwowości i społeczną gospodarkę rynkową jako formi ustroju gospodarczego. Innym przykładem związku turystyki i gospodarki jest spadek liczby turyst w odwiedzających kraje o słabej pozycji walut tych parstw. trakto_ wanego jako wskaźnik sprawności ekonomicznej gospodarki. Kaspar. czYNNlKl sPoŁEczNE Opr cz czynnik w ekonomicznych na rozw j wsp . motywacje podr ży.lamze- C. wydajne.są nieodłączną cechą społecźer{stwa dobrobytu. Społeczeristwo wydajne wspiera wzrost gorpod-. Społeczerstwo stanowe wiek w średnich było statyczne i miało liczne przywileje.lafi)ue.wpływają też czynnikjleżące w pozaekonomiczĘ sferze aktywnościludzkiej. Społecze stwo konsumpcyjne troszczy się o to' aby doch d skonsumować. Kaspara uważa słusznie.

Polityka przestrzenna i turystyka także oddziałują na siebie znacząjak wiadomo Zapewnienie środowiska co.jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. Widoczne jest to gł wnie w dużych hotelach. autostrady). tunele. politykę taryfową (np. gdzie r żne ulepszenia techniczne zmieniają istotnie spos b obsługi gości. IJwaŻa się. atakże w zwiększeniu komfortu i zdolnościprzewozowej środkw transportu. Ze względu na rosnące zapotrzebowanie na wypoczynek. Zniszczenie laajobrazu prędzej czy p źniej prowadzi do załamania się turystyki. regulacj e prawne długościczasu pracy i urlopu oraz redysĘbucja dochod w (fundusz socjalny).3. poprawie regularności funkcjonowania publicznych środkw lokomocji. zrnianę warunk w naturalnych. Nie można też przeoczyć nie' bezpieczeristwa spłycenia kultury własnej i dopasowywania jej do kul_ tur obcych6. wom turystyki na środowisko. Ujawnia ona także zwiry'ki. 7 Warto przypomnieć. szybkości i wydajności tych środkw. W niekt rych krajach nastawionych na turyst w władze podejmują środkizaradcze wspierające kulturową odrębnośći utrudniające pewne działania. turystyka masowa oddziałuje na otoczenie techniczne i bywa wyzwaniem dla techniki. poziomu dobrobytu i wykorzystania czasu wolnego do dopuszczalnego obciążenia środowiska. Problem ten om wiono szerzej w rozdziale 6 i w rozdztal'e 2. autostrady). np. CZYNNIKI TECHNICZNE zana Z transportem 2.że zależnośćturystyki od środowiska naturalnego jest duzo większa niż innych gałęzi gospodarki. dziedzictuta kulturowego. W świetlezaobserwowanej w ostatnich latach wysokiej dynamiki rozwoju turystyki kulturalnej nabiera znaczenia r wnież polityka kultu_ ralna. że turystyka spełnia funkcję Wsp łczesna turystyka jest r wniez kształtowana w Znacznym Stop- polityczną pośrednio lub bezpośrednio. Na przykład na wzrost popytu turyStycznego wpływają: korzystniej sze ustawodawstwo socj alne. Istotny wpływ na rozw j turystyki ma polityka transportowa pa stwa' oddziaływanie to jest wzajemne.2. odnosi się to r wnież do kraj w wchodzących na drogę rozwoju dzięki turystyce. nabywanie ziemi przez obcokrajowc w. politykę dotyczącą środk w transportu. Trzeba przy tym podkreślić.5. Postęp techniczny w transpor_ : r r politykę dotyczącąszlak w komunikacyjnych (np. oto kilka przykład w.4.że ukształtowana w XX w. Przejawia się to zwłaszcza we wzroście stopnia bezpieczeristwa środkw transportu. Polityka transportowa ma wpływ na turystykę przez: cie wywiera duży wpływ na kształtowanie się turystyki. ment staje się jednym w 2. gospodarki. znizki). Przykładem możebyć rozbudowa szlak w komunikacyjnych w bardzo trudnych warunkach terenowych (np. polityka przestrzenna powinna ograniczać ilościowo-jakościowy spadek przestrzeni nadającej się do rekreacji. rniejscowośćturystyczna jest w zasięgu turySty. ze kształtowanie się turystyki zależy od atrakcyjności środowiska. nauka i sztuka. Jej zadaniem jest zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie eleProblem ten om wiono szerzej w rozdziale 6.2. dlatego naleŻy dbać o dostosowanie rozwoju lechniki.3. pkt Ż.r winiętych funkcjach turyStycznych wpływ ten jest widoczny w postaci zmian struktury społecznej. Celem tej polityki jest -Ma ona r wnież zapobiec ujemnym wpły_ naturalnego dla turystyki. że przez obciązenie środowiskarozumie się a szczeg lnie pogorszenie warunk w 111 r10 . Występuje r wnież ważny związek między turystyką a polityką socjalną pa stwa. Trzeba ograniczać skutki działalnościludzkiej i za_ pewnić odnawialność zasob w przyrody. sama też stanowi impuls do formułowania polityki7.2. takimi jak religia. CZYNNIKI EKOLOGICZNE Powszechnie wiadomo. CZYNNIKI POLITYCZNE niu przez czynniki polityczne. Dzięki temu kazda W układzie turystyka-technika na uwagę zasługuje technika zwiąi zakwaterowaniem. Należy r wnieŻ podkreślić. w ten spos 'b polityka kulturalna z wużniejszych czynnik 'w polityki turystycznej par{stwa i regionu. kt re nie jest przeciez wielkością stałą.7 tez wpływ postęp w zakresie techniki hotelowej. Na rozw j turystyki ma 2.

Zależności może zilustrować układ element w te 113 II2 . iz skracanie czasu pracy odbywa się trzema sposobami. Rozw j sił wytw rczych sprawił. czYN N lKl PoPYToWo_ I UNIWERSALNE 2. W uWadzie rocznym skracanie czasu pracy przebiega przez ustanawianie. Wysoka świadomość ekologiczna społecze stwa ograni_ cza pole manewru ludziom odpowiadającym za sprawy rozwoju tury_ styki. a następnie wzrost jego rozmiar w. Przemęczenie. Z jednej sffony dynamika wsp łczesnych proces w rozwojowych prowadzi do zmian na korzyśćczasu wolnego. hałas i zatrucie środowiska stanowią niebezpiecze stw a zagrażające zdrowiu. w d i ziemi. Maleje więc czas niezbędny do za- 2.między innymi umożliwia wzrost siły nabywczej nie wydfuzanie skracanie czasu pracy przez obniżanie wieku emerytalnego oraz wydłużanie czasll nauczania i w efekcie zwiększanie czaslprzygotowania do zawodu. Niemałe znaczenie ma wydłuzanie się średniejtrwania życia ludzkiego. Biorąc pod uwagę fakt. Natomiast obciĘenia ilościowe sprowadzają się do wykorzystania obszar w wartościowychdla turystyki na inne cele. Dlatego lcż obiektywną koniecznością staje się właściwewykorzystanie czasu poza pracą zawodową. Jednocześnie pojawiają się nowe problellly zwiryane z tempem przemian cywilizacyjnych. Stosunek r żnych zajęć i czynności wykonywanych przez pracownik w w obrębie agregatu . jasne jest. prowadzące do jego fak tycznego zniszczenia. że w układzie czas pracy zawodowej_-czas poza pracą zawodową mieścisię szeroki Zestaw czynnik w natury społeczno-ekonomicznej. ludności. przypadkowe zasiedlenia oraz poszatkowanie krajobrazu.. nie_ odwracalnym. Najważniejsze obciążenia jakościowe rzutu1ące na rozw j turystyki to: zanieczyszczenie powietrza. kullury pracy i og lnej wiedzy o otaczającym świecie. płatnych urlop w og lnym następuje wypoczynkowych pracy zawodowej.czas poza pracązawodową'' do czasu pracy zawodowej określa w jakiś spos b stopier uwolnienia się człowieka od i ogłaszanie dni świątecznych' Wreszcie w układzie ustawowych. Wzajemne powią4anie środowiskanaturalnego i turystyki jest więc wyraźne. iż może ona mieć znaczący wpływ na środo_ wisko. W uWadzie tygodniowym obserwuje się nowe zagospodarowanie czasu pracy przez wprowadzanie np. a następ- ści. Spełnienie tych wytnagari nakazuje racjonalizację wykorzystania czasu poza pracą zawotlową. stresy psychiczne przekłaczające granicę progową. rnodyfikuje model konsumpcji' ukazuje atrakcyjne możliwości wykorzystania czasu poza pracą zawodową. że turystyka jest zjawiskiem masowym. co op źnia wejście rnlodzieŻy na rynek pracy. W zwipku z tym pojawiła się społeczna potrzeba racjonalnego wykorzystania stale zwiększających się rozmiar w czasu poza pracą zawodową. Tendencja do skracania czasu pracy zawodowej była r 'wnież wynikiem dĘe(t pracownik w do ustalenia czasu pracy na pozio_ mie społecznie racjonalnym. Chodzi tu gł wnie o stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych. z przeznaczeniem na troskę o zdrowie ftzyczne i psychiczne człowieka. CZAS WOLNY OD PoD^ŻowE PMCY Jednym z istotnych czynnik w kształtujących rozw j turystyki jest czas wolny od pracy. og lnie można powiedzieć.3.1.3 . z drugiej zaśracjonalnośćwykorzystania czasu poza pracą zawodową determinuje zakres i tempo przemian w rozwoju sił wytw rczych. W miarę rozwoju sił wytw rczych oraz postępu techniczno-organizucyjnego wzrasta wydajnośćpracy.r Rozumne planowanie przestrzenne oraz stabilne plany zagospodarowania miejscowości turystycznych mogą wzmocnić ochronę środowiska naturalnego i społecznego. U podstaw racjonal_ nego wykorzystania czasv poza pracą zawodową lezy k'ilrka przyczyn natury społeczno-ekonomicznej. hałas. że rozmiar! czasu społecznie niezbędnego do wytwarzania określonych d br i usług systematycznie się zmniejszały. Postęp naukowo-techniczny wiąze się z wieloma wyzwaniami. wolnych sob t. Rozw j cywilizacji przynosi też człowiekowi r żnorodne korzy- pcwnienia rozwoju produkcji. Warto przypomnieć. zwierząt i roślinpod względem ilościowym oraz jakościowym. Niezbędna jest r wnowaga w tej relacji. życia ludzi. Na skutek tych dwukierunkowych dziala następowało wydzielanie zasob w czasu uwolnionego od pracy zawodowej.

. Układ ten wypełniają: czas poświęcony pracy w godzinach nadliczbowych. iż realny jest wariant drugi. rozwijanie zainteresowa własnych i rozrywkę. Wymienione fynkcje są odnoszone do trzech faz wykorzystywania Lata 80.. warunki ekonomiczne jednostki są środkiem przekształcania popytu potencjalnego w popyt Zrealizowany. tw rczy rozw j człowieka. Ludzie poświęcają ten czas na tworzenie wartości niematerialnych. to faza spędzania czasu wolnego z myś|ąorozwoju kulturalnym. na konsumpcji"). Czas wolny jest to czas poza ptacą zawodową. to nastawienie na konsumpcję (. T14 s. o tyle siła nabywcza ludnościjesi iuiiy^ czynnikiem popytu zrealizowanego. i 70. optymistyczny. Ma on zapewnić bezpośrednią satysfakcję. Pojęcie czasu wolnego jest r znie określane. Wreszcie częściąskładową czasu poza pracą zawodową jest czas wolny. warszawa 19g9. Na świeciedokonują się głębokie przemiany w technologii produkcji. Jednym jest humaniStyczny. Innymi słowy. |ecz także w zyciu społecznym w og le. Jedno jest pewne: czas wolny uzyskiwany ptzez czlowieka dzięki p:rzemianom naukowo-technicznym powinien być wypełniony troską olego duchowy i moralny rozw j. - . to czas poza pracą zawodową przestanie być marginesem życia ludzkiego i stanie się jego dominantą. albo przyczyni się do dalszego.o ile czas wolny od pracy wywołuje potencjalny popyt nu dob. przyjemności i rozwoju osobowości człowieka. 8 Obserwacja tendencji rozwojowych czasu wolnego prowadzi do wniosku. na życie towarzyskie . opaschowski. suchodorskt. przewazało nasta- kt rej wyrasta wszystko. że czas pozapracązawodową wydłuża się w miarę rozwoju społeczno-gospodarczego kraju.. wykorzystywana w celach wypoczynku. kt rą człowiek może kojarzyć z działaruem lub bezczynnością. Im kraj jest bardziej rozwinięty.u i usługi turystyczne. jakie kon_ gnoz komputeryzacja i robotyzacja pociągną za sobą tak wielki wzrost wydajnościpracy. czas poświęcony na dojazdy do pracy i z pracy oraz do miejsc nauki. czynnościi zajęcia związanebezpośrednioz prowadzeniem gospodarstwa domowego' czas poświęcony na doskonalenie zawodowe i czas poświęcony na zaspokajanie elementarnych potrzeb biologicznych organizmu. B. .. czyli potrzeb turystycznych w lronsumpcję aou' i usiug turystycznych. og lnie można powiedzieć.mieć''. przyjmując. w kt Ę aktywnośćczłowieka przesuwa się w kierunku działar określanych przez własny model stylu zycia. wienie na wypoczynek mający na celu odtworzenie sił człowieka.być'' albo . jakie ten czas wypełniają. Innymi słowy. zaangażowanie społeczne w swoim otoczeniu i tvt rczą samorealizację.. WedĘ wszelkich pro- czasu wolnegos. że albo spowoduje to masowe bezrobocie. Cywilizacja czasu wolnego w warunkach postępu naukowo_technicznego może zmierzać w dw ch kierunkach. cywilizacja stoi przed wybo""u. uczestniczenie w zdobyczach wsp łczesnej cywilizacji. 2. Nasuwa się tu refleksja do_ tycząca przyszłościtej kategorii czasu. sekwencje spowodują one nie tylko w dziedzinie samej organizacji .u jednoznacznie rem modelu . Trudno powiedzieć. takie jak: reprodukcja sił człowieka. probreme im Umgang mit der Freizeit. Dzieje kultury polskiej. Lata 60. 7-g. Najczęściej charakteryzuje się je ilościowo przez rodzaj czynności. Można też wskazać na trzy indywidualne funkcje czasu wolnego.Kultura jesi podstawą. Jeślisię zaloży. W tym kontekście dużego znaczenia nabiera kategoria czasu wolnego.e H. Trudno dziś'oln"go stwierdzić. pracy. pozostający do swobodnego i bezinteresownego oraz zgodnego z zarrtiłowaniami człowieka wykorzystania na wypoczynek. tym cZaS ten jest dłuższy. czym jesteśmy''g. wydawnictwo Interpress.3.rczasu poza pracą zawodową. Hamburg r9g0.2. bardzo istotnego skr cenia czasu pracy. konsumpcja i iozw j kulturalny. w kt rym kierunku będzie ewoluować cywilizacja czasu wolnego. 369. i 90. Powsta_ nie więc potrzeba gruntownej reorganizacji życia społecznego i kulturalnego. drugim pogor za dobrami materialnymi. że jest to częśćczasu poza pracą zawodową. że zapowiada się zasadnicza zmiana w tym zakresie. slŁA NABYwczA LUDNoścl Kolejnym czynnikiem rozwoju turystyki jest siła nabywcza ludno_ ści. W miarę rozwoju czasu wolnego zauwaŻa się powstawanie typu cywilizacji.czas wolny czasem od korica II wojny światowej az do ko ca lat 50. s.

Z punktu widzenia poszukiwa związk w urbanizacji z turystyką można stwierdzić. Potwierdziły to liczne badania naukowe. Warto zauważyć. W wyniku urbanizacji ma miejsce zmiana struktury społeczno-zawodowej ludności.jest konsekwencją gł wnie uprzemysłowienia. Ten punkt widzenia jest rozpowszechniony wśrd demograf w oraz socjolog w i łączy się z miarą urbanizacji na podstawie liczby ludnościzamieszkują- ze skupisk osadniczych uznanych za wiejskie do skupisk miejskich 2. Urbanizacją ekonomiczna polega na stałym zwiększaniu się liczby ludnościzatrudnionej w zawodach nierolniczych w stosunku do ludnościwykonującej zajęcia rolnicze.urbanizacja'' jest. co się skr towo określa jako miejski styl zycia. URBANIZACJA Między turystyką a urbanizacją istnieje ścisly zvłiązek. nr 3. że wszystkie wymienione płaszczyzny przejawiania się urbanizacj i wykazuj ą w sp łza|eżności procesami makrospołecznymi. że urbanizacja jako proces nieodwracalny izłożonyprzejawia się w czterech płaszczyznach: ekonomicznej. poświęconymfunk' cjom wsp łczesnej turystyki. polityczne i kulturowe.umiastowienia'' całego społecze stwa. nazywu:r. Historia wykazuje. natomiast oddziaływanie turystyki na przebieg proce_ su urbanizacji będzie naświetlone w rozdziale 6. historycznie biorąc.umiejętności i cech osobowości' czyli tego. jako zjawisko społeczne. tym większa jest aktywnośćtury_ styczna mieszkaric w. technicznej i społecznej. demograficznej. Proces ten. postawy. ze z punktu widzenia rozwoju turystyki wydatki na konsumpcję turystyczną powinny być uprzywilejowane w budżetach gospodarstw domowych. Trzeba podkreślić. Miasto zostało bez mała powszechniÓ uznane za najwyższą formę organizacji wsp łżycia ludzkiego. Im kłaj czy region jest bardziej zurbanizowany. Wpływ na to wy_ wierają też normy społeczno-kulturowe turysty. nawyki do iprzynależność grup społeczno-zawodowych oraz doświadczenie.. ze siła nabywcza ludności zależy od wielkoścido- czeristwo zmienla się.też przestrzenną' jest r wnoznaczna Z rozpowszechnianiem się miejskich system w infrastruktury a także zabudowy miejskiej. og lnie można powiedzieć. będąca zespołem proces w technicznych i ekonomicznych. Można postawić tezę. ani okresowe regresy nio zahamowały postępu urbanizacji. Społe' 116 rolniczych źr deł utrzymania ludności. Miejsce i rola procesu urbanizacji w pr7eobrażeniach społecznych Polsce Ludowej. Im kraj jest bardziej uprzemysłowiony. tym jest wyżej zurbanizowany. rozumianego jako ciągła rozbudowa przemy' słu. Jednocześnie wśrd wielu czynnik w wsp łczesnej urbani_ zacji ważnąrolę odgrywa właśnieturystyka. Przez pojęcie urbanizacji należy rozumieć proces kulturowy uno' wocześniający społecze stwo. że ani głosy r żnego rodzaju katastrofist w. Między wielkościądochod w ludnościdanego kraju czy regionu a jej udziałem w ru_ chu turystycznym jest związek korelacyjny ścisłyi dodatni. Niemałą rolę odgrywa też reklama. Zi łkowski. J.. Urbanizącja demograficzną oznacza ptzemieszczanie się ludności i stały wzrost odsetka ludności zamieszkałej w miastach.stano- Urbanizacja techniczna. Urbanizacja społeczna powoduje r wnież rozprzestrzenianie się miejskiego stylu życia poza miasto. Ptzy jmując.miejskich'' wartości. Przyjmuje się.że przedstawiony podział urbanizacji jest umow_ ny i że wszystkie te płaszczyzny wzajemnie się przenikają. związany Z proce' sem uprzemysłowienia. Termin . z Urbanizacj a ekonomiczn a. że turystyka jest funkcją urbanizacji. chodu narodowego na jednego mieszkarica.Studia Socjologiczne" 1965. nie' odłącznie towarzyszył rozwojowi sił wytw rczych. a także rozwoju sektora usług.. co prowadzi do . wiąca istotną przesłankę wzrostu popytu turystyczneg o. iż procesowi asymilacji podlegają nie tylko imigranci ze wsi. przechod ząc od społecze stwa tradycjonalistycznego do społecze stwa opartego na cywilizacji technicznej.3..3. To z kolei zależy od atrakcyjno_ ścikorzyści uzyskiwanych z tytułu tych wydatk w. oznaczająca bezpośrednio wzrost poza- cej skupiska miejskie. kt rym tow aruy sząistotne przemiany społeczne.rW miarę wzrostu funduszu ekonomiczna jednostki i jednocześnie spożycia poprawia się sytuacja potencjalne warunki wzrostu wydatk w na turystykę. U rbanizacj a społeczna polega na przyswoj eniu ptzez przybysz w ze wsi. że J. . l0 tv II7 . W tym miejscu zostanie om wiony wpływ procesu urbanizacji na rozw 1turystyki. przy czym wyznaczniki te są zmienne. Zi łkowski1o uważa.

Szybki rozutij gospodarczy był przyczyną wyjątkowo dużego wzrostu liczby ludności świataoraz Zmazem generatorem jej ruchliwości przestrzennej. nauką. wydanie specjalne. cji technicznej. energetyce. sieć 5 największych miast światapod względem liczby mieszka c w tworzyły: Nowy Jork (I4. co ma ekonostach. drogownictwie. odnosi się to gł wnie do kraj w wysoko rozwiniętych. 36-37. komunikacja pasażerska. kulturą fizyczną i turystyką. systemy melioracyjne i irygacyjne. infrastrukturę cechuje znaczne zr żnicowartie funkcji.Deutschland" 1995. S o Paulo (Ż3.r istnieje korelatywny związek między strukturą społeczno-zawodową ludności a stopniem aktywności turystycznej społecze stwa. obej muj ącą urządzenia i instytu cje zvł iązane z oświatą. w ostatecznym rachunku spełniają funkcje służebne.1 mln). Warto też dodać. słuzbami społecznymi. karic wll. czy słuzą produkcji czy konsumpcji.7 mln). to ma ona bezpośredni związek z masowym wsp łcześnieruchem turystycznym i pośredni z rozwojem sfery jego obsługi. Miasta-giganty: metropolie czy molochy?. W strukturze ludności miej skiej najatrakcyjniej sza turystycznie j est grupa ludnościzamieszkującej duze ośrodki miejskie. Z punktu widzenia cel w ekonomiczno-społecznych. mieszkaric w). infrastrukturę techniczną. co wynika zar wno z charakteru urządze(t. Nowy Jork (16. iŻ wsp łczesna turystyka znajduje korzystne warunki rozwoju na gruncie sieci aglomeracji miejskich.7 mln). ochrona zdrowia oraz administracja. s. przy czym połowa z nich mieszkała w mia_ Ważnym czynnikiem determinującym rozw j turystyki jest dyna_ miczny wzrost liczby ludności miejskiej.4 m7n). Na przykJad' w 1960 r. Jeżeli chodzi o urbanizację demograficzną. Z tego punk_ tu widzenia sytuacja kształĘe się korzystnie dla turystyki. Występuje r wnież ścisła wsp łzależność między poziomem wykształcenia a uczestnictwem w ruchu turystycznym.3 mln). lączności. Podczas gdy w 1950 r. Mozna więc powiedzieć. że już teraz istnieje na świecie 20 miast. W układzie czynnik w związanych ze stosunkami ludnościowymi i wpływających na rozw j turystyki warto jeszcze wskazać na strukturę ludnościwedług wieku i wykształcenia. z kt rych kuŻde ticzy ponad 8 mln miesz_ 118 Jak widać.Typowymi tego przykładami mogą być: radio i telewizja.1 mln)' Kalkuta (15.7 mln)' Zagłębie Ruhry (8. infrastrukturę społeczną. urządzenia gospodarki wodnej. Aktywne w tym względzie są też grupy w wieku: 18_24 i Ż5_34lat. obecnie jest ich już 45. infrastrukturę można podzielić na: r r miczne. W roku 2000 liczba ludności wynosiła 6'3 mld os b. niezależnie od tego. Natomiast w 2000 r. można chyba śmiałopowiedzieć. Londyn (10. Kazdego roku ze wsi do miasta emigruje 20 mln os b. obejmującą podstawowe lrządzenia stoSowane w transporci e. kulturą.6 mln).Ż mln). Albrecht. Jak wiadomo z literatury w strukturze ludnościuczestniczącej w ruchu turystycznym bardzo aktywną grupę stanowią dzieci i młodzież w wieku 10-18 lat. Wszystkie wządzenia infrastrukturalne. zdrowiem. a także z szeroko pojętą administracją publiczną. f I19 . Tokio (10.. sieć 5 największych miast światatworzyły: Meksyk (Ż4. kulturowe i ekologiczne uzasadnienie. Tokio (21. kt rym mają słuzyć urządzenia. że ludnośćmiejska jest znacznie aktywniejsza tvrystycznie od ludnościwiejskiej. a więc urbanizacji de_ mograficznej. elektrociepłownictwie. iż w miarę zmniejszania się udziału zatrudnienia w rolnictwie i leśnictwie zwiększa się liczba przesłanek rozwoju turystyki. Jest to spostrzeżenie o tyle istotne. Wyrazem przestrzennej koncentracji ludności miejskiej w świecie jest powstanie i rozw j aglomeracji miejskich.gazownictwie. a więc na popyt turystyczny.. Szanghaj (10. Blizsza charakterystyka tych kategorii daje podstawy Rozw j infrastruktury i zabudowy miejskiej jest wyrazem urbaniza- do skojarzer wsp łzalezności urbanizacji technicznej oraz turystyki. rJ. od prawie dwustu lat obserwuje się bowiem stałe i występujące coraz silniej w skali światowej zjawisko migracji ludności wiejskiej do miast.7 mln). Zależność jest widoczna przy kompleksowym spojrzeniu na bezpośredta nie i pośrednie uwarunkowania rozwoju wsp łczesnej turystyki. na całym świeciena 100 os b tylko 29 Żyło w dużym mieście (ponad 100 tys. Wzrost kwalifikacji zawodowych i poziom og lnego wykształcenia oraz kultury wpływają pozytywnie na wzrost aktywności turystycznej społecze stwa. społeczne. na co wskazuje wzrost liczby ich mieszkar{c w.jak i powiązar z technikąoraz z organizacją świadczonych usług. wodociągi.

człowiek znajduje w przyrodzie liczne wartości. Ze proces urbanizacji. Wreszcie stosunek człowieka do przyrody przejawia się w formie pracy produkcyjnej. iż w miarę rozwoju urbanizacji ekonomicznej og lnie można więc wyrazić pogląd. Dzięki pracy człowiek przekształca.|ecz pozostające w zasięgu nym. materialnych warunk w jego egzystencji i jest obszernym polem jego celowej działatności. kiedy inspiruje dążenia poznawcze uczestnik w ruchu krajoznawczego. że stymulatorem rozwoju turyStyki jest także urbanizacja wsi.r i demografic znej zwiększa się skala przestrzenna urządze(t infrastrukturalnych. Jest więc ważnym czynnikiem rozwoju wsp łczesnej turystyki. cechująca się też pozbawionym charakteru standardowym bu_ downictwem osiedlowym i blokowym oraz często chaosem przestzen- Aktywny stosunek człowieka do przyrody jest warunkiem osiągania znorodnych korzyści. Proturystyczna postawa ludnościmiast ma swoje źr dło w stylu życia. Jak juz wspomniano. sprawia. Na aktywnośćturystyczną ludnościmiejskiej pobudzająco wpływa r wniez urbanizacja społeczna. kt ra to kontrola ma miejsce w stosunkowo małym gronie wsp lnoty wiejskiej. jego oddziaływania. estetyczne). społecznej kontroli zachowania się jednostki. kt re wyzwalają w nim przeżycia duchowe (np. iż urbanizacja docelowo prowadzi do przemian w całym społecze stwie.W miarę Należy zauważyć. że aby zmaksymalizować korzyści stymulujące rozw j turystyki. Srodowisko przyrodnicze w corv mniejszym stopniu spełnia funkcje zdrowotne wobec wsp łczesnego człowieka. a podstawową jego przesłanką jest swoboda odczuwana przez jednostkę osiadłą w mieściew stosunku do licznych ogranicze związanych z uczestnictwem w społecznościwiejskiej. Stosunek ten przejawia się w trzech podstawowych formach' Uprawiając turyStykę. dzielnicową.4. Miejski styl życia jest pojęciem niewymiernym. subregionalną. wymienić r żnorodność wyboru pracy Zawodowej. kt ra ponadto wzrostu uciążliwości bytowania ludności miejskiej zwiększa się pragnienie ucieczki od rzeczywistości i wymknięcia się z granic miasta na łono przyrody. Że wsp łczesna zabudowa miejska. Na gruncie nie zautsze planowej zabudowy miejskiej wsp łczesne miasto staje się miejscem anonimowego społecze stwa o coraz mniejszym po_ czuciu wsp lnoty i pozbawionym naturalnego środowiska. Złożyłosię na to wiele ptzyczyn. Będzie to r wnież swoboda doboru pożądanego otoczenia oraz wreszcie wolnośćod ustawicznej. Jedno- n0 . stanowi jednocześnie korzystny grunt dla powstawania potrzeb turystycznych i warunk w ich zaspokajania. ze wsp łczesna cywilizacja pośrednio wywarła destrukcyjny IŻ1 warunki do aktywizacji człowieka w wielu dziedzinach zycia. Przedstawiony potr jny charakter działa człowieka w stosunku do przyrody prowadzi do wniosku. Ztego punktu widzenia infrastrukturę można podzielić na: osiedlową. Postęp naukowo_techniczny stworzył wyjątkowo korzystne r cześniepozytywnym skutkom postępu naukowo-technicznego tow arzy szą niepokojące zjawiska związane z tempem przemian' Powszechnie się uważa. tworzywo przyrody w r znego rodzaju dobra materialne. Cechą charakterystycznątej zabudowy jest wzrastający stopie jej zwartości i związana z tym gęstośćzaludnienia teren w miejskich oraz ciryła zmiana ich konfiguracji. przejawem urbanizacji technicznej jest r wnież rozw j zabudowy miejskiej. krajową i międzynarodową. Tr jmiasta). ogarnia ona r wniez zbiorowości ludzkie zamieszkałe poza miastem. SRODOWTSKO PRZYRODNTCZE Wypełnianie funkcji czasu wolnego jest w dużym stopniu umożliwione dzięki kontaktowi człowieka z przyrodą. Na zakoriczenie warto podkreślić. iz ludnośćmiast chętnie uprawia turystykę.in. w dostępnych mu granicach. Można więc powiedzieć. ze do istnienia i rozwoju człowiekowi jest niezbędny stały zwiryek z przylegdjącą do niego cząskąświata zewnętrznego. że przyroda dostarcza człowiekowi niezbędnych. zapewnia uregulowany czas pracy oraz umozliwia planowanie sposobu spędzania czasu wolnego od zajęć zawodowych. Wiadomo. makroregionalną. niezbędne jest stałe dążenie do ochrony środowiska przy r odniczego. Przyroda jest dla niego r wnież źr dłem przeżyć intelektualnych. Można więc powiedzieć. zespołu miast (np. 2. Powszechnie wiadotno. niezbędne do zaspokajania wielorakich potrzeb. ułatwiając tym samym rozw j turystyki. Możnatu m.3. prowadzący do społecznych i kulturowych przemian w społecze stwach. regionalną.

633. Należy także odnotować zjawisko og lnej ruchliwości jednostek.3. warto w skr cie 13. w d i gleby. PWN. Konsekwencj e środowiskowe stanowią układ czynnik w wywołuj ących agresję we wsp łczesnym człowieku.zAC)| W układzie czynnik w rozwoju turystyki warto zwr cić uwagę na negatywne skutki wsp łczesnej cywilizacji i zwiry. wraz ze wzrostem siły nabyw_ J.degradotw rczych". plaże.. czyli dobra naturalne oraz produkty pracy ludzkiej. s' 223 i nast..1.3. DOBM TURYSTYCZNE 2. wreszcie ostatnią ze wsp łczesnych plag społecznarkotyki. Dzięki czej jednostki następuje modyfikacja modelu zycia. 2. na kt re występuje popyt turystyczny.6. Wazne miejsce zajmuje tu wzrost poziomu wykształcenia.6. powstające w wyniku proces w technologicznych. Kryterium podziału działalnościczłowieka na bezpośrednio związaną i pośredniozwiązaną z turystyką jest trudne do ścisłegoustalenia.ucieczĘ turyStyczną człowieka''' Powiązania między wsp łczesną cywl|izacją a turystyką są liczne. W: ochrona rodnicze?o środowiska człowieka. Sztuczne środkikonser_ wujące i inne.. Nasilają się one w miarę upływu czasu i obejmują coraz większe obszary środowiska przyrodniczego oraz Społecznego.ane z nimi rozliczne motywacje wywołujące. Cywilizacja przemysłow a przechodzi wiele cykli.r: wpływ na organizm człowieka i szansę jego regeneracji w kontakcie zprzyrodą. sPoŁEczNE KoNsEKwENcJE ROZWOJU CnMLl. Nadają one kierunek ruchowi turystycznemu oraz kształtują r23 I2Ż . Należy r wnieŹ podkreślićtozw j środk w ma- nia społecze stwa na ochronę środowiska przyrodniczego może być uczestnictwo w turystyce. kimi zmianami struktury wydatk w gospodarstw domowych. Aleksandrowicz|z określa te negatywne skutki nych mianem .. CHAMKTERY5TYKA DÓBR TURY5TYCZNYCH Przez pojęcie . kąpieliska. cechująca się głębo_ Zahamowanie proces w degradotw rczych środowiska przyrodni_ czego ijego rewaloryzacja stają się bezwzględnie konieczne. jw. środkiowadob jcze. Inną konsekwencją jest systematyczny wzrost rozmia_ r w czasu wolnego od pracy.5. Środowisko przyrodnicze a zdrowie ludzkie. Warszawa 19'13' s. hałas. Istotnym środkiem uwrażliwie- sowego przekazu.yj''y wiska obr cą się przeciw człowiekowi. poprawiający og lny stan kulturalny społecze stw i kształĘący aktywny stosunek człowieka do otaczającego go świata.. tereny g rskie. oraz potrzebę ucieczki kompensacyjnej realizowanej przez turystykę. jak i socjalnej oraz osobisĘ.. |2 prq' Do podstawowych d br turystycznych sązaliczane dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej tworzone pośrednio z myśląoruchu turyStycznym. Aleksandrowicz. przeks ztałcający ch ją z ekonomiki producenta w ekonomikę konsumenta. kt re się stały powszechnym dodatkiem do pożywienia. o człowiekuwielowyniarowym. nie tworzone z myśląo turyście są w literaturzę dzielone na dobra podstawowe (nazywane tez idealnymi) i komplementarne. W przei zwiryanaz nim degradacja środo_' ciwnym razie postęp "y'iti'u. J.. przypomnieć konsekwencje rozwoju cywilizacji dla jednostki ludzkiej Wyrużają się one gł wnie we wzroście zarobk w.dobro turystyczne" należy rozumieć dobro lub zesp ł d br danych przez natarg historię lub wytworzonych przez działalność ludzką. Wreszcie. miejsca lokalizacji źr del mineralnych itp. Kozielecki. pragnącym utrzymać się przy życiu. odnoszącej się zar wno do sfery zawodowej. rozwojowi transportu indywidualnego i zbiorowego zwiększają się możliwościpodr zowania. Dobra turystyczne w postaci produkt w pracy ludzkiej są wynikiem działalnościczłowieka ukierunkowanej wyłącznie na potrzeby turyStyczne albo nie związanej bezpośrednio z tymi potrzebami. Do naturalnych d br turystycznych zalicza się miejsca o specyflcznym klimacie. wybrzeże morskie.J. Dobra turystyczne. 13 zob. W strukturze d br turystycznychwyr Żnia się dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej. Do czynnik w powodujących najgroźniejsze skutki spo' leczne zalicza się: zanieczyszczenie powietrza. 2.3. kt ry prowadzi do zwiększenia siły nabywczej jednostki i w efekcie do wzrostu standardu życia człowieka. Nie pozostają też obojętne dla ftzycznego i psychicznego zdrowia człowieka.

Wartość turyStyczną środowiska przyrodniczego określajątakie mierniki. powietrza itp. dających turyściepełnię satysfakcji. Ze względl na społeczne aspekty ruchu turystycznego należy wyr żnić jeszcze jeden element podstawowych d br turystycznych. zbiorniki wodne. Komplementarne dobra turystyczne tw orzą gł wnie materialno-organizacyjne warunki rozwoju usług turysty"'ny"t pełniane produktami pracy ludzkiej wytwarzanymi z myśląo turystach. muzea. PWN. ze światem minerał w. pokrywa śnieżna. plaże. la Podstawowe dobra turystyczne odgrywają szczeg lną rolę w realizacji wypoczynkowej funkcji czasu wolnego. rozrywkowe. Na przykład czyste powietrze i woda Sta_ ją się wsp łcześnie coraz rzadszym dobrem na rynku turyStycznym. składa się zesp ł wządze(t oraz instytucji stanowiący bazę materialną i organizacyjną rozwoju turystyki. osobliwości geologiczne). przy cią9ającą turyst w. Walory turystyczne określonego obszaru nie wyczerpują pojęcia d br turystycznych. Dla niekt rych grup ludności zamieszkujących obszary mniej zurbanizowane interesującym celem podr ży mogą być wielki ośrodekmiejsko-przemysłowy. a poza tym występuje tu czynnik sezonowości. kt ry określa możliwościwykorzystania przez ruch turystyczny pewnych walor w środowiska w określonych porach roku.""nia. Wśrd na_ turalnych dt br (walor w) turystycznych. folklor. powierzchnia w d. ze na skutek instrumentalnego stosunku człowieka do przyrody walor w tu'u'oby rystycznych ulegają redukcji. Termin'.2. roślin.temperatura). wypoczynkowe itp. atmosfery (akośćpowietrza. a takŻe stanowią gł wną siłę finiowaniu tego terminu są określone cechy środowiskaprzyrodnicznego|a.podstawowe dobra turystyczne'' odpowiada pojęciu . lecz takŻe związl<l. osobliwości flory). s. krakowskiego).z priyrodą. potoki. ocena zasob w środowiska naturalne4o dla potrzeb turystyki (na przykładzie woj. jak średnia ilośćopad w. warunkującymi wykorzystanie walor w turystycznych. Szczeg łową listę tych walor w tworząelementy: r r r r 1 r r ci na łowna). średnia liczba dni słonecznych w roku. charakteru pracy i środowiska. PODSTAWOWE DOBRA TURY5TYCZNE (wnlonv ruRysryczNE) ki Wyr żniają się nimi zabythistoryczne i kulturalne. Można wskazać miejscowościo walorach turystycznych. ukształtowanie powierzchni i bogactwa naturalne. hydrosfery (rzeki. czyli komplementarnymi dobrami turystycznymi. wymienia się. las w i innych naturalnych teren w turystycznych. klimat. Na komplementarne dobra tury- 2. będące wynikiem osiągnięć wsp łczesnej cywilizacji. Elementem wyjściowymw de- styczne. szat} roślinnej(lasy. w kt rym żyją..zwierząt oraz z urokaminatury_. gi125 IŻ4 . pokrywy glebowej (pustynie). Wiadomo ź doi'iad. ptaki. choz r żnym natęzeniem. architektura.6. Naturalne walory turystyczne występują praktycznie wszędzie. wpoczynkowe i zdrowotne. obiekty sportowe. z punktu widzenia ich roli.3. Warszawa 1974. port morski i lotniczy oraz obiekty gospodarcze czy społeczno-kulturalne. Kolejnym elementem charakterystycznym dla podstawowych d br turystycznych (walor w turystycznych) są w alory hi story c zno'kulturalne. ponieważ turyścimają odmienne upodobania. osiągnięcia określonych obszar w turystycznych w r żnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego mają istotne znaczenie dla ruchu turystycznego. nazywane też infrastrukturą turystyczną. źr dła w d mineralnych. Trzeba jednocześnie zauważyć. tj. jeziora. kąpieliska. chronione gatunki fauny. Stopier atrakcyjności składnik w środowiska jest względny. morza' źr dła mineralne). legendy i baśniezwiązane z danym obszatem. gł wnie Wajoznawczego. obiekty wsp łczesnego budownictwa gospodarczego. stopieri zanieczyszczenia w d. światazutierzęcego (ryby. kulturalnego itp. litosfery (rzeźba terenu.walory turystyczne''. zwierzy- krajobrazu naturalnego (konglomeraty wymienionych element w walor w turystycznych o wysokich wartościach estetycznych). Że dla wsp łczesnego człowieka dużą wartość mająnie tylko kontakty z innymi ludźmi i z kulturą. w kt rych jest małe natężenie ruchu turystycznego lub w og le on nie występuje.rjego strukturę czasowo-przestrzenną. Dobra podstawowe bowiem muszą być uzuJ. średnie temperatury powietrza. Warszyriska. za|eżnie od ich wieku.29-30. Atrakcyjnośćprzytodnicza może być r żnadla turyst w.

13 i nast. lotniska turyStyczne. Te elementy infrastruktury turystycznej występująw r żnych formach organizacyjnych. g rskie koleje linowe. l'Ż7 stracyjno-usługowe. mogą zawierać w sobie zar wno elementy historyczne. obiekty Sportowe i wypoczynkowe. specj alis ty czne urządzenia obiekt w uzdrowiskowych' sieć hotelową. W grupie walor w wsp łczesnych zaśautor ten zwraca uwagę m.in. Do walor w historyc7nych za|icza on miejsca historyczne związane ze znaczącymi wydarzeniami i wybitnymi ludźmi. kulturalne i socjalne. Z doświadczenia wiadomo. Znaczącym elementem omawianej infrastruktury są r żnorodne zakłady rzemieślnicze. W literaturze są one nazywano walorami turystycznymi środowiskaantropologicznego. ulepszenie lub rozw j. wielkie centra handlowe i ośrodkirozrywkowe. W strukturze potrzeb turystycznych bardzo istotne miejsce zajmują noclegi i wyzywienie. kolejowego. dzieła tech-' niki komunikacyjnej. miejsca kultu religijnego. zaspokajającego potłzeby turystyczne przed. a także sieć uzbrojenia technicznego terenu. Wspomniany autor zaa:waża. interesujące obiekty wsp łczesnej kultury (teaĘ' galerie. przedsiębiorstw hotelowo-gastronomicznych czy gastronomicznych. poszukiwanychprzez turyst w. 7łgospodarowanie turystyczne. Przystępuj ąc do kr tkiej charakterystyki podstawowych element w infrastruktury turystycznej i paraturystycznej (og lnej) z punktu widzenia potrzeb turystycznych. stanowiska archeologiczne i zbiory muzea]ne. Aby zaakcentować rolę tych walor w w rozwoju turystyki. eksploatowanych przez sieć odpowiednich przedsiębiorstw transportowo-komunikacyjnych. wybitne dzieła architek- tury miejskiej. nątakiŻe r Produkty pracy ludzkiej jako składnik walor w turystycznych stanowią ważnąmotywację turystyczną. Należy podkreślić. na historyczne i wsp łczesne jest umowny. Kruczałal5 dzieli je na historyczne i wsp łczesne. wyspecjalizowanych i wielobranżowych. wystawy). nowe miasta). Do infrastruktury technicznej za|icza się drogi. drogowego. należy wymienić utządzenia i instytucje 'twiązane z potrzebafii turyst w w zakresie transportu i łączności. żeglu15 J' Kruczała. wielkie budowle wodne. Całą infrastrukturę turystyczną dzieli się na techniczną i społeczną.r zne gatunki zwierząL Niezbędna jest zatem dobrze przemyślanai konsekwentna ochrona naturalnych walor w turystycznych. iż podział produkt w pracy ludzkiej. wyciągi narciarskie.jak np. Zaspokojenie tych potrzeb turystycznych zapewnia złożonyukład środk w transportu.3. stanowiąca sumę element w. że społeczna użyteczność wana odpowiednimi rozmiarami i strukturą infrasruktury turystycznej danej miejscowościlub regionu. jako walor w turyStycznych. Można zatem powiewalor w turystycznych jest uwarunkodzieć. jego podstawowe arządzenia admini- gę turystyczną. J. Infrastruktura turyStyc zna vrzeczywistniająca te potrzeby obejmuje sieć zakład w orM urządzeil noclegowych i gastronomicznych. kt rych istnienie nie zależy od rozwoju turystyki. Turystyka wpływa na nie jedynie dfugofalowo' powodując ich przemianę. na wybitne dzieła gospodarcze (np.3. KOMPLEMENTARNE DOBM TURY5TYCZNE (l N rR. np. z istoty komplementarności wynika konieczność wzajemnego uzupełniania się d br turystycznych w ich Zastosowaniu konsumpcyjnym. telefonicznej. radiowej i telewizyjnej. wafto Zaprezentować ich og lną klasyfikację.łsrnu KTU RR TU RYsTYcZNA) Jak wiadomo.6. informacja turystyczna itp. krajobraz kulturowy o znacznych walorach esi wsp łczesne. szlaki turystyczne. AE. sieć zakJad w gastronomicznych itp. ze infrastrukturę turystyczną danego obszaru IŻ6 . Na infrastrukturę 'rpołecznq zaśskładają się biura turystyczne. Na układ infrastruktury turystycznej składa się r wnież sieć handlu uzupełnia infrastruktura og lna (paraturystyczna). np. Niekt re z nich. dzieła architektury urbanistyki oraz techniki i ich zespoły. poruszanie się po miejscowości i regionie turystycznym oraz przekazywanie wiadomości na odległość. że instytucje i urządzenia infrastruktury kotnunikacyjnej umożliwiaj ą turyście dotarcie do walor w turystycznych. s. można tu wymienić środki komunikacji danego obszaru turystycznego. tetycznych. stanowiące podstawę rozwoju odpowiednich usług osobistych i naprawczych. oraz środk w łączności pocztowej. jak 2. Podstawowe dobra turystyczne i infrastruktura turyStyczna są względem siebie komplementarne. lotniczego. Krak w 198 . podr żą i w czasie podr zy oraz podczas pobytu na imprezie tlrystycznej. urządzenia rozrywkowe. detalicznego. Przykładowo. interesujące obiekty przemysłowe.

oddziałuje na rozw j infrastyczne. 82. punkt w informacji turystycznej.łządy mogą dopilnować. gospodarczego oraz politycznego.powinny sformułować. Pa stwo. W miarę wzrostu aktywności turystycznej ludności rozszerzała si| sfera zaspokajania jej potrzeb społecznych.3. aby programy turystyczne były zgodne z potrzebami lokalnej społecznej. New York 1990.. plac wek urzędu celnego. kultury. jaka się odbyła pod auspicjami WTo w Manili w 1980 r. re D.L. Wśrd negatywnych skutk w rozwoju turystyki. że . Na podstawie zarysowanej problematyki komplementarnych d br turystycznych. W deklaracji z Manili stwierdza się. że rozvł j turystyki wywołuje wiele pozytywnych zmian w gospodarce narodowej. zdrowia oraz wychowania ftzycznego są zaspokajane przez od' powiednie urządzenia infrastrukturalne o bezpośrednim i pośrednim przeznaczeniu turystycznym. Edgel. aktywizuje miejscowości i regiony turypracy. iż dobra te stanowią podstawę funkcjonowania i rozwoju gospodarki tury' stycznej danej miejscowości.lamze. higieny. poprzez podnoszenie narodowej świadomości turowej i ekologicznej"ls. plac wki służby zdrowia oraz szlaki turystyczne. Powszechnie wiadomo.3. s. mentem og lnej polityki wsp łczesnego par stwa w r znych dziedzinach życia społecznego..WTO. że stała się ona ważnym ele.. angłŻujących pa stwa w rozvł j tego Sektora. kt rego elementy stanowią wsp lne dziedzictwo ludzkości''l9.. Katowice 1995' 16 turystyki"l7. mających na celu zapewnienie r wnowagi pomiędzy rozwojem turystyki a ochroną środowiska. Na przykład ma wpływ na bilans płatniczy pa stwa. PoL|TYKA PAŃsTwA TURYSTYKI w DzlEDzlNlE 2.rola turystyki w gospodarce narodowej będzie znacznie większa. Na tym tle cenna jest wskaz wka dla paristw przekazana w dokumentach ze Światowej Konferencji Turystyki.. sIłą rzeczy podejmowało się kształtowania polityki turystycznej. w ramach swych funkcji wewnętrznych zainteresowane rozwojem fizycznym i duchowym społecze stwa oraz społecznie pożądanymi postawami jego Zagadniente polityki turystycznej jako elementu polityki gospodarczej pa stwa obszernie analizuje M.: . czyli infrastruktury turystycznej. Inne przyczyny wiąŻą się z negatywnymi skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki.] Dlatego paristwo powinno wspierać i promować rozut j turystyki. unowocześnia strukturę konsumpcj i. Punktem wyjściado maksyma|izacji i stabilizacji korzyściztozwoturystyki dla kraju i regionu jest zapewnienie r wnowagi między po. kąpieliska. r28 . zwraca się uwagę na skutki społeczne i ekologiczne. spełniają istotne funkcje w obsłudze ruchu turystycznego.iu zytywnymi i negatywnymi konsekwencjami rozwoju wsp łczesnej turystyki. jak i w skali światowej. regionu turystycznego lub kraju.1. wprowadzić w Życie i promować strategię i programy sp jnych dziala . Tak więc korzyści ekonomiczne związane z tozwojem turystyki są jedną z gł wnych przyczyn' dla kt rych wiele par{stw angazuje się w jej rozw j. tworzy doch d narodowy i w dłuzszym okresie pomnaża majątek narodowy.7. Przykładowo. wolno powiedzieć. Jednakże ekonomiczne znaczenie turystyki nie może przesłaniać negatywnych skutk w społecznych i kulturowych. tl '. kul_ ludności. rozrywki. t1 The Frameworkof the State's Responsibilityforthe Management of Tourism..7. International Tourism Policy. plac wek zapewniających bezpiecze(tstwo turyst w oraz plac wek przewodnictwa turystycznego. zat wno w skali poszczeg lnych kaj w. PoJĘclE lCELE PoLl TYK| TURY5TYCZNEJ Wśrd wielu czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki znajdujo się niewątpliwie polityka turystyczna pa stwal6. Masowy charakter turystyki po II wojnie światowejsprawił.Potrzeby turystyczne w zakresie wypoczynku.. jakie niesie ze sobą rozw j 2. Van Nostrand Reinhold. Paristwa o rozwiniętych funkcjach turystycznych. Ważnym elementem Ę infrastruktury jest też sieć przedsiębiorstw turystycznych. można tu wymienić plaże.. Augustyn w pracy: Rola paristwa w roTwoju gospodarki turystycz' nej w wybranych kĄach' AE. Madrid 1983. Plac wki te' w r żnych formach organizacyjnych.. wypoŻyczalni sprzętu turyStycznego.. członk w. stwarza nowe możliwości struktury technicznej i społecznej. [. obiekty sportowe i kulturalno-rozrywkowe.

W tym kontekściezwtaca się też uwagę na turystykę jako źr dło określonychstosunk w politycznych. zar wno przyjazdowej. Interwen' cyjne działania pa stwa stają się więc niezbędne. iakie się zamierza osiągnąć. Można teżwskazać wiele kraj w. w tym r wnież turystycznej. rządowe i prywatno_rządowe. w kt rej można ptzeczytać: . Najczęściej występuje stosunek pozytywny. Na przykład niedorozw j instytucji i urządze infrastruktury turystycznej czy w zg|ędy polityczne mogą być przy czynąreglamentacji w turystyce zagranicznej. Kazdy konflikt na ich tle wymaga odpowiednich działart z prowadzeniu. że pozytywny stosunek paristwa do turystyki może w określonych okolicznościach przybrać charakter częściowolub w pełni negatywny. Wymienia się tu trzy typy stosunk w politycznych: prywatne. usuwa jednocześniebariery na drodze jej rozwoju. Dane par stwo prowadzi aktywną politykę turystyczną. Kapitałochłonne nakłady na rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej otazrozw i gospodarki turystycznej na og ł przekraczają ekonomiczne możliwościĘ gospodarki. iż pojęcie polityki turystycznej jest kategorią historyczną. [. Panuje opinia. Z wymienionych względ w mozna w praktyce zaobserwować r Żny stosunek pa stwa do turystyki. Należy tez odnotować występowanie neutralnego stosunku pa(tstwa do turystyki. Parstwo podejmujo r wnież obowiązek tworzenia formalnych i organizacyjnych podstaw rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej. W praktyce na og ł występują mieszane warianty stosunku paristwa do 130 . odzwiercio. społecznymi i politycznymi. Turystyka zagraniczna w swojej warstwie społecznej może stymulować porozumienie między narodami i zacieśniaćprzyjaź . Podr że międzynarodowe mogą być narzędziempa stwa do promocji stosun- k w danego kraju zagranicą. międzynarodowej polityczne znaczenie turystyki znajduje pełną akceptację. czyli pozytywny stosunek do tego zjawiska. Na przykład turystyka międzynarodowa. ma się na myśli wyłącznie sytuacje. w tym wariancie polityki turystycznej pa stwo. Sprawia to heterogeniczny charakter turystyki. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej W skali turystyki"2o. turystyki. Doświad_ czenie uczy. W każdej poIityce. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. WTO-IPU' Hague 1989. W konsekwencji często prowadzi to do zmiany stosunku neutralnego na pozytywny. Nalezy przy tym pamiętać.. a podsycana pokojem. stymulując rozw j turystyki.r Wreszcie. Niezbędne jcst więc zdefiniowanie pojęcia polityki turystycznej . coraz większej społeczno-gos' Wraz z narastaniem świadomości par{stwo aktywizuje swoją działalnośćw sferzg podarczej roli turystyki obsługi ruchu turystycznego. Jeślisię weŹmie pod uwagę układ wartości 131 nach życia społeczno-gospodarczego i politycznego' Innymi słowy. Wzed zdefiniowaniem tego terminu mozna poczynić pewne spostrzezenia. następuje interwencja pa stwa w celu ograniczenia tych negatywnych zjawisk. Potwierdza to Deklaracja haska z 1989 r. stwarzając dla jej rozwoju niezbędne preferencje w r żnych dziedzi- kształtowania polityki turystycznej paristwa nie przesądza jeszcze o jej paristwa. dlającym odpowiedni wzrost turystyki wtaz zjej przejawami gospodar' czylti. iŻ w praktyce decyzje dotyczące złożonejproblematyki turystycznej są wypadkową r żnych tendencji politycznych.. iż w przypadku występowania zagrozeri niesionych przez turystykę w sferze zycia społeczno-gospodarczego (np. kt re są zamknięte dla turystyki albo w kt rych turyści są narazeni na określone niebezpiecze stwa. siłą rzeczy angażuje paristwo do tworzenia regulacji prawnych tego zjawiska. degradacja środowiska przyrodniczego czy spekulacja ziernią)' czyli dysfunkcji turystyki. w kt rych paristwo wyraża tlynamiczny. a tym samym pokoju i odprężenia. Pojęcie to ukształtowało się na określonympo' ziomie rozwoju społeczno-gospodarczego danego pa stwa. Występowanie samych przesłanek 20 The Hague Declaration onTourism. Skala tej reglamentacji może być oczywiście t żna. waŻną przyczyną zaangażowania par stwa w rozw j wsp łczesnej turystyki są skutki polityczne jej rozwoju. jak i wyjazdowej. aktywny... określasię przede wszystkim cele.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. społecznych i gospodarczych. Uwaga ta odnosi się gł wnie do działalnościpar{stwa w odniesieniu do turystyki zagranicznej. wiąjąca się z przekraczaniem granic pa stwowych. Literatura przedmiotu wskazuje. Uważając politykę turystyczną paristwa za stymulator rozwoju turystyki. zwŁaszcza zagranicznej. Treśćtych skutk w przejawiasię rozmaicie.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania tla tzecz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpie_ czeristwa.

139-140. wymaganych do ciągłego rozwoju turystyki.. Kaspar. ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego. gospodarką i środowiskiem przyrodniczym. kt re uwidaczniają kierunki polityki turystycznej związane ze społecze stwem. promowanie europejskiej tożsamości. H. nr ŻI. Polityka Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki. Na przykład w szwajcarskiej koncepcji turystyki cel og lny polityki tury_ stycznej widzi się w .. Zawistowskiej. poprawę prawnego i finansowego otoczenia turystyki. Szeroko rozumiane potrzeby turystyczne sąUrzeczywistniane w sferze gospodarki turystycznej. to celem og lnym polityki turystycznej pa stwa o dynamicznym stosunku do turystyki jest optymalne zaspokojenie wzrastających potrzeb turystycznych społecze stwa. jw. rystycznej istotne znaczenie ma racjonalne wykorzystanie zasob w pracy i kapitału.znego. Nalezy przy tym brać pod uwagę interesy ludności miejscowej''. Die Tourismuslehre im Grundriss. zwiększenie wsp łpracy w dziedzinie turystyki międzynarodowej.: t wznimzwiryanych. W Austrii przyjętakoncepcja głosi.. Wśrd licznych źr deł infbrmacji o polityce Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki na szczeg lną uwagę zasługują wyniki badar H. przyjęcie koncepcji trwałego i zr żnicowanego rozwoju turystyki. tj. aby par stwo i wszyscy Austriacy zatrudnieni bezpośrednio lub pośrednio w gospodarce turystycznej osiągnęli możliwie największe korzyści''.. Cel og lny zawiera więc trzy ce_ le cząstkowe. Zawistowska wyr żnia trzy skiej w dziedzinie turystyki.fhumanistycznych i ekonomicznych. styczny'' 1998.. og lnie celem narodowej polityki turystycznej jest dążenie do maksymalizacji korzyści z rozwoju turystyki i minimalizowanie kosz- Listę przykład w zagrarticznych ttzeba zan*nąć zarysowym ujęciem polityki turysĘcznej Unii Europejskiej. Z punktu widzenia cel w polityki tu- r r zwiększenie możliwościkorzystania z turystyki przez Szersze warstwy społeczne. zwiększenie konkurencyjności oraz rentowości gospodarki turystycznej. podniesienie jakości w turystyce unijnej. Propozycje zawarte w wieloletnim programie wspomagania turystyki unijnej przedstawiają następuj ące priorytety : poprawę wiedzy o turystyce. Jej zdaniem obserwuje się rosnącą dynamikę angażowania się Unii Europejskiej we wspieranie turystyki22. Wreszcie u podstaw polityki turystycznej paristwa należy widzieć poszanowanie stanu jakościowego środowiskaprzyrodniczego i społecznego. gł wne linie działania Unii Europej- r r zapewnienie ramowych'warunk w gospodarczych oraz społeczno-politycznych. 22 H.. s. Rząd Niemiec sformułował cele polityki turystycznej następująco: r a r r r t r r r tworzenie nowych miejsc pracy. iż podstawowym celem polityki turystycznej jest .zapewnieniu optymalnego zaspokojenia r żnorodnych potrzeb turystycznych ludnościze wszystkich warstw społecz_ nych.Ruch Tury- 2f C.. Trzeba dodać. przyczynianie się do osiągnięcia ekonomicznej i socjalnej sp jności Unii. r r l wspomaganie poprawy jakości produktu turystycznego. rozw j region w słabiej rozwiniętych. wzrost liczby turyst w z paristw trzecich w wyniku promocji Europy jako regionu turystycznego. tj. w sferze obsługi ruchu turysty. Zawistowska. zwiększenie wydajności i konkurencyjności niemieckiej gospodarki turystycznej.. Decyzje polityczne i podstawy prawne organ w unijnych określają jednoznacznie rolę turystyki w osiąganiu cel w strategicznych Unii Europejskiej.taki rozw j turystyki. warto podać przykłady jej koncepcji w niekt rych krajach o rozwiniętej funkcji turystycznej2l.s' 1Ż-l4' 13Ż r33 . w ramach wydajnej i sprawnej infrastruktury turystycznej i przy nienaruszonym środowiskuprzyrodniczym. Rozwazając cele polityki turystycznej. występujących w tym sektorze gospodarki narodowej. iż w dą4eniu do osiągnięcia tego celu w centrum uwagi znajduje się człowiek. kt rych nośnikiemmoże być turystyka.

na Samo sformułowanie polityki turystycznej pa stwa i tylko werbalne jej głoszenie nie przyniesie zamierzonych efekt w. politycznego i kulturalnego kraju. rozwoju wsp 'ł. komercjalizacji. W świetle poczynionych spostrzeże(l można podjąć pr bę określenia terminu . kach polskich. Rada Ministr w RP przyjęła hłożenia ro gospodarki turyStycznej. Przyjęcie zasady pełnej swobody ruchu turyStycznego krajowego i zagranicznego stwarza ważną przesłankę osiągnięcia zamierzonych cel w i realizacji zadar{ polityki turystycznej. nuje cel ekonomiczny. racjonalnym wykorzystaniu zasob w pracy i kapitału w sferze gospodarki turystycznej' Z poszanowaniem środowiska przyrodniczego. ze Polska jako kandydat do Unii Euroł pejskiej zastosuje rozwiązania unijne w dziedzinie turystyki. Z kolei w polityce turystycznej paristwa muSZą zostać określono środkii metody osiągnięcia cel w oraz realizacji zada '. stabl\izacja makroekonomiczna i ograniczenie bezrobocia23. istotne w WźlfU[. cji w sferze polilyki społecznej dla uczestnictwa w ruchu turystycznym mlodzieży i niezalrlożnych grup ludności oraz odpowiedni zakres pry.ać warunki do przebiegu proces w reprodukcji rozszerzonej w sferze i ieszcze nie występują. obecnie takie więzi tttulować ttcgo i możliwie pełne ekonomiczne jego usamodzielnienie mogą Sty- gtlspodarki turystycznej Środkiem prowadzenia polityki turystycznej par{stwa jest odpowiednio stymulująca rozwlj turystyki polityka podatkowa. kształtowaniu optymalnych z punktu widzenia funkcji turystyki rozmiar w i struktury ruchu turystycznego. Ignorowanie tych zalcżnościstwarza barierę pełnego wykorzystania walor w turystycznych środowiskaprzyrodniczego. Mało r widoczny jest cel o charakterze społecznym. zatrudnienia. struktury rzor czowo_przestrzennej i dynamiki rozwoju turystyki. w ujęciu dynamicznym powinna obejmować drozny System zarządzattia turystyką. watyzacji tej gospodarki. nizacji gospodarki. oto niekt re z nich. Działalność parstwa w tych dziedzinach powinna stwarz. Rola turystyki sprowadza się do wsp łdziałanią w osiąganiu takich cel w strategicznych Polski. a w ostatecznym rachunku barierę zaspokajania potrzeb społeczltych. oraz odbija się na gospodarce narodowej. Możr na je z grubsza sprowadzić do kształtowania rozmiar w. Mozna wyrazić nadzieję.r. og lnie mozna powiedzieć. Można w tym go. Mogą się do tego przyczynić np. ze podstawę prowadzenia aktywnej polityki turystycznej stanowi pełna świadomość rozlicznych i wzajemrlych związk w turystyki z r żnyrnt dziedzinami życia społecznego' gospodarczego. ka turystyczna okazała się skutecznym instrumentem realizacji społeczno-gospodarczej paristwa w zakresie. Godnym uwagi sposobem osiągnięcia wytyczonych cel w jest też urynkowienie całej gospodarki turystycznej przy zachowaniu preferen.. z uwzględnieniem jej funkcji ir żnorodnych związk w z innymi sferami życia kraju. 7 . Konieczne jest tlparcie jej na bilansach potrzeb i środkw realizacji. sprzyjający pełnieniu jej funkcji. Układ tych uwarunkowa jest zr żnicowany. społecznie akceptowanoJ polityki turystycznej par stwa niezbędne jest określeniejej zadali. kredytowa i nwestycyjn a. Na tle sformułowanych cel w aktywnej. s.polityka turystyczna''. czy. jak wzrost gospodar. R wnież autentycznośćsamorządu terytorial23 hłożeniaro1woju gospodarki turystycznej.restruktury zacji i moder. aktywizacj i branż komplementą1J nych i obszar w słabych ekonomicznie. zasob w pracy żywej i uprzedmiotowioltej.. W strategii rozwoju polskiej turystyki domi. Wreszcie w sferze pozagospodarczej polityka turystyczna i zapewniać ochronę środowiska przyrodnicze- pa stwa 134 135 . W określaniu tych zada niezbędna jest świadomość wzrastającego znaczenia rozmaitych funkcji wsp łczesnej turystyki. turyStycznejbazy środowiskowej. Można go roboczo zdefiniować następująco: jest to działalność polegająca na zaspokojeniu potrzeb turystycznych społecze stwa. zastosowaniu praw ekonomicznych w sferze gospodarki turystycznej rtraz koordynowaniu rozwoju turystyki.. W dokumencie tym stwierdza się' iż gospodar. UKFiT Warszawa 1994. rozw j turystyki oraz stwarzać warunki do ścisłegopowiązallia gospodarki lokalnej z gospodarką turyStyczną. 14. Termin ten tnożna ająć zwięź|ej: polityka turystyczna to świadome popieranie i kształtowanie turystyki przez r żnego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swoją działalnością to' co jest ważne dla turystyki. Jeślichodzi o polski punkt widzenia na cele polityki turystyczne} to 19 września 1994 r. pracy międzynarodowej''. liberalna polityka paszportowa i wprowadzenie zasad rachunku ekonomicznego w sferze tzw.

Nalezy zatem powt rzyć. wode.ko. Wojewodowie jako organy administracji publicznej mogą odgrywać w tym r37 Jak juz zznaczono przy określaniu pojęcia polityki turystycznej. Organy te. kt rych spełnienie jest wymagane do przekroczenia granicy paristwowej. Rolę tych podmiot w określają ranga' zakres przestrzenny i rzeczowy podjętych cel w polityki turystycznej. jego organy ustawodawcze i wykonawcze. Nie trzeba przypominać. nadal istnie1ąt żne. Par1stwo nie ma pełnego.wiz oraz odpraw: celnej. że turystę międzynarodowego obowiązuje dobra znajomość przepis w w zakresie formalności granicznych obowiązujących w kraju. w ujęciu planowanie rozwoju turystyki. Jeśliparstwo oddziałuje wybi rczo na wymienione ogniwa. ze mimo duzego postępu w zakresie łagodzenia formalnościgranicznych i wprowadzania ułatwieri dla zagranicznego ruchu turystycznego. 2. Turystyki Unii Europejskiej i organizację Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). d. Warto też zwr cić uwagę na sprawę skuteczności polityki tury_ narodowej przyjazdowej i wyjazdowej . propaganda turystyczna. jakteż dopuszczenia na swoje terytorium cudzoziemc w oraz określeniaich praw i obowiązk w w czasie pobytu w granicach paristwa. dewizowej i sanitarnej. do kt rego zunierza się udać. Warto dodać.3. W warunkach polskich na liściepodmiot w znajdująsię wojewodowie i wojew dzkle sejmiki samorządowe jako podmioty regionalnej wojew dzkiej i międzywojew dzkiej polityki turystycznej. tworząnastępujące ogniwa: badanie rynku turystycznego. jej nych. określają gł wne cele. konstrukcja optymalnego modelu organizacyjnego turystyki. Listę podmiottw otwieĘą instytucje i organizacje międzynarodowe. przygotowanie kadr na potrzeby turystyki. może też świadomie hamować iutrudniać ruch turystyczny w og le lub tylko w stosunku do określonych par stw. strategie i instrumenty polityki turystycznej w obrębie swoich funkcji..2. Polityka ta ma więc charakter w pewnym sensie werbalny. Pa stwo. czyli do warunk w. Uprawianie turystyki zagranicznej jest związane zprzekraczaniem granic co najmniej dw ch par stw. naukowego rczeznania co do roli turystyki w życiu społecznym i gospodarczym kraju. Nie są też w pełni znane skutki jej rozwoju. W takim przypadku par{stwo będzie zwiryane postanowieniami umowy i musi dostosować do nich prawo wewnętrzne oraz postępowanie swoich organ w. Ruch przyjazdowy z Zachodu do wybranych pa stlv socjalisĘcz- 136 . Powstaje więc problem kontroli prowadzotakiego właśnie nej polityki turystycznej.7. W następnej kolejnościtrzeba wymienić pa stwo. lecz tylko przez Zawarcie odpowiedniej umowy międzynarodowej z innymi par stwami czy też z grupąparistw. budowa infrastruktury turystycznej. tj. na mocy swej suwerennej władzy. jw. s. Warunkiem tej skuteczności jest kompleksowe oddziaływanie S. polityka turystyczna staje się pasywna' czyli nieskuteczna.. Swoboda działania par stwa w tym wzg|ędzie rnoże być oczywiście ograniczona. osoby prawne prawa publicznego i prawa prywatnego. Trzeba w tym miejscu przypomnieć. Mogą mu to ułatwić informatory krajowe i międzynarodowe. ma całkowitą swobodę decyzji co do warunk w opuszczenia swojego terytorium przez obywateli własnych. iz prowadzona w Polsce po|ityka turystyczna jest mało aktywna i oderwana od rzeczywistości. formalnościgranicznych.. często nieracjonalne przeszkody utrudniające swobodny rczw j turystyki międzynarodowej. na wszystkie ogniwa tzw. badanie wynik w prowadzonej polityki i formułowanie wynikających z nich wniosk w. pODMtOTy pOLtTyKt TURYSTYCZNEJ zadania mogą realizować r żne podmioty. Nalezy tu wskazać na Światową organizację T[rystyki przy oNZ. Polityka taprzejawia się gł wnie w stosunku paristwa właśnie zagadnienia formalności granicznych. Rozważając zagadnienie polityki turystycznej pa stwa. że polityka paristwa dotycząca turystyki międzynarodowej wpływa w spos b bezpośredni dodatni lub ujemny na jej rozw j. organizacje i instytucje. rozw j gospodarki turystycznej. Niestety. określenie formalności granicznych mieściw sobie sprawy paszport w. cyklu turyStyczneqo. mających istotne znaczenie dla rozwoju turystyki międzynarodowej. Cykl ten. Wodejki2a. jako podmioty narodowej polityki turystycznej. życie dostarcza wielu przykład w podejścia. Komitet ds. warto na zako czenie zwr cić uwagę na sprawę stosunku paristwa do tzw. że za pomocą wewnętrznych przepis w prawnych paristwo może popierać rozw j turystyki między2o stycznej.r' miejscu zauwaŻyć.

stowarzyszenia zawodowe (np. Motywacje społeczne to: potrzeba naśladowania lub pr ba zajęcia wyższego miejsca w grupie.rytuał w naśladownictwa". motywacje osobiste lub logistyczne.f" względzie ważnąrolę. podlegając r żnym napięciom. kt ra: : : : r zaspokoiła swoje najwazniejsze potrzeby pierwszego rzędu. co pokazują środki masowego przekazu. potrzeba zrozumienia światai jego wydarzer . ma dostęp do środkw komunikacji. fundacje turystyczne i luźno powiązane grupy interes w jako grupy działania w określonych sferach aktywności turystycznej. np. uniemozliwionego ptzez życie codzienne. Lokalną politykę turystyczną mogą skutecznie prowadzić gminy. hotelarzy. potzeba osobistego zobaczenia i dotknięcia tego. potrzeba opuszczenia kręgu rodzinnego. I U podstaw tych motywacji znajduje się przede wszystkim pozycja wsp łczesnego człowieka jako osoby. gdy się on okaze zbyt ciasny i ograniczający. potrzeba oryginalności lub pr ba wyr żnienia się w grupie. Motywacje rodzinne lub plemienne to: potrzeba odnalezienia pewnego stylu życia rodzinnego. potrzeba efektywnego działania lub aspiracje kulturalne czy pseudokulturalne. rozporządza pewnymi zasobami i wolnym czasem w wybranych ciski. lokalnej polityki turystycznej. ich związki. przewodnik w. izby turystyczne.3 . jest zmuszona do znalezienia miejsca w interesującym ją społecze stwie i do akceptowania z tego tytułu jego . związki restaurator w. z naturą w szerokim znaczeniu tego I I a podlega r żnym.. pilot w i przewoźnik w turystycznych) oraz zrzeszenia os b o wsp lnych interesach (np. mieszka lub przebywa w środowiskuwywierającym określone napodlega r żnym szkodliwym czynnikom wynikającym ztemparozwoju przemysłowego. Strukturę motywacj i tw orząi r r : r r międzynarodowej polityki turystycznej. towarzystwa i biura turystyczne). potrzeba odpowiedzialności lub pr ba zaimponowania. Z omawianego punktu widzenia na|eży też wymienić izby gospod arcze. Układ ich tworzą podmioty: zerwała wszelkie kontakty Słowa. polityki turystycznej o charakterze zawodowym. '. okresach roku. Przytoczone uwagi pozwalają na uszeregowanie podmiot w polity_ ki turystycznej według kryterium terytorialnego. potrzeba ucieczki od schematu życia codziennego lub zmiany z.de- potrzeba zmiany codziennego otoczenia. krajowej polityki turystycznej. sejmiki. Ich wsp łdziałanie z sejmikami samorządowymi daje znaczące możliwościtw rczego działania.8. potrzeba odbudowy kom rki rodzinnej z przywr ceniem jej struktury i systemu autorytet w. t I I motywacje społeczne. potrzeba kontakt w z innymi cywilizacjami. r38 r39 . widzi przed sobą otwierające się możliwościpodr zy turystycznych krajowych i zagraniczny ch. inspirowania gmin turystycznych. częSto Sprzecznym bodŹcom. koracji". regionalnej polityki turystycznej. MoTY1VACJ E PoDRÓżY TU RY5TYCZNYCH I t t I T Wśrd czynnik w pozaekonomigznych stymulujących rozw j tury_ styki znajduje się obszerny układ r żnorodnych motywacji podr ży turystycznych25. motywacje rodzinne lub plemienne.

ruchu ftzycznego. Warszawa 1999. potrzeba rozrywki albo zabawy.. dokonując obszernej oceny wpływu ochrony prawnej konsumenta na rozw j popytu i podaży turystycznej. wypoczynkowych. wywołują aktywność w działalności Motywy związane z ptacą gospodarc zej i zvł iązany m z nią udziałem w konferencj ach. zabawa i przyjemność stanowią podstawę podr ży w celu wzięcia udziału w zawodach sportowych.Monografie i opracowanid' nr 448. potrzeba w iedzy. można zaY. . WTo w celu wykorzystania jej w badaniach turyStyna- za|eżności. 2 v. i to w ciepłym klimacie. stanowią podMotywy kulturalne. konieczność odzyskania zdrowia. do udziału w imprezach związanych z mym sobie). potrzeba ucieczki od nacisk w zbiorowych.np. personel lotniczy.. potrzeba fizjologiczna' mogąca przyjąć formę działania świadomego i realnego lub zwykłego wypoczynku. dotlenienia się. psychologiczne i edukacyjne stawę podr ży związanych z udziałem w imprezach kulturalnych.c. tego wszystkiego. rodzinnych. 2. imprezach masowych oraz robieniu zakup w czy w celu odwiedzenia np. zawodowych. aspiracj e do efektywnego działani a przez kulturę. Midd1etonem26 przedstawiŹ stępującą klasyfikację gł wnych motywacji w turystyce. s.T.T. potrzeba ucieczki od wszystkiego' co szkodzi. dowiodła tej r ki międzynarodowej. Marketing w turystyce. 54-55.3.odprężenia''. inspirują do odwiedzania przyMotywy towarzyskie i etniczne obo- Motywacje osobiste lub egoistyczne: I I potrzeba odzyskania kontaktu z natutą. rodzinnymi lub zawodowymi. p|aży w ciepłym klimacie itp. zrealizacją zainteresowar osobistych i odwiedzaniem miejsc interesuj ących pod względem kulturalno-przyrodniczym. inspirują podr że pielgrzymkowe i do poszuMotywy religijne kiwania miejsc samotnościw celu prowadzenia medytacji i studi w.C.9.'zr b to Sam''. cją oraz siłą w ćwiczeniach siłowych lub zręcznościowych. kontakt z innymi cywilizacjami lub przez działalność artystyczną. religijnych lub potrzeba.przesuwanie godzin posiłk w. spotkaniach i kr tkich kursach oraz obejmuj ą pracę wymagającą podr żowania. przez życie ponad Stan w czasie podr zy turystycznej. r wnowagi psychicznej. kompleks Tarzana albo narcyzm lub jednoczesna potrzeba podobania się innym i podobania się sobie (odpowiadać wyobrazeniu o sa- jaci ł lub krewnych. Wsp łcześniewśrd czynnik w rozwoju turystyki motywacje odgrywają coraz większą rolę. wiązkami towarzyskimi..1w. H. noszenie ekscen_ trycznych ubior w). r r r r r : wywoMotywy zwiryane z kulturą ftzyczną oraz fizjologiczne relaksu na łują podr że w celach zdrowotnych. wesołych miasteczek. SGH. potrzeba posiadania prawa do marze albo pozbycia się swojej codziennej osobowości. pozwalający na robienie : : : r r : ki ludzkiej. pro_ wadzący do rozwoju sztuki i rzemiosła amatorskiego.potrzeba uczestniczenia w zyciu dzieckaw okresiejego kształcenia ptzez nauczanie go. infantylizm albo kompleks niemowlęcia. opracowaną przez Biorąc za punkt wyjściaklasyfikację cel w podr zy turystycznych. poparte wykazaniem się przez dorosłego erudy. Motywy: rozrywka. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rolwoju turysĘki w Polsce. albo chęć odzyskania potrzeba koczowania (ucieczki od codzienności). cenie nakaz w (np. Middleton. 27 H. OCHRONA PMWNA KONSUMENTOW PRo D U KTÓw ru nvsTYczNYcH W grupie czynnik w rozwoju turystyki coraz częściejwymienia się wnież ochronę prawną konsument w produkt w turystycznych. np. Zawistowska. zależnie od stanu jednost- poffzeba biologiczna kąpieli słonecznej. Zawistowska w bardzo mądrej i interesującej pracy poświęconej temu zagadnieniu27. potrzeba konkretnego działania albo kompleks . I40 14r . czego się nie moze robić na co dzie i na odrzu'.

skutk w niewykonania usługi. Warto przypomnieć. standaryzacja um w i sformalizowane procedury dochodzenia roszcze . o podr żach pakietowych. zapewnieniu konsumentom odpowiedniej informacji i edukacji kon- sument w.zdrowia oraz interes w ekonomicznych konsument w. Zawistowska. Waznym krokiem do tworzenia w Polsce podstaw prawnych ochrony konsument w usług turystycznych jest Ustawa z Ż9 sierpnia 1997 r. cyfiki poszczeg lnych rodzaj w (usług) turysĘcznych opisują akta prawne Unii Europejskiej. odbierają negatywnie wizerunek Polski. szkodą powstałą na skutek utraty lub uszkodzenia bagaży gościhotelowych. 28 H. aby wskazał w materiałach promocyjnych w spos b klarowny i dokładny: ot ż polska ustawa o usługach turystycznych w istotny spos b reguluje prawa turyst w. Że turyścipochodzący zkraj w. o usługach turyStycznych2g. w dziedzinie turystyki. praktyki podw jnej rezerwacji przez Iinie lotnicze oraz związanymi w turystyce. iz ochrona prawna konsumenta. H. Przykładowo. 29Ustawaz29 sierpnia 1997 r.sharingu. zagroŻeniami spowodowanymi stosowaniem I4Ż Kwestię ochrony prawnej przed zagrożeniami vvynikajqcymi ze spe- wy.in. do kt Ę przywiązuje się tam dlżąwagę. zabezpieczając ich przed nieuczciwymi sprzedawcami usług. Autorka ta wymienia dwa źr dła zagroże interes w konsument w usług turystycznych: o charakterze podstawowym oraz wynikających ze specyfiki poszczeg lnych rodzaj w produkt w turystycznych. warto zauważyć. s. 1). zabezpieczają przed wybuchem pożaru w hotelu. Zważywszy.. wakacjach i wycieczkach. t43 . kt rych system prawny ochrony konsumenta ma tradycje i bywa stale W drodze do Unii Europejskiej Polska musi harmonizować swoje prawo z prawem wsp lnotowym m. ochronie interes w ekonomicznych konsument w. r wnież turyst w. w tym życiai i zaruądzającej obiektem. ochronie bezpieczeristvła życia i zdrowia ludzkiego. np. koncentruje się na trzech gł wnych sferach: r r r r informacji o warunkach umowy. Nalezy się zgodzić z opinią. ustawa zobowiązuje organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego' kt ry proponuje imprezy turyStyczne lub usługi turyStyczne. przez zabezpieczenie dostarczenia nabyw- com pełnej informacji o nieruchomości oraz jednostce organizującej doskonalony. kt ra obecnie nie należy jeszcze do parfutw przodujących w dziedzinie prawnej ochrony konsumenta. że dyrektywa ta reguluje zagadnienia dotyczące: hgrożenia o charakterze podstawowyln to niepełna i nierzetelna informacja oraz reklama. zmiany warunk w cenowych. 11-12. że turyściodwiedzający Polskę pochodzą z laaj w Unii Europejskiej. Zapewnia ona skuteczną ochronę słabszej Strony umo- r cenę lmprezy turystycznej lub usługi turystycznej albo spos b jej ustalenia. Wdrozenie do polskiego systemu 35 dyrektyw irozporządze . odnoszących się bezpośrednio do ochrony konsument w usług turystycznych. gdzie ochrona prawna ich interes w nie jest pozorna.Ruch Turystyczny" 1999.. Zawistowskiej ochrona prawna konsument w usług turystycznych jest coraz bardziej doceniana jako stymulator rozwoju za- granicznej turystyki przyjazdowej. informacji przed wyjazdem. Zavłistowską. Mają one na celu ochronę interes w turyst w przeciwko wprowadzającej w błąd informacji o jakości i zakresie usług hotelarskich. Rolę tę upatruje się szczeg lnie w kształtowaniu motywacji podr ży zagranicznych obywateli parfutw. spowodu_ je podniesienie poziomu ochrony zdaniem H. 1. w z nabywaniem prawa do korzystania z apartament w wczasowych na zasadzie time. regulującej zasady świadczenia usług turystycznych.ochrona klienta'' (art. Jest ona wzorowana na Dyrektywie Unii Europejskiej z 13 czerwca 1990 r. . cz.I2 ust. jaką jest klient. Harmonizacja prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej Nr 133).Zdaniem H. nocleg i transport). r r . Zawistowskiejtt . lecz dynamiczna. za H.o usługachturystycznych(Dz'U. zatytułowanym . w rozdziale 3. nr 8. Zawistowska słusznie podkreślafakt. zagtożeniami związanymi ze specyfiką pakiet w turystycznych (np. że znaczna r żnica między krajami generującymi i przyjmującymi turyst w pod względem prawnej ochrony konsumenta moze stanowić istotną barierę w rozwoju turystyki przyjazdowej.

Ponadto biuro turystyczne przed wyjazdem na imprezę musi podać klientowi: r r w o r k przypadku imprez trystycznych dla dzieci informacje możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem -lub osobą odpowiedzialnąza ruq. Ż) lansowania mody na wypoczynek w kraju.a(t przyjętych w wytycznych hotelarstwa kraj w unijnych. nazwisko lub nazwę lokalnego przedstawiciela. ale porządkują rynek hotelarski w Polsce. Można spotkać opinie. Innym przykładem ochrony prawnej. planowany czas przejazdu.. pisze: .r'1O "". rodzaj.in. s. Prawa turyst w i ich ochrona znajdują też potwierdzenie ustawowe w zapisie formułującym kryteria kwalifikacyjne. Zawistowskiej. miejsce pobytu lub trasę imprezy. klasę. Spora częśćobiekt w będzie miała obniżoną liczbę gwiazdek lub kategorię. a polskie hotelarstwo przybliży się standardowo do rozwiry. miejsce i czas trwania postoj w. JeJ rozwoJ Chcąc uczynić. kt ra m'in. Ustawa ta przyznaje więc turyścieprawa' chroniąc go. Zawistowska. wymagania jakościowestawiane pod tym larskich' Zdaniem ekspert względem hotelarzom są wysokie. liczbę i rodzaj posiłk w.. połozenie..ochrona prawna konsumenta jest szansą dla rozwoju turystyki. tymrazem gościahotelowego. przez konstrukcję skutecznych mechanizm w prawnych ochrony konsument w usług turystycznych. kwotę lub procentowy udział zaliczki w cenie imprezy turystycznej lub usługi turystycznej oraz termin zapłaty całej ceny. a organizator w turystyki i pośrednik w zobowiązuje do ich respektowania pod rygorem cofnięcia koncesji. z turystyki źr dło istotnych korzyści ekonomicznych. Należy sądzić. kategorię lub charakterystykę środkatransportu. Wym g koncesjonowania ma wykluczyć z rynku tych. kt6te muszą spełnić osoby kieruj ące działalnością zakresie organizowania imptez oraz w 144 ochrony prawnej konsument w produkt w turystycznych w rozwoju dla turystyki. a także przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek.. program zwiedzania i atrakcji turystycznych... jest przywr cenie kategoryzacji obiekt w hotetej ustawy . jeślizapewnia poziom ochrony nie niższy niz w krajach pochodzenia gł wnych strumieni ruchu turystycznego. trzeba systemowo tvłorzyć warunki jej rozwoju. Zyskająna tym r wnież turyści' Mając ponownie na uwadze koniecznośćdoceniania w Polsce roli Ustawa szczeg łowo określa wymagania. podstawy prawne umowy z umowy.Że wymaga to sensownej polityki turystycznej pa stwa. 107. rodzaj i kategorię obiektu zakwaterowania według przepis w kraju pobytu. że obiekty o wysokim standardzie zachowają swoją pozycję. termin powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej lub usługi turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłosze(t. W przeciwnym przypadku może stać się barierą hamującą u. Nie trzeba podkreślać. jeżeli reaLizacja usług jest uzależniona od liczby i konsekwencje prawne wynikające pośredniczące w zawieraniu um w o świadczenie usług turystycznych. jego adres i numer telefonu' do kt 'rego klient może się zwracać w razie trudności. Posiadanie gwarancji finansowych zaśma stanowić zabezpieczenie roszcze odszkodowawczych. 30 H.r s r r r r r r zgłosze . stanowiącej podstawę budowy długofalowego i realnego programu rozwoju tego sektora gospodarki narodomoze stanowej. Że po przeprowadzeniu kategoryzacji hotelarstwa zgodnie z duchem ustawy zdecydowanie zmieni się obraz bazy noclegowej turystyki w Polsce. omawiana ustawa zobowiązuje organizatot w turystyki i pośredniw turystycznych do posiadania odpowiednich koncesji oraz gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych. kt rzy świadczyli usługi turystyczne nieuczciwie. jw. kt re musi spełniać umowa. r45 .. trzeba z dużąkorzyścią sprawy przywołać w tym miejscu opinię H. m. Znaczenie ochrony prawnej. Podejście takie do opisanej w tym punkcie za|eżności wić dobrą przesłankę do: 1) tworzenia pozytywnego wizerunku Polski jako kraju przyjaznego dla odwiedzających i mającego atrakcyjne pro_ dukty turystyczne. kt re klient może wnieśćw stosunku do biura podr ży..mocą w.

Bezpiecze stwo turyst w krajowych i zagranicznych jest funkcją opinii o nim. r znego rodzaju klęskami żywiołowymi (np. zagrożeniami w ruchu drogowym oraz z zagubieniem w miejscu nieznanym.1 o. iż samoch d to gł wny środek transportu turyst w odwiedzających Polskę i podr zujących po niej. ze Stopie bezpiecze stwa mienia zaleŻy od stopnia wykrywalności jego kradzieży. Po zamachach na World Trade Center w Nowym Jorku i Pentagon w Waszyngtonie 11 września 2001 r. doświadczenia turysty w podr żach oraz bezpiecze stwo w czasie podr ży do miejsca docelowego i pobytu w nim. Wizerunek miejsca do- stwem turyst w można odnieśćdo składnik w lokalnego' regionalnego z szeroko pojmowanym bezpiecze - celowego bardzo często decyduje o tym. że postrzeganie tego problemu przez turyst w i rzeczywistość pokrywają się. zanieczyszczeniami środowiska przyrodntczego i społecznego. Dotyczy to zar wno turystyki krajowej. Do najczęściejspotykanych zagrożer{ atrakcji turyStycznych miejsca docelow ego naleŻą klęski żywiołowe' zaniec zy szczenie środowiska przyrodniczego i społecznego oraz zagubienie w miejscu nieznanym. iż turystyka międzynarodowa jest barometrem sytuacji politycznej świata czy regionu. co turyścisądzą o poziomie bezpiecze(lstwa. os b wsiada w USA do samolot w. Istotne jest więc to. odwiedzane przez turyst w. Na skutek tych zdarze recesja w gospodarce turyStycznej światastała się faktem. Należy zaznaczyć. w tym przed terroryzmem oraz narkotykami. że gł wne elementy wizerunku produktu turystycznego to doświadczenia historyczne miejsca docelowego. wybierając kierunek podr ży i miejsce docelowe. Potwierdzi to prawdę. 1. ocenia się. Specjaliścioceniają. iż zagroŻenia w ruchu drogowym wynikają z dw ch źr deł: r46 147 .2. że codziennie nad krajami Unii Europejskiej wzbija się w niebo 25 tys. Dostępnośćkomunikacyjna miejsca docelowego może być źr dłem przestępstw przeciwko życiui zdrowiu turysty. r żnymi formami ktadzieży. Nie trzeba specjalnie podkreślać. Wreszcie z bezpiecze stwem turysty ma też bardzo ścisły zwiryek wizerunek miejsca docelowego. gdzie zmniejszyła się wydatnie liczba pasażer w i rezerwacji oraz nastąpił spadek zatrudnienia rzędu kilkudziesięciu tysięcy os b. Warto dodać. samolot w. w tym terroryZmu. Dotyczy to gł wnie linii lotniczych i hotelarstwa. przyzwyczajenia i potrzeby potencjalnych turyst w. Kazdego dnia około 750 tys. klęskami żywiołowymi i zagubier w miejscu nieznanym. Amerykarisko-brytyjskie naloty na Afganistan. zagrożeniami w ruchu drogowym. Nalezy sądzić. stan gospodarczy i polityczny. Gospodarka turystyczna najboleśniej odczuła spadek koniunktury i aktywności gospodarczej. pożary. że drugąbardzo istotną grupą zagadnier{ bezpiecze stwa turyst w w Polsce są zagrożenia w ruchu drogowym. przytoczone w tablicy 2. Infrastruktura turystyczna miejsca docelowego moze się wiązać z przestępstwami przeciwko życiu i zdrowiu. Warto przypomnieć. zwłaszcza samolotami. zwłaszcza samochod w i w hotelach. Materiały MSwiA informują. ludzie zaczę|i się bać podr żować. BEzPaEczEŃsTwo Tu RY5TÓW Wsp łczesny turySta przywiązuje coraz większe znaczenie do bezpiecze Stwa. warunki kulturowe. zagroże w ruchu drogowym. czy nie jest. a jedynie co si dmy czuje się bezpieczny. czy jest ono. Problem potrzeb związanych lub krajowego produktu turystycznego i uwypuklić jego znaczenie. wpływ medi w. ze turyścieuropejscy przestali czuć się bezpiecznie w wielu krajach muzułma skich. Warto w tym miejscu zauważyć. W dodatku jest to niematerialny i subiektywny składnik produktu turystycznego obszaru. ostrośćproblemu bezpieczeilstwa podr żowania i pobytu w Polsce podkreślaj ą statystyki doty czące Łładzieży. opinie innych os b o miejscu docelowym. powodzie). Bezpiecze stwo przemieszczania się i pobytu w sferze turystyki zapewnia ochrona tury_ sty przed: : r s r s r przestępstwami przeciwko zyciu i zdrowiu. a nie czy jest on wysoki. poczuciem zagubienia w nieznanym miejscu. Wadzieżami. protesty przeciwko nim w krajach Bliskiego Wschodu oraz konflikt palestyr sko-izraelski spowodowały.3. że stabilizująca się sytuacja polityczna i promocja przywr cą powoli stan sprzed 11 września 2001 r. że wsp łcześniewarunkiem uprawiania turystyki zagranicznejjest istnienie w miejscu docelowym sytuacjibez napięć politycznych orazbez zagroże utraty zdrowiaiŻycia. czy też niski. jak i zagranicznej.

W Polsce Stosunek ten wynosił 12 w 1995 r. zwłaszcza zagranicznej przyjazdowej. natomiast w Unii Europejskiej tylko 4. w pozostałych obiektach niesklasyfikowanych o 3Ż. zanotowano wzrost liczby miejsc noclegowych w hotelach o 9. Dalszy rozw j turystyki w Polsce.. opiekę i pomoc. MlEszKAŃcoW w PoLscE l w WYBMNYCH KMJACH EURoPY NA PODSTAV/IE DANYCH INTERPOLU Z 1999 R. Absolutnie niezbędne są także działania władz parstwowych i samorządowych mające na celu poprawienie wizerunku Polski jako kraju bezpiecznego i przyjaznego dla turyst w.Reszta miejsc była wykorzystywana w sezonie letnim. w stosunku do 1997 r. słabe umiejętności kierowc w i jazda pod Ze stanu sieci noror. TURYSTYCZNY 3. a w kwaterach agroturystycznych o 2. Warto doda .|iczba wypadk w drogowych w Polsce jest duża.. Warto dodać. Zdaniem specjalist w cel ten mozna osiągnąć przez promocję rynku polskiego za granicą i w laaju oraz informację turystyczną..4 tys.77o ośrodkiwczasowe .oa KRAJOWY ffi wpływem alkoholu). Jak podaje GUS' 31 lipca 2000 r.1. Nadal utrzymywał się w tym .1. obiekty te obejmowały Ż7.. ostatnie lata przyniosły istotne zmiany bazy noclegowej turystyki w Polsce. Liczba miejsc całorocznych wyniosła 327 tys. i w 1999 r.1.7 tys. w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych o 3. ze stylu jazdy po polskich drogach (nieprzestrzeganie przepis w o ruchu drogowym. 3. lMlĘDA(NARoDowY RUCH KMJOWY RUCH TURYSTYCZNY CHAMKTERYSTYKA BAZY NOCLEGO eicii} ]:ii Norwegia Niemcy Francja 4 5'77 3 894 3 849 466 114 511 35 33 Austria Finlandia Węgry Czechy Polska klandia 2 2 2 I 1 649 619 591 "t90 4t 263 185 I 748 1 370 W rezultacie. wysoki jest też stosunek liczby zabitych na 100 wypadk w drogowych.r dr g w Polsce (niedostosowanie dr g do zwiększającego się ruchu pojazd w cięzkich. liczba obiekt w noclegowych wynosiła 86Ż6 (bezpokoi gościnnych). oferowały one łącznie ponad 668 tys. warunkują działania skutkujące poprawą bezpiecze(tstwa podr - Jak wiadomo z rozważari o czynnikach rozwoju turystyki.Baza noclegowa turystyki''. iż pełna funkcja wsp łczesnej informacji turystycznej obejmuje opr cz informowania turysty takŻe doradztvło. W oficjalnej polskiej statystyce hotelarstwo jest ujęte w rozdziale . LICŹ'BA KRADZTFZY STWERDZONYCH NA 100 TY5. czyli 48. Dotyczyły one liczby i standardu obiekt w. słabo rozwinięta sieć dr g dwujezdniowych i autostrad oraz postępująca degradacja dr g). miejsc noclegowych. miejsc. W por wnaniu z 1997 r.1. i$ińfi ].6 tys. iż liczba miejsc całorocznych wzrosła o 47.9vo całości.]. miejsc w por wnaniu ze stanem z 1998 r. Tablica 2.noclegowych w 2000 r. zowania po Polsce oraz pobytu w miejscowościach turystycznych. og lnej liczby miejsc W okresie 199'1_Ż000 nastąpiły zmiany w poszczeg lnych rodzajach obiekt w.1 tys. miejsc.4 tys. W strukturze rodzajowej obiekt w noclegowych turystyki dominują I95.. w grupie komplementarnych d br turystycznych gł wne miejsce zajmuje szeroko rozumiane hotelarstwo.Ż tys.

okresie spadek miejsc noclegowych Tablica 3. co potwierdzaliczba pokoi.1 3.2.8 ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe Kempingi i pola biwakowe Pozostałe obiekty 10) t.w ośrodkachwczasowych o 55.5 71.-:. Podaż usług hoteli wztasta.4 3. obrazu polskiego hotelarstwa dopełnia struktura przestrzenna Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa2002.. aprzede wszystkim w obsłudze ruchu turystyczne1o' warto im poświęcićkilka uwag og lnych... dane przedstawiają się.3. t:.3 1 6.7 14. Mazowieckie Razem Bliższą charakterystykę obiekt w bazy noclegowej turystyki ułatwia poznanie ich struktury rodzajowej.3 16.8 21. do 83. na polach biwakowych o ponad 17 tys. ze Zaobserwowany ostatnio wzrost liczby hoteli dwu.':-.'7 Domy wycieczkowe Schroniska i schroniska młodzieżowe 2. gowych.5 tt.. ...'1..6 r0. standardzie.9 2.ii fąliiil. liczba obiekt w hotelowych w 2000 r..2.. . przedstawiono w tablicy 3.. że w wyniku wprowadzenia w Życie ustawy o usługach turystycznych proces kategoryzacjibazy noclegowej prowa_ dzi do zmian jej struktury rodzajowej..8 tys. Należy teŻ podkreślić..8 '1 32.9 47. Pomorskie Małopolskie Dolnośląskie Warmir sko-Mazurskie Ś1ąskie 6..9 tys. Warszawa 2001' 151 .8 Ż3.3 5. r.4 5.9 7. i 51 858 w 2001 r.0 Warto pamiętać.O 10.0 '71.. .6 tys.9 8. : is{. wynosiła 9Ż4. .0 Ż'|.r .4 33.45 000 w 1997 r.25. według wojew dztw (tablica 3. :.i:.0 4 gwiazdki 3 gwiazdki Źr dło: MaĘ Rocznik Statystyczny 2001. Ze względu na szczeg lną rolę hoteli w strukturze obiekt w nocle. Jeś|iprzyjmiemy jako kryterium ka_ tegorię jednostki. Warszawa 2001..5 15. ponieważ utrzy_ muje się na rynku zapotrzebowanie na obiekty noclegowe o średnim w polscE (w Tablica 3. porządkując polskie hotelarstwo.. .:'i].4 I 1.1 23. s... 150 w 2000 r. s' 33Ż 285 2 gwiazdkt I gwiazdka 260 2001..trr... sTRUKTUM PME5TRZENNA oB|EKTÓW HoTELAR5K|CH %) '. .r.3). motele i PensjonatY 18.1 6'Ż 8.9 11. GUs. Wyrazem tego jest wzrost liczby miejsc noclegowych w grupie .. Zachodniopomorskie 19. jak pokazano w tablicy 3.'... zŻO0O r. OBIEKTY HOTELOWE W POLSCE W 2000 R. w t997 r.. ..0 6..i trzygwiazdkowych jest zjawiskiem korzystnym.. Strukturę obiekt w hotelarskich w 2000 r. Tablica 3.1.pozostałe obiekty nieklasyfikowane'' z 51 tys.9 5....7 5 gwiazdek 6 41 2... Żr dlo: Turystyka w 2000 r.6 9.lllll .4 25. kt ra wynosiła 40 3Ż7 w 1995 r. .0 79..:r.:L:. '. STRUKTUM OBIEKTOW HOTELARSKICH (W %) Hotele. .. Jak podaje GUS. ..0 1. Z punktu widzenia obsługi turyst w zagranicznych jest to zmiana korzystna. . GUS.1 14Ż' 2. 7. i w domach wycieczkowych o 4.5 s..::.

bo I8vo.:'1:. obejmująca podr że Polak w po kraju (co najmniej z jednym noclegiem poza miejscem stałego zamieszkania). czyli urlopowo-wakacyjnych. Stosunkowo niewielkie angażowanie się pośrednik w turystycznych w organizację podr zy moze Sygnalizować pewną nieporadnośćbiur podr ży na rynku turystyki krajo- kookresowych.. Tirrystyka krajowa. 57vo w 1996 r. w 200I r. 187. jak i kr tkookresowych' należy tłumaczyć. Autokaru uŻyto ptzy obsłudze 67o podr1ży długookresowych i 8vo podr Ży kr 'tkookresowych. nie uległy istotnym zmianom w stosunku do lat ubiegłych. podobnie jak w latach poprzednich. W przypadku podr ży kr tkookresowych kolejnośćwskazari jest odwrotna dominują odwiedziny u krewnych oraz u znajomych (54To) nad celami turystyczno-wypoczynkowymi (2880). Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999' GUs' Warszawa Niekorzystne zmiany w aktywności turystycznej Polak w w podr Żach zar wno długookresowych.::. dominowały podr że organizowane samodzielnie. Proces wdrażania ustawy o usługach turystycznych. Z oszacowa Instytutu wynika. r52 153 . W okresie I995_Ż00I obserwuje się istotne wahania poziomu aktywnościturystycznej Polak w.'Ęlko I2?o wej. s. Po! Warszawa ŻO02. sTRUKTUM wYJAzDoW PoLAKÓW w wlEKU 15 LAT %) .4.. tzn. za 5-7 |at w turystyce nadmorskiej weźmie udzial około 8 mln urlopowiI Według Instytutu Turystyki w Warszawie w krajowych podr żach długookresowych uczestniczyło w 2001 r.ii1. Zdaniem ekspert w. czyli około 10 mln os b. odbyły one ponad 36 mln podr ży i skorzystały z ponad 61 mln nocleg w. weryfikującej stan faktyczny na rynku biur podr ży. lwlĘcEJ W LATACH 2000-2001 (w Tablica 3.Wskaźniki sezonowościkrajowych podr podr ży turystycznych w 2001 r. kt rym odbyto I27o podr ży długookresowych oraz I97o podr ży tł t- kr tkookresowych nieco więcej . W roku 2001 turyścikrajowi. nie przyni sł tu jak na razie istotnych zmian. korzystali gł wnie z nocleg w u krewnych i znajomych..4). Wskaźniki aktywnościmiały następującą wartość|:54vo w 1995 r. TURYSTYKA KMJOWA . ze odbyły one ponad 17 mln podr zy i skorzystały ze I78 mln nocle- Turystyka polska 200I. s.. a ży długookresowych było związanych Z Sezonem zimowym.3. og lnym spadkiem przewoz w oraz poszefiLającym się marginesem ub stwa społecze stwa. Ponad 617o podr ży długookresowych. odnosiło się to do 437o uczestnik w wyjazd w urlopowo-wakacyjnych i 6OVo uczestnik w wyjazd w kr tkookresowych. Wyjazdy urlopowo-wakacyjne Wyjazdy kr tkookresowe 34 37 32 34 1999. bez pośrednictwa biur podr ży. co wyraŻa się liczbą 10 mln os b.1... Natomiast w krajowych podr żach kr tkookresowych wzięło udział 34vo badanych. Ż0. gdzie wypoczywało ponad 5 mln Polak w.r 1l1. Jeślichodzi o środektransportu. W strukturze cel w podr ży dfugookresowych najczęściejsą wy_ mieniane cele turystyczno-wypoczynkowe (5Żvo).. na drugim miejscu zaśodwiedziny u krewnych i znajomych (33vo). ponad 3Ż7o badanej populacji. W roku 2001 Polacy skorzystali z samochod w przy 59vo podr ży wakacyjno-urlopowych i 6lvo wyjazd w kr tkookresowych..:'1i.11 '. g w.:. Podobnie jak w latach ubiegłych. w taki spos b wyjechało 83vo os b w ramach podr ży długookresowych i 85vo w ramach podr ży terminowych. składa się z wyjazd w urlopowo-wakacyjnych (trwających co najmniej 5 dni) i wyjazd w kr tkookresowych (do 4 dni). i 567o w 2001 r.637o w 1999 r. to w podr zach krajowych dominował transport drogowy. i36vo podr ży kr tkookresowych przypadło na okres tetni.60Vo w 2000 r. 6lvo w 1998 r. co ma ścisły związek z wysoką stopą bezrobocia. Wśrd turyst w krajowych modny był wypoczynek nad morzem.2.pQp$:. Na drugim miejscu uplasował się autobus kursowy. Ważnym elementem charakteryzującym turystykę krajową jest struktura wyjazd w Polak w w wieku 15 lat i więcej w latach Ż000_Ż00I według czasu trwania podr zy (tablica 3. 63vo w 1997 r.1.

uregulowa taryfowych i promocyjnych. WEDŁUG WoJEwoDzrw Zachodniopomorskie 19. kompensowaną przez zwiększoną frekwencję i lepsze rczłożenie podr zy turystycznych w czasie. ma nier wnomierne nasilenie na obTablica 3. jw. NOCLEGI UDZIELONE TURYSTOM W 2000 R. co oznacza wzrost o 9. cz względem ich udziału w og lnej liczbie udzielonych nocleg w. Nie oznacza to naturalnie. Jak widać. 75. W podr ży często korzystają z własnego samochodu.4 śĘskie Mazowieckie Wielkopolskie Razem Sezonowośćjest jedną z podstawowych cech turystyki.1.4 Statystyczny 1999. rozumiana jako suma turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej. Polacy wydali w 1998 r. z czym się wiążą liczne kwestie z zakresu marketingu. szarze kraju. według miesięcy pokazano w tablicy 3. 45 74I kJn.6.1 wEwNĄTRzKRAJowEJ 3. Poszczeg |ne wojew dztwa charakteryzuje bowiem r żny poziom warunk w przyjęcia turySt w krajowych i zagranicznych. 155 .. RozKŁAD czAsowY TURYSTYK| Tlrrystyka wewnątrzkrajowa. R żny jest w związka z tymichudzial w og lnej liczbie uczestnik w turystyki wewnątrzkrajowej. Wahania sezonowe ruchu turystycznego powodują wiele konsekwencji natury ekonomicznej i organizacyjnej. kt rych lączna długość 1990 r. CHAMKTERYSTYKA PRZE5TRZENNA TU RY5TYK| WEWNĄTRZKMJoWEJ 3. ze pozostałe wojew dztwa nie mająznaczenia na rynku usług noclegowych. na krajowe podr że turyStyczne prawie 17 mld PLN. Ważne jest wydfużenie sezon w turystycznych.).7 I 1.. że Polacy korzystający zmożliwościwypoczynku w kraju wyjeżdżająco najmniej dwa ra_ zy w roku. Przy uwzględnieniu progu 5vo i powyżej og łu nocleg w udzielonych w 2000 r. Z kolei wydłużeniesezon w turystycznych moze utrwalić pozytywną tendencję do skracania czasu pobytu. układ tej listy pokazano w tablicy 3.4.wy_ w nosiła 37 600 km. znaczących pod względem funkcji turystycznej.8 Małopolskie Pomorskie Dolnośląskie 11. modernizacjibazy hotelowej.Jak wynika z szacunk w Instytutu Turystyki.3.7 5. os b. Wyniki badar Instytutu Turystyki informują. z kt rych skorzystało 676 tys. kt ra r znie się nasila w czasie. Wzrost ten był rezultatem zwiększenia liczby nocleg w w czasie pobyt w urlopowo_ -wakacyjnych i wzrostu koszt w wyjazd w kr tkookresowych.37o uczestnik w w 2000 r. na 7 nowych wojew dztw.2 6. PTTK zorganizowało ponad Ż6 tys.5va w stosunku do roku poprzedniego. Doceniając walory społeczne turystyki kwalifikowanej. wycieczek. w. Utrzymując podział obiekt w noclegowych turystyki właściwydla 2000 r. zwłaszcza turystycznej.4vo og lnej liczby nocleg w udzielonych uczestnikom turystyki wewnątrzkrajowej przypadało w 2000 r. W strukturze rodzajowej turystyki kwalifikowanej dominowała turystyka piesza nizinna i g rska (64.5. Żr dło MaĘ Rocznik t54 Stopier wykorzystania miejsc noclegowych łącznie w hotelach. 75. Wiadomo. a w 2000 r. Znajomośćjej rozkładu w poszczeg lnych miesiącach roku ma istotne znaczenie ekonomiczne dla gospodarki.5. Ważnym elementem infrastruktury turystycz_ nej są szlaki g rskie i nizinne. że koncentracja ruchu turyStycznego występuje w sezonie letnim lub zimowymi zaleŻy od og lnych warunk w recepcji turystycznej w poszczeg lnych wojew dztwach. warto do_ dać. można określićrangę wojew dztw pod - . że w 1998 r.8 6.8 13. motelach i pensjonatach w 2000 r.

kt re juz są udostępnione. Podstawową Sprawą dla rozwoju turystyki zgodnie z modelem Europy Zachodniej. PODSTAWOWE ZAGADNIENIA ROZWOJU TURYSTYKI W POLSCE Na wstępie należy powiedzieć. stworzone przez człowieka.6 Wrzesie Paździerrlrik Listopad Grudzieri og łem 3. Kluczowym elementem polityki ekonornicznej par{stwa powinno być traktowanie turystyki gł wnie jako waŻnego sektora gospodarki narodowej oraz jako istotnego źr dła 66chod w dewizowych. WEDŁUG MlEslĘcY Tablica 3. Styczeri 31'Ż 36. aktywny wypoczynek i inne oferty wypoczynku. trzeba rozwiązać kilka problem w. transport w miejscu docelowyill. częściowo juz rozwiniętych. W poprzednim ustroju turystyka byłarozwijana gł wnie ze względu na jej walory społeczne i miała przede wszystkim charakter socjalny. kt rą opeślają: infrastruktura ftansportowa. istnieniu zr żnicowanych rynk w turystycznych. og lny pro' dukt turystyczny Polskijest w nim rozumiany jako układ następujących składnik w: r r : r : I : ) : modernizacji niekt rych element w). infrastruktura i usługi miejsca docelowego. czynniki eksploatacyj1o i regulacje rządowe.4 43. wizerunek miejsca docelowego. Jako jego silne Strony r57 . lzy|i baza noclegowa i żywieniowa. d. do kt rego Polska dąży. jest polityczna stabilizacja 156 Warto w tym miejscu zasygnalizować opinie ekspert w zachodnich odnośnie do polskiego produktu turystycznego. w Następnym problemem wymagającym podkreślenia jest konsekwentne wdrazanie przyjętej Strategii ro1woju p7ajowego produktu tu' rysĘcznego Polski. Warto przypomnieć kilka 1agadnie(t zwiry'anych z tym dokumentem.procesie rozwoju turystyki.1. wzrostu zatrudnienia i wpływ w budżetowyc1.7 46. jak i zagranicznej nie powinny być pomijane . nej oraz inne usługi.3 28. podlegają rozwojowi lub mają możliwościrozwoju. Aby w pełni wykorzystać ten potencjał . ze Polska ma |iczący się potencjał rozwoju turystyki krajowej i międzynarodowej.9 39. cena płacona przez turystę-konsumenta.1 Luty Marzec Kwiecieri Maj Czerwiec 46. Ekonomiczna funkcja była pomijana. nasycenie sieci4 sprzedaży detalicz- dostępnośćmiejsca docelowego.8 40. WYKOMYSTANIE MIEJSC NOCLEGOWYCH W HOTELACH. znaczącej bazie obiekt w turystycznych i wczasowo_wypoczynkowych. planowane kampanie promocyjne w celu zmiĄY wizerunku. atrakcje przyrcdnicze. usfug i infrastruktury og lnej (przy założeniuniezbędności atrakcyjnych walorach turystycznych.5 37. rnimo że na świecietusekryStyka jest jednym z największych i najszybciej rozwijających się europejskich planach tor w gospodarki oraz odgrywa ważną rolę w rozwoju. środowisko miejsca docelowego.1 45. kulturowe i społeczne.9 36.6. budownictwo) i stymulatora poprawy infrastruktury' Takie proturystyczne ujęcie polityki ekonomiczĘ palstwa wymaga odpowiedniego wsparcia politycznego i finansowego. Jednocześnie warto podkreślić.że społeczue funkcje turystyki zar wno krajowej. Z marketingowego punktu widzenia. oparty na: w kraju oraz określenie roli turystyki y 1ąpdowej polityce i stra' tegii rozwoju. sprzęt.MoTELACH l PEN5JoNATACH W 2000 R.9 Lipiec Sierpier{ 43.5. 2 także jako katalizatora rozwoju innych dział w gospodalki narodowej @kich jak przemysł' rolnictwo.

indywidualne pobyty służbowe. 8) niski stopierl bezpieczeristwa publicznego i niedocenianie ptzez władze j ego znacze- st w przebywających w 50-kilometrowym pasie przygranicznym (także przyjazdy w celach handlowych) oraz oferty zwi. 6) go. wędr wki piesze. ze szczeg lnym uwzględnieniem autostrad. imprezy targowe. nego wizerunku Polski na arenie międzynarodowej.usytuowanie konkurencyjnego działania. 5) niedostateczny poziom usług telekomunikacyjnych i informacji turystycznej. wych. tlr ll. specjalistycznej oferty dla turyst w.*A. Trzeba podlaeślić. s. seminaria. turystycznej oraz środkw pomocowych z program w Unii Europejskiej na optymalizację form marketingu polskich produkt w zgodnie z zaleceniami dokumentu. 4) słaba dostępnośćkomunikacyjna atrakcyjnych region w i niski poziom usług motoryzacyjnych. Pierwszym kierunkiem działaniajest stworzenie i promocja markowych produkt w turystycznych. 3) zabytki architektury. przygraniczną i tranzytową: wszelkie oferty adresowane do tury- i kulturalną: wybitne wydarzenia kulturalne. Trzeba dodać. turystyka na obszarach chronionych oraz atrakcj e związane z życiem na wsi. jeździectuto' turystyka przyrodnicza. w strategii przypisywano tej strukturze następuj ące zadania: by wszechnie w krajach Unii Europejskiej. azwlaszcza promocji polskiego produktu turystycznego. Gł wnym celem Strategii jest określenie dla potrzeb rządu oraz się on do zwiększenia zatrudnienia. konferencje. zr żnicowany krajobraz i obszary nieskazonej przyrody. koncentrowanie środkw rządowych. dziedzictwo polskiej gospodarki turystycznej konkretnych kierunk w i metod .Plany rozwijania produkt w markowych obejmują następujące rodzaje turystyki: 2 nia w turystyce. kulturalne miast i miasteczek. 3) niski poziom usług turyStycznych w innych sektorach.ktualności Turystyczne'' l99't. 2) og lnie nisld standard zakwaterowania i gastronomii na tle norm międzynarodo. Natomiast układ słabych s/ron produktu tworzą: 1) brak pozytyw. aktywną. Strategia obejmuje szeroki zakres działaf1 jakie powinny zostać podjęte w tej sferze do 2010 r. W Strategii zaleca się powołanie do życia przede wszystkim narodowej organizacji turystycznej (NoT). 4) warunki do uprawiania turystyki aktywnej. kt re umozliwią optymalne produktu turyStycznego w kraju i za granicą. 2) ciekawy. trasy kulturowe. markowych. a więc struktury spotykanej po- n r r r . kulturą ludową i tradycjami. miejską biznesową: kongresy. etniczna wiejską: agroturystyka. organizacja ta.1) zły stan urządze sanitarnych. r r r r . ekoturystyka. wsp lna dla sektora publicznego i prywatnego o charakterze pararządowym' miała- Drugim gł wnym kierunkiem działaniaujętym w Strategiijest modernizacja struktur znządzania turystyką polską. walory kulturowe i bogata historia. 6) zła organizacj a nielicznych przejśćgranicznych. ścinność. promowanie dalszego rozwoju turystyki w Polsce wśr krajowych 'd instytucji rządowych oraz opinii publicznej. podr że motywacyjne.że w Strategii kładzie się nacisk na zr wnoważony rozw j produktu tury_ stycznego przynoszący istotne korzyści natury ekonomicznej krajowi i regionom. mozliwości dokonywania zakup w przez sąsiad w z zł 7) granicy. badania polskich i zagranicznvch rynk w turystycznych. że tworzenie polskich marek turystycznych polega na opracowaniu kompletnej.wymienia się: 1) korzystne położenie komunikacyjne Polski w Europie. a jednocześ_ prowadzić działalnośkoordynacyjną w sferze marketingu. przyniesie wymierne korzyści gospodarce turystycznej i przyczyni się do rozwoju regionalnego Polski. rekreacyjną i specjalistyczną: |iczne dyscypliny związane z wodą (żeglarstwo).z.przy czym musi to być oferta wysokiej jakości. samorządowych koordynację rozwoju nowych produkt w markowych tworzonych i gospodarki 158 . Do osiągnięcia cel w strategicznych turystyki polskiej niezbędne są Sprawne struktury organizacyjne.Zdaniem ekspert w kreowanie produkt w markowych wpłynie na podwyższenie jakości usług. kzyczyni nie uczyni z Polski cel atrakcyjnych wyjazd w turystycznych. l9_Ż3. 5) ciekawe wybrzeże morskie.ązane z ruchem tranzytowym.

iż PoT nie notuje widocznych sukces w w realizacji swoich zada ustawowych. Jak na razie sieć tych organizacji jest zbyt ograniczona w kraju. iż ta ważna struktura na rynku turystycznym ożywi się oraz przyjmie odpowiednie tempo aktywnościw kraju i za granicą. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz stowafzyszeniami działającymi w tej dziedzinie. Trueba dodać. Do zada PoT-u ustawa za|icza: rystycznie subregionu w formie stowarzyszeil |ub związk w stowarzyszeri. co ma negatywny wpływ na poządane tempo przekształceri w turystyce polskiej. l. Będzie on także prowadzić działaŁnośćpromocyjną wśrd inwestor w zagranicznych. okolicznośćta r r r r promocję Polski jako kraju atrakcyjnego turystycznie. z 7999 r. nr 62. ustawę o Polskiej organizacji Turystycznej (PoD3. inicjowanie. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz Stowarzysze(t dzialającychw tej dziedzinie (art. organizacje te mają stanowić Swego rodzaju przymierze r znych instytucji i przedstawicieli biznesu zajmujących się rozwojem turystyki na określonym obszarze. że zalecenia Strategii zostały już podjęte ptzez władze pa stwowe. jak np. a zwłaszcza widoczna poprawa jakości usług. Regionalne i lokalne organizacje turystyczne (RoT i LoT) mają stanowić forum wsp Ęracy przede wszystkim samorządu terytorialnego i biznesu turystycznego. organiza cjarri zrzeszaj ącymi przedsiębior c w z dziedziny turystyki. zachęcając ich do kapitałowego angażowania się w polską turystykę. 1). polskimi przedstawicielami zagranicznymi w zakresie zada(twykonywanych za granicą. Kapitał założycielskiPolskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych będzie pochodził od następujących akcjonariuszy: cją vrządzer infrastruktury turystycznej. Warto przypomnieć. Z perspektywy Ż002 r. atrakcyjnego tu3 r r r s rządu polskiego. jako instytucji wspierającej roz_ w j inwestycji turystycznych w Polsce. że rczw j gospodarki turystycznej. Skarb Par stwa przekazal na rzecz Polskiej Organizacji Turystycznej l stycznia 2000 r. Wiadomo. Europejski Dz. mienie przedsiębiorstwa pa stwowego Polska Agencja Promocji Turystyki. Istotną cechą tych organizacji jest r żnorodnośćformalna i organizacyjna. Że według Strastizu tegii miała to być orgarizacja pararządowa. Zadaniem Funduszu będzie Ustawa dopuszcza tworzenie regionalnych i lokalnych organizacji rozwoju turystyki o podobnym zakresie dzialania na obszarze np. ze PoT jest par stwową osobą prawną' nadzo_ rowaną przez właściwegoministra. PoT realizuje swe zadania we wsp łpracy z: r : r jednostkami samorządu terytorialnego. akcje Polskiej Agencji Rozwoju Turystyki s. Ma ona wzmocnić promocję Polski w dziedzinie turystyki w kraju i za gtanicąoraz tworzyć warunki wsp łpracy organ w administracji rządowej. Zakłesy przestrzenny i rodzajowy jej działalnościpromocyjnej oraz kooperatywnej są jak dotąd jednostronne i mało dynamiczne. wykonywanie innych zadar powierzonych przez organy ijednostki. trzeba zauważyć. Nalezy mieć nadziej ę. i wyposażyłją ustawowo w inne środkidzialania (alt. Bank Inwestycyjny. na zasadach określonych w umowie zawieranej między tymi organami a jednostkami PoT. kt rego celem będzie wspieranie inwestor w zainteresowanych budową i modernizazapewnienie dostępu do korzystnych kredyt w i innych funduszy. zagranicznych bank w działających w Polsce. 160 161 . o kt rych mowa w art. Stąd w Strategii za|eca się powołanie Polskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych.r Należy stwierdzić. Sejm RP uchwalił Ż5 czerwca 1999 r.. tworzone w obrębie obszaru wojew dztwa lub innego. polskich inwestor w oraz polskich przedstawicielstw turystyczmiędzynarodowych instytucji finansowych. Trzeci gł wny kierunek działa w ujęciu Strateqii sprowadza się do stworzenia funduszu inwestycyjnego.U. rzuĘe na skalę pretej struktury w środowisku. wojew dztwa czy gminy. nych. zapewnianie funkcjonowania i rozwijania polskiego systemu informacji turystycznej w kraju i na świecie. 13 i 14).A. samorządu terytorialnego i organizacji zrzeszających przedsiębiorc w z dziedziny turystyki. opiniowanie oraz wspomaganie plan w rozwoju i modernizacji infrastruktury turystycznej . wymaga stosownych kapitał w inwestycyjnych.

stawione w tablicy 3. a strategia nie jest wdrazana. Na zako czenie trzeba zauuttŻyć. i od tego czasu stale się rozwija. Takie są rygory nowoczesnego paristwa u progu stością. W związku z podanymi liczbami trzebapoczynić kilka uwag. Trzebazau:ważyć. Ta sama osoba bowiem może być |iczona wielokrotnie. TuRYSTYKA MlĘDzYNARoDoWA 3. Strategia Rozwoju Krajowego Produktu Turystycznego nakazuje: 1) stworzenie silnych i konkurencyjnych produkt w markowych polskiej turystyki. W wariancie optymistycznym realizacja Strategii zapewni: 3. Pracy i Polityki Społecznej. może nawet przeżywa kryzys. Dane statystyczne obejmują więc w zasadzie liczbę . natomiast kształtowanie polityki turystycznej pa stwa. jej realizacj ę oraz tworzenie odpowiednich ram prawnych i ekonomicznych powierzono Ministerstwu Gospodarki. trzeba chociaż zasygnalizować koniecznośćzwiększenia udziału struktur paristwa w rozwoju turystyki.2. rozw j zasob w ludzkich. Nie oceniając wpływu przeprowadzonych zmian struktur zarządzania turystyką polską na dynamikę jej rozwoju i zahamowanie zjawisk niekorzystnych. gromadzenie danych statystycznych na temat turystyki. że Programy Krajowe obejmują istotne problemy rozwoju polskiej turystyki.7). 2) rea|izację Program w Krajowych i 3) powołanie do życia struktur organizacyjnych zdolnych do działa w wa_ runkach wolnorynkowych. rozw j przedsiębiorczości. zr wnoważony rozw j infrastruktury turyStycznej i pamturystycz_ nej. udostępnianie informacji turystycznej. organizowanieimprez.2. jeżeli się udaje kolejno do kilku kraj w lub też jeżeli kilkakrotnie w cią- bw wybranych latacha (przed- przyrost zatrudnienia w sektorze usług. kt re powinny objąć: r r r r r r r r r rozw j produkt w markowych.jednostek turystycznych" w sensie Źr drern danych dotyczących turystyki na świecie są gł wnie liczne rozproszone informacje Światowej organizacji Turystyki (wTo) i Światowej Rady Podr ży i Turystyki (WT and TC). inne zaśdotycząog lnych warunk w rozwoju turystyki zbliżonych do rozwiązar{ w krajach Unii Europejskiej. t''renesans miejscowości wypoczynkowych''. Niestety. rozw j krajowego oraz zagranicznego marketingu i biznesu. obecnie turystyka znajduje się w stanie stagnacji. uległ likwidacji cen- XXI w. w Strategii zaleca się podjęcie oraz realizację konkretnych działan w celu r ozwiązania naj istotniej s zy ch problem w polskiej gospodarki turystycznej. oczekiwania pozytywnych przekształce w polskiej turystyce od lat rozmijają się z rzeczywiI6Ż gu jednego roku wyjezdza do określonego kraju. W sumie powinna ona wzmocnić silne strony polskiego produktu turystycznego i zminima|izow ać słabe. Ilustruje to zestawienie do- tyczące liczby podr zujących os r r r zwiększenie wpływu turystyki na gospodarkę narodową. Problemy kultury ftzycznej są przedmiotem zainteresowania Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu.Aby stymulować stworzenie odpowiednich warunk w do rozwoju produktu turystycznego Polski. kultury fizycznej i turystyki (UKFiT). zajma1ąc w niej nalezne miejsce. Należy przede wszystkim pamiętać. ROZMIARY TURYSTYKI M!ĘDZYNARoDoWEJ NA śwleclr wie Turystyka międzynarodowa na wielką skalę rozpoczęła się w połoXX w. że w 2000 r. że wielkości podane w zestawieniu nie oznaczająliczby os b biorących udział w międzynarodowym ruchu turystycznym. a r63 . Jedne są bezpośredniozwiązane z rozwojem produktu turystycznego. Realizacja tych problem w będzie prowadzona w ramach Program w Krajowych. rozw j infrastruktury transportu. Reasumując. tralny organ administracji rządowej ds.1. gwarantowanie jakości.

W la- Twierdzi się. że wzrost Liczby przyjazd w z Ż5 mln w 1950 r.).7. 164 149 164 165 . 51. oraz przedsięwzięciami paristw w zakresie znoszenia barier w dziedzinie przemieszczania się ludzi. osoby przybywające do danego kraju na czas kr tszy niż Ż4 godziny. to średnieroczne tempo tego wzrostu w kolejnych dekadach malało.liczba pa stw i terytori w zaleznych dostarczających informacji statystycznych wynosiła w 1950 Tablka 3. r wnież odce rozwojowi turystyki światowej. to w skali globalnej turystyka międzynarodowa okazuje się odporna na recesje. W sumie stanowią one czynniki w zasadniczy spos b pomagająkażdorazowego przekro czenia granicy par stwowej przez turyst ę zagranicznego (rozumianego mniej lub bardziej szeroko. że statystyki międzynarodowego ruchu turyStycznego mają na og ł charakter szacunk w. jest wynikiem dynamicznego rozwoju światowego ruchu turystycznego oraz stosunkowo niskiej podstawy wyjściowej. LlczBA PoDRożU. poza turystami.97o. uwagę nieregularne nadsyłanie danych przez poszczeg lne par{stwa członkowskie otaz zaniechanie nadsyłania informacji statystycznych przez niekt re pa stwa. tzn. jeślisię ogranicza do kr tkotrwałego zatrzymania bez opuszczania Nawiązując do zestawienia liczb charakteryzujących rozw j międzynarodowego ruchu turystycznego w latach 1950-2001. jeżeli zaprzestały nadsyłania in- 950-1960 960-1970 970-1980 980-1990 990-2000 Ż70 Ż30 180 formacji (np. że w odniesieniu do niekt rych paristw. co dowodzi względnie wysokiego tempa jego wzrostu. obecnie organizacja ta skupia 113 kraj w. układ typowych czynnik w rozwoju turystyki (zob. kt re sprzyjają wzrostowi ekonomicznemu. Warto też pamiętać. że podawane liczby na og ł obejmują. w latach 1960_1970 spadło do 8. Informacje o wzroście ruchu turyStycznego naleŻy więc w określonymstopniu tłumaczyć zwiększającą się zbiorowością danych Statystycznych. trzeba zauważyć. Trzeba też wziąć pod wiedzających jednodniowych. Jednak na ich podstawie można określićtendencję rozwoju tego zjawiska.3vo i w latach 1970-1980 wynosiło już tylko 6vo. Sekretariat Światowej organizacji Turystyki dokonuje szacunk w danych. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych i jego następczyni Światowej organizacji Turystyki (od 2 stycznia t915 r.ZSRR w latach 1977_1984). Zdarzają się r wnież przypadki nadsyłania da_ nych po terminie oddania rocznika statystycznego do druku. że mimo iż turystyka światowawykazywała w tym okresie stały wzrost. rozdzialŻ) znajduje Warto przypomnieć. zaIeżrue od stosowanej przez dane paristwo definicji takiego turysty).b. Wartości indeks w w poszczeg lnych dekadach pokazano w tablicy 3. W latach 1950-1960 wynosiło ono I0. Wreszcie warto pamiętać. do 689 mln w 2001 r.8. Informacje takie są ujmowane w rocznikach następnych. że w przypadku turystyki międzynarodowej się w związku komplementarnym z wszelkimi zmianami politycznymi. W latach 1950-1995 rosła liczba kraj w członkowskich b.Tablica 3. og lnie można powiedzieć. Jak podają źr dła.8.'ĄcYcH w WYBMNYCH LATACH Przytoczone okoliczności sprawiaj ą. portu lotniczego. że podczas gdy w indywidualnych wyjazdach turystycznych stale występują spadki i wzrosty. tach 1950-2001 międzynarodowy ruch turystyczny zwiększył się 27-krotnie. oraz niekiedy podr żnych ptzejeŻdżających przez dany kraj tranzytem' z wyjątkiem tranzytu lotnicze_ go. wARTośclNDElśowW LATACH l95o-20oo r.

w 196Żr.

wskaźniki wzrostu wianego mln w 200t r. Wielkość liczby przyjazd w z 25 mln w 1950 r. do 689 ruchu mianowicie przekroczyla 100 mln jednostek turystycznych po po 11 latach upływie ŻO |at (1945_1964), kolejne 100 mln (1964-1975). następnejuż po 9 latach (1975_1984). osiągnięcie kolejnych 100 mbnprzyjazd w turystycznych nastąpiło po około 5 latach' Według Światowej organizacji Turystyki wielkość światowego ruchu turyStycznego wyniesie w 2005 r. l mld os b, a do Ż0Żo r' I,6 mld os b. - Miarą rozwoju turyStyki światowejsą przychody z turystyki międzynarodowej, określone jako wydatki os b odwiedzających dany kraj
(łącznie z opłatami za transport międzynarodowy na rzecz miejscowych przewoźnkw). w całym okresie 1950-2001 (wyjątek stanowią lata Ig8Ż_Ig83 i 2001) turystykę międzynarodową cechowała r wnież pod tym względem tendencja wzrostowa. Ilustruje to zestawienie zawarte w tablicy 3.9.
Tablica 3.9. PRzYcHoDY 1950-2001

85, w 1977 r. - 96,a -awiska charakteryzuj ą r zj

w 1988

wnież czasowe

r.

I07 -Dynamikę oma-

Tablica 3.l0. W^RToścllNDElśoww

Po'zcŻEGoLNYcH

DEł<ADACH

950- 1960
960- t970

305,8 187,8

970- 1980 980- 1990
99U" !000

797,4
242,3 192.0

Warto przypomnieć, ze turystyka jest bardzo skutecznym środkiem redysĘbucji dochod w między krajami i w ten spos b przyczynia się do bardziej r wnomiernego rozwoju gospodarki światowej. opracowaną przez
Tabrica 3.11.

Na zakoriczenie przedstawimy prognozę przyjazd w w 20Ż0 r., WTo (tablica 3.11).
PROGNOZA PRZYJAZDOW W
2O2O R. (W

MLN OSOB)

w LATACH
*

z

TURYSTYK| M|ĘDZYNARODOWEJ

ffi:i:i
1)

,'i''l*l:lffi ił;łliii,
Francja 70,0 47,7
47,1 34,8 25,5
1)

Chiny

137,1

Ż)

Hiszpania

Ż) 3)

USA
Francja

102,4 93,3
7

i
I I
i

3) 1950 1960

USA
Włochy
W. Brytania

2 100
6 867
12 900

4)

4)
5)
)

Hiszpania
Hongkong

t,o

s)
)

59,3

I
7

1970

Chiny

24,0
19,3 18,8

Włochy
W. Brytania

52,9
52,8 48,9 47,1 44,0

t

r980
1990 1995
199',1

to2 872
249 300 372 000 000 445 000 478 000 455 000

7) 8) e)
10)

Meksyk
Polska
Kanada

7)
8)

Meksyk
Rosja Czechy

t8,7 t7,3

e)

43

Austria

l0)

ffi

*

1998

2000
2001

3.2.2. REGIONY TURYSTYCZNE SWIATA
Turystyka międzynarodowa' powszechnie rozumiana jako suma zagranicznego ruchu turystycznego kilku, kilkunastu czy kilkudziesięciu 1la stw, po II wojnie światowej stała się zjawiskiem masowym. Na po-

Wartościindeks w w poszczeg lnych dekadach Zaprezentowano w tablicy 3.10. Jak widać, najwyższa dynamika wzrostu dotyczy dekar dy 197G-1980. r66

I6'I

z

Tablica 3.12. REG|oNY TURY5TYCZNE śwnrRWEDŁUG KLA5YF|I(ACJ| LAT 1949 t 1983

r r r r

zachodni, obejmujący: Austrię, Belgię, Francję, Holandię, RFN i Szwajcarię.

Region amerykar{ski podzielono na tzy subregiony:
Ameryka P łnocna (UsA i Kanada); Ameryka Środkowa i Południowa;
Karaiby.

razem ze względu na dużąpowierzchnię, była Afryka. Na kontynencie

Trzecim regionem turystycznym podzielonym na subregiony, tym

tym wydzielono pięć następujących subregion w:

trzeby badari statystycznych tego zjawiska, zar wno pod względem dy_ namiki, jak i struktury przestrzennej, podzielono światna pewne umowne obszary występowania międzynarodowego ruchu turysty cznego (regiony turystyczne). Warto dodać, że proces kształtowania regio_ n w trwał kilkadziesiąt lat, nie zmieniała się tylko ich liczbas, określo_ na w 1949 r. IlustĄe to tablica 3.IŻ. Ukształtowana ostatecznie i obowiązująca sieć sześciuregion w tu_ rystycznych światazostała pod koniec lat70. poddana przez Światową Organizację Turystyki podziałowi wewnętrznemu na subregiony. Przyy muje się, iz u podstaw tego podziału legły: wysoki adział niekt rych re_ gion w w globalnym ruchu turystycznym i ich powierzchnia. Region europejski podzielono na cztery subregiony:

r r r r r

wschodni, środkowy, p łnocny, południowy, zachodni.

Na zako czenie można powiedzieć, iż podział świata na regiony turystyczne, przy odpowiednio funkcjonujących systemach narodowych statystyk turystyki, daje podstawę do uzyskania r znorodnych korzyści poznawczo-praktycznych. Na przykład dobrze przetworzony materiał

Statystyczny dotyczący międzynarodowego ruchu turystycznego
w przekroju regionalnym

i subregionalnym jest z pożytkiem wykorzyStywany w analizach rynkowych. Moze on stanowić podstawę podejmowania decyzji co do wyboru strategii np. promocji produktu turyStycznego. Może też służyćdo wykrywania i wyjaśnianiaistniejących
rozwoju turystyki światowej.

r r r

wschodni, obejmujący: Bułgarię, Czechy i Słowację, b. NRD, Polskę, Rumunię, Węgry i b. ZSRR; p łnocny, obejmujący: Danię, Finlandię, Islandię, Irlandię, Norwe_ gię, Szwecję i Wielką Brytanię; południowy, obejmujący: Cypr, Gibraltar, Grecję, Hiszpanię, b. Ju_ gosławię, Portugalię, Turcję i Włochy;
5

na danych rynkach terytorialnych trwałych, og lnych prawidłowości

3.2.3. STRUKTUM REGIONALNA TURYSTYKI

śwnroweJ
i
w tablicy 3.13.

W opracowaniu sieci turystycznych region w świata wykorzystano opracowanie
W: Ekonomika i or8anizacja tury-

styłi' wSiĘ Warszawa 1987' s. l57_t'74.

S. Wodejski' organizacja turystyki międ7ynarodowej.

Dynamikę i strukturę regionalną turystyki światowej w latach 1982 1998 charakteryzują dane Światowej organizacji Turystyki, zawarte

168

r69

śwRrowrJw LATAcH 1982l1?98

Tablica 3.13. DYNAMIKA ORAZ STRUKTUM REGIONALNA TURySTyKt

cja ta ma cechy trwałości, wymienione regiony wywierają decydujący wpływ na przemiany w turystyce światowej. Wnioski te znajdują potwierdzenie w prognozie rozwoju i zmian w turystyce światowej do korca XX w., sporządzonej przez Światową organizację Turystyki (tablica 3. 14).
Tablica 3.14. lJDzlAŁ REGIoNÓW
.i.ll:.i;;'i;l:.,i

Przedstawione dane dowodzą, Że ptzeszło 90vo światowych podr ży tllrystycznych koncentruje się w trzech regionach. Poniewaz sytua-

\t PPZY)AZDAIH (w
il!ii!i;:i:;iffi$ffi

%)

li;i:llllli'ył$ffi ;;ilil:ll

.llli,',}i;i

Świat przyjazdy przychody Region europejski przyjazdy przychody Region amerykariski przyjazdy przychody Region azjatycki i Oceania przyjazdy przychody Region afrykar ski przyjazdy przychody

ffi Y,$ffi ,e,;ffi
r00,0
100,0

iri;:';lll

53,0 39,0 Ż0'1 27,8

Ż|'9
30,5

4,0
Ż.7

koncentracji przestrzennej turystyki światowej. Region europejski skupia około 60vo międzynarodowych przyjazd w turyStycznych i jego dominacja utrzymuje się od kilkudziesięciu lat (np. w 1963 r. 73,77o, 1975 r. 1980 r. 69,0Vo, I9B7 r. 66,17o). Region obu partycypuje Ameryk -7I,07o, w globalnym ruchu turystycznymr wnież prawie od trzech dziesięcioleci w granicach około ŻOvo. Należy tu przypomnieć, że oba regiony przyjęły w I98Ż r. 86,6vo i w 1998 r. 8O,5vo światowychprzyjazd w turyStycznych. Wyraźnie też widać, że ttzecim regionem turystycznym świata o istotnym i systematycznie wzrastają-

Zaprezentowane dane statystyczne dowodzą wysokiego stopnia

Ot ż, ttzeba dodać, iż prognozowane dane zostały przekroczone. Na przykład udzial Europy w przyjazdach wyni sł faktycznie 57,7va, a w przychodach 48,3Vo. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki turystyki światowej warto przypomnieć, że turyStyka wsp łczesna jest największym źr dłem produktu krajowego brutto i zatrudnienia. Stanowi ona l0vo każdej z tych dziedzin.Inwestycje związane z turystyką oraz związane z tym dochody z podatk w są odpowiednio wysokie. Przewiduje się, że zat wno te, jak i inne skutki ekonomiczne rozwoju turystyki będą nadal r wnomiernie wzrastać.

cym udziale w globalnym ruchu turystycznym jest Azja Wschodnia oraz Region Pacyfiku. r70

I
;& i=* It r

3.2.4. Tu RYsTYKA M lĘDzYNARoDoWA W POLSCE
3.2.4.1. TURYSTYKA PRa()AZDOWA DO pOLsKt kzyjazdy turyst w zagranicznych do Polski w poszczeg lnych latach charakteryzowaly następujące liczby (w tys. os b) : 1990 r. 17 850, I99I r. 36846, 49015, r. - r. 74645,- 1995 r. 1992 r. - 1998 r. 1993 5921, 60960, 1994 8ŻŻ44, 88 - 2000 r. 84 500' 2001 r. 61400. Jak widać,1999 r. 89 100' liczba - w do Polski w latach I99uŻ00I początkowo przyjazd w cudzoziemc systematycznie wzrastała, jednak 2000 r. to początek spadku; w roku 2001 odnotowano poziom z 1993 r. Nalezy zasygnalizować, iż najwyższy spadek przyjazd w w 2001 r. w por wnaniu z rokiem poprzednim (Ż7,37o) odnotowano z Niemiec (36,6vo), ze Słowacji (3Ż,57o), z Czech (Ż2,6vo) oraz z pozostałych kraj w niesąsiednich (o 9,lvo). Kwestia tego regresu wymaga blizszych studi w. Miarą rozwoju zjawiska może być, udział turyst w zagranicznych w og lnej liczbie ludnościPolski. WskaŹnik ten przyjmował następujące wartości: 1989 r. Ż1,6vo, I99I r. 96,2vo' 1994 r. I93,57o.

Obraz polskiej turystyki w ostatnim dziesięcioleciu warto przedsta_ wić na tle światowej turystyki, zwŁaszcza europejskiej. Lata 90. ubiegłego wieku były okresem wysokiej dynamiki rozwoju turyStyki europejskiej i światowej. Tablica 3.15 potwierdzatę uwagę. Jak widać, w 2001 r. nastą)ił regres zaledwie o lvo. Zarlach terrorystyczny z I1 września 200I r. i p źniejsze jego skutki spowodowały gwałtowne załamanie światowej turystyki. Jednak Europa w najmniejSZym stopniu odczuła ten spadek, co stanowi dow d, że turystyka broni się przed głębszym kryzysem. Naturalnie, powstałe bariery rozwoju turystyki światowej wywarły wpływ r wniez na stan polskiej turystyki, zĘmże tu załamanie nastąpiło wcześniej, co ilustrują dane dotyczące przyjazd w do Polski cudzoziemc w korzystających z co najmniej jednego noclegu (ablica 3.16).

Tablica 3.1 . PRZYI/\ZDY DO POLSKI CUDZOZIEMCOW KoRZY5TAJĄCYCH z co NĄMNIEJ JEDNEGo NoCLEGU

1994 1995 1996
1997 1998

18,8 19,Ż 19,4 19,5 18,8 17,9 17,4 15,6

-

-

-

Tablica 3.15. RoayÓJ

TURYsryKl EURopEJ5K|EJ l śWAToWEJ
Ptnwazdy oo b 1w.rnłn)

"
1990

1999 2000

457 550 627 698 689

283
323

Żo0l

1995
1998

I
ts
6 s 280.

374 403 401

2000 2001

Turystyka

polska 1995, UKFiT, Warszawa 1996, s. 2-12; Turystyka w 1998 r., jw.

7 Dane statystyczne dotyczące przyjazd w cudzoziemc w do Polski i wyjazd w Polak w za granicę obejmują zar wno gości jednodniowych, jak i tych, kt rzy spędzili w Polsce lub za granicą co najmniej jedną noc, lecz nie pozostawali dłużejniż 365 dni'

Jak widać, w 2001 r. nastąpił spadek o Ż07o w por wnaniu z najkorzystniejszym rokiem 1997. Problem ten wymaga pogłębionych stuzwiększyć wysiłki w działalnościprorzeczjasna di w. Nalezy mocyjnej polskiego rynku turystycznego za granicą oraz w kłaju- Za' gadnienie jest o tyle istotne, że spadek przyjazd w turyst w do Polski dotyczy w najwyższym stopniu Niemiec (Ż5,7vo), kt re są rynkiem strategicznym dla Polski. Interesuj ącym elementem charakterystyki ilościowego rozwoju zagranicznego ruchu przyjazdowego może być struktura rodzajowa przejśćgranicznych, kt rąprzedstawiono w tablicy 3. 17.
t'73

17Ż

Uszczeg łowieniem obrazu geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski może być ocena liczby turyst w nocujących w Polsce przy174 .l9. z Austrii.:.i:. Należy podkreślić. Francji i USA. czeskich. Tabljca 3..7 3. ukrair skich. W og lnych liczbach tych turyst w wybrane kraje partycypowały.5 3. Rozkład czasowy tych przyjazdla wybranych lat charakteryzują wskaŹniki zaprezentowane w tablicy 3. białoruskich. RozKŁAD czAsowY PPZY)^zDo\^t 7") # żr 6 dł o: Turystyl<łł polska 2000.d'i."l. tak jak pokazano w tablicy 3.0 t'7. Tablica 3.. UDzlAŁwYBMNYcH KMJÓW w oGÓLNEj LlCzBlE co NAjMNlEi JEDNĄ Noc (W %) :. że obraz tego zjawiska będą tworzyły przyjazdy turyst w niemieckich.0 37. rosyjskich i litewskich.5 100..!:l. jw.0 Dane te wskazują.ffi rytrtr.l!.0 15. Jeślichodzi o strukturę geograficzną przyjazd w cudzoziemc w do Polski.llrll i{!i!$j!fi i$Eiii!iii!iĘes!$i1*iłiilsl'l!ii:!:iii..: ".18. określone wartościpoznawcze ma charakterystyka sezonowości d w w układzie kwartalnym przyjazd w turystycznych do Polski.8 46.19.:r:::.ą.!li.l 7.że z grupy . przy czym dominują Niemcy. słowackich. wśrd odwiedzających Polskę przeważają obywatele kraj w sąsiedzkich.20. Na tle przedstawionej geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski mozna stwierdzić.lilll.':m. Czechy i Słowacja Pozostałe 2. i: 100. najmniej jedną noc.. UDzlAŁ PoszCJEGÓLNYcH W TURY5TYCE PRZ'AZDOWEJ DO POLSKI PMEjśc TURY5ToW NocUJĄcYcH w PoLscE Tablica 3. Wiadomo też.0 34.4 2000. WEDŁUG KWARTAŁÓW (w Do PoLsKl Można powiedzieć..1:il:ll:i!:!:. Jezeli tendencja ta nadal się utrzyma.:!:er:. 100. 9.. aichprzyjazdy sązwiązane z zakupami.4 16. że w turystyce ptzyjazdowej do Polski jako środek transportu dominuje samoch d.0 47.Pozostałe'' Polskę odwiedzają najczęściej turyściz kraj w Beneluksu.7 Razem wszystkie kraje Niemcy b.i: iłll*!illifiiiili!ffiili!!!!iliiil. s.18. będzie to ważna wskaz wka w podejmowaniu inwestycji w dziedzinie infrastruktury drogowej i granicznej oraz rozwoju usług motoryzacyjnych. l1.Tablica 3.0 zsRR 42. Dominowanie tych kierunk w w strukturze geograficznej przyjazd w do Polski stanowi dobrą podstawę do rozwoju turystyki etnicznej..O 34. ze Skandynawii. t!:!'{B$!i'iti]!. że przewaŻająca część mieszkar{c w tych kraj w przybywa do Polski na jeden dzie(l. że podobnie jak w wielu innych krajach europejskich.!ll!ił .20. to charakteryzowały ją wskaźniki Zaprezentowane w tablicy 3.{1. STRUKTUM GEoGMFlczNA PRZ'AZDÓW cvDzoztEMcow Do PoLsKr (w %) Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa 200l.

kempingi w Tablica 3. Wiąze się to przypu szczalnie z podstawowymi celami podr ży do Polski (np. Na przykład w 1995 r. Warszawa 1999.21. W roku 1995 zwracał uwagę wzrost (o I57o) liczby pierwszych wizyt.6 -6. wypoczynek.::. pensjonaty I0. CELE PPZV)AZDOW DO pOLSKI LATACH 1994. zawodowe oraz komercyjne. Charakteryzują je wskaŹniki8 zaprezentowane w tablicy 3.21. 9 Mały Rocznik Statystyczny 1999. wykorzystywane na potrzeby planowania. GUs.Zwycieczek organizowanychptzez biura podr ży korzystaokoło ło około l3vo przyjeŻdżających.1 ::l'. handlowej.. brak. Zaprezentowane cele pobytu w Polsce wskazują też na miejski charakter turystyki. przyjazdy cechuje znaczna liczba wizyt wielokrotnych. r76 177 . biznesowej oraz towarzyskiej.. '- Tamże. jw.: Lata {głsl. kwatery prywatne rodzina i znajomi . 20. że 9Żvo badanych deklarowało chęć ponownego odwiedzenia Polski. s. .87o.eW0. -Ż7o.:. Blisko nie os b prywatnych.::.7-4. motele -3'l.8 24. W roku 1995. że w 1997 r. Badania wykazały.1 .37o...9 12. wakacyjnej i krajoznawczej.. podobnie jak w roku poprzednim. Z punktu widzenia wpływ w dewizowych z turystyki przyjazdowej istotna jest informacja dotycząca średniej długościpobytu w Polsce turySt w korzystających z nocleg w.0 6.7 23. Elementem charakterystykt przyjazd w do Polski jest też spos b ich organizacji.3 Odwiedziny u krewnych oraz znajomych Tranzyt Praca dorywcza 5. sprawy służbowo-zawodowe.2 Cele religijne. Informacje te mogą świadczyćo niedomaganiach polskjego rynku usług świadczonych przez pośrednik w i organizator w.11$$r[. 13.Ż 10. Jest to informacja istotna dla polskiego hotelarstwa. Turystykę ptzyjazdow ądo Polski charakteryzuje r wniez preferowanie określonejbazy noclegowej.' s. ze w układzie motywacjiprzyjazd w do Polski dominują cele wypoczynkowo-rodzinne. samolot 8Eo.4 18.danych 19. jedna trzecia turyst w spędziła w Polsce I_Ż noce.1 3Ż'l 34.6 '7. Badania Instytutu Turystyki dostarczają interesujących danych na temat cel w przyjazd w do Polski.i!j!łi Zakupy Wypoczynek. W roku 1995 strukturę tych środkw określałynastępujące wskaźnikig: samo57o.brak danych . wysoki udział miały przyjazdy organizowane indywidualnie (877o). s. Warto powiedzieć. pociąg ch d 707o. zwiedzanie Interesy służbowe 35. Źr dło TurysĘka 8 polska 2000.)\ 3. Trzeba też dodać. Zesta'w tych cel w stanowi ważne informacje umozliwiające określenie wielkości popytu na turystykę w kluczowych segmentach rynku. IŻ. Aby ocenić kształtowanie się wydatk w turystycznych i zaplanować krajowe Systemy komunikacji. 14. istotna jest informacja dotycząca środk w transportu używanych przez turySt w zagranicznych. z innych usług pośrednictwa lŻvo gościzagranicznych przybyło do Polski nazaprosze157o.4 Ż9..8 nocleg w.1 1Ż. podobnie jak w roku poprzednim. wakacje. inne I0.0?o.ciężar wka -47o..4. marketingu i reklamy. a I07o zaprosiły instytucje. turyścizagraniczni korzystali w PolSce Z następujących obiekt w noclegowychlo: hotele.8 18. -37o.tvo. krajo_ znawstwo i zakupy). W latach 1992_1995 utrzymywała się na poziomie 4..4vo.0Vo. a 38vo 5lub więcej nocy. że oferta polskiego rynku turystykj przyjazdowej spotyka się z duŻąprzychylnościącudzoziemc w Według Instytutu Turystyki. pielgrzymki 2. Dane dotyczące struktury cel w podr ży cudzoziemc w do Polski wskazują na dominację turystyki wypoczynkowej.1?98 r 2000 (W %) . Połowa badanych turyst w odwiedziła Polskę cztery lub więcej razy. prom 8Eo. autokar . ramze. 188.. Według Instytutu Turystyki wielkośćta jest ustabilizowana. Widoczne jest r wniez ożywienie turystyki etnicznej.l Daje to podstawę do wniosku.4 25.47o. Ponad 60vo badanych wytnienia pobyt w miastach jako gł wny spos b Spędzania wolnego czasu w Polsce.1 12.9 1..

3. 56700 i2001 r. wyni sł Ż5Żvo.Uzupełniając zarysową ocenę turystykt przyjazdowej do Polski.5%o w 1998 r. Wyjazdy Polak w za granicę w poszczeg lnych latach charakteryzowały następujące |iczby (w tys. znajduje się na listach światowych poza pierwszą dziesiątką. CharakteryStyczne jest. USA (47 mln turyst w) i Włochy (35 mln turyst w korzystających co najmniej z jednego noclegu). przekrocze granicy)ll: 1990 r.. Warto wskazać na pozycję Polski w rankingach turystycznych. Wyraźnie spadło według I994r. zainteresowanie podejmowaniem za granicą pracy dorywczej ciągu trzech poprzednich lat do l. ze spadło zainteresowanie odwiedzinami u krewnych lub znajomych mieszkających za granicą. że łączne wydatki cudzoziemc w w Polsce wyniosły 8. s. 1995 r.. KIERUNKI WYJAZDOW OBYVATELI POLSKICH 1995 l 1998 od lat dominują cztery kraje: Francja (70 mln turyst w). I99I r. Kanada (18. tj. Instytutu Turystyki 20 754.22. oraz zakupami. 1993 r. 1999. Hiszpania (47. tj. Likwidacja barier uczestnictwa i powiększająca się lista kraj w kt re zniosły obowiązek wizowy dla Polak w. że w Polce w 1997 r. Żr dło MaĘ Rocznik Statystyczny. Wielka Brytania (25 mln os b) i Chiny (Ż4 m|n os b). Polska zanotowała spadek liczby turyst w o 3. wakacje i krajoznawstwo stanowiły w 1998 r.-34 Ż96. 188. do 26. I99Ż r.IĄCH Tabltca 3. zĘm że w 1995 r. (z llvo w 178 r79 .3 mln). Nalezy dodać. z2IVo do 5.). ŻŻI3I. że w 1998 r.Żvo w 1998 r.5 mln). spada liczba korzystających z usług biur podr zy. że wskaźnik wzrostu wyjazd w w 2001 r. Ponad po_ łowę wpływ w dewizowych stanowiły wydatki odwiedzających na jeden dzie . .3 mln) oraz Niemcy (16.2000 r. trzeba za Instytutem Turystyki powt rzyć. Za tą grupą plasują się dwa kraje o duzej atrakcyjności dla turystyki objazdowej. sprawiły. Rośnieudział podr Ży do Polski organizowanych indywidualnie. Dominacja tych cel w utrzymuje się od kilku |at. 31 395. wyraźnie wzrosło turystyczne zainteresowanie Polak w innymi krajami (o lUvo). jw.7 mln turyst w). Jest to zjawisko niekorzyst_ ne gospodarczo. w stosunku do 1991 r. ot z wypoczynek. Korzystnym zjawiskiem zaobserwowanym w 1998 r.67o w por wnaniu z rokiem poprzednim. l1 - Tamże. ZAGMNTCZNE WYJAZDY MlEszKAŃcow PoLsKl Turystykę wyjazdową w Polsce charakteryzował w okresie I99I-200I znaczny wzrost liczby uczestnik w. 53 100. Szacuj e się.8Vo.7 mln).8vo w 1998 r. 49 328. był szybszy wzrost wpływ w dewizowych niż wzrost |iczby przyjazd w. 29 Ż68. Odsetek wyjazd w w interesach wzr sł z Llvo w 1995 r. podstawową gru_ pę cel w turystycznych 48vo.2. z|iczbą 18. Austria (17.Instytutu Turystyki pozwalają na szacunkowe okreWyniki badar ślenie gł wnych cel w zagranicznych wyjazd w Polak w.7 mld USD.1998 r. o 3. obejmujące zakupy towar w w regionach przygranicznych. na światowych listach rankingowych zA GMNlcĘ W LA. Jak wynika z danych WTo z 1998 r.4. Polska.8 mln os b w 1998 r. obok takich kraj w jak Meksyk (19. 36 387.6vo więcej niz w roku poprzednim. do I4.. z 22vo w 1995 r. nastąpiło zahamowanie wzrostu wydatk w cudzoziemc w.2.

8 31. Szacuje się. to uzyska się wyjaśnienie. Prawdopodobnie r wniez sytuacja na polskim rynku pracy (bezrobocie) wywiera pewien wpływ na sygnalizowaną skalę sezonowości wyjazd w zagranicznych. typowym rozkładzie ruchu turystycznego wyjazdowego. :' . korzystając przede wszystkim z samochod w (75. sEzoNowośćwyjnzoow PoLAKow zA GMNlcĘ %) ilI Iv il I 20.3 . legitymujący się wykształceniem średnim (Slvo) lub wyższym (4IVo). ::::r' lla. Ciekawym elementem charakterystyki polskiej turystyki wyjazdowej za granicę mogą być wydatki Polak w za granicą.6 Ż9'4 30. wyglądało. jw' Mozna sądzić. Skalę sezonowości wyjazd w Polak w za granlcę według kwartał w obrazują wskaźniki ztab|icy 3. W efekcie okoŁo 65%o a długość wydatk w poniesionych przezPo|ak w za gtaticą(ponad 3'5 mld USD) 181 . zma|ał udział kwarta' łu II. 8..) i kolei jako środkw transportu turystycznego..2 padający gł wnie w III kwartale roku nie decyduje o czasowym. a ostatnio coraz częściej na wycieczkach objazdowych (1'77o). Warto też dodać. dlaczego okres urlopowy przy' 180 Polski turySta przebywał za granicą średnio 7. i 1998 r. Zjawisko to w 1995 r. Warto jednak w tym miejscu podkreślić wzrostowy trend udziału biur. przy rosnącej liczbie przejśćgranicznych (170 w 1995 r.l.bezudziału pośrednik w odbyło się ich 56vo. Drogowe 88. Zagraniczne wyjazdy mieszka c w Polski na og ł nie są organizowaneprzez biura podr zy. wydali łącznie około .67o w por wnaniu z 1997 r. iz około '70%o Po|ak w wyjeżdżających za granicę to ludzie młodzi lub w wieku średnim.Ż nocy. Szacunki Instytutu Turystyki dają obraz geograficznych kierunk w wyjazd w obywateli polskich za granicę.24. jego pobytu wynosiła około 8.2 1998 Ż1'o Ż4. co oznaczalo wzrost o 10. Na przykład w 1995 r.1 w 1995 r. czas spędzał gł wnie w miastach (587o).4. UDzlAŁ PpzqŚc GMNlczNYcH oGoLNEJ L\CZBIE WYJAZDOW W LATACH 1991 t 1998 .1fp. Duże znaczenie tych środk w.6 184.. Brak wynik w badarl tego zjawiska uniemożliwia wyjaśnienie zachodzących zmian. Świadczą też o wzrastającej stabilizacji polskiego rynku towarowego oraz ożywianiu się międzynarodowych stosunk w handlowych. Warszawa 1999' s' Tablica 3..9 93. Jeślisię jednak zwaŻy wysoki udział podr ży zagranicznych Polak w w celach zawodowych.8 19. że przemiarry w motywacj ach podr ży zagranicznych Polak w idą w poządanych cywilizacyjnie kierunkach. orientację w tym względzie daje r wnież udzial rodzaj w przejść granicznych w og lnej liczbie wyjazd w..... Ich miejsce określająwskź' WEDŁUG KWARTAŁoW (w Tablica 3.6 2Ż.9 mld UsD. że Polacy uczestniczyli w wewnątrzeuropejskim ru' chu turystycznym' gł wnie do kraj w sąsiedzkich. wydawał średnio52 UsD na dzie .':]ls'ł. niki podane w tab|icy 3.Ż3' w 7r dło: Turystyka w r. a mianowicie z I5vo w 1994 r.Zdanem ekspert w. do l9vo 0. GUS.::. przebywając Za Branicą.og lnie mozna powiedzieć. Pobyt w hotelu wybrało w 1995 r..Ż4. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. Turyścipolscy korzystający z nocleg w za granicą zatrzymywali się najczęściejw wynajętym pokoju lub pensjonacie (297o) oraz prawie r wnie często u rodziny i znajomych (287o).:l: : r::lllll::I:''. ŻŻ7o turyst w. polscy turyści i odwiedzający na jeden dzie(l.23. Zniesienie zaś obowiązku wizowego dla obywateli polskich przez Norwegię i Szwecję miało wpływ na wzrost udziału przejśćmorskich.l111Ai: . Jak widać. iż turysta polski korzystający z noclegu za granicą w 1995 r.) i poprawie organizacji odpraw granicznych. jak podano w tablicy 3..2 dnia. prawdopodobnie nadal się utrzyma.ŻŻ. NasĘlił zaśwzrost udziału kwartał w I i IV.8 Kolejowe Lotnicze Morskie )) 1..8 2.5vo w 1995 r.i:.

4vo do Ż5.Przyjęte w prognozie wskźniki rozwoju turystyki w regionach przyniosą zmiany na liścienajczęściej odwiedzanych kraj w świata. Uog lniając kr tką charakterystykę zagranicznych wyjazd w mieszka c w Polski. co maoznaczać blisko trzykrotny wzrost w stosunku do roku bazowego. Długookresowa prognoza WTo.4vo. Europa odnotuje tylko 3-procentowy wzrost rocznie..1. do około 100 mln podr znych. czasowej i rzeczowej światowego rynku turystycznego.Ivo. przewidywania zmian ilościowych i jakościowych na rynku og lnym i turystycznym' wpływ globalizacji na przemiany w gospodarce turystycznej oraz wnioski z analiz prognozowanych zagadnie ' użyteczne dla kształtowania stratąii i polityki rozwoju turystyki. tj. Średnioroczne tempo wzrostu w latach I995_2OŻO wyniesie . Nowe tendencje w turystyce światowej w świetle analizy WTo'Instytut Turystyki. WTo przewiduje w Ż020 r. stanowiące podstawę tego opracowania. Układ tych zagadnie t:worzą: podstawowe trendy w rozwoju popytu i podaży. NOWE TENDENCJE w TURY5TYCE śwlnrowej 3. co może potwierdzać proces globalizacji w turyStyce. Warszawa 2001. ZakJada się dekoncentrację w strukturze przestrzennej. ale zanoĘe spadek udziału z 607o do 467o w 2020 r.4vo w Ż0Ż0 r. iżkłajnasz staje się coraz bardziej interesujący pod względem generowania turystyki wyjazdowej na rynek europejski.Liczne źr dładanych. tor w prognozy. można stwierdzić. odciązy tradycyjne punkty docelowe i wzbogaci jakośćprzeżyć turyStycznych. gdyż zasilą go |iczbą około 163 mln podr żnych (107o rynku). i przeszło dwukrotny wzrost w por wnanfu z Ż00o r.2. Dla studiujących turystykę i prowadzących działalność Ę sferze w interesująca moŻe być długookresowa prognoza WTo dotycząca rozwoju turystyki światowej oraz jej uwarunkowa . tj.3vo) i odnoĘe stopę udziału na poziomie I&.I7o).5vo) oraz Azja Południowa (6. Azja Wschodnia i Pacyfik (6. i rosyjskiego. blisko 2 bln USD. pozwala na przyb|iżenie czytelnikowi kilku bardzo interesujących aspekt w rozwoju turystyki w skali światowej do 2O2O r.27o). Niemcy pozostaną nadal wiodącym rynkiem generującym ruch turyStyczny w Ż0Ż0 r. Ta deglomeracja ruchu podr żniczego przyniesie prawdopodobnie wiele korzyści nowym miejscom docelowym. Prognoza przyjazd w turyst w do gł wnych region w świata daje podstawę do następujących wniosk w. 183 I8Ż . w por wnaniuz 1995 r. dają nadzieję na dużątrafność prognozylz. kt re przewidują nasilenie r znorodności kierunk w wyjazd w. Wzyjęte w prognozie średnioroczne tempo wzrostu poszczeg lnych region w przyniesie w rezultacie pewne zmiarry ich udziału w światowym ruchu turystycznym. Ma ulec zmianie r wniez struktura narodowościowa turyst w. pięciokrotnie więcej niż w 1995 r.5. poszerzona o dodatkowe analizy. (I9. Natomiast wpływy dewizowe z turystyki wyniosą w Ż020 r. Zdaniem auT. tj.. i ponad czterokrotnie więcej niż w 2000 r. W prognozie podkreśla się zwiększenie aktywności rynku chir skiego. wpływy w okresie 1995-2020 będą rosły znacznie szybciej niż Liczba turyst w międzynarodowych. a więc nie korzystający z noclegu za graricą.5. skalska.2. Europa utrzyma pozycję lidera. Poza tym będzie to zgodne zrygonmi globalizacji w turystyce.25. I tak. : I Najwyższe wskaźniki zanotują: Bliski Wsch d (7. a pozostałe 35?o (około 2 mld UsD) wydali turyściprzyjeżdżającyna jeden dzieri.pochodziło od turyst w korzystających z nocleg w. Ranking takich kraj w w latach 2000 i Ż020 zaprezentowano w tablicy 3. kt ry ma generować ponad 35 mln os b podr żujących za granicę. |iczbę przyjazd w turyst w do wszystkich kraj w światarzędu 1560 mln. Region obu Ameryk utraci drugą lokatę z 1995 r. Natomiast wyruźnie zwiększy sw j udział region Azji Wschodniej i Pacyfftu z l4. Z punktu widzenia skutk w rozwoju turystyki światowej naleŻy zwr cić uwagę na te elementy prognozy. 3. najmniej ze wszystkich region w turystycznych świata. KIERUNKI ROZWOJU TURYSTYKI śwnrowEJ Do 2o2o R.Ivo. do 1995 r. miejsc docelowych i motyw w podr zowania. 12 Dalekie podrÓŻe mają rosnąć średniorocznie o 5.

KMJOW W LATACH 11. roźw j środk w transportu oraz infrastruktury np.:.::. religijnych itp. w kie_ "*. i: t:. "ręrt"r" Ęzysy finansowe w wielu krajach i regionach świata.l..:.:i. .:. międzynarodowej w przyszłościbędą decydo_ wać czynniki uniwersalne i te bezpośrednio związane z rynkiem turystycznym.r':. Aby wzbogacić prezentac1ę czynnik w rozwoju turystyki światowej do 2020 r.i'. nasilające się migracje siiy roboczej l 13 Gda sk-Krokowa..Ż l) 2) 3) 4) Chiny Francja USA Hiszpania Włochy Chiny USA Hiszpania Hongkong (Chiny) l0Ż'4 '13.:l li:. franchising).. .". troska rząd w poszczeg lnych par stw o stan-środowiska. wzrost|iczby os b samotnych.: I.: t:.. CZYNNTKT ROZWOJU TURysTyKt śwlnrowEJDo 2o2o R.:. referat. liberalizacja migracji międzynarodowych.' !1 1.rl &.l..: t:. np.l:.0 18. a takŻe zr żnicowanie oraz dynamikę produktu tu_ rystycznego.6 53. W. konflikty między tożsamościąa dążeniem do nowoczesności. celne gospodarstwa domowego' wyposźLzenie wnętrz.stabilna portowe.'t. sprzęt sportowo-turystyczny.i. niestabilna sytuacja polityczna w wielu regionach świata..:i ::.1.1.SP::' tl:. czynniki ekonomiczfie (umiarkowany wzrost gospodarczy w skali światapomimo mniejszej dynamiki niz wcześniej.. czynniki technologiczne (automatyzacja i komputeryzacja...5 52.' l 130.9 9 10 Meksyk Niemcy 48. t::t' .:i. *". libe- ce- 184 185 ... artykuły z Południa na P łnoc). Tablica 3. . :l rr'r'.t tt t.ort liczby .. zmniejszanie się zasob w wody i las w. ralizacja i rozw j światowego handlu. np.2 31..'. wzrost liczby małżer stw bezdzietnych.. technologii miękkich. czynniki socjalne i społeczno-kulturowe (skracanie czasu pracy' wy- czynniki demograficzne (starzenie się społecze stw.5.il:litrl l x(f$9l. Dziedzictwo kulturowe a nowe trendy w popycie i podaży turysĘc7nej.:1:. k'ryzys rodziny.:.:l. Alejziak i J.7 48. czynniki ekalogic7ne (kurczące się zasoby środowiska.i]. l. ułatwienia paszi dewizowe. w tym kierunku turystyki. mniejsza liczebnojć gospodarstw domowych.: lt:::t i l.5 41.8 52.1 Francja Ż 3 74. rozw j telekomunikacji.a. .:. rtt::!:a:.:.1.5 48.. tendencje do za|<ładania rodziny w p źniejszym okresie. czynniki polityczne (zmiany w Europie Środkowo-Wschodriiej.0 3. MNK|NG NĄczĘśclEJ oDwlEDzANYcH PRzEz TURY5ToW 2OOO J t 2O2O (PROCNOZA) ll. . autostrad..0 106.dwudochodowych" gospodarstw domowych. . s) 6) 7) 8) g) 10) s6.:: ::l':. pogłę_bienie się dysproporcji między krajami bogatymi a biednymi.l..ot runku zdrowego trybu życia. "ori. postępująca integracja oraz spodziewane rozszerzenie Unii Euiopej- dłuzanie urlop w wypoczyŃowych i wcześniejsz" "'"rytury wzrost ilościczasu przeznaczanego na dodatkową pru. rozw j system w informatycznyctr. wzrost świadomości ekologicznej społecze stwa.9 4 5 7 8. przyniosą polaryzacj ę gust w i potrzeb turyst w.:.. ..]i''. w ujęciu wTo. a działając komplement arnie.. *yko... np. lotnisk. wzrost liczby pracujących kobiet. kt re prawdopodobnie będą kształtować rozw cywilizacji w obecnym stuleciu... konflikty wywołane rozwojem wielkich aglomeracji zar w- na ropy naftowej. Bilirlskil3 prezentują układ tych czynnik w w podziale na sześćgrup: j skiej.'.:ri: l: t: r': l : .rystanie nowoczesnych technologii w codziennym zyciu.: I sł'r{$'l I t::t::..o"wijających się).2. koncentracja kapitau l gto_ balizacja działalnościgospodarczej).25.9 W Brytania Rosja Kanada Ż5'4 21.76-17 Y 2002r..4 20.2. dominujący model rodziny 2+I. szczeg lnie * k'aja"i' .0 44.2 W Brytania Włochy Meksyk Rosja Czechy t 20. swoboda przepływu kapitału i siły roboczej.1f1:lj1:l:':.ę. tenory zm międzynarodowy).. rczw j tzw. radykalizacj a żąda i wzrost znaczenia ruch w etnicznych.. warto przytoczyć układ podstawowych czyn- l o rozwoju turystyki t nik w..i:.l:lttt :.

iz właściwe zharmonizowanie podazy turystycznej z popytem oraz oapowiednie relacje między ceną a jakościąusług turyStycznych zadecydują r87 usprawnienia procesu komunikowania się z konsumentami. Autorzy prognozy formułują podstawowe zadania dla instytucji odpowiedzialnych za marketing w turystyce. jak hno lo g ic zny c h maj ą określać: I : rozw j techniki informacyjnej. Ro s nq c a świ adomo ś s p o t e c zna za ro że ś dow i s ka p r ro dnic ć ro 8 zy ze go i społeczno-kulturowego jest źr dłem nacisku na upowszechnianie świadomości ekologicznej oraz społeczno-kulturowej. a nawet nisze rynkowe. Chin. religijnej lub społecznej. kształt prognozy' to konflikt w krajach rozwijającycrr sĘ mięazy potrzebą utrwalenia tozsamości lokalnej a dązeniem do nowoczesności oraz domaganie się ptaw przez mniejszości. Pod wpływem spektywie 20 lat na pierwszym miejscu wymieniono czynniki ekonomic zne. warto powt rzyć za T. będą wyznaczać kierunki i tempo zmian w turystyce globalnej. polegające na zastąpieniu marketingu ch celach: rozpoznania segment w i nisz rynkowych oraz . W grupie crynnik w demograficznych podkreśla się proces starzenia się społecze stwa oraz natężenie migracji z Południa na P łnoc.no w klajach rozwiniętych.pr7eżywania" to kolejny czynnik rozwoju turystyki w perspektywie dwudziestolecia. wyodrębnione na podstawie przynaleznościrasowej. autorzy prognozy zakładają usu_ nięcie barier ograniczających podr że międzynarodowe i deregulacje w zakresie transportu międzynarodowego (chodzi o taryfy). iż przedstawione uwarunkowania zewnętrzne dalszego rozwoju turystyki światowej. poszukiwanie sposob w szybkiego przemieszczania się. wynikające z potrzeby przemieszczania zasob w siły roboczej . rozszerzatie się procesu ujednolicenia i harmonizacji walut. Skalską. rozw j ruchu ekologicznego. rozrywka. co wyraŻa się rosnącym zagęszczeniem obszar w zurbanizowanych zar wno w krajach rozwinię- Czynniki wynikające z procesu re7ionalizacjj. Przechodząc do prezentacji podstawowych czynnik w rozwoju tu_ rystyki do Ż0Ż0 r. chęć poznawania i doświadczania emocji. i takze na zr wnoważony rozw j turystyki. że nowoczesnych technologii popyt na potrzeby turyStyczne będzie się nadal nasilał i pojawią się warunki jego zaspokojenia. jak Jeślichodzi o czynniki polityczne. przynoszące ograniczenie roli poszczeg lnych par{stw i instytucji o zasięgu lokalnym. duje się też rozluźnienie tradycyjnych więzi rodzinnych w Wajach zachodnich. SiŁę c zy nnik w te c i rozwijających się. oczekuje się r wnież szerszego omawiania w środkachkomunikacji masowej gł wnych problem w środowiska naturalnego. Przejście od dziąłalnościnastawionej na proste świadczenieusług turyStycznych do działalnościskierowanej na dostarczenie możliwości . Przewi186 nastawionego na turystykę masową marketingiem nastawionym na kon_ kretne segmenty. Ich znaczenie maj ą wyraża : Wśrd dziesięciu kategorii czynnik w rozwoju turystyki w per- r : I kontynuacja pozytywnego trendu wzrostu gospodarczego w skali światowej. Srodowisko życia i pracy jest corazbardziej obciążone skutkami urbanizacji demografic1nej i technicznej. wzrost gospodarczy w krajach Azji Południowo-Wschodniej.doświadczania" i . atakŻe wsp łpraca międzynarodowa w tym wzglę_ dzie).. wzrost znaczenianowych gospodarek: Btazylli. Wydaje się. takichjak ograniczenie zasob w wody na świecie. postęp w technologiach dotyczących środk w transportu. Ma on pozwolić na wykorzystanie technologii elektronicznych w dw wadzi do koncentracji motyw w podr zowania wok ł takich cel w. flazwane przez autor w megatrendami rozwojowymi. jak i rozwijających się.. pogłębianie się r znic między krajami najbogatszymi a najuboższymi.WyruŻająoni cenną opinię. autorstwa wTo. wpływające na autorzy prognozy przewidują bardzo duży wpływ nowych roz:wiąza(t technologicznych na wszystkie sfery zycia ludzkiego. iż trend ien doprotych. Przewiduje się. wreszcie ostatnim czynnikiem rozwoju turystyki jest marketing. Indone- zji i Rosji. Czynniki wynikajqce z procesu globalizacji to przede wszystkim ro_ snące znaczenie międzynarodowych korporacji gospodarczych oraz globalne oddziaływanie proces w rynkowych. Indii.

obejmują one dalekie podr że i pocelach.o konkurenryjności region w. po_ chodzących z kilku źr deł.6. a będą to: r r kształtowanie i marketing produkt w turystycznych kierowanych do nowych segment w i nisz rynku. kt re znajdująsię pod roSnącym wpływem globalizacji w ujęciu makroekonomicznym. czy|i z internacjonalizacją stosunk w gospodarczych. w tym wsp łpraca sektor w prywatnego i publicznego. STMTEG|A DztAŁANlA w sEKToRzE TURYsTYKl Zaprezentowanie podstawowych czynnik w kształĘących dynami_ kę i kierunki rozwoju turystyki globalnej oraz wskazanie najistotniejs'ych segment w rynku turyStycznego w perspektywie najbliższychŻ0 lai narzuca koniecznośćsformułowania zada strategiczny ch.5. Zdanięm WTo na szczeg |nąuwagę zasługują: t t : I I I tworzenie baz danych statystycznych o rynku turystycznym przy wykorzystaniu najnowszych technik komputerowych. Analiza struktur rynku światowego moze tu dostarczyć najlepszych dowod w. Warunkiem powodzenia na rynku ma być dobra wsp łpraca sektor w publicznego i prywatnego w turyStyce' Na zakorizenie ptezentacji czynnik w rozwoju turystyki warto przytoczyć opinię wto dotyczącąprzewidywar do Ż0Ż0 r' w zakresie najistotniejszych segment w rynku turystycznego. GLOBALTZAC)A A TURYSTYKA Co właściwieoznacza globalizacja gospodarki światowej? Jakie si_ ły kryją się za tym kontrowersyjnym zjawiskiem? Tak jak kazdy proces. kt ry daje początek jakiemuś trendowi. stanowią tez podstawę programowaniarozwoju turystyki w Polsce. i szkolenia kadr dla ten proces niesie? ne. Tendencje te wsp łgrają Z procesem globali- Nakreślone nowe tendencje w turystyce światowejnarnlcajązadania stałej obserwacji przebiegu jej rozwoju ilościowo-jakościowego.3. W tym kontekście pojawiają się też zdaniem specjalist w inne pytania. turystyka kulturalna.. kt re Termin. np. kształtowanie takiego modelu turystyki. turystyka wiejska. globaliacja ma tei sw j przeciwprąd.2.2. wsp łpraca regionalna. Ęczonych podr że motywowane Sportem. kulturalnych i politycznych. turystyka biznesowa (konferencje. spotkania służbowe itp'). żeglarstwo i golf. wymienia się zvłŁaszcza narciarstwo. opracowanie system w i procedur planowania w turystyce' umocnienie zr wnoważonego rozwoju sektora turystycznego' partnerstwo w zaruądzaniu turystyką. z:wiedzanie miast i wypoczynek nad ar ze o morzem. 3. podr że motywowane chęcią doświadczenia przyg d. Miejsce turystyki w tym piocesie jest zarysowane w następnym podrozdziate. kt ry prowadzi do internacjonalizacji zj awisko typowo ekonomicz_ sto189 188 . pozyskanie funduszy na rynku kapitałowym' wszystkich )apewnienie warunk w do rentownej działa1ności turystycznego w krajach docelowych. rejsy morskie. Czy rosnąca globalizacja gospodarki światowej jest nieodwracalna i czy rośnie znaczenie szczeb|a lokalnego? odpowiedzi na postawione pytania sąszczeg lnie ważne dla sektor w gospodarki uzależnionych od turystyki. kt ry zapewni osiągnięcie korzyści każdemu uczestnikowi rynku.globalizacj a" wykracza poza 3. Pozytywna prognoza oraz oparcie jej na analizie licznych statystyk. Jest to raczej megatrend. r r r : r r r wyjazdy po sło ce i nad wodę. ukształtowanych w tradycyjnych miejscach docelowych podr ży turystycznej ? Czy male i średnieprzedsiębiorstwa poradzą sobie z dodatkową konkurencją i zmianami. czy internacjonalizacja popytu prowadzi do niszczenia dojrzałych struktur. zacji. ucżestnik w rynku kształtowanie odpowiedniego Systemu edukacji turystyki. społecznych. Gwałtownie rosnący popyt na oferty do coraz odleglejszych miejsc docelo_ wych w turyStyce pomaga wzmocnić i przyspieszyć proces powiąza gospodarczych między poszczeg lnymi krajami. regionami oraz przedsiębiorstwami.

wsp łczesna turystyka korzysta z przyspieszenia. kład konkurencja tworzy warunki dla postępu techniczno-technologiczr nego' a ten z kolei pomaga przyspieszyć proces globalnej integracji. mieszkarcy kra. Należy podkreślić w tym miejscu. Światowy rynek turystyki jest por wnywany do zamkniętego skleptl. dynamiczny i niejednorodny. wskaźnik ten ma osiągnąć wartośćŻ4vo. Nastąpiło przyspieszenie procesu otwarcia gos światowej. że szybkośćpodr zowania w epoce silnik w odrzutowych gwałtownie rośnie. Dylizans pocztowy m gł przejechać 160 km dzienr nie. obniżenie koszt w transportu i komunikacji. warto przypomnie . Jeszcze daleko do zako czenia procesu globalizac'ii. Jak podają źr dła. Nalezy też podkreślić lakt. Należy podkreślić'że wysoka dynamika wzrostu turystyki międzynarodowej ostatnich lat to efekt podboju czasu i przesffzeni. Podczas gdy w 1950 r. polityczne i technologiczne występujące w samym czasie. Warto też podkreślić. dokonanego dzięki 190 teclrnologii oraz obnizeniu koszt w transportu. kt ry otwiera się wyłącznie dla najbardziej rozwiniętych kraj w o.j(tw UE najczęściej spędzają urlopy nad Morzem Śr dziemnym lub w Alpach. że w istocie kraj musi osiągną pewien poziom rur. zaśJaporczycy podr zują do Nowej Zeland1i. a jego nowym aspektem jest intensyfikacja sieci. Og lna poprawa warunk w życia' kt ra dokonała się dzięki konkurencji. Takie potęgi turyStyczne. kulturalnych i politycznych. bo taki jest warunek faktycznego rozwoju turystyki. liczbanocy spędzonych ltl'Zcz turyst w wyniosła 25 mln. W drugiej połowie XX w. kt ro jest częściąprocesu globalizacji. Praktyka ostatnich lat dowodzi. Na przy.y. oparcie światowej konkurencji na etyce wolnego handlu i normach globalnych. takie jak: r I : zmiany w gospodarce rynkowej. turystyka międzynarodowa wykazała wyrrlką dynamikę wzrostu. np. Postępujący proces globalizacji napędzają zasad zmiany ekonomiczne. Wynika to stąd. kt ry zmienia świat w balną wioskę. natomiast w Ż0Ż0 r. Ten ogromny wzrost stał się mozliwy dzięki og lnemu postę1xlwi cywilizacyjnemu i wzrostowi poziomu życia ludności kraj w rozwiniętych. czerpią wyższe dochody z turystyki krajowej niż z zagranicznej przy. Dzięki rozszerzeniu rynku światowego w centrum zainteresowania turyst w znalazły się nowe miejsca. region wschodnio-azjatycko-pacyficzny stał się obecnie jednym z czolowych obszar w turyStycznych globu. Największy rozw j odnotowano w krajach Azji Wschodniej. kt rym towarzyszył odwr t darki planowej. Alrleryki Łaci skiej otM w Chinach i Indiach. np. Informacje zaś. Mimo umiędzynarodowienia popytu turystycznego rynki wewnętrzne oraz rynki kraj w sąsiadujących na każdym kontynencie poz'rlstają najwazniejszymi regionami dla turystyki międzyregionalnej krrżdego kontynentu.kt re z kolei mają duży wpływ na rynek turystyczny.włączając to obraz. dociera dziśz prędkościąświatła.sunk w społecznych. około 82vo tuĘstlki zagtanicznej odbywa się w ramach region w kontynentalnych. polepszenie poziomu życia. odł nosząc to do innowacji w dziedzinte transportu i komunikacji. wielkośćta wzrosła do ()ll mln. a wsp łczesny odrzutowiec moze osiągnąć 1000 kmłr. że turystyka międzyregionalna jest tylko częściądochodu kraju pochodzącego z turystyki. DysĘbucja geograficzna ruchu i wpływ w w turystyce nie jest jedlttlrodna. kt ra jawiła się wraz Z postępem technologicznym w sferze transportu. nawet w turyStyce. ze nowe cele podr ży prześcigają tradycyjne kraje turystyczne. otworzyła nowe subregiony światadla turystyki. w Naturalnie.xrclobnych preferencjach w zakresie popytu i podobnej strukturze podrri. Europy i Japonii r wnież rosnącą liczbę nowo powstaj gospodarek. Przykładowo. Według WTo obecnie ten sektor obejmuje 187o światowejturystyki. podczas gdy Australij czycy wolą wyjechać na sąsiednie Bali.że lizac1a obejmuje swym zasięgiem wszystkie zakątki świata: Ameryki.W ujęciu geograficznym z największą częstotliwością mają być odwiedzane: szlak p łnocnoatlantycki między Ameryką P łnocną a Europą oraz między regionem Azji Wschodniej i Pacyfiku z Ameryką P łnocną i Europą. w 2000 r.woju. w Europie lub w regionie Azji Wschodniej oraz Pacyfiku. że rozw j turystyki przyspiesza zmiany. Zainteresowanie wielonltt ltowymi celami turystycznymi jest bowiem całkowicie uzaleznione od tlos tępnościniedro gich połączeft lotniczych. Globalizacjato ces wyraźny. Warto 19I . jak UsA i Francja. komunikacji i technik informacyjnych. Gł wnym wskaźnikiem globalizacj i j est turystyka międzykontynen_ talna lub podr że do odległych miejsc docelowych.lazdowej.

W interesie kompetentnych władz par stwowych leży stałe polepszanie infrastruktury niezbędnej dla turystyki. działająwedług strategii globalnej. Kraje te częSto nie mają najnowszej infrastruktury turystycznej.4vo' powszechnego wzrostu popytu turyStycznego obserwuje Mimo się korporacji.97o iŻ5. Internacjo na|izacjapopytu turyStycznego prowadzi teŻ do tworzenia Nalezy zwr cić uwagę na fakt. kt ry prawdopodobnie będzie miał w przyszłości coraz większy wpływ na gospodarkę i społecze stwo. Zmiany te prowadzą do r znicowania stylu życia. Wielkości te według pro- nadwyżkę podaży usług hotelarskich i podr zy lotniczych. Po pierwsze. gruntownego badania globalnych rynk w turystycznych. należy rozwinąć międzydziałową politykę turystyczną na szczeblach rządu.. Ż5. obejmującą |saje z wiodących światowych region w turystycznych. Tradycyjne kraje turysty czne mają teŻ bardzo rozdrobnioną organizację podaŻy. W krajach tych powszechnym problemem jest znaczna|iczba małych i średnich firm. trendy globalne w gospodarce turystycznej powinny uwzględniać preferencje konsument w. globalizacja jest nieodwracalnym megatrendem. Po czwarte. co stawia małe i średniefirmy w niekorzystnej sytuacji.47o. kt ra się przyczynia do tworzenia pozytywnego wizerunku danego obszaru. konsolidacj i konkurencyjnych strategii or az prezentowania zalet Przyszły rozw j turystyki w warunkach globalizacji pozwala na 19Ż 193 . Globalizacja doprowadziła do konkurencji pod względem ceny i jakości tych usług. W związku z nadmiernym rozwojem sieci firm wzrasta konkurencja cenowa. sieci hotelowe.kt re daje rozw j międzykontynentalny. że proces globalizacji może być niepokojący dla tych przedsiębiorstw. Turystyka międzykontynentalna jest coraz wa:Źniejszym wskaźnikiem globalizacji.dodać. Azja Wschodnia os b. firmy wynajmu samochod w itp. powstawania nowych system w komunikacyjnych. takie jak linie lotnitu-p". W tym miejscu warto przypomnie ć. system w informacji i dysĘbucji.9%o. środkitransportu i ochrona środowiska. Pa stwo powinno wsp łtworzyć dobra publiczne. regionu i lokalnym. Po trzecie.561 mln 45. że WTo prognozuje przyjazdy turyst w do gł wnych region w świataw ŻOŻO r. w wystarczającym stopniu możliwo_ prawdopodobnie nie wykorzystują ści.. firmy deweloperskie budujące obiek""". tworzeniu wsp lnego produktu. obca jest im wsp łpraca w pionie oraz w poziomie. takie jak bezpieczeristwo. następująco: og lna liczba przyjazd w: 1. nie jest ona jeszcze uznawana za wiodącą. Tradycyjne kraje turystyczne tlacą swe udziały w rynku wraz z cotaz szybszym wzrostem nowych konkurent w. można już zauważyć pierwsze strukturalne konsekwencje. organizacji i kraj w. Jednakże w por wnaniu z turystyką krajową oraz międzyregionalną.I7o. wyposażenia i obiekt w aninie za' pewniają nowych atrakcji. kt re zmieniają się bardzo szybko wskutek postępu technicznego oraz towaftyszących mu zmian czynnik w ekonomicznych i społeczno_kulturalnych.utorzy.kt rymzr żnyctrpowod w nie udało się pozostać konkurencyjnymi. że udzialEuropy w turyStyce globalnej wynosił w 1995 r.47o. 60?o. obie Amery|ł i Pacyfik W konsekwencji umiędzynarodowienia popytu tradycyjne kraje tu_ Jednak obszary te ryStyczne tracą Swe dotychczasowe udziały w rynku. kt re cierpią z powodu niskiej produktywności oraz wysokich koszt w. kt ra dotyczy gł wnie małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. Firmy usług turysty cznych niechętnie wsp łdziałająprzy turystyki koŃurencyjnej. unikają więc wsp łdziałaniaw ramach sp jnego systemu. rozwoju i dostosowania struktur fi rm. Podmioty gospodarki turyStycznej. czyli gł wnie dia tradycyjnych kraj w turystycznych. o rozkJadzie geograficznym: Europa I8. kt re mogą wykorzystać ciągle zwiększającą się globalizację gospodarki. mają wynieśćodpowiednio: 45. duży wzrost turystyki na świeciejest gł wnie zvłiązany ze zwiększającą się wymianą między rozwiniętymi regionami świata. gnozy naŻOŻO r. chociaz globalizacja w sferze turystyki nadal jest we wczesnym stadium. wykorzystując walory konkurencyjności na światowym rynku. w warunkach globalizacji jest niezbędna starannie zaplanowana polityka turystyczna. a Azji Wschodniej i Pacyfiku I4. ty turystyczne. Ponieważ turystyka jako sektor gospodarki ma wymiar strategiczny. sformułowanie kilku og lnych wniosk w. Po piąte. aby zapewnić jak najbardziĄ przyjazne warunki dla jej rozwoju. Po drugie.

w miejsce działającego od 1925 r. ochrony Środowiska i Ułatwier. dązące do stworzenia dogodnych warunk w do rozwoju międzynarodowej wsp łpracy w sferze turystyki. W obrębie oNZ zespołem zagadnier turystycznych łalnościkomisji regionalnych. Zasadniczymi celami tej organizacji są: popieranie i rozw j turystyki na świecie. Wynika to z ce1 w tej organizacji. w ramach kt rego jest realizowany pĄekt rozbudowy międzynarodo_ wej trasy turystycznej .2. powołana do życia w 1974 r. 195 . Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych.. tj. a także służenie radą i pomocą w tym względzie ruądom parlstw członkowskich. Jest to wyspecjalizowana organizacja oNZ z siedzibą w Madrycie. Międzynarodowy Fundusz Walutowy. organami ŚoT są: 1) Zgromadzenie Generalne. MlĘDzYNARoDowE oRGAN lzAc)E TURYSTYCZNE Wsp łcześniewszystkie sfery zycia społeczno-gospodarczego i po_ litycznego są obszarem działania organizacji międzynarodowych.. nr 38 (Szwajcaria). odbyła się konferencja w Nowym Jorku w sprawie konwencji celnych. Bałtyk-Ta_ Ę-Balaton-Adriatyk). Program dziabadavłczą (w dziedzinie statystyki tułania ŚoT obejmuje działalność rystyki międzynarodowej. oferowane przez nią usługi to . przestrzenne i eko_ nomiczne.iż Zgromadzenie Generalne ŚoT przyjęło do programu działania m.. analiz ekonomicznych. organizacja ta zrzesza obecnie 107 par stw. jak Organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw oświaty. podejmująca wiele inicjatyw w zakresie rozwoju tury_ styki międzynarodowej (np. sprawę udoskonalenia statyra . Rada Gospodar_ cza i Społeczna. szkolenie kadr turystycznych itp. Budżetu i Finans w.stowarzyszenia krajowe o charakterze publicznym lub prywatnymbądź osoby fizyczne. kulturowe. Warto dodać. w 1954 r. iz ŚoT stanowi przede wszystkim fachowo-techniczną pomoc dla kraj w członkowskich.. w kolejnych fazach procesy globalizacji doprowadzą do światowej standaryzacji komfortu i jakości. R wnież turystyka. rozw j park w narodowych itp.doświadczenia" podnoszące jakośćżycia. Wspomniane organizacje. Na zako czenie trzeba zauvłażyć.Po sz ste. regionalne komisje gospodarcze (np. jak r wnież 146 człottk w afiliowanych z szela roko poj ętej branży turystycznej . koordynacja dzia- stycznych. Europejska Komisja Gospodarcza) oraz Konferencja Narod w Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju. organizac1a Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego. W grupie organizacji turystycznych międzynarodowych w sferze tu_ Zagadnienia turystyki są tez podejmowane w takich wyspecjalizowanych organizacjach ONZ.p łnoc-południe'' (BTBA. dzieli się na międzyrządowe i pozarządowe. a dopiero na drugim miejscu jest jej działanie jako centrum pomocy rozwojowej. 194 rystyki na czoło wysuwa się organizacja Narod w Zjednoczonych (oNZ)' kt ra poświęca dużo uwagi Sprawom turystyki.7. na_ tomiast drugich . finansowanej wyłącznie ze środkw przyznawanych przez oNZ. Należy r wnież odnotować znaczenie dla turystyki . Problematyka turystyki jest przedmiotem szczeg lnego zainteresowania Światowej organizacji Turystyki (wTo-oMT). Po si dme. Ponadto w jej strukturach działają organy pomocnicze Zgromadzenia Generalnego w postaci komisji regionalnych oraz Rady Wykonawczej w postaci komitet w: Programowania i Koordynacji. a w 1963 r. konferencja rzymska zako(tczyła się uchwaleniem Rzymskiej Karty Turystyki).ułatwier{ w zakresie formalności zajmująsię takie jej organy' jakZgromadzenie og lne. Międzynarodowa organizacja Pracy. jest przedmiotem zainteresowania tych organizacji. jako zjawisko społeczne. Do zada ' te1 organizacji na|eży r wniez zwracanie szczeg lnej uwagi na wsp łpraca rozw j turystyki w krajach rozwijających się oraz ścisła zoNZ i jej agendami wyspecjalizowanymi. informacyjno-publicystyczną i operacyjną (przygotowanie międzynarodowych konferencji i seminari w. 3.). Nauki i Kultury oNEsco)' organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAo)' Międzynarodowy Bank odbudowy i Rozwoju. Członkami pierwszych są pa stwa.Hotel Revue" 1989. oparte na niepowtarzalnych i autentycznych r żnicach kulturalnych oraz atrakcjach będących wytworem człowieka. Z. obecnie turystyka jest strategicznączęścią gospodarki kraj w rozwiniętych.. 2) Rada Wykonawcza i 3) Sekretariat.in. badania rynk w turygranicznych itp.).Progtamu rozwoju'' oNZ jest r wnież udzielana pomoc na doskonalenie zawodowe pracownik w zatrudnionych w gospodarce turystycznej. ochrony środowiska.Programu rozwoju'' oNZ.

I transportowe.. ogłosiła rok 1990 Rokiem Turystyki Europejskiej. powołana do Życia w Paryżu w 1904 r. - . założona 1) Międzynarodowa w 1951 r. kt ra się zajmuje m. założona w I93Ż r. z siedzibą w Waszyngtonie. r podr zy. Restaurator w i WłaścicieliKawian (1949 r. W grupie organizacji pozarządowych podejmujqcych vvybrane zagadnienia turysĘki znajdują się m. założonew 1939 r. w Lucernie. 5) Międzynarodowy Związek Krajowych organizacji Hotelarzy. zalożona w 1904 r.in. 2) Międzynatodowe Stowarzyszenie Naukowych Ekspert w Turystyki. kt re bada problemy związane z turystyką międzyna' W grupie organizacji 6) Międzynarodową Federację Schronisk Młodzieżowych (I93Żr. Zu- - organizacje pośredniozwiązane z turystyką. o rłanizacj ąmi re gionalnymi są m. zrzesza ono krajowe organizacje i kluby turystyczne. 2) Międzynarodową Federacj ę Drogową . Genewa). dotyczące Statystyki w turyStyce. Amsterdam). monografie poświęcone wybranym problemom turystyki. 3) Międzynarodowe Stowarzyszenie Turystyki. obowiązująceJ zinicjatywy oNZ od 1963 r. Chodzi o zblizenie do reali w gospodarczych wsp łczesnej turystyki koncepcji statystyki w tej dziedzinie. Rzym).styk turystycznych..: 1) Międzynarodowy Związek Przewoźnik w Drogowych. 3) Stowarzyszenie Turystyczne Rejonu Oceanu Spokojnego. załoŻone w 1898 r. 3) Zrzeszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego. w Lugano. Londyn). EwG. organizacje zajmujące się og lnymi sprawami turystyki: r organizacje uniwersalne. 4) Arabski Związek Turystyczny. Biuro Turystyki Socjalnej. a także zwołuje z1azdy i kongresy naukowe poświęcone Sprawom turystyki. 2) Konfederacja organizacji Turystycznych Ameryki Łaci skiej.. kulturalno-humanistycznymi aspek' tami turystyki międzynarodowej i prowadzi badania lingwistyczne z dziedziny turystyki. kt re po' dejmuje problemy kontakt w osobistych ekspert w turystyki.in': 1) Międzynarodowa Federacja Samochodowa. Organizacje turystyczne pozarządowe dzieli się w literaturze na: rodową i stymuluje jej rozw j. skupia_ jącą 28 wysoko rozwiniętych kraj w świata. grupująca kluby samochodowe (PZMot). jej poprzedniczka. a takŻe Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (SICTA). atakże publikuje m..in.. Do grupy organizacji pośrednio podejmujqcych tematykę turystycznq naleŻą np. w Luksemburgu. organizacje zajmujące się wybranymi zagadnieniami turystyki. r organizacje regionalne. 3) Międzyamerykanskie Kongresy Turystyki.in. Ż) Organiza' cję Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju z siedzibą w Paryżu. 196 . powołane do życiaw 1949 r. w tym m. popularyzuje ona uprawianie turystyki kempingowej i wprowadza ułatwienia w tym zakresie.: Akademia Turystyki w Monte Carlo.: 1 ) Europej ska Komisja TuryStyczna. kt ra stymuluje m. Można tu wymienić zalecenia ŚoT z 1993 r.in. 4) Międzynarodowe w Brukseli. Zgromadzenie Gene_ ralne postanowiło też zwołać konferencję dyplomatyczną w celu zawax' cia konwencji dotyczącej ułatwier( podr żniczych.in.. rych). zrzeszającą 15 paristw zachodnioeuropejskich. r hotelarskie. 8) Powszechną Federację Stowarzyszeri Biur Podr ży w Brukseli (1966 r. Międzynarodowa Izba Handlovła oraz Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Zasob w Naturalnych. rozw j turystyki samochodowej Ż) Międzynarodowa Federacja Motocyklowa..: 1) Unię Europejską. 7) Światowe Stowarzyszenie Agencji Podr ży (1949 r. w Paryżu. uniwersalnych na uwagę zasługują m. załoŻonęw 1953 r. 4) Międzynarodowe Stowarzyszenie Hotelowe (1946 r.in. Należy też wymienić sieć regionalnych organizacji międzynarodowych zajmujących się turystyką. zawodowe organizacje turystyczne: W grupie zawodowych organi7acji turysĘcznych mozna wymienić m.. 3) Międzynarodowa Federacja Kempingu i Karawaningu.in.

Pojęcie .1. autor opĘe za określeniem . nie kojarzy się raczej polskiemu Czytelnikowi z powszechnie rozumianym pojęciem -przelnysł''. niezbędne do ich zaspokojenia.przemysł turystyczny'' są trakw lowane w tej ksiązce jako synonimy.r Rozoztat TURYSTYKA A GO5PODARKA NARODOWA GOs PO DARKA TU RY5TYCZNA TURYSTYCZNEJ 4. iż z punktu widzenia systematyki naukowej zesp ł czynności wykonywanych w ramach gospodarki I W piśmiennictwieanglosaskim terminy te są używane zamiennre' 199 . obejmu.1. wyżywienie. zakwaterowanie. PoJĘclE l zAKREs GosPoDARKl Pojęcia .gospodarka turystyczna'' i . Na gruncie tych potrzeb rozwijają się czynności gospodarcze..gospodarka turystyczna''l. załatwienieformalności granicznych.: r r r r r udostępnieniewalor w turystycznych.. w szerokim sensie. Poniewa'ż działalność obrębie gospodarki turystycznej..gospodarka turystyczna'' stanowi zbiorczy termin.|ący og ł arządze i środkw służących zaspokojeniu potrzeb turyst w.. Wydaje się. Warto w tym miejscu przypomnieć. iż zapotrzebowanie na r żnorodne wartości użytkowe w turyStyce obejmuje np. transport osobowy.

Aby bliżej poznać korzyści płynące z rozwoju gospodarki turystycznej. komunikacyj nych. wynajem i działalttośćzwiązana z prowadzeniem interes w. turoperatorzy. Termin .. Używanie terminu .c niejednoznaczność określer dotyczy nie tylko og lnego sensu tego 1lrljęcia. 4) transport. wypoczynkowych)' nie sprzyjają kształtowaniu świadomości jej ekonomicznej i spolecznej roli jako źr6dłazaspokojenia potrzeb turyst w oraz zarobkowania dla pracujących w tym sektorze gospodarki na- turystycznej nie tworzy zwartego Systemu pojęć. jest nieodzowne prowadzenie wszechstronnych jej badari. mimo jego wicloznaczności. Middletona2 sektorami i mierzonych w statystykach większości kraj w. lokalne biura.T.gospodarka turystyczna" można wyr żnić funkcje usfugowe. agencje turystyczne. po5) średnictwo finansowe. spełniane w celu zaspokojenia popytu turyStycznego. Ruch turystyczny bowiem tworzy bezpośredttio oraz pośrednio podstawę określonychi koniecznych czynności gos p ld arczych. 3) hotele i restauracje. 9) pozostała działa|nośćusługowa: komunalna. /. stąd.ekonomika gospodarki turystycznej".C.in. że r żnorodne w swej istocie czynności. Układ ten tworzą sektory: Zakres zadari gospodarki turystycznej ilustrują następujące przykJa- 1 r r t t biura rezerwacji). gospodarka magazynowa i łączność. Nalezy zauważyć. przemysłowe i handlowe.. łl) edukacja. W układzie czynności gospodarczych wykonywanych pod wsp l_ nym mianem . opartej na strukturze podaży. atrakcji (np. jest w praktyce użyteczne i celowe. oświaty i rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. 7) administracja publiczna. ze warunki i wyniki przykładowo wymienionych czynności gospodarki turystycznej są przecież r żne. dlatego tez nie jest uzasadnione uzywanie w stosunku do nich terminu . socjalna 200 ŻoI . transportowy (wszystkie środki transportu osobowego).r i rodowej. 2) handel.. mtJzea. parki narodowe. 6) obsługa nieruchomości. jednak są one w jakiś spos b powiązane. gastronom iczny ch. organizacje turystyczne i stowarzyszenia turystyczne). o wyraźnie zarysowanych powiązaniach wewnętrzłość nych. rt w konsekwencji linię podziału między nimi a pozostałymi występują_ cymi na danym obszarue. galerie. organizator w turystyki (np. gwarantujące Sprawny rozw j turystyki. iż odrębne badania poszczeg lnych kompleks w gospodarki Posługiwanie się terminem .gospodarka turystyczna'' na określenie tego rodzaju całości wydaje się uzasadnione. miejsca historyczne i aktywnego spędzania czasu).gospodarka turystyczna". turystycznej (np. takich jak 1) budownictwo. tworzą pewną ca_ gospodarczą. W świetle tych zalecer działalnośćgospodarcza 'twiązana Z turystyką występuje faktycznie w dziesięciu sektorach gospodarki narodowej.. Nikt nie kwestionuje wsp łzależności hotelarstwa i usług gastronomicznych' handlu detalicznego i usług rzemieślniczych. baz! noclegowei (szeroko rozumiane hotelarstwo). Poszczeg lne czynności gospodarki turystycznej są zr Żnicowane. Dlatego niezbędne jest także prowadzenie badar{ w od_ niesieniu do poszczeg lnych czynności związartych z funkcjami gospodarki turystycznej jako podstawy rozmaitych decyzji gospodarczych otaz społecznych. usług informacyjnych i pozostałych gałęzi usług turystycznych. Takie cząstkowe badania nie ułatwiają tez reklamy ekono_ miczno-społecznych efekt w rozwoju turystyki w makroskali. iż trudno jest ści śleustalić turystyczny charakter wielu urządzer infrastrukturalnych. organizacji w miejscach odwiedzin (np. są zalecenia Światowej organizacji Turystyki dotyczące międzynarodowej klasyfikacji turystycznej (SICTA).nazywanych przez V. Istnieje natomiast wiele przesłanek społeczno_ -gospodarczych wskazujących na to. pr zy należnych do r żny ch dział w i galęzi go spo darki nat nrclowej..gospodarka turystyczna" jest uzyteczny do cel w społeczno-gospodarczych i politycznych. usług noclegowych. Przykładem szerokiego zakresu działalnościzwiązanej z gospodarką turystyczną. lecz także zakresu zada . Wynika to m. zmierzając do wytworzenia pożądanej usługi lub dobra konsumpcyjnego innego rodzaju. narodowe organizacje turystyczne. tly. Gospodarka turystyczna twotząca podaż turyStyczną składa się z cfekt w działalnościkilku r żnych jej części. Wydaje się. Wszystkie te czynności gospodarcze łączy bezpośredni lub pośredni związek z dynamicznie rozwijającym się ruchem turystycznym. podejmowanych ptzez władze lokalne i og lnokrajowe.Trzeba jednakprzyznać.

dwie jej cechy: kompleksowość funkcji oraz navłiry'anie do społecznościturystycznej. ny w ścisłymznaczeniu. Natomiast posługiwanie się taką cechą urządze(l turystycz' ftzyczne. s. miejscowy.UI<F|T. że zadaniem SICTA jest stworzenie szansy właściwegorozwoju system w klasyfikacji międzynarodowej i krajowej. że gospodarka turystyczna szeroko pojmowana obejmuje r żnorodne funkcje przynależne do wielu dzial w gospodarki narodowej. Sprzęt turyStyczny i inne usługi. Zakres tych funkcji wypełniają m. a więc do jakościowo lepszej obsługi ruchu turystycznego. Termin . Zr żnicowana struktura rodzajowa potrzeb zgłaszanych przez twyst w wywołuje określone implikacje w zakresie podmiotowym gospodarki turystycznej. a także rozszerzenie wiedzy na temat zakresu i skali działalnościgospodarczej związanej z turystyką. wypoczynkowe. komunikacyjne i informacyjne. 51-63. jak np. wielu dziedzin gospodarki miej scowości turystycznych. Sezonowośćruchu turystycznego sprawia. W układzie obowipującej systematyki zada gospodarki 203 20Ż . kt ry nie ttloże być negowany w tym sektorze gospodarki narodowej. Jednostki gospodarc ze zaspokajające potrzeby turyStyczne wykazują duże rozdrobnienie organizacyjne i często sązr Żnicowane pod względem typu i form własności.i indywidualna. iż sieć podmiot w działających w sektorze gospodarki turystycznej jest stosunkowo gęsta. Preferowanie rozwoju turyStyki we wsp łczesnej polityce społecznej i gospodarczej kraju prowadzi do r<>zszerzenia działalnościgospodarki turystycznej. ze podstawowe potrzeby zgłaszane przez i)ry' st w są zaspokajane na miejscu. wymagaj ącym rozumnej koordynacj i. a zakres przestrzenny ich działalnościznacznie zr ż' nicowany. prowadzi do zniekształce nych. gospodarkę turystyczną można podzielić na bezpo. Za kryterium podziału należy przyjąć stopier wy' korzystania infrastruktury turystycznej przez aczestnik w ruchu tury. hleceniaWTO. Praktycznie gospodarka turystyczna jest więc układem wielosektorowym. pamiątek. Gospodarka turystyczna jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych bezpośrednio lub pośrednio rozwij anych w celu zaspokoj enia wzrastaj ącego zapotrzebowania czlowieka na dobra i usługi turystyczne. 10) organizacje i instytucje międzynarodowe3.Trzeba tez podkreślić. Jest to konsekwencją rachunku ekonomicznego. Na og ł są one związane z wydatkami na: komunikację. będącym jcdnocześnie istotnym instrumentem wt rnego podziału dochodu narodowego.. rozrywki kulturalne' zakup artykuł w łączność. że trystyczny charakter Gospodarka turyStyczna spełnia swoje funkcje narzecz konsumpcji indywidualnej i zbiorowej. okoliczność ta osłabia w świadomości społecznĄ de facto turyst yczny charakter ich działalności. w strukturze tej Badania wydatk w turyst w dowodzą. gastronomię. Nalezy zauwuŻyć. Na podstawie nakreślonych spostrzeze można dokonać następującej pr by zdefiniowania pojęcia gospodarki turystycznej. usługi noclegowe. Widać więc. system w rachun' kowościoraz sprawozdavłczości. lecz mimo to powinny być zaspokajane w warunkach kompleksowej obsługi ruchu turystycznego. Zachodzi tu r wnież zaleŻnośćodwrotna. to można powiedzieć' iz gospodarka turystyczna ma charakter lokalny.in. Niekt re potrzeby muSZą być zaspokajane codziennie i powszechnie. Stycznego. spożywczych. wraz z pozostałymi funkcjami w zakresie zaspokajania potrzeb masowych i regularnie zgłaszanych przez turyst w. że ich potrzeby sąznacznie zr żnicowane. tzn. nieregularnie. Usługi i produkcja gospodarki turystycznej są w pełni lub częściowo odpłatne. że obsługa ruchu turystycznego wymaga zaangaŻowania. średniq i pośredniq. Inne są zg|aszane sporadycznie. Termin ten moze być r wnieŻ rozumiany w szerszym znaczeniu. Dzięki ternu może ona stanowić waŻny czynnik kształtowania polityki społecznej i gospodarczej pa stwa. Wielokierunkowa w gospodarcza i r żnorodnośćform własności gospodarce działalność turystycznej są powodem występowania rozmaitych form organizacyjnych podmiot w działających w tym sektorze gospodarki narodowej. właściwości gospodarki. warto dodać. Jeślisię założy.gospodarka turystyczna" moŻe być pojmowa- W zaproponowanej definicji gospodarki turystycznej podkreśla się Terminologia turystyczna. opr cz komunikacji. og lnie biorąc.icci przedsiębiorstw i innych podmiot w niższej klasy organizacyjnej rric obejmuje w większości całego zakresu działalnościgospodarczej. ubi r. Warszawa 1995. 3 lłl sezonie turystycznym Znaczna częśćtych jednostek opiera swoją tlziałalnośćna potrzebach zglaszanych gł wnie przez ludnośćmiejscową. noclegi. w wczas jego interpretacja obejmuje funkcje codziennego i powszechnego zaspokajania potrzeb turystycznych. r. gastronomiczne.

-BIS.. TurysĘka s. 4.2. czyni celoPodręcznikowy charakter tej książki siłą rzeczy . Powszechnie bowiem wiadomo. PoJĘclE RYNKu TURY5TYCZNEGo Przez pojęcie rynku rozumie się zesp ł stosunk w między sprzeda. transportowych itp. ze . Goeldner.l.szęrsze. można m wić o rynkach turystyki młodzieŹowej' rencist w i emeryt w. Krak w 1999. Utozsamianie turystyki z przemyslem turystycznym jest po prostu nieporozumieniem. na kt ry składają się efekty działalności(produkty) wielu części składoRysunek wych nazywanych sektorami kt re obsługują określone segmenty rynku turystycznegoa. jego dostawc w i nabyw c w. podr Warszawa 1995. krajowy. Na podsta. Żo4 . Można wreszcie zastosować kryterium celu a . ch. jednak bardzo istotną. W szczeg lnościrynek jest określany przez odniesienie do produktu. s.. jego dostawc w oraz turyst w5. warto się zapoznać z rysunkiem 4. Rynek turystyczny można rozpaĘwać z r żnych punkt w widzenia."a= A FI uJI ^aY statek Rower samolot Kotej o z Samoch d Przyczepa Ltmuzyna Kemping Hotel Motel Kurort Pensjonat 4. John Wiley & Sons.2. stwierdza. Przyjmując zaśjako kryterium relacje: miejsce zamieszkania_miejsce docelowe. wyr żnia się rynek lokalny.wie kryterium rodzaju usług turysĘcznych wyodrębnia się rynki usług hotelarskich.r narodowej gospodarka turystyczna stanowi kategorię nieformalną. 1 1. regionalny. że przemysł turystyczny lub gospodarka turystyczna jest jednym ze zjawisk turystyki.W Mclntosch. 5 w.1 pracy. New York 1986' s' 1 ' - w obliczu wyzwali ży. Medlik. Philosophies.iącymi i kupującymi dany produkt.. PMEMYSŁ TURYSTYCZNY MARKETIN6 Aby poszerzyć wiedzę o złozonościrzeczowej gospodarki turystycznej. traktowanie pojęcia gospodarki turystycznej lub przemysłu turystycznego.s/'ł ^ł -{ x m w Sport . Przyjmuj ąc kryterium geograficzne. skądinąd ciekawej. gastronomicznych. D(I wieku. lemiośem lozrywka artystyc. Aleiziak.R. o wytaźnie zarysowanej specyfi ce funkcj i gospodarczych i społecznych. kt rzy reprezenĘą popyt na ten produkt. kontynentalny i światowy. jw.1. rnym Zjazdy Sklepy mir rjscowe :estiwale Sklepy prz ydrożne Studia Ciągi skle1 r z o . 4.1. z4@\*tr'9)ś 2r\ \Ż\ f 9\ -tn = . Practices.turystyka jest przemysłem.& t"ł / / Podstawę stanowią bogactwa naturalne niowany przez odniesienie do produktu turystycznego. AL.0..l.> w1 rdarzenia Sklepy z r. ot z W. Alejziak. poświęconym strukturze przemysłu turyStycznego.. Biorąc pod uwagę kryterium grup wiekowych turyst w. Tourlłm Ż Principles. RYNEK TURY5TYCZNY -/"9^ąY^ /ę/. Dlatego rynek turystyczny jest defi- Motocykl Noclegi dla zmotoryzowanYch Tramwaj Bary i restauracle lekreacja kemPingowa u vl E 4 ź Przyciąganie zwied zających Biznes r i handel Sklepy z u pominkami i pamiątl iami &* r - \o. referując zagadnienie sektor w gospodarki turystycznej. wyodrębnia się rynki turystyki krajowej i zagranicznej. Leksykon dł o: opracowanie własne na podstawie: R. niż wym zwr cenie uwagi Czytelnika na spotkane w literaturze na to zasługuje. to ckonomiczno-organizacyjny aspekt jej rozwoju ' Zresztą wspomniany autor daje temu niejednokrotnie wyraz w swojej.

1.Trzeba podkreślić. bowiem w wielu krajach wysoko rozwiniętych średni doch d do dyspozycji najednego mieszka ca wzr sł do poziomu umozliwiającego znacznej częściludnościudział w podr żach wypoczynkowych. Middleton. Krapfa7. rI 12 C. Dlatego w tym miejscu Zostaną tylko w skr cie przypomniane podstawowe wiadomości z tego zakresu. Na potrzeby poznavłczo-praktyczne każdy rodzaj rynku i jego cechy można opisać.c. wyższą dochodową elastyczność popytu turystycznego stwierdza się w zagranicznej turystyce wyjazdowej. 1 8 9 C. demograficzne. w wczas popyt na dane dobro spada. że przy dochodach względnie niskich oraz względnie wysokich dochodowa elastycznośćpopytu turystycznego jest mniej sza niż przy dochodach średnich.. są najistotniejszym stymulatorem rozwoju turystyki. 6 dobrem luksusowym. r żny charakter. s. że względne zmiany dochodu powodu_ ją zmiany w popycie w stopniu mniej niż propoĘonalnym. Według W. a staje się dobrem powszechnym. v. Die Tburismuslehre im Grundriss.. s. 4.. występujące na tym rynku podmioty oraz cechy popytu i podaży.r i i podr zy turyStycznej. jest związany ze spadkiem dochodowej elastycznościpopytu. Wolno też przyjąć. Związek ten jest znany jako cenowa elastycznośćpopytu. . 117. to popyt na to dobro rośnie. wypoczynkowej itd. Hunzikera i K. jw.2. 119. Zdaniem C' Kasparal0' dochodowa elastyczność popytu turystycznego dla turystyki krajowej przyjmuje praktycznie zawsze wartości ponizej jedności' Oznacza to więc. jw. s..popyt turystyczny jest sumą d br turystycznych. to rynek ten jest nazywany dochodowo elastycznym. Die Tourismuslehre im Grundriss. co wymaga stałej uwagi tych. Middleton. jw. jw. Wydawnictwo Naukowe PWN. Kaspar. na rynkue. POPY T TURYST YCZNY Problematyka popytu turystycznego jest obszernie omawiana w literaturze przedmiotu. r0 s. Tamże. Marketing w turysĘce. 23.39. ZdaniemJ. jw. kt rych zadaniem jest śledzenie tendencji Najważniejszym czynnikiem wpływającym na wielkość popytu są zmienne ekonomiczne w krajach lub regionach zamieszkiwanych przez potencjalnych turyst w.. Jak wynika z literaturyl1. Altkom. Warszawa 1994. że turystyka przestaje być J. Marketing w turystyce. znajomośćtych cech rynku turystycznego jest niezbędnym warunkiem racjonalności działania podmiot w gospodarki turystycznej. kongresowej. mobilność. Altkorn. Wyraźny spadek turystyki międzynarodowej nakładający się na recesję gospodarczą w latach I99o-I993 wydaje się tę opinię potwierdzaćlz.. Praktycznie gdy cena rośnie.38. kt re pozwalają na zakup wszystkich d br zaspokajających potrzeby wyższe.T. s. Można go zilustrować następująco: jeśliw dowolnej badanej grupie ludnościma miejsce przeszło jed- turystyczny .jako gotowośćturysty do nabycia określonych ilości d br turystycznych za określoną sumę pieniędzy''. Na przykład w turystyce biznesowej czy leczniczej tury- wany powszechnie na Zachodzie fakt. postawy społeczno-kulturowe i społeczne. Na wielkośćpopytu turystycznego wywiera też wpływ cena d br turystycznych.T. za J.Dlatego rosnące dochody. kt re turyściskłonni są nabyć przy określonym poziomie cen''.iż prawidłowość na rynku turystycznym ujawnia się w specyta ftczny spos b. Ich wpływ jest widoczny w r znych rodzajach turystyki' a zwłaszcza w turystyce wypoczyŃowej. 207 206 .regulacje rządowe. Natomiast jeślizmiany są mniej niż propor_ cjonalne do dochodu.. Jest ona miarą zmian popytu pod wpływem zmian cen na dobra tu_ rystyczne. usług i towar w. 118. 19. media oraz podaż' Wsp łcześniezmieniają się one bardzo szybko.c. obserwo- Związek między dochodem a wydatkami na turystykę jest nazywa_ ny dochodowq elastycznością popytu. zdrowotnej. W wczas wymienia się rynki turystyki bizneso- wej.2. v. Cyt. Popyt turystyczny mą ze względu na wpływ wielu czynnik w. charakteryzując przedmiot wymiany.. to rynek taki jest nazywany nieelastycznym. s. Oznacza to. Kaspar. Kaspar8 określapopyt noprocentowy wzrost wydatk w na turystykę w odpowiedzi na jednoprocentowy wzrost dochodu do dyspozycji. Natomiast C. Marketing w turystyce. Marketing w turystyce. a tak:Że tzw. ajeślicena spada. s.. warunki wejścia na rynek. Należy wymienić czynniki ekonomiczne. że turystyka wyjazdowa jest bardziej wrażliwa na zjawiska recesji niż turystyka krajowa. Altkorna .

to turysta bardziej reaguje na wysokośćcen i następuje przeniesienie popytu na potencjalny turysta' Ciepły klimat i sło ce. 120 i nast. Wodejki'a. podkreśla się zwlaszcza czynniki pogodowe w odniesieniu do turystyki wypoczynkowej oraz wielkośćspołeczności.4vo13. a także moda. . kształtujące popyt turystyczny. Trzeba też zauutużyć. podwyżka cen krajowych usług turystycznych o Ivo powoduje wzrost popytu na turystykę zagraniczną wyjazdową o 0.4j. Die Tourismuslehre im Grundriss. a wzrost popytu na tę turystykę ta sze elementy podaży. logicznej. ksztaltujących popyt turystyczny. aktywna polityka turyStyczna i skuteczna komunikacja środkw masowego przekazll.7vo. Parytety walutowe mogą oddziaływać pozytywnie. Czynniki demograficzne. struktura konsumpcji. a zwŁaszcza telewizji jako gł wnego nośnika reklamy produkt w turystycznych. międzynarodowa wymiana go- og lnogospodarcze. że elastycznośćcenowa popytu tury_ stycznego zależy od wysokości dochod w i od sytuacji gospodarczej. wyb r tarszej formy zakwaterowania itd.PWSH. takie jak doch d narodowy. Układ pozostałych czynnik w. wśrd kt rych wyr żniono: orząi motywacje natury społeczno-kulturalnej. jego rozmiary i rozkład w skali rccznej. motYwY podr ży. Zesp ł tych czynnik w tworząi wielkośćgospodarstwa domowego. czono: ra Wreszcie grupę trzecią tworzą czynniki podażowe. w większości znacznie wolniej niż zmienne ekonomiczne. Umożliwia to substytucyjnośćusług turystycz_ nych. Warszawa 1997. stopie uprzemysłowienia i wskaźniki urbanizacji. prowadząc do podwyższenia poziomu cen oraz spadku popytu na określonym rynku docelowym. determinujących wzrost popytu turystycznego tw Jak wykazują badania niemieckie. Jeślipanuje recesja. poza ekonomiczno-demograftcznymi i geograftcznymi. mniejsza |iczba dzieci w gospodarstwie domowym. og lnie można powiedzieć.60 Ż08 209 . cenowe. Jeślinatomiast oferta urlopowa wewnątrz kraju sta_ je się droższa o lvo w stosunku do zagranicznej.W grupie czynnik w geografic7nych.wielkośćgospodarstw domowych.w kt rej mieszka 13 wynosi około O. Ekonomiczne Tagadnienia turystyki. to następuje przesunięcie z turystyki krajowej na turystykę zagraniczną wyjazdową. czyli zmiany cen produkt w turystycznych oraz cen sub- stytut w. Wzrost liczby gospodarstw. Zmiany popytu są odwrotnie propoĘonalne do siły nabywczej pieniądza poza granicami kraju. Czynniki te podzielono na ekonomiczne. Aby wyczerpać temaq warto jeszcze przytoczyć klasyfikację czynnik w popytowych i cechy charakterystyczne popytu turystycznego w ujęciu S. Że przy wzrościecen turysta ma możliwość zlagodzenia sobie tego wzrostu przez wyjazd do tar{szych miejscowości. sta w mniejszym stopniu reaguje na zmiany cen niż w turystyce wypo- Warto dodać. do kt rych zali- C. czynniki kulturalne. kursu wymiany walut w kształtowaniu popytu w turystyce międzynaro_ dowej. wiek członk w i poziom ich wykształcenia. czynniki demograficzne' takie jak liczba i struktura ludności. s. wzrastające rozmiary wsp łczesnych miast oraz poga$zające się w nich warunki życia stanowią istotne przesłanki wzrostu popytu turystycznego. W grupie czynnik w ekonomicznych należy także podkreślićrolę r r dochodowe. efekt demonstracji oraz rozwinięta turystyka socjalna mogą Spowodować włączenie się do ruchu tych os b. Kaspar. ze cenowa elastyczność popytu turystycznego ulega zmniejszenia przy przechodzeniu turystyki z fazy d br o charakterze luksusowym do fazy d br powszechnego uzytku. osobistej oraz psycho- t bezrobocia. tj. poziom dochod w umozliwiających powstanie funduszu swobodnej konsumpcji.czynkowej. stopa spodarcza. zwiększenie się liczby os b w wieku ponad 55 lat. działają : r r r r Grupę drugą stanowią czynniki spotec7no-psychologic7ne. jw. S. Wodelko. jego struktura. kt re osiągają niskie dochody. wzrastający poziom wykształcenia to cechy określające wzrost popytu turystycznego. s. do kt rych zaliczono: czas wolny. obnizając poziom cen' lub negatywnie. intensywnośćpodr żowania. płace realne.

że zmiana uwarunkowa ekonomicznych konsumenta dopiero w dalszej kolejnościprowadzi do rezygnacji z uprawiania turystyki.. jw. jest zawsze popytem mobilnym.strukturę. ma charakter popytu restytucyjnego (odnawianego). dostępnośćmiejsca docelowego. politykę turystyczną obejmującą regulacje prawne w sferze gospodarki turystycznej. wystą)ienie popytu efektywnego na og ł wymaga wyższychdochod w niż w innych przypadkach konsumpcji.produkt turystyczny może być zdefiniowany l r r atrakcje i środowisko miejsca docelowego. 15 I. co wynika z komplementarności d br i usfug turystycznych. żĄslodaż turystyczna obejmuje dwa elementy: dobra i usługi turystycznel l ' Z marketingowego punktu widzenia treśćpodazy turystycznej wypełnia produkt turystyczny.2. Pakiet jest postrzegany przez turystę jako przeĘcie dostępne za określoną cenę''l8. W. tzn. skoro wiadomo. 28. tw orzy układ następuj ących czynnik w 9: 1 PgdaŁ1e-St definiowana jako pewna ilośćd br i usfug oferowanych na sprzedaż po danej cenllOznac za ona relację między ilościąproduktu. standard usług nocleiowych. infrastruktura i usługi miejsca docelowego. Wynika z tego. żnej natury. s. iz o wielkości popytu decydują zar wno czynniki wymierne... cyt. opartych na mozliwościach spędzania czasu w miejscu docelowym. transport. jego infrastrukturę. sieć i wydajność przejśŻgranicznych itp. sprawnośćorganizacyjną i zakres pi"re'er'-"ii parłstwa w odniesieniu do rozwoju hotelarstwa.. rozw j turystyki socjalnej. kt rą wytw rcy są sKłonni oferować w danym czasie. . za: W. 138. Z kolei z punktu widzenia potencjalnego turysty . jw.leczre|acjąmiędzy ceną a ilością. występuje w grupie wydatk w na swobodną konsumpcję w budzecie jednostki. Krapf. Można więc powiedzieć. w podr ży. jest sezonowy.3. Middleton. ma charakter popytu substytucyjnego. konsument udaje się do miejsca występowania podaży. zakres Wreszcie należy zwr cić uwagę na pewne cechy charakterystyczne popytu turystycznego (według S' Wodejki): r r r r r r r r I r r l r jest heterogeniczny i niejednorodny.. czyli og lny produkt turysty czny. jego wielkość..W. " Jest on kategorią rynkową wrażliwąna 4. niejest ilością. środki transportu pasażerskiego obsługujące turyst w.T. jest elastyczny dochodowo...89.Stanowi to ilośćturystycznych d br i usfug. międzynarodowych stosunk w turystycznych natury handlowej i prawnej (formalności graniczne). to '' -lamze- |7 w rozdziale 2.. może mieć charakter popytu inflacjogennego.C. konkurencję cenową. jako czynnik kształto'fiiania rynku. a ceną. wzbudzona po_ trzeba podr żowania jest na tyle silna. jest popytem lącznym. co wynika z rodzaju produktu turyStycznego oraz z faktu.. o popycie turystycznym decyduje wiele czynnik zmiany w. przy założeniu. podobniejak popyt. kategoryzację. reglamentację działa|nościturystycznej itp.'gJF< cena spadals. w wyjątkowo dużym Stopniu zależy od społeczno-gospodarczej po- jako pakiet składnik w materialnych i niematerialnych. że inne czynniki ksztahujące rynek nie ulegną zmianGl Podaz. Altkorn. s. Marketing w turystyce.' s. jak i niewymierne. jest elastyczny cenowo. organizację. promocję. sieć.r r r r organizator hotelarstwo. Hunziker i K. jaką jest się skłonnym oddać przy danym stanie cen krajowych lub wartości pieniądza w stosunku do zagranicyJ.1 Reasumując. r lityki pa stwa. Marketing w turysĘce. tj. że@odużturystyczną. .Jest to oczywiste. PoD^Ż TURYsT YczNA usfug. nato- - 2rt . 2r0 Charakterystyka d br turysĘcznych została przedstawiona miast usług w rozdziale 5 niniejszej książki. Ekonomika i organizacja turysryłi' jw. Gaworecki. Jeślichodzi Q nodaz turystyczną w znaczeniu gospodarczym.a postępo_ gdy wać odwrotnie. jest wypadkową popytu na wszystkie składniki podaży.. ze w miarę wzrostu ceny wytw rcy są skłonni zwiększać rozmiary swojej działalności. 18 V.

.. W kształtowaniu się rynku i cen dominującąrolę. s.cena płacona przez konsumenta. wypoczynek.r f r t wizerunki miejsca docelowego. W tym miejscu Zwraca się uwagę na 2| 22 c. Trzeba tu jednak podkreślić. Jednak w za_ leznościod motywacjir żne znaczente przypisuje się podazy pi rwotnej i wt rnej .). leczenie) większe znaczenie ma podaż pierwotna. Dla przedsiębiorstw turystycznych wazne jest wykorzystanie w mozliwie maksymalnym stopniu swojego potencjału usługowego. Popyt ten. kt re s7. aby wyr wnać cykle popytu. sąroz|iczne. Zagadnieniu temu są poświęcone rozdziały 4 i 6 niniejszej książki. stosunki społeczno-kulturalne (zabytki. ze względu na rriznorodne motywacje. przy sprzyjającej polityce turystycz_ nej. w Sprzeczności z podatnością (elastycznością) popytu ltlrystycznego. I ży pierwotnej i podaży wt rnej (pochodnej). Jednakże brak przejrzystościrynku. 4. Tałnże. osiągnięcia myślitechnicznej) i urządzenia infrastruktury og lnej (transport. gdy zachodzi potrzeba. zwysokich cen. W takiej sytuacji doch d staje się właściwym regulatorem rynku turystycznego. Kaspar. jak np.. popytu turystycznego powoduje zr żnicowanie po_ ' Zr . gospodarkę komunalną itp. silna za|eżność rxl p r roku. ttitturalnych proces w wyr wnawczych i sprawia. Altkorn. W literaturze podkreśla siQ]_' Że cechy te sprawiają. iż przy motywacjach o charakterze ftzycznym (np. i silnie zaznaczające się preferencje nabywc w w sumie zacierają rolę ceny jako regulatora rynku. tradycje. jest bardzo zr Żnicowana. że w regulacji rynku rlużą rolę uzyskuje cena. do hoteli).3 GOSPODARCZE KONSEKWENCJ E RozwoJU TURYsT YKt (u/Ęclr KERUNKoWE) . jak i międzynarodowej. Natomiast do podaży wt rneJ lub pochodnej włącza się instytucje i vządzenia infrastruktury turystycznej (np. odgrywa popyt turyStycznyŻI. stanowiące podstawę materialno-organizacyjną świadczer( turystycznyc ) og lnie można powiedzieć. brak możliwościmagazynowania usług.żnicowanie daż{Źakres podaŻy pierwotnej i wt rnej w duzym stopniu za|eży od s k u t e ćzn o ś i dzi ą ła n i a p o dmi o t w g o s p o da rki t ury s ty c znvĄZa pomocą c dostępnych im środkw podmioty te decydują o tym. w kt rym jest oferowana. oraz jej duża kapitatochłonnołr\ z (szczeg lnie w odniesieniu np. Do podaży pierwotnej zalicza się rzeczywistość przyrodniczą (naturalne walory turystyczne). Szerzej na temat podaży turystycznej pisze J. jw'. w przypadku rynku nabywcy.lywna. udostępnienie podaży pierwotnej i rozbudowa podaŻy wt rnej). Ta rozbieżność cech utrudnia zachowanie normalnych.28-31. ŻI2 ŻI3 . hotelarstwo. na_ tomiast przy motywacjach związanych z prestiżem (np. Cechą charakterystyczną podaży turystycznej jest jej zwiqzek miejscem.jest względnie elastyczny. z rezygnacją. kongresowa) większe znaczenie przypisuje się podaży wt rnej. co stoi wymagają ftzycznej obecności klienta. gastronomię. gościnność. Posługując się takimi środkami. Na rynku tym oferty korzystne cenowo umozliwiają uczestnictwo w ruchu turystycznym także grupom ludności o małych dochodach. Konsekwencje rozwoju wsp łczesnej turystyki. w jakiej mierze podaż turyStyczna jest wykorzystana przez popyt. s. podmioty te decydują (lub co najmniej wpływają na to). komplementarność produktu turystycznego. Że podtż turystyczna. Uważa się. Marketing w turystyce. reklama. turystyka biz_ nesowa. iż podaż turystyczna jest w znacznym stopniu 20 Lpanz z) furystyczna możebyć tez charakteryzowana jako zbi r poda. urządzenia wypoczynkowe i sportowe. że ptzy odpowiednim zr żnicowaniu cen moŻna dowolnie spożytkować siłę nabywczą ludności i jej skłonność do zakup w usług turystycznych. co zapewnia wysokie wykorzystanie potencjału usługowego2z. zar wno krajowej. Wiadomo.że przedsiębiorstwa turyStyczne Są na og ł jednostkami świadczącymi usługi. Die Tourismuslehre im Grundriss. pośrednictwooraz organizację podr zy). 121-1Ż2. jw.1 . język. Produkcja usług zachodzi w tym sitlnym czasie i miejscu co ich konsumpcja. ze względu na szeroką skalę potrzeb turyst w. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki podazy turystycznej warto' podkreślićniekt re jej cechy2o. podczas gdy intensywność potrzeb jest bardzo r żna. co zostaje włączone do poduŻy turystycznej i jak podaż ta się zwiększa (np.

"#r'^""ilf::il wok li::::l$.j.165x^2?:ł.nfiy sty ce :i:'T'^.1 ł kt rej rozwijają się dzt.I\.l. r wnoważne wydatkom na import.re-.f^il:1":T"|ff'T'lTł ka ffi3#1!:nieisca pracy i oo"nojf z . Japonia) i wykazuje deficyt bilansu turystycznego. z punktu widzenia bilansu płatniczego pa stwa.li' j1l.#:#:mTilyi:il"'i1"$pi'#*5"-'" *yyu"^." iy"*upracę.y^ł. w turyStyce międzynarodowej danego kraju. Kaspar.. będąc częściąbilansu płatniczego. Dlatego turystyka jest uwazana Za tzw. jeślizostaną ratyfikowane przez rząd RP. Bilans turystyki..#J."Ę:I^li'ąt:rr'". W literaturze przedmiotu spotyka się stwierdzenie. Natomiast wydatki na turystykę zagraniczną wyjazdowąsą.l. Turystyka jest ważnym środkiemredystrybucji dochod w między kr1ju Jest tym rvtększy' turystyki.fi tu. Włochy) i wykazuje nadwyżkę w bilansie turyStycznym. czyli og lnie biorąc. wpływy i wydatki na turystykę nie dają się łatwo rejestrować2a.i1arkisminturystycznych. Die Tourismuslehre . to tym Samym wzrasta znaczenie turystyki dla wpływ w i wydatk w dewizowych gospodarki narodowej. że udział regionami. .:łł.ffi.::'f. im Grundriss. Hiszpania.""ff ::ilttlipTąj-fl 1"stykizlł. 2a 23 konsekwencje gospodarcze."T. jw.:'1lil |l- ffi c.#lł*'"'*ł 4'1'4' MARTenNG w TgfiYSTYcg poswlęclc kilka uwas właściwierozumianv marketino --.:''-#i::f itrtrn*-ff#J''ffi ri:'jjil.|'::Ń. jest por wnaniem wartościd br i usfug turystycznych sprzedanych w kraju obcokrajowcom oraz d br i usług zakupionych przez mieszkarc w danego kraju w czasie tury_ Stycznego pobytu za granicą. Warto podkreślić..iż gł wnym czynnikiem określającym regionalny i krajowy wzrost gospodarczy jest atrakcyjność turystyczna regionu lub kraju.:"j rj lił}. że wpływy z turystyki zagranicznej ptzyjazdowej są. r wnowazne wpływom z eksportu w bilansie handlowym.ffi rcach yffi. Praktyka dowo.w przypadku turystyki krajowej. Należy przypomnieć. i**gr*'r:łm#jii''łffi l ::::-::'::Ń-*. czy też jest krajem turystyki wyjazdowej (np..'h. 9-' JąJr r zaopatrzenra w tow/. W przeciwieristwie do tra_ dycyjnego eksportu i importu.i":. czy dany kraj jest krajem turystyki przyjazdowej (np.'..KaJowego brutto. bilans turystyki jest zestawieniem wartości konsumpcji turystycznej w zagranicznej turystyce przyjazdowej orazw zagranicznej turystyce wyjazdowej. niewi_ dzialny eksport i import... Jezeli roczne wydatki na turystykę zagraniczną rosną szybciej niż produkt krajowy brutto. Gospodarcze znaczenie turystyki zagranicznej zależy od tego. czy|ijest krajem turystyki aktywnej. Turystyka ma sw j udział w bilansie płatniczym paristwa. 1ŻŻ_l3o. w przypadku turystyki międzynarodowej.il.i1{. W taki spos b może się ona przyczynić do zr Żnicowania rozwoju gospodarki narodowej i światowej.. Dtlży postęp w tym zakresie rokują zalecenia WTo dotyczące statystyki wydatk w na turystykę.^ fl:iil"#:l1'"I:|] "*. oraz między krajami. ze turystyka iest il jI".'uy rozwoiu gosnorlarczvm --"ioflU 1ou :T::T.n:ff:mBerner Studien zum Frem ŻI4 ŻI5 . z punktu widzenia bilansu płatniczego. s.Inaczej m wiąc. tworząc tło rozważart prowadzonych w dalszej części rozdziałuŻ3 .*i#[""T1'-"il\Ł.: ąi[(. Niemcy.

r

przy uzyskiwaniu umiarkowanego zysku. Natomiast zdaniem C. Kasparaz7 , marketing w turystyce jest określany jako ,,...polityka turyStyczna nakierowana na rynek i uzasadniana przez rynek, polityka zar wno przedsiębiorstw turystycznych, jak i organizacji turystycznych, bez względu nato, czy Są one podmiotami prawa publicznego, czy prywatnego''. Takie ujęcie marketingu oznacza akceptację zar wno marketingowego sposobu myślenia, jak i marketingowego sposobu praktycznego działania. Marketing w turystyce w szerszym znaczeniu tworzą:

nym, powinny być skonkretyzowane pod względem finansowym i osobowym. Cele polityki turystycznej osiąga się za pomocą instrumentarium marketingowego. Instrumentarium to tworzą:

r r

: : : r

produkt (asortyment, ilośćitd.), cena (warunki, zr żnicowanie cen), promocja (reklama, public relations oraz sprzedaz osobista), dystrybucja (kanały dysĘbucji, systemy dystrybucji).

określenie cel w i funkcji turystycznych, opracowanie wskaz wek postępowania za pomocą strategii cząstkowych.

Zagadnienia te w duzym stopniu zależą od właściwejinformacji, i określenie trend w wskazujących przyszły rozw j. Praktyka niestety dowodzi, że często nie docenia się w turystyce konieczności tworzenia banku informacji Statystycznych, co mścisię błędami przy podejmowaniu decyzji przez podmioty
pozwalaj ącej na analizę bieżącej sytuacji

Zastosowanie tych instrument w w praktyce w określonej kompozycji (marketing-mix) jest przedmiotem tzw. strategii marketingowej. Zadanie strategii sprowadza się do określenia środkw zapewniających osiąganie cel w polityki turystycznej lub zbyt w dłuższej perspektywie czasowej. Można też m wić o strategiach narzędziowych (cząstkowych), gdy np. w ramach koncepcji marketingowej planuje się politykę cen, dysĘbucji itd. Zdaniem C. Kaspara, przy stosowaniu instrumentarium marketingo-

polityki turystycznej. H. WeinholdŻ8 zwtaca uwagę, iż w określaniu cel w polityki turystycznej powinno się uwzględniać następujące elementy:

r r l r l

opis pozycji, jaką zajmuje przedsiębiorstwo lub organizacja turystycznazg w og lnogospodarczym procesie dysĘbucji d br i usług, opis potrzeb, kt re przedsiębiorstwo lub organizacja zamierza zaspokoić Za pomocą świadczonych usług, opis usług, kt re określone podmioty zamierzają świadczyć, opis rynk w, na kt rych podmioty te zamierzajądzialać, opis usług określonych podmiot w w wymiarze ilościowo-jakościowym.

wego nalezy zwr cić szczeg lną uwagę na stopie nasycenia rynku. Dlatego ważnajest koordynacja marketingu na poziomie przedsiębiorstwa z marketingiem w skali makro. Rola skoordynowanych poczyna jest szczeg lnie waŻna w warunkach występowania popytu turystycz-

jego większą przejrzystość.obserwowane poziome

nego na pakiet usług. Ponadto wzrastająca integracja rynku powoduje

Nalezy dodać, iz wymienione elementy, stanowiące podstawę określeniacel w polityki turystycznej na konkretnym szczeblu terytorialC. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 133. H. Weinhold, Marketing in 20 Lektionen, cyt. za: C. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 134-136. 2e Organtzacja turystyczna jako podmiot polityki turystycznej, np. gminy.
28

2i

sprawiają, Ze szanse na sukces małych, pojedynczych przedsiębiorstw turystycznych są w efekcie rozrastającego się rynku krajowego i międzynarodowego coraz mniejsze. C. Kaspar zauważa, że takj wniosek powinien wypływać zbada rynku i być podstawą marketingu. Względy praktyczne uzasadniająpoczynienie kilku uwag poświęconych poszczeg lnym elementom instrumentarium marketingowego. Jeżeli chodzi o politykę dotyczącą produktu turyStyczne7o, to powinno się w spos b jasny precyzować ofertę turystycznąijej kształt pod względem ilości,jakościoraz rodzaju infrastruktury og lnej i tury_ stycznej. Dużej roztropności wymaga polityka cen. Zalety zt żnicowania cen usług turystycznych r żne ceny za te Same usługi w zależnościod okresu (przed sezonem, w czasie sezonu czy po sezonie) lub od czasu
Ż17

i

pionowe fuzje

zr6

r
korzystania z usług (dłuższyczy kr tszy), oraz ceny ryczałtowe są na wsp łczesnym rynku (nabywcy) oczywistością' W turystyce podkreśla się znaczenie polityki ,,obr bki'' rynku' poWszystko to, co w promocji wypełnia zakres public relations, słuzy w oczach opinii pu_ lepszeniu wizerunku i zwiększeniu wiarygodności blicznej. Działania objęte public relations mają gł wnie charakter informacy3ny i powinny tworzyć dobry klimat dla udanych kampanii reklamowych. Jezeli chodz\ o reklamę w turyStyce, to powinna budzić zapotrzebowanie na oferowane usługi i ukierunkowywać istniejący popyt na określonąpodaż, a takŻe spełniać funkcję informacyjną. W literaturze p."" .iotu podkreśla się wym g Systematyczności przygotowywania jest akcji reklamowych. Punktem wyjściaw opracowaniu takiej akcji odpowiedź na następujące pytania.

r s r r

Czemu akcja ma służyć,jaki jest jej cel? Gdzie akcja powinna być przeprowadzola| czy wśrd ludności wiejskiej, czy w aglomeracjach miejskich? latie zastosować nośniki reklamy, np. telewizję, ogłoszenia, pro-

Kiedy akcja powinna być przeprowadzona' czy np' w listopadzie,
czy na wiosnę?

spektY?

sympozja i konferencje. Promowanie sprzedaży usług turystycznych w szerokim znaczenil tego terminu oznacza r wniez określeniekanał w dystrybucji (własne plac wki sprzedaży, pośrednicy detaliści,hurtownicy itd.) i kształcenie tych, kt rzy mają bezpośredni kontakt z klientami. og lny przegląd problematyki marketingu w turystyce potwierdza istnienie dodatkowej za|eżnościmiędzy rozwojem turystyki w kierunkach społecznie poŻądanych a szeroko rozumianym marketingiem.
*t<t<

imprez stałych, regularnie organizowanych w określonych miejscach i terminach. Imprezy targowe stwarzają wystawcom ofert i potencjalnym ich nabywcom duże możliwościprowadzenia działa marketingowych i kontakt w. Tereny targowe są także miejscem konfrontacji wystawianych ofert z opinią zutiedzających. Warto podkreślić,że są one r wnież miejscem kontakt w Z prasą, radiem i telewizją. Giełdy turystyczne natomiast są organizowane okresowo. Pozwalają one na dokładny przegląd ofert turystycznych i bezpośrednie kontakty organizacji turystycznych. Duże znaczenie reklamowe mają giełdy międzynarodowe. Na przykład w Europie są znane: Międzynarodowa Giełda Turystyczna w Berlinie, Europejska Giełda Turystyki Motywacyjnej i Kongresowej, Europejska Giełda Turystyczna Par stw Nadbałtyckich. Przy okazji giełd turystycznych organizuje się r żne wycieczki reklamujące atrakcyjnośćpromowanych miejscowości, a także seminaria,

Warunkiem skuteczności każdej akcji reklamowej jest oparcie odpowiedzi na te pytania na wnikliwej obserwacji rynku turystycznego' to na wynikach badar, rynku. Aby reklama w tuu.'"sti to możliwe - oczekiwania, musi przyciągać uwagę, informorystyce mogła spełnić praww ać, zachęcać,, być zrozumiała, lekka, rzeczow a, bliska nabywcy, dziwa, aktualna, wiarygodna,przyzutoita. planoiva itp. Wszystkie te cechy są komplementarne. 'Promocja

na rynku turyStycznym jest też prowadzona w formie sprzed.aży osobistej oferowanych usług. Decyzja o zakłtpie, spowodowana reklam4, powinna zostać urzeczywistniona' Istotne znaczenie dla reklamy w turyStyce mogą mieć targi oraz giełdy. Należą one do imprez, kt rych celem jest prezentacja ofert turystycznYch.

społecznego, kulturalnego dochodu narodowego.

Przypisywane turystyce wsp łczesnej, d. masowej, rozliczne uwarunkowania rozwoju i następnie jego skutki (funkcje) w - wymiarze ekonomicznym, społecznym, kulturowym, przestrzennym itp. wskazują na jej wsp łzależność licznymi elementami gospodarki- narodoz wej. Zjednej strony turystyka jest pochodną wysokiej aktywności gospodarki jako całości,z drugiej zaśstymuluj e rozw j r żnych sfer zycia

i ekonomicznego oruz oddziałuje na wzrost

Targi turyStyczne, ze wzg\ędłt na ich zasięg przestrzenny' mogą być międzynarodowe, og lnokrajowe lub regionalne' Na og łnateŻąone do

ŻI8

219

/

4.2.T URYSTYKA A TMN5PORT
Usługi transportowe integrują rozmaite dziedziny zycia społecznego i spajają gospodarkę danego YłĄu. Żaden dział gospodarki nie moze się bowiem obejśćbez usług przewozowych i w ostatecznym rachunku efekty pracy np. przemysłu, budownictwa, rolnictwa czy handlu zagranicznego w duzym Stopniu za|eŻąod sprawności i niezawodności transportu. Bez usług transportowych nie jest też możliwy rozw j turystyki, przy czym popyt na świadczenia transportu turystycznego pobudza wzrost ich podaży (zwiększenie liczby i jakościśrodkw transportu). R wnie oczywisty jest wpływ podazy usług transportu na popyt' Na przykład dzięki upowszechnieniu samochodu turystyka mogła się gwałtownie rozwinąć. Także korzyści z wynalezienia samolotu zrodziły nowe potrzeby turystyczne w zakresie usług transportowych. Wybierając środek transportu, turySta zwraca uwagę na wiele czynnik w. Jednym z nich jest bezpiecze stwo podr ży. Jednak w miarę postępu technicznego w transporcie, atakŻe m.in. rozwoju turystyki biznesowej czynnik ten nie zajmuje juz pierwszego miejsca na liście
wymagari.

wskazać na koszĘ, poniewaz kazda poprawa jakościusług transportu musi być związana z dodatkowymi wydatkami turystycznymi. Praktycznie biorąc, wymagania turyst w wobec cech jakościowychśrodk w transportu są ograniczone przez ekonomiczną relację koszt w i dochod w. Można Z tego wyciągnąć wniosek, że wydatki, jakość usług transportu i dochody przewoźn1k w muszą pozostawać w korzystnym stosunku z punktu widzenia interes w transportu. Historia transportu wskazuje, że jego rozvt j odbywał się zar wno dzięki poprawie jakościusług, jak i dzięki zmniejszaniu kosztu jednostkowego.
Spadek cen usług następuje na skutek postępu technicznego w transporcie, poprawy jego ekonomiki i w wyniku subwencji na rozw j infrastruktury transportowej. Rzecz jasna, stymuluje to rozw j turystyki.

Krajoznawcze ce|e podr zy turyStycznych, zamiłowanie do przyg d, nasilanie się podr zy w interesach uczyniły cechą dominującą szybkość.Praktyka wykazuje, że coraz większa szybkośćpodr żowania, przede wszystkim transportem lotniczym, pozwala na zwiedzanie kraj w, kt re dotychczas nie mogły być obiektem turystyki masowej. W ofercie usługowej dotyczącej wsp łczesnych środkw transportu turyStyczneg o dużąuwagę zwraca się na komfor'. warto w tym miejscu wskazać na powodzenie np. podr zy pociągiem z zabraniem samochodu, pociągami superekspresowymi, sypialnymi, luksusowymi autokarami czy podr ży coraz większymi i szybszymi samolotami. obserwuje się tez tendencję do indywidua|izacji oferowanych usług przewozowych. Jeżeli chodzi o inne cechy jakościowe środk w transportu, takie jak punktualność'regularność czy częstotliwość,to w odniesieniu do transportu turyStycznego nie mają one większego znaczenia. Za|ety te są bardziej doceniane ptzez podr żu1ących w celach nieturystycznych' Rozważając zagadnienie wzajemnego wpływu turystyki i transportu punktu widzenia jakościowych cech środk w transportu, trzeba teŻ z
Ż20

Trzeba przy tym zauważyć, ze co do niekt rych środkw transportu, np. nowoczesnych samolot w o dużych szybkościach'istnieje przymus ustanawiąnia stosunkowo wysokich cen wskutek wysokich koszt w eksploatacji. Cenowa elastyczność popytu prowadzi tu do pewnej selekcj i popytu, kt ry j ednocześni e wy znacza podział zada dla poszczeg lnych środkw transportu dzięki ich substytucji (np. kolej-samolot). M wiąc o wpływie poprawy jakościusług transportowych na rozw j turystyki, trzeba r wnież zutr cić uwagę na stymulacyjny charakter wzrastaj ącej zdolności przewozowej wsp łczesnych środk w transportu. Czynniki techniczno-ekonomiczne i organizacyjne kształtują bowiem zdolnośćprzewozową poszczeg lnych rodzaj w transportu: kolei jako środka ptzewoz w masowych, samochodu jako środkatransportu indywidualnego, autokaru i samolotu jako środkw przewoz w grupowych. Wypada tu powiedzieć, że turystyka oddziałuje też na wzrost poduŻy usług transportowych. Występuje tu zasada sprzężenia zwrotnego: do_ stępność transportowa walor w turystycznych ozywia ruch turystyczny, kt ry z kolei oddziałuje na rozw j transportu w pożądanych kierunkach. Zależnościturystyki i usług transportu Zostaną szerzej om wione w następnym rozdziale.

ŻŻI

r

4.3.T URYSTYKA A PRZEMY5Ł
Rozw j wsp łczesnej turystyki i jej roz|iczne uwarunkowania znajdują się w ścisłymzwiązku z rozwojem przemysłu. Turystyka jest produktem cywilizacji przemysłowej, przemysł kształtuje też kierunki i intensywnośćturyStycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. W niniejszy ch rozvłaŻaniach przemysł jest rozumiany jako dział gospodarki narodowej zajmujący się wytwarzaniem środkw produkcji i środkw spozycia oraz śvłiadczeniemusług produkcyjnych. Z trzech grup działalnościprzemysłowej (wedfug klasyfikacji oNZ): przemysłu wydobywczego, przemysłu przetw rczego oraz przemysłu produkcji energii elektrycznej i gazu przedmiotem rozważafl w tym podrozdziale jest przemysł przetwtrczy. Wpływ wsp łczesnej turystyki na przemysł jest znaczny. Turysta jako konsument zwiększa zakres swoich zainteresowa o r żne elementy i przez to modyfikuje strukturę popytu oraz podnosi jego poziom' W wyniku popytu turyStycznego powstaje wiele dziedzin wytw rczości przemysłowej, nastawionych na obsługę ruchu turystycznego. Dotyczy to gł wnie przemysfu przetw rczego i rzemiosła. Doświadczenie uczy, ze pod wpływem popytu turyStycznego znacząco się rozwija przemysł d br konsumpcyjnych powszechnego użytku. Można tu wymieni przemysł motoryzacyjny, stoczniowy, metalowy, drzewny, sk rzany, odzieżowy, poligraficzny, papierniczy itp. Produkcja wymienionych przykładowo gałęzi przemysłu przetw rczego ma charakter specjalistyczny bądźbywa dostosowywana do potrzeb oraz upodobar uczestnik w turystyki powszechnej i kwalifikowanej. Z ptzemysłem przetw rczym nakierowanym na potrzeby turystyki

T

I

względem ceny.

w swojej formie i treściodzwierciedlać specyfikę danego regionu; stanowić estetycznie wykonany, trwały nabytek godny przechowania i obdarowania nim osoby, dla kt rej ma być dowodem pamięci; stanowić przedmiot wygodny do przewiezienia i dostępny pod

i

wie;Że się przemy słow o'rzemie ślnicza produkcj a pamiqtek tury styc znych

swoje wspomnienia z podr ży, chętnie kupuje pamiątki. Kużda pamiątka powinna budzić w turyście i w jego środowisku zainteresowanie danym krajem. Aby spełnić funkcje społeczne, wytw rczośćpamiątkar_ ska powinna:

drobnych artykuł w. Na og ł bowiem każdy turysta, chcąc utrwalić

Pamiątkarstwo jest w wielu krajach o rozwiniętych funkcjach turystycznych społecznie i gospodarczo ważnądziedziną wytw rczości artystycznej. Jednak masowy popyt na pamiątki turystyczne często sprawia, że nie spełniają one wsponrnianych wymagar{. Rozw j turystyki wpływa r wnież na przemysł pr7etw rczy produkujący arĘkuły żywnościowe' Masowe podr że turystyczne, zr żnicowane np. ze wzg|ędu na środkitransportu' czas trwania, stopie zagospodarowania miejsc pobytu i standard konsumpcji turystycznej, są inspiracją masowej i r znorodnej produkcji tych d br spożycia. Specyfika popytu turystycznego na artykuły żywnościowesprawia, ze jest wymagana produkcja tych d br w określonych jednostkach wagowych i pojemnościowych, o przedfużonym okresie trwałości,w stosownych opakowaniach. W warunkach gospodarki rynkowej przemysł spożywczy wyprzedza popyt turystyczny i kształĘe jego kierunki. Warto w tym miejscu zau:ważyć, iż niedorozw j tego przemysłu może hamować aktywność turystyczną pewnych grup ludności, obniżając standard konsumpcji turystycznej. Moze też obniżyć społeczno-ekonomiczną efektywność aktywizacji region w turystycznych. Produkcja przemysłu przetuł rczego na potrzeby turystyki jest typową produkcją rynkową. Dlatego też wnastające potrzeby turystyczne stymulują przede wszystkim produkcję d br konsumpcyjnych. Zkolei, aby uruchomić dodatkową produkcję rynkową, niezbędne są środki produkcji' kt rych wytwarzanie ożywia dziedziny dostarczające d br inwestycyjnych.

Masowość produkcji przemysłu ptzet:w rczego na potrzeby Stale
nasilającego się ruchu turystycznego uzasadnia określenie tego przemysłu mianem przemysłu turystycznego. Jednak termin ,,przemysł turystyczny" niejestjeszcze w takim znaczeniu obecny w literaturze przedmiotu. W świetlekryteri w klasyfikacji polskiego przemysłu stanowi on kategorię nieformalną. Pojęcie to może być zbiorczym terminem na r>znaczenie zada r żnych gałęzi i branz przemysfu przetw rczego, wY-

r

ukazywać turyściecharakter kraju, regionu, miejscowości lub środowiska, panujące tam zwyczaje, kulturę, historię i rozw j warunk w społeczno-gospodarczych;

ŻŻŻ

wsp łcześnieszczeg |nie preferowanej ze wzgtędu na jej walory zdrowotne i profilaktyczne. Z drugiej strony. z:właszcza w dostosowywaniu produkcji do zmieniĄącego się popytu. dając społecze stwom wyższe dochody. Drugie natomiast. Warto podkreślić. jest realne i niezbędne społecznie. Powszechny jest pogląd. Są też miejscami koncentracji tego ruchu. kwalifikacje kadr. że im więcej jest sprawnie działających.kazujących określonezwiązkibezpośrednie lub pośrednie z obsługą ruchu turystycznego. W efekcie. zasoby pracy. iż są one gł wnymi miejscami emisji ruchu turyStycznego. kr tszy czas pracy i warunki materialne uprawiania turystyl<l'.T URY5TYKA A ROLNICTWO zacji. choć jest ono bardzo kapitałochłonne i nie wszędzie reaIne.in.Koncentracja ludności w coraz większych miastach i aglomeracjach sprawiła. Z drugiej strony przemysł jest źr dłem zanieczyszcze środowiska przytodniczego i wielu ujemnych zjawisk w środowisku społecznym. charakteryzują: r r r s s duża elastycznośćdziałania. wiska i rozbudowę lnie mozna postawić tezę. Mają one dwojaki charakter. że industrializacja odegrała wybitną rolę w procesach urbanizacyjnych wsp łczesnego świata. Niemała jest r wnież rola turystyki w kształtowaniu proces w urbanizacyjnych. drobnych przedsiębiorstw w sektorze przemysłu turystycznego' tym realniejsze są szanse zaspokojenia potrzeb turystycznych i tym większy jest stopier wzrostu całej gospodarki' Turystyka może stanowić podstawę materialnego rozwoju region w oraz miejscowości turystycznych w kraju. Z jednej strony rozw j przemysłu i jego przemiany jakościowe stały się podstawą og lnego rozwoju. w miarę postęp w urbani- "us żywnościowych.że wany nie tylko nakazem mody. |ecz także ma podłoże snobistyczne' ŻŻ4 łoautcia przemysłu turystycznego. Postulat rozwoju przemysłu turyStycznego znajduje r wnież uzasadnienie społeczne.Że między rozwojem turystyki a przemysłem ja_ ko działem gospodarki narodowej występuje wsp łcześniewytaźny konflikt. duża elastyczność organizacyjna. obniżając znacząco społeczne korzyści płynące z turystycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. wysoka efektywność. drugie zaśto podejmowanie podr zy turystycznych do obszar w jeszcze nie ska:żonych. w niższakapitałochłonność.ek ze specyftcznymi warunkami lolalnymi (surowce. szczeg |nie w grupie d br nie- . mająca zw\ry'. iż z taktej konfliktowej sytuacji są dwa wyjścia: jedno to zahamowanie degradacji środowiska przyrodniczego przez pruemysł i rekultywacja środowiska. przestszennej koncentracj i ludnościmiej skiej i zanieczy szcze(l środowiska przy r odniczego recepcyj na funkcj a przestrzeni wiej skiej nabiera coraz większego znaczenia. warunki popy- tu miejscowego i popytu turystycznego). Istotne zwiryk'l' występują r wnież między turystyką a rolnictwem. Postulowana pełna samodzielnośćekonomiczna samorządu terytorialnego powinna stworzyć warunki umożliwiające kojarzenie interes w terenowych z rozwojem og turystyki. tym niższe wydatki na ochronę środoinfrastruktury.4. Jest to odzwierciedleniem upo_ wszechniania się tam turystyki jako stylu zycia. uprawianie turystyki kwalifikowanej.staje się przedmiotem coraz większego zapotrzebowania w krajach wysoko rozwiniętych. zwłaszcza na obszarach położonych w poblizu miejscowości turystycznych. Dużą rolę w rozwoju przemysłu turyStycznego może odegrać przemysł drobny. w por wnaniu z przemysłem śred_ nim i wielkim.aniejest nakazem chwili. Powszechny jest pogląd. Reklama turystyki kwalifikostanowi pośrednio bodziec do rozwoju przemysłu turys*an"i tycznego. przenika wsp łcześniedo jest on wywołyśzerokich warstw społecze stwa. Pierwsze rozwiry. Na zakoriczenie warto wspomnieć o pośrednim wpływie przemysłu rozw j turystyki przez urbanizację. duŻa innowacyjność. Należy podkreślić. na 4. Popyt na te dobra' niegdyśdostępne tylko dla zamoŻnych. Z jednej strony. Przemysł ten bowiem. rozw j turystyki wywołuje zmiany w strukturze produkcji rolniczej. przy spełnieniu innych warun_ k w. negatywne skutki rozwoju cywilizacji przemysłowej stały się barierą rozwoju turystyki. Przemysł ten umożliwia m.

Rozw j cywilizacji przyczyn1ł się do znacznego osłabienia więzi człowieka zprzyrodą. W celu podtrzymania tej więzi niezbędna jest taka organizacja społecze stwa, aby człowiek nie był pozbawiony widoku przyrody. egzystencji wsp łczesnego mieszka ca Antidotum na uciążliwości miast jest m.in. turystyka wiejska. Przestrzenie wiejskie bogate w walory turystyczne' pfzy odpowiedniej polityce promocyjnej, stają się obszarami rozwoju infrastruktury turystycznej i og lnej, dzięki kt rym turystyka wiejska powoli staje się zjawiskiem masowym. Atrakcyjność tych obszar w jest przyczyną, dla kt rej ludnośćpreferująca turystyczne formy spędzania czasu wolnego opuszcza miejsca turystycznej koncentracj

4.5. TURYSTYKA A SPORT
Związk't turystyki Ze sportem wynikają z cel w, często zbieżnych, ich uprawiania. Zar wno sport, jak i turystyka służącelom społecznie wartościowym, wychowawczym' są więc środkiem wielostronnego, humanistycznego wychowania człowieka. Rozsądnie uprawiany Sport, podobnie jak turystyka, np. kwalifikowana, jest środkiem ksztąłtowania społecznie wartościowych cech charąkteru' Wyrabianie w sobie choćby silnej woli wymaga ciągłego zmagania się z przeszkodami oraz przeciwnościami, co przecież występuje w działalnościsportowej i turystycznej. funkcji turystyki i sportu naprzykJadzie Przy omawianiu zbieżności zdrowia pojęcie ,'Zdrowie'' należy potraktować szeroko. Chodzi tu nie tylko o zdrowie w znaczeniu braku choroby,|ecz także o dobre samopoczucie ftzyczne, psychiczne i społeczne. Szeroko rozumiane zdrowie

i, coraz bardziej zurbanizowane i zaniec zy szczone, aby szukać wartościowych form aktywnego spędzania czasu. Turystyka na wsi staje się więc alternatywą w stosunku do powszechnie przyjętych modeli tej aktywności. Iednąz konsekwencji rozwoju turystyki wiejskiej moze być zmiana właścicieliteren w rolniczych. W Polsce np. opr cz tradycyjnych wła_ ścicieli ziemi, tj. parstwa i rolnik w indywidualnych, pojawiają się noi wi właścicie|e dzierżawcy, budujący na obszarach wiejskich ośrodki przyzakładowe dla pobytowej turystyki grupowej oraz prywatne domki letniskowe, stwarzające warunki do rozwoju przede wszystkim rodzinnej turystyki weekendowej. w taki spos b następuje zmiana organiza' cji przestrzeni wiejskiej i rozszerzenie jej funkcji. Funkcja rollnicza często schodzi na drugi plan, natomiast rozwija się funkcja turystyczna.
Zjawisko to jest szczeg lnie widoczne we wsiach letniskowych. Turystyka wiejska staje się więc istotnym czynnikiem rozwoju społeczno-gospodarczego, stwarzając pozytywne nastawienie do niej wśrd ludnościwiejskiej, atakŻe dając tej ludności zatrudnienie. Innym efektem związk w turystyki z rolnictwem są przemiany w produkcji roślinneji hodowlanej. W miarę rozwoju turystyki rolnictwo włącza się do obsługi ruchu turystycznego. W wyniku wzrostu popytu i cen na skutek rozwoju turystyki obserwuje się wzrost skupu drobiu, ryb, runa leśnegoitp. obsługa ruchu turystycznego na wsi oraz wmiejscowościach turyStycznych połozonych korzystnie względem miejsc produkcji rolnej może być stymulatorem rozwoju gospodarstw rolnych, ogrodniczych i hodowlanych oraz sp łdzielczościogrodniczej

źrdłem zdolnoścido pracy, satysfakcji społecznej itp. Wsp łcześnieczłowiek zdrowy to gł wnie człowiek zdoIny do własnego rozwoju i przekształcania otoczenia. Jak juz wspomniano w tej ksiązce, tempo przemian stwarza wiele zagroże(t dla zdrowia. Sport uprawiany z umiarem i rozsądkiem oraz aktywny wypoczynek urlopowy są najlepszym lekarstwem dla wsp Ł czesnego człowieka, zmęczonego ftzycznie i psychicznie. W medycypowinno być
nie mnożą się głosy, że ruch ciała stanowi nie tylko środekterapeutycz-

i mleczarskiej.
ŻŻ6

lecz przede wszystkim profilaktyczny. Związkl turystyki Ze sportem są r wnież widoczne w płas7czyźnie dostarcza szeroko ekonomicznej. PrzykJad w takiej wsp łzależności pojmowana gospodarka turystyczna. Iej rozw j i struktura są pod przemoznym wpływem zar wno potrzeb turyst w, jak i sportowc w. Przedmiotem konsumpcji w sferze turystyki oraz Sportu są prawie takie same usługi i dobra turystyczne, np. można wymienić usługi transportowe' noclegowe, gastronomiczne, kulturalno-rozrywkowe, wypoczynkowe. R wnież w sferze zagospodarowania na potrzeby turystyki i sportu występuje zbieżność rodzajowa vrządze infrastrukturalnych. Wyjątek stanowią urządzenia sportowe specjalnego przeznaczenia, zapewniające uzyskanie wynik w w sporcie wyczynowym. Poniewaz na og ł imprezy Sportowe odbywają się w miejscowościach i regionach turystyczny,

Ż27

r'

nych, przeto można lznać, że rozul j turystyki i rozw j sportu są komplementarne. Dlatego tez korzyści ekonomiczne wiĘące się z tym roztakŻe w zględy praktyczne.

wojem należy traktować łącznie. Za tak'tm podejściem przemawiają
rozwoju turystyki i sporPouczającym przykładem wsp łzależności tu może być Szwajcaria. W polityce turystycznej tego kraju konsekwentnie się zmierza do wykorzystania walor w sportu w rozwoju turystyki. Szwajcaria zawsze kładłanacisk na swoje atllty związane ze środowiskiem geograficznym. Najpierw przez alpinizm, następnie ptzez narciarstwo i sporty zimowe w ciągu dw ch wiek w rozwinęła turystyczną. Ewolucja sektora sportowo-turimponującą działalność ystycznego w gospodarce szwajcarskiej wskazuje na preferowanie jakościw działaniach inwestycyjnych. hoducenci artykuł w sportowych notują zwiększające się zainteresowanie swojej klienteli' gł wnie narciatzy, artykułami odpowiadającymi wymaganiom bezpieczeristwa i komfortu' Takie same życzenia stara się spełniać hotelarstwo szwajcarskie. Na poprawę jakości zwraca się r wnież uwagę w szwajcarskiej sieci wyciąg w mechanicznych (500 kolejek linowych oraz 1200 kole_ jek narciarskich). Wzajemne zależnościmiędzy rozwojem turystyki a rozwojem sportu widać też na przykładzie wielkich itnprez sportowych, gł wnie tych o zasięgu światowym,jak Ietnie i zimowe igrzyska olimpijskie, mi_ strzostwa świata w piłce nożnej itp. U podstaw organizacji takich imprez leżą przeważnie względy prestiżowo-polityczne i ekonomiczne. Dzięki nim można bowiem poprawić wizerunek miejscowości turystycznej, regionu, a nawet całego kraju oraz osiągnąć długofalowe efekty promocyjne.

bowiem, Że imprezy te Stwarzają wzmoŻony ruch, a tym samym trudnościkomunikacyjne, oraz zwiększoną emisję substancji toksycznych, są r wnież źr dłem hałasu. Z tych względ 'w uważa się za celowe organizowanie wielkich imprez sportowych przed sezonem turystycznym oraz po tym sezonie. w taki spos b mogą one być wykorzystywane jako czynnik przeciwdziałania sezonowości w turystyce. Turystyczne walory promocyjne wielkich imprez sportowych znajdują tez odbicie w sferze społeczno_kulturalnej. Imprezy te bowiem powinny przysparzać ich uczestnikom korzyściduchowych przez dobre zaplanowanie i przeprowadzenie programu turystycznego. Umiejętne kojarzenie cel w sportowych z turystycznymi zapewnia wielkim impreZom sportowym rolę stymulatora rozwoju turystyki. Należy też zauwuŻyć, ze wielkie imprezy sportowe nie przyspieszają rozwoju turystyki, jezeli ich przebieg stanowi zagtożenie dla środowiska przyrodniczego. Z tych względ w decyzja o organizacji takich imprez powinna być poprzedzona przeprowadzeniem testu Zgodności z wymaganiami ochrony środowiska. Reasumując, można powiedzieć, iż związek turystyki Ze sportem j est ścisły, wielopłaszczyznowy' bezpośredni i dwustronny. Znajomość

wzajemnych uwarunkowar rozwoju turystyki oraz sportu moze być

fu dlem wielorakich korzyścispołecznych, kulturalnych,

a

takŻe

ekonomicznych.

4.6.T URY5TYKA A KULTUM
W literaturze dotyczącej turystyki dużą częŚć stanowi tematyka ekonomiczna. Natomiast inne aspekty tego zjawiska w wymiarze wsp łczesnym, np. społeczne oraz kulturowe, nie zostały dostatecznie zbadane i opisane. Poza tym termin ,,kultura" ma wiele znacze . Sprawia to, że naszkicowane związki turystyki z kulturą są zbiorem dość luźnych uwag og lnych. Spotykane w literaturze definicje kultury mozna ująć w dwie grupy: definicje antropologiczne i definicje humanistyczne. W ujęciu antropologicznym kultura jest og lnym przejawem ludzkich zachowa , sposobu życia, umiejętności, zwyczaj w i obyczaj w, wierze języka, idei,
' ŻŻ9

Wielkie imprezy sportowe pomagają miejscowościom i regionom turyStycznym w pozyskiwaniu nowych utządze(t infrastruktury turystycznej, sportowej oraz og lnej. W konsekwencji wzrostu zdo|ności usługowych ty ch lxządzerl wielkie imprezy sportowe ptzynoszą znacz' ne korzyści ekonomiczne. Pełne ujęcie tych korzyścijestjednak trudne, często niemożliwe. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że organizacja i przebieg wiel_ kich imprez sportowych wywołują także skutki negatywne w sferze społeczno-kulturalnej i ekologicznej. Dlatego też mieszkarcy ośrodk w turystycznych są negatywnie nastawieni do wielkich imprez. Uwaza się
Ż28

7
norm, działalnościitd. Natomiast dlą humanisry kultura jest określonym dziedzictwem społecze stw i całej ludzkości, gł wnie aktywnościąprowadzącądo samookreślenia się jednostki, grupy Czy narodu, do afirmacji indywidualnej i społecznej. Jest też aktywnościązmierzającą do spotęgowania wrażliwościna piękno i dobro oraz do harmonii z otoczeniem przyrodniczym i ludzkim. Związlr<l turystyki z kulturą uwidaczniają się w humanistycznych podstawach turystyki3g. Turysta uczestniczy w tworzeniu i ochronie wartościkulturowych oraz jednocześnie ma dogodne warunki do poznawania tych wartości i przekazywania treścipoznawczych, estetycznych i moralnych.

-

Kultura ludowa (nie tylko działalnośćartystyczna, lecz takze budownictwo, rzemiosło itp.). Przyroda jako wartośćkulturowa (twory przyrody mające szczeg |ne znaczenie symboliczne). Zagospodarowanie turystyczne (tylko te elementy, kt re będą zad wierały założone właściwości br kultury' np. wyposażenie bazy turystycznej w urządzenia kulturalne).

kultury, będące przedmiotem duchowych potrzeb turystycznych. A. Kołodziej czyk3| pogrupowała je następująco.

W obrębie działa]nościturystycznej występują r żnorodne dobra

Łatwo zauutaŻyć, że wszystkie wymienione dobra kultury mogą być przedmiotem potrzeb turyStycznych. Zaspokajanie tych potrzeb oznacza popularyzację d br kultury i duchowe wzbogacanie uczestnik w ruchu turyStycznego. Jednocześnie występowanie tych d br stanowi ważny czynnik rozwoju turystyki w określonych układach przeW literaturze przedmiotu turystyka jest zaliczana do zjawisk kultury masowej. Turystyczne formy spędzania czasu wolnego są wykładnikiem kultury tworzonej w dużym stopniu przez środki masowego przekazu. Jednakże środkiprzekazu kultury masowej, choć zjednej strony zaspokajają ludzkie aspiracje poznawcze, to z drugiej oddalają jednostkę od natury. Człowiek wsp łczesny coraz częściej poznaje środowisko
strzennych.

- r

Przedmioty, miejsca i zjawiska związane z historią: zabytki architektoniczne, r zabytki historyczne, : miejsca pamięci narodowej.
Sztuka:

- s
r

dzieła sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego, instytucje gromadzące dobra kultury materialnej (np. muzea, bi-

-

blioteki). Zjawiska życiabędące wykładnikiem typu i poziomu wsp łczesnej
kultury: r osiągnięcia techniczne, gospodarcze i naukowe, : instytucje kulturalne (prowadzące działalność kulturalną i kulturalno-rozrywkową, np. kluby, teatry, kawiarnie), : zjawiska życia kulturalnego (np. imprezy, festiwale), r organizacja i spos b życia innych grup społecznych (np. wzory zachow art, style, moda).
Problem szeroko i interesująco analizuje K. Przecławski, Humanistyczne podstawy

30

tury styki, Instytut Turystyki, Warszawa 1986.

A. Kołodzieiczyk, RoIa element w kultury w turystyce,Instytut Turystyki, Warszawa 79'79, s. 9-10. Autorka ta szeroko omawia zagadnienie element w kultury w turystyce i miejsca turystyki w kulturze.

3l

przytodnicze i społeczne nie dzięki bezpośredniej obserwacji, |ecz dzięki przekazom kultury masowej. Poznaje zatem obraz świata,kt ry nie zawsze jest realny. Przed osłabieniem więzi z naturą chroni człowieka uczestnictwo w turyStyce, jest to bowiem doskonała okazja do zobaczenia na własne oczy d br kulturalnych i do przeżywania wydarzer kulturalnych. Funkcjonując w obszarze kultury masowej, turystyka moze więc stanowić doskonały środekprzeciwdziałający niekorzystnym skutkom percepcji przekaz w kultury masowej. W tym kontekście trzeba podkreślić,że ważnąrolę w synchronizowaniu korzyści z rozwoju turystyki i kultury masowej ma do odegrania powszechna edukacja społecze stwa. Efektywność uczestnictwa turyst w w kulturze może bowiem obnizać niebezpieczeristwo niesione przez kulturę masową. Na og ł w literaturze zainteresowa wymienia się m.in. pogor za ptzyjemnością,płytkość uczestnik w ruchu turystycznego, bierny, poyierzchowny kontakt z dobrami kultury i poznanym środowiskiem społecznym, bierne postawy konsumpcyjne, niechęć do refleksji. 23r

Ż30

/
Związkt turystyki z kulturą można też zilustrować naprzyhJadzie archeologii przemysłowej. Archeolo gia, przez odkrywanie i popularyzowanie zabytk w oraz przedmiot w, kt re miały udział w minionych przedsięwzięciach gospodarczych danego regionu czy krajuiw związ' częśćspuścizny naukowej, może być ku z tym stanowią wsp łcześnie ważnym nośnikiem wartości kulturalnych w sferze turystyki, zwłaszcza
kłajoznavłczej3Ż. zvtiązkj religii z kulturą, warto tu wspomnieć ZwaŻywszy na ścisłe o turystyce religijno-pielgrzymkowej' Przekazy historyczne dowodzą, iż pie|grzymki należałydo najstarszych form turystyki. Szersze om wienie tego zagadnienia znajduje się w podrozdziale I.3.L2. W skali międzynarodowej uznanie budzi rola turystyki jako czynnika wychowania w duchu humanizmu, przyczynia1ącego się do utrzymania pokoju oraz pogłębiania wzajemnego zrozumienia między narodami. Jednocześnie podnosi się problem koszt w w dziedzinie społeczno-kulturowej, ponoszonych w związku z rozwojem turystyki. Można tu wskazać na kilka turystycznych aspekt w w międzynarodowej wsp łpracy kulturalnej' Powszechnie się uważa, iż działa|ność kulturalna prowadzi do zbliżenia narod w. Towarzyszy temu wymiana turyStyczna. Zb|iżenie narod w z kolei toruje niejednokrotnie drogę de-

polskich oraz poprawa klimatu politycznego w stosunkach międzynarodowych. Na zakoriczenie uwag należy stwierdzić, że związki wsp łczesnej turystyki i kultury są coraz bardziej złoŻone, wymagają więc systematycznych studi w specjalistycznych. Zjawiska te znajdują się w związ-

kt rych nośnikiem jest turystyka. Mozna sądzić, iż działa|nośćta ma perspektywy rozwoju. określają je: wzrastająca samodzielnośćmiast

ku dialektycznym. Kultura inspiruje rozw j turystyki, turystyka zaś wzbogaca i chroni dobra kulturalne' Naturalnie nie należy zapominać o stratach, jakie ponoszą społecze stwa w wyniku tych dw ch zjawisk
masowych.

TURY5TYKA A GOSPODARKA MORSKA
w tym szczeg |nie morskim, stanowią punkt wyjściarozważa
Wzajemne zależnoŚci między rozwojem turystyki a transportem,

cyzjom politycznym, ułatwia nawiązywanie kontakt w w dziedzinie np. handlowej, naukowej czy technicznej, tworzy sprzyjające warunki do rozvłiązywania na zasadach partnerstwa wielu problem w nurtujących wsp łczesny świat. obserwując rozvł j turystyki międzynarodowej, można wskazać na rolę w tym względzie międzynarodowych imprez kulturalnych.Imptezy te przyjmują r żne formy, jak np. festiwale muzyki poważnej, muzyki filmowej, konkursy muzyczne' wystawy ksiązek czy sztuk plastycznych. Niezależnie od swoich funkcji kulturotw rczych wpływają
one jednocześnie na rozw j

,,Gospodarka morska jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych, bezpośrednio związanych z wykorzysta-

o związkach. jakie można zaobserwować między turystyką a gospodarką morską. W tym celu niezbędne jest określenie pojęcia ,,gospodarka morska'' i jej funkcji. W bogatej literaturze przedmiotu oraz w życiu gospodarczym pojęcie to nie jest jednoznacznie zdefiniowane. Stanowi ono zbiorczy termin dla r żnych zada(t gałęzi gospodarki, wykazujących określone zvłiązkj z morzem. Na potrzeby niniejszej ksiązki możnaptzyjąć następującą definicję:

żnych usług turystycznych. Warto zwr cić uwagę na wsp łpracę i wymianę kulturalną między miastami a jednostkami administracyjnymi polskimi i zagranicznymi,
32

r

Przykładowo można tu wymienić takie zabytki przemysłowe, jak młyny wodne,

wytapiania szkła i wypalania cegły, krosna tkackie, stare gorzelnie, warsztaty okrętowe'
mosty, porty, śluzy,kanały.

stare osady

g

wybrzeża morskiego jako określonegośrodowiska geograficznego''33.w definicji tej podkreśla się dwie cechy gospodarki morskiej: kompleksowośćfunkcji orazbezpośredni związek ze środowiskiem motza czy też wybrzeża morskiego. Poza tym umownym zakresem zadari gospodarki morskiej pozostawałyby więc wszelkie funkcje związane z niąjedynie pośrednio.

niem morza

i

micze, rybackie, piece hutnicze, piece do produkcji wyrob w garncarskich,

33

w.w. Gaworecki, Cąnniki ks4ałtujące rysp l portowo-miejski Gda sk_Gdynia,

Wydawnictwo UG, Gdarisk 1974,

s.3940.

Ż3Ż

Ż33

Związkt pośrednie między gospodarką morską a turystyką można wskazać na przykładzie turystyki nadmorskiej. Wśrd czynnik w rozwoju turystyki nadmorskiej można wskazać warunki środowiska geograficznego. r r funkcje bezpośrednie. Między turystyką a gospodarką morską zachodzązwiryl<t bezpośrednie i pośrednie' W układzie zvłiązk w bezpośrednich nalezy wskazać na turystykę się morską. zatokowej i zalewowej' a także starlowią bazy dla żeglarstwa morskiego i przybrzeŻnego. iżjest ona zespołem funkcji. jakośćusług świadczonych turystom oraz zakres reglamentacji morskich podr zy turystycznych. handlu zagranicznego i wewnętrznego. cumowanie i inne usługi portowe świadczonenarzecz statk w i ich pasażer w. Funkcje turystyczne polskiej gospodarki morskiej są widoczne w całym pasie wybrzeża morskiego. a takŻe atrakcyjnośćzagospodarowania miejscowości nadmorskich' na co wywarła wpływ gospodarka morska. Przykładowo. Wypoczynek urlopowy nad morzem.og lnie biorąc. upodobania tlo wylegiwania się na piasku w słoricu. Istniejące tu szk łki i ośrodkiżeglarskie stanowią z kolei podstawę rozwoju żeglars( wa pełnomorskiego. holowanie. jako węZły transportowe i jednocześnie miejsca zmiany środka przewozl) spełniają ważne funkcje w obsłudze turystyki morskiej. czyli turystyki morskiej. w zespole funkcji gospodarki morskiej można wyr Żnić: cyjne warunki rozwoju morskich podr ży turyStycznych.naczenia wypoczynek nad morzem zimą. Utrzymują się także pewne stałe motywy uprawiania turystyki nadmorskiej: walory terapeutyczne klimatu i wody. Żeg|uga morska. Na przykład rozw j transportu morskiego i przemysłu okrętowego pociąga za sobą odpowiedni rozw j transportu lądowego. Ponadto og lny rozw i gospodarki morskiej wymaga odpowiedniej rozbudowy zaplecza usługowego w dziedzinie szkolnictwa zawodowego i wyższego oraz zap|ecza naukowo-badawczego' Miasta portowe stanowią ośrodkiadministracji gospodarczej o regionalnym. szczeg lnie latem. uprawianej statkami pasazerskimi. ośrodkahandlowego. Jej rozw j ściśle wiąŻe z funkcjami portowo-żeglugowymi i przemysłu okrętowego gospodarki morskiej. p7lotaż. funkcje pośrednie. szczeg lnie portowych. W por wnaniu z turystyką lnorską ta forma spędzania czasu wolnego jest względnie tania i ma charakter masowy. rozumianej jako wypoczynek urlopowy w pasie wybrzeża morskiego i miast tam położonych. morskiego przemysłu rybnego i turyStyczne. Natomiast przemysł okrętowy buduje statki i jachty wykorzystywane w turystyce lnorskiej oraz Zapewnia stałą gotowośćtechniczną i eksploatacyjną tych jednostek. stanowi ważny instrument obsługi turystyki morskiej. ośrodka nauki i oświaty oraz ośrodka administracyjnego.Teoretyczna interpretacja pojęcia gospodarki morskiej upoważnia do stwierdzenia. lstotnym czynnikiem tego rozwoju są r wnież dogodne powiązania kolrrunikacyjne miast wybrzeża. promami pasażersko-samochodowymi i statkami towarowymi. obejmującym nie tylko transport morski. Na zako czenie należy zwr cić uwagę na pogarszające się warunki rrlzwoju turystyki nadmorskiej na skutek zanieczyszczer środowiska 235 . Nabiera też l. W grupie/a nkcji bezpośrednich zna1dują się funkcje portowo-żeglugowe' przemysłu okrętowego. Razem z portami żegluga Stwarza materialno-organizaŻ34 określone zvłiązk't występują takŻe między turystyką morską a pozostałymi funkcjami gospodarki morskiej. administracyjne rlraz nauki i szkolnictwa. przemysł okrętowy i morski przemysł rybny. Rozw j zwłaszcza produkcyjnych funkcji gospodarki morskiej wpływa na rozw j innych funkcji miast portowych. Na terenie port w odby_ wają się r wnież odprawy graniczne i celne turyst w krajowych oraz zagtaniczny ch. jak funkcje handlowe. Opr cz tych tradycyjnych motyw w występują nowe' 'twiązane ze zmianarrli w strukturze ruchu turystycznego. atrakcyjność tego rodzaju wakacji dla dzieci. chociaż te trzy funkcje można uważać za podstawowe człony gospodarki morskiej. z większymi rlśrodkami miejskimi w kraju. Ztego punktu widzenia zadania usługowe morskich port w handlowych obejmują przemieszczenia pasażer w z jednego środkatransportu na drugi. Morskie porty handlo_ we. Wszystkie one mają określony wpływ natozw j turystyki morskiej. Natomiast w grupie funkcji pośrednich gospodarki morskiej wyr znia się funkcje: węzła komunikacyjnego. opr cz morskich port w handlowych. atakŻe ponadregionalnym zasięgu działania. Llczne miasta położone w pasie nadmorskim są wyposażone w przystanie zeglugi przybrzeżnej.icst atrakcyjny. wartościkrajoznawcze. ciągle . można tu wyrnienić takie funkcje pośrednie.

iż jednostka osadnicza (miasto. Wolno ptzypuszczać. gł wnie w miastach portowychwybrzeża morskiego. Moze temu r wnież służyćotwarcie ku rynkowi |icznej sieci pensjonat w ptzyzakJadowych. na" na|eŻy do dyskusyjnych. lecz jako integralną jego część. co znacznie obniża atrakcyjnośćwypoczynku nad morzem. Warto teżwskazać na pewne związkt morskiego przemysfu rybnego i turystyki nadmorskiej. stanowiących atrakcję turyStycZną. Sprawa ochrony plaż morskich i w d przybrzeżnych wymaga zresztąrozwiązanianie tylko w interesie turystyki nadmorskiej. że gospodarka morska wykazuje rozliczne związkj z turystyką.8. nawet decydującą. gdyż rozw j turystyki może wpływać na rozw j i zakres niekt rych funkcji gospodarki morskiej' nadała specjalny charakter. określonąw tym rolę należy r wnież przypisać turystyce nadmorskiej. jak i J.IkaczaŁa. kt&e ptzyciągaliczne tzesze turyst w i kt remu turystyka 35 I. a szczeg1lnie przemysł portowy. że miejscowość turystyczna to: . iz turystykę nadmorską charakteryzuje stosunkowo kr tki.miejscowośćturystycz- Prezydium b. polegającej na przystosowywaniu go do eksploatacji całorocznej. termin . TURY5TYKA W GOSPODARCE M l EJscowośo Tu RYsT YczN EJ TURYSTYCZNYCH 4. można powiedzieć. urządzenia podstawowe i uzupełniające powiązane funkcjonalnie oraz przestrzennie. Peters. wieś) jest zaliczana do miejscowości turystycznej..wykształcony nakład turystyczny''. iż w miarę rozwoju omawianej turystyki i malejących zasob w ryb morskich w Bałtyku turystyka nadmorska stanie się tu funkcją wiodącą. kt re nie tylko nawybrzeżu nie są w pełni wykorzystane poza Sezonem letnim. Kruczała. J. bo trwający 2-3 miesiące' sezon letni. 4. fugospodarowanie turystyczne. w jej egzystencji i rozwoju". w dużym stopniu się przyczyniła do obniżenia walor w turystycznych obszar w przymorskich. Natomiast Reasumując.8.. jw. Znacząca częśćludnościw niej zamieszkałej trudni się pracą w bezpośredniej lub pośredniej gospodarce turystycznej.. Cyt. Wiadomo bowiem. Miastotw rczą funkcję w tych jednostkach osadniczych pełnią ryboł wstwo przybrzeżne i turystyka morska. szczeg lnie morską i nadmorską. Związki te mogą mieć charakter dwustronny. Markowic35 jest zdania... 3a J. Trzeba r wnież odnotować. za M. istnieją możliwościwydłużeniasezonu turystycznego. Wytworzony w miejscowości turystycznej bezpośredni doch d odgrywa bardzo waŻną rolę. iż zar wno I. gdzie poprzednio nikt nie mieszkał. iŻ może to być wiej- Jak wskazuje literatura przedmiotu. obejmujący: walory. GKKFiT wyraziło pogląd. Po)ĘclE l TYPoLoGlA MlEJscowoścl ska czy miejska jednostka osadnicza lub jednostka nowa. Wydaje się. London 1969. urządzenia infrastruktury techniczno-ekonomicznej. Inną cechą charakterystycznąturystyki nadmorskiej jest jej przestrzenna nadmierna koncentracja. W miarę modernizacji hotelarstwa. jeżeli posiada co najmniej jeden ze składnik w podstawowych d br turystycznych i w związku z tym jest punktem docelowym wypoczynkowego lub krajoznaw czego ruchu turystycznego. Nie wdając się w dyskusję na temat źr deł powstania zanieczyszcze(l. Kruczała3a za kryterium wyr żnienia miejscowości turystycznej przyjmuje.. Że zasięg przestrzenny d br i usług turystycznych.przyrodniczego. Są one widoczne gł wnie w licznych osiedlach i miastach wzdłużwybrzeŻa morskiego. omawiana miejscowość jest wyposażona w podstawowe walory turystyczne i infrastrukturę turystyczną.miejsce. tzeba powiedzieć. International Tourism.1. Warto dodać. Są wyłączane z eksploatacji przez służbysanitarne. Ż36 237 . że problematyki miejscowościturystycznej nie należy rozpatrywać w oderwaniu od regionu. ze gospodarka morska. Plaże i woda morska wykazują wysoki stopieri zanieczyszczenia. Markowic słusznie zwracająuwagę.

miejscowości w poblizu miejsca zamieszkania będące celem wypoczynku sobotnio-niedzielnego. mienia się: r r centra komunikacyjne. Typotogia funkcjonowania miejscowości turystycznych. mozna wyr żnić miejscowości turystyczne w węZszym i szerszym znaczeniu tego słowa37. formalno-fizjonomiczne i genetyczno-historyczne.kt re mają <środki |eczące>> związane z ziemią. centra oświatowe.. Jackowski . region w.zazwy czaj regionalny i ponadregionalny. np' przemysłowe czy handlowe. og lnie mozna powiedzieć' ze miejscowośćturystyczna zewzglę' du na walory turystyczne. Biorąc za punkt wyjścia r znorodność motywacji uprawiania tury- styki. stolice par{stw. miej scowościskupiaj ące szkolnictwo i instytucj e naukowe . jw.. 37 Ż38 Ż39 . jak i leczenie przez lekarza. Autor ten wyodrębnia cztery podstawowe kryteria typologii miejscowości turystycznych: flzjologiczne. stosowanie tego określenia jest unonnowane prawnie i mozliwe tylko wtedy' kiedy miejscowośćspełnia określone warunki.curatio''.. aby wziąć udział w konferencji czy kongresie). z punktu widzenia turystyki. odwiedzane z pobudek religijnych. miejscowości lub częścimiejscowo_ ści. zŁożony i wymaga badari naukowych. 36 Niemiecki Związek Uzdrowisk i Niemiecki Związek Turystyczny określająkurorty jako . Jeślikorzystanie z usług turyStycznych w miejscowości turystycznej w szerszym znaczeniu jest tylko środkiemwiodącym do celu (pobyt i nocleg w centrum oświatowym. np.kur'' pochodzi z łacir{skiego . takich jak np. Niemi ecki Zw iązek Uzdrowi sk oraz Niemie cki Zw iązek Tury stycz_ ny definiują miejscowościwypoczynkowe jako . miejscowości kongresowo-konferencyjne. Jak wynika z literatury rdzeri . na kt re jest popyt. obejmujące kurorty. morskie. Jackowski3 . lotnicze i autobusowe. łagodzenia i zapobiegania chorobom''38. Nalezy r wnież zauważyć. W strukturze miejscowości turystycznych w wąskim tego słowa znaczeniu na czoło. W grupie miejscowości turystycznych w szerszym znaczeniu wy' wym przede wszystkim występują kurorĘ. miejscowości znane z atrakcji turystycznych. imprezy lub uroczystości o charakterze świeckim. Na przykład według kryterium społeczno-gospodarczego miejscowościturystyczne są wyodrębniane na podstawie pełnionej funkcji. Zagadnienie definicji miejscowości turystycznej interesująco przedstawia A. l r centra administracji. Warto zauwuŻyć w tym miejscu. 1981. centra gospodarcze. struktury społeczno-zawodowej ludnościoraz zasięgu przestrzennego funkcji tu- rystycznych i pozaturystycznYch.cura'' względnie . morzem lub klimatem.obszary. tj. poznaw czy ch lub religijno-poznawczych. miejscowości urlopowe. wysuwają się miejscowości wypoczynkowe.. Że w wielu krajach niesŁusznie każdą miejscowość wypoczynkową określa się mianem kurortu. kt re służąprzede wszystkim wypoczynkowi i mają własny charakter''.e. '" lam7. miejscowości uprzywilejowane pod względem krajobrazowym i klimatycznym. są wyposażone w odpowiednie urządzenia (infrastrukturę) do leczenia. Obecnie oznacza leczenie przez lekarzy sanatoryjnych. w Niemczech. to wyjazd np.. kolejowe. iż problem definicji miejscowościturystycznej jest kontrowersyjny. tj. narzuca konieczność koj arzenia funkcji miejscowości turystycznej z takimi samymi w skali regionu.obszary. Kaspar. Die Tourismuslehre im Grundriss. inne ważne miasta. społeczno- -gospodarcze.. infrastrukturę turyStyczną i dostępnośćkomunikacyjną stanowi punkt docelowy migracji turystycznych. Pierwotnie słowo to oznaczało zar wno leczenie się samemu.. A. W grupie miejscowości turystycznych o charakterze wypoczynko- r miejscowości wypoczynkowe.centra rozrywki. miejscowości kultu religijnego. że podział miejscowości turystycznych na te w węZszym i w szerszym znaczetiu tego terminu odpowiada rozr żnieniom pod względem motywacji uprawiania turystyki. Wśrd miejscowości turystycznych w węższym znaczeniu są wymieniane: Nietrudno zauważyć. UJ' Krak w C. do miejscowościwypoczynkowej jest podejmowany z myśląo skorzystaniu z usfug turyStycznych oferowanychptzez tę miejscowość' Podział ten nie informuje jednak o znaczeniu usług turystycznych. np.. W niekt rych krajach natomiast.

typową dla miejscowości wypoczynkowej. Na miejscu powinien być co najmniej jeden lekarz stale mieszkający w tej miejscowości.Lekarz ten powinien dysponować odpowiednią wiedzą na temat chor b. Poniewaz w Polsce podnosi się problem prawnego uregulowania statusu gminy uzdrowiskowejao. i nie tylko dlatego. Infrastruktura powinna być zabezpieczona w spos b możliwie najlepszy. trzeba podkreślić. tarne Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. pijalnie w d czy zaklady ftzykoterapii)"3e. Jak widać. sanatoia. Chodzi tu o analizy i opinie oparte na kompleksowych badaniach fizy czny ch. 6. Substancja budowlana musi być odpowiednio ukształtowana. należy przytoczyć pożądane przez FITEC cechy charakterysĘczne a| miej scowości turysĘcznej typu kurort . farmakodynamicznych oraz na obserwacjach klinicznych. Zasady te określają niezbędne warunki.r Warto wspomnieć. to posłużyćsię r Naturalne czynniki |eczące muszą być uznane w sensie naukowym. tak aby mimo korzystania z nich przez turyst w zachowywały swoje właściwości przewidzianych ramach. Ponadto trzeba takiże udowodnić wystarc zającą. ar C.Urządzenia te zawsze muszą się nadawać do uzytku i być do dyspozycji kuracjuszy. Wyzywienie normalne i dietetyczne musi odpowiadać zaleceniom lekarza. przyrodolecznictwo). ich wyposazenie i aparatwa).iż u ich podstaw leży in- 240 241 . Warunki zakwaterowania w kurorcie powinny spełniać normy sani- Urządzenia niezbędne do wykorzystania typowych dla danego kurortu środk w leczących są zaleŻne od rodzaju kurortu (budynki. Die Tourismuslehre im Grundriss. t. np. Krajobraz musi być w spos b oczywisty właściwydla obszaru wypoczynkowego. borowiny). aby uzyskać status kurortu. zasobna w naturalne tworzywa lecznicze (np. kt re można |eczyć w kurorcie oraz mieć odpowiednie zaplecze niezbędne do postawienia właściwej diagnozy i śledzenia postępu leczenia. chemicznych. Nie wdając się w dyskusję na temat ich Przestrzegania w praktyce.powinna stułarzać atmosferę przyjazną.. przy pomocy odpo- r tych czynnik w. klimatyczne (działania ochronne lub bodźcowe klimatu). kt rych poziom jest okresowo Sprawdzany. biologicznych. a0 tcres zdrowotny kuracjuszy. chodzi zwłaszcza o pogotowie ratunkowe. znajdujące się w poblizu kurortu. d. Warszawa 199 . transport chorych izwalczanie chor b zakaźnych. powinny być dostępne bez trudności dla pieszych' Usługi medyczne powinny być świadczone na najwyzszym poziomie. literaturze polskiej spotyka się definicję kurortu określonego mianem uzdrowisko' Mianowicie uzdrowisko to . dotyczące hałasu. jakie miejscowość musi spełniać. łączące w sobie cechy wymienionych dw ch grup. w 3e i bezpiecze stwa. musi także mieć budynki lub pomieszczenia służące rozrywce kuracjuszy. Kaspar. Warto dodać. W Chcąc precyzyjnie rozr żnić kurorty i miejscowości urlopowe. Urządzenia transportowe. warzasadami sformułowanymi przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Balneologiczno-Klimatologiczne (FITEC). tzn' musi poprawnie funkcjonować zaopatzenie miejscowościw wodę i energię oraz wyw z nieczystości' muszą też być spełnione wymagania ochrony środowiska naturalnego i społecznego. jw. kt ry odbył się -8 listopada 1995 r. wyposażona w budynkj i urządzenia umozliw iające działalność leczniczą i wypoczynkowo-turyStyczną (np.miejscowość (lub jej część)mająca klimat oraz warunki środowiskowe o właściwościach Ieczniczy ch (klimatoterapia. że d|a czynnik w tych ustala się wartości graniczne. są liczne i dośćrygorystyczne.. wyznacznikj miejscowości turystycznej typu kurort. iż w praktyce rozt żnia się kurorty (np. wody mineralne od do picia w zależności wskazar medycznych). sfbrmułowane ptzez profesjonalną organizację międzynarodową. w Niemczech): r r s o charakterze kąpieliskowo-zdrojowym (kąpiele. Postulat zgłoszony podczas obrad I Kongresu T!rystyki Polskiej. zaklady kąpielowe.wydajność'' wiednio przeszkolonego personelu.

Aby podkreślićwalory |eczenia uzdrowiskowego. natomiast nie oferują zabieg w leczniczych terapii specjalnej. inhalacje. gdyż stale wzrasta indywidualna ruchliwość człowieka. miejscowości wypoczynkowe. r brak albo ograniczenie używek. warto na zako czenię przypomnieć metody dla charakteryStyczne. ot z warto przypomnieć. 7y1|a37g7v Wolno wygłosić pogląd.in. np. bez konieczności noclegu w tych miejscowościach. wykorzystanie słor{ca. spożywanie posiłk w-Sen. szybkie połączenia kolejowe oraz budowa i rozbudowa autostrad umożliwiają szybki dojazd do ważnych centr w administracyjnych i gospodarczych. tzn. nie są r r . W konsekwencji rozwoju transportu pasażeraa endowe zatem aktywnie wsp łdziałająw kształtowaniu zdrowotnej funkcji wsp łczesnej turystyki. jeślichodzi o cykl: napięcie_odprę- tury społecznej i gospodarczej. brak ruchu.'xworzą ją rozmaite zabiegilecznicze.lamze.: omawiane leczenie obejmuje r wnież terapię specjalnq. czas wolny jako warunek wewnętrznego uporządkowania życia. r wniez zawodowe. terawzmacniające pracę serca). a świadomość ty niska. Ż42 zwolnienie od normalnych obowiązk w domowych i obowiązk w związanych Z pracą' zharmonizowanie rytmu dnia. Należy zauwaŻyć. kąpiele. kt rą pia ruchowa (gimnastyka dla chorych. że oba rodzaje tych miejscowości słuzą odbudowie. niewłaściwadieta. Sport zdrowotny. Zdaniem C. lecz komplementarne. miejscowości urlopowe i week- Tamże. jeślisię okażą konieczne' np. Po prostu. że|eczenie uzdrowiskowe i medycyna kliniczna nie tworzą alternatywy. Na zmianę tę składa się m. Umożliwia r wnież ponowne włączenie ofiar wypadk w w normalne zycie. światła. Leczenie w kurorcie jest natomiast rozsądnym uzupełnieniem |eczenia w szpitalu. Kurorty. Miejscowości turystyczne o charakterze centr w komunikacyjnych. Poniewaz leczenie w kurorcie zakłada aktywnośćturysty-pacjenta w okresie leczninadaje się ono czym naturalnie pod nadzorem lekarzy szczeg |nie jako środekprofilaktyczny i do cel w rehabilitacyjnych. z węzłami kolejowymi. iż |eczenie uzdrowiskowę w funkcji profilaktycznej. opracował też podstawy wsp łczesnego leczenia uzdrowiskowegoaz. '' lamze. Kaspara3 podkreśla. decydują opr cz motyw w religijnych r wnież czynniki na- w kurortach spełnia terapia og lna. leczenie uzdrowiskowe obejmuje terapię og lnq. o rozwoju tych miejscowości' a więc i pielgrzymek. Chodzi zwłaszcza o takie ich przejawy. bez przymusu itd.i termoterapia. że w |eczeniu uzdrowiskowym zdaniem fachowc w mozna także stosować inne środki terapeutyczne. Obecnie znaczenie kurort w wzrasta dodatkowo z powodu nasilania się chor b cywilizacyjnych. w stosunku do siebie konkurencyjne. przyjmowanie lek w. zachowaniu i ochronie sił fizycznych oraz psychicznych wsp łczesnego człowieka. hydro. Warunki panujące w kurorcie pozwalają jednak na ograniczenie ilościpodawanych lek w do niezbędnego minimum. rozw j swoich mozliwości w grze i sporcie. iż FITEC. a balneologia i klimatologia z drugiej strony. jak np. Wzrasta też znaczenie miejscowości turystycznych stanowiących centra kultu religijnego. ćwiczenia żenie. brak sło ca. niezaLeżnie od źr deł jego finansowania jego walor w społecznych jest niestenie jest doceniane. Spełniają one rolę. lotniskami. leczenie powietrzem. obejmują miejscowościurlopowe oraz miejscowości wypoczynku sobotnio-niedzielnego. więcej ruchu lub więcej odpoczynku. . zakł cona r wnowaga biologiczna oraz stresy w zyciu zawodowym. brak szkodliwych czynnik w klimatycznych. Kaspara4. masaze i kształcenie zdrowotne. drogowymi. przy pomocy Niemieckiego Związku Uzdrowisk. picie w d. zdaniem fachowc w. Jak wiadomo. przejawiającą się w zmianie sposobu życia w czasie pobytu w kurorcie.Na zakoriczenie tego fragmentu warto Zauważyć. Ż43 . istotne jest zrozumienie tego. Reforma opieki zdrowotnej w Polsce powinna stymulować rozut j leczenia w kurortach' co unowocześniłobyreceptury na zdrowie. Jak juz wspomniano. że medycyna kliniczna i farmakologiczna z jednej strony. opr cz kurort w. leczenie Za pomocą lekarstw oraz środkw leczących danego kurortu się uzupełniają'C. tracą wsp łcześnie na znaczeliu turystycznym.

plaże. za: M. a także powinien być konkurencyjny wobec cen w innych miejscowościach. miej scowości dodatkowego ruchu turystyczneg o. jeziora. iż miejscowość obdarzona np. klimatyczne. panoramiczne widoki. Natomiast centra te nie są odwiedzane w czasie weekend w i świąt. wodospady. Petersa. W grupie wąlor w społecznych Zwraca się uwagę na przyjazny Stosunek miejscowej ludności do turyst w. Interesujące dla turysty są widoki miejscowe. Ż44 . kt re dysponują bardzo sprawnymi połączeniami kontynentalnymi i międzykontynentalnymi. Doświadczenie wskazuje. okoliczność ta tłumaczy r wlież. park w rozrywki). że odbywające się w takich miejscowościach konferencje i zebrania. Centra oświatowe są z reguły odwiedzane przed sezonem lub po se- zonie turystycznym. wieku. stycznych na uwagę zasługują wyniki badar M. np. wsp łczesny turysta wysoko ceni miejscowości turystyczne. wartości. na wolnym powietrzu oraz w zamkniętych ur ządzeniach sportowych. dla kt rych miejscowośćta jest gł wnie przeznaczona. społeczne. wykopaliska. niekiedy o rysach specjalnych. g ry. kurorty). skąd się bierze obserwowany na świecie boom w budownictwie hoteli i sal kongresowych w miastach z portami lotniczymi. ale w wyniku tworzenia sztucznych atrakcji turystycznych (np. W przypadku miejscowości turystycznej o charakterze międzynarodowym oferta gospodarki turystycznej w zakresie usług wypoczynkowo-rozrywkowych powinna być dostosowana do narodowości. Niewskazane jest przy tym kopiowanie innych atrakcyjnych miejscowości turystycznych. ma już Z g ry zapewnione szanse rozwijania opłacalnej turystyki (np. Petersaas. dostępna komunikacyjnie dla gości. kulturalne i ekonomiczne.Że w por wnaniu z miejscowościami urlopowymi częstotliwośćodwiedzania takich cen_ tr w jest roz\oŻonabardziej r wnomiernie w skali roku. w ażną ro1ę odgrywaj ą W turystyce kształcącej. wyjadą w pełni usatysfakcjonowani i jeszcze tu powr cą. Walory klimaĘczne Są prezentowane wtedy. kt re przedsta_ wiają sobą walory: widowiskowe. Trzeba tu zauvłażyć. a więc na wzrost podaży usług. Doświadczeniewskazuje. a5 Walorami widowiskowymi są rozległe. przysparzającej danej budowle historyczne lub miejsca ważne w historii. Mozna z nich uzyskać ważne wskaz wki w prowadzeniu lokalnej i regionalnej Konieczne jest maksymalne wykorzystanie naturalnych walor w turystycznych danej miejscowości oraz tradycji i zwyczĄ w miejscowej ludnościw celu zachowania jej indywidualnego charakteru. natomiast osoby mieszkające w klimacie gorącym lubią spędzać urlop w strefach klimatu umiarkowanego. Z punktu widzenia źrdeł satysfakcji osiąganych przez turyStę można wskazać na optymalny układ walor w miejscowości turystycznej. kt re wymagająznacznych nakład w i kosztownych inicjatyw marketingowych. W cenie są przy tym stosunkowo łatwy dostęp do ważniejszych ośrodkw miejskich. gwarantującym utrzymanie swoistego uroku danej miejscowości.pozutalająca z jednej strony na rozbudowę w miarę potrzeby komplementarnych d br tu_ rystycznych. z drugiej zaśna zachowanie walor w turystycznych na odpowiednim poziomie. Na przykład pobyt na obszarach o klimacie ciepłym jest preferowany przez osoby zamieszkujące w klimacie zimnym. określonym potencj ałem turystycznym charakteryzuj ą się r wnież centra administracyjne i gospodarcze. możliwośćwypoczynku zar wno w formie czynnej. kongresy. Zdaniem M. wybitnymi walorami naturalnymi. mozliwościom turyst w. wąwozy. Program zagospodarowania turysty cznego danej miej scowościpowinna charakteryzować pewna elastyczność. Z punktu widzenia ekonomicznego rozwoju miejscowości tury- Poziom cen na miejscowym rynku turystycznym powinien odpowiadać. jw. dochod w i gust w turYst w. polityki turystycznej. Warunkiem pomyślnegorozwoju danej miejscowości turystycznej jest zapewnienie turystom przez cały czas ich pobytu atmosfery go_ Przekonani. International Tburism. kiedy stanowią przyjemny kontrast z warunkami klimatycznymi okolic. w kt rych turysta stale mieszka. może r wnież rozwijać turystykę. zjazdy oraz wystawy odbywają się w takich miejscowościach. jak i biernej.skiego wazne konferencje. lnna miejscowość'o mniejszych walorach naturalnych. Peters. iż za wydane pieniądze otrzymali poządane ścinności. coroczne targi oraz wystawy przyciągĄą licznych turyst w i wspierają lokal_ ną gospodarkę turystyczną. gościnność wzajemne kontaki Ż45 Cyt.

dywersyfikacja lokalnej gospodarki. że czynniki wywołujące popyt turystyczny są jednocześnie czynnikami kształtującymi miejscowośćturyStyczną. w rozmaitości towar w. arbanizacja. Składają się na nie takze wygodne hotele o niskich cenach zakwaterowania. w konkurencyjnych cenach w stosunku do cen w sąsiednich miejscowościach.2. wanie to moze mieć pozytywny lub negatywny charakter. podobnie jak kraju. że czynniki kształĘące miejscowość turystyczną. Praktycznie występuje tu kombinacja czynnik w. Mogą się one przejawiać jako: wzrost dochod w ludności i budżetu lokalnego. Udostępniając je turyStom. sprawiająca.rozw j małej przedsiębiorczości.8. warto tez mieć na uwadze zainteresowanie lokalnymi wyrobami sztuki ludowej i rzemiosła oraz muzyką. taricem i folklorem. gminy turystycznej lub regionu. liczba i jakośćpołączer{ komunikacyjnych) oraz turystycznej infrastrŃturze i suprastrukturze. poprawa i rozw j lokalnej infrastruktury technicznej oraz usług. w kt rym oddziałuje na ptzy czym oddziały'. zwlaszcza gdy rozw j ten jest niekontrolowany.). tak aby turyścio niższych dochodach r wnież mogli odwiedzić tę miejscowość. stanowi pewien System naczy połączonych. Należy tu przypomnieć. położeniu komunikacyjnym (og lne położenie geograficzne. W każdym razie są one punktem wyjściaprzy ocenie przydatności danej miejscowości do cel w turystycznych. GOSPODARCZE ZN ACZEN E TU RYSTYKI Walory kulturalne umozliwiają turystom poznanie miejscowych zwyczaj w. Wskazane są r wnież r żnorodna działalność kulturalna i rozrywkowa oraz spotkania z miejscową ludnościąi innymi grupami turyst w o podobnych zainteresowaniach. podobnie jak motywacje do uprawiania turystyki. iż turysta za swoje pieniądze zostanie dobrze obsłużony. Dana miejscowość powinna r wniez oferować gościom walory ekonomiczne. Mowa tu o czynnikach naturalnych (klimat. ozywienie folkloru i rzemiosła lokalnego. gościzagranicznych atmosfery specjalnego prestiżu wok ł ich 4. odwiedzin. a przynajmniej łagodzenie. wpływające swoją działalnościąna wszystko to. kulturowe i przeStrzenne ma w swoim otoczeniu zar wno czynniki pobudzające jej rozw j oraz potęgujące korzystne w niej zmiany.ty. W celu stymulacji kontrolowanego rozwoju tych miejscowości trzeba prowadzić rozsądną i aktywną lokalną politykę turystyczną. przekonania. topografia itp. Gospodarka miejscowości turystycznej. wzrost zatrudnienia' poprawa standardu życia miejscowej społeczności. Sprowadza się to więc do etyki w obsłudze turyst w. Warto zauważyć. DLA MlEJscowośo TURY5TYCZNYCH I Przytoczone uwagi warto uwzględnić w praktycznej działalności polskiej gospodarki turystycznej oraz w programach rozwoju turystyki zar wno w skali miejscowości' jak i regionu. barier rozwoju tych miejscowości. że rozw j miejscowości oraz gmin turystycznych j ako wynik aktywnej polityki turystycznej oznacza j ednocześnie likwidację. krajobraz. Na og ł o turystycznym charakterze miejscowości decydują czynniki naturalne. jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej. iż dana miejscowość jest uznawana za miejscowośćturystyczną. Chodzi tez o Stworzenie atmosfery zaufania. łatwym dostępie i niskich kosztach podt ży do innych miejscowości. co potęguje korzyści dla lokalnej gospodarki i społeczności'W tym miejscu naleŻy podkreślić przede wszystkim korzystne zmiany. jak i czynniki hamujące ten rozw j oraz powodujące zmiany niekorzystne.wszystko". spoleczne.in. Jednym z czynnik w stymulujących rozw j gospodarki miejscowości czy gminy turystycznej jest lokalna polityka turystyczna. Wyrażają się one m. Sens lokalnej polityki turystycznej można określićjako świadome. Praktycznymi celami lokalnej polityki turystycznej są: n tr stała obserwacja społeczno-ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki. zainteresowanie lokalną historią i pojawienie się nowej elity. Doświadczenie wskazuje. niełatwo wyodrębnić. historyczne i społeczne. 247 Ż46 . organizacje i instytucje.wszystko'' '. tradycji i historii danej miejscowości. aktywne popieranie i kształtowanie turystyki oraz jej otoczenia przezr żnego rodzaju przedsiębiorstwa. Dlatego tez turystyka jako zjawisko gospodarcze. oczywiście należy być świadomym niekorzystnych zj awisk tow arzy szących rozwoj owi miej scowości turystycznych. Podnosi się koniecznośćwytworzenia przez miejscowość przyjmującą np.

azwłaszcza promocji miejscowościturystycznej. zwiększenie potencjału turystycznego miejscowości.2. Preferują one taką dzialalność inwestor w w dziedzinie turystyki.3. inspirowanie proturystycz ny ch rozwiązari prawnych. ze polityka turystyczna to świadome popieranie orazkształtowanie turystyb't przez r znego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swą'aziałainościąna ltl wszystko. ochrona środowiska przyrodniczego i społecznego. preferowanie turystyki jako źr dła zatrudnienia na lokalnym rynku pracy. prowadzenie wsp lnego marketingu. r r l r r uprzywilejowanie społecznościlokalnej w czerpaniu korzyści zrozwoju turystyki. ze pa stwo i władzesamorządowe stają się w coraz większym stopniu pod-iot"* polityki turystycznej. unikanie ujemnego wpływu turystyki na dobra kulturalne i warunki zycia społecznościlokalnej. informowanie we właściwymczasie ludności miejscowej o zamiarach turystycznego zagospodarowania i umozliwianie jej wsp Ł dzialania. w kt rej są uwzględnione m. łączenie usługodawc w w struktury lokalne. Wśrd tyclr organizacji i instytucji należy wymienić np. Podmioty regionalĘ oraz lokalnej polityki turystycznej mogą się wykazywać aktywnością w układzie roilicznych funkcji i dysfJ*cji rozwoju turystyki na swoim obszarze działania statutow-ego.8. dostosowywanie budownictwa w miejscowości turystycznej do rozwoju krajobrazu tradycyjnego dla danej miejscowości.in' gościnności. co jest ważne dla turystyki. jednak przy zachowaniu pewnych zasad. rozumianym przew ażniej ako niezale żność deiy zyjna władz l'cgionalnych od władz centralnych. l LoKALNEJ WsPoLNoTY 5AMoRZĄDoWEJ Rosnące 4.I t I I I I Systematyczna określanie docelowej poj emności turystycznej miej scowo ści.u 1'odkreślićprzede wszystkim korzystne zmiany. selektywne rozbudowywanie infrastruktury turystycznej. M|EJSCE TURysTyKt w sTMTEGil ORAZ POLIT YCE ROZWOJU REGIONALNEJ wspieranie turystyki na obszarach wiejskich jako uzupełniającego źrdła dochod w. jako najwy ższajednostka podziału administracyjne'Wojew go kraju. o kt rych była rriowa w pod- Władze samorządowe prowadzą politykę zachęcania sektora prywatnego do inwestowania w rozw j turystyki.in. podatkowych i finansowych. rozdziale 4.L. . Ńa"zy . i pełna penetracja lokalnego rynku turystycznego' l l r wpływ na wydłużeniesezonu turystycznęgo. polity_ ki turystycznej ma charakter poglądowy. Zaprezentowana lista-cel w lokalnej. Warto więc w tym miejscu przypomnieć. powinien być aktualizowany w miarę rozwojusytuacji. par{stwo i regionalne oraz lokalne wsp llloty samorządowe. wzrost wpływ w budżetowych. a praktycznie gminnej. rozwijanie ochrony konsumenta-turysty.8. zajmuje istotne miejsce w układzie organizacyjno-strukiuraltlym paristwa. dztwo. turyświadome wspieranie odrębności kulturowej stycznej. poszerzanie obszar w wypoczynku wolnych od ruchu samochodowego."lo*utlych'z polityką turystyczną szczebla krajowego i regionalnego. znaczenie turystyki jako źr dla dobrobytu materialnego wielu wsp łczesnych społecze stw sprawia. Z punktu widzenia kształtowania l Ż48 249 . następujące sprawy: r r r wzrost zatrudnienia. uwzględniających ograniczelia ruchu turystycznego. podejmowanie wysiłk w zmierzających do wydłużenia sezonu turystycznego. ui<łao tych cel w. Z tego tytułu dysponuje ono pewnym stopniem samot zielności. podnoszenie świadomości turystycznej wśrd społecznościlokalnej jako źr dła m.jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej.

np. W tym względzie dzialrtlnośćorgan w samorządu wojew rdztwa zmjerza do zachowania i utrzymania w nalezytym stanie element w dziedzictwa narodowego. Dotychczasowy rozw j turystyki krajowej i zagranicznej. a także oddziaływanie turystyki na inne sektory gospodarki regionalnej i krajowej oraz sfery gospodarowania (produkcji d br i usług. przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoler. stymuluje więc populatyzację dorobku wsp łczesności dziedzictwa przeszłości.j w i zarząd wojew dztwa. religii. tradycjach. Nalezy dodać. kolejnym celem strategii rozwoju regionu jest pobudzanie aktywności gospodarczej. chroni i popularyzuje wartościkulturalne. Rozumna polityka przestrzenna władz samorządowych moze zapewnić odpowiednie d|a rczwoju turystyki środowisko naturalne oraz zapobiec ujemnym wpływom turystyki na środowisko.in. regionalna wsp lnota samorządowaprzez swoje organy. że zapomocą turystyki tworzy się. sądach i przesądach oraz sposobach życia mieszka c w wojew dztwa 1xlmorskiego. Trzeba dodać. języku. roli turystyki w stabilizowaniu dynamiki gospodarczej wojew dztwa oraz jej znaczenia w kompen- r. Mtlwa tu o architekturze zabytkowej. Cele te. tj. a oto przykłady' kształtowania Po pierwsze. taki cel. ustawa o samorządzie wojew dztwa wymienia cel strategii rozwoju polegający na zachowaniu wartościśrodowiska kulturalnego i przyrodniczego. Turystyka jest też uważana za funkcję i element kultury. rolnictwa. Jako że turystyka będzie w coraz większym stopniu stymulować rozw j tych region w. Historia turystyki polskiej oraz zagranicznej dowodzi istnienia licznych mozliwości wychowawczych i edukacyjnych. powinna uwzględniać m. jak . żę zależnościte i dotychczasowa dynamika rozwoju turySty- lnulacją rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz ze wzrostem zatrudnienia.gtldnie z ekologią. sejmik Zko|ei rozw j turyllyki w regionie przyjazny środowiskumoże się przyczynić do zahas1lirdek przestrzeni nadającej się do wypoczynku. ze turystyka będzie nadal odgrywać rolę czynnika aktywizacji gospodarczej region w i miejscowości turystycznych. bogactwo atrakcji i nieskażone środowisko. duży potencjał tego sektora usług. W sumie tak rozumiana polityka kulturalna organ w samorządu wojew dztuta staje się jednym z ważniejszych czynnik w polityki turystycznej regionu. Po trzecie. Wolno sądzić. ze turystyka edukuje kulturalnie. ttttlwania degradacji środowiska i podniesienia świadomościekologiczttc. że w rozwoju regionalnym tury- sowaniu osłabienia produkcji w sferze materialnej.. Powinna też hamować jakościowy i ilościowy Ż50 lwa kluczowa jest też rola polityki kulturalnej. zdefiniowane dzięki turystyce i na drodze ustawowo. Warto tez 1lrzypomnieć. sakralnej i wsp łczesnej' pomnikrrch piśmiennictwa i dzieł sztuki. podziału. wymiany oraz konsumpcji) sprawiają. Mowa tu o walorach naturalnych.wiązki między turystyką a kulturą. określając strategię rozwoju wojedztwa. mają szansę realizacji właśnie turyStycznej funkcji region w Polski. Nietrudno zauvłaŻyć.Moze więc i wzmocnić postawy patriotyzmu. Wpływa tez na wyr wnanie poziomu gospodarczego obszar w subregionalnych. to podstawowy element polityki rozwoju sformułowany w ustawie o samorządzie wojew dztwa. Że w układzie warunk w rozwoju gospodarczego wielu wojew dztw ważne miejsce zajmuje turystyka.pielęgnowanie polnarodowej. musi być uwzględniona przy określaniucel w strategii ich rozwoju. W realizacji tego celu strategii rozwoju wojew dz- oraz postępowania ekologicznego turyst w i ludności miejscowej styka jest powszechnie kojarzona Ze wzrostem dochod w ludności. sty- ki w regionie wyznaczają turystyce należne jej miejsce w polityce r'ozwoju tego obszaru. Ekonomiczna funkcja turystyki z pewnością zachęci samorząd wojew dzki i lokalny do wykorzystania turystyki jako czynnika wzrostu aktywnościgospodarczej regionu. folklorze. a turystyka tam rozwijana przyczynla się znacznie do dynamiki gospodarki regionalnej i podniesienia poziomu dobrobytu jego mieszkar c w. pojmowanego jako troska o wsp lnotę ttarodową. Można postawić tezę. Po drugie. Istnieje zgoda co do tego.in. Miejsce turystyki w procesie wzrostu gospodarczego regionu jest funkcją skali aktywności polityki turystycznej pa stwa i ogniw samorządu terytorialnego. Tak rozumiana polityka kulturalna ujawnia też wzajemne t. spotkania kultur oraz czynnik przemian kulturowych. kulturowych i społecznych. a więc sektor ten tworzy nowe miejsca pracy. w tym kreowanie t'ynku pracy. Ż5I .że warunkiem rozwoju turystyki w regionie jest m. obywatelskościoraz rozw j i ksztahowanie świadomości skiej i kulturowej mieszka c w". że wojew dztwa są nieźle wyposa'żone w podstawowe składniki produktu turystycznego.7 turystyki w regionie jest to okolicznośćkorzystna. Tworzenie warunk w rozwoju gospodarczego.

Nalezałoby zacząć od uwag og lnych wprowadzających.władze powiatu i gminy. że obciązenie to nie jest wielkościąstałą t na\eży ciągle dostosowywać skutki działalnościludzkiej do potencjału przyrody oraz zapewnić jej odnawialność. Należy w tym miejscu przypomnieć. dobrobytu i czasu wolnego do dopuszczalnego obciązenia potencjafu środowiska przyrodniczego w regionie lub miejscowościturystycznej. Po trzecie. że pelne rozeznanie np. wykorzystu'jąc doświadczenia sprawdzone za granicą. samorząd wojew dztwa powinien być świadomy zar wno pozytywnych. waga tego elementu polityki rozwoju regionu jest duża' gdy s\ę zvłaży. w d i ziemi. Uważam. Dla turystyki przypomnijmy najważniejszymi obciążeniami jakościowymisą oraz przypadkowe zazanieczyszczenie powietrza. tj. Z jednej strony walory przyrodnicze regionu są kluczowym czynnikiem rozwoju turystyki. p'o-o*ać strategię i politykę rozwoju mające na celu zapewnienie r wnowagi między rozwojem turystyki a ochroną środowiska' Ż5Ż podjąć pr bę sformułowania założekoncepcji turystyki. Wiadomo. Natomiast najwazniej sze obciążenia ilościowe środowiska przyrodniczego. rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. takich jak sejmik i zarząd wojew dztwa. obciążenie środowisk a oznacza zmianę warunk w natu_ ralnych. z drugiej zaś. przedsiębiorstwa. organizacje turystyczne itp. r r r r l r r Reasumując. że degradacja walor w przyrcdniczych musi prędzej czy p źniej prowadzić do zanik- Turystyka zajmuje ważne miejsce w realizacji kolejnego zadania polityki rozwoju. uwzględ253 .7 Uwagi te warto zako czyć wnioskiem o podjęcie badar ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki w regionie. zwierząt oraz roślin. Po czwarte. polityce regionalnej. gospodarki. Przemawia za tym istotna rola turystyki w: osiąganiu ekonomicznej sp jnościgospodarki regionalnej. a zwĘaszcza pogorszenie warunk w Życialudzi. ważnego też d|a turystyki. a mianowicie w promocji walor w i możliwości rozwojowych wojew dztwa' Zvtiększający się ruch turystyczny cul]zoziemc w oraz turyst w krajowych wsp łdziaław wypełnieniu tego zadania. jak i negatywnych skutk w.4.że zależnośćturystyki od środowiska przyrodniczego jest duzo większa niż innych sektor w gospodarki. Mowa tu nie tylko o polityce podmiot w publiczltych.przekroczenie turystyczĘ ihłonnościregionu lub miejscowości stanowi czynnik degradĘi środowiska przyrodniczego. nie powinna więc być instrumentem interwencji organ w samoruądu terytorialnego w sferze turystyki. i to pod względem ilościowym oraz jakościowym. hałas siedlenia izmiany krajobrazu' prowadzące do faktycznego 1ej zniszczenia. ma ona być po 1lrostu inform acją o bieżącej sytuacji w turystyce regionalnej. że środkiemrea|izacjitego zadania w ramach polityki rozwoju. Po drugie. turyStycznego rynku pracy w wojew dztwie dałoby waŻne informacje niezbędne do budowy programu ograniczenia bezrobocia. 4. Regionalne i lokalne wsp lnoty Samorządowe wyodrębniają na ich szczeblach politykę turystyczną.8. turystyka może stanowić bardzo ważne tworzywo strategii i polityki rozwoju wojew dztwa. a także w zyciu miejscowości turystycznych orazregionu można Realizując omawiane zadanie polĘki rozwoju turystyki. a obniżenie ich jakościmoże za' hamować popyt turystyczny w regionie. koncepc'ja turystyki w regionie nie może być planem o charakterze nakazowym. postulowana koncepcja stawia przed ogniwami samorządu terytorialnego zadanie sformułowania ukierunkowanej i skoordynowanej polityki turystycznej. rozwoju gmin słabiej rozwiniętych. promowaniu regionalnej tożsamościitp. lecz także o polityce prowadzonej ptzez prywatne podmioty turystyczttc. Władze samorządowe powinny *ię. zAŁoŻENn KoN cErcJ| TURYST YKl REGIONALNEJ I LOKALNEJ Na tle dotychczasowych rozważar i opinii o roli turystyki w gospodarce. Warto zau:ważyć. wpływające bezpośrednio na rozw j turystyki. nięcia turystyki w regionie. Po pierwsze. polityce r wnoważenia rynku pracy. zadaniem polityki rozwoju wojew dztwa zapisanym w ustawie jest racjonalne korzystanie z zasob w przyrody orazksztaŁtowanie środowiska naturalnego zgodnie z zasadą zr wnowazonego rozwoju. jest wzajemne dostosowanie roiwoju turystyki. to wykorzysty_ wanie obszar w wypoczynkowych do innych cel w. ochronie regionalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego.

Biorąc pod uwagę zr żnicowane możliwościposzczeg Lnych szcze' bli samorządowych w określaniu cel w polityki turystycznej. polityki prowadzenia działalności(promocyjnej itp. nych wskaz wek dla sejmiku i zarządu wojew dztwa. lokalnej (Tr jmiasto). np. w tym agroturystykę. świadomiewspierać odrębnośćkulturową obszar w. postulowana koncepcja powinna pełni funkcję instrumentu prowadzącego do ukierunkowanej i zorientowanej rynkowo oraz skoordynowanej polityki regionalnej w dziedzinie turystyki na drodze ustawodawstwa wojew dzkiego i lokalnego. Strategie marketingowe: dążyć do wsp lnej. w spos b selektywny Strategie ideowe: wspierać tworzenie optymalnych połącze(t komunikacyjnych z miejscowościami turystycznymi regionu. rozwijać oraz polepszać jakośćreklamy i informacji turystycznej regionu. Strategie rozwojowe: zachować integralność programowania gospodarczego i planowania przestrzennego. omawiane strategie przedstawiono w podziale na: ideowe. racj onalniej s ze rozw iązania ekonomiczne w przyszłości. M wiąc o załoŻeniach koncepcji turystyki w regionie. Strategie odciążające: Strategie instytucjonalne: informować skutecznie cel w turyStycznych.że zaprezentowane dalej wybrane strategie powinny pełnić funkcję praktycz- r l r : r l r r r r r r r l s wspierać turystykę wiejską. po czwarte. uprzywilej owywać ludnośćmiej scowości turystycznych w dostępie do korzyści z rozwoju turystyki. inspirować oraz Systematycznie rozwijać skoordynowane badania rynku. rozbudowywać infrastrukturę turystyczną i skoncentrowany. tworzyć tereny wypoczynkowe wolne od ruchu samochodowego. inspirować poszerzenie podaży usług dla turyst w. rozwojow e i odciĘające. zachować harmonię budownictwa 255 .niać wady i zalety istniejących rozwiąza(t oraz powinna wskazywać środki zapewniaj ące lepsze. umożliwić tej ludności aktywne wsp łdziałanie w ramach przewidziao zamiarach udostępnienia teren w dla i we właściwymczasie ludnośćmiejscową nych prawem. gmin i miejscowości turystycznych regionu. marketingowe. instytucjonalne. Wreszcie.a także gmin turystycznych. popierać rozbudowę obszar w dla turystyki weekendowej miesz- doceniać ekologiczne otoczenie turystyki. miejscowości. jako uzupełniające źr dło dochod w ludności i gminy oraz nowe możliwości zatrudnienia. Ż54 w miejscowościach turystycznych regionu z charakterem krajobrazu i typem zabudowy tradycyjnych dla danego obszaru. Dotyczy to r wnież niepublicznych podmiot w gospodarki turystycznej regionu. określićprzezornie docelową wielkośdanej miejscowości turystycznej. usług parkingowych. zmierzać do zwiększenia udziału komunikacji publicznej w obsłu_ dze turyst w i ludności dużych ośrodkw turystycznych kosztem prywatnych środkw lokomocji. rad i zarząd w powiat w oraz gminy. wzbogacających osobowośćmieszkaric w i pożądanych społecznie. r r r dostrzec wartośćpozaekonomicznych funkcji turystyki. turystyki wzmacniać podstawy kształtowania się etnicznej pomorskiego. do regionu kacw. ograniczono się do wskazania kilku strategii.).omawiana koncepcja powinna nawiązywać do strategii rozwoju danego wojew dztwa' og lnej koncepcji komunikacji i opierać się na planie zagospodarowania przestrzennego. Warto podkreślić. wzbogacać ochronę konsumenta-turysty i dbać w ten spos b o korzystny wizerunek podmiot w świadczących usfugi turystyczne. np. zakt rych pomocą mozna skonkretyzować podstawowe cele polityki turystycznej.

w ujęciu dynamicznym i pełnowymiarowyIn. że praca sezonowa stanowi 44. na podstawie dostępnych i wy- nowią w niej kobiety..: rcg.. iż ta siła robocza jest relatywnie młoda i duzy odsetek staPowszechnie wiadomo. prognozy dla kraj w byłego bloku komunistycznego są określone jako (<ponure>>. gdy chłonność b ezpiecznie przekroczona.r' : dążyć do tego. rywkowych Mimo podanych ogranicze można. Norwegii i Wielkiej Brytanii do 5IVo w Australiia8. że 30vo światowych zasob w pracy.Hotels Travel Agents" 1993. Badania Międzynarodowego Biura Pracy (MBP) wykazały. Posępne pro7nozy dla światowego rynku pracy. Według literatury przedmiotu wsp łczesna turystyka generuje bezpośrednio oraz pośrednio zatrudnienie dla ŻIŻ m|n os b na świecie. a6 Jeden na dziewięciu zatrudnionych pracuje w sektorze turystykia7. Co więcej. PWE. znaczne zatrudnienie w szarej strefie.67o całościzatrudnienia turystycznego we Francji. że do ko ca stulecia bezrobociebędzie rosło nie tylko w większości par stw uprzemysłowionych. Nie jest ona pełna oraz wymaga aktualizacji wraz ze zmianami w otoczeniu turystyki. r r : l częste ujmowanie w statystykach paristwowych zatrudnienia w . Należy dodać. z grubsza scharakteryzować pozycję turystyki na rynku pracy wybranych laaj w świata. nienowy zresztą. chociażby na przykładzie polskich turyst w za granlcą' że pracujący w niepełnym wymiarze czasu lub okazjonalnie są a7 48 źrdeł statystycznych. No. W..in. Warszawa 1998. odpowiedźbrzmi: turystyka odgrywa rolę kreatywną w tym procesie i daje podstawy do dobrych rokowari w tym wzgIędzie.9.. Na tle zarysowanej prognozy nasuwa się pytanie.P. można udokumentować. lt (cyt. lecz także w wielu krajach rozwijających się. sezonowe kontrakty pracy.35vo w Irlandii iŻ5vo w Hiszpanii. Zanim zadanie to zostanie podjęte. pozostajebez zatrudnienia lub pracuje w niepełnym wymiarze godzin"a6. co oznacza.. że sektor turystyczny należy do grupy największych pracodawc w świata. Pogląd ten. sektor ten nadal regularnie powiększa stan zatrudnienia.] stwierdza. że zatrudnienie w sektorze turyStycznym ma wymiar ograniczony i doraźny.. ze upadek dawnego reżimu spowodował <<ostry spadek produkcji. s.. TURYSTYKA NA śWAToWYM RYNKU PMCY .Nowy raport o stanie zatrudnienia na świecieprzewidywał. . . Dodaje się. jaką ro1ę w procesie r wnoważenia rynku pracy moze odgrywać wsp łczesna turystyka. aby obszary |eżące w pobliżu miejsca zamieszkania lub miejsca pracy stawały się atrakcyjne pod względem spędzenia czasu wolnego. turystyczna miejscowości jest nleinterweniować. 58). zachary. 4. co utrudnia wyznaczenie dokładnej średniejdla sektora turystycznego.handlu i usługach'' łącznie. Turystyka. Warto podkreślić. Gaworecki. warto zwr cić uwagę na trudnościw oszacowaniu . MoP szacuj e. Dane MBP wykazują. za:. nagłe pojawienie się masowego bezrobocia. że stanowi ona od lŻvo całości zatrudnienia w tym sektorze w Szwajcarii oraz od przeszło 30vo w Danii.The Wall Street Journal Europe" 227 II1995 r.turystycznego rynku pracy'' w zakresie globalnym. Na liścietrudności z uchwyceniem pełnego zatrudnienia we wsp łczesnej turystyce wymienia się m. G. Ż56 Ż57 . wynoszący okolo 6_7vo og łu pracujących na świecie. i narodowym.ionalnym Zaprezentowana lista strategii konkretyzujących cele polityki turystycznej określonychwsp lnot samorządowych ma charakter poglądowy..5 m7d os b. coraz większe rozwarstwienie społecze stwa i biedę>. Mimo wysiłk w zmierzających do zwiększenia produkcyjności przez wprowadzenie nowych technik.|iczących około 2.W.żeptaca w niepełnym wymiarze jest szczeg lnierozpowszechniona w krajach wysoko uprzemysłowionych. W wydanym w tym roku raporcie pod tytułem <<Za' trudnienie na świecie>>Międzynarodowa organizacjaPracy (MoP) t. niepełny wymiar czasu pracy Qlartłime-work).MAT" No. Za l0lat będzie to już 338 mln pracownik w. 180.

uŻ59 lrlnii uwazają gospodarkę turystyczną'za jedno z najważniejszych źr tlcł zatrudnienia w tym kraju. W ocenie ekspert w . wśrd kt rych wymienia się 110 tys. będące drugą pod względem warto dodać.|ecz tŃ:Że przemieszczania siły roboczej do nowych okręg w i nowego sytuowania przedsiębiorstw. zatrudnionych. W omawianym sektorze znajduje pracę 40 mln Europejczyk w. os b. os b było zatrudnionych w przedsiębiorstwach usługowych.u. obecnie na jej obszarze notuje się około 16 mln bezrobotnych. młodych w poszukiwaniu pierwszego zatrudnienia.często środkiem znadczym w sytuacjach awaryjnych. Turystyka ma wysoką pozycję na rynku pracy Unii Europejskiej. Wymaga on nie tylko nowych miejsc pracy. Według przeprowadzonych przezlnstytut hadar{ już w 1989 r.Hansa-Tourist'' z Hamburga Unia Europejska spodziewa się poprawy warunk w zatrudnienia wewnątrz swojej struktury. W niemieckim hotelarstwie i gastronomii pracowało we wspomniuny. Nie tylko nie mają oni pewności nych z zatrudnieniem. architektury i środkw masowego przekazu zawdzięcza swoje zatrudnienie pragnieniu podr zowania obywateli Niemiec. student w lub nielegalnych imigrant w. a takŻe dziennikarzy turystycznych. W konsekwencji pracownicy ci. Eksperci Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Korlsćlb niż rolnictwo. bagazowych na dworcach korejowych i w portach lotniczych. w gospodarce turystycznej RFN pracowało og łem |'-5 mln os b. Pracodawcy anguŻująich w szczycie sezonu oraz do zada(l wymagających niewielkich kwalifikacji. wkład turystyki w tworzenie miejsc pracy może się okazać znaczący. ot ż w ocenie wspomnianego Instytutu około 260 tys. W opinii MBP w Genewie większośćpracownik w sezonowych w niepełnym wymiarze czasu pracy lub okazjonalnych stanowiąbezrobotni. nie mogą mieć dużych wymagar'i pod względem zatrudnienia i pracy. przewodnik w turystycznych. 258 i rlryginalnie zatrudnienia. w ocenie związk w zawodowych. należy rlwnież podkreślićznaczenie stano- RFN zatrudnia dwukrotnie więcej ważnościgałęzią gospodarki narodowej. trzeba ją tego sektora gospodarki. co stanowiło 6vo wszystkjch (Ż5. że w bankach i towarzystwach ubezpieczeniowych na potrzeby turyst w pracowało ponad 20 tys. Prezentowanie wybranych informacji na temat wkładu turystyki w tworzenie miejsc pracy warto rozpocząć od Europy.kresie 653 tys. przy czym tworzy on dwukrotnie więcej miejsc pracy niż przeciętny sektor gospodarczy. bardziej r wnomiernego rozłożeniadziałalnościw ciągu całego roku lub umożliwienia pracownikom łatwiejszego znajdowania zatrudnienia poza sezonem. os b byłoby bez pracy w tym sektorze. teatru. W tej grupie wymienia się obsługę bankową. w sferze organizacji technicznej ruchu turysryczllego było zatrudnionych dalszych 150 tys. w grupie organizator w turystyki. Problem bezrobocia nie ma więc szans na rychłe rozwiryatie. warto dodać. ubezpieczenie na wypadek bezrobocia oraz emerytury. Największą podaz miejsc pracy zapewniają przedsiębiorstwa turystyczne. Wolno sądzić. że sektor turystyczny w Problematykę obecnościturystyki na rynku pracy interesująco om wiono w literaturze ekonomiczne| nrN Na wstępie . pracownik w. Zjauznać za pochodną specyfiki działalności wisko to mozna ograniczać w wyniku np. należąc na og ł do grupy bezrobotnych. pracownik w biur i agencji podr zy oraz w urzędach turystycznych pracowało 40 tys. os 'b. Przypominając o sezonowości zatrudnienia w turystyce. takich jak: ochrona zdrowia. artyst w rozrywkowych w uzdrowiskach. Silne związki przez zatradnienie akcentu|e się np. W ramach tego procesu. Występuje tu problem etyczny.lecz takŻe często są wyłączeni z dobrodziejstw związa- wisk pracy pośredniozwiązanych z działalnościąturystyc zną. między turystyką a przemysłem i rzemiosłem. ot ż turyści przysparzali p.y * przemyślei rzemiośleNiemiec około 350 tys. gdyby nie istniała turystyka. ale też zlutoiatączy likwidacją około 10 mln miejsc. R 'wnież ponad 40 tys. p.5 mln) zarejestrowanych w kraju os b utrzymujących się z pracy zarobkowej. Prawie 200 tys. pracownik w reklamy. iż jest to istotna wskaz wka doskonalenia prawa pracy i opieki socjalnej r wnież w warunkach polskich. Z tej licżby ż:s iy'. Interesująco wygląda struktura gałęziowa tego zatrudnienia. Powstanie jednolitego rynku wewnętrznego Stwarza szansę na dodatkowe 2-3 mln miejsc pracy. pilot w wycieczek i kierownik w autokar w. sztuki. Poniewa:Ź w działalnościturystycznej Unia utrzymuje wysoki wskaźnik dzięki wzrastającej zamożnościwielu warstw społecznych i wydłużaniu się czasu wolnego od pracy. płatne urlopy w wypadku choroby. należy się liczyć z powstaniem około 12 mln miejsc pracy Z nową lokalizacją. omawiając ten temat. os b.. z kt rych korzystali turyści. W dalszej kolejności eksperci zwracająuwagę na wysoką wartość specyficznie turystycznych miejsc pracy w handlu hurtowym i detalicznym.

. R wnież w Księstwie Licirtenstein Ilvo zatrudnienia og lnego stanowią pracownicy turystyki. cytowanych na podstawie . np.3 tys.. Blisko 30 tys.cownik w zajmowało się budową hoteli i innych urządze infrastrukturalnych zwiry'anych z czasem wolnym. os b pracowało w obrocie pamiątkami turystycznymi. Wreszcie 10 tys.9 tys. Dla polskiego Czytelnika może być interesujące to.2 tys. zatrudnionych w gospodarce turystycznej Włoch 46.. Że 617o stanowią kobiety. Jeślichodzi o inne kraje europejskie.. Na przykład w czasie rząd w R. pracownicy w nie- twym sezonie.Międzynaroaowyct AktualnościTurystycznych'' (MAT) wydawanych przezZesp ł ds' Bada .8 tys. na og lną liczbę 976 tys. Na uwagę zasługuje tu opinia ekspert w Instytutu w Kolonii' że za_ wody turystyczne mająduże szanse na rozw j. Włochy następująca |iczba os b: Austria . Turcja 10.. Portu10. Ż60 pełnym wymiarze czasu pracy i młodociani. Dostępne statystyki informują. 6I. Względnie wysoki stosunek zatrudnienia w turystyce do og łu pracujących lub mieszkar{c w jest odnotowywany w miniparstwach europejskich. W Księstwie Monako bezpośrednio w turystyce pracuje 3. W pa stwie tym funkcjonuje schemat sezonowego zatrudnienia w turystyce.6 tys.16. to w gospodarce włoskiej tylko sektor hotelarsko-gastronomiczny zatrudnia około miliona os b. Samochodowym' tekstylnym i stalowym razem wziętych. Istotne znaczenie przypisuje się turystyce także na angielskim rynpracy.Przy zaopatrzeniu zaś turyst w w kamery filmy i artykuły Sportowe było zatrudnionych 40 tys. Mają one r wnież walor promocyjny. przemyśleelektronic znym. Dzięki temu potencjalni bezrobotni.0 tys. zwłaszcza wyjazdy za granicę. os b było za_ trudnionych przy produkcji odzieży turystycznej . W Andorze 3/4 mieszkaitc w utrzymuje się z pracy w turystyce.9 tys. os b.orbis'' S. os b. Według źr deł oznaczato. o wysokiej pozycji amerykar{skiej gospodarki turystycznej mogą świadczyć następujące liczby: w 1991 r... i Kanada galia Ż. Liczba zatrudnionych w tym sektorze jest dwukrotnie więkku sza niż zatrudnionych w rolnictwie. W ostatnich latach obserwuje się promocję turystyki na rynku pracy USA.7-tys..urlopu'' płatnego z rządowego funduszu bezrobocia.. Podkreśla się rolę tego biznesu w szybkim tempie tworzenia nowych miejsc pracy. z czego warto dodać. Francja Hiszpania .Ż tys. IJnaoczniająbowiem krajom goszczącym turyst w niemieckich kotzy' ścitakże w sferze zatrudnienia. Turystyka austriacka daje pracę w hotelarstwie otaz gastronomii 130 tys. Grecja . Dania 6.16. Holandia ..1 tys. os b. W ten spos b tw 'zr Ż61 . b.3vo pracowało we wła_ snych przedsiębiorstwach. W.. produkcj ąprzyczep kempingowych i samochod w mieszkalnych.. a więc mniejszościnarodowe. os b pracowało przy produkcji wyrob w cukierniczych.7vo zaśstanowili pracownicy najemni. W San Marino I/6 zatrudnierua przypada na sektor turystyczny. świadcząteŻ o aktywnej polityce turystycznej tego par stwa. w duzym stopniu wsp łtworzy r wnież stanowiska pracy za granicą. 53.. sektor turystyki zatrudniał trzykrotnie więcej os b niż rolnictwo oraz przemysł teks^tylny i dziesięciokrotnie więcej niż przemysł samochodowy i stalowyae. Brytania USA . Wszystkie informacje statystyczne doĘczące zatrudnienia w turystyce pochodzą żnych źr deł zagranicznych. że w I99I r. W poszczeg lnych paristwach na rzecz tych turyst w pracowała 55.A' w Warszawie. Jugosławia 16. ptzy liczbie mieszkaric w Ż3 tys. że wyniki badar Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Kolonii potwierdzają kreatywną rolę turystyki wyjazdo_ wej na rynkach pracy kraj w przyjmujących turyst w.17. mogli łatwiej znaleźć Zatrudnienie niż gdzie indziej.4 tys.0 tys" Szwajcaria 8. Belgia 4.. że pracownik korzysta Z o.4-tys. - - - - Przytoczone liczby potwierdzają tezę o wysokiej pozycji turystyki w r wnoważeniu rynku pracy Niemiec. 45.8 tys. W ocenie wspomnianego Instytutu przy obsłudze tu- ryst w niemieckich za granicą było zaanguŻowanych około 700 tys. Reagana sektor turystyczny stworzył 13 mln nowych stanowisk pracy.3 tys.5 tys.'7.Ż5. Powszechnie znana wysoka aktywnośćturystyczna obywateli Niemiec. R wnież w Kanadzie z pracy w turyStyce utrzymuje się więcej os b niŻ z rolnictwa' przemysłu elektronic znego' samochodowego i-stalowe- przedsiębiorcom gospodarki turystycznej oszczędza się wysokich koszodprawy pracownicze1 przysługującej w razie ustawowego zwolnienia albo r wnie kosztownego kontynuowania zatrudnienia w mar- z wymawianiem kontraktu z ko cem sezonu i wznawianiem go z po_ czątkiem następnego. a9 go łącznie. Ponad 35 tys. os b.

w 1998 r. w kt rym liczba pracujących była szacowana przez GUS na 1. że problem obecności turystyki na lokalnych rynkach pracy nabiera w Polsce szczeg Inego znaczenia. Perspektywa rozszerzenia autonomii samorządu terytorialnego sprawia. Działalność w handlu. łV/st9P-' Z punktu widzenia rozwoju gospodarki lldnieniem. np' z hote. w dodatku wysoko kwalifiko]}Śle o niewielkJfl iToo sługi ruchu turystycznego istnieje znacznie th:ąnej.. Wyj ątek stanowią.o*"" są podejmowane w celach służbowych. Ich zatrudnienie . os b w 1995 r.*'(r'!r. obszary tęobilizacji liczby ' . do kt rych Poo \io} l . Nie jest też rozpoznane przez ogniwa samorządu terytorialnego. podawane ptzez GUS.903 mln os b w 1995 t. '. transporcie.siQ uznaje. W zwiryku z tym warto poczynić kilka uwag w tej kwestii. szko1^"qki. transport pasa'żerski. że duŻe rezerwy Zatrudnienia turystycznego w Polsce tkwią np. ttm1gznośćdziatnr 263 z rozwojem turystyki. stanorill4c RozwaŻając rolę turystyki w kształtową należyjednak pamiętać.działajednocześniewyludnianiu się tych migi: siły roboczej. że 186 tys. ą oni "i. handlem.'. gdyż sprzyja ona powstawaniu nowych miejsc zatrudnienia.""ono*y. Podobnie jak handel wewnętrzny r wnież inne działy gospodarki narodowej.'^często pozbarłłione. zwłaszcza region w i miejscowości bądź gmin turystycznych.s anatoryj nych.?r::Yrł" turystycznego. og 1{.. w sektodorągh pośrednio'.q\ul.99 wsp łdziałającychw tworzeniu produktu i]l gospoaarki fllod' ^. nie odzwierciedlają skali zjawiska nawet w przyb|iżegospodarcza związana Z turystyką jest obecna np. W zwipku z tym trudno przyjąć.ol.Y pzwiniętych funkcji pracy.ruce przedmiotem popytu turyStycznego. i dzięki temu utrzymui . znacząco wsp łdziałają w tworzeniu produktu turystycznego kraju i region w. i. są terenem migracji l.- W sferze tej jest zgłaszane nych dziedzin i zawod zapotrzebowu*. mimo braku możliwości ścisłegowydzielenia stanowisk pracy za|eżnych od turystyki. Tu50 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. ''Vch do działalttosc| Warto też pamiętać o roli turystyki w Nt".-rr3 nych Ż62 .:'-r#.-- Ż- ministracji publicznej i samorządowej czy w edukacji.Skala zatrudnienia w polskiej gospodarce turystycznej nie jest jak dotychczas Problem ten wymaga zbadania. oficjalne informacje dotyczące zatrudnienia w hotelach i restauracjach.iudzie robocizny.handel i naprawy''.. " runki wzrostu zatrudnienia w przemyśle wy1ffci. . np..źil w kwestii zatrudnienia niż inwestycje * pr"ejJ bezpośredni" Ko"|. i Ż. iż turystyka może przynieśćbard2. s. *"!'f..9otelowe.er. wyda3e się. "s.'nej pociągo za.' lf. Y pdło dochod w mieszkarc w i ich stabilizacjiJ\eowości. gospodarki turystycznej w ciągu całego rokq. jw'. Warto tu przypomnieć.urowniczej.lie od. iż zatrudnieni" * gl': lokalnego rynkl ptao!' r'11[[lZ charakter . . rolnictwo oraz sektor usług.Dy ie zatrudnienie w bezpośredniej gospodarce tłu's można po. Podkreślając wzrastające znaczenie turystyki na krajowym rynku pracy' na zako czenie należy zwr ci uwagę na rynki lokalne. pośrednictwie finansowym. np. w sektorze . W tej płaszczyźrlte omawiane zagadnienie w og le nie jest naukowo penetrowane.\iejsza poffzebu "'Yiiu s tanowi sk pracy utwor zony ch na potrzeby ob( kr. sprzęt turystyczny i Sportowy' artyku1i\ząiącym np. się więc. East:oŃmlĄ'). _^.rl" więc istotna za|eżnośćmiędzy turystyką a zą.. sDożywcze i iflne.I77 mln w 1998 r. i Ż07 tys. ad- rystyczna aktywizacja gospodarki lokalnej wzrostu popytu na pracę w szeroko -".}stycznego. "\sj sferze obsłd9l r| w. Powstają . iż cechami charakterystycznymi zatrudnienia w turyStyce są: stosunkowo wysoki udział pracy żywej oraz niski stopier jej uzbrojenia technicznego.ioże być związaf|e z "r.łł.'ści w miejscowościach turyStycznych. Wysokie bezrobocie w kraju dodatkowo uzasadnia celowośćpodjęcia bada diagnostycznych roli turystyki na rynku pracy.: * pracowniKow gar.. banko. r Pod wpĘwem rozwoju turystyki występują korzystne warunki wnowazenia lokalnego rynku pracy..hotele i restauracje'' charakteryzuje opisaną rzeczywistośćw Polsce50. ot ż w st"'?" ltgwania się do kosztownego personelu wyso\.1n' ttsług rzemie śrLY. zajęć dla pracownik w niewykwalifikow{\si turyst w roxcl}Ę . absorbując miejscowe nadwyą|Qności." ?*rśr. W txc\!!r.r.*glkach turystyka. transportu miej skiego' administracji. Aktywizuje też zatrudnienie w seh)stvngrn..*?. uczestnicząc w ten spos b w zwiększaniu liczby miejsc pracy związanych z obsfugą ruchu turystyczne9o.wio|||]urro1 konieczność zatrudnienia w innych dział{ty. niu. pracujących w sektorze .]okahej powszęc!fie'. przemysł przetw rczy. budownictwie.. .|1. Jest więc relatywnie korzystna.yu1161 ow aneło.pośrednią gospodarką turyStyczną.

około 40 mln nowych miejsc pracy w działalnościturystycznej. Inną istotną cechą zatrudnienia w gospodarce turystycznej jest mozliwość aktywizacji zawodowej emeryt w i rencist w. Szacuje się. w Warszawie w latach 1987-1999 oraz z opracowaniaTurystyka yłlska 1995.Orbis" S. og lnie mozna powiedzieć. Według tego źr dła. że nktywna rola turystyki w przemianach społeczno-gospodarczych świata ltrrdal się utrzyma. 4. klclr globalnych przemieszcze turystycznych wyrażają się w wydat_ lttt'h w kwocie przeszło 2 bln USD na zakup r żnych d br i usług tufy$lycznych. Widoczna jest też wyruźnajej obecltrlśćw światowym handlu. że w sp lczesna turystyk a ma z:wiązek prawie z kaŻdą dzie1tr il. Że wsp łczesna turystyka wywiera Znaczący wpływ na bilans zatrudnienia wielu kraj w. Jest ona także źr dłem do_ cllrxl w i wpływ w fiskalnych oraz dewiz dla |icznych kraj w rozwilliętych i rozwijających się świata. rystyczna samorządu terytorialnego daje szansę zr wnoważenia rynku pracy ze względu na płeć zatrudnionych. Szeroko obserwuje się r wnież zjawisko podejmowania pracy w obsłudze ruchu turystycznego przez rr odzież. Hipoteza ta wydaje się przekonująca w świetle progtloz Swiatowej organizacji Turystyki. w kt rych na koniec ubiegłego wicku przewidywano: I I 750 mln os b odbywa podr1Że turystyczne zar wno na obszarze wlrtsnego kraju. trzeba stwierdzić. iz w skali globalnej bli- I I 400-500 mln os b w międzynarodowym ruchu turystycznym' 300-400 mld UsD wydatk w związanychz międzynarodowym ruchem turystycznym. iż ostatni rok XX w. zwłaszcza w handlu usługami.10. Zavłarte tu rozważania poświęcone powszechnie uznanym i docenianym związkom rozwoju turystyki i zatrudnienia w gospodarce lokalnej zasługują na uwagę władz samorządowych w warunkach tworzenia nowoczesnej gospodarki rynkowej kraju. o 7. Warto dotlać. w 2000 r. zwłaszcza studencką. nie licząc koszt w usług transportowych. Sprzyjają temu Sezono] świadczedla turyst w wośćdziałalnościturystycznej i r żnorodność na rynku lokalnym. Wzrost zatrudnienia w bezpośredniej gospodarce turystycznej wywołuje zwiększony popyt na pracę w pośredniej gospodarce turystycznej. jak i pozajego granice. liczba potlr ży na świeciewyniosła 698 mln. W sumie powstaje zjawisko komplementarności zatrudnienia w sferze obsfugi ruchu turystycznego.5 ttlld os b' czyli przeszło 307o ludności świata. należy stwierdzić. Teoretycznie można założyć. Warto dodać. jw. Reasumując.tr miejscowości o wielofunkcyjnym charakterze ich gospodarki. Aktywna polityka tu. każdego roku ponad 5l Wszystkie informacje statystyczne przytoczone w tym podrozdziale zaczerpnięto z. 9-I0vo udziału działalnościturystycznej w handlu światowym. Wpływ na tę skalę zjawiska miały megaimprezy światls. cechowała wysoka dynamika wzrostu w por wnaniu z całym ostatnim dziesięcioleciem. iż prognozy WTo okazały się znacznie zaniżone. co ma duże znaczenie dla rlrl ptlr. Wydatki te stanowią około lŻvo produktu globalnego.Międzynarodowych Aktualności Turystycznych'' (MAT)' wydawanych przez Zesp ł Patrząc na te wielkościstatystyczne z perspektywy Ż002 r. Ż64 Ż65 . że raporty WTo wykazały przekroczenie już prognozowanych wielkości ruchu turystycznego. trudnienia w turystyce jest znaczny udział kobiet. Wolno więc lwiedzieć. łagodząc skalę bezrobocia i jego skutki społeczne.3vo więcej niż w roku po1lrzednim.itlą ży cia społeczno-gospodarczego. że cechą charakterystyczną za. Badarl .Że działaLnośćgospodarcza w turystyce jest hlrltną dziedziną aktywizacji zatrudnienia. Finansowe konsekwencje ta- |../ Na przypomnienie zasługuje fakt. że zajmuje ona czołowe miejsce w strukturze działalności gospodarczej kraj w uprzemysłowionych i wzrastającej liczby kraj w rozwijających się. tj.A. Według źr deł zachodnichs'. Wtrto r wnież podkreślić.podejmuje podr ze tltiejsce stałego zamieszkania... co się wiązało z wydatkami w wysokości478 mld USD. że ro|a turystyki w kształtowaniu poziomu Życiai struktury zatrudnienia w gospodarce lokalnej jest znacząca i wieloaspektowa. okolicznośćta ma istotne znaczenie z punktu widzenia gospodarki. TURYSTYKA A OBROT GOSPODARCZY MlĘDzYNARoDowY obserwacja rozwoju wsp łczesnej turystyki na świecieupoważnia do wniosku.

tak jak podano w tablicy 4. .l. Nie obejmują bowiem np. og lnie moŻnajednak określićstatystycznie uchwytne skutki jej rozwoju w sferze gospodarczej. koszt w transportu (środki z tego tytułu wpĘwają do kasy przewoźnik w). Według szacunk w Światowej organizacji Turystyki wydatki w skali światowej poniesione przez turySt w wykazują wysokie tempo wzrostu.r.Ż. Tablica 4. ocenianych dziesięcioleci następujące wartości:1960 r. wysokość oceniano następująco: 1950 r. a pierwsza dziesiątka 55vo wpływ w globalnych. Istnieją także płatniczych kraj w o rozwiniętych funkcjach turystycznych oraz go- spodarczych. -1980 r. . Na przykład w 1995 r. I0Ż'3 mld USD' I7. Informacje Statystyczne świadczą o dominacji regionu euro1rcjskiego w og lnych wydatkach turyst w podr żujących do obcych kraj w.1.5. WYDATK!ruRYsToW PoDRozUJĄcYcH Do oBcYcH WEDŁUG REGloNow w 1988 R.3Vo.8 mld UsD. 19'70 r. zwłaszcza Europy Zachodniej. 480 mld USD. 19'70 r. 487I. 1980 r. Że przytoczone informacje o wydatkach nie odzwierciedlają ich laktycznych rozmiar w. nastąpił wzrost o I8. według Światowej organizacji Turystyki (wTo). a wydatki na cele turystyczne wyniosą około 2 bln USD. Łączne wydatki turystyczne osiągnęły poziom 8vo wartościrejestrowanego światowego eksportu. Konsekwencją regionalnego rtlzkładu światowego ruchu turystycznego jest regionalny rozkład tych wydatk w. Dla wybranych lat okresu 1950-2001 ich 2. odnotowują one ponad 40-procentowy udział we wpływach z tu- z takich przesłanek jest integracja polityczno-gospodarcza europejskich.. pierwsza dwudziestka kraj w skupiała 72vo. 1960 r.że region europej- Jedną kraj w ttriejscu podkreślić.3 mld USD. Kierunki rozwoju turystyki światowej do Ż0Ż0 r. oraz powstanie rynku liczącego około Ż67 Ż66 . Należy w tym r'ystyki i w zagranicznych podr żach turystycznych w Europie.6 mld os b. to wskaźniki wzrostu wydat- liuropa Ameryka Azja Wschodnia i Pacyfik llliski Wsch d Afryka Azja Południowa k w na cele turystyki międzynarodowej osiągnęły w koricowych latach 3Ż3. Igrzyska skie w Australii oraz Wystawa Światowa EXPO w Niemczech.7 towe. miast w Ż00I r. om wiono w podrozdziaLe 3. i Ze względu na złożoność wieloaspektowośćrozwoju turystyka międzynarodowa wymaga kompleksowych analiz o charakterze interdyscyplinarnym. Punktem wyjścia w określaniu miejsca turystyki w międzynaro. Zniesieltic wszelkich barier w przepływie os b. Do jednej trzeciej wzr sł udział wydatk w turyStycznych w eksporcie usług.37o w stosunku do 1990 r. KMJow nie odwiedzanego kraju. 852. Wydatki na turystykę to całkowite wydatki konsumpcyjne poniesione przez odwiedzającego lub w jego imieniu na podr ż oraz pobyt w miejscu docelowym (według wTo). Wpływy z turystyki międzynarodowej charakteryzuje wysoki stopieri koncentracji.Nato' 16 978. zwłaszcza w bilansach olimpij- c'zwartą lub piątą dziedziną gospodarki światowej. Należy r wnież zwr cić uwagę na lokalizację wydatk w ponoszoltych na turystykę w wymiarze globalnym. Trzeba jednak palniętać. Rok 1995 potwierdził wzrost znaczenia turystyki w gospodarce światowej. Ż49.87o.47o i 1990 r. 1990 455 mld USD. 2000 r. Udział Europy pod tym względem na tle pozostałych region w kształtowałsię w 1998 r. że o skali koncentracji światowegoruchu turystyczlrcgo i wpływ w z tego tytułu w Europie decydują kraje Unii Europejrikiej.Przema'wia za tyrn wiele okoliczności korzystnych dla rozwoju turystyki międzynarotkrwej. takie jak obchody rocznicowe chrześcijarstwa.. a 2001 r. d br i kapitał w w 15 krajach llnii Europejskiej w L993 r.4Vo. Turystyka ma Szansę stać się wkr tco ski utrzyma sw j wysoki udział r wnież w przyszłości. Z dużym prawdopodobieristwem można założyć. 6. Wydatki te mogą być ponoszone zar wno przed podr żą. dowym obrocie gospodarczym są wydatki związane z podr żami za' granicznymi w celach turystycznych. ma osiągnąć 1. jak i na tere- r(lżnice w sposobach ujmowania danych w poszczeg lnych krajach.9 mld UsD.I mld USD. Jeślirok 1950 przyjmie się za bazowy. W roku 2O2O liczbapodr ży zagranicznych.

Ż69 .3. Ciekawym polem obserwacji w kształtowaniu opinii o skutkach ckonomicznych rozwoju wsp łczesnej turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego jest też klasyfikacja kraj w-największych inkasent w wpĘw w z turystyki zagranicznej przyjazdowej.w' przy spełnieniu innych warunk w.1 6. a także Azji WschodTabllca 4. 6Ż. a na podatki Ż39 mld UsD. stworzyło korzystną sytuację wzrostu zar wno dla turystyki krajowej. co stanowiło około 3Żvo wartości w skali światowej.2 Ż'I.4 t6. obu Ameryk.8 12.7 85. Wpływy z eksportu usług turystycz_ nych oceniono na 159 mld USD. Jak można zauvłuŻyć. Brytania 29. Informacje te mają większą wymowę w bardziej szczeg łowym ujęciu. oszacowano na 1.57o nakład w inwestycyjnych i przyniosła IS.0vo globalnych wydatk w turyStycznych.0 74.4 29. Ilustrują ropejskiej.2 30.0 19. Według ocen Światowej Rady Podr ży i Turystyki w dekadzie 1996_2005 można się spodzie_ wać stałego rozwoju turystyki w krajach UE. b. Potwierdza to prawidłowość silnej dodatniej korelacji między poziomem rozwoju gospodarczego kraj w a aktywnością turystyczną ich ludności.8 6.9 b. 54'8vo.9 4.9 8. natomiast z eksportu towar w turystycznych na 113 mld USD. b. Na inwestycje sektor turyStyczny wydał 19Ż tl1ld USD. wafto też podkreślić. udział wymienionych kraj w stanowił w 1980 r.2 9.d.2.1 bln USD.57o rocznie.d.1 8.d.3 Niemcy Chiny Austria Kanada 1.d.2 11.1 Australia Polska Z punktu widzenia rozważa(l o roli turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym interesujący może być bilans rachunku turyStycznego w czołowych krajach docelowych i kreujących ruch turystyczny w świeciew ujęciu dynamicznym (ablica 4. zapewniła pracę co smemu zatrudnionemu.6 31. a w 1998 r.4). b. 1998 I 2OOO lriej i Pacyfiku decydują kraje wysoko rozwinięte położone w tych regionach turystycznych. b.2 6. WYDATK| NA ruRYSTYKĘ MlĘDZYNARoDowĄ wsp łczesnych przemian cywilizacyjnych. ze wzrostem średniookoło 5. Kraje te rozstrzygają o sile światowejgospodarki i głębokości USA Włochy Francja 10.d.4 Ż9.2 Hiszpania W.ze o koncentracji wydatk 'w w turystyce międzynarodowej na obszarze Europy. Według danych OECD oraz WTo wyglądała ona tak jak w tablicy 4. ot z tu_ rystyka była źr dłem 13. Żl. Tablica 4'3. Listę kraj w o największych wydatkach l980-1998 zaułiera tablica 4. KMjE-NAJWĘK5I lNKAsENcl WPŁWÓW z ruRYsryKl ZAGMNICZNE) PPZY)MDOWEJ W LATACH 1980. jak i mię360 mln konsument to dane Światowej Rady Podr ży i Turystyki doĘczące 1995 r.2.5 12.4 10.4vo dochodu narodowego 15 kraj w Unii Eu_ dzynarodowej w tym ugrupowaniu ekonomiczno-politycznym.9 8.8 6.5 18.4 8.Ivo wszystkich podatk w zainkasowanych przez rządy kraj w UE. stanowiła I5. Wartośćusług turystycznych sprzedanych na obszarze Unii Europejskiej w 1995 r.

'Ir4AT'' No. 5.Tablica 4. 1970 r. ot z średniawartośćĘ relacji wyniosła t4.. 72vo w Maroku oraz 82%a w Indonezji. gdy się weźmie pod uwagę udział wpływ w r' turystyki w eksporcie usług. Pewne jest to. według tego samego źr dła cudzoziemcy wydali w Polsce w 1998 r. l{clacja omawianych wartościw wybranych krajach świata w 1980 r. Niemcy i Japonia) deficyt. Z wyłączeniem opłat z tytufu lunduszu Walutowego wpływy te wyniosły np. kraje o rozwiniętej turyStyce przyjazdowei (gł wnie Zachodnioeuropejskie) odnotowały w tym okresie wysoĘ nadwyżkę w bilansie turystycznym.6Vo.la 'lirlcja I'ultugalia Mcksyk Źr dło:. Indie. USA.5 mld PLN. 69Vo w Hisz1lanii. Wspomniany udział oscylował między ŻŻ7o aŻlvo w takich krajak Francja.9?o w 1998 r.5. Korea Południowa. Saldo dodatnie wyniosło 6 mld PLN. Polacy zaśwydali za granicą -l. 21. uslug transportu międzynarodowego l59 mld USD.IVo oraz 1995 r.. -3.rynku turystycznym wykazują dzieć. inne kraje wysoko rozwinięte gospodarczo zaś(np.. 5. dotycząca relacji wurtości towar w zakupionych w Polsce przez cudzoziemc w do warltlścieksportu zarejestrowanego na podstawie dokument w odprawy cclnej SAD. 647o w Portugalii i Tunezji. 467o w Kanadzie. s2 - - - - Ruch graniczny i wydatki cudzoziemc w. i wynosił 357o w Argentynie. Cele te kształtują politykę turyStyczną tych paristw. l l99Ż r. a przynajmniej do minima|izacji deficytu w bilansie turyStycznym. Fragmentaryczną inforlrlacją o Polsce może być ocena GUS-I za 1998 t'.. Ż70 Ż7l .4. Można więc powie. jw. BILANS KRAJACH DOCELOWYCH W LATACH I98O-I998 MCHUNKU TURYSryCZNEGO W WYBMNYCH w LATACH 1980 t 1992 z TYTUŁU ZAGMNI@NEJ TURYSTYK| Do WARToścl EIśPoRTU W wYKAzANYcH KMJACH PRZYJAZDoWEJ Tablica 4.. Znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym Jcst zwłaszczawidoczne. 87o.5. w 198'7 r. STOSUNEK WPŁ\ĄVOW I I iszpania Atrstria ( ln c.4vo.5 mld PLN. za:.Ivo w 199'7 r. Zagraniczna turystyka przyjazdowa stanowi bowiem dla wielu kraj w źr dło dochod w dewizowych i czynnik rozwoju. 2' wTo (cyt. 547o w Tajlandii. że jedne kraje o rozwiniętych funkcjach turystycznych dĘądo likwidacji. No. Interesującym miernikiem miejsca turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczymjest stosunek wpływ w z tytutu zagranicznej turystyki Przyjazdowej do wartościświatowego eksportu' Dla wybranych lat okresu 1950-1995 oszacowano go następująco: 1950 r. inne zaś do maksymalizowania wpływ w z tego tytufu. 'jrrch.1980 r. 67Vo w Jamajce. 5l). i l].7Vo. s. przedstawiała się tak jak w tablicy 4. 1960 r. raport WTO za 1998 1993. 5.EIU International Tourism Reports'' r.lącznie 10. że kraje liczące się na światowym istotne r żnice pod względem nadwyżki lub deficytu w bilansach turystycznych.52.5Żvo w Meksyku. Według publikacji Międzynarodowego Jak można zavwilŻyć. Wielka Brytania. czyli 25vo og Łu wpływ w ze światowego handlu usługirlni.

warto zaprezentować tempo zmian wpływ w z turystyki zagranicznej w niekt rych krajach europejskich. Niemcy bowiem są najchętniej podr żującym narodem na świecie. Tablica 4.j międzynarodowej. Mozna dodać' ze turystyka w Niemczech stała się waznym elementem gospodarki. Zjednoczone Niemcy.. . w okresie 1970-1985 średniaeuropejska (EwG) wpływ w dewizowych z turystyki zagra- w przez nich odwiedzanychs3. następuje wyr wnywanie poziomu rozwoju gospodarczego między zamoŻną P łnocą a ubogim Południem. Turystyka we wspomnianym roku przyspotzyła USA 67o produktu krajowego brutto. są Niemcy. obiecująca. w kt rym znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym jest istotne. turystyka należy tam do największych sektor w gospodarki i jest bardzo znaczącym źr dłem dopływu dewiz. Według wTo. nr 41. Według danych OECD lista kraj w osiągających znaczne dochody Z turystyki ptzyjazdowej w stosunku do og lnych dochod w dewizowych przedstawiała się w 1990 r. dzięki wielu atrakcjom turystycznym' są r wnież interesującym obszarem podr ży turystycznych dla obcokrajowc w. na_ leŻy zvłrlcić uwagę na oddziaływanie dewizovvych wpĘw w z turystyki na wielkośćdochod w dewizowych danego kraju. Według ekspertyz Amerykariskiego Stowarzyszenia Biur Podr ży (ASTA). w 1985 r. Ż73 . dzięki turystyce . Jej obroty stanowią około 6. Re|acje te. Dochody z obsługi ruchu turystycznego wzrastająprzy tym szybciej niz wydatki Niemc w za granicą. że turysta z RFN wydawał np. Dania i Holandia. Aby mieć pełny obraz ekonomicznego znaczenia turystyki międzynarodowej. Stworzyła ona znaczącąIiczbę nowych miejsc pracy. Innym przykładem kraju wysoko rozwiniętego. W roku 1993 udział USA w światowych wpływach z turystyki wyni sł l8..dla kraj staje się 189.57o produktu narodowego brutto. Największy wskaźnik wzrostu miały Hiszpania. UDzlAŁ DocHoDowzTURYSTYK| PpZY)^zDo\IlE) w oGÓLNYCH DocHoDAcH DEWlzoWYcH KMjU W 1990 R. 20vo przypadło na podr ze -3Ż2. to wysoka frekwencja turyst w niemieckich - 980. Grecja i Portugalia.Modernes Reisen" 1986. W tym sensie na obszarze UE. Turystyka cieszy się tam ogronrnym zainteresowaniem. siedem wymienionych kraj w w dużej mietze zavłdzięcza swoje dochody dewizowe zagranicznej turystyce przyjazdowej' Natomiast w takich krajach wysoko rozwiniętych. Brytyjczyk a Hiszpan Jak widać. jak Niemcy oraz Wielka Brytania. Trzeba też wspomnieć o transferze dewiz z kraj w bogatych do kraw mniej rozwiniętych. Ich wpływy kształtowały się poni żej średniejdla EWG i osiągnęły tylko pięciokrotny wzrost. Włoch nicznej wzrosła siedmiokrotnie. dzięki dostępności informacji Statystycznych. W roku 1996 Deutscher Reisemonitor zarejestrował około 160 mln podr zujących z minimum jednym noclegiem.omawiając ekonomiczn e znaczenie turystyki międzynarodowej. dochody z turystyki są mało istotne dla rozwoju gospodarczego. oraz Wielka Brytania. tak jak pokazano w tablicy 4. można zteferow a na przykładzie wybranych kraj w europejskich. Na drugim ko cu tej klasyfikacji znajdowały się: Niemcy. Pozytywne skutki rozwoju turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego akcentuje się w USA. nych wpływ w dewizowych.9vo' W roku 1994 około 47 mln turyst w zagranicznych wydało na obszatze tego kraju 57 mld USD plus 16 mld USD na usługi transportowe. . Francuz - 686.6. w tym 65vo stanowiły podr że urlopowe. wykazująca siedmiokrotny wzrost omawia- skich w skali rocznej.2009 frank w francu- razy. Jeżeli się doda. kt rych wpływy pomnożyły się osiem Ż7Ż słuzbowe oraz I5vo stanowiły wizyty s3 u rodzin.

kiedy to liczba turyst jej sme. spowodowanego gł wnie słabnącym zainteresowaniem Polską jako miejscem robienia zakup w.1d USD. iż usunięcie dotychczasowych barier nych.jak i przychod . Uwarunkowania no w podroz działach 2-I0. 2. ale trwałego wzrostu płatności dewizowych rejestrowanych przez NBP (o lŻvo). 1.0 mld USD w 1998 r. a wpĘwy z turystyki przyjazdowej Wlatach1998_2001wpływyztytułuprzyjazd wcudzoziemc wdo Polski spadły z 8. Akceptując generalnie diagnozę przyczyn kryzysu turystyki polskiej Instytutu Turystyki opracowaną dla PoT warto zwr cić uwagę.zna' dzynarodowym obrocie gospodarczym nie było ani polityczczące. rynku turystycznym.in. Pozytywne tendencje w w zagtaspodarce turyĘcznej trwały do 1997 r.1 mld w 1999 r. Miejsce turystyki polskiej stabilne' ani. rozw j turystyki przyjazdowej nie nastąpił w minionym okresie' dłownymi przyczynami były m.10) wymownie potwierdzają tę wsp łzale żność.rynku generującego Znaczną częśćprzychod w dewizowych Polski z tytułu turystyki zagraricznej. przyczyŻ75 ach turystykl pr zy j azdowej. wyznaczała jedenaste miejsce' sce w świecie. ptzy czyni się do polepszenia akości zaduktu turystycznego i wzrostu znaczenia turystyki w omawianym dalszego rozwoju polskiej turystyki naświetlokresie. ioszu_ kiwanie przyczyn głębokiego załamaniaw zagranicznej turystyce przyjazdowej do Polski tylko poza granicami kraju to zamało. Nadwyżka w bilansie turystycznym moze być wykorzystanana częściowelub całkowite pokrycie deficytu bilansu handlowego. Dane Statystyczne z lat 1996_2001 potwierdzająbardzo nier wny polskiej gotrend w rozwoju turystyki polskiej. i 2000 r. oraz4. np' w 1996 r' wynosiło 33. Turystyka przyjazdowa zwiększa doch d narodowy.II i 3. ' W Polsce. załamaniem koniunktury i wpływem atak terroryStycznych w USA na światowy ruch turystyczny' łu wpływ w dewizowych z turystyki w og lnych dochodach dewizowych niekt rych kraj w europejskich (podrozdział 4. niski poziom świadczonych usług w mię_ torystyc"nych itrudnościpolityczne. lecz w skali międzynarodowej.w 1996r. że w turystyce europejskiej odnotowano w latach t999_ŻOO1 prawie j proudziale kapitału zachodniego.żespadekprzychod w dewizowych w latach 2000_2001 nastąpił w wyniku: - W tym kontekście trzeba przypomnieć kilka prawidłowościog lnych. że turystyka zagraniczna' podobnie jak krajowa. okolicznośćta jest uznawana zawuŻną przesłankę wzrostu znaczenia turystyki w strukturze nowoczesnych czynnik w rozwoju społeczno-gospodarczego. a 1 . wynikającego gł wnie Ze wzrostu wartości rozlicze(t z tytufu kart płatniczych. Analogia ta sprawia. do .8 stronie i'"y"noao' z turystyki przyjazdowej' Warto dodać' że sa]do ujemne wymiany turystycznej Niemiec stale spada.5. przy znaczącym w sprzyjających aktywizacji tego sektora' Natomiast poprawa warunk w Polsce gospodarki rynkowej stworzą układ przesłanek l0-procentowy wzrost zar wno przyjazd w. stanowi narzędzie podziału dochodu narodowego. spadku przeciętnych wydatk w os b przyjeŻdŻających na jeden dzie . dużego spadku liczby przyjazd w cudzoziemc w do Polski w spowodowanego m. Tendencja ta. 78 mln Niemc w uczestniczyło w zagranicznych podr żach na turyStycznych.in. Jedynie radykalna zmiana stosunku władz par stwowych i samorządo*y"h do turystyki przyjazdowej może przywr cić korzystne tendencje w turystyce polskiej. natomiast wyjazdową do importu tych d br i usług. korzystna z punktu widzenia bilansu płatniczego. można przyr wnać do eksportu towar w i usług. miejni""nych. Przytoc zone pr zykłady wy sokiego udzia- Ż74 . ze względu na skutki ekonomiczne. jest wynikiem rozwijania turystyki przyjazdowej do Nierniec i krajowego ruchu turystycznego' Niemcy lokują się w czo_ ł wce turystycznej świata i coraz bardziej utrwalają swoją pozycję na stopniowego. spadku |iczby przyjazd w turyst w z Niemiec (o Ż6vo) . że w 1998 r' Niemcy wydali mld USD odnotowano po turystykę zagraniczną46. To samo źr dło podaje.w. kt re moze mieŻ duzy wpływ na og lny bilans płatniczy w wielu krajach o rozwiniętych funkcj r (oŻ']vo). turystyka wyjazdowa zaśzmniejsza jego rozmiary. system atyczne ograniczanie formalności granicznych oraz two- rzenie recepcji cudzoziemc w przybywających do Polski. Turystykę zagraniczną przyjazdową. Wynika z tego.. Wolno sądzić.Ż mld USD.8mldUSDwŻOOIr. tidrzy w wczas odwiedzili Polskę.j . mimo istnienia wielu atrakcyjnych walor w turystycznych. iz wainym zagadnieniem jest saldo obrot w turystycznych.InstytutTurystykiwyjaśnia.

że średnie wpływy w przeliczeniu na jednego turystę zagranicznego wynosiły w 1987 r. 5. -3.7. Udział łącznych wpływ w od turyst w. Amerykanie 16.9Ż USD. ze wysokośćog lnych wpływ w z tych kraj w wyniosła w 1989 r. Szacunki tych wielkości w Polsce w LATACH cuDzozlEMcÓw w pot-sce 1993-2001 1993 1994 1995 |6Ż 2lr 174 1996 199'I 1998 213 Żo3 200 159 13'l 140 1999 2000 200t USD. to średnia chodzi o długość pobytu turyst w Polsce według |iczba deklarowanych nocleg w była następująca: og łem 4.0.5vo ich udziału.Ż. Dla por wnania na|eży podać. Francuzi 170 USD. mogą być interesujące. Szwedzi 4.to Instytut Turystyki odnotował.lecz koncentrują się tam. do 60. korzystający (UsA. WYDATK| . ze turyściz Niemiec przyjeżdŻający na jeden dzie w 200I r. Jezeli . Rzeczywiste Tablica 4.7Vo w 1999 r.-z kraj w zamorskich średnio na osobę 324 USD. lotniczyctr i morskich. umożliwiają pokonywanie barier wzrostu. Trzeba wreszcie podkreślićdominację Niemiec w łącznych wpływach dewizowych Polski z turystyki przyjazdowej. W Polsce wpływy z turystyki zagranicznej nie odgrywają jeszcze znaczącej roli w tworzeniu dochodu narodowego.8). w krajach zaśo dobtze rozwinięty"t' u. Niemcy gościliw Polsce w 2001 r. Istotne znaczenie dla wysokości wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej ma Sprawa wysokości przeciętnych dziennych wydatk w wydatki turyst w zagranicznych są jednak znacznię większe.wpływydewizowezturystykimiędzynarodowej nie rozkładają się r wnomiernie między poszczeg lne kraje czy nawet regiony turysiyczne świata. a w 2001 r. Wpływy dewizowe z turyStyki zagratltcznej nie obejmująz reguły wpływow z tytułu pasażerskich opłat transportowych kolejowych. Koszty transportu kształĘąsię.3 noclegu (5. w 2000 r.7. a Litwini W latach I999_Ż00l uległa zmianie struktura łącznych wpływ w dewizowych Polski (tablica 4. łącznie z przychodarni wolnorynko- Jakjużwykazano. wynosiły około 200 USD. kt re są oceniane przeciętnie na 30vo og lnych wpływ w dewizowych z turyStyki.0 noclegu w 2000 r. rzeczjasna.8 w 2000 r.). średnie wydatki turystyczne cudzoziemc w zZachodu odwiedzających Polskę w 1989 r. Według danych Instytutu Turystyki. Kanada) wydawali 203 w 2001 r. W latach I999_Ż0u struktura wpływ w kształtowała się. 330 USD we Francji. 143 Ż76 Ż77 . Wyniki badar Instytutu Turystyki zawiera ta- i długościczasu pobytu. Rosjanie 3.w USD i Ukrair cy . oficjalna ewidencja wpływ w wskazuje w przybIiŻeniu na O. Włosi 7'3.4. Francuzi . Niemcy - Wielkościwydatk w zależałyod rodzaju oraz długościpobytu kraju pochodzenia.kt rzy korzystali na terenie Polski z noclegu wydawali średnio na osobę 136 USD i blica 4.4Vo w 2001 r. wydawali 41 USD. Innymi słowy. 44 USD. odwiedzaj ący na jeden dzie wydawali np. gdzie występuje najsilniejsze skupienie turystyki przyjazdowej' tj' w krajach Europy Zacnoaniej i w USA. jednak można je osiągnąć często niższym nakładem' Wzrost udziału usług turystycznych w bilansie obrot w zagranicznych może się więc przyczynić do zwiększenia opłacalności tych obrot w. Ta koncentracjaptzestrzenna wpływ w ma charakter trwały. Białorusini 76 USD. inaczej w ruchu międzynarodowym i inaczej w ruchu międzykontynentalnym' turyst w wymi.kraj w. Wynika Z tego. Brytyjczycy 197 USD.6.9. poiotni" jak wpływy z eksportu towar w. 250--300 mln USD. natomiast ci.niając się do zwiększenia importu koniecznego do zapewnienia rozwoju gospodarczego danego kraju. tak jak pokazano w tablicy 4. Skandynawowie 128 105 USD. po uwzględnieniu wpływ w rejestrowanych przez NBĘ wzr sł z 55. i 4. Ukraircy UsD' Węgrzy z noclegu turyści np.łoguch przewozowych mogą stanowić znacznie większy odsetek.3.0 w 2000 r. JeŻe|i chodzi o wydatki według kraju pochodzenia. 290 USD w Hiszpanii i 540 USD w RFN. 41 USD. wpływy z turystyki.5 w Ż00I r.

oraz zakład w gastronomicznych i urźądze zmotoryZowanego. sTRUKruM wPŁYVÓw DEWlzowYcH PoLsKl w LATAcH 1999.9 21. Źnoo*TYcH WPŁYlVow Tablica 4.1 14. W krajach prowadzących aktywną politykę turystyczną powszechnie się obserwuje dqŻenie do zwiększania wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej nie tylko przez odpowiednią i intensywną promocję własnych walor w turystycznych. Relatywnie dłuzszy czas pobytu turySta wybiera pozaeuropejskich.8 lnie uważa się.2ooo l 2ool WEDŁUG Tablica4.o lub w formie kredytowania inwestycji podejmowanych przez r zne sektory gospodarki turystycznej. i.5 35. charakteryzuje duŻa ruchliwośćprzestrzenna rym i w związku z tym nie tylko zmienia miejsca pobytu w kraju' w kt kolejno kilka kraj w' Jednocześnie przebywa. budowa dr g czy rozbudowa środkw transportu.. zdrowotnych Wszelkie nakłady inwestycyjne w gospodarce turystycznej lizowane pod kątem ich opłacalnościekonomiczno-społecznej.*!$*ffi 51. rozbudowy lotnisk i parku samochodow ego' przez budowę hoteli.sTRUKruMWPŁY1voWDEwlzowYcHPoLsKlwLATACH1999. pensjonat w.8 32. |ecz często odwiedza ale szybkośćwsp łczesnych środkw transportu pozwala na częste' np' na obszarze t<rotkotrwałe-wyjazdy turystyczne do pardstw obcych. gospodarka turystyczna daje mozliwośćzatrudnienia znaczne1liczby rąk do pracy przy stosunkowo niskim koszcie tworzenia stanowisk.6 5r. s'ttt l #! ffiffifi iiri#. wydatkowane przez paristwo bezpośredni.9. Spotyka sii-opinie..3 25.8-{.. W rachunku korzyści należy jeszcze uwzględnić dwa elementy dośćdużej wadze. np.lecz także przez stwarzanie możliwościkorzystnych i atrakcyjnych warunk w. az do stworzenia szerokiej sieci informacyjnej.: . Że wsp łczesnego turystę np. iż średniawydatk w zaleŻy nie tylko od wysokościkoszt w utrzymania oraz poziomu cen pamiątek' na og ł chętnie zornabywanych przez turyst w zagranicznych. niŻma to miejsce w obrocie ryStycznym międzyeuropej skim. od budowy i modernizacji dr g kołowych. rozw j turystyki międzynarodowej daje szansę aktywizacji region w i miejscowości turystycznych nie rnających korzystnych warunk w do rozwoju innych dziedzingospodarki narodowej. Wypada przypomnieć.8. ze stosunkowo niewielka |iczba os b udaje się za grinicę na dłuższypobyt w celach wypoczynkowych. 2ooo l2oo1 WEDŁUG KM]ow . Po pierwsze.iiilit Niemcy Pozostałe kraje sąsiedzkie Inne kraje europejskie Pozostałe kraje -' i. Przyczyn tego można upaĘwać m'in' tuw duzl wyzszych kosztach przejazdu. Mile widziane są także inwestycje z udziałem kapitału zagr anicznego. moteli itp. motywujących turyst w do wydłużaniapobytu.1 15. 'q. Często są one r wnież gospodarczo opłacalne. Natomiast jeślichodzi o czas pobytu. Jako przykłady mozna podać region nowosądecki w Polsce czy Dalmację w Chorwacji. to warto na og ł miitae.3 10.. są niezbędne do rozwoju całej gospodarki narodowej lub są społecznie użyteczne. zwlaszcza z punktu widzenia rozwoju turystyki krajowej i potrzeby zapewnienia waruŃ w niezbędnego wypoczynku. z kraj w europejskich' og wypoczynkowo-rozrywkowych.0 25. czyli czynn\k mający istotne nie dla gospodarki narodowej danego kraju. Dlatego wszystkie kraje doceniające ekonomiczne znaczenii turystyki przeznaczająwysokie sumy na rozw j infrastruktury turystycznej i paraturystycznej. 279 Ż78 . że inwestycje turystyczne. się pod uwagę bezpośrednią rentownośćobiekt w oddawanych ploatacji oraz fakt napływu dewiz. o są ana- Bierze do eks_ znacze- "r{k w krajach uiornu*czych. |ecz takŻe od stopnia i moż1iwościzwiedzania kraju reganizo*unia ut ut"ii turyStycznych pacepcji turystycznej. Nie trzeba podkreślać. UE. Po drugie. że osiągnięcie tych cel w wymaga znacznych nakład w finansowych na inwestycje turyStyczne..1 9.5 '7. transportu kolejowego..

Na tle zarysowanej problematyki ekonomicznego znaczenia tury_ styki międzynarodowej wyłania się jeszcze zagadnienie obliczania wy- w niehandlowych. że w międzynarodowym obrocie turyStycznym występuje. Jeślichodzi np. Międzynarodowy ruch turystyczny moŻe też być kanałem przepływu informacji. Ponadto trzeba zauważyć.. nr l.problemy turysryki" 19gg. w polityce celnej. korzystna ekonomicznie tzw. zabierającje ze sobą. że import turystyczny w normalnej gospodarce może stanowić w dłuższym okresie stuteczny stymulator wzrostu produkcji d br konsumpcyjnych zakupywanych masowo przez turyst w i kształtować politykę ich importu w tradycyjnym Ębie. podczas gdy w przypadku tradycyjnej transakcji zapłata odbywa się z odpowiednim op Źnieniem eksportu niewidziali na og ł na warunkach kredytowych. dokonując wymiany widzialny eksport towąrowy. Baretje. Uog lniając. ze zjawisko to w tablicy jego strukturze. Są one bowiem świadczone po cenach detalicznych. transportu itp. Turyści zagraniczni mogą w określonym stopniu reklamować niekt re towary potencjalnie eksportowalne lub też własny kraj jako interesujący ce| przyszĘch podr - towarzyszy turystyce międzynarodowej. Pa stwo. niezbędne j est przyjęcie konc epcj i rąchunku zewnętrzne 80 turyStyki. niesptzedaż r żnorodnych usług turyStycznych. np. opartego na przedstawionej Ży turystycznych. z pominięciem konieczności międzynarodowych roz|iczefi finansowych5a. Przedmiotem nabycia przez turySt w są r wnież towaly. Turystyka biznesowa np.. Turyści dewiz na krajowe środkipłatnicze. iż Problematyce ekonomicznej zagran. Powszechnie wiadomo. kt re są eksportowane r wniez w ramach zagranicznych obrot w towarowych..łcznej turystyki przyjazdowejjest poświęcone opracowanie S ' Wodejki. z kt rego pochodzą turyści. trzeba powiedzieć'. naukowo-technicznej.. z drugiej zaś zagraniczni.Problemy turystyki" 798'l . zakupują na rynku r żne towary i usługi. np.z kt rego pochodzą turyści55. skuteczna i niekiedy świadomie preferowana przez czynniki oficjalne. W tablicy 4'10 przedstawiono schemat zewnętrznego rachunku opiacalnościturystyki zagranicznej. z rcguły o wiele wyŻsząod mozliwej do uzyskania ceny eksportowej. Zdaniem'rpo. jw. R. występujących obligatoryjnie przy eksporcie tradycyjnym. płaci za nie detaliczną cenę rynkową krajow ą. z jednej strony. lepszych ro'wiąza(l w wielu dziedzinach życiahłaja. Nalezy się zgodzić z opiniąR. opłacalność jest szczeg Inie duża w przypadku konsumpcji turystycznych nego usług gastronomicznych. tworząc natychmiastowe Źr dło got wki. o Polskę. Barede'a56. aby zvłiększyć swoje dochody i (lub) zmniejszyć wydatki. pod warunkiem ze przebiega w granicach określonychprzez skalę atrakcyjności dokonywania zakup w podczas pobytu poza własnym krajem i *łuzy do cel zwykle z punktu widzenia tempa poprawy zaopatrzenialudności ta turyStyczna droga redukowania cząstkowej nier wnowagi rynkowej jest wymowna. . że aby oszacować wynik netto międzynarodowej wymiany turystycznej. powiększonych o marzę gastronomiczną. Zdobywane w ten spos b dewizy można na og ł wykorzystać natychmiast. nr 4. mozna zatem powiedzieć.ekonomicznego punktu widzenia zagraniczna turystyka ptzyjazdowa jest uważana za jedną z najbardziej korzystnych form obrotu dewizowego. w większościnie zostałyby wywiezione nielicząc pamiątek kt re za granicę' Eksport niewidzialny jest na og ł korzystniejszy od wywozu dokonywanego przez ptzedsiębiorstwa profesjonalne' Handel nie ponosi przy tym koszt w ubezpieczenia.. Na rolę turystyki międzynarodowej mozna też spojrzeć od strony jej wpływu na r wnoważenie i wzbogacanie wewnętrznego rynku d br konsumpcyjnych kraju. Ruch przyjazdowy z Zachodu do vłybranych pa stw socjalistycznych. Turysta. to gdy się pominie przyczyny natężenia importu turystycznego oraz ocenę jego skutk w pozaekonomicznych. Kraj przyjmujący turyst w uzyskuje więc dewizy Za towary. może wywierać większy nacisk na tę czy inną pozycję rachunku Zewnętrznego turystyki. 5a datk w i dochod w dewizowych związanych z turystyką. s6-" lamze55 Ż80 . Przycfujd netto z turysĘki międzynarodowej w bilansie płatniczym.'riun"go francuskiego eksperta. może stanowić dla kraju recepcji interesujące źr dło informacji o istniejących za granicąusprawnieniach techniczno-o rganizacy jnych. NaleŹy jednocześnie przypomnieć.. rachunek zewnętrzny turystyki jest przede Zob. okolicznośćta moze ułatwić poszukiwanie nowych.. nowych towarach czy usługactr. że zagraniczna turystyka przyjazdowa przez eksport niewidzialny efektywnie oddziałuje na bilans platniczy kraju recepcji Z turystycznej.

czy|iurzą- 5. wyżywienie. kształcenie zawodowe) Usługi r żne (np. umożliwiające turyście m. pamiątki' rozrywki. Jednak trzeba przy znać.) Import towar w (gł wnie żywność.) r Wydatki turystyczne bezpośrednie obywateli danego kraju za granicą (noclegi. pamiąr ki. dobra konsumpcyjne trwałe i nietrwałe. kształcenie zawodowe pracownik w za granicą) wszystkim metodą obliczeniową. Należy r wnież zaznaczyć. Z punktu widzenia czywistnieniem potrzeb duchowych turysty. wyroby rzemieślnicze. dzenia oraz instytucje infrastruktury turystycznej. czyli duchowych (np. Usfugi turystyczne obejmują więc r zne czynności. mających zwiryek z urządzeniami oraz z instytucjami infrastruktury nieturystycznej (np. zaspokajania potrzeb turystycznych omawiane usługi można og lnie podzielić na podstawowe.in. promocja Spłata odsetek tkzyw I I l I l tytułu inwestycji zagranicznych i spłata kapitał w z Wyw z dewiz wypłacanych zagranicznym pracownikom zatrudnionym w turystyce Reklama. że usługi turystyczne są świadczone przede wszystkim przez komplementarne dobra turystyczne. transport lokalny itp. iż kryterium 283 . DEFlNlcJA usŁUG Dochody z inwestycji turystycznych za z dewiz wypłacanych krajowym pracownikom zatrudnionym w turystyce za graricą Reklama. rozrywki. sTRU KTUM Źpoo* W TURYSTYCE ZAGMNICZNEJ DocHoDow l wYDATKow Rozoztnt r Wydatki bezpośrednie turyst w zagranicznych (noclegi.1. Pozwoli to na ilościowe i jakościowe określenie wpływu zmiany jednej składowej tego Systemu na inne składowe. pobyt w tym miejscu. pomoc techniczna. Chodzi tu o działalność pośredniej gospodarki turystycznej . promocja Usługi r żne (np. iz w bogatej strukturze usług turystycznych występuje wiele rodzaj w działalnościusługowej. ur l t I r ządzeni a tury sty czne) I r Transport międzynarodowy (wpływy z przejazd międzynarodowych turyst w z zagranicy) w jowych) Inwestycje turystyczne danego kraju za granicą Inwestycje turystyczne inwestor granicznych granicą w za- TURYSTYCZNYCH (CeCnY I ZAKRES) Przez usługi turystyczne należy rozumieć wszystkie społecznie poŻyteczne czynności służącezaspokojeniu potrzeb turystycznych materialnych (np. licencje. komunikacyjnych. pomoc techniczna. lecz do tego potrzeba dodatkowych badar{ nad wpływem turystyki na r żne mechanizmy gospodarcze.wyposażenie i vządzenia turystyczne) Transport międzynarodowy (koszty zagranicznych przelazd w turyst w kra- U5ŁUG| TURY5TYCZNE r I Eksport (towary. usługi noclegowe w kwaterach prywatnych czy usługi komunalne). oznacza to. i że wytwarza je gł 'wnie bezpośrednia gospodarka turystyczna. zaspokajające potrzeby materialne' i komplementarne. społeczne i ekologiczne. noclegowych) i niematerialnych.Tablica 4'1 0. transport lokalny itp. kulturalno-rozrywkowych) człowieka. Jednak może on i powinien się stać narzędziem zarządzania. wyżywienie. związanej z eksploatacją walor w turystycznych. licencje. obĄrnujące czynności związane z Utzedecydującym o charakterze usługi (podstawowej lub komplementarnej) jest cel jej świadczenia na rzecz turysty. a następnie powr t do stałego miejsca zamieszkania. dojazd do miejsca występowania walor w turystycznych.

cechą usług turystycznych jest ich substytucyjność. usług turystycznych. komplementarne usługi są oferowane na rynku przez 1 - C. s. podejmując decyzję. Sezonowość popytu może utrudnić funkcjonowanie niekt rych przedsiębiorstw. . W konsewalor w turystycznych kwencji społeczno-ekonomiczna użyteczność jest uwarunkowana odpowiednią dynamiką i strukturą wewnętrzną Usługi komplementarne to taYje usługi. Kaspar.je. że zaspokajają one popyt turystyczny komplementarnie i substytucyjnie.Na podstawie literatury przedmiotu oraz obserwacji rueczywistości można podjąć pr bę wyr żnienia specyficznych cech usług turystycznych. aby narciarz wynajmował pok j w hotelu w Zakopanem. że cząstkowe. sprzedaż pamiątek w kiosku hotelowym lub rezerwacja pojazdu w wypożyczalni samochod w. Zważywna bardzo ścisłe żnych oferent w.' Potencjalny turysta nie ma mozliwości wypr bowania proaunu. w istotny spos b wpływa na poziom o. Wtnsekw"n. Podstawową przesłanką substytucyjności usług są kondycja ekonomiczna turysty i cechy usług zastępowalnych. lam7. Po trzecie. biura podr zy). kt re turysta konsumuje w czasie zmiany miejsca (podr ży) i w czasie pobytu w nowym miejscu (cel podr zy). Muszą więc ze sobą wsp łpracować.. cechą usług turystycznychjest ich abstrakcyjny charakter. produkcja usług turyStycznychjest w mniejszym stopniu niż przemysłowa podatna na postęp techniczny. Zdaniem C..konsumowana. tak jak przesyła się to- Po czwarte. Po drugie.ą związane z bezpośrednim kontaktem z turystą (hotelej restaurac. Usługi turystyczne w sensie makroekonomicznym znajdują się w komplementarnym związku z walorami turystycznymi. Turysta zamierzający wyjechać na urlop prawdopodobnie zrezygnuje r szy. cechą istotną usług turystycznych jest obecność konsumenta' Usługi turystycznej nie można przesłać.. usługi turystyczne mogą być pojedynczymi usługami odnoszącymi się do rueczy lub ludzi. Po pierwsze. Kasparal. ob- ztego zaniaru. gdyz wpływa na ograniczenie śprzedazy i powoduje zamroŻenie zdolnościusługowej.h.o285 rozwagi i roztropności ekonomicznej.e. kt ry kupuje. Po sz ste. Nie istnieje bowiem nic takiego jak pr bka oi"o. tak rozumiany Zestaw usług jest produktem w sensie makroekonomicznym i składa się z dużej |iczby usług pojedynczych. Usługę turystyczną można wreszcie pojmować w sensie og lnoekonomicznym jako zestaw usług pojedynczych. war.jukośe sługi ruchu turystycznego. Mozna r wnież m wić o zestawie (pakiecie) usług. rozwoj tych usług zaśiymaga 284 . komunikacja interpersonalna' Dotyczy to zwłaszcza tych usług turystycznych."ono'y. kt re są wzajemnie zależne. Zjawisko to ma istotn e znaczenie gospodarcze. 33-35. Przykłady te wskazują powiązania między usługami cząstkowymi. Wynika stąd. a częściowoistotnie się r zniących usług pojedynczych. tzeba podkreślić.. jeśliw planowanym miejscu pobytu nie będzie miał możliwości znalezienia zakwaterowania lub wyżywienia. pobytem i powrotem do miejsca zamieszkania. To.kt rąmożna się spotkać w przypadku towar w. Nawet popyt uczestnik w turystyki kongresowej oiar Liznesowel nie jest wolny od wpływu waha .. Po piąte.. W transporcie turystycznym zas bezpośredni kontaki konsumenta z producentem usługi nie jest cechą istotną.magazynowana''. iż usługa turystyczna nie może być . może korzystać z usług transportu pasażerskiego itd. z. cząstkowych. Produkcja usługi turystycznej odbywa się w ouecnosci klienta i w momencie wytwarzania usługa jest .iż oferenci ci są r wnieŻ zależni od siebie. Wątpliwe też jest. jw. Management imTourismus.że turysta konsumuje cały zestaw usług odnoszących się do os b lub rzeczy' kt ry składa się z częściowopodobnych. musi się w dużym stopniu opierać na materiała"h . np. kt re jednak Zawsze są komp1ementarne''2. TurySta ma możliwości wyboru np. usługi noclegowej w t'oietu czy na kempingu. usfugi turystyczne charakteryzuj e wewnętrzna dysproporcja..'i uuaunia popytu w tym względzie są trudne. Turysta..u". cechą usług turystycznych jest zr żnicowany pod względem czasowym' przestrzennym i rodzajowym popyt na te usługi." . Po si dme. -kt .. Przykładem tego może być zakwaterowanie w hotelu z częściowymlub pełnym wyŻywieniem czy komplet usług związanych z wyjazdem. Cechą charakterystyczną jest więc to. Wynika Ztego' ze usfugi turystyczne determinują og lnie rozw j turystyki.. Dlatego iuże znaczenie mają dob r personelu i zaruądzanie nim oraz tzw."o*u. gdyby nie miał tam mozliwości jeżdżenia na nartach."k]u.

że turystyka należy wsp łcześnie do najdoskonalszych form zagospodarowania tej kategorii czasu. większą niezależność. Jest to z pewnością okolicznośćkorzystna dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. Przedmiotem świadczer{ transportu jest. cechuje juŻ wyruźnie rynek nabywcy. jakbezpieczeristwo. UsŁucl TMN5PoRToWE Usługi transportowe naleŻą do podstawowych usług turystycznych. Wsp łzależność między turysĘkŁ a środkami-transportu. Z usfug transportu korzystają osoby podr Żujące zar wno w celach turyStycznych. znaczenie dla wsp łczesnej turystyki. jak wiadomo. szybkość. iżjako środek ptzewoza ruchu masowego' w tym turystycznego. jak i pozaturyStycznych. jak np. 287 . zavtdzięczają sw j rozw j budowie linii kolejowych w XIX w.in. zwyczaje' sentyment. Alp francuskich. Wśrd wielu motyw w wskazuje się m. komfort. W Ę mierze są one w pełni lub częściowoodpłatne. Po jedenaste. Należy wyraźnie powiedzieć. Rozw j i konsumpcja tych usług warunkują bowiem dostępnośćwalor w turystycznych dla turyst w. względy ekonomiczne. Ekonomiczny sens tych usług polega jednak na tym. podobnie jak inne usługi. szczeg lnie w zakresie noclegu i gastronomii. Środek ten odznaczał się zawsze dużą zdolnością przewozową i taniością świadczonych usług. że wrct'ra wyboru środkatransportu turystycznego mogą ze sobą konkurować. Ważne miejscowości i regiony turystyczne.iż w strukturze konsumpcji turystycznej podr ż jest zawsze pierwszą i ostatnią jej fazą. większe bezpieczeristwo podr ży. szwajcarskich i austriackich czy Zakoparle. np.wych. a takŻe motywy wyboru. 39 i nast. przyjemnośćpodr ży. usługi celne czy informacyjne. Kaspar.zakłes usług. jeżeli nie decydujące. większą wygodę. wolny przebieg. tworzą podstawę r żnorodnej działalnościgospodarczej. Na pierwszym miejscu na|eży wymienić transport kolejowy. Tbansport osobowy w celach turyStycznych świadczy usługi zapomocąr żnych środk'w transportu. cele podr ży turystycznej . GKKFiT. 5. podobnie zresząjak wszystkie usługi. Historia turystyki dobitnie wskazuje' iż kolej miała duże. Niekt re z nich są świadczone bezpłatnie.2. Po sme. względy towarzyskie3. Ż86 Dlatego usługi transportowe są powszechnie uważane za dynamiczny czynnik kształtowania ruchu turystycznego i jego obsługi. a potem świadczy i konsumuje. gł wnie naturalne. usługi turystyczne. Problemy eko' nomiczre turystyki. przew z ładunk w iprzew z pasazer w. Po dziesiąte. usługi turyStyczne. iz są one rozwijane ze względu na inne warunki życia niż w stałym miejscu zamieszkania turysty i nowe potrzeby' jakie się rodzą podczas podr ży turystycznej. Mozna powiedzieć. Należy w tym dostrzegać koniecznośćzastosowania nowoczesnych metod badan rynku. wypada powt rzyć uwagę. Nazywa się ją nawet pionierem turystyki. Ten aspekt rozwoju usług turystycznych wiąze się gł wnie ze społecznymi funkcjami czasu wolnego. Warszawa 1970. Dlatego bardzo wuŻnajest informacja turystyczna. Po dziewiąte. Dzięki takim zaletom usług transportu kolejowego. że usługi turystyczne najpierw się sprzedaje. Warto też podkreślić. spełniają w ażne funkcj e s p o łe c zn e. znaczna częśćusług turystycznych w Polsce ma charakter rynkowy. Trzebajednak powiedzieć. Poprawnie funkcjonujący rynek może r wnież tutorzyć warunki rozwoju osobowości człowieka wypoczywającego. Zap ew niaj ąc wypo czynek. Wśrd kryteri w wyboru określonego środkatransportu turystycznego wymienia się' opr cz kryteri w ja_ kościowych i związanych z właściwościami technicznymi środk w transportu oraz z kosztami podr ży. Wiadomo zaś. popularność i regularność. większą swobodę ruchu w czasie podr ży. usługi turystyczne w Polsce. 3 c. szybkość. s. a niekiedy jedynym czynnikiem rozwoju miejscowości zasobnych w walory turyStyczne. umożliwiaj ą p ełną reprodukcję sił biologicznych i psychicznychzuŻytych w procesie pracy i nauki otaz podczas innych obowipkowych czynności wsp łczesnego człowieka. Przechodząc do og lnej charakterystyki roli poszczeg lnych środk w transportu w obsłudze ruchu turystycznego i obserwowanych tendencji w tym zakresie.kolej stała się najbardziej uniwersalnym środkiem podr ży. W tym sensie są one ważnym. iż ro|a ta jest wynikiem wzajemnego oddziaływania turystyki i transportu.

Jednym z takich przykład w jest system . rezerwacji miejsc siedzących. gdzie rola kolei w obsłudze ruchu turyStycznego jest mała. Jak już wspomniano. kuponu upowazniającego do gratisowej konsumpcji i napoju w barze znajdującym się w składzie pociągu. Te zmiany jakościowe wyrażają się we ^. Interesujące przemiany jakościowe są r wnież widoczne w transporcie kolejowym innych kraj w europejskich. a odległościpokonywane przez turyStę zbyt znaczne. stabiIizując podaż usług przewoz w osobowych w jednych krajach i podno- " wadzony przez koleje brytyjskie.w uprzyjemnianiu podr ży. a także w obniżce oplat ptzez stosowanie r żnych zniżek i bonifikat dla turyst w. w sząc w innych. śniadania.)a.Executive'' korzystają z następujących udogodnier{ i usfug: turystyce samochodowej weekendowej i urlopowej. Są to środki transportu do cel w czysto turystycznych i obejmują koleje zębate. wyciąg w i tras narciarskich. Na przykład w 1987 r. Kolej.. salonu pullmanowskiego z napojami i przekąskami oraz stanowiskami biurowymi na gł wnych dworcach. warto wspomnieć o znaczeniu turystycznym kolei specjalnych. że koleje specjalne. Z4-godzinnego bezpłatnego miejsca na parkingu na stacji wyjazdowej. krzesełkowe. n wzrościeszybkości. Rozmaite przedsięwzięcia prowadzące do tego celu są podejmowane zwłaszcza w Europie. całodziennego biletu na metro londyriskie. I zavt arty ch Wszystkie dane dotyczące usfug turystycznych za granicązaczerpnięto z informacji w.Międzynarodowych Aktualnościach Turystycznych''. podejmuje wiele wysiłk w zmierzających do poprawy jakości swoich świadczer . l5-procentowej zniż]r't na samoch d . Ta istotna kategoria.. W roku 1987 np. by mogły wpłynąć na zwiększenie znaczenia kolei w obsłudze tego ruchu. Statystyki międzynarodowe wskazują na zmniejszanie się długości eksploatowanych linii kolejowych i spadek względnie ustabilizowanego udziału kolei w przewozachpasazerskich w ciągu ostatnich kilkunastu lat. do 8. (np. km. Na przykład we francu- skiej sieci TGV (system szybkich i nowoczesnych kolei) od jesieni Ż88 Ż89 . opr cz uruchamiania pociąg 'w o bardzo duzych szybkościach. jw. wyciąg w i kolejek alpejskich a l : r r s r r r telefonu w pociągu. kolejowy transport pasazerski zarnierza odzyskać liczące się miejsce na rynku przewozowym. kt rej uzupełnieniem są wyciągi wagonikowe.w ostatnich kilkudziesięciu latach kolej utraciłapozycję podstawy przewozu na rzecz innych środk w transportu osobowego. sw j pomyślny rozvt j zawdzięczają w dużej mierze . Można dodać. Mimo względnego spadku udziału kolei w obsłudze ruchu turyStycznego obserwuje się jednak prawie niezmieniony poziom liczby turyst w przybywających do turystycznie gł wnych kraj w europejskich. orczykowe itd. na rynku turyStycznych usług przewozowych w krajach zachodnich. Charakterystycznym przykładem dynamicznego rozwoju tychurządzeri transportu turystycznego może być Szwajcaria.. 77 kolejek narciarskich).Intercity Pullman''. w Alpach austriackich było zarejestrowanych 15 tys. pod naciskiem konkurencji innych środkw transportu. bezpłatnego. Roczna ich zdolnośćptzewozowa osiąga liczbę kilkudziesięciu milion w statystycznych użytkownik w. Do roku 2000 Austria zarierzaładodatkowo zbudować 3 tys. W pięciu połączeniach do Londynu i z Londynu otazw pięciu pociągach dziennie od poniedziałku do piątku podr żni z biletem ryczałtowym . wpro- ołącznej długości 120 tys. W konsekwencji tych przemian ilościowych wystąpił teŻ wyraźny spadek udziału transportu kolejowego w przewozach turystycznych RFN z 4Żvo w 1960 r. Zanim zostaną zreferowane kierunki unowocześniania usług trans_ portu turystycznego kolei. uprawianej w celach sportowych. w Alpach szwajcarskich odnotowano 500 kolejek linowych i rz00 kolejek narciarskich (w 1950 r.Europacar'' wynajęty na dworcu. kolejki linowe oraz wyciryi. Koleje europejskie w walce konkurencyjnej z samolotami. obiadu i kolacji podawanych do zajmowanego fotela. ma szczeg lne znaczenie dla turystyki g rskiej zimowej. wprowadzają wiele usług przyciągających turyst w i osoby podr żujące zawodowo. charakteryzujące się ograniczoną substytucyjnością.4?o w 1989 r. co Inaczej przedstawia się sytuacja na innych kontynentach.. w warunkach wzrastającej siły nabywczej ludności i preferencji indyi widualnych oraz masowego charakteru turystyki ma istotne znaczenie ''. obecnie urządzenia te są zainstalowane we wszystkich ośrodkach turystycznych i ich rozw j wykazuje tendencję wzrostową..

Wreszcie w następnych la_ tach nowe linie przecinające Alpy mają umożliwić zamknięcie wszystkich tras w skali kontynentu. jak i obsługę przed podr żą oraz po podr ży1 w spos b zbliżony do serwisu brytyjskiego. Natomiast koleje hiszpar{skie wprowadzają wagony sypialne wyposażone w indywidualne kabiny natryskowe. do ŻOI5 r. to trzeba podać. W piętnastu krajach UE oraz w Szwajcarii przewiduje się utworzenie w trzech etapach. w kt .ł styki biznesowej. na kt Ę leży Kopenhaga.in. tunel pod kanałem La Manche oraz trasy: Paryż-Londyn (3 godz. iż począwszy od alizacja narodowych pĄekt w rozbudowy i tworzenia sieci z punktami: Londyn-Hamburg-Marsylia-Bordeaux. ana powietrzny . W Niemczech zwraca się duzą uwagę na możliwościobsługi tury. osi Ż5uŻ80 kmłr. salony towarzyskie. na transport drogowy przypada7Żvo. Na zakoriczenie rozważa o narodowych zamierzeniach modernizacji transportu kolejowego w Europie warto zwr cić uwagę na wysiłki. według wysuwanych koncepcji.6 km oraz lł tŻ91 dam i Paryz-Bruksela-Kolonia. rych jest oferowany specjalny program rozrywkowy. Koleje francuskie poświę" cająr wnież wyjątkową uwagę podr żnym pociąg w Loisirail. szczeg lnie uciążliwych dla os b podr zujących w interesach. km szybkich tras kolejowych. indywidualne sfuchawki. a następnie autobusami do wybranych cel w ! turystycznych. przede wszystkim w celu unikania przesiadek. Przyjęcie takiej koncepcji wymaga duzych zmian programowych: koordynacji ruchu. żcrskiego pociąg ekspresowy o średniejszybkości 250 km/h. w Sewilli o Ż\vo liczącą 480 km linię do Madrytu i przystosowały ją do ści200 kmłr.iż cechą charakteryStyczną rekonstrukcji kolei włoskich jest uruchamianie pociąg Ż50 km/h i 300 km/h 'w o duzych szybkościach spektywie do 2020 r. Podstawami tej sieci są od 1995 r. Do większych szybkości jest r wnież Experimental Intercity niemieckiej Kolei Federalnej. Aby zwiększyć rolę transportu kolejowego. Dyskutowana jest koncepcja połączenia kolejowego MalmÓ z wyspą Sjaelland. dworc w rozdzielczych. Paryż-Bruksela-Amster- 1991 r. Warto przy tym podkreślićwysoki komfort w nia 14 wagon w będących w składach tych pociąg w. tzw. podr zy).. Należy podkreślić. Przewiduje się dow z turyst w koleją do centralnych punkt w w regionach turystycznych. Koleje l. Par_ stwo to przystąpiło do dokładnej rekonstrukcji swoich kolei.. Koleje hiszparskie (RENFE) w okresie gotowa do Wystawy Światowej ExPo I99Ż r. Wymienia sl. i to szybkimi pociągami.Ivo. Turystyka urlopowa pełniłaby. zakłada się 60_procentowy wzrost rocznych przewoz w. transportu kolejowego Jeślichodzi o jednostkowe projekty modernizacji pasa:żerskiego w Europie. Podkreśla się przy tym duże znaczenie tych aspekt w dla przedsięwzięć biur podr ży i organizator w turystyki.1989 r. W strumieniu informacji traktujących o narodowych projektach rnodernizacji kolei na uwagę zasługuje r wnież ptzyhJad Włoch. l Duzo miejsca oraz niekonwencjonalne urządzenie przedział w z* pewniają koleje francuskie (SNCF) w swoim luksusowym pociągu trasie Paryz-Strasburg. jakie w tym zakresie podejmuje się w skali Unii Europejskiej. sieci 30 tys. Inną koncepcją dyskutowaną w Niemczech jest projekt zorganizowania turystyki kolejowo-autobusowej. historią oraz kulturą region w znajdujących się na trasie przc" jazd w. funkcje uzupełniające. w Niemczech został wprowadzony do normalnego ruchu pasa- Do kor ca stulecia jest przewidzianare- Ż90 . ale o istotnym znaczeniu dla wielkościwpływ w finansowych uzyskiwanych z eksploatacji kolei. Cel ten ma być osiągnięty dzięki budowie odpowiedniej konstrukcji długości17.cderalne zar erzają uruchomić 40 skład w takiego superekspresu. obecnie udział transportu kolejowego w przewozach pasażerskich wynosi we Włoszech zaledwie 27vo. zaplanowania większej liczby bezpośrednich połącze(t między gł wnymi aglomeracjami. graftą. związany z geo. Oferta obejmuje zar wno rozbudowany na pokładzie pociągu. Koleje Europy Zachodniej zarnierzają wykorzystać powstanie jednolitego rynku europejskiego i ostro rywalizować z transportem samochodowym oraz |otniczym na tym kontynencie. Ten gigantyczny projekt odrodzenia transportu kolejowego w Europie Zachodniej ma być realizowany pod hasłem: .Koleją dwarazy szybciej niż samochodem oraz dwarazy taniej niz samolotem". w dodatku obciążonych bagażem. aparaty telefoniczno oraz zestaw usług podobny do stosowanego na pokładach samolot w. Istnieje też zaniar przyłączenia Szwecji do europejskiej sieci kolejowej. m. kursują w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim gi z szybkością 300 kmłr.

Warto dodać. PKP-Przewozy Pasazerskie i PKP-Cargo. już w pierwszej połowie bieżącego wieku dzięki swoim zaletom samoch d podbił rynek transportowy. charakteryzuj ąc znaczenie samochodu dla rozwoju turystyki. 85. W świetlepodanych informacji można z dużym prawdopodobierstwem przyjąć. P. W okresie 1990-2000 przew z zmniejszył się o 54vo. że jużw niedalekiej przyszłościkolej przejmie od linii lotniczych obsługę pasazer w na trasach kr tszych niż 800 km. Kolej jest r wniez źr dłem osiągania korzy_ ściz system w informacji elektronicznej i kontrolnej. W wariancie optymistycznym moŻna przyjąć. spośrd kt rych na uwagę zasługują: Polskie Linie Kolejowe (PŁK). koleje mają bowiem wizerunek monopolu pa stwowego bez cel w dochodowych. samoch d cechuje inna ogromna zaleta. że PKP zułiększą sw j udział w obsłudze turystycznej na poziomie europejskim po przeprowadzeniu programu uzdrowienia gospodarki tej firmy. Jak podaje brytyjskie czasopismo .kiego tunelu po stronie dur skiej dla dwutorowej sieci kolejowej. Z punktu widzenia potrzeb turystyki g rskiej należy zwt cić uwagę na koleje linowe (PKL). Prasa przytacza następujący przykład: lot samolotem w klasie biznesowej na trasie Bruksela_Paryż trwa łącznie 3 godz. spadła liczba pasazer w przewiezionych og łem i we wszystkich rodzajach pociąg w.Można też przewidywać. Chodzi tu o kolejki linowe na Kasprowy Wierch.. dzięki pociągom o duzych szybkościach.67o i ekspresowych Ż.IJdział pociąg w osobowych w og lnej liczbie 360 mln pasazer w przewiezionych normalnotorowym transportem kolejowym Ż9Ż ści. Jeślinp. Przyczyni się do tego takze niedob r port w lotniczych w Europie i zatłoczona jllż przestrze powietrzna. to samoch d umożliwia zwiedzanie obszar w interesujących turystycznie i mniej vczęszczanych. Istotne znaczenie dla rozwoju usług transportowych ma też moto- 293 .5vo. Reforma zakłada utworzenie sp łek Skarbu Pa stwa.57o.. przezkt reprzechodzi lub kt re znajdują się w pobliżu dr g Żelaznych. km uznanych zanaibardziej deficytowe. okazały się istotnymi bodźcami do przemieszczania się os b. Zakfada się. ruch pasażerski na tej linii przeŁłoczy 30 mln os b. iż samoch d prywatny jest 5Cyt.poszerzonej ofercie usługowej oraz inteligentnym systemom sygnał w i kontroli.. Wsp łzależnośćmiędzyturystykąaśrodkamitransportu. atakże użytkowanie mniej znanych dr g. km w 1990 r. Trzeba tu przypomnieć. etap w i przerw w podr zy. że w stosunku do 1999 r. a także czteropasmowej autostrady. i Jak pokazuje historia transportu. i koszĘe 45 USD.wyrużającej się w możliwościłatwego osiągania odległych miejsc. nadając turystyce ostatecznie charakter indywidualny. natomiast przejazd tą samą trasą pierwszą klasą szybkiego pociągu Thaylas trwa tylko Ż godz. s. Eksperci oceniają. Na tle poczynionych uwag o transporcie kolejowym na|eŻy poświęcić parę sł w sytuacji Polskich Kolei Par stwowych. Duza swoboda wyboru cel w turystycznych.W. do ŻŻ tys. że pod wpływem rewolucji technologicznej w omawianym transporcie wzrośnie ruch turystyczny. jakąmożna z przedsięwziąć podr ż turystyczną. R wnolegle spada liczba przewożonych pasazer w. og lnie mozna powiedzieć' iż koleje żelazne. opr cz dużej ruchliwo_ wynosił w 2000 r.za: C. że inwestycje kapitałowe w kolejnictwie zachodnioeuropejskim przez długi czas zaniedbywano. tras. sprawia. i koszĘe 190 UsD. Upowszechnianie się w społecze stwie prywatnego samochodu następuje szybko. Źr dłem finansowania reformy PKP ma być emisja kolejowych obligacji gwarantowany ch przez Skarb Parfu t w a i pożyczka Banku Światowego. jaką daje samoch d. żełatwość. że rola transportu kolejowego w obsłudze ruchu tury- stycznego wyraźnie wzrośnie.. w 2000 r. pospiesznych II. że w 2010 r. miejscowościpołozonych na uboczu. już obecnie obserwuje się w Europie Zachodniej interesujące dla kolei zjawisko: na kr tkich dystansach samolot zaczyna przegrywać z szybkim pociągiem nowej generacji. ossipows. Krąg użytkownik w samochodu prywatnego nie rozszerza się bowiem poza bliską rodzinę czy przyjaci ł. ry?ada indywidualna.Business Travel World''..Kaspar. Nowo powstałe sp łki mają być sprywatyzovłane. Tunel pod kanałem La Manche oraz podobne połączenie między Szwecją a Danią stwarzają olbrzymie możliwościekonomiczne. Gubał wkę' G rę Parkową w Krynicy oraz na Szrenicę w Szklarskiej Porębie. czyli także turyst w. wyraża słuszny pogląd. PKP ograniczyły eksploatację linii kolejowych z 2 tys. jw. po latach stagnacji w obsłudze ruchu pasażerskiego i turystycznego' rozwijają się. i przewidują zako czenie eksploatacji 6 tys. kolej czyni dostępny_ mi dla turystyki miejscowości i regiony. 40.

7 mln szt.6. i 9. w 1980 r. szczeg lnie kierujący się motywami krajoznawczymi. iż regiony stosunkowo mało odwiedzane przez turyst w korzystają na szybkim rozwoju turystyki samochodowej prawdopodobnie więcej niŹ ośrodki nastawione na dłuższy pobyt. czyli i czerwcu wobec 31'vo w pełnym sezonie (lipiec. 6) Rozw j motoryzacji indywidualnej sprzyja korzystnemu rozkładowi czasowemu ruchu turystycznego.' 481 Austria 11 213 Belgia Czechy Dania Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Japonia 440 340 w Europie Zachodniej daje podstawę do wniosku. Ta pełna autonomia jest być może podstawowym elementem psychologicznym. Wsp łzależność między turystylrą a środkami transportu.9 i w 1996 r. stałą pokusą do zmiany miejsca pobytu.. Doświadczenie wykazuje. do 316 mln szt.Polska Ż3 mln oraz 8 mln samochod -71. LlCŻBAsAMocHoDow NA l0oo MlEszKAŃcow W WYBMNYCH KMJACH W LATACH 197011998 . szt. Brytania 8 Ż15 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. ..5. Rocznik Statystyczny 1988. w 1993 r. Dla wybra- Brytania . trzeba zwr cić uwagę na wzrastające rozmiary parku samochodowego w Europie i w świecie..że zwiększona mobilnośćturysty dzięki samochodowi wywołuje skutek w postaci skr cenia czasu pobytu.w osobowych wzrosła W Polsce liczba zarejestrowanych samochod 't 479 tys. obserwacj a strumieni międzynarodowej turystyki samochodowej Wielka w8.) 548 407 Jak podaje C. że w 1996 r. jw.łffi lri. i 456 mln szt. w ciągu 20 lat ich liczba się podwoiła.399.Wolno sądzić. do 2.:ll ]. Turysta bowiem. Warszawa 1988. Kaspar. Na skutek tego następuje korzystniejsze tozmieszczenie ruchu turystycznego.l. w 1970 r. 582 oraz Rocznik Statystyczny 1995.1) Niemcy 41 mln. iż w pierwszym okresie rozwoju turystyki samochodowej natężenie ruchu turystycznego występowało gł wnie w miesiącach letnich. Jednak w miarę postępu technicznego w przemyśle samochodowym turysta nie jest już nara:Żony na niebezpiecze stwo. tak jak inne środki transportu w turystyce. 2) Japonia 45 mln. 640. s..9 mln szt. Kaspar. 8. s. Warto podać.) 476 428 146 (1997 r. 294 Ż95 .l. 83.4 mln szt. stan liczebny samochod w osobowych wzr sł na świecie ze I94 mln szt. na liście kraj w o liczbie samochod w osobowych w użytkowaniu powyzej . Wynosiła ona w 1980 r. Jak informuje GUS7.:l. 6. . znajdowały się: 1) UsA 136 mln.1w'' s. 80. 50). s. sierpieri). w 1993 r. generuje r wnież mobilnośćwsp łczesnego tu_ rysty. Pełniejszą ilustracją zmian liczebnych w parku samochodowym na świecie jest liczba samochod w na 1000 mieszkaric w.4.. iż motoryzacja indywidualna. jakie wywołuje zmienność pogody. chce jak najwięcej zobaczyć w jak najkr tszym czasie. GUS. maju USA Włochy W. w 1990 r. GUS. 1 ruch turystyczny6. natomiast dla całego ruchu turystycznego wskaźniki te wynosiły odpowiednio: 22%o oraz 35vo (C. Ż54 Ż6 456 408 390 459 508 70 200 310 Ż38 193 Niemcy Norwegia Polska Portugalia Szwajcaria Szwecja l5 64 224 285 433 190 259 430 (1997 r. Rozvłażając zagadnienie roli samochodu prywatnego w rozwoju wsp łczesnej turystyki. w 1980 r. w 1970 r.9 mln szt. Zmotoryzowany turysta preferuje bowiem najlepsze warunki drogowe.5) Francja 25 mln. Dzięki samochodowi turysta odwiedza wiele miejscowości i re_ gion w turystycznych.. Warszawa 1995. w 1998 r. - - Tabljca 5. iz turystyka samochodowa nie jest tak skoncentrowana w miesiącach letnich jak cały Żl8 155 iWarto też podkreślić..:l'll l l'. decydującym o atrakcyjności tego środkatransportu. 4) Włochy 3Ż mln.. 30vo podr ży samochodami miało miejsce w kwietniu.5 mln szt. w 2000 r.. Można spotkać opinie.

nych kraj w światawskaźnik ten ukształtował się, tak jak pokazano w tablicy 5.1. M wiąc o wpływie indywidualnego transportu samochodowego na rozw j turystyki, trzeba dodać, że jego rola wzrasta zar wno w miarę wzrostu dochod w, jak i koncenttacji przestrzennej ludności.Badania francuskie wykazały, iz ludnośćdorosła zarnieszkała w miastach liczących ponad 100 tys. mieszkar c w i posiadająca samoch d jest tury_

.iy""ni" aktywniejsza od tej, kt ra nie posiada tego środkatransportug.

Znaczenie usług samochodowych jest też określone przez połozenie geograficzne kraju. Na przykład udzial turyst w odwiedzających Austrię, Hiszpanię oraz Włochy i korzystających z samochodu jako środka transportu w latach 60. wynosił 70-807o og lnej liczby turyst w zagranicznych, natomiast w przypadku Grecji tylko około ŻO?o|0. Mozna z dużymprawdopodobieristwem załoŻyć,iz wartości te są obecnie wyż-

sze dzięki m.in. rozwojowi infrastruktury ułatwiającej podr żowanie
samochodem po Europie.

tendencji mogą być następujące informacje z 199'7 r.Ildział samochodu w podr zach turystycznych Niemc w ocena39vo, a Amerykan w na 8Żvo w seniano na 49vo, Szwajcar w - pozaletnim. zonie letnim i 80Vo w sezonie Aktywnej roli samochodu w rozwoju wsp łczesnej turystyki można też upatrywać w układzie motywacji wyboru środkatransportu. Wśrd motyw w dominują duża wygoda i znaczna niezależność. Na zakoriczenie tego fragmentu rozvłaża na\eŻy przypomnieć, że prywatny park samochod w osobowych jest uzupełniany przez sta|e rozvłijającąsię sieć wypożyczalni samochod w. Krajowe i międzynarodowe towarzystwa rent-a-car Systematycznie rozszerzają zak'res swoich usług, oferując turyStom liczne samochody od najdrozszych marek i typ w po klasę ekonomiczną, a takŻe przejrzystą taryfikację, rozszerzoną ochronę ubezpieczeniową i wiele usług dodatkowychll. Koszty wynajmu zależąod czasu najmu, marki i typu samochodu oraz Potwierdzeniem
|0 Tamże.

Ę

9 C. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką a środkami transportu..., jw.

okolice wielkich metropolii. Istotne znaczenie w rozwoju usług transportu samochodowego ma r wnież autokar. Turyści korzystający z tego środka transportu są na og ł motywowani takimi korzyściami' jak przyjemnośćpodr żowania i większy komfort. Autokar, jak każdy samoch d osobowy, zapewnia turystom możliwość penetracji, mobilnośći w pewnej mierze swobodę. Program wycieczki, w tym trasa podr ży i czas, zawsze moze być do_ stosowany do specyficznych życze turySty. Zalety og lne autokaru jako środka transportu turystycznego w zasadzie się pokrywająz tymi, kt re są przypisywane samochodowi osobowemu. Pod wieloma jednak względami zakres świadczonych usług przekracza mozliwości Samochodu. Na przykład nowa generacja autokar w zapewnia turyście nieograniczony widok panoramiczny, usługi kuchni pokładowej, wideo, Stereo oraz dostępnośćtoalety pokładowej. Można powiedzieć, że o wyborze autokaru w podr ży turystycznej za granicę decydują gł wnie status majątkowy turysty i cel, a takze charakter wyjazdu, np. wypoczynek, krajoznawstwo, uczestnictwo w imprezach szczeg lnego rodzaju, studia.

większe znaczenie mają w wielu krajach usługi taxi, świadczone i instytucjach, jak np. porty lotnicze, dworce kolejowe, sieć hotelowa, transport śrdmiejski oraz najbliższe
w newralgicznych ośrodkach

mochodowym. W transporcie samochodowym ściśle zwiryar:ym z funkcjonowaniem przewoz w pasażerskich, w tym r wniez turyStycznych, coraz

jego wieku, zakresu usług dodatkowych, pory roku itp. Ten rodzaj usług transportu turystycznego, dzięki doskonałej organizacji i pełnej podaży na rynku zachodnim, budzi duże zainteresowanie wśrd turyst w, szczeg lnie krajoznawc w i podr żujących w interesach. Lokalizacja park w samochodowych w sąsiedztwie hoteli i lotnisk daje gwarancję sukcesu. Warto zauwaŻyć, iż system rent-a-carjest obecny na polskim rynku turystycznym. Jednak na skutek niskiej podaży u słu g oferow any ch przez przedsiębiorstwa turystyczne funkcj onuj e on praktycznie gł wnie poza nimi, opierając się na prywatnym parku sa-

1l

rent-a-cari Autohansa, Avis, Hertz' Interrent, Six-Budget

Dla przykładu można wymienić znane w Europie Zachodniej

umowy z biurami podr ży i towarzystwami lotniczymi. Na przykład turysta zakupuje bilet lotniczy Łącnlie z wynajęciem samochodu w docelowym miejscu za cenę zryczałtowaną.

i

towarzystwa

inne. Firmy te zawierają

Krajowa statystyka nie odzwierciedla roli autokaru w przewozach turyStycznych. Pewną orientację w temacie zapewnia informacja o liczbie autokar w i ich pojemności otaz o liczbie przewiezionych pasazer w w transporcie niemiejskim, reprezentowanym przez firmy zatrudniające
Ż97

Ż96

więcej niż 5 os bl'. ot z w 1998 r. polski tabor autobusowy liczył 20378 jednostek o zdolności przewozowej l 186 356 os b. W tymże 1998 r. zarobkowe przewozy autobusowe pasazer w w komunikacji przewozu jednego pasażera międzynarodowej, na średniąodległość I,3Ż4 tys. km, GUs oceniał na I,7I4 mln os b. W Ę liczbie PKS partycypował udziałem 46vo. Uzupełnieniem tej informacji mogą być dane dotyczące ruchu autobus w przekraczających granicę Polski. Jak podaje GUS, liczba autobus w obywateli polskich wyjeżdżających z Polski w 1999 r. wyniosła 9I,7 tys., a w 2000 r. wyniosła IIŻ,Ż tys. Z ko|ei liczba autobus w zagranicznych wyjeżdŻających z Polski wynosiła 138,3 tys. w 1999 r. i 143,5 tys. w 2000 r.

Dzięki stałej poprawie jakościświadczonych usług turystyka autokarowa w krajach Europy Zachodniej jest dobrze rozwinięta i popular-

na. Tysiące przedsiębiorstw autokarowych wskutek rywalizacji na rynku turystycznym nieustannie wzbogaca swoje oferty usług pozatransportowych. Na przykład w 1987 r. we Francji liczba turyst w 90 mln os b. autokarowych wynosiła 23 mln, a w RFN j turystyki autokarowej w Europie Zachodniej znajduje też Rozw odzwierciedlenie we wsp łpracy w zakresie eksploatacji międzynarodowych połącze autokarowych. W roku 1986 powołano do życia międzynarodow ą or ganizację europej skich linii autokarowych, Eurolines organization, z siedzilbą w Genewie. Organizacja ta Zrzesza około 50 firm autokarowych z 9 kraj w Europy. Jej celem jest umocnienie wsp łpracy między zrzeszonymi przedsiębiorstwami, aby zharmonizować warunki techniczne, handlowe i prawne eksploatacji oraz doprowadzić w ten spos b do powstania zintegrowanej i skoordynowanej sieci europejskiej, obejmującej 1 5 regularnych linii międzynarodowych, eksploatowanych w formie poolu. Znaczenie Eurolines dla rozwoju usług autokarowych jest duże. Zrzeszone w tym poolu przedsiębiorstwa autokarowe przewiozły np. w 1985 r. 1,5 mln pasazer w, zapewniając poŁączenie około 200 miast europejskich, z mozliwością rozwoju sieci tych linii. Należy przypuszczać, iż dĘenie do ujednolicenia zasad komercjalizacji usług, czyli np. unifikacja bilet w, wsp lny rozkład jazdy, stworzenie specjalnego biletu umożliwiającego podr żowanie po Europie za opłatązryczałtowaną

jednolitą w stosunku do ustalonych tras autokarowych, ustanowienie specjalnej legitymacji zniżkowej, przystosowanej do potrzeb europejskich i umozliwiającej osiągnięcie zniżek do Ż\vo oraz rozszerzenie sieci linii, znacznie się przyczyni do dalszego ułatwiania turystom zwiedzanta Europy i do rozwoju turystyki autokarowej. Warto r wnież zauważyć,, Że turystyczny transport autokarowy podejmuje wysiłki zmierzające do zdobycia klienteli w segmencie tury_ styki biznesowej. Przykładem tego rodzaju przedsięwzięć we Francji może by ć przekazanie do eksploatacji salonki autokarowej przeznaczonej dla os b podr żujących w interesach. Spośr d przedsięwzięć zmierzających do umacniania transportu autokarowego na rynku turyStycznym można wymienić inicjatywę Międzynarodowej Unii Transportu Drogowego (IRU) w zakresie wprowadzania jednolitego systemu klasyfikacji autokar w turystycznych. W tym miejscu trzeba wyruźnie powiedzieć, że transport drogowy dominuje w obsłudze kontynentalnego ruchu turystycznego i ma mozliwościrozwoju. Duże znaczenie dla rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej mają przekształcenia w infrastrukturze transportu samochodowego i hotelarstwa . Z tego punktu widzenia trzeba zwrlcić uwagę na stan sieci polskich dr g. obecnie sieć drogowa liczy ponad 36 tys. km, z czego
i

Transport w 1998 r, GUS, Warszawa 1999, s. 37-38.

(tablica 5.Ż), zadowalający stan techniczny, spełniający unijne standardy, ma zaledwie 60 km polskich dr g. W świetlerosnącego wzrostu natężenia ruchu samochodowego na dobę (20 mln pojazd w w 2003 r.) może nastąpić kryzys drogowy w Polsce. Podkreślają to dane Generalnej Dyrekcji Dr g Krajowych i Autostrad. Obecnie stan 35?o dr g krajowych jest oceniany jako zły, zaś42vo jako niezadowalający. W sumie ponad 75vo dr g wymaga remontu. Warto dodać, że drogi krajowe to tylko 5Vo wszystkich dr g w Polsce. Reszta to drogi wojew dzkie, powiatowe i gminne. Ich stan techniczny orazbezpiecze stwo użytkowni_ k w, w tym turyst w, zależą więc od mozliwościbudżetowych i rozumnych rozstrzygnięć wsp lnot samorządowych r żnego szczebla władzy lokalnej. W wielu krajach europejskich o rozwiniętych funkcjach turyStycznych obserwuje się systematyczny i intensywny rozw j sieci autostrad, 299

do eksploatacji na przyzwoitych warunkach nadaje się około Ż5vo. opr cz autostrad, kt rych długośćw Polsce wynosi zaledwie 394 km

Ż98

Tablica 5.2. AUTOSTMDY W POLSCE

Rysunek 5.1. SIEC

AUTOSTMD W POLSCE

A-1

18"

542 604 365 4Ż2
18

L-2
A-3 A-4 A-6 A-18
Razem

48 305 6
17

394

r951

'
Ź

r

Plus 11 km (tylko lewa jezdnia). dł o:,,Wprost'' Ż0oŻ, marzec, llr 12.

doskonale ułatwiających podr ż samochodem. Na przykład sieć autostrad w kierunku południa Europy przez Szula1carię przechodzi przez tunel drogowy na Wielkiej Przełęczy św.Bernarda, eksploatowany od 1964 r. Tunel ten skraca podr ż na trasie Paryz-Rzym o 207o i codziennie przejeŻdża nim około 1600 pojazd w, w tym 907o sarrtochod w osobowych i autokar w. Czas przejazdu wynosi 7 minut. Dzięki temu podr ż samochodem w kierunku południowym stała się szybsza oraz

sieć funkcjonujących autostrad ożywia gospodarczo regiony, przez kt re przebiegają te drogi. R wnież w Polsce podjęto problem budowy autostrad, co z punktu

wygodniejsza. Uwagi te warto uzupełnić informacją o długościautostrad w następujących krajachl3: Niemcy 11515 km, Francja 11 000 km, Hiszpania 10 3I7 km, Włochy 6957 km, Czechy -km i Słowacj a Ż95 km. Należy podkreślić,-iż 499 km, Węgry 438

ĄtJ|65f16dy istniejące

Autostrady planowane

r dł o:,,Wprost''

ŻOo2, marzec, nr 12.

-

widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej samochodowej należy ocenić pozytywnie. W roku 1993 Rada Ministr w zatwierdziła nową sieć autostrad o długościŻ600 km. Jest ona dopasowana do Europejskiej Sieci Autostrad. W roku 1994 Sejm przyj{ ustawę o budowie autostrad płatnych, a w 1995 r. powstała paristwowa Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad. Program budowy autostrad miał być realizo13

,,Wprost'' 2OOŻ, marzec, rlr 12

scowości i region w turystycznych mają decydujące znaczenie, gdyż wsp łcześnieruch turystyczny ZmotoryZowany bywa utrudniony w miesiącach szczytu właśniez powodu niedostatecznej infrastruktury
301

wany w ciągu 15 lat i miał kosztować około 10 mld UsD (rysunek 5.l). 200Ż r. program budowy polskich autostrad można ocenić następująco. Po latach dyskusji, projekt budowy autostrad znajduje się w pierwszej fazie realizacji. Trzeba mieć nadzieję, iz budowa I95I km autostrad będzie stymulować rozw j turystyki oraz region w' Ztedukuje bezrobocie, a takŻe będzie waznym czynnikiem wzrostu gospodarczego kraju. og lnie trzeba powiedzieć' Że szlaki drogowe prowadzące do miej-

Z perspektywy

300

drogowej. Dlatego wszystkie koncepcje zmierzające do redukcji i łagodzenia prog w infrastrukturalnych w dziedzinie drogownictwa nalezy traktować jako czynniki rozwoju turystyki motorowej. Skalę zjawiska mogą sygnalizować następujące liczby: w 2000 r.liczba samochod w osobowych cudzoziemc w odprawianych na granicy par stwa w kierunku Polski wyniosła Ż4 tnln, natomiast autokar w 148 tys. Dane te cechują się Znaczną dynamikąla. Pod wpływem rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej następują teŻ przemiany w hotelarstwie oraz gastronomii. Na przykład w 1966 r' powstał we Francji system hotelowy Novotel, kt rego gł wnym celem jest obsługa zmotoryZowanego ruchu turystycznego. obiekty tego systemu są zlokalizowane poza ośrodkami miejskimi, na ich

obrzeżach bądź przy gł wnych trasach komunikacyjnych czy lotniskach. R wnież motele i zajazdy są budowane z myśląo turystach zmotoryzowanych, kt rym obiekty te zapewniają przede wszystkim mozliwośćparkowania pojazd w samochodowych i serwis samochodowy. Aktywizacji turystyki samochodowej sprzyjają także kemping i karawaning, kt re pozwalajądotrzeć do każdego miejsca ciekawego turystycznie. Wreszcie omawiana turystyka przyczyniła się do powstania i rozwoju nowych form zywienia turyst w, jak bary samoobsługowe,
snack-bary, kioski gastronomiczne itp. M wiąc o usfugach transportu, trzeba wskazać na wzrastającą rolę

lotnictwa cywilnego. Samolot jako środektransportu turystycznego, szczeg lnie trans_ portu zbiorowego, stanowi podstawę rozwoju turystyki' W rozwoju lotnictwa cywilnego wyr żnia się kilka faz: I) lotnictwo na kr tkich odległościach(I919_I9Ż7), 2) lotnictwo kontynentalne (1928-1939), 3) lotnictwo międzykontynentalne (od 1945 r.). C. Kasparls uwaŹa, Że dla turystyki decydująca była ostatnia faza, gdyż faktycznie umożliwiła turystykę światową. Rozw j lotnictwa na potrzeby wsp łczesnej turystyki opiera się z punktu widzenia technicznego na osiągnięciach lotnictwa wojskowe_ go, natomiast z punktu widzenia ekonomicznego na wsp łpracy towarzystw lotniczych w obrębie organizacji międzynarodowych i na akla
15

tywnej polityce towarzystw czarterowych. W efekcie postępu technicznego, organizacyjnego i przestrzegania zdrowych zasad ekonomiki, dzięki gł wnej zalecie samolotu szybkościi rosnącej jego pojemno_ ści,rola transportu lotniczego stale wzrasta oraz umacnia się on na ryn_ ku przewozowym. Statystyki wykazuj ą, iż pasażerski ruch lotniczy od 1945 r. podwajał się średnio co 10-15 lat. Do kor{ca XX w. zakładano wskaźnik wzrostu rzędu 5_7vo rocznie. Z rozwojem turystyki i usług transportu lotniczego wiąze się wiele problem w, np. brak dostatecznej infrastruktury. Zdolnośćusługowa instytucji i utządze infrastrukturalnych jest znacznie mniejsza od potrzeb dynamicznego ruchu lotniczego. Na przykład w Europie w ciągu ostatnich lat pasażerski transport lotniczy wzr sł w skali przetłaczającej wszelkie oczekiwania. W roku 1984 Eurocontrol, organizacja nadzorująca loty w Europie Zachodniej, szacowała, że w 1995 r. punktem startu lub lądowania około 3,6 mln lot w handlowych będą lotniska europejskie. T}mczasem poziom taki osiągnięto już w 1988 r. Uog lniając ten przykład, należy stwierdzi , iż niedorozw j infrastruktury jest źr dłem przecieyże(l transportu lotniczego. Przeciążenia te dotyczą port w i tras lotniczych, pas w startowych oraz autostrad dojazdowych. W ocenie zrzeszenia przew oźnik w Międzynarodowego Stowarzy_ szenia Transportu Lotniczego (IATA) i Światowej Rady Port w Lotniczych (ACJ) na europejskich drogach powietrznych pojawiają się pro-

Transport w 1998 r, jw., s. 199. c. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką

a środkami transportu..., jw.

blemy z wchłonięciem zwiększającego się o około sEo rocznie ruchl lotniczego. W ostatnich latach dochodziło często do niebezpiecznych sytuacji nazatJoczonym niebie. Ta niepokojąca sytuacja została rozwiązana w 1999 r. dzięki wyznaczeniu nowej mapy korytnzy lotniczych (Air Route Network). Drogi lotnicze nad Europą przypominają sieć autostrad. Korytarze Są proste, o średniej szerokości około 30 km i dwukierunkowe. Ruch na niebie jest prawostronny. Cywilne korytarze zoStały tez wyrztźnie oddzielone od stref ćwicze(l lotnictwa wojskowego. Zdaniem pilot w i kontroler w lotu, ruch w nowych powietrznych korytatzach jest bardziej bezpieczny, płynny i przewidywalny. Zaobserwowane trudności mogą Stanowić istotnej wagi hamulec dalszego rozwoju ruchu powietrznego i turystycznego. Warto podkreślić,iż podmioty transportu lotniczego podejmują wiele przedsięwzięć łagodzących skutki przytoczonych trudności (np' zmiany rozkład w lot w w celu uzyskaniaprzydziału godzin startu i lądowania, wydłuzanie
303

30Ż

jakie powstały dzięki budowie nowego miasta na morzu' o powierzchni 2.przeszłoŻ07o mialo więcej niŻ20lat. 3) Wielka Brytania 149 mld (81 mld w 1990 r. największego lot_ niskowca świata portu lotniczego Kansai w Zatoce osaki w Japonii.). Warszawa 2000. Jednak wiele hałaśliwych samolot w nadal ląduje w licznych portach położonych niekiedy w rejonach gęsto zaludnionych. Na obszarze tego miasta znajdują się budynki adnizację wystaw oraz obszerna strefa handlowa. W związku z tyrnnależy dodać. zwlaszcza międzynarodowej.). w 1987 r. także w Polsce. zwalczany zar wno ptzez rządy. (4. Na problem ten wskazują m.). 5 km od brzegu. widzenia rozwoju turystyki. 2) Japonia 15Ż mld (61 mld w 1990 r. GUs.5 ha. ze z punktu widzenia technicznego stosowane są środkimające zapewni wysoki stopier bezpiecze stwa podr ży samolotem. Że przeciętny wiek samolot w pasa:żerskich w USA pod koniec lat 80. i ma przepustowość 27 mln pasazer w rocznie. Borykają się z nim zvłłaszcza porty oraz towarzystwa lotnicze16 i ma być rozwiązany w średnim okresie.-6) Kanada - - - z punktu - rnini stracyj ne. hotele. Niekt re Z towarzystw lotniczych.). ły w przewozach pasażerskich liczbę 25 mld pasazerokilometr wl7: l) UsA 1039 rnld (6Ż5 mld w 1990 r. zwraca się uwagę na koniecznośćintensywnych konserwacji starszych wiekiem samolot w.godzin otwarcia port w nocą. łago- W świetle zarysowanej problematyki rozwoju transportu lotniczego w 1990 r. od kilkunastu lat jest to poważny problem lotnictwa cywilnego. Duże mozliwości rozwoju turystyki międzynarodowej wiĘą się z oddaniem do eksploatacji w 1994 r.jak i towarzystwa lotnicze na omawiając rozut j turystyki i egzystencję ludności aglomeracji miejskich. trzeba podnieśćproblem ochrony środowiska. 8) Polska 5. w miejscu. Średni wiek floty Lufthansy mieścił w granicach7 lat.). Na przykład w ostatnich latach na świecie. jako uzupełnienie ruchu drogowego oraz ko- Jest to tendencja korzystna 87 mld (62 mld w 1995 r. 5) Francj a 84 mld (43 mld 65 mld (46 mld w 1990 r. miej sca na orga- Z punktu widzenia rozwoju turystyki na|eży wskazać na możliwości. zwiryany zrozwojem wsp łczesnego lotnictwa cywilnego.). wynosił niecałe 6lat. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. 304 MaĘ Rocznik Statystyczny 2000. zaśponad l mld os b. kt re nie Zostaną szybko wycofane z eksploatacji ze względu na wysoki popyt. wojskowy ruch lotniczy). przekroczy- na świecie wolno powiedzieć. 7) Holandia 57 mld (28 mld w 1990 r. Na razie są podejmowane wysiłki.in. świadomepotrzeby ograniczenia hałasu w otoczeniu port w. Informację tę można poszerzyć o kraje. świecie. aby ruch powietrzny przestał być celem atak w ekolog w i licznych ruch w grupujących mieszkaric w z teren w sąsiadujących z portami lotniczymi. wynosił 12 lat.4 mld w 1990 r.).że stopier bezpiecze(lstwa jest ważnym motywem wyboru środka transportu turystycznego. t w Lotniczych (ICAA). iz mimo zwiększających się barier. kt re w 1999 r. w miarę potrzeby. lejowego. Międzynarodowe Stowarzyszenie Cywilnych Por' Międzynarodowa Organtzacja Lotnictwa Cywilnego (oAC[) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego GAIA).6 rnld.Trzeba zaznaczyć. JeSt on wybudowany na pełnym morzu (na sztucznej wyspie). dzonych zresztą r żnymi środkami. Przewiduje się nawet regularny ruch bardzo szybkich statk w od wybrzeża. gdzie most |ączący nowy port lotniczy Opuszcza wybrzeże. Według Międzynarodowej organizacji Lotnictwa Cywilnego w 1985 r.35vo zaś-przeszło się 15 lat. Wiadomo zaś. Stymulacyjny charakter rozwoju lotnictwa cywilnego dla rozwoju turystyki znajduje podstawy w postępie technicznym i organizacyjnym w tym transporcie. najmłodszej w Europie. odnowiły swoje floty. ptzewozy pasażer w w tej gałęzi transportu mają możliwości wzrostu. 305 . towarzystwa lotnicze świata przewiozły 891 mln pasaŻer w. 4) Niemcy Rozważając zagadnienie bezpiecze stwa podr zy samolotem w celach turystycznych. Dynamiczny rozw j ruchu lotniczego oraz związane z nim trudnościuwypukliły sprawę bezpiecze(tstwa podr ży samolotem. Na przełomie wiek w przewozy te miały osiągnąć 2 mld os b. a floty szwajcarskiej (Swissair). Nowy port lotniczy został zaprojektowany pod kątem zapewnienia szczeg lnie szybkich transfer w na lotniczych liniach wewnętrznych lub w naziemnych środkachtransportu.). l na spokojne dokonanie 11 zakup kt ra pozwala gościom w. sale konferencyj no-kongresowe. na|eży r wnież zaakcentować sprawę terroryZmu w powietrzu. wycofanie z lotnisk ruchu nierejsowego oraz.

18 Transport w 2000 r.9 mln os b. lotnictwa pasazerskiego wiąze się Należy podkreślić. wzrosła -37o. Airbus Industries. to sytuacja nadal jest trudna. na 1.. osiągnięcie tej wielkości przewoz w jest jednak uwarunkowane zwiększeniem przepustowości port w lotniczych w Europie Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej oraz rozwiązaniem problem w wynikających z przeładowania lotnisk. jego zdolnośćprzewozowa zaśma wynieść200 pasażer w. zdolnych transportować ponad 600 pasazer w. przewi zł 2. w kt rych liczba start w i lądowar samolot w w ruchu krajowym i międzynarodowym przekloczyła 10 000 w 2000 r. Pełniejszą rangę polskich port w lotniczych ilustrują liczby pasazer w zagranicznych przeze przyjętych.. Jeżeli chodzi o linie krajowe. Wrocław (11 858)' Gdarsk (II434) i Bydgoszcz (10 589). ot ż. Aktywnośćtę wyruŻają m. Ż razy więcej niż obecnie. uzyskał oficjalne poparcie Białego Domu. Katowice 3vo. że pr o gnozy te s ą realne. Jej największy optuje za jednostkami typu 747 . powierzchni) jest pozbawiony komunikacji lotniczej. polski przewoźnik musi podjąć następujące dzialania: o 20 jednostek typu Boeing 767 i 737 oraz o 8 samolot w produkcji francusko-włoskiej ATR-72. 46 samolotami (35 w 1999 r.że przyszłość bezpośrednio z rozwojem turystyki. rozbudowa port w i dworc w lotniczych pod kątem przystosowania ich do ruchu międzynarodowego. Pozna (I3ŻŻ5)' Krak w (13 128). Z punktu widzenia rozwoju polskiej turystyki międzynarodowej warto poświęcićparę sł w portom lotniczym kraju. Samolot ten miał być gotowy do eksploatacji z korcem ubiegłego stulecia. Lol wykorzystanie istniejących lotnisk krajowych i zainstalowanie tam infrastruktury. Jak wskazują źr6dla. W ostatnich latach obserwuje się powolną ekspansję PLL '. natomiast w 1985 r. Aby zwiększyć zdolnośćprzewozową. projekt samolotu orbitalnego jest juz przedmiotem prac badawczych w USA od 1965 r. oddanie do uzytku AIR Terminalu LoT wraz z nowoczesnym hotelem Marriott oraz zbudowanie nowego portu lotniczego okęcie II oraz rozbudowa port w lotniczych w Gdar{sku i Krakowie. dysponując w 2000 r. tj. Biorąc pod uwagę porty lotnicze. Warszawa 2001 307 . w stosunku do roku poprzedniego aż o l|vo.. Gdarsk Należy dodać. R wnież Francja zalrierza zbudować samolot Concorde drugiej generacji. wiadomo. Jest to wielkośćistotna. praktycznie nie ma lotnisk. wydając na ten cel ponad bilion USD. kt ry byłby w stanie |atać z szybkościąprzekraczającąŻŻ-kłotnie szybkośćdźwięku. Iiczba pasażer w transportu lotni- czego się podwoi.8vo rocznie przez następną dekadę. Natomiast na najbardziej ulczęszczanych trasach w Azji i rejonie Pacyfiku średnia liczba miejsc zwiększy się do 320 wobec 240 obecnie. Europejski producent samolot w. liczą się w porządku malejącym następujące: Warszawa (75 979). przewidujące 625 mln turyst w. Projektowany samolot orient-Express ma latać z szybkością przekaczającą 25-krotnie szybkośćdźwięku.Innym ciekawym przykładem rewolucyjnych zamierze w transporcie lotniczym jest projektowana budowa samolot w orbitalnych. Warto dodać' że obie firmy zamierzajązmodernizować park posiadanych flot i zakupić 16 tys.6 mld os b.) i 4656 miejscami pasazerskimi (3948 w 1999 r. r wniez pas pog rza. firma ta planuje budowę maszyn nowej generacji. W og lnej liczbie gł 'wne porty partycypowały następująco: Warszawa 8lvo. o pojemności 400 Boeing rywal . fNu zako czenie tego fragmentu rozwaza warto zasygna|izować gł *n" problemy polskiego lotnictwa pasażerskiego. zakładając. Jak podaje GUS18. pozwalających odbyć podr żlotniczą dookoła świataw 120 minut. Że ldział polskich samolot w w og lnej liczbie start w i lądowar w 2000 r. że liczba cudzoziemclw w 2000 r.). optymalizacja sieci lotnisk. obaj -producenci zakładają wzrost wykorzystania miejsc pasażer w parku samolotowym ze I79 obecnie do ŻŻ7 za około 20 lat. Krak w 87o. prognozuje wzrost ruchu lotniczego w tempie 5. iż obszar p łnocno-wschodni kraju (stanowiący ll. W roku 2000 LoT docierał do 42 miast w Ż9 kłajach świata. : powiększenie parku samolot w 306 eksploatując 58 linii zagranicznych i 10 krajowych.LoT'' w skali międzynarodowej.in.3vo rocznie w ciągu najbliższych 10 lat i 4. GUS. Warto dodać. w tym 8Żvo w komunikacji międzynarodowej. zwuŻywszy na szacunki z 1998 r. WTo prognozuje liczbę turyst w międzynarodowych doŻ0Ż0 r. wynosił 687o.w. maszyn. odznaczający się interesującymi walorami turystycznymi. Aby obsługiwać prognoZowane wielkości podr żne..

Pewną rolę w obsłudze ruchu turystycznego odgrywa tez zegluga najeziorach. wielopoziomowe parkingi na około 9.Ż tys. Warto dodać. Szybki rozw j komunikacji lotniczej i wzrastająca atrakcyjnośćprzewoz w tym środkiem transportu wpłynęłyhamująco na rozw j zeglugi morskiej.5 mln pasazer w rocznie. iz do ko ca II wojny światowej transatlantyki były jedynym środkiem tlansportu międzykontynentalnego w turyStyce. łączącymi r żne obszary geograficzne. rzekach i żegluga przybrzeŻna. od 1840 r. Na pokładach statk w pojawiają się ostatnio ludzie młodzi i energiczni. przy noszące poprawę ekonomiki przewoz w i organizacji obsługi pasażer w. kt ra się podjęła gł wnie rejs w turystycznych. że port będzie miał nowoczesne połączenie z infrastrukturą miasta Warszawy. w 1990 r. Terminal II. a zatem bogata częśćspołecze stwa. a zgodnie Z pasazer w. Jak wiadomo. w połączeniu z terminalem I zapobiegną paralizowi portu lotniczego. czego dowodem może być największa od kilkudziesięciu lat |iczba zam wier{ na budowę statk w złożonych w stoczniach. ograniczenia ruchu emigracyjnego zmusiły towarzystwa zeglugowe przejazdu. zeglu308 Z punktu widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej moze być poŻyteczna informacja o podejmowaniu dalszej rozbudowy i moderni_ obecnie w międzynarodowej żegludze pasażerskiej trwa boom. do zainteresowania się możliwościamipłynącymi z transportu turyst w. przeszło 4 mln turyst w spędza sw j 2-tygodniowy urlop na pokładach statk w zeglugi światowej.. że rozw j turystyki samochodowej i autokarowej sprzyjał jednocześnie rozwojowi transportu promami. drugi juz terminal lotniczy w Warszawie ma być oddany do eksploatacji w drugiej połowie Ż005 r. Nowy. miejsc. kiedy angielskie towarzystwo Cunard wprowadziło pierwszą regularną linię podr zy transatlantyckich. Wazną przesłanką wzrostu znaczenia żeglugi pasażerskiej w obsłudze turystycznej jest zmiana profilu turySty morskiego. . modernizacja parku samolot w przez wprowadzenie na linie krajowe odpowiednich jednostek średniego zasięgu o optymalnej pojem- ga pasażerskarczwijała się intensywnie dzięki emigracji. o lŻvo więcej niz w roku poprzednim. Warto przypomnieć. Wysiłki ukierunkowywano na zwiększenie komfortu obniżenie cen i zacji lotniska okęcie. wzrasta portfel zarn wie na statki turystyczne. Nowo budowany termina| z II rękawami pasażerskimi będzie miał przepustowość6. Terminal I zostanie wzbogacony o segment VIP oraz o dwa rękawy pasażerskie. . w Polsce będzie obowiązywać polityka otwartego nieba w Europie. W roku 2001 obsłużył prawie prognozami w 2010 r. Żebadania p łnocnoamerykar{skiego ruchu turystyki morskiej wskazują na mozliwości wzrostu jej uczestnik w do 40_50 mln os b w perspektywie kilkunastu lat' Zgodnie z tąpto1nozą. obsługującłącznie od 10 mln do 12 mln pasaŻer w. W tym segmencie turystyki morskiej np. rozszetzenie zakresu bezpośredni ch poŁącze(l zagr aniczny ch. ności. os b. ze oddany w I99Ż r. Zanika powoli stereotyp. cieszących się zresztą coraz większym popytem. d. Według źr deł niemięckich. tj. około 5 mln obywateli USA. a od I wojny światowej r wniez dziękl turystyce. 309 W ostatnich latach aktywni są pod tym względem Brytyjczycy 520 tys. na okęciu ma być 8 mln 5 mln os b. W kontekście rozvłaża o zależnościachmiędzy turystyką a usługami transportu warto t wnieŻ om wić rolę żeglugi pasażerskiej. Na zakor{czenie trzeba przypomnieć. terminal I miał planowaną przepustoon wość3.5 mln pasażer w rocznie. W sumie. Warto przypomnieć. co oznaczało wzrost o 9vo w por wnaniu z rokiem poprzednim. Wzrosła także liczba turyst w chętnych do podr żowania statkami Żeglugi rzecznej. o Ż5vo więcej niz w roku poprzednim. Chodzi tu o następujące fakty: polityka protekcji paristwa wobec LoT-u zanikanie. oraz Niemcy ponad 400 tys. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju turystyki morskiej. w kt rym dany port jest zlokalizowany.r r J zr wnowuŻenie rynku przewoz w lotniczychprzez zwiększenie podazy usług tej galęzi transportu. a zwłaszcza rola port w lotniczych w rozwoju połącze transportowych w Europie. Ponadto trzeba przypomnieć. że turystykę morską preferuje starsza. Uzupełnią je nowe. z podr ży statkami wycieczkowymi skorzystało w 1997 r. stan techniczny i stopieri rozwoju gospodarczego regionu. Warto dodać. podziemna stacja kolei i nowa płyta lotni_ ska z infrastrukturą. ze sytuacja transportu lotniczelo w Polsce. będzie zaleŻała w niedalekiej przy' szłościod członkostwa w Unii Europejskiej. turyst w w 1997 r. Zjawisko to r wnież się obserwuje z duŻym natężeniem w Europie Zachodniej.. Razem z tym obiektem powstaną: sortownia bagażu. będzie się liczy położenie geograficzne portu.

r wniez przystosowany do świadczenia usług motoryzacyjnych i dysponuje parkingiem. ze nadal utrzymuje się wysoki popyt na usługi floty pasażerskiej w odległe regiony. bez turystyki zaś nie byłoby wysokiej dynamiki przemian ilościowo-jakościowychwe l wsp łczesnym transporcie. z jakiego kt rych turysta został pozbawiony wskutek opuszczenia własnego mieszkania na okres podr ży turystycznej. atakŻe nymi z Moskwy do Petersburga i w strefie jezior onega i Ładoga. a w regionie zachodnim i wschodnim MorzaŚr dziemnego oddaniu do W obsfudze ruchu turyStycznego nastąpiły zmiany po eksploatacji w 1994 r.3. s 5.łączących sieć parstw (Belgia. właściciela. 10 regionalnych od roku 2000 GUs prowadzi badania statystyczne dotyczące stanu i wykorzystania bazy noclegowej turystyki w Polsce.odnotowano wzrost o IŻ7o w stosunku do roku poprzedniego. Bez usług transportu nie istniałaby wsp łczesna turystyka. |ecz także świadczyćwiele usług. Dania. miejsc noclegowych i plac wek gastronomicznych oraz informacje o udogodnieniach dla os b niepełnosprawnych i wyposażeniu w urządzenia Sportowo-rekreacyjne. kt ry. Niemcy. a dla niekt rych jednostek także kategorię. Wołdze. Pewną miarą rozwoju usług turystycznych transportu morskiego są też przewozy na liniach promowych. Powstały także mozliwości zeglugi Łabą do Drezna. nominalnej liczbie nocleg w lub pokoi. Warszawa 2001. 49 mln pasażer w. dysponujący co najmniej 10 pokojami.i dwuosobowych. Są łym miejscem jego zamieszkania. obsfur gujących około 600 odcink w przewozowych na trasach morskich. tunelu (50 km) pod kanałem La Manche (Eurotunnel). Zależy on od rodzaju arządzenia noclegowego. Światowe statystyki wskazują. przewiozło w 1991 r. Szwecja i Wielka Brytania). operujących na 55 trasach promowych. Na zako czenie można podkreślićistnienie ścisłychzwiązk w między turystyką jako zjawiskiem og lnym a usługami transportu. Przykładowo. w tym większość miejsc w pokojach jedno. Zahes usługi noclegowej może być 310 one związane z wynajmem turyście noclegu na określony czas poza sta- hotel . liczbę pokoi. 1l-13 311 . Francja. poza usługami hotelarskimi. U5ŁUG! HoTELARSK|E Usługi noclegowe należądo podstawowych usług turystycznych. Norwegia.i dwuosobowych. lnnymi słowy.obiekt hotelarski zlokalizowany gł wnie w zabudowie miejskiej. GUS. Donie. rodzaj obiektu. szczeg |nie na obszar Karaib w. w tym większość miejsc w pokojach jedno. Hiszpania. s.białą kanałami wodwidzi się na Dunaju.obiekt hotelarski zlokalizowany przyjest drogowej.gestora (użytkownika) obiektu. świadczy szeroki zakres usług zwiry'anych z pobytem klient w. Holandia. w zależnościod wyposazenia i zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii hoteli: najwyższa 5 gwiazdek. motel musi mieć co najmniej 10 pokoi. odbywającego się dotąd drogą lotniczą i morską. w kazdym motelu mu_ le Turystyka w 2000 r. między Wyspami Brytyjskimi a gł wnymi krajami na kontynencie Europy. najniższa l gwiazdka. klandia. Perspek- przedsiębiorstw żeglugi promowej Europy P łnocnej i Zachodniej. Klasyfikacja obiekt w noclegowych turystyki GUS jest następującalg: turysta korzysta we własnym mieszkaniu. usfuga noc_ szeroko rozumiany.. w komunikacji morskiej z Irlandią i Wielką Brytanią 400 tras. Ponadto informują one o wykorzystaniu obiektu. : W Europie działa blisko 100 przedsiębiorstw zeglugowych. legowa obejmuje |iczne czynności związane z zarnieszkaniem turysty w określonym obiekcie noclegowym. W optymalnych warunkach zakres usług noclegowych nie powinien być mniejszy od tego. w kt rych podają lokalizację. Urządzenie to powinno zapewnić wynajmującemu nie tylko nocleg w potocznym znaczeniu tego słowa. motel trasach komunikacji . obiekty świadczące usługi noclegowe dla turyst w są zobowiązane do sporządzania sprawozda kwartalnych. kacyjnych. W opinii realizator w budowy tego przejścia podmorskiego między Francją i Anglią Eurotunnel prze1$' znaczną częśćruchu pasa- flotę'' tywy rozwoju usług turystycznych świadczonych przez '. a takŻe o liczbie os b korzystających oraz ldzie|onych nocleg w i wynajętych pokoi (z wyodrębnieniem turyst w zagranicznych). Na przykład w regionie Skandynawii funkcjonuje około 120 tras komuni90. zerskiego. Dnieprze. w każdym hotelu musząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna.

nie i ogrodzone prowizory cznie. III. w zaLeżnościod wyposażenia i zakresu świadczonych usług wy żnia się trzy kategorie schronisk młodzieżowych: najwyzsza. kt ry czenia usług typu hotelarskiego. najniższa pensjonar 5 gwiazdek. a także przyrządzanie posiłk w oraz parkowanie samochod w.obiekt łącznie z całodziennym wyzywieniem i dysponuje co najmniej 7 pokojami. obiekty noclegowe wchodzące w skład ośrodkamogąby wykorzystywane na potrzeby wczas w. dostosowany do samoobsługi i klient w. I. kt ry ma co najmniej 30 miejsc noclegowych. z materiał w nie-nie więcej niż 4 pokoje. w kaz_ dym domu wycieczkowym muSZą być stałe wządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna' w za]ezności od wyposażenia i zakresu świadczonych usfug wyr żnia się trzy kate_ gorie dom w wycieczkowych: najwyższa kat. kat. oznakowane - ośrodekvvypoczynku sobotnio-niedzielnego i świątecznego ze.. świadczy minimalny zakres usług związac wkę gastronomiczną. ośrodekjest wyposażony zgodnie Zpotrzebafii kr tkotrwałego wypoczynku i rekreacji.obiekt do świadczeniawyłącznie lub w) przegł wnie Znaczony i przystosowany usług związanych z wczasami. w zależności wyposazenia i zakresu świadczood nych usług wyr żnia się pięć kategorii moteli: najwyższa s .na obszarze zabudowanym dom wycieczkowy . budynek niepodpiwniczony. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. w bezpośrednim sąsiedztwie teren w o walorach przyrodniczych sprzyjających rekreacji. schronisko ma przynajmniej jedną plapojęcie .schronisko'' nie obejmuje schronisk młodzieżowych. na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej' podstawowe vządzenia sanitarne i testrzeżone. - wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym. gastronomiczne. jest dostosowany do samoobsługi klient w oraz świadczy minimalny zakres usług związanych z pobytem klient w. 3IŻ . w obiekcie tym muSZą być stałe urządzenia gtzewcze.. nĄwyŻsza 5 gwiazdek. kt ry świadczy usługi hotelarskie .obiekt znaczony i przystosowany do świadczenia wyłącznie lub gł wnie usług związanych z koloniami. domek turyStyczny rc w. kemping . w zależnościod wyposażeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się cztery kategorie kemping w: najwyższa 4 gwiazdki.kat. sttzeżony.kat. najnizsza .od sp ł obiekt w iurządze zlokalizowanych w nieduzej odległości aglomeracji miejskiej.obiekt noclegowy (lub zesp ł obiekt w) przeznaczony i przystosowany do przeprowadzania kurs w. jest to obiekt samodzielny lub zajmuje częśćinnego obiektu.obiekt połozony poza obszarem zabudowanym. oświetlony. III. (lub zesp ł obiekt w) noclegowy przeośrodekkolonijny . najnizsza. w kt rym są zapewnione właściwe warunki do wykonywania pracy tw rczej i wypoczynku tw - wykorzystywany r wnież (gł wnie ptzez ich rodziny) jako ośrodek wczasowy.obiekt przeznaczony do indywidualnej grupowej turystyki młodzieżowej.może zapewnić obsługę jednocześnie znacznej liczbie os b o r żnych upodobaniach.teren zwykle zadrzewiony. - ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy . 313 reny rekreacyjne. w zależnościod wyposazeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii pensjonat w: l gwiazdka.sząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna. konferencji. zazwyczaj pomieszczenia szkoły. może byćtakŻe przystosowany do świadczenia usług wczasowych. w strefach z komunikacją środkamiptzewozu publicznego. domki mogą tworzyć zespoły og lnodostępnych domk w turyStycznych lub organi zacyjnie wchodzić w skład innych obiekt w noclegowych. dostosowany do świadma s s ł nych z pobytem klient w. naj- pole biwakowe niŻsza 1 gwiazdka. rekreacyj ne) umożliwiaj ące turyStom nocleg w namiotach lub mieszkalnych przyczepach samochodowych. ptzy szlakach turystycznych. trwałych. szkole . zjazd w itp. musi mieć stałe urządzenia grzewcze oraz przynajmniej jedną plac wkę gastronomiczną. kt ry ma stałą obsługę recepcyjną i jest wyposazony w urządzenia (sanitarne. internatu lub innej plac wki oświatowo-wychowawczej. l gwiazdka.obiekt położony lub w poblizu zabudowy. schronisko młodzieżowe . najniższa hotelarski. s schronisło . noclegowy (lub zesp ł obiekt ośrodekwczasow . I. dom pracy tw rczej obiekt.

J.niezmienną we wszystkich zakJadach. W ustawie wymienia się osiem rodzaj w obiekt w hotelarskich:hotele.. Nadawazeciw p : I r noclegowe. a także obiekty. schroniska i pola biwakowe. dodatkowe. hotele robotnicze itp.usługa hotelarska stanowi zesp ł działail os b zatrudnionych w zakładzie hotelarskim.. usfugi noclegowe. Warto dodać. lecz stawia usług: og ożarowych itp. wykorzystywane na noclegi dla turyst w. Rozw j masowego ruchu turystycznego i zwiększająca się r znorodnośćcel w podr ży wywołują potrzebę zmiany zakresu usług hotelarskich. internaty. natomiast ewidencję p l biwakowych prowadzi w jt. motele. Kryterium zakresu świadczenia pozwa|a wyodrębnić trzy grupy rządkuje rynek usług hotelarskich obiekt w hotelarskich. że dla hoteli. gastronomiczne. Usługi noclegowe na|eżą do grupy podstawowych usług turystycznych i są usługami hotelarskimi sensu stricto. domy studenckie. Usługa hotelarska składa się z wielu usług szczeg łowych. domy wycieczkowe. nych zakładach hotelarskich. dla kemping w cztery kategorie oznaczone r wnieŻ gwiazdkami. kwalifikacji personelu oraz zakresu świadczonych usług. natomiast dla dom w wycieczkowych i schronisk młodzieżowych trzy kategorie oznaczone cyframi rzymskimi.pokoje mieszkaniowe i budynki gospodarcze (po adaptacji) należące do rolnik w. można tu wskazać na stały wzrost luksusowej turystyki międzynarodowej. W ten spos b tworzy się korzystne warunki. aby zwiększyć liczbę obywateli kraj w unijnych przyjeżdżających do Polski.in. Zakes usług hotelarskich jest znacznie zr żnicowany.zakład opieki zdrowotnej położony na terenie uzdrowiska. Według J. turystyki weekendowej i podr ży służbowych. R znorodnośćta wiąze się ze zr żnicowaniem popytu turystycznego oraz z odmiennością funkcji spełnianych przez r żne obiekty. moteli i pensjonat w ustalono w ustawie pięć kategorii oznaczonych gwiazdkami. kt rych liczba i poziom mogą się r żnić w poszczeg l- 1974.s s s huatera ąqroturyStyczna . Przytoczone sformułowanie odzwierciedla istotę pojęcia usługi hotelarskiej. hkład hotelarski. s. inny obiekt wykorzystywany w turystyce Wszystkie obiekty noclegowe odgrywają społecznie i gospodarczo pożytecznąrolę. i Zarządzanle"' TNoiK' Krak '"Ekonomika w 3r4 315 . nie kategorii oraz prowadzenie ewidencji poszczeg lnych rodzaj w obiekt w hotelarskich na|eŻy do kompetencji wojewody. przy wykorzystaniu specjalnie do tego celu przystosowanych wządze(l". zakład uzdrowiskowy . Ich rola w og lnym układzie potencjału usług noclegowych stale wzrasta' na co mają wpływ tendencje w rozwoju ruchu turystycznego. Usługi te polegają na odpłat20 W każdej ztych grup można z kolei wydzielić świadczenia bardziej szczeg łowe. Sierpiriski. Ze ustawa o usługach turystycznych ponie tylko przywrucakategoryzację -r wniez hotelarzom wysokie wymagania niezbędne do ochrony praw gościhotelowych.40. Należy zwr cić szczeg lną uwagę na hotele. Przykładowo. wyposażenia. a także zalece(l. burmistrz lub prezydent miejscowości. rodzaju i kategorii. kt ry w czasie niepełnego wykorzystania zgodnie z jego przeznaczeniem pełni funkcję obiektu noclegowego dla turyst w. ze usługa ta stanowi organiczną jedność. Są to m. W świetle ustawy o usługach turystycznych usfugi hotelarskie mo_ eą być świadczonew obiektach spełniających określonewymagania. Ich świadczeniestanowi pierwotną funkcję obiekt w hotelarskich. pensjonaty. kt re nie spełniaj ą wymo g w kategory zacyj nych d|a po szcze g lnych r o dzaj w obiekt w. jednak nie oznacza. kt ry wykorzystuje przy udzielaniu świadczer zdrowotnych naturalne zasoby lecznicze uzdrowiska i świadczy . Ustawa ta jest zgodna z rozwiązartiami przyjętymi w wytycznych dotyczących hotelarstwa kraj w Unii Europejskiej. kt re można dzielrić według r żnych kryteri w. Sierpir skiego2o .obiekt. schroniska młodzieżowe. kempingi. pr lnie można powiedzieć. doty czące wielkości. sanitarnych.

higieniczno- umożliwienie turystom przygotowywania posiłw we własnym zakresie. świadczenie usług polegających na umozliwieniu wypełniania w podr ży obowiązk w zawodowych czy służbowych. w domach wycieczkowych dokonywanie drobnych napraw Usługami powstającymi w nowym miejscu tymczasowego pobytu związane z tym miejscem lub celem podr ży' są świadczenia ściśle Można do nich za|iczyć: x r r r : usługi informacyjne' rezerwowanie miejsc i zakup bilet w nar żne środkitransportu. -estetyczne. pranie bielizny. a także k w schroniskach Sprzętu Sportowego i turystycznego. zapewnienie noclegu. kt rych gośćnie m gł lub z jakichś względ w nie przywi z| ze sobą. usługi zaspokajające potrzeby powstające w nowym' tymczasowym miejscu pobytu. czyszczenie obuwia. wsp lny_ mi dla wszystkich obiekt w hotelarskich.. usługi renowacyjne. naprawa sprzętu turystycznego czy obsługa samochod w. bar w.: I I dze . dla kt rych powstał dany rodzaj obiektu. Łatwo zauważyć. kawiarni. usługi wypoczynkowe. prowadzenie czytelni. zamawianie pokoi w innych hotelach. tj. dodatkowe. a do kt rych był przyzwyczajony w domu (telewizor. Uzupełnieniem dw ch wspomnianych grup usług hotelarskich są żnego rodzaju usługi dodatkowe. świetlicy. r r : r usługi kulturalno-oświatowe. są usługi noclegowe i usługi gastronomiczne. maszyna do pisa- mu świadczenia wszystkich usług hotelarskich za|eży kategoria zakładu Zgodnie z kryterium stosunku usług hotelarskich do podstawo_ wej funkcji danego obiektu mozna wyr żnić usługi: I ! nia itp. usługi informacyjne. Usługami na|eżącymi do tej grupy. Ponadto w r żnych rodzajach obiekt w do usług podstawowych mozna także za|iczyć inne świadczenia. bezpiecze(tstwa i higieny osobistej. usługi hotelarskie mozna podzielić według kryterium obiektu oddziaływania na: r wnież 3r6 3r7 . prowadzenie czytelni. maszynka do golenia.: kowania pojazd w samochodowych oraz serwis samochodowy. klubu. jak np. W pierwszej grupie znajdĄą się wszystkie usługi mające na celu stworzenie gościom warunk w zbliżonych do warunk w domowych. Usługi dodatkowe w kazdym obiekcie są uwarunkowane jego rodzajem. w uzdrowiskach świadczenie usług leczniczych. czyszczenie odzieży i obuwia. odświeżanie ubrari. Kryterium charakteru zaspokajanych potrzeb pozwala podzielić usługi hotelarskie na dwie grupy: - Podobnie jak wszystkie usfugi. sprzedaż gazet.jak np. budzenie itp. Według kryterium wyniku pracy wśrd usług hotelarskich można I I wyr6żnić: usługi noclegowe. pamiątek oraz wypożyczanie r żnych vrzą- l r usługi zaspokajające codzienne potrzeby gości.r nym udzielaniu gościom nocleg w oraz zagwaIantowaniu im bezpieczeristwa i higieny. radio.). usługi dysĘbucyjne. oraz z obsługą gości w pokojach w zakresie podawania posiłk w. Będą to np. r : podstawowe. wypoŻyczanie przedmiot w. w pensjonatach zapewnienie całodziennego wyzywienia. od zakresu usług gastronomicznych i dodatkowych oraz od poziohotelarskiego. Grupę usług podstawowych stanowią świadczenia. przechowyw anie bagaŻy. usługi fryzj erskie. stworzenie warunk w do odbywania konferencji w motelu usługą podstawową będzie zapewnienie mozliwościpar- i zlazd w. np. Usługi gastronomiczne są zvłiązane z ptowadzeniem przez niekt re obiekty restauracji. Iecznicze. wypoczynkowe. stoł wek itp. gastronomiczne i handlowe. iz te same usługi w r żnych obiektach mogą by ć b ądźusługami podstawowy m| bądź dodatkowymi.

Dzięki nowym in318 wyjazd w kr tkookresowych. za l00.'!::ii. 1990 r. usługi charakteryzowała stagnacjabądź regres.:illi!rl.. w 1985 r. pranie bielizny osobistej. przybor w do pracy. wynosił l33'5vo.6vo.:. 1990 I 2000 chowywanie bagaży. dla hoteli . nocW roku 1980 w obiektach noclegowych udzielono 100. pledy. indeks dla og lnej |iczby rniejsc noclegowych całorocznych w 2000 r. s. warto podkreślićduże zaległości Polski w budownictwie tych obiekt w.0 33.0 mln.l:il!i. Przemiany ilościowo-jakościoweruchu turystycznego krajowego oraz międzynarodowego sprawiły. pranie i czyszczenie obsługę rzeczy już usługi naprawcze' prowadzenie odzieŻy.:r. Uwypuklając znaczenie hoteli i moteli w strukturze obiekt w noclegowych dla rozwoju turystyki. usługi fryzjersko-kosmetyczne. 743. r r usługi informacyjne. 49. sprzętu sportowego i turystycznego. 2000 r. to 100.ił:i.4 mln.57o.4 mln leg w. że w okresie 1990-2000 nastąpiły og lnie korzystne zmiany w strukturze polskiego hotelarstwa. prasowanie. Przyjmując 1990 r. dostarczanie drobnych przedmiot w codziennego użytku. oczywiściechodzi tu o usługi świadczone oficjalnie. Wśrd odpłatnych usług dodatkowych wymienia się: wypoŻyczenie maszynki do golenia. indeks dla poszczeg lnych lat wynosił: 1985 r.0 mln.:air. a dla pensjonat w aż 34Ż. ga- r $t rażowanie. jest też Kryterium to dotyczy usług dodatkowych..3 33. 49. 49.0 68. 2. takich jak magnetofony. suszarki do włos w..n1r.wspomniane parking w. dla moteli . świadczenie wszystkich usług podstawowych jest odpłatne. Szczupłość źr deł statystycznych pozwala jedynie na ukazanie og lnego obrazu zjawiska w makroskali.i:r. Konsekwencją omawianych zjawisk jest powstawanie sieci lub sysre_ i 67vo podczas Polak w podr żujących po kraju w celach i znajomych) z nocleg w korzystało w 2000 r' 44vo urlopowo-wakacyjnych 319 . W bazie nie rejestrowanej (chodzi tu o mieszkania czy domy letni- Wrzeczywistości liczby udzielonych nocleg w są znacznie więk- skowe krewnych W ramach usług nieodpłatnych hotel świadczy: r s s s i.4. a więc Ęestrowane. jeże|i nie korzystaj ąz oddzielnego miejsca noclegowego.r r r . korzystanie ze westycjom w grupie hoteli. Przedstawiona charakterystyka usług hotelarskich daje podstawę do zaprezentowania ilościowego rozwoju tych usług w kraju. że zakres usług hotelarskich staje się coraz szerszy i urozmaicony. usługi noclegowe i gastronomiczne. kt rych wyrazem jest specjalizacja i koncentracja we wsp łczesnym hotelarstwie światowym. obsługę osoby usługi obsługę osobowości w dziedzinie potrzeb wyższego rzędu oraz rekreacyjne. papier listowy itp. Pogląd na omawiane zagadnienie wzbogacają dane ujęte w tablicy 5.0 mln.Ż73. Jak widać. przenoszenie oraz prze- Tablica 5. moteli i pensjonat w zanotowano spory przyrost miejsc. dyktafony. Wyjątek od tej zasady stanowi nieodpłatne świadczenieustug noclegowych dzieciom do lat7 . sze. dostarczanie posiłk w do pokoi.iiffi riiiiii: i. Jeśli1980 r. rozrywkowe ii.* . 34' ł do pisania itp.3).łrygii Miejsca noclegowe (w tys. usługi w zakresie kultury i oświaty. ponieważ odpłatność. jak szczotki do ubra i do but w. jw. 78.. usługi handlowe.3 49. 78.5vo. czyli hoteli. 49.. Trzeba zauważyć. w 1990 r.4 mln.:r.I66. co ilustrują informacje podane przez GUS (ta- blica 5..3. Pełna klasyfikacja usług i ustalenie ich zakresu mają istotne znaczenie dla określenia kategorii poszczeg lnych obiekt w hotelarskich. a w 2000 r.Ż mln. na strzeżonym parkingu. koce. parkowanie wsp lnej łazienki itp. MIEJSCA NOCLEGOWE W POLSCE W LATACH 1980. Dotyczy to gł wnie hotelarstwa tradycyjnego. wynajmowanie pojazd w. Nie ulega wątpliwości' ze na niekorzystnym obrazie statystyki udzielonych nocleg w zawużyła słaba kondycja ekonomiczna określonychgrup ludnościPolski. przybory do szycia. maszyny ł Ż r dł o: Turystyka w t998 r.!.0 Kryterium podziału usług' w tym r wniez turystycznych. parasoli.6 i.) w tym całoroczne (w vo) 907. Konkurencja na światowym rynku usług hotelarskich doprowadziła do zmian form działalnościhoteli.

t 4.78 l8) le) USA FRA FRA -17. iż sieci zbyt małe.'.0 4.3 -2.liczące od 50 do 100 hoteli. RANK|NG NAJWlĘKszYcH 2't. kt ra wypracowała indywidualne cechy charakteZakresu świadczonych rystyczne w odniesieniu do funkcji.2 20.0 0.0 14. jw'. organ izacji i innych cech Podstawą określonegosystemu hotelowego jest więc rodzaj jego specjalizacji.i. W celu sprostania gigantyćżn"j-m't*"n cii ćri-tosztom niezbędnego rozwoju musi się dokonywać stały rucłr w dziedzinie fuzji i wykup w poszczeg lnych sieci hoteli. 19rO i 2OO1 (W %) Tablica 5.9 11 r) 2) 3) 4) 5) ) '7) 8) Holiday Inn Days Inn of America. teren ich działalnościoraz wpbw na kształtowanlc się wsp łczesnego hotelarstwa.6 3. 3. Inc.' :1ł'8s* j]:]:::... nr 5' 321 .6 6.$. I 2.5)' Tablica 5.6 1.5 15.4 obserwacja międzynarodowego rynku usług hotelarskich wskazuje.2 '7.5 44.7 Domy wycieczkowe ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe ŻakJady uzdrowiskowe 36. obsługa turystyki krajoznawczej. np.4.2 obsługa ruchu turystycznego pobytowego.:. obsługa turystyki wodnej. standardu. IJwazisię bowiem.8 10.9 Zespoły og lnodostępnych domk w tury_ stycznych Schroniska młodzieżowe l 5.Rynek Turystyczny'' 2002. Systemy hotelowe. ze w grupie największych sieci hoteli następĘ ciągłe zmiany ilosciowo-jakościowe.1 Hotele Pensjonaty 14.4 Ż'0 2.3 r5. 2. |JDzlAŁ GŁowNYcH oBlEKToW NocLEGowYcH PPZEZ TE OBIEKTY i'. i zjazd e) 10) tt 231 420 99 912 l1) 12) 13) Motel 6 Hilton Hotels Hyatt Hotels I 162 814 FRA USA USA USA USA 8 93 136 438 0.6 6. obsługa ruchu handlowego..7 z.t 7.0 8.8 -8. Comfort Inns & Comfort Suites GB 1 541 1 909 Źr dł o: obliczenia własne na podstawie: Turystyka polska 2001.::']ł].3 14. zewnętrznych-Ż| . s' 24' USA USA USA USA USA USA USA USA GB 289 836 1. obsługa ruchu turystycznego ZmotoryZowanego' obsługa turystyki rozrywkowej.2 3. Według Z.7 t6t 705 149 286 149 200 128 332 -0. usług.5. obsługa ruchu turystycznego wypoczynkowego' Ze szczeg lnym uatrakcyj nieniem PobYtu.Biuletyn Instytutu Turystyk'l" .: Maniott Resorts & Suites Sheraton Hotels sorts tems 1 940 & 393 386 Re- Ramada Franchise SysSuper 8 Motels Hampton Inn Radisson SAS Express by Holiday Inn 984 1 964 1 073 t t2 999 118 850 l : r : r r r r obsługa kongres w w.Pozna l914' 3Ż0 Novotel 55 84 329 52 488 Źr dło:.1 r4) 15) 16) Quality Inns Courtyard Męrcure 17) Hilton Wyndham Hotels Group Ibis FRA GB 73 900 68 810 65 572 561'.0 1... 228 200 766 520 640 226 197 538 85 243 83 323 81 277 -2.5 m w hotelowycż.5 6. Błądka przez System hotelowy należy rozrrmieć .7 3.1 i!:::|. Jako ciekawostkę można tu przytoczyć ranking największych sieci hoteli na świeciew Ż0OI r. (tabfica 5.3 Ż'4 1.. nie mają szans na wsp łczesnym rynku.Zestaw obiekt w hotelowych zarządzanych lub nadzorowanych przez centralę.w oGoLNEi LICZBIE NOCLEGOW UDZIELONYCH w PoLSCE W LATACH 1985.]l.Ż 4.5 slEcl HoTELl NA śWlEclE W 20ol R.. rljiiit$.i 16.::. Błądek.

Warto dodać. Hilton Hotels pozycja Ż0. europejskich łari:tr w hotelowych i dostosowywania oferty usługowej.Międzynarodowe Aktualności Turystyczne''. Przejawem tego rodzaju korzy:i może być r wnież adaptowanie w całej krajowej bazie hotelowej 'ogramu usług towarzyszących i urządze infrastruktury w ośrodkach światowych system w hotelowych w Polsce muszą się pod wać wymaganiom tych system w. .Warto wspomnieć o sieciach hoteli. 32Ż l kraju. małe hotele były poddŃane ol'zymiemu naciskowi ekonomicznemu. że umowy ze światowymi systemami hotcr mają charakter czasowy i nie naruszają prawa własnościPolskl. iż zjawisko koncentracji będzie się pogłębiać' usług zaśposzerzać. że systemy hotelowe są na og ł zainteresowane reklamowaniem swoich hoteli w Polsce. Dla analityk w rynku ekspansja zestrzenna sieci hoteli jest zaskoczeniem. pozwala na osiągnięcie wysokiego standardu ług. W interesie polskiego hotelarstwa jest ścisławsp łpraca . W konsekwencji. Eksperci s&zą.orbis'' z innymi systemami światowymi. jest konfrontacja bazy krajowej z rozwiązaniami świecie. Koncesjonowane ych do wymagar międzynarodowych. jakie Polska irya w wyniku tej wsp łpracy' Zwiększenie liczby przyjazd w tury- 3Ż3 . i odwrotnie. jaką hotelarstwo polskie czerpie z tytułu tych k w. ze ekspansja lewnątrz natzuca koniecznośćtworzenia własnych.in. wiednie kom rki system w na bieząco kontrolują standard i usług świadczonych w koncesjonowanych obiektach. a mają swoje obiekty w Polsce: Motel 6 pozycia 16. podobnym zaskoczeniem z'.Pewne jest. Chodzi tu zar wno o rczvłiązania decydujące o poziomie świadczonych usług. przytłoczonerozmaem reklamy renomowanych organizacji. Budowa obiekt w hotelowych zaśprzez wyspecjalizowane r'my. jw. jak i o rozwi kresu ekonomiki inwestycji oraz eksploatacji obiekt w. odstępstwo od tych wymagul spowodować wypowiedzenie umowy przez władze systemu. Towarz y szyła mu postępująca wazja wielkich korporacji hotelowych na obszarze Europy. opartej na wzorach światowych. wową korzyścią. Związek hotelarstwa polskiego ze światowymi systemami wymi ma duŻe znaczenie dla krajowej gospodarki turystyczncj. port jako kolejna faza powstawania ponadeuropejskiej sieci hotelowej "lgunowym kształcie. (>w zagranicznych wpływa oczywiście na poprawę bilansu płatnicze- Należy r wnież podkreślićkorzyściekonomiczne. przykład Lufthansy i SAS-a. znajdują się w cieniu ich aku handlowego i są zmuszone do działania w znacznie mniej koystnych warunkach rynkowych. gdyż kośćich prowizji zależy od frekwencji gości. na|eży zaznaczyć. 22'.. pozycja 13. według typowych zaloże projektowych i wyposażonych w stanlrrdowe urządzetia.ł Istotną korzyściądla polskiego hotelarstwa. kt re zna|azły się poza szą dziesiątką rankingu. ' zdaniem ekspert w22. Związek polskiego hotelarstwa z Systemami światowymi do aktywizacji zagranicznej turystyki przyjazdowej r wnież w zapewnienia gościomwarunk w pobytowych zbliżonych do ielt zvłyczaje(t i wymagari oraz wskutek włączenia się do sieci rezerwacji miejsc. Mercure zycja II.dt bardziej 'znicowanych wymagar{ klienta. Jeślichodzi o obecną sytuację hotelarstwa zachodnioeuropejskiego. obserwuje się tendencje do fuzji niczych i sieci hoteli oraz przedsiębiorstw samochodowych' twierdza m.'iany zaobserwowane w psychice i zachowaniu klienteli hoteloj kt ra coraz batdziej się skłania ku międzynarodowemu modelowi ' bsługi. hotele światowych system w w zobowiązane reklamować hotele swoich system w znajdujące nych krajach. a na pozycji I00 znalazł się orbis. małe hotele. w latach 90. wynikającą z nej wsp łpracy. jest reklama i akwizycja o zasięgu światowttll' nie z umową Systemy hotelowe są zobowiązane reklamować za polskie hotele.

ale ceny podlegają kontroli na szczeblu krajowym. oczywiście poza duzymi sieciami hoteli. Promocja wy znacza- hotelarstwa jest czę- og lnie mozna powiedzieć. Cechą charakterystyczną omawianego hotelarstwa jest r wniez to. Lepiej sprzedaje się ofertę regionu turystycznego lub pakiet usług Zaprogramowune przez kilku oferent w niż zwykły pok j hotelowy. świadomych skutk w tej konfrontacji na rynku turystycznym. iż rozvł j hotelarstwa we wszystkich jego odmianach warunkuje aktywnośćwsp łczesnego społecze stwa.Rynek Turystyczny") problemy dalszego rozwoju hotelarstwa w Polsce w najbliższym czasie. Należy stwierdzić. Pod względem rozmiar w przoduje hotelarstwo francuskie. kt ry jest bardzo rozdrobniony.. Stworzenie w 1993 r. hoteli' W dziedzinie tej władze centralne pozostawiają określony margines manewru władzom regionalnym. wywoływanego licznymi czynnikami społeczno-gospodarczymi i politycznymi. Uznanie turystyki biznesowej za produkt markowy w polskiej turystyce stanowi ważną przesłankę og lną przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze usług hotelarskich. W tym względzie wyjątkowy wysiłek jest podejmowany w zakresie szkolenia kadr hotelarskich. aby dor wnać do poziomu europejskiego pod względem promocji usług hotelarskich i poziomu obsługi. Costa Brava). we wprowadzaniu informatyki do zanądzania przedsiębiorstwem hotelowym oraz system w rezerwacyjnych. gdyż 507o jednostek hotelarskich ma z reguły mniej niż 10 pokoi. natomiast strategię marketingową całego hotelarstwa prowadzi Niemiecki Związek Hoteli i Restauracji. iwsiach. Cechą charakterysty czną hiszpaitskiego hotelarstwa jest stosunkowo wysoka sezonowość. Wsp łzależność rozwoju turystyki i hotelarstwa staje się coraz większa' co przynosi korzyści turystom jedna stanowi własność paristwa. gigantycznego rynku zachodnioeuropejskiego. towarzyszy nowe podejściedo sprzedazy usług hotelarskich. w czym uczestniczą wła_ dze publiczne. pobudza popyt na coraz bardziej r żnorodne usługi hotelarskie. Cechą charakterystyczną hotelarstwa włoskiego jest przeprow adza' na od lat restrukturyzacja. ponieważ turysty_ ka jest źr dłem 107o dochodu narodowego i daje zatrudnienie około 200 tys. Duży nacisk kładzie się tu na wzrost kwalifikacji zatrudnionych pracownik w. kt re wywierają istotny wpływ na rynek hotelarski. hoteli i 800 tys. os b. Sieć hotelarstwa hiszparskiego tworzą gł wnie przedsiębiorstwa i zakłady rodzinne stosunkowo wolno modernizowane. Z sieci hoteli i gospodarce narodowej. że tendencji Stowarzyszeniowej.Dla większości kraj w europejskich hotelarstwo jest ważnym sek_ torem gospodarki i cechują je pewne wsp lne prawidłowości:znaczne koszty stałe. W znacznie zadłużonym sektorze hotelarskim zmiany przejawiają się gł wnie w doskonaleniu strategii handlowej. zamknięto 3 tys. jest wzmacniane siecią pokoi gościnnych tworzonych w miasteczkach jąliczby:20 tys. 3Ż4 3Ż5 . liczące ponad 130 tys. ł żek. narzaca konieczność przygotowania warunk w do konfrontacji wszystkich system w hotelowych. obserwuje się znaczne wyzmierzające do łączenia się w ugrupowania na szczeblu siłki właścicieli regionalnym w celu zapewnienia promocji i organizowania wsp lnych system w rezerwacyjnych. Wyraza Się to m. W strukturze rodzajowej znaczące miejsca zajmują pokoje gościnne i kempingi. Jednocześnie wsp łczesne hotelarstwo zachodnioeuropej skie jest poddane ożywionej konkurencji. Hotelarstwo w tym kraju. pozwa|ającego na swobodny przepływ ludzi. że r żnorodny zachodnioeuropejski sektor hotelarski jest konfrontowany z jednakowymi czynnikami koniunkturalnymi' Gł wny wysiłek kieruje się na unowocześnianie metod pracy. Wielka Brytania dysponuje potencjałem usług hotelarskich rzędu 900 tys. od L974 r. Dla Hiszpanii hotelarstwo jest wyjątkowo ważne. kt re udzielają temu sektorowi wsparcia finansowego. w wyniku kt Ę np. sieć rozbita na liczne przedsiębiorstwa oraz zakJady o zr żnicowanych wielkościach i funkcjach. Na tle poczynionych uwag o rynku hotelarskim w świeciei w PolSce warto om wić Za ptasąbranzową (. Pod względem standardu świadczonych usług hotelarskich istnieje jeszcze znaczne zr żnicowanie między poszczeg lnymi krajami. ł Żek.in. rysującej się w grupie małych i średnich przedsiębiorstw. Modernizację i rozw j hotelarstwa obserwuje się r wnież w Portugalii.gł wnie w regionach o wybitnych funkcjach turystycznych (np. ściowo udziałem poszczeg lnych land w. Jednocześnie rozut j ruchu turystycznego. Potencj ał usługowy hotelarstwa zachodnioniemieckiego ł zek.

że stolica nadal utrzyma tę pozycję ze względ w popytowo-prestiżowych.Hotels'' 1995. Budapeszt 4. Średni czas spędzony w hotelach ocenia się na 5 dni. r92 1 470 857 898 56'. Nalezy się spodziewać.. Kempir ski Ameryka Ameryka P rl0 łnocna 4t 221 232 180 2 268 256 I r20 339 I r20 339 66 943 3 738 977 487 787 '719 480 i Movenpick. podczas gdy Berlin tys.1. dostępnośćkapitału i politykę kredytową oraz politykę podatkową. ze polskie hotelarstwo ma dobre perspektywy rozwoju. wiąc o atrakcyjności polskiego rynku turystycznego dla inwestycji hotelowych finansowanych przez kapitał zagraniczny' warto M Południowa t4 576 10 l 0o5 97Ż Azja P łnocno-Wschodnia zwr cić uwagę na następujące przesłanki leŻące u podstaw decyzji inoczekiwany rozw j gospodarczy w Polsce.'! w latach następnych. iż ten korzystny trend utrzyma się też odwiedzający Polskę turyścizagraniczni najczęściej(387o) miesz- Tablica 5. Wymienia się m.!ołcK . do modernizacji obiekt w znacznie zużytych technicznie i ekonomicznie oraz do budowy nowych. dysponująca kilkunastoma obiektami.5 tys. Inwestorzy mają r wnież duże Szanse na korzystne inwestycje w stolicach wojew dztw.6.2 tys.. ::::.. o sukcesach polskiego hotelarstwa będzie decydować stopier zgodności jego struktury z popytem na usługi hotelowe pod względem kategorii i rozmieszczenia na obszarze kłaju.8 tys.. Jeżeli chodzi o lokalizację hoteli pięcio. hotele dwugwiazdko 28?o ihotele jednogwiazdkowe 35Vo. Wedfug WTo Warszawa dysponuje 3. W literaturze informuje się o projektach inwestycyjnych w Polsce nowych sieci międzynarodowych.. pozycja sieci hoteli orbis umocni się na rynku i nadal będzie dominująca. Accor. No.725 390 l Ż59 0l9 5 290 Ż'1'. zlokalizowanych na obrzeżach miast. s. Monachium . ':'' .:. Korzystne zmiany na krajowym rynku hotelarskim należy też wiąz działaLnościąi programem rozwoju sieci hoteli orbis. ]l.:liiltl::!ffi:li.kają w hotelach i motelach. pokoi. Sheraton) dowo- . 105-106 (cyt.l 614 dzą atrakcyjności prowadzonych inwestycji. że program orbisu zostanie w pełni zrealizowany. Holiday Inn. we. obecne i aktywne na polskim rynku od ponad dziesięciu lat międzynarodowe Systemy hotelowe (Inter Continental. Afryka Karaiby Ameryka Środkowa 10 769 . zwłaszcza pod względem dostępności atrakcyjnych działek budowlanych i warun- lt 4 918 824 333 199 Ż 6'79 002 11 194 418 k zać w wsp łpracy z samorządem lokalnym. Zgodnośćtę odzwierciedlają wskźniki wykorzystania potencjału usługowego. to dominuje Warszawa.:ii:]'sry*łił..i dwugwiazdkowe do 407o wykorzystania potencjału usługowego. Konkurencja sieci zagranicznych zmusza orbis. Novotel. wszystko wskazuje na to. Le Maridien.i czterogwiazdkowych. Należy przyjąć. sytuację na rynku usług hotelowych pod względem popytu. :::i: tl:':. 4 hotele czterogułiazdkowe. a jedno. 3Ż7 .in' takie jak Hilton. Liczącym się uczestnikiem rynku hotelarskiego w kraju jest też firma sp łdzielcza Gromada. Radisson SAS. Jak widać. Że w 1998 r. ZakJadając. Marriott.. Hyatt..7 westycyjnych: Azja Południowo-Wschodnia 13 r r r r 2t1 453 657 159 417 Żl2 346 730 585 4'I2 09Ż 539 286 455 432 Azja Południowa Australia i Pacyfik Bliski Wsch d Europa Świat 3 663 Ż23 519 l0 082 4 735 2Ż9 3l9 162 1'78 326 181 9 530 248 21 540 267 r7r 123 30 683 politykę lokalizacyjną wladz samorządowych.MAT'' 1995. 9). za:... No. struktura hoteli (900 obiekt w) według kategorii była następująca: l hotel pięciogwiazdkowy. Źr dło:. Warto zauvłuŻyć. HoTELAR5TWo śWATowE NA PoczĄTKU LAT 90.t:l :lira:i:i :.i:. Wieder 4 tys. i Praga 3. Hotele trzygwiazdkowe wykazywaŁy 55vo. 1l. jakości i struktury rodzajowej hotelarstwa oraz planowany rozw j turystyki.lllliil&_iłffi*i. hotele trzygwiazdkowe 347o sieci.4 5. a takŻe przy gł wnych szlakach komunikacyjnych. .7 tys. ostatnie 326 lata wskazuże najlepsze wskaźniki (około 607o) osiągają hotele czterogwiazdko1ą. siłą rzeczy.3:l 343 747 155 253 657 960 300 097 83 862 6'. gdzie noĘe się niezaspokojony popyt na usługi hoteli średniejklasy międzynarodowej.

ponoszące koszty utrzymania tych punkt w. organizacje i przedsiębiorstwa oraz inne jednostki gospodarki turystycznej. a także uzbrojeniem technicznym poszczeg lnych punkt w. kategorii II i III. jak i ekonomiczne. Są one prowadzone przez instytucje. mapy turystyczne. rystycznej zapewnia: I : usprawnienie obsługi turyst w. Jednym ze środkw pozaekonomicznych ograniczających zjawisko żywiołowości rozwoju ruchu turystycznego. foldery. popularyzujące ma|o znanę wśrd społecze stwa miejscowości turystyczne. Podstawowym zadaniem punktu jest udzielenie bezpłatnej informacji turystycznej zaintereSowanym osobom.4. Instytucje te udzielają r wniez praktycz- na krajowych rynkach turystycznych. Należyte spełnianie zada przez punkty informacji turystycznej jest uwarunkowane odpowiednio rozwiniętą siecią tych punkt w. System informacji turystycznej w Polsce tworząośrodki dyspozycyjno-koordynujące i wykonawcze. ośrodki dyspozycyjno-koordynujące są wielostopniowe. jak Usfugi informacyjne odgrywają ważnąrolę zar wno na międzyna- i Usfugi te są świadczone przez instytucje pośredniczące w organizowaniu podr Ży oraz dostarczająspoŁecze stwu dokładnej i zwięzłej informacji o wszystkich sprawach zułiązanych z podr żą do danej miejscowości. pokazy oraz stoiska o tematyce turystycznej. konkursy. Działania w tym zakresie polegają na organizowaniu biur i punkt w informacyjnych. UsŁucl INFoRMACYJNE 5. ptzyzakŁadowe. pełnym zakresem usług. Niezbędne są r wnież zmiany w strukturze rodzajowej i organizacyjnej tych punkt w. 5. ośrodkiinformacji turyStycznej stosują r żne środki techniczne. moze być opr cz reklamy informacja turystyczna. prospekty. spełniając swoje funkcje.6). ubiorze. Zatłes informacji obejmuje cały kraj lub określony region. ulotki. takie jak broszury. usługach hotelarskich oraz transportowych. prawidłowetozmieszczenie ruchu turyStycznego w stosunku do możliwości recepcyjnych poszczeg lnych region w oraz miej scowości. zr żnicowaną strukturą rodzajową oraz przestrzenną i nie rozkłada się r wnomiernie w czasie. r r popularyzację mało znarrych region stycznych. dysponujących wiadomościami o wszystkim. a jednocześnie kształĘących ten ruch w społecznie pożądanych kierunkach. radia. co zależy od kategorii punktu. w sensie unowocześnienia zbierania i ptzekazywania Żądanych informacji. sieć tych jednostek dysponuje też informacjami o wycieczkach miej scowych. jak nalezy organizować wyprawę' aby osiągnąć pełne zadowolenie z pobytu. Inspirują także i organizują wystawy. W praktyce spotyka się punkty: r : n wzorcowe centra informacji turystycznej. Ważną rolę w systemie informacji turystycznej mają do odegrania punkty informacji turysĘcznej. Na przykład za pomocą prasy.in. klimacie. gastronomii. co się łączy z danym krajem: o zabytkach. dobrą znajomościąproblematyki przez |udzi wykonujących te zadania. WPROWADZENIE rodowym. Wywołuje to niekorzystne skutki. kształĘąc w taki spos b przeStrzenną strukturę ruchu turystycznego krajowego i zagranicznego wyjazdowego. regionu czy kraju. zar wno społeczne. plakaty. w oraz miejscowości tury- zwiększenie zainteresowania turyst w zagranicznych Polską. charakteryzujące po raz pierwszy rozmiary oraz zakres hotelarstwa światowego na początku lat 90. natomiast ośrodki wykonawcze obejmują punkty informacyjne bezpośrednio świadczące usługi turystom. usługach przewodnicki ch oraz miejscach szczeg lnie interesujących. telewizji oraz filmu rozpowszechniają informacje o zaletach i wadach poszczeg lnych miejscowości turystycznych. ośrodki te inicjują r wnież i wydają r żnego rodzaju ma- nych rad. Ruch turystyczny w Polsce cechuje się m. (tablica 5.1.4. 3Ż8 3Ż9 . organizują one wystawy lub spotkania organizator w turystyki oraz pozosĘą w kontakcie z przedstawicielami gospodarki turystycznej. Sprawny system informacji tu- teriały informacyjne. cenach itp.l Na zako czenie warto przytoczyć zestawienie Światowej Rady Turystyki i Podr zy.

obejmuje bank danych.e . W jej walorach społeczno-gospodarczych należy upaĘwać sensu rozwoju tej grupy usług w gospodarce turyStycznej miejscowości. Ponadto klient otrzymuje dokumenty redagowane przez przedstawicielstwa zagraniczne krajowych urzęd w turystycznych i upowszechnione w kraju będącym siedzibą tych przedstawicielstw. że potrzeba informacji turystycznej występuje w kilku momentach: na etapie uściślania plan w wyjazdowych. je sw W Japonii aktywizacjaprzyjazd w turyst w zagranicznych znajduj wyraz r wnież w sferze informacji' Japorska Narodowa organizacja Turystyczna (JNTO) opracowała w tym celu kilka broszur o ak_ tualizowanej treści.. Klient biura informacji turystycznej. restauracji i kuracji uzdrowiskowych. S. 26. Moze więc być ważnym czynnikiem realizowania funkcji turystyki i narzędziem kształtowania polityki turystycznej par{stwa.że są one wyposźone w bezpłatny system informacji telefonicznej. przestrzennej i czasowej ruchu turystycznego. Że zaopaĘwanie biur informacji turystycznej. że zaspokojenie tej potrzeby częSto warunkuje podjęcie podr ży turystycznej lub modyfikację planowanej trasy czy nawet już kontynuowanej podr ży. kowej. JNTO rozpowszechnia broszurę informacyjn ą zawierującą listę pensjonat w . W tej grupie dokument w informacyjnych wymienia sięza: biuletyny. 23 s. og lnie trzeba stwierdzić. Warszawa 1990. centrumkongresowego. Nie wdając się w ocenę kondycji usług informacyjnych w kraju. od lat funkcjonuje w Budapeszcie telefoniczny system informacji turystycznej.Scan M-Turist'' mozna uzyska w sześciu językach informacje na temat interesującej turyStę trasy. w materiały promocyjne należy do obowipk w miejscowo właściwychurzęd w turystycznych i jednostek gospodarki turystycznej chcących promować swoje usługi25. Ponieważ większośćturyst w przybywających do Japonii stanowią Amerykanie. jaki za granicą. czy potencjalny turySta.A. Na obszarze tego kraju turystom słuzy kilkadziesiąt central telefonicznych systemu SINTRO.. Wykręcając odpowiedni numer' można otrzymać wyczerpujące odpowiedzi w czterechjęzykach na pytania dotyczące np.Monografie 2a - z kĘami o gospodarce rynRuch Turystyczny" z.. a niezbędnymnarzędziem pracy jest komputer. czasopisma ilustrowane. foldery tematyczne. Bąk23 słusznie twierdzi. opisy tras turystycznych itp. W Szwecji wprowadzono komputerowy informator turystyczny. znany pod nazwą .w stylu zachodnim''. regionalne urzędy turyStyczne i przedsiębiorstwa gospodarki tu- r : r r r sieci lub konsoĘum hoteli. System ten. regionu i kraju. warto w tym miejscu powiedzieć. ośrodkw informacji turystycznej (TIC) w najważniejszych miastach Japonii. obszerny zestaw informacji turystycznej jest też dostępny telefonicznie i bezpłatnie w Szwajcarii. SGPiS. walor w turystycznych kraju. wskaz wki doty-' I Arn7. zwlaszcza zagr anicznej. że ich stan i skuteczność promocyjna są wynikiem braku rozwiniętych stosunk w rynkowych i strategii rozwoju turystyki. formalności granicznych. .w kt rych można znaleźćZestaw obszernych informacji na temat usług turystycznych świadczonych w tym lrraju. 330 331 . Bąk.. obojętnie czy rzeczywisty. Dla indywidualnego ruchu turystycznego preferowanego pruez turyst w z Zachodu Japor ska Narodowa organizacja Turystyczna rozwinęła System informacji w języku angielskim i zorganizowała sieć tzw. przygotowari do konkretnej podr ży i podczas samej podr ży. Za pomocą komputera . że pożądany w warunkach gospodarki rynkowej system informacji turystycznej w Polsce jeszcze nie istnieje. Promocja produktu turystycznego w obrocie Tamże. rystycznej.Tourinform''.A. Przykładem troski o turyst w zagranicznych i interes narodowy mogą też być Węgry. s. otrzymuje bezpłatne broszury lub foldery. Warto podkreśIić. Stworzyły go Węgierski Urząd Turystyki.Dobra informacja turystyczna wywiera wpływ na kształtowanie się wielkości oraz strŃtury rodzajowej. hoteli. regionuturystycznego. Umożliwiają one dostęp do serwisu obejmującego informacje o usługach hotelarskich i informacje og lne. połącze statkami dunajskimi. 102. Warto przytoczyć kilka przykład w charakteryzujących rozwiązania problemu informacji turystycznej Stosowane za granicą. miejscowości turystycznej. Doświadczenie uczy. zar wno w kraju. Na przykład materiały informacyjne hoteli o wysokim standardzie dotyczą: Pożyteczna może też być uwaga.

natomiast ich dostawcom rozwijanie oraz dysĘbucję ofert. Ponieważ stawiane pytania oraz uzyskiwane odpowiedzi są rejestrowane i mogą być opracowywanerl biuro turystyczne uzyskuje jednocześnie analizę marketingową. Il jako kręgosłup informacyjny. dział w oraz funkcji umożliwiaj ą przedsiębiorstwom m. stawienie.Zarządzanie wewnętrzne i r specjalnie opracowane wnętrznego' związki ad hoc z partnerami z zewnątrzi zastosowanie metod zarządzania we- 332 333 . wideo. że prze-. D. jest kluczem do pełnego zaspokojenia ich żąda oraz umożliwia przedsiębiorstwom turystycznym kształtowanie ofert. KTERUNK| ROZWOJU TECHN|K! TNFORMACYJNEJ W TURYST YCE Praktycy gospodarczy powszechnie aważają. Łączenie danych i proces w oraz wsp lne korzystanie z nich umożliwia im opracowanie tanich oraz łatwych w obsłudze schemat w sprzedaży elektronicznej. zwiększenie wydajności i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem większej liczby informacji.4. obejmu. aby zwiększyć interaktywność między poszczeg lnymi organi_ zacjami a ich zaufanymi partnerami. a jednocześnie stymuluje rozw j tury_ styki. jednostkami a otganizacjaIni oraz rniędzy partnerami zewnętrznymi a konsumentami. Ze następne generacje tego vządzenia będą wyznaczały kieru-' nek postępu technicznego w omawianych usługach turystycznych. ciekawostki turyStyczne. obnizenie koszt w pracy. prognozę pogody. że technika informacyjna umozliwiła w ostatnich paru latach ubiegłego wieku znaczne poszerzenie zakresu ofert turystycznych oraz rczbudowanie mechanizm w ich dostarczania w znacznie większym Stopniu niż w poprzednich trzech dekadach. dostarczana wę właściwymczasie i odpowiadająca potrzebom klient w. Wy_ znaczyla r wnież pewne ramy kierunk w rozwoju. z sieci wszechświatowej używanej . stanowi praca w sieci (the net work era). informacje o mozliwościach zakwaterowania. kształcenia gospodarki spowodowane rewolucją techniczną mają przemożny wpływ na rozw j wsp łczesnej turyStyki. Informacja. Intrane ty działają w podobny spos b. a zatem efektywne wykorzystanie techniki informacyjnej (information technology. mnożyłysię sieci intra. Rozw j Internetu. Wolno sądzić. jako zamknięte lub zabezpieczone sieci wewnątrz poszczeg lnych organizacji. Po objaśnieniach werbalnych turysta otrzymuje. Że IT w coraz większym stopniu wyznacza w skali globalnej obszar wzajemnego oddziaływaniamiędzy turystami a dostawcami d br i usług turystycznych.iących znaczny obszar. co odzwierciedla następujące zew turystyce warto wspomnieć. Rosnące wykorzystanie Internetu. a także zarządzanle nimi na skalę globalną. Buhalisa) zastosowanie techniki inlbrmacyjnej w turystyce jest rozległe. W konsekwencji zwiększa się wydajnośćoraz Skutecznośćsieci. W kon_ sekwencji. Doniosły etap rozwoju IT. IT) jest dzisiaj podstawą jej konkurencyjności i rozkwitu. dźwięk i tekst. Gospodarka turystyczna jest więc przesiąknięta techniką informacyjną. Nalezy przypomnieć. umożliwiającej natychmiastowe rozpowszechnianie dokument w zawierających obrazy. Przed om wieniem korzyści z zastosowania techniki informacyjnej że najważniejszym elementem wsp łczesnej rewolucji technicznej są sieci. z użyciem standardowych metod do zabezpieczenia potrzeb wewnętrznych uzytkownik w firmy. Wynika stąd. XX w. Zdaniem specjalist w (np. Przy wykorzystaniu sieci lokalnych oraz szerszych. umożliwiając wydajną komunikację i integrację na wielu poziomach. technika informacyjna ułatwia globalizację popytu orM podaży d br i usług turystycznych. 5.2. programl rozrywek i spektakli. że informacja to krwiobieg gospodarki turystycznej . W przypadku ekstranet w natomiast wykorzysĘe się te same zasady i sieci kompu_ terowe. że w ramach Internetu można korzystać ze stron WW'W (World Wide Web). pisemne potwierdzenie informacji. . kt ry l. Znacząco promuje turystykę. Warto przypomnieć. intranet w i ekstranet w polepsza komunikację między pracownikami.iako multimedialna technika dysĘbucji. w śladza literaturą przedmiotu.i interorganizacyjne.acz$ się na początku lat 90.czące mijanych po drodze obiekt w. Synergia i mozliwośćwsp łodtlziaływania proces w. intranet w i ekstranet w zrewolucjonizował ten etap ttraz spos b funkcjonowania biznesu. dostarczaj ąc skutec zny ch nnzędzi umożliwiaj ących konsumen_ tom-turyStom identyfikację i zakup właściwegoproduktu. Dostarcza ona też usługodawcom niepowtarzalnych rnozliwości prowadzenia marketingu interaktywnego. Należy podkreślić.in.

wynajem samochod w. ] I Systemy Dystrybucji Globalnej (GDS Systems). Buhalisa. przyrządy przenośne (PDA. rozrywka oraz inne świadczenia tury_ styczne. Światowa Organizacja Turystyki. kioski. 334 tlti. takich jak zakwaterowanie. CD-ROM-y. Zdaniem l). Zaaułansowana technika szyfrowa podniesie poziom bezpiecze stwa w Internecie oraz dostarczy pewttych system w finansowych na potrzeby sprzedaży elektronicznej. dystrybucji 1lrodukt w. kt rych celem jest dostarczanie zintegrowanych rozwiąza dla punkt w docelowych oraz małych i średnichprzedsiębiorstw turystyczttych wyłączonych z gł wnych system w. wymuszające nową falę ewolucji technicznej w turyStyce. Rozw j interfejs w typu klient-serwer zwiększy możliwości uż. rozprowadzanie bilet w kolejowych i protllowych.ytkownik w ko cowych i zmniejszy liczbę wymaganych szkoler rlraz niechęć nowych użytkownik w. Travelocity.). nowe. Internet Travel N Priceline. a także scalenie wszystkich system w lokalnych i usługodawc w pod jedną nazwą firmową. r r r r specjalne Systemy zarządzania wewnętrznego i dystrybucji. Preview Travel. Przenośne komputery i koltlćlrki wspierają struktury oraz metody sieciowe. a następnie do ekspansji w turystyce globalnej. D e l l systemy Zarządzania Punktem Docelowym w Turystyce stination Management Sy stems). switchowe) dla organizacji branżl turystycznej (np. dostęp do informacji i dokonywanie zakup w usług turyStyczttych. THISCO i WIZCOM). Między_ ttarodowa Federacja ds. wymaganych zar wno przez turyst w. Computer Reserva. Dla studiujących zagadnienia dotyczące rozwoju wsp łczesnej tu_ tystyki interesujące mogą być kierunki rozwoju techniki informacyjtlcj. że wielką rolę w zakresie odegrały lotnicze Systemy Rezerwacji Komputerowej. kt rych celemjest udostępnianie rozbudowanych aplikacji oraz internetowych prezentacji wideo. lnie. t Tradycyjne technologie dystrybucji wspierające systemy zautomaf tyzowane: r r r centra telefoniczne. podkreślaj ąc rosnące nie techniki informacyjnej w turystyce. przekształcenie na początku lat 80. ( rInternet og dia.że stopniow o rozszerzano geografi czny i operacyjny zasięg działania Globalnych System w DysĘbucji przez integrację horyzontalną z innymi systemami lotniczymi oraz przez intcgrację pionową. Powstają szybkie i niezawodne sieci. automatyzacja biura. że np. jak i dostawc w. W coraz większym s intranety i ekstranety są wykorzystywane przez ptacownik w danej ganizacji oraz upoważnionych partner w przy dostępie do danych my w celu wykonania zada(t. W związku z tym warto przypomnieć. Ponadto powstały Systemy Zarządzania Punktami Docelowy- . Wyko.zdolnośćdo wsp łdziałania oraz przystosowanie do potrzeb IT i turysty. Techniki Informacyjnej i Turystyki przedstawiła ten problem następująco. umozliwi to mobilnym uzytkownikom. Zdaniem specjalist w. Systemy Rezerwacji Komputerowej (CRS tion Systems). 335 rzystywano je do zarządzania potencjałem przewozowym. intranety/ekstranety.Sieci i otwarta dystrybucja: r r r r bazy danych. ubiegłego wieku Komputerowych System w Zarządzania w Globalne Systemy Dystrybucji skutecznie pozwoliło im się przeobrazić w elektroniczne supermarkety t urystyczne. internetowe programy pomocnicze/narzędziowe (np. systemy zarządzania wiedzą. - Global Distributioi aplikacje przełączające (tzw.com).niezawodność. przyznaje. Natomiast s zarządzania wiedzą umożliwiają organizacjom zdobycie informacji temat ich funkcji oraz gromadzenie wiedzy w zakresie sposob w wiązywania problem w i spornych kwestii. polegającą na włączeniu wielu usług turystycznych. Warto podkreślić. pewne S opracowane aplikacje zarządzania wewnętrznego ułatwiają organizacją turyStyczną i prowadzenie marketingu. WAĘ GPRS itp. Podstawą omawianych zmian jest integracja sprzętu i oprogramowania komputerowego oraz inteligentttych aplikacji przez sieci i zaawansowane technicznie interfejsy dla użytkownik w. niezaleznie od ich lokalizircji. Narzędzia techniczne wymagają wprowadzenia ulepnzeri zwiększających ich wydajność.

Po prostu podnosi ona jakośćusług turystycznych oruz ptzyczynia się do zwiększenia satysfakcji turysty. Konsumenci-turyści . szczeg lnie dzięki wprowadzeniu telewizji cyfrowej. Technika informacyjna w coraz większym stopniu umożliwia dostęp do niezawodnej i dokładnej informacji oraz dokonywanie rezerwacji ptzy minimalnym nakładzie czasu' pieniędzy i wyeliminowaniu innych niedogodności spotykanych w układzie tradycyjnym. mającego coraz więk_ szą wiedzę i poszukującego wyjątkowo korzystnych czasowo. Przykładowo. a zwłaszczalnternetu. a kt re zwiększają satysfakcję turysty-klienta. zindywidualizowanej i uaktualnionej informacji. ma niepowtarzalne doświadczenia. Każdy turysta bowiem jest inny. że rozut j nowej techniki informacyjnej. oraz potrafią funkcjonować w wielokulturowych w turystycznym punkcie docelowym. Wykorzystanie techniki informacyjnej w turystyce powinno zdaniem specjalist w stworzyć organizacjom turystycznym i obszarom docelowym możliwościzrewolucjonizowania sprzedaży elektronicznej oraz ułatwić odniesienie korzyścii uniknięcie negatywnych zjawisk zwiryanych z istniejącą konkurencją. motywacje i pragnienia. turyścipochodzący z kraj w świata. zaplecza turystycznego oraz mozliwych działart oczekują nie tylko korzystnej ceny usług. takie jak zakup bilet w online czy obniżka prowizji. Kluczową rolę ma odgrywać zapewnienie elastyczności przy wyborze dokonywanym przez turystę oraz w procesie świadczenia usług. Dodatkowo. W przyszłościczas wolny 336 bardziej efektywne zarządzanie informacjami oraz umożliw ią otganizacjom i konsumentom-turystom wykorzystanie zdobytych informacji. kt re stały się możliwe dzięki technice informacyjnej. ze stały się one dostępne dla większości pracow_ nik w w organizacjach turystycznych oraz konsument w. przenośnekomputery. Z litentury przedmiotu wynika. dysponują umiejętnościamilingiwistycznymi i technologicznymi resowa oraz dla potrzeb rozwoju osobistego i zawodowego. stosowanie symulacji i przetwarzania danych statystycznych polepszy jakośćinformacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji oraz umożliwi organizacjom turystycznym przyjęcie bardziej proaktywnego podejścia do problem w zaruądzania i marketingu.kt re są gł wnymi generatorami turystyki. kt re mogą zaspokoić ich specyficzne potrzeby i Życzenia. oszczędzają ich czas i zwiększają skuteczność. Warto przypomnieć' ze satysfakcja klienta zależy w dużej mierze od dokładnościi og lnej klarowności określonych informacji na temat dostępności danego miejsca. systemy dostarczania rozrywki na po_ kładzie samolotu lub w pokoju hotelowym. Wreszcie. ułatwił ukształtowanie nowego turysty. Buhalis podkreśla. Chcą oni kupić produkty. D. lecz takŻe efektywnego wykorzystania swego czasu w trakcie wszelkich kontakt w z organizacjami turystycznymi.że najbardziej znaczącym kierunkiem rozwoju techniki informacyjnej w turystyce w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku był rozw j interfejs w przyjaznych dla użytkownika.niach o specjalistycznym ukierunkowaniu. telewizja cyfrowa oraz Internet. Automatyzacja biura i pełna integracja biur obsługi bezpośredniej turysty oraz obsługi pośredniej(zaplecza) podniosą wydajnośći skutecznośćich działania. oraz pragną autentycznych doświadcze . ze kluczem do sukcesu jest szybka identyfikacja potrzeb konsumenta oraz pozyskanie potencjalnych klient w Za pomocą całościowej. Nowi. Duze per- będzie wykorzystywany coraz bardziej na rozwijanie własnych zainte- Nalezy zauważyć. Warto podkreślić. że te kierunki ewolucji technicznej będą wspierać spektywy ma turystyka kulturalna. kt re umożliwiły niespecjalistom korzystanie z komputerubez żmudnego szkolenia na temat każdego programu lub interfejsu. podr zują dużo. Rozw j interfejs w oraz systemu Windows spowodował. planując podr Że. ze korzystanie z techniki informacyjnej w turystyce jest napędzane ptzez wztost i złożoność popytu turyStycznego oraz silną ekspansję i wymyślność produkt w turystycznych. a takŻe finansowo ofert oraz przejawiającego chęć uczestnictwa w doświadcze_ Rozw j transakcji elektronicznych. podkreślasię' że dostęp do sieci umożliwiają: kioski internetowe. wymusi przeobrażenia w gospodarce turystycznej oraz wprowadzi nowe metody działarua. Stąd WTo słusznie utrzymuje. to: 337 i wymagających środowiskach zagranicznych. czyli podaz skierowaną do segment w minirynkowych. intranety i ekstranety (w celu połączenia wszystkich uzytkownik w i dostawc w). Kierunki rozwoju. doświadczeni i wyrafinowani turyści w coraz większym stopniu poszukują informacji o bardziej egzotycznych punktach docelowych. Wsp łczesny turySta coraz mniej jest skłonny czekać lub tolerować jakiekolwi ek op źnienia. Ewolucja techniczna w turystyce jest źr dłem nowych możliwości w sferze popytu i podazy na rynku turystycznym. często całkowicie traci cierpliwość.

Penetracja Internetu w USA jest znacznie wyższa niz w innych krajach. a takze wzrost Sprzedazy internetowej usług hotelarskich i rezerwacji przezInternet. służących wszystkim rynkom docelowym. umożliwią szerokim rzeszom ludnościbezpośredni dostęp do pożądanych organizacji turystycznych. na podstawie wiedzy zebranej dzięki tzw. rozwlj telewizji cyfrowej skutecznie wprowadzi Internet do większościdom w. wymagania odnośnie do diety. obroty ze sprzedaży produkt w turystycznych przez Intemet zajmljąw USA drugie miejsce. Że Internet wciąż się rozwlja. integracja wydział w W literaturze przedmiotu podkreśla się. oparte na interakcjach badawczych oraz ka to z faktu. ze nastąpi dalszy rozw j handlu elektronicznego na potrzeby turystyki i przewidują zmiany w jego strukturze. że duzy odsetek konsument w ma dostęp do Internetu wydobywaniu danych. zr żnicowanie usługi. co potwierdza tablica 5. Wypływa stąd wskaz wka dla podmiot w gospodarki turystycznej. a kelner zna jego upodobania kulinarne). Wyni338 ternetu. lecz także z faktem.r I I I łatwe w obsłudze odpowiednie interfejsy. Dostępne informacje statystyczne wskazują na gwałtowny wzrost liczby konsument w internetowych na świecie (ablica 5. kt rzy często podr zują. Wykorzystują one Komputerowe Systemy Rezerwacji oraz Globalne Systemy Dystrybucji i dostarczaj ą odpowiednich interfej s w klientom zaintereSowanym rezerwacją produkt w turyStycznych za pośrednictwem InZmienia Się tez gwałtownie struktura wydatk w internetowych na świeciew sensie poszerzenia r znorodności produkt w turystycznych. dzięki gromadzeniu danych z wszystkich transakcji i kontakt w o charakterze informacyjnym. kt re sięgają po korzyściz rewolucji na rynku turyStycznym. dodanych wartościach (np. i może znajdować informacje adekwatne do swoich zainteresowar tury- . służąca lepszej obsłudze. organizaelastyczność w ustalaniu cen. wymeldowanie gościa z hotelu odbywające się w pokoju dzięki systemowi TV). wiążąca się ze skłonnością cji turystycznych do proponowania ogromnych opust w cenowych na wybranych kierunkach. oraz dzięki automatycznym tłumaczeniom. polepszenie obsfu gi konsumenta dzięki zmniej szeniu biurokracji. co potwierdza rosnącaliczba subskrybent w. preferencje w zakresie produktu). Specjaliściuważają. dokładne i znacznie bogatsze badania marketingowe. Większośćużytkownik w Internetu to wykształceni profesjonaliści. Warto dodać.7. po produktach komputerowych. że w przeciwier stwie do wielu kraj w europejskich lokalne rozmowy telefoniczne w USA są bardzo tanie. programom lojalności (np. kanały rozrywkowe lub informacyjne na pokładzie samolotu lub w pokoju). Warunkiem zaspokojenia tego rosnącego popytu i utrzymania się na rynku turystycznym jest wykorzystanie przez gospodarkę turystyczną nowej techniki informacyjnej oraz rozszerzenie wsp łdziałaniaz rynkiem. usługi o nowych. Zdaniem D. operator telefonii wita gościapo nazwisku. przekonanie konsument w' ze mogą uzyskać informacje na temat produkt w i usług. ze na rynku informacji turystycznej opr czjednostek gospodarki turystycznej pojawiaj ą się coraz częściejfirmy pośredniczące. indywidualne podejście do klienta w świadczeniu usług (np. dostosowanie produktu do potrzeb klienta indywidualnego i stosowanie marketingu zindywidualizowanego skierowanego do konkretnego klienta. Interfejsy przyjazne dla użytkownika. działające z wykorzystaniem odbiornika telewizyjnego i łatwe w obsłudze dzięki uproszczonej klawiaturze. okoliczność ta zrewolucjonizuje handel internetowy i umożliwi rozw j masowego rynku cyfrowego. a nie oparte na segmentacji społeczno-demograficznej. Na rynku amerykar{skim kreślisię'kilka kierunk w rozwoju turystyki internetowej. 339 stycznych. i funkcji organizacji turystycznych.7). by inwestować w swoją obecnośćelektroniczną i zutiększać jej zakres. Buhalisa. kt rymi są zainteresowani. coraz powszechniejsza redukcja barier językowych dzięki rozwijaniu interfejs w. i specjalne promocje last minute (z ostat- I I niej chwili). lepsze rozumienie potrzeb. automatyzacja nużących zada operacyjnych (np. więcej informacji i większy wyb r dla klient w. Wiąże się to nie tylko z wysokim standardem Życiaw tym kraju i stosunkowo niską ceną Sprzętu elektronicznego. zgodne z osobistymi preferencjami i postawami.

będą mogli wsp łzawodniczyć na r wnych prawach nawet z większymi konkurentami. zwiększają systematycznie zaufanie konsulllenta-turysty.0 1. wiedzy na temat produkt w t bezpośredni ej sprzedaży internetowej usług turysty czny ch est chęć j w skali globalnej i konkurowaniu z większymi rywalami rynkowymi.0 4.07 Bilety lotnicze stanowiły 90vo wszystYjch sprzedanych przez In produkt w w 1996 r. np.Tablica 5. Doświadczenie uczy. wprowadzane pioniersko przez firmy obsługujące karty kredytowe.8 2. Warto tez nadmienić. kt re mogą llrieć duże trudnościmarketingowe w promowaniu swoich produkt w ltlwym. Korzyści zrozwoju techniki informacyjnej w turystyce będą teżwidoczne w sferze bezpiecze stwa transakcji oraz gwaruncji jakościusług i informacji.4 1. d.9 0.) USA Japonia 164. . że na og ł większość tlostawc w usług i d br turystycznych to drobne firmy. og lnie mozna więc powiedzieć. Przede wszystkim konsument-turysta skuje coraz więcej informacji.2 20.0 0. ()t ż rozw j Internetu daje szanse zaistnienia na rynku elektronicznym rr'lwnież tym drobnym organizacjom turystycznym oraz punktom doce_ tatni. przy oferowanej j 340 Wreszcie należy zwr cić uwagę na konsekwencje rozwoju techniki irrltlrmacyjnej dla pośrednik w podr ży. doceniający siłę nowych medi w rlraz kreujący i wspomagający swoją obecność na rynku elektronicz1lr'zedstawić turystom niepowtarzalne ttym. Zdaniem specjalist w. Będą oni tez konkurencyjni.l' towych usług hotelarskich.2 1. ze Internet umożliwia konsumentom tworzenie i zahtlp opracowanych we własnym zakresie program w podr ży. autolnatyczne tłumaczenia czy regionalne Strony w języku lokalnym. to coraz częściej pojawiają się nowe natzędzia adresowane do turyst w.l 0. LICZBA UZYTKOWNIKOW INTERNE|U W WYBMNYCH KMJACH/KONTYNENTACH (1998 R.1 Australia Norwegia Hiszpania 6. zat wno z konsumenjak i z partnerami handlowymi. przedsiębiorcy pełni nowatorskich pomysł w.2 4. ChociaŻ konsumenci nadal obawiają się podania szczeg lowych danych dotyczących karty kredytowej przez Internet. oczekuje się. Zaawansowane techniki szyfrowania. Doświadczenie uczy. że choć w Internecie i turystyce międzynarodowej dominuje język angielski. wynajmu samochod w i reklamy internetoJ wej. W tym okresie wzrosły też obroty bezpośrednie przy sprzedazy inj ternetowej usług turystycznych.3 4. chyba Że wykorzystają one tlttt"zędzia oraz unowoc ześniąmetody działania.7. Ułatwi to dostawcom sprzedaż zagrożonych niewy produkt w i maksymalizację zysk w. Będzie to oczywista korzyśćdla przyszłego konsumenta na rynku turystycznym' Postęp techniki informacynej w turyStyce niesie duze mozliwości oraz wyzwania dla małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych rlraz punkt w docelowych. menci będą poszukiwać zindywidualizowanych doświadczer{ i tyczności.5 Afryka 0. co ułatwią im nowe narzędzia oraz popruednie doś nia.2 5. ze Internet zmieni też ich rolę.8 0. biur podr ży i turoperatoltiw. Zdaniem specjalist w 341 i autentyczne produkty niszowe. Gł wnym powodem wprowadze niŻenia prowizji płaconych pośrednikom turystycznym dzięki średnimpowiązaniom z konsumentami.1 Ameryka Łacirlska Szwecja Francja 2. W ostatnich latach zwiększył się udział w obrotach interne. d. Jakościowe przemiany w technice informacyjnej są źr dłem kich korzyścidla turyst w.. jeślizdołają nych i punkt w docelowych. Że z czasem zmniejszą się obawy o bezpiecze stwo transakcji internetowych. Powinno to umozliwić większe zaangużowanie się w planowanie własnych podr ży.0 62.7 1. następnie ich udział w obrotach zmalal do 737o w 2002 r. że więcej informacji i ostrzejsza konkurencja łają obnizenie cen oraz umozliwią dokonywanie zakup w in wych. Brytania 5ą 7.1 Niemcy W. kt rzy nie posługują się tym językiem. Trzeba dodać. przylzltlśćbiur podr ży staje się dyskusyjna. W związku z tym. a także umozliwia polączenie sieciowe. atrakcyjności cen dla turyst w dysponujących wolnym czasem. lc biura turystyczne są największymi maklerami usług turystycznych.4 15.

od kształtowania produkt w turystycznych. D. Waga usług gastronomicznych świadczonych turystom wymaganie zapewnienia warunk w konsumpcji na miejscu. korzystając z usług pośrednik w. nadal będą kupować produk- 343 . 27 Tburism. Buhalisa. wzbogacając go tym Samym' będą oni stopniowo tracić udziały w rynku turystycznym. Literaturaza|ecapośrednikom podr ży zwiększenie podstawowych kompetencji oraz skoncentrowanie się na roli doradc w podr zy.usługę gastronomiczną stanowi zesp ł czynności: produkcyjnych. 5.Przegląd Gastronomiczny" 1974. inwestowania w zasoby ludzkie. Buhalis lwaŻa.j turystyki bowiem wywiera wpływ na wielkośćruchu turyStycznego ijatose W definicji tej kładzie się nacisk na kompleksowość funkcji zakład w gastronomicznych. Pr ba usystematyzowania niekt rych pojęć w gastronomii. Za novum w tym sformułowaniu naleiy uznać konsumpcji na miejscu"27. jw. że poszczeg lne segmenty rynku będą wykorzystywać r żne kanały dysĘbucji przy wyborze i zakupie swoich produkt w turyStycznych. jeżeli pośrednicy nie dodadzą wartoścido produktu turyStycznego. jakie daje wsp łcześnietechnika informacyjna w turyStyce. nr 5. przy zapewnieniu warunk w 2 Przy opracowaniu tego punktu obszernie korzystano z pracy D. . tradycyjne biura turystyczne będą musiały ponownie ocenić sytuację na rynku i zdecydować. Zdaniem H. U5ŁUG! GAsTRoNoMlczNE Pojęcie usfug gastronomicznych jest w literaturze przedmiotu r ż_ nie określane. szkolenie kadry i usługi będą miĄ duże znaczenie w utrzymaniu konkurencyjności na rynku na dluższą metę.4741. ty turyStyczne. albo. Zdaniem D.. m. Przykładowo.przygotowując i realizując plan podr ży. Naturalnie. Wyjściemz tej sytuacji jest przekształcenie się biur turystycz- powinien przeprowadzić dokładną analizę swoich mocnych i słabych stron działania w celu zbudowania oferty uwzględniającej możliwości. Nadto pośrednicy powinni rozvtinąć swoje interfejsy internetowe i zułiększyć w ten spos b obecnośćna rynku elektronicznym. oraz handlowych. gdzie większośćpośrednik w oferuje swoje usługi doradcze.in. 34Ż re klienci chętnie zapłacą. na kt rym segmencie powinny się skoncentrować. s. za kt jąc standaryzację usług i wysoki wolumen obrot w oraz czynniki konsolidujące. Leisure and H.. Stąd pośrednik' chcąc utrzymać się na rynku. dukt w spożywczych do konsumpcji. io"'oju wizji strategicznej i pełnego zaanguŻowartia kadry zarządzającej. W świetle trend w stosowania techniki informacyjnej w turystyce. Reasumując' najnowsze nnzędzia techniki informacyjnej wymagają w turystyce ciągłych zmiart. Ważną rolę w osiągnięciu sukcesu przez przedsiębiorstwa turystyczne i punkty docelowe otaz zapewnieniu konkurencyjności przy wykorzystaniu narzędzi techniki informacyjnej w bieżącym wieku będzie odgrywał intelekt26. TUI. właściwewyposażenie. jako że coruz więcej konsument w kupuje produkty turystyczne bezpośrednio u dostawc w tychŻe d br. biura turystyczne powinny się kierować dwiema strategiami: mogą oferować wartościproduktu zr żnicowanego. Te dwie strategie mają szanse dominować w ofertach biur turystycznych. Rudecki. Firma ta Przykładem takiego rozwiązania jest działalność przekształca skutecznie swoje interfejsy. wykorzystu- jego obsługi. dostarczając wiedzy specjalistycznej i oszczędzając czas turyst w. mających na celu uzdatnienie pro- nych z biur rezerwacji w jednostki menedzer w i doradc w podr ży. polegających na sprzedaży produkt w kulinarnych. Natomiast podr żujący w Sprawach zawodowych lub z dużączęstotliwością.. dostarczać klientowi tar szych produkt w niż ich konkurenci. tworząc wysokiej jakości zindywidualizowane plany podr ży. kierując się poziomem koszt w.5. r wnież dodające wartośćdo doświadczeniaturystycznego podr żnego. Gastronomia jest ważnym czynnikiem stymulującym rozw . Trends in Information Technology and rourism. pobierając raczej honorarium niż prowizję od dokonanej rezerwacji. w: Trends in outdoor Recreation. Rudeckiego . będą prawdopodobnie korzyśtać ż usługodawc w internetowych. Podkreśla się też konieczność użycia wysoce specjalistycznych narzędzi techniki informacyjnej w celu zwiększenia wartości produktu turystycznego i redukcji koszt w ponoszonych przez turyst w-klient w. kt rzy niezbyt częSto' podr zują. zwiększa więc wydajność. Trendy te są od lat widoczne w turystyce biznesowej.Buhalisa. utrzymuje klient w i rozszerza rynki na skalę międzynarodową. ludzie starszej generacji oraz ci wszyscy.

iŻ Sezonowe zakłady gastronomiczne występujące w wadliwej propoĘi do reszty sieci nie gwaranĘą odpowiedniej jakości i rozwoju świadczonych usług. jak naturalna wielkośćpopytu na usługi gastronomiczne. co nie ozna_ cza. teria. wy do realizacji stosownej polityki turystycznej jest prowadzenie bada cząstkowych. kt re są często świadczone razęm z usługami gastronomicznymi we wsp lnych obiektach turystycznych.ic' z jednej Strony. 344 r wnież usług noclegowych. Ba.znego kształtuje się r żnio w poszczeg lnych dziedzinach turystyki. Skala koncentracji czasowej ruchu turysty. Powoduje ono rliewątpliwie.r gł wnie na tym. iż zdolnośćusługowa zakład 'w gastronomicznych nie pełni wykorzystywana. Nier wnomierne rozmieszczenie czasowe oraz przestrzenne ruchu turystycznego nie może więc być pomijane przy programowaniu rozwoju usług turyStycznych. dania rynkowe w omawianym zakresie powinny dostarczyć podstawor wych informacji' Niezbędna jest znajomośćtakich zagadnie(l rynko. nie m wiąc 345 . Jest to szczeg lnie widoczne w zakresie usług gastronomicznych. optymalny okres uprawiania turystyki Z punktu widzenia ekonomiki i organizacji usług gastronomicznych nych ruchu turyStycznego. W tym celu należy zbierać wiarygodne dane o liczbio turyst w przybywających do danej miejscowości według dobranych z punktu widzenia potrzeb badar rynkowych kryteri w klasyfikacyj- w Polsce wynosi 6 miesięcy. Nie trzeba chyba podkreślać. że stanowią one substytut usług żywieniowych wykonywanych w gospodarstwie domowym turysty. W uzupełnieniu ściowym. Tak ukształtowana struktura zakład w gastrono_ tnicznych utrudnia przedłużenie Sezonu turyStycznego. Tworzą one bank informacji o rynku turystycznym' w tym o usługach gastronomicznych. puszcza|na |iczba turyst w korzystających z tych usług. nie ty|ko zresztą w sektorze usług gastronomicznych. Ciągłość nia badar{ popytu turyStycznego pozwala na odpowiedni dob r usług' oferowanych w określonej miejscowości turystycznej. Przykładowo. Rzutuje to na ekonomikę gastronolnoże być w lnii tym silniej. Kon centracja w czasie tego ruchu wywołuje określone skutki ekonomiczno l i organizacyjne. regionu nadmorskiego zakłady te nie są przystosowane do świadczenia usług w okresach wczesnowiosennych i jesiennych. zb|iżonych pod względem warunk w naturalnych. W praktyce jest ona przeszkodą zar wno w ilo- rrraz warunk w klimatycznych. Spośrd r żnorodnych problem w rozwoju turystycznych usług gastronomii należy wymienić sezonowość ruchu turystycznego. Za pomocą kt rych tnożna by tę sezonowośćzłagodzić i spowodować prawidłowe fuŃcjonowanie obsługi ruchu turystycznego. rodzĄ i cel podr ży. W warunkach np. rl zimie. okolicznośćta nakazuje dob r stosownej struktury obiekt w gastronomicznych. Sezonowość ruchu turystycznego wywiera pewien ujemny wpływ na obsługę turyst w. Zjawisko sezonowości turystyki występuje prawie na całym świecie. jak i jakościowym rozwoju usług turystycznych. Problem sprowadza się do doboru odpowiedniego układu środk w ekonomicznych i organizacyjnych. Poniewa:ż podaŻ tych usług możc być stosunkowo łatwo mierzalna. iz nieporozumieniem jest nadmierny rozw j sieci gastronomicznej przystosowanej gł wnie do obsługi turyst w w okresie szczytu sezonowego. np. wzmiankowanych badar celowa wydaje się okresowa analiza staty. maksymalnego wysiłku wy badania popytu. prZ!. iŻ przeszkoda tajest nie do pokonania. można wskazać na takie kry. zmienność rynku i czynniki ją powodujące. PodaŻ usług gastronomicznych w miejscowościach turystycznych powinna być zbilansowana Z popytem na te usługi. W efekcie tych badar mozna więc poznać og lne rozmiary rynku usług gastronomicznych oraz przedsięwziąć środki w celu jego rozszerzenia w miejscowościach turystyczpolega nych. z drugiej zaś stwarzających podstawy racj onalnej gospodarki w gastronomii. Styczna danych o liczbie turyst w przybywających do innych miejscowości turystycznych. w tym i gastronomicznych. lccz takŻe koncentracja przestrzenna' Na przykład w wojew dztwie potttorskim dominuje w tym wzg|ędzie Tr jmiasto i P łwysep Helski. Uwaga ta dotyczy Wydaje się. miejscowości nadmorskich czy g rskich. im wyzsze są koszty stałe usług. wych. jak czas pobytu i podr zy. tura wydatk w oraz formy zorganizowania ruchu. pociągając za sobą ujemne skutki gospodarcze. gwarantu. Warunkiem stworzenia j ednostkom gospodarki turystycznej podsta. zaspokajanie stale wzrastających potrzeb społeczllych w zakresie usług turystycznych. wysokość i strukt prowadze. Ruch turystyczny cechuje nie tylko pewna koncentracja czasowa. Znajomośćrynku usług gastronomicznych może więc stanowić punkt wyjścia do oceny rozwoju gastronomii nastawionej na obsługę ruchu turystycznego.

Podobne efekty może przyni rozwinięta i społecznie uzasadniona funkcja kulturalno-rozrywkowa kład w gastronomicznych. GUs. a z:wŁaszcza Sezonowo ść. 8.1995 t 2000 ZakJady og łem w tym: restauracje bary stoł wki punkty gastronomiczne dło: Rocznik Statystyczny 1995. Na podstawie Rocznika Statystyczpego 200] i Małego Rocznil<a Statystycz- statystycznej uniemożliwiają przedstawie- budzania popytu konsumpcyjnego. Masowe zapotrzebowanie na usługi gastronomiczne.. łagodzącym ostrośćspraw zwipanych szczytem sezonu' może być. l nie dokładnego obrazu sieci zakład w gastronomi"rry"i w Polsce. moze stanowić istotne narzędzie kształtowania kierunk w ruchu turystycznego.in. Warszawa 1995..i posezonowym. Stosowanie cowanej skali cen usług gastronomicznych stanowi wuŻny czynnik 1999 można Zaprezentować og lny stan sieci zakład w guit onottticznych. pijalnie i lodziarnie). cukiernie i cukiernicze. w gł wnie przez turySt w. STRU KTU RA RoDzA. Z punktu widzenia potrzeb ruchu turystycznego istotne ma trafnie ukształtowany model zagospodarowania miejscowości turystycznych. Dotyczy to gł wnie takich obiekt w. w Tr jmieście lub na Mazurach.Inaczej ona wygląda np. jak kładowe ośrodki wypoczynkowe. Sprawę tę zaostrza fakt. zar wno między poszczeg lnymi typami zakład w. Krynicy Zdroju czy w Bieszczadach. turystyki weekendowej.jak i we- Ubogie źłdła informacji ttt:go Czynnikiem istotnej wagi. elastyczna polityka cen. piwiarnie i bary piwne. i bary szybkiej obsługi oraz bistra i bary przekąskowe). ukształt ow aŁo zr1żnicowaną strukturę jową sieci zakład w gastronomicznych. zakłady uzupełniające (kawiarnie i herbaciarnie. ich strukturę rodzajową i własnościową. rozwiązania tego zagadnienia mogłyby się znacznie przyczynić do tywizacji m.Niekorzystnym zjawiskiem w gastronomicznej obsłudze ruchu stycznego jest zamknięty dla rynku charakter znacznej części żywienia zbiorowego. Tab l ica 5 -9. s. Tab ica 5. 1troporcje w ną1rrz danej zbiorowości. Igg5 w i 2000 zjawisko to przedstawiało się. tak jak pokazano w tablicy 5'8. 142. 1?95I 2OOO UJ$A PROCENTOWO r Restauracje Bary Zr żnicowarta sieć tych zakład w. Źr MaĘ Rocznik Staty- Strukturę rodzajow ą zakJad w gastronomic zny ch ujętąprocentowo przedstawiono w tablicy 5. punkty gastronomiczne (bufety.jw. Należy przy tym wziąć. rozwijana we właściwych porcjach. Krakowie. winiarnie i bary winne. oWA ZAKŁADOW GASTRoNoM lcŻNYcH W LATACH 1992. Jeślijako kryterium podzi zakład w gastronomic zny ch przy jmie się zakres ich działalności. 445: ltvczny 1999. STRU KTU RA RoDzAJoWA zAKŁADow GASTRONoM lczNYcH w LATACH 1992. smażalnie. fikacja będzie wyglądała następująco: zakłady zywieniowe (restauracje i bary uniwersalne. i zagraniczna przyjazdowa). pod 346 stoł wki Punkty gastronomiczne 347 . turystyka pobytowa. uwzględniając rangę funkcji turystycznych danej wości. wycieczkowa. rozrywkowe i aperitif). latach tggŻ. s. Musi on uwzględniać gł wne cechy turystyczneg o. Wspomniany model na|eży odpowi zr żnicować. iż ten jest zamrożony w okresie ptzed.natężenie i podstawowe występowania (tj. a i czej w Zakopanem.9.

GUS.1l.10). może się przyczynić przyjęcie koncepcji marketingu. że tylko całościowei kompleksowe rozwiązanie podstawowych problem w krajowej gastronomii na gruncie wolnego rynku moze stworzyć warunki dy_ namicznego rozwoju gastronomicznych usług turystycznych. ZakJadając pogłębienie się tych tendencji. Komputeryzacja tego sektora usług (urystycznych przynosi znaczne oszczędnościpracy. Jej mozliwości rozwojowe. Podkreślającznaczenie usług gastronomicznych dla wsp łczesnego ruchu turystycznego. 730 Sieć zakład w i punkt w gastronomicznych obsługujących ruch rystyczny uzupełniają plac wki gastronomiczne w bazie nocleg Dane GUS-Iz9 pozvtalają na ilustrację Statystyczną tego w 2000 r. Dane GUS z 1998 r. warunki 348 . PLACÓWK! R. 349 kiej się znajduje cała gastronomia. Warszawa 1999' s.w Tablica 5.małopolskim. Wykazuje ona dynamikę rozwoju i korzystne zmiany w strukturze. Przede wszystkim trzeba podkreślić coraz powszechniejsze stosowanie informatyki w gastronomii.295' ekonomiczno-społeczne.10. Rocznik Statystyczny RP 2001.11). że rozvł j usług gastronomicznych znaczonych dla turyst w pozostaje w ścisłymzwiryku z sytuacją. mozna przyjąć. stwarza Szansę na stworzenie zdrowego rynku usług gastro' nomicznych w kraju. dostarczaj ą następuj ących informacji : zakJady gastronomiczne niające więcej niż 5 pracownik w stanowiły ty|ko l5. czyli do pełnego zaspokojenia potrzeb ruchu turystycznego w kraju.1995 12000 w 2000 Tablica 5. warto przedstawić kilka uwag charakteryzujących lendencje na świeciew tym zakresie. Praktyka kraj w zachodnich dowioriła. sTRUKTUM wŁAsNośooWA PoL5K|EJ GAsTRoNoMll LATACH 1990. w 28 2e Rynek wewnętrzny w 1998 i:. ułatwia zarządzanie firmami i stwarza duze możliwościbadar{ rynkowych. GAsTRoNoMlczNE w BAzlE NocLEGowEj Liczba zakJad w gastronomicznych og łem w tym: w hotelach w motelach w pensjonatach I 675 520 160 605 sieci polskiej Interesująco przedstawia Się Struktura własnościowa gastronomii (tablica 5.7vo sieci og l około 6Ovo og lnej sieci w tej grupie wielkości zakład w było zlokali zowanych w pięciu wojew dztwach o rozwiniętych funkcjach stycznych (mazowieckim. og lnie na|eży przyjąć. Warszawa 2007' s. Wpływ ruchu tury' Stycznego na dynamikę i strukturę rodzajowo-własnościową sieci ga' stronomicznej mogą odzwierciedlać wielkośćzakład w według liczby zatrudnionych oraz struktura przestrzenna sieci. śląskim. (tablica 5. iż w kr tkim czasie problem rozwoju usług turystycznych w domach wycieczkowych w schroniskach w schroniskach młodzieżowych na kempingach na polach biwakowych Ż83 103 3Ż2 266 198 w ośrodkach wczasowych w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych w zespołach og lnodstępnych domk w turystycznych tt'l 676 508 189 w kwaterach agroturystycznych w pozostałych obiektach noclegowych w tym segmencie rynku doczeka się rozwiązania. że do rozwoju usług gastronomicznych. 83. Z punktu widzenia wzrastających potrzeb ruchu turystycznego istotne znaczenie ma sieć zakład w gastronomicznych. formy własnościoraz formy organizacyjne determinują w ostatecznym rachunku zakres i tempo świadczenia usług dla społeczności turystycznej. dolnoś i wielkopolskim)tt. Stagnacja sektora pa stwowego i sp łdzielczego' przy wysokiej dynamice prywatnej ga_ stronomii. Wynika z tego wniosek. GUS.

szyld ro. Następnie Daily Queen (mrożone desery). hotelarza. Ponieważ wspomniany segment rynku turystycznego charakteryzuje duże zr żnicowartie siły nabywczej. właściwy stosunek jakości do ceny. stymuluje popyt na usługi turystyczne i dynamizuje obroty gospodarki turystycznej. że wszystkie formy usług gastronomicznych szybkie żywienie.jak i dla klienta. muszą być na usługach gości i zapewniać im dobre samopoczucie. aby ją w tym miejscu podjąć komplekso- doskonalenie ich. gastronomia regionalna orźrz nowa kuchnia niezależnie od oferty i stylu. że czeki podr żnicze oraz przekazy zagraniczne. Domino's Pizza Inc. Ich stały rozw j ułatwia podr żowanie. Problematyka usług bankowych świadczonych wsp łczesnej turystyce jest zbyt złożona. jako pracochłonne i kosztowne. Dokument ten powstał w efekcie universal Federation of rravel Agents Associations) i porozumi enia za351 Na światowym rynku turystycznym w obrocie bezgot wkowym inicjatywy Światowej Federacji Stowarzyszer Biur Podr ży (UFTAA. kt re w porozumieniu z biurami turystycznymi podejmują to wyzwanie ruchu turystycznego. Te 5. Roboty i komputery mają zapewnić. Chcąc uwzględnić potrzeby żywieniowe uczestnik w kongres w. wyspecjalizowanych pod względem szybkiego żywienia. dekoracj a wnętrza. o duzej r znorodności motywacji. że w sieciach gastronomii szybkiego żywienia dokona się rewolucja techniczna. umeblowanie.. Zwraca się dużą uwagę na zaspokajanie zr trzeby turystyczne wywołują z kolei powstawanie nowych instrument w i nych powinna zadośćuczynićwszystkim gustom tej klienteli.obsługa masowego turysty stworzyła podstawy do dynamicznego w gastronomicznych. toalety. Tworzenie w Polsce rynku konsumenta usług gastronomicznych na. należy się dostosować do wymagar diet szczeg lnych. Poza wspomnianymi organizacjami amerykar skimi wysoko notowane Są koncerny europejskie: francusko-holenderski Multi-Atsa] Food i włoski New Food Trend Corporation. żo tzw. Nalezy dodać. obecnie podkreśla się wzrastające znaczenie w tych operacjach fi_ nansowych Światowego Voucherą Podr żniczego World Travel Voucher (wTV). demograficzne itp. rzlca potIzebę zwr cenia uwagi na kwestie podejmowania goścl w świetlewymagar marketingowych. przygotowywanie posiłk w oraz obsługę w o połowę kr tszym czasie i redukcję dotychczasowych koszt w o połowę. Jest to tym bardziej istotne. ujmujący i dyspozycyjny personel. Rozmaite polinansowych ] żnicowanego popytu uczestnik w kongres w na usługi gastronomiczne. podaż usług gastronomicz. opr cz zwykłogo aktu ledzenia ma znaczenie wiele waznych element w. odpowied. W grupie znanych koncern w gastronomicznych wymienia się przedc wszystkim McDonald'sa. np. kulturowe. W związku ze wztastającym znaczeniem turystyki kongresowej rozwoju koncern elementy recepcji są uzupełniane o czynniki ludzkie: wzorowy i sympatyczny gospodarz. Stworzenie atmosfery ułatwiaj i wsp łbiesiadowanie r wniez decyduje o ekonomicznej pogastronomii. j adłospis.. gastronomia kongresowa jest dziśprzedmiotem szczeg lnego za. macyjnej. Rośnie więc sieć instytucji bankowych. og lnie można powiedzieć. 350 lunkcjonują rozmaite dokumenty podr żnicze' IJważa się przy tym. stauracji. W takiej sytuacji pożyteczne może być przytoczenie informacji dotyczących r żnych form bezgot wkowej zapłaty za usługi turystyczne. Trzeba tu zwr cić uwagę na koniecznoś myślności kontakt uwzględniania tzw' psychologii recepcji w restauracji. Uważa się. nio zbadane. lei karskich. restauracja tradycyjna. przystosowanie oferty do typ w klienteli. należą do przeszłości. UsŁUGl BANKoWE W warunkach stale rozwijającego się ruchu turystycznego. posiadaj ąc ego przeszło dziesięciotysięczną sieć restauracji na całym świecie. moze wzrosnąć liczba przyjazd w turyst w zagranicznych do Polski. oraz Wendy's (hamburgery). oparte na nowoczesnej technice infor- interesowania przedsiębiorstw hotelarskich i gastronomicznych. iPizza Hut. . usfugi bankowe nabierają wielkiego znaczenia. . ograniczeri religijnych itp. wo. W dalszej kolejności Są notowanc KentucĘ Fried Chicken (pieczone kurczę) dwie filie Pepsi-Coli wymienia się sieci: Burger King (hamburgery). w tym o wyrafinowanych gustach. Przedsiębiorstwa te tworzą sieci zakład w gastronomicznych o zasięgu narodowym i międzynarodowym. W większości kraj w świata jest on traktowany jako najlepszy instrument płatniczy na rynku turystycznym zat wno dla biura podr zy.

Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. Hamburg Z 8 r l r r r numer karty.00 następnego dnia po planowanej dacie przyjazdu. TPZYczFsoowY sYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Rachunek świecie(CITICORP). jego konto zostaje obciązone dopiero po pewnym czasie. Światowy Voucher Podr żniczy jest rekomendowany jako optymal_ ny środekregulowania należnościza usługi hotelowe' transportowe' wynajmu samochod w oraz podobnych świadcze na rzecz tury sty' Za. Jej posiadacz jest sta' 35Ż zapłata Żr dło: S.Światowego Stowarzyszenia Jest on preferowany Podr zy (world Association of Travel Agents). Na czoo wymiarach 54 mm na znajdują się następujące dane: łowej stronie karty Zr dło: S. DwuczĘśoowYsYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Usługa Przedłozenie karĘ Rachunek Na karcie może być r wnież umieszczona llazwa banku. jak i mechanicznego. System ten funkcjonuje w USA i Japo- nii na zasadzie wyłączności. okres ważności jednocześnie jej akceptantem. emblemat instytucji emiĘącej kartę' symbole typu karty. karty. że jest gwarantowany w skali światowej. Natomiast na odwrotnej stronie zawsze widnieje podpis właścicielaoraz często jest umieszczony pasek magnetyczny' Spos b posługiwania się kartą jest bardzo prosty. Rozr żnia się dwa systemy płatnościspotykane przy zapłasie za pomocą karty: trzyczęściowy system płatności (rysunek 5'2) i dwuczęściowy system płatności(rysunek 5. Nalezy dodać. Zasady dokony' wania płatnościsą jednakowe na caĘm świecie. Schłjchle. ze na rynku turystycznym funkcjonuje też konkurenBiur cyjny sysiem voucherowy WATA . Karty płatności można klasyfikować według trzech kryteri w: obszar w akceptacji. 8. System voucherowy zapewnia też klientowi utrzymanie w mocy rezerwacji miejsc w hotelu do godziny 12. Oferuje on np' hotelarzowi uregulowanie rachunku natychmiast po udzieleniu usługi turyStycznej.3. 1992. Sch<ichle. akceptantem a emitentem karty iłutniczej. lecz w por wnaniu z WTV ma mniej zalet. System kart płatniczych w założeniu ma ułatwiać turystom podr żowanie po kraju i po świecie. nie musi mieć przy sobie znacznej ilościgot wki. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland.2. Należy dodać. w związku z czym zbędna się staje potrzeba ne- zapłata gocjowania indywidualnych porozumier kredytowych.3). w katżdym z tych system w odbywają się transakcje między właścicielem.jest a le zdolny do zapłaĘ. Rylunek 5. zar wno jeślidotyczy to systemu elektronicznego. letą tego nowoczesnego środkapłatniczego jest to. W obrocie płatniczym na rynku turyStycznym obserwuje się coraz większą popularnośćkart (Iegitymacji) płatniczyc . w niekt rych trajach europejskich.wartego przez nią z jedną z największych instytucji kredytowych Rysunek 5. zrobiona z polichlorku winylu. jw 353 . s. czasu zapłaty i funkcji. nazwisko i imię właścicielakarty. że w systemie dwuczęściowym emitent tarty. tęchnicznego punktu widzeniakarta płatnicza to kawałek plastiku mm. choć nio jest to regułą.

Użytkownikowi karty kredytowej zostaje udzielony w określonym zakresie pewien kredyt' W ramach tego może on doko_ nywać zakup w bezgot wkowych. 14 dni. w pionie PKo BP obejmuje ponad I50O urządze (2002 r. Funkcja taprzeczy samej idei powstania karty płatniczej jako środka mającego got wkę. regionalny. Funkcja kredytowa przeiawia się także. Kolejną funkcją jest funkcja kredytowa. w przypadku charge . Eurocard. w USA i początkowo miały zastosowanie jako środekplatn\czy w gastronomii. Karty te noszą nazwę wydającego je przedsiębiorstwa. Funkcj a ta przejawia się najsilniej w przypadku kart kredytowych. wobec kt rych nie przewiduje się opcji kredy_ towych. Karty te często w języku potocznym są nazywane kartami kredytowymi. Według liter. American Express. aąaź poźa tymi godzinami w tzw. o funkcji tej nie moznr m wić . jak i podczas codziennych zakup w towar w pierwszej potrzeby.Według kryterium obszar w akceptacji karty płatnicze dzieli się na uniwersalne i specjalne. linie lotnicze.ia płatnicza. za bilet lotniczy. debetowa czy charg" cord. albo spłaca daną kwotę w ratach wraz z odsetkami. Pozwalają one na uniwer_ salne zastosowanie na całym świecie przy płaceniu za towar lub usłu_ gę. karty kredytowej może wybierać: albo wyr wnuje rachunek Właściciel natychmiast. Czas zapłity ialezy'od. gdyż po ich zastosowaniu do zaplaty bezgot wkowej dana kwota zostan. odgrywając rolę instrumentu marke_ tingowego. Jest to jednak określenie niewłaściwe.Laią 'u*ąpie pofr*ow banku w godzinach jego urzędowania. Z reguły raz w miesiącu właściciel takiej karty otrzymuje rachunek z wykazem wszystkich transakcji.A.je zapłatę wymalanei kwoty przez organizację kredytowąbądźbark. W grupie funkcji podstawowych występuje runtc. bankomatach (minibaŃach). tzn.ato-.tury poriocą t urty VISA można pobrać got wkę w kilkuset tysiącach oli"n"t bankowych "u i w ponad 100 tys. Klient ma tu mozliwość wsp łustalania z_banliem pewnej opcji kredytowej w ilu ratach chce lłacić zaległąkwotę oraz jak wysokie mają być te raty. obecnie trakĘe się jednak tę funkcję. Diners Club i inne. W Polsce sieć bankomat w np.rrd. Karty płatnicze moŻna r wniez klasyfikować według pełnionych funkcji. Natomiast w przypadku kart pośrednich autoryzacja następuje od razu przy przedłozeniu karty. Najbardziej znanąw Polsce kartą debetową jeśt VISA wydawana przez Pekao S. Innym przykładem kart płatniczych według tego kryterium jest charge card. Do najsłynniejszych kart kredytowych należą: VISA i tzw. często we wsp łpracy z r żnymi bankami' Mogą być stosowane zar wno przy płaceniu np.ponieważ w przy_ padku charge card niemożliwa jest zapłata za określony towar lub usłu354 można zaliczyć American Express i Diners Club. gastronomiczne lub za wynajem samochod w. Jest ona ściśie uzal*ezniona od rodzaju karty. usługi hotelarskie. klient gwarant.atrchmiastbądź po paru dniach pobiana z konta właściciela !e karty. są wydawane przez wielkie' międzynarodowe organizacje kart płatniczych.rodzaj'karty. Natomiast karty płatnicze specjalne są wydawane przez przedsiębiorstwa handlowe i usługowe' np. W odr żnieniu od kart uniwersalnych karty specjalne mają ograniczony obszar akceptacji (np. norpadku kart debetowych. Do klasycznych kart typu charge card wych funkcji kart płatniczych. a do obciązenia konta dochodzi z reguły kitka oni poźniej. optima wyda_ w ana przez American Express. że w przypadku charge card właśc\cielkarty jest zobowiry'any do wyr wnania rachunku maksymalnie w ciągu 14 dni od jego otrzymania. Umozliwia ona posiadaczowi karty zakup towar w i usłu!. Właścicieltakiej karty w zależnościod swojej wiarygodnościpłatniczej moŻe nieograniczenie bądź w określonych granicach płacićbezgot wkowo. przez sieci hoteli' domy towarowe. Karty płatnicze debetowe nie są oczywiście kartami kredytowymi. gdri"k edytowa_ nie trwa maksymalnie. Pobranie got wki jest " moziiw e bądź 355 . Karty uniwersalne powstały w 1950 r. w podr zach prywatnych oraz służbowych.) gę w ratach w dłuższym okresie. lecz w ograniczonym zakresie. bankomat w na świecie. lokalny bądź obejmujący jedynie emitujące je sieci hoteli i dom w towarowych). R żnica między charge card a kartą kredytową polega na tym. Istnieją dwa rodzaje kart debetowych: bezpośrednie pośrednie. Karty uniwersalne' nazywane też międzynarodowymi. i Przy bezpośrednich kartach_ debetowych autoryżacja oru" ptbr-ie pieniędzy zkonta właścicielanastępują w tym sźrmym czasie. śnuoują" sw j podpis na rachunku. z kt mu poo|i*aną umorym wę na okolicznośćkorzystania z jego karty. Według kryterium czasu zaptaty karty płatnicze dzieli się na kredy_ towe i debetowe. Najbardziej znane karty uniwersalne to: VISA. Istnieje także funkcja serwisu got wkowego. czy jest to karta kredytowa.

Warto dodać. obowiązkowe ubezpiepojazdu samochodowego pochodzącego z wypożyczalni ię' """ni" w przypaJtu niekt rych ubezpiecze można się domagać wypłaty odsztoaowania jedynie wtedy. Socjologowie dowodzą. . atakŻe system w gromadzenia określonej liczby punkt w potrzebnych jest jednak do otrzymania skromnego upominku. że posiadacze kart płatniczych sąuprawnieni do korzystania ż usług dodatkowych. że dążenie człowieka do osiągnięcia określonego prestiżu w oczach innych wzrasta. Premium Card (charge caĄ oraz Business Card (pomyślana jako tzw. debetowej oraz charge bonifikat pr buje się zvłiększać atrakcyjnośći częstośćuŻyciakart płat-osiąga się to przez stosowanie pewnych zniŻek (rabat w). złote i platynowe American Express' a takŻe w mniejszym stopniu wszystkie inne karty Na rynku kart płatniczych występują emitenci. Największy udział w rynku spośr om wionych organizacji kart 'd płatniczych mają VISA International (ponad 5O7o) oraź MasterCard (około 307o). VISA International jest międzynarodowym systemem płatniczym' do kt rego należy około ŻŻ tys. Spośrd tysięcy r żnorodnych instytucji wydających karty płatnicze do największych na świecie sązaLiczane: VISA' tzw. przedsiębiorstwa przemysłowe. to trzebawymienić przede wszystkim funkcję ubezpieczeniową. z kt rą dane ubezpieczenie jest związane' wu'to wspomnieć. Stosowanie bonifikat w nieki rych krajach ograniczone za sprawą istniejącego w nich tzw. w trzech następujących wersjach: kredytowej. występując tylko pod własną nazwąi korzystając tylko z własnej infrastruktury. American Express pozostaje jedyną w skali świataorganizacją. Jest on widoczny na rynkach USA i w krajach Azji Południowo-Wschodniej. a także wielkie sieci dom w towarowych. kiedy usługa została opłacona z uŻyciem karty. Do roku Ż0o2 wydano ponad miliard kart. prawa rabatowego. restauracji. Firma JCB ma swoich . bez konieczności wpłacania za|iczkl). kt rej przylączyło się wkr rce pięć innych wiodących bank w japorskich. kt 'ra świadczy usługi na iynku kart płatniczych.| inwestycyjne. Organizacja JCB została założonaw 1961 r. Emitowana przez nią karta (charge nese Credit Bureau (JCB). MasterCard działa od 1967 r. Mozna to osiągnąć m. złotego i platynowego) wydaje ona także kartę optima. do jednak . 357 caĄ. wydana po tazpierwszy w 195g r. będąc tw rcą czeku podr żniczego. Praklyka-wielu kraj w dowodzi' Że rlwnież Za pomocą pewnych stwach handlowych.Samuraj''. akceptanci i właściciele kan płatniczych. że na zasadzie franchisingu karty JCB są też wydawane ptzez banki komercyjne. agencji turystycznych) oraz linii lotniczych na świecieakceptuje karty płatnicze VISA.in. rypowe tego rodzaju ubezpieczenia to: ubezpieczenie na okoliczność wypadku iamochodowego bądź1otniczego. IBM-Japan. obecnie obserwuje się tendencję do umiędzynarodowienia tego Systemu kart płatniczych. w sześciu regionach świata. debetowa lub charge caĄ. w Japonii przez Japa- Firma American Express zwt ciłana siebie uwagę w 1891 r. obecnie dysponuje ona siecią biur podr zy i bank w inwestycyjnych na całym świecie. o ułatwieniach w reierwacjimiejsc hotelowych (np. hoteli. Jej właścicielemają mozliwość otrzymania określonego kredytu pieniężnego. np. Mozna wreszcie m wić o funkcji prestiżu.). ubezpieczeniowe. Klasycznym przykładem są karty stałe VISA."pi"r"ntant w w przeszło 80 krajach. a takŻe w wypożyczaniu samochodu (np' rezygnacja z pobra' nia kaucji) itp.. jest zwłaszcza rozpowszechniona wśrd turyst w biznesowych. Sony.Green Card" (zielona karta). usługowych itp. Sławę pizyniosła ie. karta firmowa dla pracownik w zatrudnionych wprzedsiębior- card. kt re mają uprzyjemniać podr ż' Można tu wspomnieć o specjalnych lożach na dworcach lotniczych. drobnych upominkach. Karty tych firm są wydawane VISA. opr cz tradycyjnych charge cards (koloru zielonego. instytucji emiĘących karty płatnicze 356 płatnicze.American Express (Amexco) i JCB' MasterCard (Eurocard). W ten spos b karty płatnicze spełniają funkcję bo_ nifikaty. Hitachi.T- Jeślichodzi o funkcje dodatkowe kart płatniczych. kt re Są akceptowane w ponad 130 krajach.. bezpłatnych biletach do teatru i kina. niczych. Karta ta jest wydawana w ftzech wersjach: classic card (kredytowa.W Euro_ pie jest reprezentowana przez Eurocard. nazywana przez turyst w . opcja ubezpieczeniowa w przypadku kart płatniczych na\eży do świadczer dodatkowych. przez korzystanie zkarty płat' niczej. Honda Motors. Ponad Ż4 mln plac wek handlowych i usługowych (np.. emitent w .

kt re akceptują mę zapłaty tartą piatni czą. co następuje. . to wśr d'posiadaczy kart dominowali mężczyźni(2l3 spośr d dorosłych męzciyzn w por wnaniu z 1/3 doroslych kobiet miało międzynarodowe karty płatnicze). Po pierwsze. r" ni-eaogojności to: wia się w przyciągartlu nowych klient w. wskutek niedbałej autoryzacji). jest bezpieczeristwo prowadzonych operacji (brak duzej ilościgot wki w kasie. - Warto teŻ dodać. czy akceptować kartę czą.vo napaou). marŻa odgrywa ici' - Badani a podrobioną kartą (np. odpowiedzialnośćw przypadku przyjęcia zapłaty skradzioną bądź karty w stosunku do zysku akceptant w osĘanego . Karty kredytowe są emitowane przez osiem bank w (czerwiec 2002 r.Hamburg 1992. 358 359 . gdyż w momencie ny**iu transakcji nie muszą sięgać do portfela' Druga korzyść 1 Kolejnym uczestnikiem rynku kart płatniczych są ich włąściciele.notuj ą punkty zlokalizowa ne przy centrach kongresowych' tat' gowych itp.). okazicieli kart płatniczych. plac wek handlu detalicznego. Na przykład zie rynku niemieckiego. Jeślichodzi o kryterium płci. kt rzy nigdy nie skorzystaliby z określonej oferty.t*ji benzynowych itp. badania wykazlją. *ypriy"iutni samochod w. Wreszcie trzecim powodem. Według danych Polcardu. odzież sk6rzaną. munikacji. że na rynku kart w pierwszej kolejnościaktywizujł się przedsiębiorstwa turystyczne (hotele. kt re akceptują tę formę płatności' w Europie około 6 mln. Pod koniec 1991 r.ocard (3. kt re byĘ włac ic ielami prawie połowy międzynarodowych kart płatntczYch:"o. restauracje itp.) oraz sklepy ot!ru3ące artykuły luksusowe: bizuterię.akceptacji kart płatniczych. mozna stwierdzić.że decyzję o tym.' Jeślichodzi o polski rynek kart płatniczych. linii lotniczych. w Niemczech34vo wartości transakcji). Dominowały osoby w średnimwieku (30-49lat). Że mieszkarcy miast mogą dokonywać bezgot wkowych zakup w w 75va sieci sklep w odzieżowych wobeo 38io siecisklip w Ę branży zloka1izowanych na obszarach wiejskich. przy czym największą popularnoscią "ievyi. zar wno na s*i""i". a w Polsce ponad 52 tys' (1998 r')' wać tę formę zapłaty.posiadaczami co najmniej jednej uniwersahej karty płatniczej było ponaa 6 mln Niemc w. ze u podstaw wzrostu liczby akceptant w kart niczych leŻątrzy korzyści. _30 s. mniejsze prawdopodouie'nst. kt re podpisują umowy z emitentami do|y"rą"".liczba kart wyemitowanych przez polskie banki była szac()wana na około 500 tys. biur podr ży." "pirłdnzy. t1'7-94. czy nie.o u. ze względu na bliskie sąsiedztwo oiaz-stały wzrost liczby kart.ię^nu. że istnieje na świecie ponad zi mln punkt w.. Natbszarach wiejskich akceptacja kart należy do rzadko- wykazują. Że ptzydatnośćkart zyciu jest wprost proporcjonalna do liczby płatniczych * "od"i"nnym jeonost"t akcepĘących plastikowy pieniądz' Szacuje się. Liczba hoteli. R wnież taks wkarze w miastach przejawiĄąwiększą chęć do akcep tacji kart niż ich koledzy świadczący usługi poza miastami' Cechą charakterystyczną struktury rodzajowej akceptant w ka płatniczych jest to. Kąrten*ebundene ?ahlungssysteme in Deutschland. Funkś x. schrichle.Następnym uczestnikiem rynku są akceptanci knrt płatniczych' Ich for_ sieć twoizą przedsiębiorstwa handlowe i usługowe. dla ktiąo warto akcepto- s s r r Strukturarodzajowo-przestłzennasieciakceptant wkartpłatni. Wspominając o korzyściach płynących z pizyjmowania zapiaty kartami płatniczymi.uL got 'wki w kasie). gdyby nie możliwość zapłaty kartą. nie należyjednak zapominić o pewnych niedogodnościachwynikających z fakt w ujawniających się szczeg lnie jaskrawo w Polsce' atakże w mniejszym stopniu na świecie. determinują w Znacznym stopniu marże zarobkowe' prowizjach. na koniec 1996 r. już na około t2 mln. czych jest dośćzr żnicowana. Krąg użytkownik w tych łart stale się powiększa. 'i'e rozvłija się on bardzo dynamicznie. restauracji. w Europie. wynikając a ze złego stanu teleko- zbyt wyg rowane prowizje pobierane od punkt w akcepĘących ną rolę. zbyt wolny obieg pieniądzamiędzy bankami lpo'oau3" . często czasochłonna autoryzacja.3 mln kart). Na przykład w Niemczech największe obioty notują akceptanci w dużych miastach i na obszarach wzmozone' go ruchu turystycznego. Szczeg lnie wysokie obroty plastikowym pie' iiąd"". zegaręj. dziel ła sziut<i itp. kt re punkty akceptujące płacą emitentom kart (wyn cych np. że płacący kartami sąznacznie bardziej rozrzltni. jak i w Polsce. a w 2OOI r. W następnej kolejności przyłączająsię do Ę sieci akcepr tant w stacje paliw znanych koncern w paliwowych' Trzeba podkreślić.. jest coraz większa. to mozna powiedzieć. Jest oczywiste.

Konieczna-Domariska. Poniewaz obie organizac1e podzieliły rynek.Ż m|n.5?o. Warszawa 1994.. warto.87o.czytn7Vwydruk'' Reasumując.7. w USA prawie 5 mln. Trzeba starannie notować fakt podejmowania pieniędzy got wką zbankomat w. i aby został wydrukowany tylko jeden egzemplarz obciążenia.{ n spełnia PolCard. Polacy wyjeżdŻający za granicę mo_ gli płacić kartami VISA w ponad Ż4 m|n punkt w handlowo-usługowych oraz wypłacać zaich pomocą got wkę w sieci ponad 762 tys' bankomat w na całym świecie. punkt w. a w krajach Ameryki Łacirskiej blisko 1. ak_ ceptujących karty VISA można zna|eźćw regionie Azji i Pacyfiku' W krajach Unii Europejskiej jest ich około 5. jakich udzielają organizacje ochrony konsument w w Niemczech. W razie podejrzenia o powstaniu nadużycia ttzeba zgłosić reklamację. a jej akcjonariuszami są duże cja ta należy do największych banki polskie. warto na zako czenie zulr cić uwagę na wzrastającą skalę popełnianych nadużyć na rynku obrot w tym środkiempłatniczym. Należy strzec karty tak jak got wki. aliczba bankomat w prawie o I57o. Po zako(tczeniu procedury płatności kartę (identyfikacyjnQ' trzeba sprawdzić. pole manewru dla punkt w akcepĘących takie transakcje nie istnieje. aby posiadacz taktej karty skorzystał z kilku praktycznych rad.W razie powstania podejrzeni a należy sprawdzić.. 154 krajach 3. UsŁUGl I ORGANIZAC)I PośREDNlcTwA kich Na rynku usług turystycznych wa-żną. obie frrmy pobierają prowizję w wysokości 4. W przypadku sporu w procedurę wyjaśniającąnależy włączyćadwokata lub przedstawiciela (doradcę) zrzeszenia ochrony konsuw. W sezonie urlopowym 2001 r. Usługi pośrednictwa i organirucji w rozwoju rynku tury- 36r . Przedmiotem usług pośrednicsą3l: 3I A.że z miesięcznym wyciągiem roz|icze(t. s. 22. Należy zwracać szczeg lną uwagę na to. Stymulującą rolę odgrywają usfugi pośrednickiei organizatorskie. Dochodzenie ewentualnych odszkodowa będzie mozliwe tylko w razie pewności.5 mln.8 tys. kelner).9 mln transakcji Najwięcej punkt w handlowo-usługowych.54. 5 . raz przechodzlła przez urządzenia . gdzie jest osoba obsługująca transakcję (np. PoniewaŻ w większościprzypadk w poszkodowanym jest posiadacz karty (przykład niemiecki). kt re nie wystawiajążadnych pokwitowar . pi rem). SGH. trzeba powiedzieć. Nalezy żądać wydarlia dokument w błędnie wypełnionych (w przypadku omyłki popełnionej w trakcie ich wystawiania). W roku 2001 polskimi kartami zawatto cj ę centrum rozliczeniowo-autoryZacyjnego w o wartości prawie 305 mln USD' Liczba punkt w akcepĘących karty VISA wzrosła w stosunku do ubiegłego roku o I8. Drugą organizacją roz|iczającą transakcje dokonywane przy użyciu kart płatniczych jest Centrum Kart i Czek w Pekao S'A' Ponad 7o7o obrotuprzypada na PolCard. bo prawie 12 mln. Karty VISA ak_ cepĘe na świecieponad Ż4'3 m7n punkt w handlowo-usługowych. Trzeba dokładnie sprawdzić sumę wymienioną w wierszu . i zniszczyć je. stycznego.Kwota całkowita/Total''. Prowizje te są uważane przez akceptant w za zbyt wysokie w stosunku do marz detalicznych. Należy sprawdzać zgodność obcią. organizaw Polsce. Karty kredytowej nie należy oddawać w obce ręce na dłużej. nie p źniej niż w sześćtygodni po upływie terminu rozliczenia. czy zwr cono właściwą czynności personelu w trakcie wyko_ Trzebadokładnie obserwować nywania fakturowania i wystawiania dokumentu obciążenia finanSowego. zczego w Polsce ponad 113. aby karta tylko 360 r r ment o ewentualnej utracie karty należy bezzwłocznie zawiadomić instytucję wystawiającą i policję. ze konto nie zostało niewłaściwieobciązone. Niezgodnoś ci trzeba reklamować natychmiast. Nie należy zapisywać numeru kodowego ari zdradzać go nikomu. Biorąc pod uwagę rosnące |iczby uczestnik w rynku kart płatni_ czych w Polsce. że przeksztahcenia polskiego systemu bankowego tworzą warunki wzrostu obrot w kartami płatniczymi. a także od_ bitki kalkowej (pokwitowania). Wolną przestrze między liczbami należy przekreślaćlinią ciągłą (oł wkiem.

" lamze. ze tylko około Ż0_Ż5vo podr ży jest sprzedawanych za po_ średnictwem biur podr ży. załatutiarlie formalnościpaszportowo-wizowych. 3a Tamże. d.. w UsA 96va bilr podr ży 362 363 . oferty tych dużych przedsiębiorstw są sprzedawane klientom przez własne filie oraz przez pośredniczące biura podr ży' ZaIety wykorzystania istniejącej sieci sprzedazy skłoniłyr wniez domy wysyłkowe do organizowania sprzedaży korespondencyjnej imprez tarystycznych (np. religij nych. PLL . Zarabiają łączrue 10. obsługę kongres w. sptzeduŻ usług gastronomicznych. Zakses usług organizatorskich obejmuje . Karstadt w Niemczech). ży_ wieniowe. biur podr ży. udostępniające walory turystyczne itp. coraz wyruźniej widać rozdzielanie organizowania podr zy od pośrednictwa. Trzeba w tym miejscu r wnież zauwużyć. s. zlokalizowane rtteza|eżrlte od siebie. sprzedaż bilet 'w na środkitransportu. regionalne i paristwowe organizacje turystyczne (np. sportowych. rywkowych). hur_ townicy). w Kanadzie zaś 3 tys.r : s s s s s l informacja o możliwościachosiągnięcia cel w podr ży turystycz_ nej.łŻ usług instytucji ubezpieczeniowych. Przed kr tkim om wieniem zagadnienia sieci biur podr ży oraz jej struktury na świecie i w Polsce na|eży poczynić następujące spostrzeżenie og lne. organizację podr ży. rekreacyjne itp.LoT''). politycznych. zajmujące się pośrednictwem i sprzedażą usług turystycznych. przewodnicko-pilotowe. PTTK) oraz towarzystwa lotnicze (np. gdyŻ kreują nowe potrzeby i kształtują je w pożądanym kierunku. oszczędność czasu niezbędnego do zorganizowania podr ży turystycznej. a więc skupowanie pojedynczych usług i zestawianie ich w pakiety zautierujące r wnież usługi zwiry'ane z pobytem w określonym miejscu.. rezerwacja miejsc w tych środkach. kt re dokonują około Żl3 wszystkich booking w (rezerwacji) podr znych. W USA jest zarejestrowanych 32 tys. Większośćto pojedyncze biura.pakiet usług cząstkowych w spos b kompleksowy obsługujących r Żne potrzeby turysty zvłiązane z jego podr zą''3:. żywieniowe. Rolę przedsiębiorstw łą- wycieczki poznawcze' wiążące się z zestawem usług obejmującym r żne świadczenia na całej trasie. pobyty wypoczynkowe. jest zautomatyzowanych... mających 9 mld USD obrot w na bookingach hotelowych. Kaufhof. kt re tworzą powiązania między podmiotem turystyki a jej przedmiotem. Konieczna-Domariska33 wyr żnia następujące trzy grupy pakiet w turystycznych: Organizacją podr ży i pośrednictwem zajmują się biura podr Ży.5 mld USD na bookingach hotelowych. noclegowe. kiedy turysta jest zainteresowany pakietem usług. Z tej liczby 7 5Vo biur podr - Światową sieć biur (agencji) podr ży charakteryzują następujące dane. biur podr ży. obniżenie ryzyka trafienia w niewłaściwypakiet usług.Ż3-Ż4' Tamże' s. Rynek europejski składa się z 40 tys.. sprzedaż nocleg w i dokonywanie ich rezerwacji. roz- r r s mozliwośćwyboru odpowiedniego zestawu usług. konferencji. wynajem samochod w itp.. wypełniające np. sprzeduŻ zestaw w (pakiet w) usług turystycznych. Połowa tych transakcji jest zawierana w sieci CRS. W ostatnich latach na skutek konkurencji na rynku turyStycznym. A. Megabiur podr ży jest około Ż57o. Zalety takiego pośrednictwa i organizacji są widoczne szczeg lnie wtedy. sptzedaż usług wypoczynkowych (kulturalnych. obejmujące usługi noclegowe. wymuszającej specjalizację tych przedsiębiorstw. a ponadto zapewniająturyście3a: wygodę związanąz nabyciem usług warunkujących osiągnięcie ce- czących podmiot i przedmiot turystyki przejmują coraz częściej lokalne. misj i gospodar czy ch. lu podr zy. przejęły duze biura podr zy (turoperatorzy. sprzed. komfort 32 p sychic zny zw iązany z gw ar ancj ą usłu g. transportowe. 143. Usługi pośrednicko_organizatorskie odgryw Ąą w ażnąrolę na rynku turystycznym. skup i sprzedaż walut obcych oraz dokument w płatniczych. inne imprezy.

odsprzedających pakiety usfug biurom. Problem ten nadal pozostaje otwarty. W układzie zagroże(t dla przyszłościpolskich biur podr zy w prasie branzowej zwraca się uwagę na brak r wności partner w na rynku turyStycznym. Hongkong. drobny charakIer tych przedsiębiorstw. Należy też dodać. Podkreślenia wymaga duże rozdtobnienie biun około 8O%o biut zatrudnia 1. Doświadczenie wskazuje. na hurtową (turoperatorską) i deta|iczną. leisure package travels. usług atrakcyjne i zapewniające powodzenie rynkowe' Warto zauważyć. Dominują megabiura podr ży. nastawione gł wnie na specjalizowanie się w dw ch ro- matyzowanych. Rynek japor ski jest zdominowany przez megabiura podr ży. przejściowe. To wszystko razem sprawia. skie biura podr ży charakteryzuje niski stopier komputeryzacji usfugowego. Niski stopier zagospodarowania. Firmy te wykazują dużą aktywność. np. Najbardziej pod tym względem technologicznie za' 70%o biur podr ży jest wyposar awansowane są w Europie Niemcy w Amadeus Star System. W Wielkiej Brytanii ŻŻvo biur podr ży jest Zauto' zy jest zlokalizowanych w sześciu krajach: w Wielkiej Brytanii. Automatyzacjl znajduje się w pełnym rozwoju.pracownik w. 36s . następne po nim w kolejnoścl to: Kintetsu. w świetle narir stających rygor w rynku. Na rynkach Azji i Pacyfiku funkcjonuje 13 tys.Mianowicie. Włoszech. tj. we Francji. Chodzi gł wnie o turoperator w spełniających na rynku rolę hurtownik w produkt w turystycznych. ceny Cechą działalnościpolskich biur podr zy jest r wnież niski por ziom specjalizacji. Polska Izba Turystyki spełnia funkcję samorządu gospodarczego i zrzesza okolo 30vo polskich biur podr ży. W płaszczyźnie ekonomicznej należy podkreślićdobrą sytuację finansową i poziom koszt w świadczeri. w tym r wnież polskie. ale tylko niewiele booking w hotelor wych przeprowadza się za pośrednictwem centralnej sieci rezerwacyj' nej CRS. iż pol. Neckennann' Scan Holiday. W Polsce zagranicznąturystyką wyjazdową zajmuje się około 66* badanych biur. Że zajmowanie się przez nie jednocześnie średnictwem i organizacją podr ży turystycznych jest. że niekt rzy turoperatorzy rnają rozbudowane sieci własnych hoteli. Australia i Korea Południowa. Ving i Scandinavian Leisure Group. zara' biających 20 mld USD na sprzedaży usług hotelowych. biur podr Ży. Wreszcie należy podkreślićsprawną i często globalną działalnośćmarketingową jako czynnik wzmacniający pozycję turoperator w na rynku. Mimo że977o japorskich biur podr ży należy do system W CRs. Nippon Travel Agency i ToĘo Travel. duża skala działalnościtych hurtownik w sprawia. brak związkupolskich biur jako struktury samorządu gospodarczego. TyLko 407o europejskich biur podr ży jest Zautomatyzowanych. Że mogąolurzymywać specjalne opusty cenowe od wszystkich uczestnik w rynku usług hotelarskich. Chodzi o problem płacenia podatku YNI przez firmy turystyczne. kt rą prowadzą mniejsze biura. Że spośrd zagranicznych turoperator w na polskim rynku turyStycznym są obecne: TUI. tylko 3M0?o ma dostęp do sieci CRS poza obszarem Japonii. Przepisy prawne regulujące ten problem Są uznawane przez niekt rych za mniej korzystne dla biur polskich. zapewnlając w sumie kompleksowość obsfugi turysty. obsłu' gują one 8Ovo całej działalnościw zakresie podr ży i turystyki. na og ł słaba kondycja ekonomiczna i wadliwa specjalizacja stanowią przesłankę odgrywania drugoplanowej roli na rynku turystycznym.jest mało klarown$ Mozna więc powiedzieć. w Hiszpanii i Szwecji. CZtery z nich opanowały połowę całego biznesu podr ży. W ten spos b fundamentalna zasada r wności podmiot w gospodarczych na rynku turystycznym została rzekomo podwazona. Cztery centralr ne rynki to Japonia. podr żach wypoczynkowo-urlopowych z progra' mem Zryczałtowanym. natomiast dają pewne przywileje firmom zagranicznym. Blisko połowa polskich biur podr ży prowadzi działalę nośćpozaturyStyczną.Podział ich działalnościna pośrednicką i organizł torską. łalności 364 W konfrontacji z siecią turoperator w zagranicznych polskie biura podr ży mogą zostać zdominowane. Wzyszłośći struktura działalnościpolskich biur podr zy znajdują się pod coraz silniejszym wpływem konkurencji biur zagranicznych obecnych na polskim rynku turystycznym. Warto temu zagadnieniu poświęcić kilka uwag. Wzrastająca konkurencjl i ukształtowanie się rynku turystycznego wymuszą specjalizację dzia' biur podr ży. Niem' czech. Ęlko I37o booking w hotelowych żonych wykonuje się w systemie CRS. firm transportowych i innych świadczących r żne usługi turyStyczne.dzajach działalności:obsłudze ruchu biznesowego albo tzw. że ich konkurencyjność jest wysoka. zrodłem obniżki koszt w działalnościturoperator w jest tez aktywna akwizycja. Japan Travel Bureau jes| największym biurem podr Ży na świecie. tj.

Nestorowicz. na wz r takich rozwiąza za granicą.. o usługach turystycznych.Struktura zakresu działalnościtych podmiot w była następująca: Ż36Ż biaru podr ży miały zezwolenie na prowadzenie organizacji imprez turystycznych (6Ż7o). filii i ekspozytlr przez osoby z odpowiednią praktyką i wykształceniem oraz nie karane za przestępstwa przeciwko zyciu. We Francji przyjęto Ustawę z 13 lipca 1992 r.Ocena działalnościpolskich biur podr zy pod kątem ich profesjonalizmu i jakości świadczonych usług budzi pewne zastrzeżenia. chcąc uzyskać tę licencję. Pracy i Polityki Społecznej. Koncesję na wykonywanie usług turyStycznych może o1rzymać podmiot. Trzeba zauutażyć. Warto wspomnieć w tym miejscu. kt re nie muszą mieć zew nansowe swojej działalności. o podr zach turystycznych38 zmierza gł wnie do ochrony konsument w. firma zaśniewypła_ calna lub nie wywiązuje się z przyjętych zobowiy. Biuro podr zy może pro_ wadzić działalność pod warunkiem posiadania odpowiedniego zabezpieczenia fi nansowego w przypadku niewypłacal ności. nr 27.. organiucji i sprzedaiy podr ży. kościoły.szkoły itp. zwolenia koncesji3 37 38 Turystyka polska 2001. określa ona warunki świadczenia w usług turystycznych na terytorium Polski. o warunkach wykonywania działalnościw dziedzinie organizacji i sprzedaży podr ży turyStycznych37.jeśliumo_ wa w tej sprawie została zawaIta w kraju. było zarejestrowanych 3807 biur podr ży. 3) mieć odpowiednie gwarancje fi- Należy podkreślić.a . ot z osoba prowadząca biuro podr ży musi mieć licencję. napoczątku lutego Ż002r. jw Turystyczny" 1995. Problemy te generalnie porządkuje ustawa o usługach turystycznych35. ale tylko na zasadach określonych w ustawie iwyłącznie za pośrednictwem utworzonego tu przedstawicielstwa. M. Licencja jest wydawana r wniez osobom prawnym. łatwość podejmowania dzialalnościw sektorze usług turystycznych oraz związanąz tym przypadkowośćpodmiot w na rynku. Ze ustawa o usługach turyStycznych po trzech latach funkcjonowania przyniosła następujące rezultaty..4) zawrzeć umowę ubezpieczenia oC. Koncesja nie jest wymagana w przypadku działalnościagent w turyStycznych. 1412 jednostek (37vo) miało uprawnienia do prowadzenia organizacji imprez i pośrednictwa' a na samo pośrednictwow sprzedaży imprez mialy zezwolenie 33 biura podr ży (0. prowadzonym w Departamencie Turystyki Ministerstwa Gospodarki. że w Polsce działa także blizej nieokreślona liczba jednostek. prowadząca działalność imieniu organizatora imprez. warto przytoczyć chociaz Zarysowo przykłady z niekt rych kraj w zachodnich. Ponadto wnioskodawca musi przedstawić dow d wiarygodności finansowej i posiadania lokalu odpowiedniego do prowadzonej działalności. nr 14.IJ źr deł tych negatyw w wymienia się m. kt ra polega na stałym pośrednictwie w zawieraniu um w o świadczenieusług turystycznych dla koncesjonowanych organizator w turystyki lub innych krajowych usługodawc w. gwarantującą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone na skutek swojej działalnościzawodowej. a także brak gwarancji finansowych.in. osoba ftzyczna. w dziedzinie Ustawa z Ż9 sierpnia 7997 r. a ponadto jest w stanie zapewnić kierowanie działalnościąoddział w. 5) posiadać odpowiedni lokal. wprowadza reglamentację działalności turystyce. atakŻe za granicą. . s. Przedsiębiorstwa zagraniczne mogą świadczyćusługi turyStyczne r wnież na terytorium polskim. w sytuacjach gdy roszczenie turysty jest zasadne. zdrowiu i dokumentom.9vo). Francuska ustawa o warunkach wykonywania działalności 366 367 .Ruch Nestorowicz.Zabezpieczenie to będzie wykorzystane do zwrotu turyStom wpłaconych pieniędzy lub wypłacenia należnych odszkodowari w razie niewykonania lub nienaleŻytego wykonania umowy o podr z i pokrycia koszt w powrotu tury36 być karana za wymienione w ustawie czyny. dla kt rego organizowanie imprez turyStycznych lub wykonywanie pośrednictwa turystycznego stanowi podstawowy przedmiot jego działalnościlub działalność jest ta wyodrębniona organizacyjnie. Ustawa ta.27.ze w wielu krajach Unii Europejskiej usługi turystyczne są koncesjonowane. naruszające prawo handlowe i za przestępstwa gospodarcze. kt re uzy_ 35 skały zezwolenie na prowadzenie działalności. powinna spełnić następujące warunki: I) wykazać się przygotowaniem zawodowym. M. IJstąwa o podr żach turysĘcrych w Wielkiej Brytanii. Brytyjska ustawa z ŻŻ grudnia I99Ż r. Stowarzyszenia. jw. W świetle krytycznych uwag niekt rych środowisk co do celowościreglamentowania w Polsce działalności w turyStyce. . Nie wymaga jej także niezarobkowe organizowanie wycieczek i imprez turystycznych przez organizacje. W Centralnym Rejestrze Zezwole (koncesji). Ż) nie .Ruch Turystyczny'' 1996.

gdyz nie może zavtierać tradycyj_ nych wyłączeri. kt ra stworzy fundusz gwarancyjny (trwają prace nad powołaniem funduszu gwarancyjnego na podobier{stwo istniejącego Travel Fund'').ii::::. że ubezpieczenie to moze być trudne do uzyskaniaprzez organizatora lub agenta podr ży. Biura podr ży coraz bardziej odczuwają wpływ Inlub pobytu. Przewodnikiem turystycznym moze być osoba. Reasumując. Tabtica 5. fachowe udzielanie ich uczestnikom informacji o kraju. kt ry pozostaje zablokowany.12). s. kt ra ma odpowiednie uprawnienia. jakie stosuje się przy ubezpieczeniach odpowie- I PILOTAZWCIECZEK U5ŁUG! PRzEwoDNlcKlE Jedną z form obsługi ruchu turyStycznego jest przewodnictwo turystyczne. W świetlenowych warunk w działaria polskich biur podr ży.3 itllili ze znajomościąjęzykw obcych (w ?o) Źr d. Zagadnienie to zostało szczeg łowo om wione w podrozdziale 5. w przypadku niewypłacalnościbiura podr ży kwoty ulokowane na rachunku powierniczym będą sfuzyć do zaspokojenia roszczer klient w. z 1999 r.. W zwipku z intencją ustawy zablokowanie rachunku bankowego z kwotą stanowiącą Ż5vo przewidywanego rocznego obrotu.lł}i łiri 18 10.lul. jw.Air ubezpieczenie na wypadek niewypłacalnościbiura podr ży. że rozw j turystyki jest już obecnie silnie determinowany wykorzystaniem nowoczesnej techniki informacyjnej.12.. reprezentujących określony kształt organizacyjny i poziom ekonomiczny. Nalezy ono do bezpośrednichform obsługi turysty.2 iiitłiłi.ł o: TurysĘka 2000 r.Ż. składanie wpłat klient w na rachunku w instytucji powierniczej.. 13 ł. Do zada przewodnikalury. określone w ustawie39.I' i stwz w niej: innych kraj w.Zwalniane'' do dyspozycji biura podr zy w razie należytego wykonania przeze umo_ wy o podr z' zwrotu wpłaconej kwoty w razie anulowania podr ży albo zapłacenia klientom należnego odszkodowania. 368 369 . 2) przewodnicy miejscy dla poszczeg lnych miast i 3) przewodnicy terenowi dla poszczeg lnych wojew dztw lub re_ Ustawa o usługach turystycznych przewiduje następujące uprawnie- - w PoLSCE W LATACH 1?951 2000 STRUKTUM PMEWODNTCTWA TURYSTYCZNEGO iffi Przewodnicy og łem w tym: lit!. jedną z gł wnych szans na przetrwanie i rozw j są poprawa jakości usług' zr żnicowanie oferty i rozszerzenie zakresu proponowanych usług turystycznych. Rozporządzenie Prezesa Rady Mini str w z 26 rnarca 1999 r.. zwłaszcza turoperatorami. Na podstawie danych GUS można zaprezentować og lny stan przewodnictwa turyStycznego i jego strukturę w latach 1995 i 2000 (tablica 5..U. nia dla przewodnik w: 1) przewodnicy g rscy na określonych obszarach g rskich. lokatę kwoty stanowiącej I0%o obrotu w instytucji. o usfugach turystycznych. na rynku usług pośrednictwa i organizacji nasila się konkurencja między agencjami wirtualnymi a biurami podr ży.jw. Strukturę przewodnik w według uprawnie charakteryzuj ądane zawarte w tablicy 5. Podobna sytuacja dotyczy organizatora okazjonalnego wycieczki omawiając problemy rozwoju usług pośrednictwa i organizacji na rynku turystycznym' na|eży wspomnieć o Internecie. '. dzialności cywilnej (oC). uvłaża się jednak.4. obszarach i obiektach oraz sprawowanie opieki nad uczestnikami wycieczki. 197. odwiedzanych miejscowościach. wpłaty te będą .ty""nego należy prowadzenie wycieczek.13. w sprawie przewodnik w turystycznych i pilot w wycieczek (Dz. ternetu na zawieranie transakcji kupna-sprzedazy. nr 31). jiill**iruffi i.STAN I gion w. Powszechnie się Llwa-Ża.łitliii 10 013 19. '9 Ustawa z 29 sierpnia 199'1 r.

zachęcani przez przewodnik w.Pilot-rezydent zajmuje się r wnież organizacją rozrywek dla turyst w i sprawami orgafizacyjnymi. Każdy uczestnik wycieczki jest konsumentem wielu d br i usług. Jak wykazuje praktyka. Przewodnictwo turystyczne może więc być waznym instrumentem oddziaływania wychowawczego na Znaczną częśćspołeczeristwa polskiego oraz na turyst w zagraricznych. W praktyce spotyka się też funkcję pilota-rezydenta. 371 . obszary recepcji turystycznej są na og ł słabiej rozwinięte gospodarczo od obszar w. Podczas wycieczki turySta obserwuje go i pragnie naśladować. Ustawa o usługach turystycznych formułuje je następująco: a sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy tarystycznej w niezbędnym zakresie.Przewodnictwo turyStyczne stwarza dodatkowe miejsca pracy na tych terenach. Przewodnik turystyczny pomaga uczestnikom wycieczek właściwierozumieć historię odwiedzanego kraju. Funkcję tę spełnia pilot. choć trudno wymierną spełnia przewodnictwo turystyczne w zakresie wsp łpracy gospodarczej z innymi krajami. STRUKTUM PoLsKlcH PRzEWoDNlKow WEDŁUG UPMWN|EŃ W LATACH 1995l 2oo} (w %) Przewodnictwo turystyczne Spełnia bardzo ważnąfunkcję w bezpoł średniej realizacji imprez turyStycznych. wynikającym z charakteru imprezy. Przewodnicy w trakcie oprowadzania wycieczek zagranicznych zapoznają tlbcokrajowc w z dorobkiem gospodarczym i kulturalnym kraju. postawa i poglądy są poddawane bacznej obserwacji przez vczestnik w wycieczek orazbywają przedmiotem ich ocen. aby p źniej Sźrmemu przyjąć dostrzeżone wartości i u:waŻać je za element własnej osobowości. naukowe i kulturalne z odwiedzanym krajem.opr cz treści społecznych przewodnictwo turystyczne zawiera treściekonomiczne. Przewodnicy w ramach swojej działalnościmogą nakłaniać turyst w do korzystaniaztych d br. Budzi do w ten spos b miłość stron ojczystych oraz zanteresowanie u obcokrajowc w. jego zasob w naturalnych i infrastruktury. że przewodnictwo spełnia funkcję społeczną i ekonomiczną. kt ry przebywa w określonymośrodku turyStycznym za granicą i sta- Do bezpośrednich form obsługi turysty naleŻy r wniez pilotaż. W konsekwencji powoduje to napływ środkw płatniczych do tego regionu. zaznajamia turyst w z pięknem krajobraz w i zabytk w przyrody. biura turystyki a turystycznej może stracić na znaczeniu. Stwarza możliwości 370 stopniu zwiększa dochody os b wykonujących to zajęcie. zkt rym się styka.Istotną funkcję ekonomiczną. pośrednika i doradcy grupy nowi formalny punkt kontaktowy między biurem. Wskutek tego funkcja pilota jako kierownika.Tablica 5. organizatota. jego klientami usługami oraz urządzeniami oferowanymi w danym ośrodku. zagr anicznej częSto. mają największe możliwościoddziaływania na turyst w. Ze wzg|ęd w praktycznych warto przytoczyć ustawowe ujęcie zadari pilota wycieczek turystycznych. kt ra towarzyszy podr żującej grupie i czasem odgrywa r wniez rolę przewodnika turystycznego. z osiągnięciami myślitechnicznej i naukowej. spośrd wszystkich os b biorących udzial w ruchu turystycznym Ze Strony organizator w. Jest to pracownik biura turystycznego. Kształtuje stosunek turySty do materialnych składnik w otoczenia i do społecze stwa. Ich wygląd. Ma ono określony wpływ na kształtowanie społecznie pożądanych zachowa i społecznie korzystnych zainteresowa . a takŻe zwiększenie popytu na dobra i usługi turyStyczne. iż turyści ci. zamiast wysyłać pllota z kuŻdą grupą. czyli osoba zatrudnionaprzez organizatora imprezy turystycznej. Mimo że nię może ono Stanowić jedynego źr dła dodatkowych zarobk w' co w duzym utrzymania. Najważniejszą funkcją przewodnictwa turyStycznego jest jego funk cja społeczna' Przewodnicy. Ułatwia poznanie kraju. Można przyjąć. Zdarza się. iż autentyczny przewodnik spełnia funkcję wzorca do naśladowania. Waznym aspektem społecznym przewodnictwa turystycz_ nego jest to. korzystać z jego wiedzy i mądrości życiowej.13. mediatora. nawiązują kontakty gospodarcze. zkt rych pochodzą turyści. zatrudniaj ą w miejscu docelowym pilota-rezydenta. polegaj ąc ą na przekazywaniu ich uczestnikom wiedzy o wartościach krajoznawczych. co w efekcie może przynieśćkorzyściekonomiczne obu stronom.

energii elektrycznej i ciepła znacznie obniża wartości wypoczynkowe miejscowości turystycznych. kt ra -". łyżwiarskie i regatowe. teaĘ. woju industri alizacji i urbanizacj i kraju. UsŁucl w zAKREslE też rzutu1e na całość świadczeri turystycznych. ujeżdżalnie. korty teniso_ Warto przy tym wspomnieć. że warunki wsp Ł czesnej cywilizacji i rozwoju ruchu turystycznego czynią koniecznym odpowiedni rozw j usług infrastruktury technicznej. 37Ż Seny' Sauny' plaże' przystanie.#r5. R wnież rozwinięte usługi drogownictwa. Ważne funkcje obsługi turyst w spełnia techniczna infrastruktura lokalna. W grupie tych urządze moŻna wymienić: wodociąg wraz z sie- 5. nauki i kultury itp. sale koncertowe itp. Spełnianie społecznej funkcji turystyki .I czuwanie nad sposobem świadczeniausług na rzecz uczestnik w podczas imprezy. stadiony. Służbazdrowia powinna więc być organizacyjnie i technicznie przygotowana do Zaspokajania zgłaszanych potrzeb turyStycznych w omawianym zakresie. kina. Brak gazu. należy podkreślićfakt' że ustawa określawarunki uzyskania uprawnie przewodnika turyStycznego i pilota wycieczek. boiska. to jednak społecznie batdzo odczuwalna. Trudno sobie wyobr azić. takichjak ba_ we. Jak widać. cią. a takze okolicznościzawieszenia upraw. Powinnością miejscowości i ośrodk w turyStycznych jest też rozw j infrastruktury społecznej. Chociaż efektywność świadczenia omawianych usług turystom nie jest liczbowo wymierna. skocznie narciarskie. Masowy i przestrzenny oraz czasowo skoncentrowany ruch tury_ Styczny wymaga tez rozwoju usług świadczonych przez służbęzdrowia. kluby. ze istotne znaczenie dla podniesienia sprawności i jakościświadczenia usług turystycznych ma rozw j sieci szkolnictwa przygotowującego do pracy w gospodarce turystycznej. estrady i biblioteki publiczne. pocztowe i telekomunikacyjne eliminują wiele dolegliwości życia spo_ lecznościturystycznej. Mogą je świadczyć przystosowane do potrzeb turyst w czytelnie. Usługi te są bardzo istotnym czynnikiem wzmacniania potencjału biologicznego i zdrowia społecze stwa. muzea. urzeczywistnienie określonych cel w podr ży turystycznej bez istnienia zakład w i og lnie dostępnych urządzeri techniczno-sanitarnych. rozdzielczą sieć elektryczną. Ich rozw j warunkuje też poprawę Sprawnościftzycznej młodszych i starszych turyst w oraz zwiększa odporność uczestnik w ruchu turystycznego na uboczne. ich rozw j wymaga wysokich nakład w finansowych. nie na okres do roku lub ich cofnięcia. czących usługi w trakcie trwania imprezy turystycznej. U5ŁUG! wYPoczYNKoWE l usŁucl . Do podstawowych usług należy teŻ energetyka lokalna. tory saneczkowe.in. kręgielnie. reprezentowanie organizatora turystyki wobec kontrahent w świad. rozw j usług wypoczynkowych i usług w zakresie kul_ tlry fizy cznej wymaga rozbudowan ej bazy materialno-technicznej.:# W ZAKRESIE KULTURY FITrcZNE) Grupa usfug wypoczynkowych i usfug w zakresie kultury frzycz. sieć zakład w słuzby zdrowia. Urzeczywistnienie zamierzonego celu omawianych usług jest uwarunkowane rozbudową i budową siecirozlicznych obiekt w orazarządze technicznych. og lnie mozna powiedzieć. oświaty.9. miejscowe urządzenia pocztowo-telekomunikacyjne. drogownictwo. negatywne zjawiska roz. INFMSTRU KTU RY LOKALNEJ W strukturze przestrzennej arządze infrastrukturalnych występuje infrastruktura o zasięgu lokalnym miejskim.10. J/J jest uwarunkowane m. Poniewaz poziom ilościowo-jakościowytych usług w Polsce jest daleki od potrzeb. nej obejmuje działalnośćpolegającą na stwarzaniu turystom warunk w do czynnego wypoczynku i uprawiania sportu masowego. tereny łowieckie i rybackie oraz stadniny koni (urlop w siodle). Zmiana warunk w klimatycznych i trybu życia oraz czynne formy wypoczynku turyst w częSto potęgują popyt na te usługi. osiedlowym lub wiejskim. zbiorowej komunikacji miejskiej. służącychkształtowaniu i ochronie środowiska przyrodniczego. Z punktu widzenia jakościusług przewodnickich i pilotazu. rozwoj em usług oświątowo-kulturalnych. Mowa tu o kanalizacji i oczyszczaniu miast i osiedli oraz Zaopattzeniu w wodę. Do tego należy dodać rozw j sieci wypozycza|ni sprzętu tu_ rystycznego i sportowego. transport lokalny.

rozvł j w zakresie infrastruktury lokalnej stanowi istotnej wagi czynnik kształtowania społecznie pożądanego modelu ru_ chu turystycznego oraz rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. Występuje r wnież zjawisko sezonowości w działalnościhandlu artykułami żywnościowya0 rozwoju omawianych usług handlowych świadczy też niski wskaźnik udziału obrot w gastronomii w obrocie towarowym żywnością. Jedną z cech charakterystycznych miejscowości turystycznych jest to. SGH w Warszawie. kt rym należy ptzeciw działać. Sieć ta w 3l4 byla prywatną. w tym w gł wnej mierue detalicznego. Wśrd turyst w indywidualnych można teŻ wskazać na pokaźną liczbę os b wyznaczających sobie spo_ lecznie szkodliwy cel podr ży do szczeg lnie renomowanych miejsco_ j Praktyczne urzeczywistnianie polityki turystycznej pa stwa czyni 5. og lnie biorąc. w Poznaniu i Krakowie. Sieć sklep w stanowi w 99vo własność prywatną. jw. Można tu wskazać na Instytut Turystyki w Warszanaukowo-dydaktyczną Akademii Ekonomiczwie oraz na działalność nych we Wrocławiu. niepar stwowych szk ł tury styczno-hotelarskich. Istotna jest w tym miejscu informacja o sieci stacji benzynowych. jest to tendencja korzystnaao. Nalezy 1eszcze dodać rosnącąliczbę tury' st w zmotoryzowanych i w związku z tym zwiększającą się przestrzen_ ną mobilność ruchu turystycznego. w 1998 r. Wymienione okoliczności sprawiają.sprzętu turystyczneg o i odzieży. Usfugi handlowe w znaczeniu turystycznym obejmują sprzedaż artykuł w żywnościowych. Dowodzą tego przykłady Sopotu. Zapotrzebowanie turyst w na usługi handlowe nie jest r wnomiernie rozłożone w czasie' co wynika z sezonowości ruchu turyStycznego. w 1995 r. Powstawanie w kraju ośrodkw naukowo-dydaktycznych świadczyo rozumieniu potrzeby ich rozwoju. że o ile sieć og lna wzrosła w tych latach zaledvtie o 6vo. Ich liczba wzrosła z 5344 w 1995 r. 375 374 . Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie i Poznaniu.11. o niedostatku wości turystycznych. do 7Ż53 w 1998 r. materiał w reklamowych. Warto podkreślićwzrastające w Polsce mozliwościrozwoju usług handlu detalicznego świadczonych turystom przez sieć handlową. że wzrasta społeczne zapotzebo' wanie na usługi infrastruktury społecznej w zakresie porządku i bezpie' cze stwa publicznego w szerokim tego słowa znaczeniu. do 451 tys. W Polsce siła nabywcza ludności w odniesieniu do sprzedaży usfug gastronomicznych jest og lnie słaba.. atakŻe kilkunastu już wyższych.zaspokajających potrzeby pierwszego rzędu. fotograftcznych i innych towar w o praktycznym znaczeniu dla turysty. W strukturze ustug handlowych istotne miejsce zajmuje Sprzedaż turyStom aĘkuł w żywnościowych. Warto dodać. l4l. Są to przecież usługi o podstawowym znaczeniu społeczno-gospodarczym. Z tego punktu widzenia ważny jest wzrost sieci sklep w sprzedazy detalicznej. Grupa tych nietypowych turyst w wywołuje określone zjawiska patologii społecznej.niezbędnym rozw usług w zakresie nauki i dydaktyki. Zakopanego i innych miejscowości. Poznawanie coraz bardziej skomplikowanego mechanizmu ruchu turystycznego oraz rozwoju obsługujących go gałęzi gospodarki narodowej wymaga pro_ wadzenia odpowiednich badar naukowych oraz ksztaŁcenia kadry specjalist w dla gospodarki turystycznej. s. Ich znaczenie w obsłudze ruchu turyStycznego należy r wnież dostrzegać w słabo rozwiniętej sieci zakład w gastronomicznych. Liczba tych sklep w wzrosła z425 tys. U5ŁUG| HANDLoWE W konsekwencji rozwoju ruchu turystycznego występuje też zapotrzebowanie na usługi handlu wewnętrznego. pamiątek. MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. Dobra organi_ zacja świadczeri w tym zakresie zapewnia turyStom oraz ludności miej_ scowej warunki uprawiania turystyki i pracy zawodowej. Uniwersytetu Gdariskiego. o ty|e sieć sklep w o powierzchni sprzedazowej ponad 400 m2 o blisko 407o. wydawnictw turystycznych. Jeśliweźmiemy pod uwagę rosnące znaczenie sawłasnością mochod w osobowych i autokar w dla ruchu turystycznego. okolicznośćta wskazuje na konieczność poznania sezonowej zmiennościpopytu turystycznego na artykuły zywnościowe. Rozw j turystyki masowej szczeg lnie zwiększa zapotrzebowanie na ten rodzaj usfug handlowych. że w okresie Sezonu liczba turyst w często kilkakrotnie przekłacza liczbę stałych mieszkarc w.

Wisłą czy na zakresie niezbędna zatem jest znajomość mechanizmu zmiennościpo_ pytu wywołanego rozwojem ruchu turyStycznego.12. 148. Warszawa 1987. og lnie wolno powiedzieć. Istotne jest prawidłowe dostosowarrie się handlu detalicznego do czasowej. a nie w całym wojew dztwie lub kraju. a2 376 377 . Jak podaje S. ubioru i sprzętu turyStycznego oraz import określonychtowar w zaspokajających potrzeby turystyczne mogą wskazywać na wzrostową tendencję w tej grupie wydatk w turystycznych. s. krawieckie. Nie występuje np. obuwia i sprzętu turystycznego stanowiły I0. Za pomocą wskaŹnik w sezonowości mozna handlu depoznać sezonowy rozkład gł wnych przejaw w działalności danej miejscowościw roz_ talicznego. plecak w.jest ich zmienność cząstkowa. ze występuje ona jedynie w określonychmiejsco_ wościachturyStycznych. lecz w Tr jmieście. r n n r r r W strukturze r żnorodnych usług poszukiwanych przez turyst w w okresie sezonu na obszarze miejscowości turystycznych znajdują się też usfugi rzemieślnicze. Istotne znaczenie dla obsługi ruchu turystycznego ma r wnież rozw j usług handlowych w zakresie sprzedaży arĘkuł w nieżywnościowych. takich jak np. Należy podkreślić konieczność i celowośćbada zakup w w sieci detalicznej. co zmniejsza znaczenie dochod w z turystyki. Wychodząc z założenia. Instytut Turystylci. analiza popytu na usługi handlowe w miejscowościach tu_ rystycznych. Wśrd usług osobistych można wymienić m. motoryzacyjne. w Garwolinie. Brak szerszych badar rzeczywistej struktury wydatk w tury- P łwyspie Helskim. W celu prawidłowego rozwoju usług handlowych w omawianym w tym zakresie jest uwarunkowana rozwiązaniem licznych problem w. a nie og lna. uwzględniająca turyStyczny charakter warunk w ich działaniaaz. I odwrotnie. odpowiednia polityka zatrudnienia i płac oraz dokonywania zakup w w przedsiębiorstwach obsługujących ruch turystyczny. fotograficzne.in. pralnicze. Cechą charakterystycznąwaha(l popytu i obrotu towarowego. Jak dotąd brak jest jakiegokolwiek rozeznaniaw tymwzględzie. obejmują one usługi osobiste oraz naprawę Sprzętu turystycznego. a więc określićrolrę i znaczenie woju ruchu turystycznego. analiza działalnościgospodarczej przedsiębiorstw. Strategia działana handlu detalicznego Nalezy przyjąć. że popyt turyStyczny na usługi handlu detalicznego 5. racy gumowych. Bosiackiar. mate- al S. Prak_ tycznie oznacza to. Widoczny postęp w produkcji pamią_ tek. Bosiacki.mi oraz niekt rymi innymi. przestrzennej i asortymentowej struktury potrzeb turystycznych. zaspokajającymi popyt turystyczny. z drugiej zaś . wywołanych ruchem turystycznym. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstwach domowych. napełniania butli gazem oraz podobnego typu sprzętu.skutki wahar sezonowych w działalnościusługo_ łagodzących ujemne wej handlu lub każdego innego sektora gospodarki turystycznej. Kazimierzu n. że likwidacja sezonowości ruchu turystycznego nie jest realna' należy poznać skalę jej wahar w określonejmiejscowości turystycznej. że poznanie wzmiankowanych wsp Ł za|eŻnościwarunkuje z jednej Strony zaspokojenie popytu turystycznedob r środkw ekonomicznych i organizacyjnych go. rozw j sieci handlowej. Znając kraricowe wartości wahar rozwoju ruchu turystycznego' można z grabsza określićwielkośćczasowego popytu na określone usługi turystyczne. namiot w. wydatki turystyczne w Polsce na zakup odziezy. dokonywanych przez turyst w zagranicznych. U5ŁUG! RzEMlEśnlczr stycznych nie pozwala na określenie skali tego zjawiska. szewskie. kuchenek. usługi: fryzjerskie i kosmetyczne. aparat w fotograficznych. W 'zakresie naprąwy sprzętu turyStyczne7o turyści korzystają gł wnie z usług naprawy i konserwacji środkw transportu (rower w. motocykli i samochod w). ma charakter dynamiczny.Ż7o wydatk w gospodarstw domowych na turystykę. w 1985 r.

inne są poszukiwane sporadycznie. to można powiedzieć. W celu zaspokojenia popytu turystycznego w omawianym zakresie niezbędne jest istnienie sieci zakład w i punkt w usfugowych. - ubezpieczenia przedmiot w w transporcie (cargo).13. s ubezpieczenia od koszt w rezygnacji. d spowodowanych żywiołami obejmujące ubezpieczenia pozostałych szk d rzeczowych (np. R wnież rodzaj turystyki ma istotny wpływ na wielkośći częstotliwość występowania potrzeb w tym zakresie. stosunk w umownych występujących na tymze rynku. : ubezpieczenia ochrony prawnej. r ubezpieczenia świadczenia pomocy nakorzyśćos b. Punktem wyjścia ich rozwoju jest. że są one podstawowym narzędziem i środkiem zaspokajania potrzeb turystycznych.Wymienione przykładowo rodzaje usług rzemieślniczych są w r żnym stopniu przedmiotem popytu turyStycznego. tbezpieczenia na zycie. na Helu. w. tj. Jezeli np. Ma to zapewnlć pokrycie koszt w powrotu klienta do kraju. Dlatego miejscowości turystyczne przyjmujące tego rodzaju turyst w muSZą się liczyć ze wzrostem popytu prawie na wszystkie usługi rzemieślnicze. Inaczej wygląda ono np. wziąć pod uwagę turystykę pobytową. nakłada na organizatora turystyki i pośrednika turystycznego obowiązek posiadania umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia odpo- Usługi ubezpieczeniowe w turystyce obejmują ubezpieczenia podr żne.79 . fotograficzne i motoryzacyjne. jako oferta dla os b zatrudnionych 5. Materialną podstawę ich rozwoju stanowią komplementarne dobra turystyczne'użytkowane w gospodarce turystycznej. r znorodne ubezpieczenia chroniące majątek uczestnik w rynku turystycznego oraz ubezpieczenia usług turystycznych i wszelkich 378 wiedzialnościcywilnej na rzecz klient w.: . w podmiotach gospodarczych działających na rynku turystycznym. wczasy pracownicze. iż zakres poszukiwanych przez tych turyst w usług rzemieślniczych jest Znaczny. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej: r ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej : s ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na rzecz klient r inne ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej og lnej. Przedstawiona kr tka charakterystyka wybranych rodzaj w usług turystycznych upoważnia do wniosku. kradziez). ubezpieczenia majątku: kt re popa- r r ubezpieczenia szk szkody rzeczowe. w razie gdy organizator turystyki wbrew obowiązkowi nie zapewnia powrotu do kraju lub w razie niewykonania zo- 3'.. s ubezpieczenia rzeczy zabieranych w podr z. Krynicy Zdroju czy w Zakopanem' inaczej zaś kształtuje się np. podobnie jak w przypadku pozostałych usług turystycznych. z p źniejszymi zmianami.r - ubezpieczenia finansowe: gwarancje ubezpieczeniowe. Miejscowości turystyczne będące celem masowych wycieczek krajoznawczych' na og ł kilkudniowych. s ubezpieczenia kredytu. s ubezpieczenia wypadku. że Ustawa o usługach turystycznych z 29 sierpnia 1991 r. charakteryzuje występowanie popytu na usługi np. możliwie pełne rozeznanie w skali potrzeb turystycznych. . Specjaliści dzie|ą ubezpieczenia towarzyszące turyStyce na: .: ubezpieczenia podr żne ubezpieczenia choroby (koszt w leczenia). ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i casco środkw transportu. w Sopocie. a tak:Że pokrycie Zwrotu wpłat wniesionych przez klient w. ruch uzdrowiskowo-sanatoryjny i letniskowy. dły w trudności w czasie podr ży (assistance). Na jedne występuje zapotrzebowanie masowe. s ubezpieczenia r żnych form ryzyka finansowego. Natężenie zapotrzebowania na określone usługi rzemieślnicze jest też zależne od charakteru miejscowości turystycznych. UsŁucl UBEzPlEczENloWE Warto przypomnieć. w Bieszczadach czy nad jeziorami mazurskimi.

bowiązar umownych.rodzaju programu wyjazdu zagranicznego czy wieku uczestnik w. Analizując zakres i sumy ubezpieczenia. szczeg lnie w odniesieniu do ubezpieczenia koszt w leczenia. Problemem samym w sobie jest niejednokrotnie postawa polskiego klienta. ubezpieczenie ochrony prawnej i ubezpieczenie od koszt w rezygnacjiuzupełniają ten podstawowy pakiet. są konsekwencją niedostosowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela do warunk w. ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypad380 opr cz ubezpieczenia oC posiadaczy pojazd w oraz obowiązk w podr żujących za granicę). hospitalizacją i repatriacją os b dotkniętych nagłą chorobą lub nieszczęśliwym wypadkiem.ane z uprawianiem narciarstwa). wieku uczestnik w (np. Przejdźmy teraz do charakterystyki oferty ubezpieczeniowej na rynku turystycznym. oraz od wielkościprzychod w z tytułu prowadzonej działalności. że oferowane zakresy odpowiedzialności mogą w pełni pokryć niezbędne koszty związane z udzieleniem pierwszej pomocy. USD przy wyjazd. Istotą tego ubezpieczenia jest bowiem udzielenie pierwszej pomocy' lącznie z niezbędnąhospitalizacją. kt ry nie zawsze chce być mozliwie najszybciej przewieziony do miejsca zamieszkania w celu skorzystania z wysokostandardowych usług medycznych zagwarantowanych mu przez obowiązkowe lub prywatne ubezpieczenie zdrowotne. samodzielnie decyduje także o kształcie umowy ubezpieczenia. w kt rym profesjonalny uczestnik tego rynku. Rozw j rynku turystycznego. specjalizacji programu (np.ane z pielgrzymkami do miej sc kultu religijnego). Rozbudowane a także co jest z opcjonal- takiego ustabilizowania stanu zdrowia. . aby był mozliwy powr miejsca zamieszkania lub do najblizszej plac 'wki służby zdrowia. w jakich jest realizowana usługa turystyczna. aby przybliŻyć istotę i zakres funkcji usług ubezpieczeniowych.ubezpieczenie bagazu podr znego. pakiety dla student w centralą alarmową działającąw języku polskim. USD są na dziśwystarczające. organizator turystyki lub pośrednik turystyczny decydują o zakresie i sumach ubezpieczenia lub sumach gwarancyjnych ubezpiecze . pakiety business). Występujące incydentalnie sytuacje. w sprawie określenia minimalnej sumy gwarancji bankowej i ubezpieczenio_ wej oraz minimalnej wysokości Sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta Z tytułu umowy ubezpieczenia na rzecz klient w w związku z działalnością prowadzoną przez organizator w turystyki i pośredni_ k w turystycznych zr żnicowano minimalne sumy odpowiedzialności banku iubezpieczyćiela w za|eżnościod kraju. oferowane w tym produkcie sumy ubezpieczenia sięgające 50_60 tys. kiedy suma ubezpieczenia nie pokrywa niezbędnych koszt w. zvłiry. Ubezpieczenia podr żne są integralnym elementem kaŻdej oferty turystycznej. W realiach polskiego rynku decyduje o tym organizator turystyki.assistance nie k 'w realizacją zapisu ustawy o usługach turystycznych .'Ęlko w przypadku tbezpiecze(t podr znych. USD przy wyjazdach do wszystkich kraj w świata. W zasadzie nie proponuje się sum ubezpieczenianiższych od 10 tys. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej określajako obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazd w mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazd w. lecz takze bezpośrednio u ubezpieczyciela. ubezpieczenia lub posiadania gwarancji bankowej pozostałe ubezpieczenia i gwarancje są dobrowolne. obowią_ zek zawarcia um w lbezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadk w i koszt w leczenianarzecz os b uczestniczących w tych im_ prezach. kt ry dobiera ofertę ubezpieczeniową w zależnościod regionu świata. Najbardziej rozwinięty pakiet ubezpiecze podr żnych towarzyszy turystyce zagranicznej wyjazdowej. w celu t do 381 . W Rozporządzeniu ministra finans w z Ż4 |istopada 1999 r. kt ry organizuje imprezy turystyczne za granicą. kiedy klient sam planuje i organizuje sobie podr ż. Minimalne Sumy ubezpieczenia oferowane przez zakłady ubezpiecze r żniąsię w zależnościod kraju wyjazdu. ukształtował taki model wsp łistnienia usługi ubezpieczeniowej i turystycznej.ach do kraj w europejskich oraz I5_Ż0 tys. częstotliwościwyjazd w (tzw. Oferowany na rynku pakiet ubezpieczeniowy obejmuje w podstawowym układzie ubezpieczenie koszt w |eczenia. mozna stwierdzić. w kt rym działalność ta jest prowadzona. Firmy ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenia podr żne dla turystyki wyjazdowej dostosowane do rodzaju wypoczynku (np. szczeg lnie w okresie ostatniego dziesięciolecia. zwi:q. Przepisy tej ustawy nakładają jednocześnie na organizatora. kt rą częSto zawiera nie tylko w biurze podt ży.

są kształtowane przez poziom tego Samego Zahes i i specjalistycznej. Natomiast w odniesieniu do przyjazd w z kraj w Europy WschodnioJ koszty pomocy medycznej i hospitalizacji obywateli tych kraj w pono si w zasadzie polski podatnik. niem wzajemnych świadczeriusług medycznych w bilateralnych sto' sunkach Polski z innymi krajami tego regionu lub stosowanie praktyk de facto dyskryminujących polskiego obywatela. biur. egzotycz. Można stwierdzić' ze po stronie zakład w ubezpiecze(t nie istnieją żadne ograniczenia dotyczące zakresu ani sum ubezpieczenia. Wezpieczenia podr zne w turystyce krajowej sprowadzają się do powszechnego stosowaniar żnego rodzaju ubezpiecze następstw nie. podobnie jak w wypadku turystyki zagranicznej wyjazdowej. Zakres ochrony obejmuje ubezpieczenia od ognia i innych zdarze losowych. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej są zvłiązane gł wnie zwykonaniem obowiązku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na tzecz klient w. opieki nad pozostałymi członkami ro1 dziny oraz przewiezienia poszkodowanego do miejsca specjalistycznym środkiem transportu.W przypadku gdy organizator turystyki dołączy do pakietu ubezpicl czeniowego assistance wykonywane przez firmy o światowym działania. Ubezpieczo nie to powinno być szczeg lnie polecane osobom planującym zagr aniczną własnym s amochodem.że czynnikiem w największym stopniu determinującym standard ubezpiecze podr znych są możliwości sfinansowania szerokiej ochrony ubezpieczeniowej w cenie usługi turystycznej. jak i indywidualnych. choć w mniejszym stopnit1 sprzedawane na indywidu alne zapotrzebowanie klienta. Dotychczasowe regulacje prawne nie nakładają obowiązku pokrywania np. Wysokośćsumy ubezpieczenia i zakrcl (np. jest także. Ubezpieczenie podr zne następstw nieszczęśliwych wypadk w odbiega standardem od podobnych tego typu produkt w nie zwiry. Problemem są trudności z egzekwowa. a także przedmiotem ostrej walki konkurencyjnej.a. oferta ubezpiecze podr znych dla cudzoziemc w odwiedzających Polskę jest w pełni dostępna na rynku turystycznym. Jeżeli chodzi o ubezpieczenia podr zne w turystyce zagranicznct przyjazdowej. nadzorowania hospitalizacji. 38Ż ce kwalifikowanej szczęśliwych wypadk 'w. obiekt w bazy noclegowej i rekreacyjnej. o ile organizator turystyki lub pośrednik turystyczny nie ma gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej zgodnie z zapisami ustawy o usługach turyStycznych i odpowiedniego rozporządzenia mi383 rodzaju ubezpiecze(l występujących poza rynkiem turyStycznym. budynk w oraz r żnotodnych środkw transportu. Warto podkreślić. Ubezpieczenie pomocy prawnej jest znacznie mniej popularnol choć powinno być standardem przy wyjazdach do dalekich. koszt w akcji ratowniczych w turystysumy ubezpieczenia. Większośćpozostałych zakład w sprzedających ubezpieczenia majątkowe ma w swojej ofercie ptzynajmniej podstawowe pakiety ubezpiecze podr 'znych. Ubezpieczenie koszt w rezygnacji. tzw. Pozostałe ubezpieczenia majątkowe i komunikacyjne są oferowane według identycznych standard w jak dla innych podmiot w gospodarczych. jak w przypadku wprowadzania jednostronnymi decyzjami innych par stw koniecznoścl wykupywania przez polskich obywateli ubezpiecze koszt w leczenia przy wjeździe do tych kraj w. to Są one Stosowane niezwykle rzadko. Cena jest pochodną wielu. nych kraj w zar wno zorganizowanych. Ubezpieczenia samochod w i autokar w to obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności posiadaczy pojazd w za szkody związane z ruchem tych pojazd w oraz ubezpieczenie autocasco. ubezpieczenia od kradzieży i dewastacji. Tego rodzaju oferta ubezpieczeniowa służy podmiotom gospodarczym i osobom prowadzącym działalność gospodarczą na rynku turystycznym. Z kolei ubezpieczenia majątku dotyczą gł wnie hoteli. polskich firm ubezpieczeniowych. niejednokrotne obiektywnych czynnik w ekonomicznych. Firmy ubezpieczeniowe proponują ubezpieczenia specjalistyczne dla hoteli i innej bazy noclegowej. co może nie buł dzić zastrzeŻer{. najczęściejtowarzyszące kata. nych z podr żą zagraliczną. jest mozliwe całkowite przeniesienie na ubezpieczyciela tylko wypłaty odszkodowania. logowym ofertom turystycznym. |ecz takze organizacji pierwszej cy. anglosaski) podązają za rozwojem tych ubezpiecze(t na polskim. W prezentacji ofert ubezpiecze ' podr 'znych specjalizuje się kilka . oferując praktycznie nieograniczone wielkości sum ubezpie czenia dzięki możliwościreasekuracji. bywanych bez pośrednictwa profesjonalnego organizatoru. ubezpieczenia sprzętu elektronicznego itp. jeślidotyczy przyjazd w z kraj w Europy Zachodniej.

sporządzonym przez Polską lzbęWezpiecze . rytoryczny zabezpieczenia.nistra finans w. go instrumentu. wprowadzającego elementy bezpieczeristwa i zaufanie do rynku turystycznego. W Polsce można kupić kazdy rodzaj ubezpieczeni a tow arzy szącego usłudze turystycznej lub rynkowi turystycznemu w Europie lub na świecie. hoteli i innych podmiot w Ubezpieczenia te rozwijają się w konsekwencji rozwoju rynku tury_ Stycznego i wzrostu świadomości ubezpieczeniowej społecze stwa. Za- turystycznym ubezpieczenia podr żne. Przenoszą one automatycznie na polski rynek doświadczenia ubezpiecze z grup finansowych. było wprowadzanych na polski rynek jako odpowiednik zagranicznych ubezpieczer. nie przeszk d. tak jak ubezpieczenia podr żne. a3 . Po kilku latach od ustanowienia tego niezwykle potrzebne. czeniowej i bankowej oraz minimalnej wysokości sumy gwarancyjncj na tzecz jednego klienta z tytułu umowy ubezpieczenia. można stwierdzić. Zdaniem Polskiej Izby Ubezpieczeir. Z obserwacji rynku wynika. Wreszcie ubezpieczenia na życie dla rynku turystycznego obejmują ofertę r znorodnych ubezpieczer dla pracownik w podmiot w gospodarczych dzialających na tym rynku oraz indywidualnych ubezpiedzialających na tym rynku. Kontakty handlowe rozwijające się na krajowym i zagranicznych rynkach turystycznych widzenia podmiot w turystycznych. Czyni tak wiele duzych biur podr ży. że rygorysty czne przestzeganie procedur stosowanych przez zakJady ubezpieczeri sprawia niekiedy spore trudności podmiotom działającym na rynku turystycznym. Jest to szczeg lnie istotne dla małych i średnich. fi nansowe oraz ubezpieczenia na ży cie są zgodne ze standardami europejskimi i światowymi w tym zakresie. natomiast należałoby podjąć dyskusję na te. kres ubezpiecze(t i odpowiednie sumy ubezpieczenia są takie same jak w wypadku innych dziedzin gospodarki. atakŻe z tytułu prowadzenia określonego rodzaju działalności(np. Ttzeba j ednak stwierdzić. Stosunkowo nową usługą na rynku turyStycznym są ubezpieczenia finansowe. rozwijający się rynek. oferowane na polskim rynku cze dla właścicielibiur turystycznych. aby gwarancje i umowy ubezpieczenia były zawieranc na znacznie większe sumy. Coraz częściej jest także stosowane ubezpieczenie odpowiedzialno. ZakJa384 spowodowały zainteresowanie nowymi instrumentami finansowymi usprawniającymi obr t gospodarczy. Wezpieczenia kredytu. ubezpieczenia kredytu kupieckiego czy określone gwarancje ubezpieczeniowe już dziścieszą się sporym zainteresowaniem . odpowiedzialności cywilnej. Zagadnienie to opracowano na podstawie Raportu o Stanie usług ubeąieczeniowych w turystyce. oferta ubezpieczeniowa w tym zakresie jest bogata i dostosowana do indywidualnych potrzeb. ubezpieczenia majątku. Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej i gwarancjr ubezpieczeniowa dają w praktyce takie samo zabezpieczenie z punkht częściejjest stosowan e ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej niż gwarancja. w wypadku turystyki kwalifikowanej i rekreacji). Na polskim rynku ubezpieczeniowym obecne są juz prawie wszystkie największe europejskie i wiele światowych koncern w ubezpieczeniowych. Nie ma obec. ze sprawdzono zakres me. żo dy ubezpiecze bez trudu są w stanie sprostać wzrastająceml zapotrzebowaniu na te produkty. mat ewentualnego podniesienia minimalnej sumy gwarancji ubezpie. ścicywilnej og lnej. Najczęściej występuje opisana przy ubezpieczeniach odpo_ wiedzialności cywilnej gwarancja ubezpieczeniowa jako skutek wykonywania za|eceil ustawy o usługach turystycznych. wprowadzając informację o wysokościgwarancji lub sumy ubezpieczenia do program w reklamy ofert turystycznych. jakkażdy młody. Wiele znich. Polski rynek turystyczny. jest potencjalnym odbiorcą wielu i standardy sprawdzone na europejskim i światowym rynkua3. W efekcie rozwoju kontakt w handlowych coraz częściejstandardem przy zawieraniu r żnorodnych um w z osobami będącymi właścicielamilub zarządzającymi majątkiem jest takze koniecznośćposiadania polisy życiowej jako zabezpieczenia wykonania określonych kontrakt w gospodarczych. Większośćpolskich zakład w ubezpiecze(l ma juŻ zagranicznego inwestora strategicznego. częSto rodzinnych przedsiębiorstw.

M wiąc zatem o funkcjach turystyki. Innymi słowy. Na funkcje turystyki można spojrzeć jako na wynik obiektywnych powiąza z otaczającą. Rozważając zagadnienie określaniai klasyfikacji funkcji turystyki w przyjętym rozumieniu. jw. wielowymiźrrową rzeczywistością. warto wskazać na niekt re źr dła ich kreacji. Prze- cławskiego.' s. należy mieć na uwadze całokształtskutk w jej rozwojul. PotĘclE FUNKCJ! TuRYsTYKl Turystyka. Dzięki temu spełnia ona określone funkcje. pojmowane jako skutki jej rozwoju dla tych licznych sfer wsp łczesnego życia.noror. kulturowej.1 . funkcje turystyki. jako wielowymiarowe i dynamiczne zjawisko wsp łczesnej kultury bytowania społeczeristw. znajduje odzwierciedlenie w r żnych sferach życia: społecznej. Naturalnie skutki te wzajemnie się przenikają. programowaniu i organizacji turystyki.oa ffi FUNKC)E IDY5FUNKC)E wsPo ŁczEsN EJ TU RYsT YKI 6. psychologicznej. skalę ich występowania oraz zakres i intensywność przejawiania się mozna rozpaĘwać pod kątem efektywności prowadzonej przez par stwo polityki społeczno_ekonomicznej' 1 Koncepcję funkcji turystyki jako skutk w jej rozwoju przyjęto od K.35.1. Można też się przyjrzeć skutkom tego rozwoju z punktu widzenia postulat w polityki par stwowej lub środowiskowej jako wyrazu woli i intencji określonych ośrodk w decyzyjnych oraz wiodących podmiot w w gospodarce. Humanistyczne podstawy turystyki. przestrzennej i ekonomicznej. w kt 'rej trwa jej rozw j. 38'.

człowieka jako jednostki i jako gru' py oraz w odniesieniu do gospodarki. że funkcja rueczywista jest mniejsza od oczekiwanej. Twierdzenie. odbywający się poza stałym miejscem zamieszkania. żebywa r wniez odwrotnie. Trzeba też powiedzieć. dewasta' cj a środowiska przyrodniczego. a takŻe ma uzasadnienie naukowe w teoriach wzrostu gospodarczego i czasu wolnego. postulowane . Postulowana skala funkcji zdrowotnej turystyki może zostać znacząco zmniejszona na skutek wa' dliwej organizacji usług zdrowotnych. nielegalny handel' infl a' cja. Jej rozw j jest r wnież konieczny do odnowy otv utrzymania sił z ekonomicznego punktu widzenia fizycznych i psychicznych człowieka wydatkowanych w czasie pracy.1. Za' i dysfunkcje turystyki można rozpatrywać w odniesieniu do przyrody. iż koszty wypoczynku stale się zwiększają. Dlatego funkcja rzeczywista turystyki zdrowotnej irzeczywiste skutki jej rozwoju przerastają funkcję oczekiwaną' Praktyka dowodzi. Że skutki rozwoju turystyki mogą być oczekiwane. że obiektywny rozw j funkcji wypoczynkowej turystyki wymaga wzrastających wysiłk w ekonomicznych.Nalezy też przypomnieć. Zagadnienie funkcji turystyki stanowi istotny problem naukowy o wyraźnie Zarysowanych aspektach praktycznych. lecz także poszerzyć jego stan wiedzy o kraju lub regionie. iż nieza|eżnie od sposobu określania mają one charakter funkcji oczekiwanych lub postulowanych. jednak stanowi pr bę klasyfikacji skutk w ekspansji turystyki i jej wszechobecności w życiu. to jednak corazbardziej angazuje ona człowieka i wyczerpuje jego siły psychiczne. kultury. jak 388 . zmniejszając odporność Życiową' Niepełny wypoczynek prowadzi często do kumulowania się zmęczenia i przechodzi w Stan wyczerpania. kulturowego. Innymi słowy. ju wsp łczesnej turystyki. że przypisywany często funkcjom wsp łczesnej turystyki charakter rzeczywisty nie jest całkowicie jasny. Ze spolecznego punktu widzenia istnieje konieczność pogłębiania wiedzy o wszystkich skutkach foZWo. Mimo że postęp techniczno-organlzacyjny sprawia. FUNKCJA WYPOCZYNKOWA Funkcja wypoczynkowa turystyki jest szeroko opisywana w literaturze Z zakresu wielu dyscyplin naukowych. Dlatego lepiej jest og lnie przyjąć. a także rzeczywiste. Warto też parriętać. gdy towarzyszą im pewne zjawiska patologiczne. np. wypoczynkowych itp. a także poza nią. FU N Kc)E wsPoŁczEsN EJ TU RY5TYK| 6. grożącego niebezpiecznymi powikłaniami w orgamoże zatanizmie oraz niesprawnością w pracy i nauce. Temu właśnie dzić uprawianie turystyki. co z kolei tworzy materialno-organi zacyjne warunki do urzeczywistniania omawianej funkcji turystyki. Wypoczynek w czasie wolnym od pracy i nauki. W takim przypadku mozna m wić o dysfunkcjach turystyki.2. Turystyka wypoczynkowa sama w sobie może sprawiać przyjemnośći być źr dłem radości życia. iż praca staje się flzycznie cotazłatwiejsza. jest więc funkcją turystyki. Funkcje wsp łczesnej turystyki zasługują na systematyczną ocenę. a okresy odzyskiwaniasiłflzycznych i psychicznych są obiektywną koniecznością. 389 rystyki zdrowotnej może przynosić nie tylko poprawę szeroko rozumianego zdrowia społeczeristwa. Ten wzajemny związek obydwu zjawisk znajduje potwierdzenie praktyczne. Zaprezentowany dalej układ funkcji i dysfunkcji wsp łczesnej turystyki moze być dyskusyjny.przeto nietrudno zauważyć. lęcz takŻe przedmiotem uzasadnionych i wielorakich trosk. oznacza to. że turystyka jest dziśpowszechną formą wypoczynku i samoobrony przed ujemnymi dla człowieka skutkami wsp łczesnej cywilizacji ma uzasadnienie empiryczne. a więc nie sp ełnia w s zy stkich zw iązany ch z nią o czelrjw a . Trzebazauważyć. realizowana w pełni funkcja wypoczynkowa turyStyki stymuluje rozw j społeczny i gospodarczy. Ponieważ przyczyny wywołujące rozw j tej formy turystyki stają się coraz głębsze. wzmacniania siły i poszerzania zakresu występowania skutk w pozytywnych oraz redukcji skutk w negatywnych.2. r wno funkcje. W tych sferach życiarozw j ta' rystyki może być źr dłem licznych satysfakcji. gospodarka zaśmoże wtedy ponieśćZnaczne straty. . Bez wypoczynku ludzie nie mogą dziaŁać efektywnie. Na przykład rozw j tu. iz skutki rozwoju turystyki mogą być oceniane negatywnie.

] osiąganiem cel 'w. łania''3. Joga. stanowiących układ odniesienia. Pawełczyli ska. czyr{ską: .. skierowanej przeciwko czynnikom szkodliwym. Funkcjono_ S. Punktem wyjściarozważa(l poświęconych zdrowotnej funkcji turlr styki jest definicja szeroko rozumianego zdrowia. funkcje te w optymalnych warunkach są nql. warun kującą istnienie i działanie każdego człowieka zgodnie z jego celami. w kom r- W układzie działan zmierzających do podniesienia poziomu tak ro_ zumianego zdrowia obecnośćturystyki jest bardzo waŻna. Kuvalayanda. i satysfakcji wynikających z akceptacji przez grupę społeczną (bądź jednostkę). jak np. Yineker. 6. zak|adzie pracy. Jest to r wniez zdolność do harmonijnego wsp łzycia i wsp łdzia. harmonii i porządku' Człowiek poznaje więc często uproszczony obraz świata. urzędy publiczne. lecz także energię. w niniejszych rozwaŻaniach przyjęto definicję podaną przez A. ale jednocześnie oddala człowieka od przyrody. Spośrd wielu określer{pojęcia zdrowia spotykanych w literaturzc. W tym sensie przct pełnię zdrowia rozumie się nie tylko brak choroby. szkoły. iż w tej skomplikowanej maszynerii człowiek często czuje się zagubiony. Paweł. Nie spos b tez nie wspomnieć o zagrożeniu zdrowia psychicznego niesionym przez zwiększanie się liczby ludnościświatai jej koncentracji przestrzennej. W: S|/ życia. Warszawa 1971 (cyt. 149 i nast. za: A.L. uczelnie.2.. Koncepcje i propozycje. S. przy jednoczesnej ograniczoności przestrzeni. s.Zdrowie stanowi podstawową wartośćindywidualną. praca zbiorowa pod red. jw. Indyjski system leclnicTy. nie tylko więc zdolnośćdo podjęcia pracy.] satysfakcjizwiązanych z [. kt rych uczestniczy. gdy człowiek nie jest leniwy ani ociężały?. wanie turystyki w sferze ochrony zdrowia jest widoczne zwŁaszczawtedy. Podobne skutki może przynosić ingerencja wsp łczesnego paristwa w sprawy jednostki' ograniczająca zindywidualizowany spos b zycia - człowieka' Wszystko to powoduje często długotrwałe stresy dnia codziennego. korzystnych zjawisk występujących wskutek rozwoju środkw masowego przekazu' Rozw j tych środkw zaspokaja ludzkie aspiracje. sklepach czy miejscach kultury i rozrywki. Jest to trwała dyspozy cja psychofizyc zna do względnie systematycznego wydatkowania energii i do stałej regeneracji sił dla odzyskania dobrego samopoczucia psychicznego oraz [. U podstaw zagroże dla zdrowia człowieka należy teŻ widzieć otaczające go środowisło'Wywofuje ono u człowieka stany agresji i po391 390 . Styl życia w epoce przemian determinanty i uklady odniesienia. kiedy się patrzy na jej rolę w zmniejszaniu negatywnych skutk w wsp łczesnej cywilizacji.co wpływa na jego psychikę. 3 A. od kt rej zależy Szansa realizacji zada . anonimowy i bezradny. do kt rych człowiek dąży. PWN. odporność og lną oraz zdolnośćdo łatwego wy.Pełna efektywność społeczna wypoczynkowej funkcji turystyki dą| się urzeczywistnić zwłaszcza w połączeniu z jej funkcją zdrowotĘ Mając wsp lny rodow d. s. Warszawa 1976. Uważa się. w Na poziom zdrowia psychicznego niekorzystny wpływ mają r wstruktury i spos b funkcjonowania podstawowych instynież złożoność tucji. A.. a jednocześnie podstawową wartośćspołeczną. Traci poczucie panowania nad strukturą organizacyjną i procesami. konflikty ze sobą i otoczeniem. w szkole. Zdrowotna funkcja turystyki może się przyczynić do redukcji nie- banki czy organizacje międzynarodowe. Styl życia w epoce przemian determinanty i układy odniesienia. podstawowe lasady Pawełczy ska. zwłaszcza kwalifikowanej. dobre samopoczucie. stanowi niekwestionowany spos b poprawy zdrowia psychicznego. Podr ż turystyczna może tu być środkiem wzmacniającym poczucie wewnętrznej kontroli i osobistego wpływu na własne życie.. FUNKCJA ZDROWOTNA "i l" twarzania odporności swoistej.. Systematyczne uprawianie turystyki. Masowośćr żnorodnych zbiorowości ludzkich występuje np. szczeg lnie szkodliwe przy jednoczesnym zmniejszaniu się odpornościpsychicznej w wyniku ptzemęczenia. 148).2. źr dła przeżyć estetycznych. Turystyka może umożliwić zacieśnianie kontakt w z przyrodą i być czynnikiem prewencyjnym w zakresie zdrowia psychicznego. we wszystkich rodzajach środkw transportu. nikiem ogromnych korzyści społecznych o określonych implikacjach ekonomicznych. i metody.. 2 kach zycia rodzinnego. lecz stan. Siciriskiego.jakie sobie stawia społecze stwo. nadwerężonego wspomniany- - mi zjawiskami. zakłady przemysłowe. odbijających się na stanie zdrowia człowieka. Naraża go to na frustracje.

z zalieczyszczenia żywności. W kontakcie z przyrodą. wdrazającego człowieka do ochrony oraz doskonalenia zdrowia ftzycznego i psychicznego. - kłopoty definicyjne. nej cywilizacji tworzą układ czynnik w agresywnych. Przed podjęciem pr by określenia funkcji wychowawczej wsp ł. spo. PWN.34_36. W sumie możil powiedzieć. FU N KCJA WYCHOWAWCZA rozumianym jako zesp czesnej turystyki należy powt rzyć. Kamirlskiegoa środowisko wychowawcze twotząosoby.in. że zadanie środowiska wychowawczego obejmuje ca_ łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka oraz ł trojakich składnik w: przyrodniczych.in. starość)organizm ludzki wymaga kompensacji dorosłość. Przyjmując. kt rych jednostka staje się członkiem. turysta odkrywa też nowe wartości moralne. Najczęściejwymienia się agresje biologiczne (wyi nikające np. a A. wyr wnyWłaściwy wania ewentualnych brak w organizmu oraz pobudzaniaprzez korzystne warunki środowiska. Rozw j społeczny polega na kolejnym wrastaniu w grupy społeczne. wartościowego spędzania czasu wolnego.2. młodzież. Środowisko wychowawcz. iż w tym złoŻonym procesie turystyka jest r wniez obecna.). 39Ż 393 . natężenia hałasu).in. miłości ojczyzny). Wyzwala to w człowieku1 pragnącym utrzymać dobre zdrowie. ułatwia i przyspiesza socjalizację.55.3 . można sądzić. wia przez redukcję stanu napięcia. Źr deł możliwościwychowawczych turystytj. moŻe stanowić istotne naruędzie realizacji prawa człowieka do zdrowego środowiska przyrodniczego. szczeg lnie jej form specjalistycznych. m. realizowanej przez turystykę. iz turystyka oznacza m.rtr 4. piękna i harmonii. Funkcje pedagogiki społecznej.. że te trzy sfery ludzkiej osobowości stanowią jedność. s.Ruch Prawniczy. pilota turystycznego. członka organizacji turystycznych itp. młodzieży oraz dorosłych do przyswajania wartości moralnych i zgodnych z nimi zachowa społecznych. W rozumieniu A. kt re wywołując zmiany cielesno-fizyczne i psychomotoryczne. Jest ono bowiem częściąobiektywnego środowiskaspołecznego (wraz z jego podłożem przyrodniczym i kontekstem kulturowym). A. ze konsekwencje środowiskowetow arzy szące wsp łcze8. studenta. Turystyka. czrrcia szkodliwości. w kt rym zyje wsp łczesny czło. Skłania to do wniosku. łecznych i kulturowych. Zagadnienie wychowawczej funkcji turystyki mozna rozważyć na tle koncepcji człowieka jako istoty biosocjokulturalnej. pracownika).leczce- 6. wiek. a jej rola aktywna. można tez upatrywać w budzeniu przez nią takich 5 chują się odrębnością sytuacji wychowawczej. jest widoczna zdrowotna funkcja turystyki. wejścio człowieka w bezpośredni kontakt Z nowym środowiskiemspołecznym. Podczas imprez turyStycznych człowiek wchodzi w nowe grupy społeczne i musi opanowywać nowe role społeczne (przewodnika.in. potrzebę ucieczki kompensacyj" nej. odpowiadających ideałowi wychowawczemu społecze stwa. Warszawa l9'l5. może stanowić znaczący element wychowania ftzycznego. Rozw j kulturalny zaśpolega na wrastaniu w wartości kultury w drodze przyswajania poŻądanych modeli kultury (np. Wychowawczy walor turystyki należy szczeg lnie odnieśćdo jej dw ch rodzaj w turystyki krajoznawczej i kwalifikowanej.r sje nerwowe (w wyniku m. Z pojęciem środowiska społecznego pozostaje w bezpośrednim związku środowisko wychowawcze. A. Właśniew dążeniu do poprawy zdro. grupy społeczne i instytucje pełniące zadania wychowawcze.wody i powietrza) oraz agto. (np. Sprzyja temu upowszechnianie kultury i samokształcenie. zachęcające jednostki i grupy dzieci. KształĘe się w nim r wnież właściwy stosunek do środowiska przyrodniczego i następuje uświadomienie aspekt w degradacji środowiska. zabieg w profilaktycznych itp.e Ekonomiczny i Socjologiczny" 1974. że turystyka. przygotowujących go do życia w społecze stwie. wywołujących zagrożenia warunk w zdrowotnych życia. zwłaszcza kwalifikowala. oraz na przyswajaniu sobie w tych grupach odpowiednich r l społecznych (np. Kamir ski. Może też być środkiem wychowania zdrowotnego. wypoczynku. W kaŻdej jego fazie (młodość. kt ra jest źr dłem spokoju. Turystyka w swoim założeniu wychowawczymmoże przynosić pozytywne skutki w toku całego ludzkiego życia. obejmując zar wno dzieci.. jak i dorosłych oraz spełniając warunki ruchliwości przestrzennej. Kamir ski5 twierdzi. Kamir ski. przez uprawianie turystyki o motywacj ach poznawczych. ruchu). - rozw j biologiczny człowieka wymaga m.

ryr'u.2.3540. janie przez turyst w kultury technicznej. a takżL urzą- nia turyst w. wysoki udział w niej młodzieży.. poznania siebie samego.""j tury. To rygory uprawiania turystyki mają duże znaczenie * p'o"". mieścisię w koncepcji kształcenia ustawicznego. że kvtałcenie jest częścią składową wychowania -"*iaui" jego szerokim znaczeniu6.. Trzeba przypomnieć. wchodząc w bez|ośredni kontakt ze środowiskiem społecznym. szczeg lnie o motywacjach poznawczych.. szczeg lnie kwalifikowana' wy. Wulek.u. społeczny i t<uituratny -u" przesffzeganiu zasad bezpiecze stwa własnego i innych.z kulturą. W:.tyti i otra<tie iei rzeczywistąrolę w środowisku wychowawczym. zwlaszcza jej form krajoznawczych. zainteresowa i og lnej sprawności umysT. ze jej uczestnicy.' ^Yoi:n. zwłaszczamłoaycn. t Miejsce pedagogiki w systemie nauk. wsp lnota przeżyć. aby zintensyfikować badania efektywności wychowaw. iż jedn ąz podstawowych funkcji turystyki w odniesieniu do turysty jest funkcja poznawcza. wsp łczesnej . Poznawanie r żnych składnik w środowiskadzięki turystyce. przy jednoczesnym Znawcza" można wyjaśnić.i.u" *oże wspierać rozw j biologiczny. Warto powt rzyć. HumanisĘc1ne podstawy turystyki. maga wysiłku' pewnego odporności ftzycznej i |. iz poznawanie świataprzez _turystykę jest gł wnym elementem iei ru*c. że tvystyka.4.pWN. atakżepono.ją. pedagogika. Przecław ski' rozszerza wie. społecznej i kulturowej.. 6. *y. c)yli umiejętności ko'mpetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystyczneg o. dzę turysty o kraju i o świecie. Przy jęcie określenia. gospodar.e1mi_e. doświadczenia i samotsziałcenia. przede wszystkim kwalifikowanej.opr cz wiedzy przez tlrystykę powinno się r wniez zdobywać umiejętności potrzebne do celowego siozytkowania tej wiedzy. przyswaja sobie r wniez pewne umiejętności oraz na- ^_ 19'74. . dze(l zgodnie politechnicznego. Uwaza' sii.yki oru. to nasuwa się wniosek. doskonalenia intelektu i d. Na zakoriczenie wypada stwierdźiŻ. daje też dobre mozliwości konfrontacji wiedzy og lnej oraz specjalistycznej z konkretnym obrazem rzeczywistości. Kształceniowa funkcja turystyki moze więc być spełniana zar wno w sensie poznawczym. że zdo|nośćrozumowania' przyswajania wiadomości.. zyciem społecznym i ludnością odwiedzanych miejscowości. jw. FuNKCJA tśzTAŁcENlowA Przy założeniu. 394 395 . tzn. 56T.i *y"t o**-.funkcja po- łowej''8. s.. Wymaga ona r wniez u-i". ze turystyki to nil tyko obcowanie _uprawianie zprzyrodą' Jest to kontakt. W turystyce. "=dobycia umiejętności potrzebnych mu do przeobrazania światai do rozwoju jego określonych uzdolnie . zdobywa_ jąc orientację w otaczającej go rzeczywistości przyrodniczej. Wujka przez ksztalcenie należy rozumjeć.j . Warto też podkreślić. więzy koleŻe stwa.ęt-s"i wspodziałania z innymi. kt re moze spożytkować praktycznie. mają szansę poznania świataoraz Swego w nim miejsci. iz postulowana funkcja wychowawcza turystyki mieścisię w rygorach definicji wychowania o. Literatura przedw .tyt i uzasadnienie jako element jej funkcji wychowawc zej. W: pedagogikn. s.howa- z ich konstrukcją ru*.funkcja kształceniow a" zarniast.stopnia olaz opanowaniazmęczenia. ność'odwaga' Kształtują on" po'tu*y i osobowości społecznie najba1.samodzielnę miotu poświęcona społecznym funkcjom turystyki głosi. wyki.pod uwagę masowy charaktei ""ło*i"tu.oryr.'"iiu za innych odpowiedzialności.Ęnośćdo wiedźy irwają przez całe życie człowieka.y. Zakłada się w niej. w"ałog i kierowane czynności człowieka podejmowane dla osiągnięcia określonego zasobu wiedzy o otaczającym go świecie. jak pisze K.J cech' jak aktywność.l"sri sie w. kulturowym i przyrodniczym. należy tez upatry. Turystyka bowiem. Funkcja kształceniowa turystyki. kształceniowu runł"iu.Że kształceniowa funkcja turystyki. przejav a się w tym. Umozliwia ono p.y"t i""n. na drodze bezpośredniej obserwacji.. jak i praktycznym. Turysta bowiem. Warszawa 7 8 K' Przecławski.podając definicję kształcenia. Miejsce pedagogiki w systemie nauk. wać elementu wYchowania dziej pożądane. jw.

Kształceniowa funkcja turystyki znajduje takze odbicie w formułow& niu prawidłowego obrazu odwiedzanych miejscowościi kraj w. Jak to się starano wykazać w rozdziale 2. politycznych i gospodarczych w Polsce. Że poznawane fakty są szczeg lnlc odczuwane. w turystyÓc krajoznavłczej człowiek odkrywa nowe wartości moralne i intelektuali.2. ne. pozwalających na zrozumienie społeczno-kulturalnym innych kraj w moze stymulować aktywnośćintelektualną turyst w na rozwoju jak już stwierdzono Proces urbanizacji polega jest wzrost liczby ośrodk w miejskich.5. warto nich wiele cech wsp lnych. z praktycznym doświadczeniem turyst w jest formą weryfikacji tej wiedzy i niejednokrotnie powoduje szok. okolicznośćtawzmacniapozyqę turystyki w procesie kulturowym. np. zorganizowana w formie wycieczeĘ moze być interesującym źr dłem wiedzy i instrumentem wychowania. Sil.Turystyka daje okazję do praktycznego wykorzy_ stania umiejętności językowych. wykazuje określone związkj z podstawowymi czynnikami miastotw rczymi. zapamiętywane i uświadamiane. turystyka jest pochodną jednych czynnik w. interesującą z punktu widzenia nowoczesnych czynnik w przemian społeczno-gospodarczych i przestrzennych. garnizon wojskowy i turystykę' Turystyka. z uwzględnieniem wszystkich aspekt w przejawiania się tego procesu' iod wpływem rozwoju turystyki zwiększa się 1iczba ludnościstałej oraz sezonowo i tymczasowo zamieszkałej w danej miejscowości turystycznej. r wnież zwr cić uwagę na jej znaczenie dla samokształcenia uczestnik w podr ży turystycznych. szkolnictwo średnie i wyższe. ze mimo zewnętrznych r żnic istnieje w się oraz wsp łdziałanie. Doświadczenie renomowanych miejscowości turystycznych wikazuje. Wiadomo bowiem. społecznym i przestrzennym. Na skutek tego zwiękżycia obu grup ludności oraz zmniejsza satysfakcja sza się uciążliwość turyst w. Wśrd tych czynnik w można wymienić przede wszystkim przemysł. 396 397 . węzeł komunikacyjny. Jego podstawowym miernikiem ludności zamieszkałej w miastach w stosunku do og lnego zaludnienia na danym obszarze geograficznym. arczw j innych generuje' iurystyka jako czynnik miastotw rczy tie ma charakteru uniwersaln"go. Ponadto w strukturze czynnik w miastotw rczych turystyka pełni funkcję modernizacyjną. naZywanym urbanizacją. żc turystyka krajowa i zagraliczna. szczeg |nie zagranicznej. że 6. Kształceniowa funkcja turystyki zasługuje na popularyzację zwłaslł cza w turyStyce młodziezowej zorganizowanej. rozumiane. Turystyka ułatwia też porozumienie między ludźmi. Miastotw rcza funkcja turystyki zawiera teŻ wiele element w pochodnych od innych jej funkcji. Po tych uwagach wstępnych można przejśćdo zaprezentowanla Zakresu oddziaływania turystyki na proces urbanizacji. że stosunek liczby ludności stałej do stanu ludności og łem Na zakoriczenie tego fragmentu rozwuża wolno powiedzieć. Ń omawianej roli występuje gł wnie na obszarach wyposazonych przyrodniczojak wiadomo w walory turystyczne. opanowana wcześniej wiedza o życiu Rozvłażajączagadnienie kształceniowej funkcji turystyki. może odegrać znaczną rolę w postępowych przeobruŻeniach społeczno-kulturowych. kt rzy odkrywają. czyli funkcja miastotwr rcza turystyki. w określonych warunkach kształceniowa funkcja turystyki. ne przeżycie turystyczne sprawia. ekonomicznej. Proces ten jest uwarunkowany rozwojern określonychczynnik w miastotw rczych. między wsp łczesną turystyką a procesem urbanizacji występuje dwustronna za|eŻność. naukę. atakŻe handel hurtowy.Konfrontacja wiedzy o świecie. FUNKCJA MlAsToT wÓnczn Jak juz stwierdzono w rozdziale 2. stanowiące rozwoju turystyki. przebywającej w szczycie turystycznym jest wysoki i zwiększa się w miarę wzrostu atrakcyjności turystycznej danej miejscowości' Fakt ten nie zawsze jest uświadamiany przez planist w oruz organizator w podaży usług turystycznych i og lnomiejskich. czyli ruchu turystycznego -kulturowe podstawy i gospodarki turystycznej. w swoim wymiarze ekonomicznym. port. administrację publiczną.Wpływ urbanizacji na tempo i kierunki rozwoju turystyki Został już dokładnie scharakteryzowany. Pozostaje do oceny oddziaływanie turystyki na proces urbanizacji. zdobytej dzięki czytaniu książoĘ prasy i oglądaniu telewizji. może też oblldzić w sobie nowe zainteresowania intelektualne oral kulturalne.

Powstają bowiem nowe obiekty noclegowe. domy źd'oio*". Busko Zdr j. Wydaje się. wycieczkowa i weekendowa. lstltnym cz nikiem rozwoju urządze infrastruktury turystycznej i paraturySt' są nakłady inwestycyjne. nt I' 399 . Potrzeba wypoczynku nad morzem czy w g tach prowadzi do rozbudowy infrasruktury turystycznej. rzemieślniczych. Dla przykładu można wymienić Krynicę More R. mającego warunki turystycznej. Następuj e iez rozw j gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. produkcj a przemysłu spożywczego. Z biegiem czasu powstają odpowiednie sanatoria. W taki . isiotne zmiany. Połczyn Zdr j. Ruch turystyczny pobudza do rozwojulospodarkę danego ośrodka. osiągnięcia wspomnianego celu podr ży turystycznej jest. morze czy powietrze g rskie nie wystarcz4-ą uo'i"m. działywania. rozwija się r żnorodna sieć usług towarzyszących. a za gralicąVichy we Francji' W procesach urbanizacyjnych duzą ro1ę odgrywa turystyka pobytowa. wzrost zatrudnienia w sektorze usfug turystycznych. dostosowanej do potrzeu t"ł_ l stycznych. potrzeb turyStycznych powstaje bogata sieć zakład w usługowych b pośrednio i pośrednio świadczących usługi dla turyst w. Sło ce.1". Tury styka w parkach rozrywki. W latach 1glo-tgtz liczba pokoi hotelowych wzrosla z 6 tys.oś-ni" |iczba turyst q aby z kolei z jeszcze większą siłą oddziaływać nagospodarczy i przestrzenny rozw j ośrodka turyStycznego. skuteczność kuracji wymaga zorganizowania zespołu usług zapewniających osiągnięcie celu.Miastotw rczą funkcję turystyki można też rozpatrywać z punktu widzenia cel w podr iy turysĘcznej.. Nałęcz w. hotell. hotele. rozwija się budownictwo'mieszkaniowe.Problemy Turystyki" 1'98'1. iz turyściw istotny spos b się przyczyniają do rozwoju miejscowości gwarantującej im zaspokojenie iej potrzeĘ. Rośnieliczba ludności stałej zatrudnionej w obsłudze ruchu turystycznego. Walt Disney World (Orlando. jako cel podr ży turystycznej weźmie się leczenie. Krynica Zdr j. Podobny mechanizm rozwoju pod wpływem turystyki można wskazać la przyŁJadzieparku Disneyiand wKalifornii i innych w Europie Zachodniejg. W dążeniu do coraz lepszego zaspokajania roilicznych choć stanowią istotną przesłankę podjęcia takiej podr ży. niezależnie od długościtrwania Sezonu wypoczynku. j kempingi.1 "ugo. zagęszcza się sieć zaklad w gastronomic znych. rozrywkowych i kulturalnych. Dowodem tego mogą być liczne miasta w pasie wybrzeża Bałtyku oraz sieć g rskich ośrodk w turystyki wypoczynkowej. p''y korzystnych warunkach naturalnych danej miejscowości. Pod Znacznym wpływem turystyki w omawianym kompleksie w regionie orlando zaszły od 1970 r. Michna. powoduje wzrost liczby ludnościw kąpieliskach nadmorskich i ośrodkach turystyki g rskiej. Przykładami tego rodzaju miast w Polsce mogą być: Zakopane. opr cz walor w turystycznych danej miejscowości. . Prawie dwukrotnie wzrosła liczba mieszkarc w. czyniąc ją sprawniej szą. Dobrze rozwinięta sieć szeroko rozumianych usług turystyczny.h. Liczba pasażer w komunikacji lotniczej wzrosła siedmiokrotnie. warunkującej funkcj onowanio wządzeft oraz instytucji turystycznych danej miejscow-ości. do 35 Ęs. powstaje i rozwija się skupisko miejskie. wu-nki". zaś |iczbaturyst w odwiedzających Florydę zŻ3 mLn do 36 mln. odpowiedni" . W zakresie urbanizacji ekonomicznej turystyka ma duże pole od-. gwaranĘe przekształcenie jej w prawdziwe miasto. Floryda)' Park ten zajmuje 111 km2 powierzchni i odwiedza go kilkadziesiąt milion w os b rocznie. Dążenie do więtszości z nich prowadzi do rozwoju miasta.po'ou turystyka oddzialuje na przestrzenną stronę proces w urbanistycznych. Rośniewięc majątek trwały miasta. przesrrz"nni" -"hłonniejszą i przez to atrakcyjniejszą dla turyst w.. iż miastotw rcza funkcja turystyki działa według zasa_ dy sprzężenia zwrotnego. '"""p"ii Jeżeli np. pamiątkarskiego itp. stanowiącej stały element zabudowy miejskiej.podarowanie. Dana jednostka osadnicza urbanizuje się i rozszerza terytorialnie. Gtspodarka turystyczna i wsp łdziałaj ące z nią gałęzie gospodarki miejskiej zwiększają więc źr dła zarobkowania w sektorze nierolniczy^-orui. W ich wyniku powstają ''o*" -l"1ś. Sopot.u oraz wzrasta liczba zatrudnionych w gospodarce. Powstają nowe utice i drogi. komunikacyjnych. zapewniające atrakcyjne spędzenie wolnego czasu' Takim miejscem jest m. motele. gł wnie obcokrajowc w. juk np. pola namiotowe. to nietrudno zauważyć. rorrr"rzają ekonomiczne podstawy rozwoju danego miasta. w eretcie tego rozszerzają się możliwościrecepcji turystycznej całego miasta.in. czyIi og lnie turysĘka rekreacyjna' Inieresującym przykładem miastotw rczej roli turystyki mogą być parki rozrywek. wykazujących stosunkowo szybki wzrost liczby ludności. 398 Rzeczowym wyrazem rozwoju szeroko rozumianej infrastruktury turystycznej i miejskich urządze komunalnych jest odpowiedni przy_ rost zabudowy określonej miejscowości.

Wszelka żywiołowość prowadzi do sytuacji.. W literaturze termin ten jest r żnie określanylO. Jeżeli dominuje w niej. Nie jest to rzadkością w historii miast i ośrodkw turystycznych. Spośrd miast wypoczynku za granicą można wskaza Brighton. Lourdes. Ma to miejsce w wczas.rozumieć zakres i formy codziennych zachowa jednostek lub grup. nych powinien być optymalizowany. Warszawa. daje |0 obszerny przegląd interpretacji tego terminu. Należą do nich przede wszystkim: Florencja. jaką turystyka ma w strukturze funkcjonalnej danego skupiska ludności. Z potrzebą wypoczynku często się łączą potrzeby emocji estetycznych.. Jezeli chodzi o miejscowości typowo turystyczne. to rolę turystyki w tych przemianach mozna traktować w sensie modyfikacji zmian. Jako przykłady powstania i rozwoju takich miast można wskazać m. Częstochowę Każdy cel podr ży turystycznej prowadzi pośrednio do rozwoju skupisk ludności miejskiej. że urbanizacja turyStyczna oddziałuje na proces ujednolicania stylu ży cia przez o gr aniczanie r żnic lokalnych i zmniej zob.sty| życia". to urbanizacja demograftczna oraz przestrzenno-techniczna swoimi rozmiarami i strukturą nie może obntżać wartości recepcji ruchu turystycznego. jej wpływ przejawia się w tym. kt re były kojarzone z pracąrolnika i mieszkaniem na wsi. Rozw j zatem tego rodzaju jednostek musi być oparty na planie zagospodarowania przestrzennego. Nie powinna też degradować pierwotnych walor w naturalnych. gdy poszczeg |ne cele nakładają się na siebie. Wisłę czy Szczyrk. jvł. Jeślisię przyjmie. Turystyka przyczynia się także do rozrostu miast. zar wno krajowej. urbanizacja w płaszczyźniespołecznej wnosi jego miejski charakter. Przy takim załoŻeniu urbanizacja społeczna przezturystykę może oddziaływać na styl życia dwukierunkowo. daje podstawę do twierdzenia. Mozna się tu zmiany do stylu życia. te. iz wiejskie elementy stylu zycia. A. Zakopane. R wnież zestaw referat w na międzynarodową konferencję nt. W celu ich zaspokojenia |iczne rzesze turyst w odwiedzają miejscowości słynące z zabytk w kultury materialnej. - i teoretyc7ne. tzn. masowy charakter wsp łczesnej turystyki. manifestujące połozenie społeczne otaz postrzegane jako charakterystyczne dla tego połozenia. że np. r| A. siciriski. Po pierwsze. Ateny (Akropol) itp. Lazurowego ską. a dzięk't temu umożliwiające szeroko rozumianą społeczną lokalizację innych ludzi''ll..rę.. są powoli i systematycznie zastępowane elementami związanymi z pracą oraz życiem w mieście.. nie pozbawionych walor w turystycznych... Dijon. że proces urbanizacyjny na obszarach turystycz_ som urbanizacji przez turystykę. Siła miastotw1tczego oddziaływania tury_ stykijest szczeg lnie duża. Jastarnię. iż warunkiem miastotw rczego działania turystyki na obszarze wSpor mnianych miast jest ponadregionalny i międzynarodowy zasięg oddzia_ ływania ośrodk w religijnych. Juratę. Są to więc skupiska ludności. 155. Zapewnia to jej istota społeczna czy Mekkę.Instytut Turystyki. specyficzne dla ich usytuowania społecznego. Po drugie. Miami. Styl życia.. Świnouj ście. Wzrost liczby mieszkar c w miast i rozpowszechnienie się miejskiego stylu życia r wnież na wsi mogą wyjaśniaćmechanizmy tych przekształceri także pod wpływem turyStyki. miasta Krymu./ życia. Atlantic City. jak i zagranicznej. w kt rej miejscowość turystyczna przestaje spełniać swoje funkcje i przechodzi do tzędu jednostek osadniczych. Turystyka a pr7emiany sĘlu życia. kt rych gł wną siłąprzyciągającą są skarby sztuki. Wiadomo. poddawane żywiołowym proce400 Należy zaaważyć. Wenecja..in. Styl życia problemy pojęciowe s. wysyłających swoich mieszka c w na wypoczynek do innych obszar w. Reims. Jerozolimę. gdy tylko występuje w układzie licznych czynnik w miastotw rczych. Sicir ski przez styl życia proponuje . 40r . Niekt re miejscowości zaspokajają religijne potrzeby turyst w. wrzesieri 1988. i ekonomiczna. Punktem wyjściabędzie zdefiniowanie pojęcia . W: Sry. będących zasadniczą przesłanką rozwoju turystyki. Jastrzęb ią G Wybrzeża czy Riwiery. Jakjuz wspomniano. Wydaje się. Wersal. tzn. Siła miastotw rczej funkcji turystyki 1est zależna od wagi. to oczywiście oddziałuje pobudzająco na rozw j miasta.. gdy większa częśćludności zawodowo czynnej jest zatrudniona w obsłudze ruchu turystycznego. Zakopane.Ustkę. W wyniku tego rozwijają się i stabilizują gospodarczo. kt re rozwijają się dzięki określonym potrzebom turyst w. utraciło wiele na wartości jako miejscowośćwypoczynkowa..kształĘąc zastanowić nad udziałem turystyki w przemianach stylu zycia w kontekście funkcji miastotw rczej. że urbanizacja nie nalezy do podstawowych czynnik w determinujących treśćstylu życia.. Ponadto istnieją miaSta. jw.

Tlv rcza obserwacja turyst w krajowych i zagranicznych oraz kształceniowa funkcja turystyki mogą być źr dłem kształtowania osobowości otwartych na innowacj e.in. Jednocześnie turystykę jako stymulator środowiska zdrowia należy umieścićw układzie pozytywnych skutk w procesu urbanizacji. np. W ośrodkach turystycznych. jej rola w formowaniu tego środowiska może być poZytywna. satysfakcji społecznych i tw rczości|3. obejmować elementy stylu miejskiego i tra_ dycyjnego w postaci pewnych wartości środowiska wiejskiego. większa kultura spożycia i rozmaitość posiłk w oraz konsumpcja przetwor w. Elementame pojęcia socjologii' PWN. język w obcych. odzież staje się wyr znikiem subkultur. Wyraża się to m.in. Przedmiotem oddziaływania turystyki w omawianym zakresie jest r wnież mieszkalnictwo. Zjawisko to wzrasta w miarę rozwoju miast i pogarszania się środowiska zdrowia ich mieszkar c w. np. bądźteŻobejmujące takie cechyjednostki. Ludnośćobszar w zurbanizowanych. Pawełczyriska. Nie można wykluczyć osłabiania sp jności rodziny w wyniku niedostatecznego przeciwdziałania naciskom zewnętrznym. czyli przekazywania dzieciom dziedzictwa kulturowego. pod wpływem turystyki biorącaudział w ruchu turyStycznym.in. następuje pogorszenie się szeroko pojętego środowiska zdrowia. geografii. psychiczne ludności i grup wiekowych. pod wpływem popytu na usługi noclegowe. Turystyka może też nasilać tendencje do umacniania lub osłabiania partnerskich stosunk w w rodzinie. w większym docenianiu mody i jej urozmaicaniu. Należy Zastrzec. Przejawia się ono m. s. dzięki wychowawczo-kształceniowej funkcji turystyki. że turystyka kształtuje patriotyczne postawy jednostki lub grupy. Jak juz wcześniej wykazano. A. stąd się biorą pewne uproszczenia wywod w. Miastotw rcza funkcja turystyki może oddziaływać dwojako w odniesieniu do rodziny. pochodzącym od turyst w. Istotnym składnikiem stylu życia jest zdrowie definiowane pozytywnie. R wnież w dziedzinie ubioru można wskazać na zmiany pod wpływem turystyki. etnografii czy pogłębiania wiedzy o kulturze. kul_ tury regionalnej czy stosunku do przyrody. s. wykazuje relatywnie większe motywacje do podnoszenia swoich kwalifikacji i poziomu wykształcenia og lnego. tzn. Jednak może r wnież wnosić elementy niekorzystne do obraZu tego środowiska. tj. to trudno nie zauwuŻyć wpływu turystyki na kształtowanie jego modyfikacji. iż rodzina stwarza także własne środowisko kulturowe.szanie ich między miastem a wsią. W zespole codziennych zachowa formujących styl zycia znajduje się także czas wolny i sposoby jego wykorzystania. Warto wreszcie zalważyć. 30l-302. w zwiększonym obciązeniu organizmu nadmierną |iczbą bodźc w i we wzrościeprzeciĘenia komunikacj ą. Sry'l życia w epoce przemian nia.. - determinanty i układy odniesie- 403 . Wiadomo. wzrasta jej udział w zagospodarowaniu czasu wolnego od pracy itp. Jezeli np. Przejawami tego mogą być: wzrost konsumpcji zywnościpoza domem (m. iż stwierdzenia dotyczące stopnia oraz kierunk w tego od_ działywania mają charakter hipotez. czyli rozumiane jako dobre samopoczucie fizyczne. Skutki pozytywne to możliwość wzmocnieniawięzi emocjonalnych rodziny. np. własnego narodu. a także bodźcem do nauki np. w tendencji do posiadania domk w letniskowych. a pośrednio i turystyki. obserwuje się wzrost standardu mieszkar . przy powrocie rodziny lub jej członka z podr ży turyStycznej. odzywianie uzna się za segment konsumpcji. że proces urbanizacji jako wynik cywilizacji przemysło- życia. sw j styl wej jest r wmęż nośnikiemwielu zjawisk stanowiących niezamierzony produkt uboczny tego procesu.jak zdolnośćdo pracy. Pod wpływem urbanizacji. Składnikiem stylu zycia moze być życie w rodzinie. turystyczne formy zagospodarowania tej kategorii czasu mają tendencję do utrwalania się i szerokie perspektywy. Należy tu takze upaĘwać możliwościnatężenia funkcji socjaliza- cyjnych. Jest to widoczne np. w degradacji środowiska przyrodniczego. 144. Po tych uwagach og lnych można podjąć pr bę wskazania na rolę turystyki w modyfikowaniu niekt rych składnik w stylu życia. w postaci obcych zwyczaj w czy słownictwal2.. Ten proces ujednolicania moze się odbywać dośrodkowo. 13 |2 J. konsumpcji. zaciera się teŻ r żnica w sposobie ubierania się poszczeg lnych warstw i społeczne. Przy założeniu. rozw j gastronomii). Szczepariski. Aktywną obecnośćturystyki można też odnotować w kształtowaniu się kolejnego składnika stylu życia. jw. Ma ona sw j udział w zwiększaniu nacisku na ochronę zdrowia w obszarach zurbanizowanych. szczeg lnie wśrd ludnościzamieszkującej duze miasta. np. jw.

Podstawy urbanizacj i ekonomicznej w si rozsze rza także rozbudowa sieci usług bytowych świadczonychturystom i ludności wiejskiej. wykazująca wzrost w miarę rozwoju turystyki.. lepsze warunki rozwoju osobowości. iż uprawianie turystyki. $ 405 $ :{ tl $ . częSto zagrożonych ekonomicznie. iż jest ona jednocześnie jednym z cel w zyciowych wyznaczarLych wsp łcześnieprzezmiejski styl życia' Wsp łczesna wieśznajduje się r wniez w polu oddziaływania procesu urbanizacji. przyczyrtla się d9 wzmocnienia i poszerzenia tego uczestnictwa. Skutki nie kontrolowanego rozwoju turystyki na tych obszarach mogą jednak r wnież być niekorzystne i wyrażać się np. Mogą tez być przyczyną wielu zjawisk patologicznych. domki letniskowe. Dotychczasowe rozwuŻania o roli miastotw rczej funkcji turystyki w modyfikowaniu miejskiego stylu życia skłaniają do og lnego wniosku. tworzy korzystne warunki do powstawania tego rodzaju stosunk w społecznych i do wzrostu znaczenia elementu komplementarności w charakterze więzi między turystami oraz między turystami a ludnością goszczącą. Trzeba też og lnie zauvłażyć. Dowodem na to moze być zwłaszcza sieć wsi turystycznych. Warunkiem funkcjonowania wsi letniskowych jest też wyposażenie ich w podstawowe utządzenia infrastrukturalne o charakterze turystycznym i miejskim. Badania dowodzą. kształĘąc w określonym zakresie styl życia ludnościmiejskiej. w sensie skutk w jej rozwoju. obserwuje się. Można je zwłaszcza odnieśćdo stylu życia. Zapr ezentow ane r o zw ażania o mi as to tw r czej funkcj i w sp łc ze snej turystyki upoważniają do wniosku. parkingi) nie- rzadko są wyobcowane ze środowiska wiejskiego i obniżają walory krajobrazu wiejskiego. w tym z turystyki. Widoczne są pożądane przemiany pod tym względem. jakości i stylu życia ludnościwiejskiej. Jej pozycja wynika r wnież z te9o. że turystyka może w tym procesie zĄąć znaczące miejsce. iz nieracjonalna urbanizacj a techniczna wiej skiej sieci osadni czej może by ć przy czy ną degradacji środowiska przyrodniczego' Urbanizowane wsie turyStyczne stają się r wnież obiektem przekształcer w sferze społecznej. jako częśćskładowa szeroko rozumianej kultury. Wyrazem tych przemian moze być zatem poprawa warunk w. że miastotw rcza funkcja turyStyki.Doświadczenie wykazuj e. co wzmacnia rolę turystyki w omawianym zakresie. Na przykład tradycyjna władza ojcowska. Można zatemWzyjąć. społecznego i kulturalnego. kt re z kolei potęguje działanie czynnika wywoławczego. takie jak koleże stwo iprzyjaź '. kt ry pod wpływem turystyki jest poddany przekształceniom na wz r miejski. Praca taka daje młodym ludziom więcej swobody. Turystyka ułatwia też swobodne i intymne kontakty międzyludzkie. Skutki wzrastającej roli turystyki są szczeg lnie widoczne w zakresie urbanizacji ekonomicznej i technicznej. r wniez z tytułu sprzedaŻy turyStom i organizacjom zajmującym się obsługą ruchu turyStycznego usług noclegowych. ściśl'e związana z dawną strukturą ekonomiczną gospodarstw chłopskich i decydowaniem o dziedziczeniu. Rozważając kierunki oddziaływania turystyki na kształtowanie miejskiego stylu zycia. że rośnie odsetek ludności wiejskiej uffzymującej się z nierolniczych źr deł zarobkowania. większą dostępność d br kultury. pensjonaty. Turystyka. og lnie można więc powiedzieć. poprawiają warunki zycia ludności wiejskiej i podtrzymują funkcjonowanie niekt rych gospodarstw wiejskich. Przejawem urbanizacji technicznej wsi jest r wnież rozszerzająca się zabudowa typu miejskiego. jest istotna dla wielokierunkowych przekształcer wiejskiej sieci osadniczej. Mozna postawić tezę. Że aczestnictwo w kulturze ma relatywnie korzystniejsze warunki rozwoju w wyniku procesu urbanizacji. iż turystyka wywiera także wpływ na przebieg urbanizacji wiejskich jednostek osadniczych. np. w sferze obrotu ziemiączy obyczaj w.. jest lub moze być podważoflaprzez pojawienie się lepszej pracy dla obu płci w sferze obsługi ruchu turystycznego. Zwiększająca się Zwartość tej zabudowy i wymiar przestrzenny (np. W su404 . wyposażonych w określone walory turystyczne. W tym sensie ma charakter pozytywny. w degradacji środowiska przyrodniczego. Miastotw rcza funkcja tury_ styki przejawia się tu z r żnym natężeniem we wszystkich czterech płaszczyznach przebiegu procesu urbanizacji. iz tworzenie nowych miejsc pracy oraz osiąganie dodatkowych dochod w. np. że vrbanizacja wywołuje zjawisko turystyki. Rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej oraz kontakty ludności wiejskiej z uczestnikami ruchu turystycznego tworzą podstawy tych postępowych przemian. warto r wnież zwr cić uwagę na stosunki spo_ łeczne. mie te przemiany ekonomiczne pochodzenia turystycznego mogą zahamować odpływ ludnościwiejskiej do miast. kempingi. kwalifikowanej czy wycieczkowej. artykuł w żywnościowychitp.

. Funkcja edukacji kulturowej turystyki odnosi się nie tylko do samych turyst w.ou mogą oni odnieśćwiele korzyści. kulturowy. dzeri kulturalnych.6.war to podnieśćzagadnienie stanu zdrowia społeczeristwa. jakośći poziom życia. przeto trzeba zwr ci uwagę na rolę turystyki wypoczynkowej i zdrowotnej w poprawie Ę sytuacji.t. Przecławski. K.niesie przy tym wiele wartości moral_ i społecznych. Termin ten odnosi się do r Żnych dzie' dzin życia. cześniestała ewolucja form wsp łczesnej turystyki zwiększa formułowania wzaj emnych powiązar{ tych zj awisk. ze kultura oznacza spos b.k_ tualnej oraz kultury życia codziennego. W edukacji kulturowej głosi się też postulat.2. Przecławski wyraża pogląd. turystyka zaśwzbogaca. w wyni' ku edukacji kulturowej. element kultury. nych czynnikiem edukacji kulturowej jest tez turystyka pielgrzymkowa. Wymiar edukacji kulturowej ma r wnież turystyka polegająca na zwiedzaliu zakład w przemysłow ych. Wywiera ona r wniez określony wpływ na iozw j kul_ turalny miejscowości odwiedzanych przez turyst w. w Polsce jest zły. chroni i dobra kulturalne. iż zakres i natęż!r1l. jw. ra inspiruje rozw j turystyki. rodzaje i sposoby uprawiania rozrywki oraz zabawy były wartośc iąi rntały zna- 406 . obecność turystyki. atakże coraz częściej zabytkami przemysłowymi. w parkach rozrywki oraz w odni"sieniu do wielkich miast i metropolii gospodarczych. że elementy szeroko ro. FUNKCJA EDUKACJI KULTUROWEJ Związl<t turystyki z kulturą pozwalają na sformułowanie wniosku. 6. spotkanie kultur i czynnik przemian kulturowychla. |a i K. Postulat ten ma szansę realizacjiw turystyce Turystyka krajoznawcza otaz kwalifikowana. czyli archeologicznu. jest w tym procesie powszechna i może przynieśćwiele wartościowych efekt w.po. plażowej.ałe z tozw o- festiwalowej.o_lę * kształtowaniu świadomości kulturowej jej uczestnik w. iuł"i" interesują się wielkimi osiągnięciami naukowymi i technicznymi. szczeg lnie o podłożupoznawczym. Turystyczna edukacja kulturowa przejawia się takze w ekonomicz_ nych aspektach rozwoju turystyki. Upowszechnienie wymienionych form turystyki oraz tworzeł nie odpowiednich warunk w ich rozwoju mogą się przyczynić do po' lepszenia stanu zdrowotnego społecze stwa i w konsekwencji. Humanisryczne podstawy urystyki. zasługującej na upowszechnienie w warunkach maso.Jednocześnie skłaniają one do następnego wniosku. Edukacja kulturowa może mieć postać samokształcenia. Turystyka archeolo giczna pogłębia świadomość kulturową społecze stwa pod względem tradycji wytw rczościprzemysłowej. nie miastotw rczego działania turystyki powinny być regulowane w cQ}i lu zachowania szeroko rozumianych społecznych wartościwsp łcze&:' nej turystyki.np. W sumie te rodzaje iurystyki mogą spełniać oczekjwania edukacji kulturowej społeczer{śtwa. gł wnte młodzieży. może odegrać doniosłą . Przyswajają oni zaobserwo_ wane u turyst w z reguły wyższe potrzeby kulturalne oraz ucząsię ko_ rzystać z przygotowanych dla turyst w i wymaganychptzez nich urzą- miona dobra kulturalnego. W tym sensie odzwierciedla ją wzrost poziomu życiaw wyniku ekonomicznego i społecznego rozwoju miej scowości turystycznych. Przyjmując. W ten. a także spos b i poziom życia ich stałych mieszkarc w. uprawiana rozumnie i dobrze zorganizowana. Korzyściekonomiczn e rwiry. Ponieważ stan kultury pod tym względem np. do korzystnych przemian kulturowych. Edukacja kulturowa jest terminem dającym wyruz nowej potrzo' bie turystycznej. Turystyka zaśma bardzo dogodne warunki do przal kazywania tych wartości kulturowych swoim uczestnikom i otoczeniu' w kt rym są osiągane jej rozmaite cele. w sferach etyki (ochrona środowiska'. aĘ poziom. iż ryzuje moze być traktowana jako funkcja kultury. zumianej kultury są obecne prawie we wszystkich rodzajach wsp li czesnej turystyki. Podjęta w tym rczdziale pr ba określenia postulowanych funkcji httr rystyki w sferze pozaekonomicznej dowiodła. Promując liczne wartościreligijne. wości wsp łczesnej turystyki. wzbogaca ona uczestnictwo w tradycji kulturalnej kraju i świata. int. że dziedziny te znajdują się w związku dialektycznym.

tem na wielkość. FUNKCJA EKONOMICZNA Zgodnie zprzyjętąkonwencją podrozdział ten. Wzrasta liczba nowych stanowisk pracy. turystycznych oddziałuje też na kształtowanie sfery produkcji d br i usług. noclegowych. wyrażające się gł wnie w ich wpływie na bilans płatniczy kraju o rozwiniętych funkcjach turystycznych. Jeżeli popytowi temu przeciwstawi się odpowiednio zorganizowaną poda:ż poszukiwanych usfug i d br materialnych. przez efekt naślazwłaszcza zagranicznej. Należy też dodać.jem turystyki odnoszą się też do całego kraju. wymiany oraz konsumpcji. dotyczącego wpływu turystyki na procesy rozwojowe w r żnej skali prze_ Turystyka.Moze więc wzbogacić postawy patriotyzmu. Wiadomo. W polskiej rzeczywistości ekonomiczna funkcja turystyki nie była należycie doceniana. Warto więc jeszcze raz podkreślić jej walory w procesie gospodarowania. RedysĘbucyjny efekt turystyki ma np. jak kłżdyrodzaj konsumpcji. że funkcja edukacji kulturowej turystyki może być stymulatorem popularyzacji dorobku wsp łczesnościi kultywowaniB dziedzictwa przeszłości. stwarzając możliwości odnowy sił człowieka. zwłaszcza gdy charakte. W tym sensie turystyka należy zar wno do sfery wymiany. Turyścisą konsumentami wielu usfug i d br. stając się uczestnikiem rynku turystycznego. wpływa za408 kulturalnego i gospodarczego. swojej dyspozycji środkipłatticze. pojmowanego jako troska o narodową wsp lnotę. Turystyka krajowa stanowi przede wszystkim ważn! czynnik spoTurysta. a więc nośnikami popytu na r żnorodne świadczeniaturystyczne. Ta obecnośćtu_ rystyki jest widoczna w kształtowaniu modelu konsumpcji. łe c zno . kulturalnych. np. zmniejszanie rozpiętości w poziomie życia miejscowości.2. handlowych. bodźce ze sf'ery konsumpcji docierają do sfery produkcji za pośrednictwem wymiany i podziału. informacyjnych. jako zjawisko o bogatej i r znorodnej treściekonomicz_ nej. że turystyka ze swej natury jest formą konsumpcji. stanowi pr bę wnioskowania uog lniającego. powoduje liczne konsekwencje we wszystkich sferach gospodarowania. zaspokaja potzeby w zamając do kresie usług. Punktem wyjściarozwaŻail jest twierdzenie. Jak wiadomo. wyższego poziomu życia stanowi istotnej wagi bodziec do postępu społecznego' downictwa cepcji turystycznej.region w i kraj w turystycznych. powstawanie nowych źr deł dochod w w miejscach restrzennej. poprzedzony w rozdziale 2 obszerną analizą uwarunkowa rozwoju turystyki jako zjawi_ ska ekonomicznego. Pod wpływem popytu turystycznego powstają nowe pola aktywności człowieka w r żnych dziedzinach wytw rczościi usfug. ścisłepowiązaniaz procesem podziału i pociąga za sobą takie konsekwencje.g o s p o darc ze g o ro zw oj u ob s zar w re c ep cj i tury s Ę c zn ej. Ekonomiczne' dodatnie skutki turystyki przejawiają się w skali kraj owej i zagr anicznej.atakże na strukturę popytu i w efekcie oddziafuje na rozmiary oraz strukturę wydatk w ludności. to strumie pieniądza w formie wydatku turystycznego może stanowić istotne źr dło dochod w budżetowych i dochod w gospodarstw domowych w miej scowościach turystycznych.moŻe też się przyczynić do intelektualnego rozwoju społecznościturyStycznej. gastronomicznych. dokonuje zakupu Sprzętu turystycznego. Turystyka zaśo motywacjach poznawczych moŻe przynieśćefekty w formie nowych tozułirya w wielu dziedzinachżycia. ryzuje go rozwinięty poziom funkcji turystycznej. komunikacyjnych. ze wysoki prestiż tury_ styki w strukturze czynnik w rozwoju jest określony ptzez jej obecność we wszystkich sferach gospodarowania: produkcji d br i usług. pamiątek itp'. opr cz warunk w natuU podstaw dochodowości turystyki leŻy wymaganie stworzenia pewnego miniralnych danej miejscowości - 409 . Przeprowadzona w rozdziale 4 ocena miejsca turystyki w strukturze gospodarki narodowej daje podstawy do twierdzenia. Dlatego. wzrost wpływ w do bu_ dzet w lokalnych i centralnych.7. rozrywkowych. Wolno też przypomnieć. iż do sfery wymiany można przypisać efekty dewizowe turystyki międzynarodowej. jak i sfery podziału. Tirrystyka zdrowotna i wypoczynkowa. prowadzi do wzrostu wydajności pracy. Wolno sądzić. Że wiele zjawisk 6. jak zmiany w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego. jest dokładnie opisana zwlaszczaw zagranicznej literaturze przedmiotu. podzia_ łu. iż konstatacja wyższego poziomu Życia w czasie uprawiania turystyki. rzemieślniczych. wpływając dodatnio na innowacyjnośćgospodarki.

w wyniku inspiracji rynku powstaje i rozwija sigr infrastruktura turystyczn a oraz sieć jednostek gospodarczych. W takim kontekście należy oceniać ekonomiczną funkcję turystyki zaZagraniczna turystyka przyjazdowa daje efekty analogiczne do efekt w. Połączenie dynamiki ruchu turystycznego z podażą r żnorodnych' ' najest elementeln handlu zagranicznego. W takiej sytuacji znaLazło się wiele kraj w rozwijających się i kraj w byłego realnego socjalizmu. Na przykład w poszczeg lnych uzdrowiskach francuskich doch d z turystyki przewyższa607o budżetu miejskiego.ka z obsługą ruchu turystycznego. Ekonomiczna funkcja turystyki jest wysoko notowana zwłaszcza w skali międzynarodowej. iz ogromne zadłuzenie tych kraj w stało się jednym z najwuŻniejszych problem w gospodarczych wsp łczesnego świata. wskłźnlkten w wybranych krajach europejskich miał nastęgranicznej. tujących warunki bytowania turyStycznego. że łącząc gospodarkę Wajową ze światową. skąd przybywają turyści. Przejawem ekonomicznej funkcji turystyki krajowej jest także to. Należy przypomnieć. niekompetentna polityka w dziedzinie stosunk w gospodarczych z zagranicą może szybko do_ prowadzić do sytuacji. z wyjątkiem ośrodk w wielofunkcyjnych. Dziękt turystyce następuje więc przemieszczanie się środkw pieniężnych z obszar w rozwiniętych do miejsca wy_ branego przez turystę jako cel podr ży turystycznej. lecz także umozliwiają zwiększenie importu koniecznego do zaPewruenia społeczno-gospodarczego rozwoju kraju. Jak to już podkreślano przy opisie turystyki międzynarodowej' w międzynarodowym obrocie turystycznym występuje. Na pewnyrn etapie rozwoju staje się czynnikiem pokonywania barier i ogranię7ę(l wzrostu. Wiadomo.. Zmniejszają się też rozpiętościstandardu życiowego mieszkarc w poszczeg l_ nych region w kraju. Wagę ekononicznej funkcji turystyki zagranicznej podkreślafakt.handel zagraniczny umożliwia osiąganie korzy3gi z wyrnlany międzynarodowej. jak np. szczeg lnie korzystna sprzedaż szerokiego zakresu usług. że dta wielu kraj w jest ona bardzo istotnym dzialem ich międzynarodowego obrotu gospodarczego.ł +^_i_ *:^:^^^ pracy. jak'te przynosi eksport towar w i usług. gdzie nie przekracza30vo. z drugiej zaśtzw. Ludnośćwpłaca d br turystycznych przynosi wielorakie korzyści. Jednocześnie powstają liczn.udzielając turystom nocleg ą sprzedając produkty zywnościowelub posiłki. niewidzialny eksport towarowy.Dlatego aktywizacja wszelkich źr deł dochod w dewizowych nabiera w tych krajach szczeg lnego znaczenia. Przede wszystkim zwiększa dochody budżetowe z tytułu podwyższonych obrot .w pod. Przy takim załozeniu turysta ponosi wydatki z dochod w. JednakŻe wadliwa. Na og ł obszary turystyczne mająniŻszy poziom rozwoju w por wnaniu z tymi. iŻ turysĘka zagranicz- dochody w zamian za świadczone turyStom usfugi i sprzedawane inne dobra. Uważa się. gwaran. 4ro 4II . Dynamika popytu tu. rystycznego wywiera nacisk na poszczeg lne elementy kształtującej się gospodarki turystycznej. Miarą gospodarczego znaczenia zagranicznej turystyki przyjazdowej jest stosunek dochod w z turystyki do og lnych dochod w pa stwa z Ętułu eksportu towar w i usług. w kt rej handel zagraniczny sam się przekształca w najdotkliwsze ograniczenie jego rozwoju. Wymiana zagraniczna wywiera wielokierunkowy wpływ na gospodarkę narodową i jej dynamikę wzrostu. mum podaży ekonomicznych d br turystycznych. Moze on nawet wynosić 10Ovo w małych uzdrowiskach o skromnych funkcjach miejskich. l ne i tanie miejsca __^^-. w wielu przypadkach wpływy dewizowe z tytułu mrystyki zagranicznej nie tylko pozwalają na pokrycie defi cytu bilans u płatniczego. kt re uzyskuje w stałym miejscu zamieszkania.ślonekorzyści. Vichy czy Dax. Ten zaśjest sferą gospodarki ściśle związaląz całym systemem gospodarczym. Wszystkie jednostki gospodarki turystycznej osiągają zwiększone miot w gospodarki turystycznej. z jednej strony. Na przykład w 1990 r. Mieszkar{cy miej scowości turystycznych uzyskuj r wnież okre_ ą do budżetu podwyższone podatki w zutiry. Pod względem omawianej funkcji stanowi jedną z najbardziej korzystnych form obrotu. kt re nie wystąpiłyby w warunkach gospodarki zamkniętej. iż turystyka stanowi narzędzie zmian w przestrzennej struktur7e podziału dochodu narodowego. R 'wniez podejmujący pracę w sektorze usług turystycznych znajdują źr dło zarobkowania' Wszystko to razem pro_ wadzi do ożywienia i rozwoju miejscowościturystycznych oraz do aktywizacji ruchu turystyczne1o w okresach następnych. w wyniku tego poprawiają się warunki aktywizacji Ęon w turystycznych. Powstają nowe i rozwijają się istniejące ele-' menty tej gospodarki. Wykładnikiem znaczenia tego rodza_ ju turystyki może być r wnież udział wp'ływ wdowizowych Z turyStyki w og 'lnych wPływach dewizowych danego kraju. w tym 1$wnież Polska.

Doświadczenie wykazuje. Dążenie do maksymalizacji do_ chod w z turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej narzuca bowiem.5vo. najczęściejbogatych.to wpływy z turystyki zagraniczne1 są odczuwalne dla gospodarki narodowej. transport publiczny. nie miałaby warunk w do rozwoju sektor w pozaturystycznych' Trzeba r wnież podkreślić.8. jw. dzięki roz|icznym skutkom swego rozwoju.Żvo. Turcja I5. siłą rzeczy.Międzynarodowych AktualnościachTurystycznych''.. Struktura tej populacji według wieku jest więc zr Żnicowana.I4. urządzenia wy- ]5 Przy opracowywaniu tego podrozdziału wykorzystano publikacje Instytufu Turystyki oraz Zespofu ds. Grecja I9. sportowe itp.pujące wartości: Hiszpania _ Zl. przemysł turystyczny.). są gospodarczo opłacalne. ogłoszone w .2.Ovo|5. mniej zasobnych. Funkcja etniczna wsp łczesnej turystyki jest widoczna w wielu płaszczyznach. urodzenia poczynkowe. W warunkach tworzenia w Polsce jakościowo nowej ekonomiki omawiana funkcja turystyki zasługuje na poważne potraktowanie' społeczno.orbis'' S. i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. U podstaw kształtowania się etnicznej funkcji turystyki leżąliczne zwiqzii kraj w emisji i kĄ w przyjmujqcych turyst w w płaszczyźnle historyczno-kulturowej. może spełniać funkcję etfiiczną.A. młodzieży i uzdrowiskowej. oddziałuje w określonyspos b na doch d narodowy. do innych. Wruchu tym biorą udział emigranci. . Innym miernikiem znaczenia turystyki zagranicznej w gospodarce narodowej jest Stosunek wpływ w z tej działalnoścido dochodu narodowego' W badaniach międzynarodowych przyjęto zasadę. gospodarczo-orgaruzacyjnych w szeroko pojmowanej sferze obsługi tu- Rozbudowa zdolności usługowej bezpośredniej gospodarki turystycznej (hotelarstwo. . że inwestycje takie.że turystyka.7Vo.9Vo. gastronomia.9?o. Wzrastająca dynamika zagranicznego ruchu turyStycznego i wydatw turystycznych powoduje. towarzyszące cele turystyczne. a takŻe wsp lne dziedzictwo historyczne i kul413 4r2 . jest ona kategorią podziału dochodu narodowego' w innym zaś tworzy doch d narodowy przy stosunkowo nistich nakładach kapitałowych. Nalezy w tym miejscu zwr cić uwagę' że realizacja przedsięwzięć. rozumnie zaplanowane. o rozwiniętych funkcjach turystycznych dochody-z turystyki stanowią więc ważne źr dło fi nansowania rozwoju społeczno-gospodarczego. Badar .. zaspokajając r żnorodne potrzeby i aktywizując gospodarczo wiele sfer życia. np. zwłaszcza tam. Par stwa doceniające ekonomiczną funkcję turystyki stwarzająinwestorom daleko idące preferencje. konieczność stałej troski o wzrost produktu turystycznego na gruncie nowych inwestycji w szeroko rozumianej gospodarce turystycznej. rolnictwo itp. Jest też narzędziem transferu dochodu zjednych obszar w i kraj w. ich dzieci i wnuki. Wsp łczesna turystyka etniczna występuje w skali międzynarodowej i dzięki niej osiąga się r wnież inne. iż ekonomiczna funkcja turystyki zagranicznej jest przedmiotem obszernych badar naukowych. Wśrd rozlicznych cel w podr ży tego rodzaju turyst w są wizyty u rodzin. że turystyka etniczna obejmuje podr że zagraniczne związane gł wnie z miejscem pochodzenia. widząc w tym r wnież znaczne korzyści pośrednie' Rozważając zagadnienie ekonomicznej funkcji turystyki. 2. W krajach Włochy RFN -7. w miejscowościach rodzinnych oraz w ośrodkach historycznych i kulturalnYch. czyli funkcję wyraŻającą tendencję do szukania przez turyst w swoich korzeni. -3.SzwajcariaAustria I7.I?o. w taki spos b stanowi instrument wyr wnywania poziom w rozwoju tychjednostek przestrzennych. że gdy stosunek ten jest większy od jedności. należy też zutr cić uwagę na sprawę inwestycji.4%o. FUNKCJA ETNICZNA Treśćzarysowanej w rozdziale l charakterystyki turystyki etnicznej daje podstawę do wniosku.. znajomych.Wielka Brytania .gospodarczego. Nie rozwijając tego tematu. 6. gdzie turystyka stanowi odczuwalne źr dło finansowania rozwoju k kt ra ryst w pozwala na aktywizację gospodarki lokaInej i regionalnej.Żvo. można powiedzieć' iż w pewnym zakresie. handel detaliczny. Powszechnie się przyjmuje. turystyki dzieci.) pociąga za sobą konieczność powiększania zdolności usługowej i produkcyjnej w działach gospodarki narodowej pośrednio włączanych do obsługi ruchu turystycznego (drogownictwo. Portugalia 9. że ten rodzaj turystyki.

rozw j turystyki zależy od turystyatrakcyjności środowiska. społeczne czy naukowe. Białorusin w. Pierwiastek poznaw czo-kulturowy skiej. ludności niemieckojęzycznej.gospodarczego. Mogą to być np. Etniczna funkcja wsp łczesnej turystyki ma teŻ sw j wymiar ekonomiczny. Turystyczny ruch etniczny przyjmuje r żne formy organizacyjnc. przyjaci ł Lwowa. żl w sprzyjających warunkach ten ruch turystyczny może się stać istotnej wagi czynnikiem ułatwiającym tworzenie modelu szerokich kontakt 'w narodowej oraz zwiększać satysfakcję i nicznych. Dlatego teŻ setki milion w turyst w. ekoloW świetle tych uwag funkcja ksztahowania świadomości mających na celu ochronę polskiej kultury kresowej. że funkcja etniczna turystyki ogniskuje w sobie prawie wszystkie funkcje będące skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki i sąd jej znaczelie. lIkrair{c w. dobrze zachowane środowiskoprzyrodnicze otM dziedzictwo kulturowe są dla turystyki bezcenne. np. w tym w sektorze turystycznym. Można też przewidywać. Ilustracją występowania tych zutiązk w moŻebyć turystyka niczna do Polski np. Jest to widoczne w kierunkach podr żowania do Polski Jak wykazano już w rozdziaLe 2 książki. kt ra pozostaj ąc poza granicarrli kraju. EKoLoGlczNEJ śwnooMośo 6. Nie_ miec. zutłaszcza zaśorganizatorzy turystyki. Niezależnie od kształtu organizacji tej turyStyki zwiększa ona świadomość narodową w Ę formie ruchu turystycznego może wzbogacać wi wiedzę o dumę narodową turyst w ne żyjących w Polsce mniejszości narodowych: Niemc w.. tzn. musi prędzej czy p źniej prowadzić do zniszczeria turystyki. Powinno to sprzyjać intensyfikacji donej. poŻe winni mieć świadomość.9 . Kształtowanie się oraz umacnianie etnicznej funkcji turystyki znajduje podatny grunt w postaci istniejących i tworzonych struktur organi_ i z Polski. Na zakoriczenie wolno powiedzieć. Warto tu przypomnieć. Polski z tą częściąnarodu. W Polsce obserwuje się obecnie działalność nowych zasadach na stowarzyszenia .starą ojczyzn{. a także osoby pracujące w turystyce bezpośrednio i pośrednio. Wilna czy Grodna. Zwiry. Ukrainy itp. Podobne możliwościorganizacyjne występują na obszarze USA. że rozw j turystyki etnicznej do Polski i z Polski wzmocni budowę wsp lnego domu europejskiego. Ostatecznie bowiem narody muszą szukać tego. poczuwa się do zvłiązk w Ze . międzynarodowych. takich jego element w. że zależność ki od środowiska jest dużo większa niż innych gałęzi gospodarki. służyoświacie i kulturze turyst w. Układ struktur organizacyjnych sprzyjają_ cych wzbogacaniu omawianej funkcji poszerzajątowarzystwa kultural414 gicznej wsp łczesnej turystyki nabiera coraz większego znaczeria. powietrze. narodowości żydow. Rosjan i Żyd w. powstawanie r żnych towaŹystw uczestnik w. FU N KCJA lśzTAŁTowANlA zacyjnych.2.Wsp lnota Polska''. jak ziemia. woda. co jeŁączyło lub nadal łączy. włączane często do programu nauczania o kraju przodk w.Łotuty. 2) turyści. niemieckiej czy chod w z turystyki przyjazdowej i procesowi inwestowania kapitał w zagranicznych w Polsce. demokratycznego ładu polityczno. Jest to istotna przesłanka urzeczywistniania etnicznej funkcji turystyki.b. Warto zauwuŻyć. organizatorzy i świadczący usługi turystyczne powinni mieć właściwystosunek 415 . turystyka polonijna czy turystyka mieszkaric w Polski do krai turowe. Na przykład w Izraelu działa około 200 organizacji zrzeszających ludzi mających swoje korzenie w r żnych miastach polskich. i chce nawiązać do swoich korzeni. zbiorowe wycieczki szkolne. W warunkach sprzyjających pokojowej wsp łpracy narod w rozwoju turystyki etnicznej' zvtłaszcza polonijwzrastają możliwości żydowskiej. tości. iż turystyka etniczna często się wiqle z religijnymi i w tym sensie wspiera proces kreowania określonych war. Znaczenie etnicznej funkcji turystyki wzrasta więc dzięki temu. organizowanych przez stowarzyszenia kulturalne. np. Litwy. De_ gradacja krajobrazu. Ruch ten może r wnież przyjme wać formę podr Ży grup specjalistycznych.ku Radzieckiego. Pełnej realizacji omawianej funkcji w Polsce sprzyja tworzenie nowego.. Można jej przypisać koniecznośćuświadomienia tzech og lnych spraw: 1) problem środowiska przyrodniczego i społecznego należy do najważniejszych zagadnieri wsp łczesnego życia. światroślinny i zwierzęcy oraz r Żnego rodzaju dzieła człowieka.Polonijna turystyka pielgrzymkowa do Polski pozwala teŻ napił lęgnowarrie języka polskiego.

dewizowe. s. gdy się dokładnieprzyjrzeć. gotowośćdziałania i zrozumienie problemu do mnieć. że dopuszczalne obciążenie środowiska nie jest wielkościąstałą itrzeba ciągle się starać dostosowywać skutki ludzkiej działalnoścido potencjału natury kt ry zapewnia jej odnawialność. praktyce w miejscowościach turystycznych. Kaspar. Na zako czenie można wskazać pewne kierunki działania proekologicznego w turystyce. zwiększenie roli wychowania ekologicznego i stosowanie mechanizm w ekonomiczno-rynkowych.10. s. np. 43. wydanie spe- Polskę odwiedziło 8Ż. dlatego teŻtetrzy elementy naleŻy traktować jednakowo poważniel8. rozumianej jako spos b myślenia. celne itp. na og ł masowa powinna być zastępowana turystyką . C. jw. Turystyka łagodna stwarza bowiem moŹliwość porozumienia między ludnością tubylczą i gośćmi. uzyskany na podstawie badar niemieckich.2 rnln cudzoziemc w.. turystyki inteligentnej. polonijnej. w ptzeznaczonych na wypo- o niewłaściwymstosunku do ochrony środowiska wśrd podmiow turystyki .twarda''. Wynosi on 0.2. Należy przypomnieć. 3) trzeba zmniejszyć r żnice między świadomością ekologiczną a postępowa_ niem ekologicznym podmiot w turystyki. D.stanie wartościowym zar wno dla ludnościmiejscowej. może np. ozywienie tej funkcji jest wprost proporcjonalne do stanu odprężenia orazzacieśniania wsp łpracy gospodarczej i kulturalnej poszczeg lnych pa stw. respekĘ ącą w pełni wymagania ochrony środowiska. Chodzi tu o brak wzajemnego dostosowania rozwoju techniki. Dorner. gospodarce i środowisku. W skali międzynarodowej polityczne aspekty turystyki pogłębiają się wraz z postępami proces w integracyjnych. hałas.środowiska degradacji krajobrazu. rozwijania kontakt w między krajami. gospodarki.in. takich jakt : do dopuszczalnego obciążenia potencjału przyrody.miękką''. zakresu formalności granicznych (prawo paszportowe. iż wsp łczesną turystykich skutk w kę cechuje masowość' Skalę zjawiska charakteryzują następujące liczby: w 1995 r.nie wpływa ujemnie na specy- l |7 cjalne. ponad 36 mln Polak w wyjechało za granicę w celach turystycznych. r r r t przypadkowe zasiedlenie i.. Dotychczas rozwijana turystyka nadycyjna.poszatkowanie'' krajobrazu. Daje więc szansę na zachowanie . Turystyka międzynarodowa może stanowić istotny instrument osiągania innych cel w politycznych. alternatywną. apelowanie do moralnościludzkiej.. Problem ten można teżrozwiązywać przezrozw j tzw. odnotowano na świecie567 mln zagranicznych podr ży. Punktem wyjścia jest w niej założenie. zwłaszcza turyst w.. proekologiczne planowanie przestrzenne' rozumną promocję turystyki łagodnej.. prow adzące do jego faktycznego zriszczenia. Deklarowane często świadomość ekologiczna.budzą pewne wątpliwości. świadczyć og lny wsp ł_ czynnik korelacji między świadomościąekologiczną a postępowaniem ekologicznym. . poziomu zamozności i czasu wolnego narastających wsp łcześnieproblem w środowiska. m.Deutschland'' 1995. FUNKCJA POLIT YCZNA łczesnej turystyki nie wyczerpują wszystjej rozwoju.). 6. 416 4r7 . łagodną. Die Tourismuslehre im Grundriss. Trzeba przypo- rzecz jasna fikę kulturową odwiedzanego obszaru i nie powoduj e . co oznacza' że wsp łzależność tajest bardzo mała17. Stat8 C. Pozycja danego par stwa w świecie jest także mierzona obecnością w sferze podr Ży międzynarodowych. 37-38. om wione funkcje wsp wykorzystanie na inne cele obszar czynek. Realizacja tej koncepcji odbywa się przez rozsądne. budowania wizerunku kraju za granicą czy aktywizacji turystyki etnicznej. gdyż na skutek tych migracji międzynarodowych pa stwa są automatycznie włączane w tę sferę ptzez kształtowanie np. że turystyka opiera się na trzech nośnikach:społecze stwie. Zmiana świadomościekologicznej?. Kaspar. Die Tburismuslehre im Grundriss.. jakie obserwuje się w Europie i poza nią.35.Wszystkie podmioty turystyki muszę być świadome ujemnych skutk w obcizyżenia środo_ wiska. jw. jak i dla tuw ryst w. Waga omawianej funkcji nabiera ostrościzwlaszcza w świetle wy_ nik w badar zależnościmiędzy świadomością ekologiczną podmiot w turystyki a ich postępowaniem ekologicznym. Dlatego można śmiało m wić o politycznej funkcji turystyki.

Wynika ztego.. turystyka socjalna). jako zjawisko ruchliwości przestrzennej. j est reglamentowany. rozwijając się. połowy XIX w. Jej początki sięgają. jak wiadomo.' a poświęconej turystycelg: . turystyka międzynarodowa odgrywa ważną rolę wsp łpracy i porozumieniu między krajami oraz narodami. ki. a podsycana pokojem. Dotyczy to r wnież polskich in. iż walory poznawcze turystyki wywieĘą duży wpływ na życie jednostek i całych grup społecznych. ka daje możliwość rozpowszechniania osiągnięć np. Iecz jako zjawisko masowe wykształciłasię w latach 50. efekt w jej transformacji. 1 .] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania na rzecz zapew- Wsp łczesna furystyka. lega sens politycznego angażowania się par stwa w sferę turystyki jako ruchu masowego. zwłaszcza zagr anicznej. Die Tourismuslehre im Grundriss.a mianowicie tę. przyjętej w Hadze w 1989 r. Kaspafo uvłuŻa. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej turystyki''. jw. jest wynikiem rozwoju społeczno-gospodarczego. Jest to dobry prognostyk dla rozwo. te The Hague Declaration on Tburism. aby się stać pełnopraw. Na zako czenie warto więc przypomnieć. westycji za granicą. a tym samym pokoju i odprężenia. 418 $ s 419 1. Przepływa na og ł z region w t0 ściąwolnego czasu. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. a jej rozul j jest sterowany centralnie. jw. Znaczny udzid m|odzieży i dzieci w turystyce krajowej daje okazję do wychowywania turyst w w duchu patriotyzmu i zwiększania wiedzy o zachodzących przemianach cywilizacyjnych. czyli masowa' jako zjawisko obejmujące przemieszczanie się w przestzeni.nowi to dobrą przesłankę rozwoju turystyki. 32-33. C. [. ju polskiej turystyki międzynarodowej.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. a także wykorzystywanie pewnej ilościczasu wolnego od pracy.iżpo ny aspekt rozwoju turystyki międzynarodowej stanowi istotny czy polityki zagranicznej poszczeg lnych par stw. zl Polska podejmuje energiczne starania o to. W sferze politycznej natomiast powstają w związku z tym na przykład stosunki handlowe. Należy zauważyć. w pa stwach totalitarnych turystyka leży w kompetencjach parstwa. rozwoju i modernizacji. ponadto rozw j turystyki. Stosunki te mogą być konfliktogenne' więc anga. nienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeflstwa. objęła ty|ko część ludności świata. og lnie biorąc. dlatego występują tu Z natury rzeczy przesłanki polityczne do swobodnego rozwoju turystyki wraz zjego korzyściami i kosztami. Kaspar. polskiej gospodar.będąc przejest w znacznym stopniu determinowanaprzez jawem wsp 'łżycialudzi. Mozna wyrazić opinię. ze turystyka spełnia funkcje polityczne pośrednio lub bezpośrednio oraz sama daje impulsy do formułowania polityki. kt ra należy do społeczeristw ekonomicznie rozwiniętych i dysponuje znacznymi dochodami oraz sporą ilo- deklaracji Światowej organizacji Turystyki i Światowej organizacji Parlament w. iż na tym po. kształĘąp ich charaktery zainteresowania oraz postawy. w pa stwach opiekur{czych turystyka jest popierana pośrednio lub bezpośrednio (np. kt rych podstawą jest rozw j oraz modernizacja infrastruktury turystycznej z udziałem inwestor w zagranicznych. ze turystyka. . Skutki polityczne towarzyszą r wnież turyStyce krajowej. wykaĄe charakterystyczną strukturę.. Przedstawione obserwacje można zakoitczyć cytatem ze wsp 'lnej żują agendy rządowe. iż turystyka wsp łczesna. Jednak mechanizm działania otoczenia politycznego turystyki jest zr żnicowany w zależnościod ustroju pa stwa: r r r w pa stwach liberalnych prawa obywatela mogą się swobodnie rozwijać. DYSFUNKCJE wsPoŁczEsNEJ TURYSTYKI Turystyka wsp łczesna.. jest ona podporządkowana celom politycznym.i C.. zimnej wojny oraz zmiany w krajach Europy Środkowej i W stworzyły możliwość łatwych kontakt w w czasie podr ży i pobytu granicą. nym członkiem Unii Europejskiej. czynniki polityczne.. xx w.3. Turysty. s. . Wydaje się.

Na przykład w miarę rozwoju turystyki masowej małe miejscowości turystyczne oferują swoim gościom bardziej wyrafinowaną. Wadzieże. Na podstawie literatury przedmiotu można wskazać przynajmniej' zachowania i postawy. Nie odzwierciedla też co. Jednocześnie jej rozw j może być źr dłem niekorzystnych zjawisk dla kultury. że pod wpływem turystyki masowej następują stałe i szybkie zmiany w zyciu miejscowej ludności. słabną więzirodzinne. pijar stw o.pr bując narzucić swoje wzory i swoją pseudokulturę. gdyż turysta nie reprezentuje wszystkich mieszka c w swego kraju ani środowiska. choroby weneryczne. z kraj w zaawansowanych przem do mniej rozwiniętych. Do kor{ca stulecia liczba ta przekroczy 500 mln. Nietrudno zau:wużyć. będąca źr dłem rozmaitych korzyści. gdyz dotychczas na og ł m wiono tylko o korzyściach. Często też turyści prezenĘą wobec ludności miejscowej postawę wyższości. prawie nie ist. jak uprzedzenia i stereotypy występujące wśrd turySt w oraz odwiedzanych społeczności. jest jednocześnie obciążona r żnymi kosztami. Sprzyja temu tendencja do upowszechniania postaw konsumpcyjnych. czy|i jej dysfunkcje. Wywofuje to silne reakcje obronne i wzmaga wzajemną nieufność. Mają one rozmaity charakter. Pojawiają się opinie. W stosunkach międzyludzkich zwraca się też uwagę na zanikanie tradycyjnej gościnności. Nierzadko stosunki te zastąpiło podejście komercyjne. od kilkunastu lat na świecio jest prowadzona dyskusja na temat korzyści i koszt w turystyki za: r wno dla gospodarki oraz społecze stwa. podobnio zresztąjak korzyści związane z rozwojem turystyki. w turyStyce uczestniczy obecnie kilkaset mil n w os b. kt ra się staje corazbardziej wzajemnie za7eżna. wysoko rozwiniętych gospodarczo i do kraj w rozwijających się.czemu towarzyszy nacisk na naśladownictwo wzor w zachowania się turyst w. Zachowania turyst w są odbierane przez ludnośćodwiedza.bogatszych do biedniejszych. poglądy moralne i religijne. Zanikajątradycyjne wartości.W efekcie obserwuje się zmiany w jej stylu życiai pewne zakl cenia w stosunkach społecznych środowiska przyjmującego turyst w. Gospodarze zaśnie Są przygotowani. naleŻy także mieć świadomość wić w kształtowaniu przyjaznych stosunk w międzyludzkich. jak i dla środowiska przyrodniczego' Jest to ważne. Turystyka nic jest bowiem pełnowartościowymnatzędziem przekazywania prawdl o świecie. z P łnocy na Pofudnie . czarny rynek dewizowy ilp. Jak już wykazano. z kt rego się wywodzi. Do niekorzystnych zjawisk środowiskowych zvłiązanych z turystyką wsp łczesną zalicza się także zjawiska patologii społecznej' Najczęściej wymienia się tu narkomanię. rzy badacze uułażająnawet. Po-l twierdzają to prowadzone na świeciebadania naukowe. kt re u ludnościmiejscowej mogą wywołać uczucie rezygnacji lub agresywnego niezadowolenia. Inny przykład niekorzystnych konsekwencji turystyki można wskazać w obrębie efekt w ekonomicznych dla ludności miejscowej. niedostępne są dobra uzywane powszechnie przez turyst w. a7e fałszywą wersję swego folkloru i obyczaj w.i nych miejscowości jako typowe dla kraju ich pochodzenia. Wiadomo' ze pod wpływem rozwoju turystyki następuje majątkowe zr6żnicowanie miejscowej społeczności. Ich znajo mośćjednak może być w pełni wykorzystana w kształtowaniu polskieJ polityki turystycznej.} dziennego życia w swoim kraju. prostytucję. że turyścizagraniczni w dużych ośrodkachnadmorskich nie odczuwają zadnych po- niekt re niekorzystne zj awiska tow arzy szące rozwojowi wsp łczesnoJ' turystyki. Wsp łczesna turystyka. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na takie niekorzystne zjawiska. aby pom c gościompozbyć się tych wyobra:żeri. że efekt wzrastającego zrozumienia między narodami' jeślisię temu batdzo dokładnie przyjrzeć. Ma ona jednak r wniez ujemny wpływ na omawiane środowisko. UwaŻa się. włamania do samochod w. dla kt rych np. szczeg lnie w dużych ośrodkachturystycznych. dostosowaną do Stereotypowych wyobrażer o odwiedzanym kraju. Demonstrowana kultura turyStycznB jest więc niesłusznie uog lniana w odwiedzanym środowisku. iż ttyści z bogatych kraj w demonstrują 4Ż0 Turystyka o ddzi ałuj e znac zqc o na ś dow ro is ko s p o łe c zno - kult urow c. zmieniają się obyczaje. 4ŻI . Nie jest td prawdą. UwaŻając turystykę za środeksłuzący pogłębianiu przyjaźni między zagroże .i to wyłącznie ekonomicznych. Niekt . ze społecze stw zurbanizowanych do czych. Turystyka wsp łczesna jest częściąkultury i nośnikiemwielu wartościkulturalnych. Turystyka może więc powodować r wnieżuczucie frustracji wśrd tych. nieje. ZaprezentowanQ uwagi odnoszą się do kraj w o rynkowym systemie gospodarki.jakie może ona stano-' ludźmi. iż stanowi to jedną z charak terystycznych cech obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej ściświatowej.. Można więc powiedzieć.

motor wek. obnizające jakośćwypoczynku. czyli sferę ich wolności. dyfteryt. W wyniku rozwoju i koncentracji turystyki masowej następuje coraz większe zaśmiecanie ulic. działywanie turystyki na miejscowe zwyczaje nosi zaśczęsto charakter . ogranicza ona dostępność do przyrody jako źr dła har_ monii oraz porządku. Zmotoryzowani turyści nie tylko w duzym stopniu ograniczają wolnośćpieszych. Wolnośćod niechcianego hałasu samochod w. Przykład w z tego zakresu dostarcza szeroko rozumiany sektor usług bytowych. Inną ujemną konsekwencją turystyki jest przekraczanie chłonnościobszar w. piowadzące m. zwłaszcza turyst w. wowym warunkiem zdrowia psychicznego.odkulturalniania'' i przystosowania do skomercjalizowanego Stylu ży. z drugiej zaś może tę sferę ograrriczać. ograniczenia szybkości. kt ra w szczycie sezonu dodatkowo chroni turyst Problem bezpiecze stwa turyst w szczeg lnie ostro występuje w komunikacji lotniczej w wyniku eksplozji ruchu pasażerskiego. zakł ca ten porządek i wprowadza chaos do zycia codziennego mieszka c w obszar w turystycznych. w Hiszpanii powołano do zycia policję turystyczną.. zkt rych korzysta- tw rczy wpływ turystyki jest widoczny także w środowisku męczącym. Systematyczny wzrost turystyki krajowej i międzynarodowej oraz zwiryarty z ruą rozw j np. samolot w. takichjak cholera. od. Preferowanie w polityce turysĘcznej gł wnie cel w ekonomicznych prowadzi często do zubożenia środowiska architektonicznego miejscowości turystycznych. może być czynnikiem zwiększającym samodzielnośćmieszkar{c w odwiedzanych obszar w. wyręby w lasach. Warto w tym miejscu powiedzieć. Turystyka. zakazy parkowania. zakł cając harmonię środowiska przyrodniczego i naturalną r wnowagę. cia. tranzystor . PrzeciE/lenie międzynarodowej komunika423 w .trzeb kulturalnych. że nadmierna koncentracja ruchu turystycznego w określo_ nych miejscowościachwprowadza na og ł wiele ogranicze oraz niedogodności w zyciu codziennym i zawodowym. Wśrd niekorzystnych zjawisk będących skutkiem nieprzemyślanej polityki turystycznej można wymienić urba_ nzację obszar w turystycznychprzez wznoszenie budowli w stylu spotykanym powszechnie w miastach (np. a także w d śrdlądowych' W zwipku Z tym wprowadza się r żneprzepisy ochronne. rozw j turystyki pielgrzymkowej i w dużych miastach przyczyniają się do zwiększania |iczby źx deł hałasu oraz r wnomiernego rozprzestrzeniania się hałasu prawie na całej powierzchni globu ziemskiego. Zakopane. zakazy wjazdu. a więc w konsekwencji ograrricza prawo do ciszy i spokoju. Potwierdzeniem tego jest wzrastaj ąca |iczba wypadk w drogowych.lecztakŻe turyst w. lecz takŻe stanowią zagrożerue życia na drogach. że wraz z rozwojem wsp łczesnej turystyki występują zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. Pod tym względem złą sławą ciesząsię regiony i miejscowościturystyczne. Doświadczenie wykazuje. nart motorowych. rozw j wsp łczesnej turystyki jest ściśle związany z transportem. Ujemne skutki są powodowane przez wzrastające zagęszczenie sieci dr g czy tor w kolejowych. Degradoprzyrodniczym.in' do architek- wadza się np. Naturalnie przeciEżenie szlak w komunikacyjnych nie jest jedynym problemem związanym z motoryzacją. ją zmotory zowani turyści. będące w konsekwencji ograniczeniem swob d. z jednej strony. W sumie jednostronnie traktowana polityka turystyczna przynosi wiele skutk w negatywnych. plź. Dynamiczny rozw j turystyki masowej oraz koncentracja ruchu turystycznego wpływają na bezpieczetistwo. Ucieczka od tłoku w miastach w paradoksalny spos b doprowadza do tłoku w miejscowościach turystycznych. czyniącje bardziej W czasie pobytu na og ł w jednym miejscu nic zdradzajązainteresowania okolicami ani krajem. że np. Spotyka się też opinie. Wynikiem podejmowanych przez społecze stwo pr b chronienia się przed skutkami motoryzacji są niekt re pomniejsze ograniczenia wolności osobistej. Turystyce przypisuje się nawet niszczenie kultury lokalnej i wartościreligijnych. Rozmiary r znorodnych uciążliwościpowodowanych przez zmotoryZowanych turyst w umykają kalkulacji. teren w parkingowych. Na przykład ktaje zachodnie notują nasilenie tradycyjnych epidemii. ospa czy grypa. Jak juz podkreślano. P łwysep Helski) czy przypadkowe i bezplanowe osadnictwo. Z masowymi podr żami jest r wnież zwią_ zana choroba AIDS. kt ry odwie dzają. tyfus.vrządze stereofonicznych itp' jest zaśpodsta_ w. z:właszcza w okresie letnim. uzdrowisk położonychna obszarach g rskich. Wsp łczesna turystyka obniza jakośćżycia nle tylko odwiedzanych społeczności. Wpro4ŻŻ tonicznego niszczenia krajobrazu. źr dła hałasu. Powiększa np. jednokierunkowe l|ice. niwelację terenu itp. wzdłuż wybrzeży m rz i jezior.

tj. że już tylko 10-15vo ziemijest pokryte trawą. Innym przykładem zagrożerua środowiska przyrodniczego są Alpy. Negatywne skutki turystyki masowej odczuwalne dla środowiska przyrodruczego Są szczeg lnie widoczne w wielkich regionach turystycznych. powodzi orazzwiększonych erozji. gł wnie wody i powietrza. na pasach startowych i autostradach dojazdowych. W Ęrolu co czwarta trasa narciarska prowadzi przez zagrożone lasy g rskie. w tym także turystycznej.cji lotniczej jest widoczne w portach lotniczych. su istnienia samej turystyki. nych było nieuwzględnianie w rachunku ekonomicznym działalności gospodarczej. Ponieważ jest ono istotnym czynnikiem rozwoju turystyki. kt rym nio zagrtŻa wyczerpywanie się. niebezpiecznych obsunięć ziemi.lecz także z relatywnym zwięk szaniem się w środowisku składnik w antropogennych. ha. ocenia się. jako tzw. co prowadzi do przepełnienia port w lotniczych. Coraz częściej się m wi. Zwraca się uwagę na słabą pojemnośćtas lotniczych. Dodatkowo można powiedzieć.in. Duże szkody powoduje turystyka narciarska. turyst w). ziemia. czyli do niszczenia sen. od roku 1950 liczba turyst w w Alpach podwaja się co siedem lat. Utrata drzew przyczynia się do zwiększania występowania lawin. wynosząca około sławia choćby długość 120 tys. Na cele turystyki narciarskiej poświęca się tam każdego roku 500 ha ażytk w rolnych. że wsp łdziałaniewszystkich tych czynnik w może w ciągu najbliższych lat aczynić cały region wysokog rski niezamieszkanym. Biologowie obawiają się. Wśrd wielu sprawc w degradacji środowiska przyrodniczego wymienia się turystykę masową. masowe zaśmiecanie Alp. cji teren w bogato wyposazonychprzez naturę. m. w budownictwie. rych d br naturalnych i szkodliwego oddziaływania na nie. jest środowisla pr7yrodnicze.iż traktowanie niekt rych zasob w środo. gdzie masowo pożerająpędy młodej roślinności. przy niedostatecznym uwzględnieniu ochrony tych obszar w. Systematycznie też wzrasta stosunek liczby turyst w do liczby stałych mieszkardc w miejscowości g rskich (np. W wyniku rozwoju turystyki g rskiej pojawia się tez zagrożenie ze strony zwieruąt' Na skutek dokarmiania przez turyst w liczba jeleni wzrosła S-krotnie w stosunku do stanu z początk w tego stulecia. że np. Konsekwencją przyjmowanej w ekonomiitezy o istnieniu d br wol. Rozw j wsp łczesnej turystyki prowadzi też do zmiany charakteru środowiska przyrodniczego. Skalę problemu uzmywyciąg w i kolejek alpejskich. Na przykład wybrzeża morskie Włoch oraz Hiszpanii wykazują znaczne zalieczyszczenia spowodowane zbyt intensywnym zagospodarowaniem turystycznym linii brzegowej. Stwarza to liczne niebezpieczerfutwa dla człowieka. W Polsco (chociaż nie tylko) często jeszcze trakĘe się ziemię jako niemalże dobro wolne. Austria zamierza do kor{ca tego stulecia zbudować 3 tys. W Bawarii 70Vo las w g rskich jest skazanych na obumarcie. k j. Wiąże się to nie tylko z ich ograniczonością fizy czną i narastaj ącą konkurencyjnością między funkcjami środowiska przyrodniczego. że warunkiem korzystaniaprzez człowieka z element w śro. W wyniku tego wystąpiło wiele niekorzystnych zjawisk. należy do przeszłości. jak ograniczona substytucyjność oraz wysoka kapitałochłonnośćodzyskiwania utraconego krajobrazu. Następnym problemem jest stan las w w Alpach. Stwierdza się też obumieranie roślini kwiat w alpejskich. że turystyka masowa stwarza paradoks: turystyka niszczy turystykę.Powszechnie już wiadomo. Wskutek koncentracji ruchu turystycznego kozice żyjące na szczytach g rskich zostają Zmuszone do szukania pokarmu na niższych poziomach. Walcowanie śniegu na trasach narciarskich ciężkimi pojazdami powoduje. wiska. ptzeto wszelkie zagrożenia płynące dla środowiska ze strony turystyki budzą uzasadniony niepo. Przy takiej koncentracji przestrzennej ruchu turystycznego powstają r żne lciąż|iwe problemy. dowiska jest uznanie ich za dobra ekonomiczne. d br wolnych. np. Znaczenie składnik w środowiska przyrodniczego dla turystyki oraz dla człowieka podkreślają takie jego cechy. mieszka c w przypada 50 tys. Zagrożony jest r wnież inny składnik środowiskaprzyrodniczego. w Davos na 6 tys. W obliczu grożącej światukatastrofy ekologicznej ludzie zaczęli dostrzegać' że mĄądo czynienia z procesami być może nieodwracalnymi i że wzrost turystyki prowadzi do rujna. fakt w korzystania z niekt . czyli tyle co trzykrotny obwÓd kuli ziemskiej.Zaosttza go okoliczność. km. Stale rosnąca liczba uczestnik w ruchu tu4Ż5 ' 424 . wyciąg w i tras narciarskich ołącznej powierzchni ponad 20 tys. Drugą dziedziną' do kt Ę są odnoszone negatywne skutki rozwoju wsp łczesnej turystyki. iż 60Vo drzew jest uszkodzonych.

stanowiących podstawę gospodarki turystycznej. m2 teren w budowlanych. Poniewaz turystyka jest istotnym źr dłem dochod w dla wszystkich kraj w. Powinna ona zapewnić ochronę środowiska przyrodniczego w taki spos b. W krajach o wysokiej atrakcyjności tuinwestycyjną prowadzoną przez rystycznej obserwuje się działalność ponadnarodowe organizacje turystyczne. Zależność ma charakter ekonomiczny. Niekiedy niszczy środowisko przyrodnicze. szczeg lnie atrakcyjnych turystycznie. Można więc powiedzieć. mające swoje siedziby w krajach wysoko rozwiniętych. wymianę usług oraz tworzenie organizacji gospodarczych.] . plaze czy naturalny krajobraz wiej ski. np. Ryzyko zvłiązane z sezonowością odnosi się najczęściej do bezrobocia w okresach poza sezonami turystycznymi. jak i wysyłającego turyst w.). zwłaszcza zaś 426 juz niejednokrotnie podkreślano. mająteż sw j wymiar negatywny.obniza więc jakośćżycia tej ludności. Jej stopa w regionach turystycznych bywa znacznie wyższa niz średnia w danym kraju. Polega ona na zdawaniu sobie sprawy ze znaczenia środowiska przyrodniczego dla wsp łczesnego człowieka oraz gospodarki. aby przesłanki poprawy jakościżyciai standardu ekonomicznego nie były zagrożone. iż ta oczywista zależnośćekonomiczna jest akceptowana przez pailst:wa przyjmujące gościzagranicznych. Jest tez gł wnym powodem. Rynek reaguje na to wzrostem podazy. zwłaszcza kraj w przyjmujących go_ ści. a także z konieczności ochrony i odnowy tego środowiska. Wiedza.Dysfunkcje te są dośćtrudne do sklasyfikowania.że istotne składniki środowiska. Należy tu zauważyć. Fakt ten jest wyjątkowo dokuczliwy dla ludności miejscowej i obniża jej standard Jednąz istotnych cech turyStyki jest sezonowość. Jak wysep Helski itp. Dla porządku należy też zaprezentować opinie.Nietrudno bowiem za_ uvłażyć. Zasadniczo nie jest ona regulowal. Ponadto wchodzenie danego kraju na rynek turystyczny i chęć ufizymania się na nim nie są wymuszane. kempingi. Z omawianego punktu widzenia prowadzi to do coraz większego zagęszczenia vrządzeniami infrastruktury turystycznej i og lnej (hotele. dla kt rego r żne kraje i miejscowości rywalizują między sobą o przyciąganie turyst w. doznają uszczerbku przez eksploatację turyst y czną (P ł- tych. zar wno dla społecze stwa przyjmującego. Z eko' nomicznego punktu widzenia negatywnym skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki moŻe być inflacja. Środkiem zaradczym w tym względzie może być wydłużaniesezon w. drogi. w wyniku ekspancoraz ściślej sji masowej turystyki. turystyka masowa konsumuje cji natury gospodarczej. USD. olbrzymią ilośćusług i d br.ra ptzez władzę polityczną.U podstaw działania szeroko rozumianej gospodarki turystycznej musi r wniez lec pełna świadomość sozoekologiczna. wyobraźnia i etyka sozoekologiczna. W sumie turystyka masowa przyczynia się do zmian w strukturze przestrzennej i funkcjonalnej obszar w wiejskich. Umożliwia ona przepływ kapitał w. kt re nie mogą powaznie myślećo konkurowaniu w dziedzlnte produkcji przemysłowej. Na przykład na Wyspach Karaibskich i na Hawajach ceny ziemi osiągają Zawrotne sumy. według kt rych turystyka wykazuje wysoką podatnośćna kryzysy i niewielki społeczny prestiż zawodowego zatrudnienia w niej. jako podstawowe elementy tej świadomości. zaśpotrzeba było na ten cel 90 tys. w kt rym stale żyje miejscowa ludność. przeto każdy ktaj o rozwiniętych funkcjach turystycznych dryy do poprawy swojej pozycii na rynku. powinny być przedmiotem edukacji mieszkaric w oraz turyst w. Lista dysfunkcji wsp łczesnej turystyki obejmuje też zjawisko spekulacji gruntami budowlanymi. W roku 1983 za 10 tys. Na uwagę zasługują teŻ ne?atywne skutki rozwoju turysĘki masowej w sferze życia gospodarczeTo.Wahania sezonowe działalnościgospodarczej w turyStyce powodują wiele konsekwenŻycia. Jednym z niekorzystnych przejaw w rozwoju turystyki może być powstawanie i umacnianie zależnościkraj w przyjmujących od kraj w ta wysyłających turyst w. inwesto_ wanie. a odnosi się do struktury podaży i popytu. że spekulacja terenami budowlanymi osiąga szczeg tnie d:uże rozŻ'. chociaz w pewnym zakresie są odwrotnością funkcji ekonomicznej. Ta działalnośćkonsumpcyjna jest bardzo ważna z punktu widzenia całej gospodarki. społecznej i organizacyjnej. USD można było nabyć 4 tys. odnosi się to zwłaszcza do międzynarodo_ wych sieci hotelowych. tereny sportowe itp. rystycznego oznaczajednocześnie wzrost popytu nar żne usługi i do_ bra turystyczne.) wielu obszar w wiejskich. w 1988 r. Efekty tego splecionego życia międzynarodowego. Gł wnym narzędziem ochrony region w i miejscowości turystycz_ nych przed szkodliwymi skutkami rozwoju turystyki powinna być kon_ sekwentna polityka turystyczna pa stwa.

nadmierny odpływ dewiz obniża efekt mnożnikowy dochod w turystycznych par stwa. -sPoŁEczNYcH KoRzYśol RozWoJU wsPÓŁczEsNEJ TURYST YKl KoszTow ]] i organizacji turystycznych. że ptzykład Kenii nie jest od_ osobniony' można powiedzieć. Wydawnictwo UW Warszawa 1994. wpływy z niej wyniosły 445 mld USD. problem zaśsprowadza się do jego skali. kt re osiągają dochody w bilansie płatniczym' opierając się na turystyce rozwijanej przezkapitałzagraniczny. czy przekIe Stwem.). Inwestycje zagraniczne w krajach i regionach turyStycznych takŻe mogą być źr dlem niekorzystnych zjawisk ekonomicznych. rozwijająca się coraz szybciej w krajach atrakcyjnych turystycznie. na kt re brak jednoznacznych odpowiedzi. przede wszystkim ugrupowar międzynarodowych. zgłaszają wiele pytar{. W krajach. B. Przecławski' K. co stanowiło 97o wartościĘestrowanego światowegoeksportu.4. rzecz jasna. Prawie wszystkie stanowiska pracownik w wysoko kwalifikowanych zajmują mieszkarcy metropolii i obcokrajowcy' Przytoczone przykłady dysfunkcji turystyki w życiu gospodarczym kraj w przyjmujących mają. w 1998 r. import nowych technologii (know-how). Specjaliści2' rozwa' żając funkcje i dysfunkcje turystyki. zaledwie 30vo wpływ w dewizowych pozostaje w kraju. nie przemyślane transfery zysk w itp. Turystyka stała się w mijającym stuleciu nieodłącznym elementem wsp łczesnej kultury bytowania społecze stw. czy wsp łczesna turystyka jest błogosławierStwem.lecz na razie z mĄmi efektami. Jednocześnie. przedsiębiorstw ' s Czy zawsze jest tak. kt re dla przykładu mozna zaK. obejmuje swoim zasięgiem liczne rzesze społeczelistwa. C' Kaspar i K. iż dla niekt rych kraj w rozwijających się turystyka może być interesem niekorzystnym. BILANS GOSPODARCZO. Tietz. w miarę rozwoju wsp łczesnej turystyki. W praktyce tych kraj w czę_ sto się stwierdza nieuzasadniony import poszukiwanychprzez turyst w d br konsumpcyjnych. Jeśliwziąć pod uwagę turystykę międzynarodową. 6Ż5 mln zagranicznych podr zy w 1998 r. Przeprowadzona w tej książce wieloaspektowa prezentacja rozwoju turystyki wskazuje na liczne implikacje rozmaitej natury.--l miary w tych krajach i regionach turystycznych. W konsekwencji powoduje to znaczny odpływ dewiz do kraj w wysoko uprzemysłowionych. samorząd w lokalnych i budżet w par(stwowych' TUrystyka międzynarodowa stała się duzym biznesem. to fascynuje ona cotaz większą liczbąprzy' jazdlw i wyjazd w (np. tkwią r żne wątpliwości. Mimo pomocy zagranicznej rząd Kenii mu_ si nawet dofinansowywać swoją gł wną atrakcję turystyczną. przekształcając dynamicznie oblicze odwiedzanych miejscowości. Wskazuje się też w tych krajach na stosunkowo niski udział zatrudnienia pracownik w miejscowych w zatrudnieniu og lnym w gospodarce turystycznej. w kt rych brakuje odpowiednich własnych środkw kontroli ziemi. W Kenii np. region w i kraju. atakże coraz większymi wpływami os b prywatnych. Większośćdochod w idzie natomiast do właścicieli hoteli. Krippendorf. U podstaw dylematu. zwłaszcza międzynarodowej . 6. Naturalnie są podejmowane pr by blokady zakup w ziemi przezkapitał zagraniczny (gł wnie japo ski na Hawajach). Pruecławskim22 ująć w formie kilku pytar . notuje się coraz liczniejsze głosy krytyczne pod jej adresem. Można spotkać opinie. np. ze im kraj turystyki docelowej jest biedniej_ szy. kt re warto sobie uświadomići w miarę mozliwości uwzględniać w rachunku ekonomicznej efektywności przedsięwzięć w dziedzinie turystyki. R wnież turystyka krajowa. 4Ż8 429 . iż uprawianie turystyki sprzyja zdrowiu ftzycznemu i psychicznemu. czy też może w wielu przypadkach temu zdrowiu szkodzić? 2l 22 Na przykład J. jaką są rezerwaty dzikich zwierząl Przyjmując. Przecławskj' Turystyka a światwsp łczeslcy. Kwota ta nie uwzględnia wydatk w na usługi transportowe. Samo zjawisko odpływu dewiz należy uznać za nieuniknione. tym niekorzystniej wypada rachunek koszt w i zysk w. charakter sygnał w. Literatura przedmiotu noĘe w tym względzie przede wszystkim odpływ dewiz za granicę. gdyŻ dotyczą one gł wnie pozaekonomicznych funkcji turystyki.

społecznych. I zaniechanie alternatywnego wykorzystania zasob w miejscowych i ich niszczenie.Czy w miejscowościach turystycznych stosunki międzylu-clzkie stają się lepsze. docenianie własnych i obcych wartości społeczno-kulturalnych. ze turystyka spełnia funkcje wychowawczc. niszczenie krajobrazu jako skutek błędnego oszacowania chłonnościturystycznej obszaru. gdyż wszystkich za7et i wad turystyki nie można określić. I wahania ekonomiczne i niezr wnowa'żony rozw j. zachowanie i wspieranie d br kultury odbudowa dzieł architektury. międzynarodowy pok j i zrozumienie. duże obciążenie ekologiczne wskutek działalności kultury. przełamywanie barier. pijar{stwo. : nieodwracalność funkcj i obiekt w infrastrukturalnych. co po_ twierdziły nauka i praktyka: rozwoju wsp łczesnej turyStyki nie możta zatrzymać. Są to tylko ptzyklady. wzbogacanie treścioświatowych. Jedno jest dziśpewn-e. językowych. Korzyścigospodarczo-społeczne r r r r r r to: napływ dewiz. świadomości ekologicznej i kształĘ" po"yiy*n" posta. sztuki i rzemiosła wskutek dopasowania komercjalizacja ich do gust w turyst w.poniewaz sązbyt|iczne. a sezonowośći bezrobocie. czy też może przyczyniają się niekiedy do jego dalszej degradacji? zavłsze jest tak.kobiet. kulturowe. ziłaszcza z wykorzystaniem miejscowych zasob w i produkt w. konflikty. wsparcie gospodarki dzięki produkcji towar w i usług dla turyst w. Koszty gospodarczo-społeczne to: I inflacja. A skoro tak jest.ię it **tyfikować. Przytoczone pytania można mnożyć. narkotyki? Czy wiedza. klasowych. jest zawsze pogłę.ksenofobia. czy może zdarza się. zapoznanie się ludnościdanego kraju (regionu. . prostytucja. dla młodzieży. iż oczekiwany obraz bywa spłycony lub wprost fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przyrodnicze i społeczn e. wykorzystanie istniejącej infrastruktury. I wycieki dewiz. krajach. bieniem dotychczasowej. miejscowości)z innymi wzorcami socjologicznymi i kulturowymi. to można zaprezentować bilans korzyścl oraz koszt w wsptłczesnej turystyki w sferze gospodarczej ispołecznej. turystycznej. I niewykorzystanie infrastruktury turystycznej przez ludnośćmiejscową ze względu na brak środkw lub fizyczną niedostępnośćtej I I infrastruktury (getto turysty czne). rzy szy jej przestępczość. np. w gruncie rzeczy ma charakter poglądowy. pracy np. wy turyst w wobec innych ladzi? A może jest tak. a niekt re nie są dotąd rozpoznane. spiesza niekt re procesy patologii społecznej? nie przynosi w tych sferach życia pozytywnych a towa'yn1io*. większa r t I I a miejscową. zeszpecenie krajobrazu przez obiekty turystyczne. przestępczość. regionach. os b niestworzenie możliwości wykwalifikowanych i dodatkowej w miejscowościach rolniczych. czy możejest zupełnie inaczej? A może turystyka przy. a tym samym utrata tozsamości. Może do tworzenia optymalnego modelu Przytoczony bilans zalet i wad rozwoju wsp łczesnej turystykl vki.brak zrozumienia i działalnośćna pokaz. religijnych i rasowych. że jĄ uprawianio Czy : : : : : polepszenie poziomu zaopatrzenia ludności. zabtrzenia ustalonej r wnowagi kulturowej i religijnej' ksenofobia. nie wszystkie dają. 430 korzystanie z istniejącej infrastruktury turystycznej przez ludność inwestycje. polepszenie infrastruktury komunalnej przez budowę infrastruktury turystycznej. iż wątpliwości narastają w miarę studi w nad skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki dla r Źnych sfer wsp łczesnego życia. żnorodność działalności gospodarczej. jaką zdobywają turyściw czasie poar ty i pobytu w innych miejscowościach. Faktem jest. efekt mnożnikowy. mieszanie się cy- I n wilizacji.

433 .. Promocja produktu turystyczne7o w obrocie ą krajami o gospodarce rynkow ej.. PWE. The Marketing of Services. Warszawa 1994... Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstw ach domowy ch. Heinemann Professional Publishing. Daszkowska M. Warszawa 1996. Marketing w turystyce. Butowski L. Miinchen-Wien 2000. Podstawy marketingu turystycznego.. Warszauła 1999Baum T. 26. Nowakowska A. Davidson K.. AE. markerlng. Oldenburg Verlag.A. SGPiS. Cząs wolny . Strategia marki.. Lundtorp 5. Oxford 1990. Usługi. rynek. Altkorn J. Warszawa 1998. Turystyka.. Cieloch G.BIBL!OGRAFIA Altkorn J.. Warszawa 1990.. Bosiacki S. Altkorn J.Pergamon 2001. Kuczytiski J. Wydawnic_ two Naukowe PWN. Warszawa 1996. APT MART. produkcja... Warszawa 1992.. Rogozir ski K. Dreyer A. Bąk S. Instytut Turystyki. Wydawnictwo Naukowe PWN.czasem lconsumpcji?.. PWE. Seasonality in Tourism.. PART. R. organizacja turysĘki w Polsce. Cowell D.Monografie-Ruch Turystyczny" z. Warszawa 1 987.. Krak w 1992. Kulturtourismus.

w. Gda sk 1993. K-PS-Ed. Wydawnictwo Naukowe PwN. Kaspar C. praca zbiorowa pod red. Funkcja turystyczna Augustowa. Biura podr ży na rynku turyStycznym. Management im Tourismus. Katowice l995. Warszawa 1991... 1999.Świadectwo''. AgroturysĘka. PWE. hrzqdzanie. AE. Makens J.. Biura podr ży na rynku.Innowacja".. ODK . Giezgała J'' Turystyka w gospodarce narodowej. Kozielecki I.. Leksykon podr ży. 19'77.. Die Tourismuslehre im Grundriss. wydawnictwo. Instytut Turystyki.. Zarzqdzanie hotelarstwem i gastronomiq. Gospodarla turystyczna u progu XXI wieku. New Jersey. Bydgoszcz 1991. Kaspar C..Ch. Kr l A. Ł dź 200r. K-PS-Ed. Encyclopedia of Tburism.Orbis" S. Gołembskiego. Marketing usług turystycznych. PWE.A.. Holloway J.Instytut Turystyki. AE.goszcz 1999. G. St. Wydawnictwo Naukowe Pv/N. PWN. Eleme nĘ tury s tyki mię dzynaro dowe7. Eseje psychologiczne. Marketing for Tourism. Bydgoszcz Dziedzic E. . Verlag Paul Haupt.. Kotler Ph. Warszawa 1992.. Planowanie 7ysku w hotelarstwią Wydawnictwo Naukowe PWN.w. Gaworecki W. Kornak A.. Fundacja . Lane B. Bosiackiego. S. Pozna 200I. praca zbiorowa pod red.. Rapacz A. Encyklopedia agrobiznesu. Gdar sk 1976. TurysĘka wiejska i rozw j lokalny. Warszawa 1988. Warszawa 19'18.. Wydawnictwo UG. Przedsiębiorstwo turystyczne w gospodarce wolnorynkowej.Śląsk''.Monografie i Opracowania" nt 442. Robinson Ch. Pręntice Hall. praca zbiorowa pod red. Upper Saddle River. Ekonomiką turyStyki.. ce. turystyki i hotelarstwa. o człowieku wielowymiarowym.. Byd. Libera K.. London 1986. Warszawa 1995. Ekonomika turystyki. Jędrzejczyk J... Bern und Stuttgart 1991. 434 szavta 1997. GTN. PWE. Warszawa 1989. Warszauła 1999. Wydawnictwo AE. Jackowski A.. Wydawnictwo Naukowe PWN. The Business of Tburism. Routledge. Warszawa 1998.. Bern-stuttgart-Wien 1 995... Liszewskiego.. PWE. WSE. ŁazarekR'. AE.. Wprowadzenie do zarzqdzania w turystyce. Nowy system kierowania (management) w turystyce. Warszawa Gołembski G. SGH. Marketing for Hospitality and Tourism. Ekologiczne uwarunkowąnią i funkcje turystyki. London 1989.Y. Gdą ska aglomeracja. AE. Warszawa*Poznail Konieczna-Doma ska A. Kornak A.Drzewicki M. Kornak A.. Warszavła200I. Wrocław 1992.W.. Pielgrzymki i turysĘka religijna w Polsce.. Pozna(t 1997 . Plant R... Instytut Turystyki.. AwĘ Pozna 2000. Jafariego.. Elementy infrastruktury turysĘcznej i paraturysĘcznej. Warszawa 1998. Pitman. Kornak A.. Warszawa 1969. Bowen J. marketing i pro- Holloway J. Usługi pośrednictwa i orTąnizacji w rozwoju rynku turystycznego. 1995. Warszawa 1994. Verlag Paul Haupt. Pitman..A.... SGH. Kornak 4.. Geneza i funkcje. Medlik S. Gaworecki w. Wosia. J. praca zbiorowa pod red. Droga do europejskiego rynku wewnętrzne7o w turysty- .. Geografia hotelarstwa' Wydawnictuło IJŁ. War- Holloway LCh.. Knowles T. Warszawa 1995.. Kowalczyk A. Wrocław 1991. I. hr7qdzanie turysĘką i jej podmiotami w miejscowości i regionie. Konieczna-Domariska A. A. Majewski J. mocje. praca zbiorowa pod red. Ż002. London-New York 2000. Wrocław 2001. Fundacja. Hanis P'.Fundusz Wp łpracy''. Warszavła 1999.... Kaspar C. Międzynarodowy ruch osobowy. Marketing w turystyce. Wrocław 1991. Obszar recepcji turystycznej jako przedmiot zarzqdzania strategicznego. Kornak S..Ch. Kompendium wiedzy o turystyce.

Wydawnictwo (JW. PWN... Rozw j usług turysĘcznych u proqu XXI wieku. Warszawa 1986. UKFiT Warszawa 1996. Wodejko S'. Rapacz A..T. D.. Przecławski K. nych.... Prawo turystyczne. Warszawa 1994.rt Metody sĘmulowania rozwoju turysĘki w ujęciu przestrzennym' praca zbiorowa pod red.. cjalistycznych . Poznar{ 1998. Deutscher Fachverlag. Marketing usług. Turystyka a światwsp łczesny. praca zbiorowa pod red. Warszawa TurysĘka a człowiek i społeczeltstwo. Gda sk Mishan 8J. G.. Organizacja i zarzqdzanie hotelem. Warszawa 1997. Warszawa 1995. Wydawnictwo UG. Wydawnictwo Naukowe . Turystyka jako sfera zaspokajania potrzeb osobistych. Przecławski K'. PWE. Schaetzing E. PAPT. praca zbiorowa pod red. Warszauła 1973. Wydawnictwo UG.E. M. Przecławski ego. Gda sk 1993.W. ElemenĘ marketingll. Lime'a. .-BIS. Człowiek a turystyka. PWE. Usługi pośrednictwaw polskiej gospodarce turysĘcznej. Miotke-Dzięgiel J.. Warszawa Warszawa 1993. FranKurt am Main 1992. SfW . CABI Publishing... Nasza Księgarnia. . z' Ż63... Instytut Turystyki.. . AE. Wydawnictwo Prawnicze. Gartnera. Krak w 1988. Podstawy i zasady działania. Marketing w turystyce.Prace Naukowe Politechniki Szczecir skiej" nr 338. praca zbiorowa pod red. Leisure and Tourism. Woźniakowski J. Nestorowicz M. Pluta-olearnik M. Hotelarstwo.. Marketing usług. S p ołe c zno .C.. FBC. ptaca zbiorowa pod red.Monografie i Opracowania" nt 288. Payne A. Przecławski K. PotrTeby konsumpcyjne. Pozna 1999.PWE Warszawa 1994. Senyszyn L. Gda sk 1995. Zarys marketingu usług. Middleton V. Gołembskiego.. Wodejko 5.. AE.Iil\brane zagadnienia. Sierpi ski J.. Krako no mi c zne uw 1993. mateiały podstawowe Kongresu Turystyki Polskiej. I99Ż.Semper". Przedsiębiorstvvo turystyczne. Warszawa 197 . Pilotąż wycieczek zagranicznyc . Przecławski K. SGPiS. New York 1988. K. Poznalt Ż002.Mentor''.. Junga. Krak w 1996. Gołembskiego..e Żoo0. AE. Czy kultura jest do zbawienia koniecznie potrzebnaŻ.ybranych 1997. AL. Naumowicz K. Wydawnictwo UG.Monografie'' nr 88. 436 437 .. pa stw sojako vvyraz luki na europejskim rynku turystycznym.Wię- WZZ. Biblioteka . praca zbiorowa pod red. Warszawa 1986. Przed trzecim przyspieszeniem.. PwE. A. PUS. Marketing usług hotelarskich.C. Ż003. . G. siciriskiego. Ochrona prawna konsumenta w uregulowaniach publicznopraw- Turkowski M. Gda sk 1992. Krak w 1996. Witulska 1. Warszawa Sikora J. hrądzanie i marketing w kulturze i rekreacji. 2002. Wydawnictwo AE. B. Wydawnictwo Naukowe PWN. Warszawa Turkowski M. Trends in Outdoor Recreation. Warszawa 1994. Ruch prTyjazdovry z Zachodu do v. Kufla. Management in Hotellerie und Gastronomie. Warszawa 1989.Szansq rozwoju kraju..Monografie i opracowania'' nr 262' scPis. Wydawnictwo UG.. 1989. Ząrys socjologii turyStyki. Warszawa 1996. wsiĘ Warszawa 1999. organizacja ruchu turyStyczneqo na wsi. Zarys ekonomiki i organizacji hotelarstwa.. Warszawa 1968. praca zbiorowa pod red. Tulibacki T. Humanistyczne podstawy turysĘki. Nowakowsk a A'. Warszawa 1984. W. Styl życia' Koncepcje i propozycje' praca zbiorowa pod red. Daszkowskiej. PIW. kw arunkow ania ruc hu turystyczne?o w układach przestrzennych. Szczecin 1987. Ekonomiczne zagadnienia turysĘłi wsH' Warszawa TurysĘka . Turystyka a wychowanje. J. Wielowieyski A. Turystyka morska.. zi". Sp r o wzrost gospodarczy.Znak".

Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rozwoju turystyki w Polsce. Wydawnictwo Naukowe PWN. Katowice 1990. .. SGH. Żabi ska T. Warszawa 1999. .Monografie i Opracowania" nr 448. praca zbiorowa pod red..Prace Naukowe AE w Katowicach''. Kornaka. Zawistowska H..il Zarzqdzanie turysĘką. Warszauta 1994. A. Podstawy i mechaniruy ksztąłtowąnia konsumpcji usług turystycznych...

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful