P. 1
W. Gaworecki - Turystyka

W. Gaworecki - Turystyka

|Views: 4,533|Likes:
W.Gaworecki - Turystyka
W.Gaworecki - Turystyka

More info:

Published by: Paulina Bednarz on Jan 09, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/20/2015

pdf

text

original

7

-!

Wadyslaw W. Gaworecki

Wydanie IV zmienione

Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne Warszawa 2003

I

Projekt okładki

MARIUSZ W. KUCHARCZUK
Redaktor

ANNA KOBYLSKA
Redaktor techniczny

KRYSTYNA DAWIDCZYK
Korekta

HALINA WIECZOREK
{'ł

4

SPIS TRESCI
Wstęp
11

@ Copyright by Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne S.A.

Warszawa 2003

Rozoztar@ TURYSTYKA I JEJ RODZAJE
1.1.

I3 I3
ŻŻ Ż6 Ż6 3Ż 37 39

I.Ż.

r.3.
1.3.1.

Pojęcia podstawowe Kryteria podziału turystyki Wybrane rodzaje turystyki

I.3.Ż. r.3.3.

I.3.4.
1.3.5.

Turystyka krajoznawcza Turystyka kwalifikowana Turystyka zdrowotna Turystyka motywacyjna

.

L3.6.
I.3.7.

Turystykabiznesowa Turystykakongresowa
Turystyka morska

4I
43
4',7

1.3.8.

'-

Turystykaetniczna I.3.9. Turystyka polonijna 1.3.10. Turystyka socjalna 1.3.11. Turystyka alternatywna L3.IŻ. Turystyka religijno-pielgrzymkowa

57 65 68

7I
75 79 87
5

1.3.13. Turystyka kulturalna

ISBN 83-208-1471-5

I.3.I4.

Turystyka lokalna

I
1.3.15; Turystyka wiejska 1.3. 15. 1. Charakterystyka turystyki wiejskiej I.3.I 5.Ż. Agroturystyka 1.3.16. - Turystyka weekendowa
9I 9I
98
101

Rozozm Eil KRAJOWY I MIĘDZYNARoDoWY RUCH TURYSTYCZNY
3.f

r49

Rozozruffi
CZYNNIKI RoZwoJU WSPÓŁCZESNEJ TURYSTYKI
2.r.
Ż.2.
105

3.1.1. 3.I.2. 3.1.3.

.

Krajowy ruch turystyczny
Charakterystyka bazy noclegowej turystyki Turystyka krajowa Charakterystyka przestrzenna turystyki wewnątrzkrajowej . Rozkład czasowy turystyki wewnątrzkrajowej Podstawowe zagadnienia rozwoju turystyki

t49
,,49

r52

Og lna charakterystyka czynnik w rozwoju
turystyki

3.I.4.
105

Ż.Ż.I'
Ż.2.Ż. 2.Ż.3. Ż.Ż.4. 2.Ż.5. 2.3.

Ż.3.I.
2.3.Ż.

Ż.3.3. 2.3.4. Ż.3'5. 2.3.6.

Czynniki społeczne Czynniki polityczne. Czynniki techniczne Czynniki ekologiczne Czynniki popytowo-podażowe i uniwersalne Czas wolny od pracy Siła nabywcza ludności Urbanizacja Srodowisko przyrodnicze . Społeczne konsekwencje rozwoju cywilizacji
Dobra turystyczne.

Megaczynniki rozwoju turystyki Czynniki ekonomiczne .

r07
r07
109 110
111 111

3.1.5.

.

I54
155 156

3.2'

w Polsce
Turystyka międzynarodowa
.

3.Ż.I.

II2

3.2.Ż. 3.Ż.3. 3.Ż.4.

IN
115 116

LŻ|


r23 r23

Ż.3.6.l. Charakterystyka d br turystycznych

Ż.3.6.Ż. Podstawowe dobra turystyczne (walory

..

.

Rozmiary turystyki międzynarodowej na świecie Regiony turystyczne świata Struktura regionalna turystyki światowej Turystyka międzynarodowa w Polsce 3'Ż.4.L Turystyka przyjazdowa do Polski 3.2.4.Ż. Zagraniczne wyjazdy mieszkarc w Polski 3.Ż.5. Nowe tendencje w turyStyce światowej 3.2.5J. Kierunki rozwoju turystyki światowej do 20Ż0 r. 3.Ż.5.Ż. Czynniki rozwoju turystyki światowej do Ż0Żo r. 3.Ż.5.3. Strategia działania w sektorze turystyki 3.Ż.6. Globalizacja a turystyka 3.Ż.7. Międzynarodowe organizacje turystyczne .

r63 r63
r67

r69 I7Ż I7Ż
178

r82

18Ż
184 188

189

194

turystyczne) Ż.3.6.3. Komplementarne dobra turystyczne (infrastruktura turystyczna) 2.3.7. Polityka paristwa w dziedzinie turystyki 2.3.7.r. Pojęcie i cele polityki turystycznej. . . 2.3.7.Ż. Podmioty polityki turystycznej Ż.3.8. Motywacje podr ży turystycznych Ż.3.9. Ochrona prawna konsument w produkt w

p5
126

IŻ8 r28
137 138

Rozoznt ffi 4.1.1.

TURYSTYKA A GOSPODARKA NARODOWA 4.I. Gospodarkaturystyczna
Pojęcie i zakres gospodarki turystycznej 4.1.2. *Rynek turystyczny 4.I.Ż.t. -Pojęcie rynku turystycznego 4.I.Ż.2. Popyt turystyczny .

199 199 199 205 Ż05

2.3.10. Bezpiecze stwo turyst w

turystycznych

..

.

I4T
146

Ż06

,)

4. I

4.l.3.
4.r.4.
4.Ż.

r. .2.3. LŁqdaż tu.ry9ty*c_z19)

4.3. 4.4. 4.5. 4.6. 4.7. 4.8. 4.8.1. 4.8.Ż. 4.8.3. 4.8.4. 4.9.

4.I0.

turystycznych . . . Miejsce turystyki w strategii oraz polityce rozwoju regionalnej i lokalnej wsp lnoty samorządowej . . Założenia koncepcji turystyki regionalnej i lokalnej Turystyka na światowym rynku pracy . Turystyka a międzynatodowy obr t gospodarczy

(ujęcie kierunkowe) Marketing w turystyce Turystyka a transport Turystyka a przemysł Turystyka a rolnictwo Turystyka a sport Turystyka a kultura Turystyka a gospodarka morska Turystyka w gospodarce miejscowości turystycznej Pojęcie i typologia miejscowości turystycznych . Gospodarcze znaczenie turystyki dla miej scowości

Gospodarcze"6riiś kwencje rozwoju turystyki

Ż1I

5.10. 5.11.

2r3 Żl5
2Ż0
2ŻŻ ŻŻ5 Ż27

5.n.

Usługi w zakresie infrastruktury lokalnej Usługi handlowe.

5.13.

Usługi rzemieś|nicze. Usługi ubezpieczeniowe

373 375 377

378

2Ż9
Ż33 237

Rozoznt ffi FUNKCJE I DY SFUNKCJE WSPoŁCZESNEJ TURYSTYKI

38"1

237 247
.

6.I. Pojęcie funkcji turystyki. 6.Ż' Funkcjewsp łczesnejturystyki 6'Ż.I. Funkcja wypoczynkowa.
6.2.Ż. ' Funkcja zdrowotna. 6'Ż.3. l'Funkcja wychowawcza .''. 6.Ż.4. 'Funkcja kształceniowa. '

387 389 389

390

249
253 Ż56

6.Ż.5.

264

Funkcja miastotw rcza . YFunkcja edukacji kulturowej 6.Ż.6.

39Ż 394 396
.
:

6'Ż.7' Funkcjaekonomiczna' ..

Rozozruffi
USŁUGI TURYSTYCZNE
5.1. 5.2. 5.3.
5.4.

6.2.8. Funkcjaetniczna. ekologicznej 6.2'9. Funkcja kształtowania świadomości Funkcja polityczna. 6.ŻJ0.

406 408 413
415

Ż83 Ż83

Definicja usług turystycznych (cechy i zakres) Usługi transportowe Usługi hotelarskie. Usługi informacyjne
Wprowadzenie

6.3. 6.4.

4r7
419 4Ż9 433

Dysfunkcje wsp łczesnej turyStyki

286
310 3Ż8

Bilans gospodarczo-społecznychkorzyści i koszt w rozwoju wsp łczesnej turystyki

Bibliografia

5.4.I.
5.4.2.
5.5.

Kierunki rozwoju techniki informacyjnej w turystyce

3Ż8
33Ż

Usługigastronomiczne

.

5.6.
5.7. 5.8. 5.9.

Usługi bankowe Usługi pośrednictwa i organizacji . . . Usługi przewodnickie i pilotaż wycieczek Usługi wypoczynkowe i usługi w zakresie kultury ftzycznej.

343
351

36r
369 372

j rozwoju. Charakterystyka turystyki uhcj ric zakres przestrzenny prezentowanych uog lnier turystyki obejmuje rkule: światową. uwarunkowania cywilizacyjne.turystykę krajową. zawartych w książce jest turystyka. Należy dodać' iż ten zakses rozwrrża determinowała gł wnie dostępnośćdanych Statystycznych' Książka składa się z sześciu rozdział w. kształtowanych przez wprowadzaną reformę gospodarki oraz pulistwa.llświęcono czynnikom rozwoju wsp łczesnej turystyki. W pracy om wiono gł wnie turystykę międzynarodową' a w miarę tlrlstępności źr deł.ic społeczno-ekonomiczne dla r żnych dziedzln wsp łczesne go ży cia. Na tle og lnych ocen dokonanrl klasyfikacji rodzajowej wsp łczesnej turystyki. podkreślając skutki jako funkcje i dysfunkcje. Przynosi jednak takŹe negatywne skutki społeczrtc i kulturowe. Rozdział drugi .wsTĘ P Przedmiotem rozwuŻa .W rozdziale pierwszym za|u'ezentowano przegląd definicji elementarnych pojęć z zakresu turystyhi rlraz scharakteryzowano wybrane rodzaje turystyki. tendencje rozwoju i konsekwenc. jej rodz.odnoszono je do warunk w krajowych. W tym sen- jako zjawiska wielopłaszczyznowego .|c. W rozdziale 11 muje rozmaite jednostki geografi czno-administracyjne. Dokonując uog lnier . 't'urystyka bowiem stymuluje rozw j gospodarek kraj w.aje. rozumiane wniosk w naruucających się z cząstkowych rozwaŻa o r żnych aspekhtch rozwoju turystyki na świecie.regionalną i krajową. dostarczając rlzlicznych korzyści.

zdrowotnych i innych.turysta'" Pierwszą oficjalną definicję turysty zagranicznego przyjęła w 1937 r' Rada Ligi Narod w: . Autor ma nadzieję. uwagi Czytelnik w. poprawiającą jakośćżycia wsp łczesnego człowieka. atakże to. PoJĘclA PoDsTAWowE literaturze można spotkać wiele definicji pojęcia . że niniejsza ksiązka o zmodyfikowanej treści. podkreślając strukturę przestzenną tego ruchu. darki.woju wsp łczesnej turystyki. sportowych itp'. Wzbogacił on charakterystykę czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki o megaczynnikj ibezpiecze stwo turyst w oraz przedstawił nowe tendencje i uwarunkowania rozwoju turyStyki światowej. trzecim dokonano analizy statystycznej krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego na tle bazy noclegowej. określenie (<turysta>> powinno w Zasadzie być rozumiane jako oznaczające kaŻdą osobę podr Żującąprzez jej czas trwający 24 godziny. W rozdziale tym zutr cono uwagę na rolę międzynarodowych organizacji turystycznych.Dla uzyskania większej por wnywalności statystyk turystyki międzynarodowej. Natomiast nie uważano za turyst w os b: I I przebywaj ących w celach bezpośrednio zarobkowych. Rozdział piąty zawiera opis rozwoju wybranych usług turystycznych oraz ich przemian jakościowych w świecie i w Polsce. Może teżbyć użyteczna dla praktyk w prowadzących własną działalnośćw dziedzinie turystyki. atakże przeglądowi gospodarczo-społecznych korzyści i koszt w roz- Rozoztnt TURYSTYKA t )E) RODZA)E 1.. uczestnik w rejs w morskich. Dzięki temu będzie przydatna dla studiujących turystykę oraz os b kształtujących polską politykę turystyczną w r żnej skali. Wedfug tej definicji za turyst w uważano osoby: r I I podr żujące dla przyjemności.1. Rozdział sz sty zaśpoświęcono ocenie funkcji wsp łczesnej turystyki oraz dysfunkcji. że praca ta da odpowiedź na pytanie o naturę światowej i krajowej gospodarki turystycznej oraz wskaze problemy. czyli negatywnych skutk w jej rozwoju.' opracowanąprzez WTo.26. fascynującą oraz stale zmieniającąsię dziedzinę życiai gospooczekuje także. 13 .Monografie i Opracowania" nr 288' SGPiS.. na pewno nadal nie wolna od wad. Warszawa 1989. Autor naświetliłwsp łzależność globalizacji i turystyk| atakże zwr cił uwagę na celowość wykorzystania turystyki w kształtowaniu Strategii i polityki rozwoju regionalnego oraz zaktualizował dane statystyczne dotyczące turystyki światowej i krajowej. W wydaniu czwartym podręcznika autor. pomoze Czytelnikowi zrozumieć turystykę. Ruch przyjazdow z hchodu do wybranych parisnv socjalistycznych jako wyraz luki na europejskim rynku turystycznym. lub więcej. I S. prezenĘąc prognozę rozwoju turystyki do Ż0Ż0 r. wykorzystując własne doświadczenia dydaktyczne. mających na celu zamieszkanie na stałe w danym kraju. podr żujące w celach handlowych.. Wodeiko. w celach rodzinnych. dyplomaty czny ch. administracyjnych. w kraju nie będącym krajem W stałego zamieszkania''l. Autor udające się na zebrania lub jako reprezentanci w sprawach naukowych. ilustrując wywody danymi statystycznymi dotyczącymi kraj w rozwiniętych gospodarczo. co się dzieje w turystyce światowej i polskiej. W rozdziale czwartym ukazano miejsce turystyki w strukturze element w gospodarki narodowej. nawet gdy czas ich pobytu nie przelaaczałby Ż4 godzin. s.. zaktualizował opisy turystyki kulturalnej oraz zaprezentował problemy turystyki lokalnej i wiejskiej. przed kt rymi gospodarka ta stoi u progu XXI w.

że ci odwiedzający. rozrywki. Jeżeli się pomi- wicz 14 czących zatrudnienia w tym kraju. r r podr żują w inne miejsca lub do innych kraj w w celach wypoczynku. że ewidencja tttl'yst w na podstawie kart meldunkowych w sieci hotelowej nie speł15 . Z ekonomicznego punktu widzenia gośćczasowY czY odwiedzający Jcst konsumentem rozmaitych usług turystycznych. Druga poprawka zaśdotyczyła podt żnych tranzytowych. krajoznaw czych. Każdy turysta jest podr żnym.ek Oficjalnych Organizacji Turystycznych (MZOOT). i że statystycznie powinien on obejmować r wnież wycieczkowicz w. Zdecydowano tam. sport i inne. Szacunek tego ruchu nie |cst oczywiście pełny i może być korygowany przez notowanie turyrtilw w punktach granicznych oraz na lotniskach. motywy religijne. Wymienioną definicję przyj{ po II wojnie światowej Międzynarodowy Zwiry. Wynika z tego. Intencją Rady' Ligi Narod w było to. zdrowotnych itp. Przyimuiąg kry1gtiuln konsumpcji turystycznej. że w omawianej definicji preferuje się szeroki zakrcs motywacji podr ży turystycznych. podczas kt rej omawiano zagadnienia turystyki i podr ży międzynarodowych. ale w celach turystycznych. to zgodnie z definicją rzymską odwiedzającym jest kazda osoba. Jeślichodzi o kategorię odwiedzających. lrie praktyczną stronę ewidencji turyst w zagraniczrtych w bazie lrrltclowej i rolę hotelarstwa w gospodarce turystycznej. religijnych. lttlcresy. Definicja rzymska określa też motywy podr zową1ia.odwiedzający'.$ość''. k6rzy w nim lpędzili mniej niż Ż4 godziny i nie korzystali z bazy hote1owej tego krrrju' Trzeba dodać.. student w i młodzieży przebywającej w pensjonatach i szkołach. Problem ten został podjęty na konferencji oNZ w Rzymie w 1963 r. Wprowadzone zmiany nie usunęły jednak zasadniczych jej brak w. Dlatego nurt dyskusji naukowej koncentrował się na motywie podr zowania tych. jadących tranzytem bez zatrzymania się. leczn iczy ch. kt rych obejmuje kategoria . wizyty u rodziny lub zną1grnych. ale nie kazdy podr żny jest turystą. Dzięki lcttlu można statystycznie uchwycić liczbę turyst w zag1ą66znych na prxlstawie rejestracji gościw sieci hotelowej. chocią2 uwzględnia ldlżne potrzeby turyst w zgłaszane na rynku.. aby wszystkie kraje prowadziły Statystykę ruchu turystycznego na podstawie jednakowego systemu. Pierwsza dotyczyła objęcia mianem turysty młodzieżystudiującej poza granicami własnego kraju.oferta turyllyczna nie wprowadzaprzecież takich podział w.. turyStami mozna nazwać Wszystkich goci. kt rzy przebywali w pensjonatach i internatach szkolnych za granicą. Według tej definicji wszystkich odwiedzających podzielono na dwie kategorie: turyst w i wycieczko_ w. a obejmują wypoczynek. podr zują służbowo lub też w celu stałego zatrudnienia. rodzinnych... że termin . z wyjątkiem doty- Podział odwiedzających na turyst w i wycieczkowicz w w ujęciu delinicji rzymskiej moze jednak budzić kontrowersje. kt ra przebywa w odwiedzanym kraju niezależnie od powod w odwiedzin. kt rych obejmowano mianem turysty wtedy.odwiedzający''' niezależqie od ich stocttnku do bazy hotelowej kraju czasowo odwiedzanego. a także Ęch. studia. kt ry wprowadził do niej w latach 1950 i 1957 dwie poprawki.jc się korzystanie zbazy hotelowej kraju czasoweBo Fobytu.kt rzy korzystają z nocleg w lttt statku lub w pociągu i przebywają w danym kraju na'9yg1 ki1ka dni. Zachęca też wszystkich do wydłuzania czasu pobytu. politycznych itp.turySta'' powinno się zamieni na słowo . kt rzy: 'tiłryścisą to ci goście. to pod wzglę_ tlcln skutk w ekonomicznych podział odwiedzającYch na furyst w iwycieczkowicz w moŻe nasuwać pewne wątpliwości. Podstawą rozr żnienia jest motyw podr zy. społecznych. Wycieczkowiczami zaśsą odwiedzający dany kraj. służbowych. dlątego powinien być przedmiotem dalszych analiz. Ta uzupełniona definicja została przyjęta ptzez wiele kraj w. rą zaliczani do kategorii wycieczkowicz w. kt rzy w kraju czasowego pobytu spędzili prrynajmniej jedną noc w jego bazie hotelowej w celach wypoczynkowyc h.. sporto'łyych. zdrowie.. kiedy zatrzymywali się w kraju przejazdem nawet kr cej niż Ż4 godziny. Ponadto trzeba przypomnieć. Są one wspł1lne dla turyst w oraz wycieczkowicz w.l r r przebywających w strefie przygranicznej i tam zatrudnionych. Problem sprowadzał się do uwzględnienia w definicji motyw w podr zowania jako podstawy określenia kategorii turysty. natomiast za podstawowe krylelium wyr żniające turyst w spośrd innych odwiedza3ągych przyjltru. zjazdy.

że odwiedzający tftctrtu kryteriami: r żniąsię od innych podr żnych l r r prlclr z powinna się odbywać do miejscowości znajdującej się poza crxlziennym otoczeniem danej osoby. tj. pobytu w odwiedzanej miejscowości nie powinna przekra' tlługość kolejnych miesięcy. i marketin- Światowa Organizac1a Turystyki proponuje swoim członkom przyjęcie do badar statystycznych następujących gł wnych grup cel w tu- rystycznych: t wypoczynek. Międzynarodowych Podr ży i Turystyki (Rzym.e wzg|ędu na potrzeby statystyki w turystyce Światowa Organizar'J rr' l'urystyki zaleca podział odwiedzaj ących na: to będzie przedmiotem rozważa w dalszej częścitego r r szetzenia podstaw motywacji podr ży turystycznych o wyjazdy służbowe nie znajduje pełnego odzwierciedlenia w literaturze krajowej po- Nowoczesne stanowisko konferencji rzymskiej ONZ w sprawie roz- rdwiedzających międzynarodowych.innych podr żnych''. rekreacja. Nalezy w tym miejscu podkreślić. wakacje (np. Można więc powiedzieć. kt rzy zattzymują się co najmniej na jedną noc' oraz odwiełJzających jednodniowych. kt6re zatrzymują się co najmniej na jedną noc) oraz odwiedzających jednodniowych. Wmto zauważyć. Jest to istotne novum w definicjach turysty. dotyczą statystyki w turystyce zagranicznej duze znaczenie poznawczo-1lruktyczne ma znajomość cel w podr ży turyStycznych. W dokumencie tym ŚoT rozr znia dwie kategorie podr znych: . w ten spos b wyklucza się cmigrację ludności zwiryaną z ptacą' ru Definicja rzymska wśrd r 'żnych cel w podr ży wymienia . jest pr bą stworzenia pewnego jednolitego systemu Ęestracji turyst w zagtanicznych. pozwala to wyłączyć mniej luh bardziej regularne podr że między miejscem nauki lub pracy domem rodzinnym. 1963 r.Że zalecenia Konferencji oNZ ds.. uczestnictwo w imprezach sportowych i kulturalnych. ujmowanie podr ży służbowych w grupie cel w turystycznych można uznać za uzasadnione. Coraz liczniejsze bowiem są pobyty gości przyjaci ł. Biorąc pod uwagę ekonomiczne skutki podr ży turystycznych. obejmujących turyst w. łu tak nia warunku kompletności.odwiedzających'' i . '/. jeżeli podstawowym celem podr ży nie jest podjęcie działalnościzarobkowej wynagradzanej w odwiedzanej miejscowości. Umożliwia tez oszacowanie wielkości na usługi turystyczne w podstawowych segmentach rynku. tj. Zagadnienie rozdziała. Do cel w statystyki w turystyce wej organizacji Turystykl z hlecenia WTo. pt. zna|azły rozwinięcie w publikacji Świato- święconej turystyce. Zalecenia żnymi zjawiskami turystycznymi na og ł nadal wykluczają podr że służbowe z ce\ w wyjazd w turystycznych. Pozwala ona tlkrcślićwzorce zachowari konsumpcyjnych i rodzaje wydatk w ponołztlnych ptzez odwiedzających. kt rzy nie korzystaj ą z zakw aterowania w odwiedzanej miej scowości. zwiedzanie' zakupy. obejmujących turyst w.. terminem . 16 i Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (sIcTA). krminologia turyStyczną.odwiedzający'' określa się kazdą osobę podr zującą do miejscowości znajdującej się poza jej codziennym otoczeniem na czas nie dłuzszy niŻ IŻ miesięcy. w namiotach ustawionych poza Ęestrującymi pobyty kempingami itp. znajomych.rozumianych turyst w w og lnej liczbie odwiedzających. rldwiedzających krajowych.. Z punktu widzenia interes w gospodarki turystycznej zaśjest bardzo mało istotny. Wie- W turystyce krajowej i |x)pytu dzu ta może teżbyć spożytkowana na potrzeby planowania Bu w turystyce. wzbogacane podczas licznych dyskusji na forum r znych organizacji międzynarodowych i regionalnych. że rzymska definicja turysty z 1963 r. relcreacja.interesy''. Jednakże podział odwiedzających na turyst w oraz wycieczkowicz w według kryterium korzystania z nocleg w wydaje się dyskusyjny i praktycznie prowadzi do sztucznego obniżenia udziau rodziny. osoby nie korzystające z zakvłaterowania w odwiedzanym miejscu..). d. rozrywki kulturalne. Specjaliścizajmujący się r te 1'993 r. uprawianie sportu amatorskiego' wędr wki piesze L7 . odwiedzających. tlsoby. c't'ać 72 gł<1wnym celem wizyty nie może być dziaŁalność zarobkowa wyna_ gradzana w odwiedzanej miejscowości.

. podr że zał statk w i samolot w pasazerskich. ponieważ przeplatarrie się motyw w lsłużbowychmozna wsp łcześnieuznać za zjawisko normalne. występy na koncertach. pielgrzymki. wypoczynku lub leczenia pieszo lub jakimkolwiek środkiemkomunikacji. odwiedzanie krewnych lub znajomych. chcąc urzeczywistnić cele podjętej podr ży.podr ż turystyczna'' wyosobistych |rrz. Spośr d tych cel w bezpośrednio lub pośrednio są wyklucrrtrle podr że służbowe. targach. 't.20-2l. Biorąc pod uwagę względy dydaktyczno-praktyczne. lut'ystycznych determinuj ą też potrzeby duchowe (poznawcze. Dlatego przytaczane definicje nie w pełni obJa rriają wsp łczesne zjawisko ruchu turystycznego. Ponadto definicje turysty i ruchu turystycznego wy_ raźnie wskazują na rozległe ekonomiczne skutki tego ruchu.. że hlltsckwencje ekonomiczne ruchu turystycznego uzewnętrzniają się w 1lrlstaci zasob w d br oraz usług turystycznych. Zresztąkryterium niezarobkowania w czasie podr ży turystycznej w praktyce uległo juŻ wyraźnie osłabieniu i nie przystaje do rzeczywirlrlścigospodarczej. zgłaszapotrzebę przemieszczania się w przestrzeni. uczestnictwo w kongresach. Krak w 1989. terapia morska i inne kuracje). Z opinii o istocie ruchu turystyczne1o wynika. wczasy odchudzające. obozy letnie. Nowakowska. misje rządowe. W literaturze rozmaicie się określa zakres cel w podr żowania turyltycznego. że ma on charakter społeczno-kulturalny. pobyt w uzdrowiskach i sanatoriach. Wydaje się tez celowe objęcie terminem .podr że podejmowane dla przyjemności.d w służbowych. 19 18 . cele religijne. Można więc zauwuŻyć. rejsy wycieczkowe. kulturalnych i wychowawczych. Na układ tych skutk w wpływają materialne i duchowe potrzeby turyst w. poznaw czy ch. Na podstawie zaprezentowanych definicji turysty i ruchu turystyczl|cg'() oraz poczynionych uwag można dokonać pr by zdefiniowania poplacyj no-estety czne. tworzonych. sprawy zawodowe. hazard. Efektywnośćpodr ży AE.. wych. podr że poślubne). cele zdrowotne (np. za: A. uczestnictwo w pogrzebach.. Mimo to warto ją potritktować jako wstęp do pewnych uog lnier tendencji już trwale wyslępujących we wsp łczesnym zyciu społeczno-gospodarczym.Monografie'' nr 88. kursy językowe).r r r r r w Monte Carlo określiłaruch turystyczny jako . określaten ruch jako podr ze w celach rekreacyjnych. podr że związane z zawodowym uprawianiem sportu. Boyer.) związane z osiąganiem społeczno=ltlllurowych cel w ruchu turyStycznego. odwiedziny u krewnych i znajomych (np. za' slugujące na uwagę Czytelnika. wymaga zaspokojeni a potrzeb noclego- R wnież pojęcie ruchu turystycznego jest rozmaicie interpretowane w literaturze przedmiotu. Definicja ta podkreśla dwie cechy wsp łczesnego ruchu turystycznego: społeczny i ekonomiczny charakter oraz rozszetzony układ motywrrcji podr ży. wyjazdy na urlop do domu. obce są mu motywy zarobkowania otaz. Społecruo-ekonomiczne uwąrunkowania ruchu turystycz- Społeczno-ekonomiczne zjawisko ruchu turystycznego jest tworzone przez zbi t podr żnych motywowanych r żnymi celami natury Spolcczno-kulturowej i zawodowej.. Zaproponowana definicja ruchu turyśtycznego nie jest pełna. udo_ rtę1llrianych i rozwijanych z myśląo zaspokajaniu potrzeb tego ruchu. żywieniowych t 2 i innych usług bytowych. Międzynarodowa Akademia Turystyki i wspinaczki. wizytacje.. że Trzeba mieć świadomość. wypoczynek na plazy. s.właszcza w podr żach międzynarodowych.tłanzyt). kt re są myślą 1lr'zewodnią tej książki. warto przytoczyć trzy definicje turystyki. konferencjach. kontem- Jęcia ruchu turystycznego. 'g religijne itp. co jest oczywiste. Turysta. W pracach polskich autor w określeniaruchu turystycznego nie odbiegają zbytnio od sformułowa spotykanych w literaturze zagranicznej. wypoczynek i relaeacja dlażołrllerzy. Cyt. podr ze handlowe do innych przedsiębiorstw. interesy (np. opieka nad niepełnosprawnymi). . inne (np. akcentując społeczny charakter ruchu turystycznego. = nego w układach przestrzennych. Do ich zakresu nie należą więc podr że w celach zarobkowych ani w celach zmiany miejsca stałego zamieszkania (osiedlania się)''2. wystawach. Włączenie do cel w podr ży turyStycznych wyjazd w l'nrobkowych nie podwaza teoretycznej wartości zaproponowanej definicji. osiedlania się w miejscu czasowego pobytu. kt te zalnierzają oni osiągnąć po czat(lwym i dobrowolnym opuszczeniu miejsca stałego zamieszkania w kraju lub za granicą. Jest to ruch dobrowolny i czasowy. Francuski badacz M. a takŻe iz pojęcie ruchu turystycznego w warttnkach wsp łczesnych znacznie się rozszerza.

aby Wrzystkie zjawiska czasowej i dobrowolnej podr ży. religijnych.T. kt re podr żują i przebywają w celach wypoczynkowych.Turystyka obejmuje og ł czynnościos b. Middleton.turystyka obejmuje całość powiąza i zjawisk. a Terminologia turystyczna. Warszawa 1995. Nie ogranicza się ruchu turyStycznego tylko do podr ży w celach wypoczynkowych. ponieważ większość czynnościrelreacyjnych odbywa się w domu i wok ł niego. kt re się pojawiają wskutek zmiany miejsca i w związkll z wynikającym z tego pobytem os b. w r żnym zakresie.. Pod wlględem wymienionych kryteri w definicje te wyczerpują tradycyjne Fłęcie ruchu turystycznego. Definicje te wyłączająptzemieszczanie się w celach dojazdu do pracy i czysto lokalne. naukowych. warto powiedzieć.Turystyka obejmuje wszystkie czynności związane z czasowym kr tkotrwałym przemieszczaniem się os b do miejsc docelowych poza miejscami. ekono- s. Ż0 ŻI . Turystyka jest rodzajem podr ży. Warszawa 1996. Dutlrry charakter tego zjawiska stanowi punkt wyjściaw formułowaniu trirrtcgrowanej teorii turystyki. Wiadomo jednak. tworzących szeroko rozumianą gospodarkę tury- sl'cra obsługi ruchu turystycznego. np. PAPT. W definicjach formułowanych w r : r r Nie ogranicza się ruchu turystycznego jedynie do pobyt w z noclegiem. służbowychlub innych nie dłużej niż rok bez ptzetwy poza swoim codziennym otoczeniem''a. towarzyskich. Brytyjskie Towarzystwo Tirrystyczne zaśprzyjęło następującą definicję: . ze . C. alycZną. następujące pojmowanie wsp łczesnej turystyki: . że wizje humalrlyczne i rozw j osobowości człowieka. dwa jej rlę sprawy przemieszczania. Kaspar twierdzi. Światowa organizacjaTurystyki (wTo) przy oNZ natomiast zale- ohlerwacji skutk w tego procesu.. Turystyka wypełnia znaczną częśćczasu wolnego i zajęć rekreacyjnych człowieka.C. kt re są związane W definicjach formułowanych na gruncie nąuk humanisĘcznych ttlrystykę traktuje się jako proces społeczny i wskazuje na konieczność lyczltych akcentuje się r zne jego cechy.. W konsekwencji takiego podejścia w rozmaitych definicjach oplucowywanych na potrzeby konkretnych analiz naukowych i prak- cą do cel w statystycznych. odnosiły się do osobistych lrrtttlrkttiw z naturalnymi. ONZ-WTO. ani miejscer ' pracy"3. l{ozpatĄąc kategorię turystyki w plaszczyźnie rynku. obejmuje on r wnież odwiedziny jednodniowe. Marketing w turystyce. oraz pobytem w tych miejscach"s. gdzie normalnie mieszkają i pracują. W podanych definicjach występują wsp lne elementy. Definicje te sugerują. obejmuje on także podr że w celach służbo_ wych. natomiast funkcję podaży = I rlrganizacyjnych. kt re powinny być istotnym nl()lywem turystyki. Dlatego w jej definieJrrch jednocześnie podkreśla się sferę obsługi ruchu turystycznego. hlecenia WfO. specyficzne cele turystyki. czasowości zmiany miejsca pobytu. przy czym dla os b tych nowe miejsce pobytu nie jest ani stałym miejscem zamieszkania. Bern-Stuttgart-Wicn 1995' s.C. Podejście takie nakazuje. do szk ł czy sklep w. Frrllkcję popytu spełnia tu ruch turystyczny. Kaspar. Ż7. s. kulturowymi i społecznymi walorami odwiedłtltcgo obszaru. 5 V.5. że zjawisko turystyki w aspekcie społeczno-kulturowym i l'rzyjmując z kolei hipotezę. sportowych i innych pod warunkiem jednak. le ztltianami w środowiskui rytmie życia. filezllym. ze turystyka spełnia już warunki pewRrg() Systemu teoretycznego' mozna to zjawisko traktować jako układ prxlsystemu społeczno-kulturowego i podsystemu ekonomicznego. Verlag Paul Haupt. 8-9. oparta na środkach materialnych może być rozpatrywane 3 Uog lniając rozwużania. UKFiT. jednak nie kazda podt żjest turystyką. można odnaleźć gł wnie w jej wymiarze społecznyttt. ale nie jest ich synonimem. filhkrlwania oraz. że turystyka jest zjawillicnl znacznie szerszym niz ruch turystyczny. psychologicznym i kulturowym. że miejsce docelowe znajduje się poza miejscem zamieszkania lub pracy. nieza- pracach ekonomicznycŁ akcenĘe lklrrdniki można por wnać do podstawowych zjawisk rynkowych. Management im Tburismus.

turystyka oświatowa. KRYTERIA PoDzlAŁU TURYSTYKI pn'sliżowe rrlr. biznesowa. turyStyką zwiqzana z gospodarkq: r podr ze w interesach. jak i praktycznego punktu widzenia. t turystyka klubowa. lurysĘka kulturalna: r turystyka poznawczą r turystyka alternatywna.u'y. wypoczynek leczenie - turystykaleczricza.ące im rodzaje turystyki: l drlskonalenie się) r:lręć bycia uznanym - turystyka kongresowa. wi re_ - ca turystyka oświatowa. r uczestnictwo w targach i wystawach.w j osobowości (kształcenie Przedstawiona dotąd an1lizapojęć: turysta..ytl. w krajowej i zagranicznej riteiaturze -' przedmiotu spotyka się r żnątypologię wspołczeJnej . kontakty (ucieczka wanie się od rzeczywistości) kulturalne do natury. turysĘka sportowa r turystyka związana z aktywnym lub pasywnym sportem.kształcą- przedsiębiorstwa). poszczeg lnym grupom można jedno znacznie przypisać oapowiaaa.I 1. oder_ turystyka klubowa lub turystyka nastawiona na przeżycia. wyr żnia się następujące rodzaje turystyki: I Przy zastosowaniu kryterium motywacji.łnowanym ortlh kreujących popyt. I uczestnictwo w kongresach. ruch turystyczny i tur1rstyka upowaznia do stwierdzenia.2. klimat itp. z punktu widzenia podmiotu turystyki. lurystyka towarryska: r turystyka rodzinna. turystyka wypoczynkowa. r turystyka pielgrzymkowa (religijna). społeczne eskapizm ży cie tow arzvskie. turystyka motywacyjna (wyjazd jako premia otrzymana od llona forma turystyki: 'furystykę mozna teŻ dzięlić.i. turystyka nastawiona na przeżycia l lz. I rozrywka pęd do przeżyć interpersonalne klubowa odwiedziny krewnych.). przyjaci ł i znajomch - turystyka rodzinna. ale z punktu widzenia ry sty ka wyp r u o c zynkow a: moĘwacje fizY"zr" sport rodzaje turystyki wypoczynek w poblizu miejsca zamieszkania oraz wypoczynek w czasie urlopu w celu regeneracji sił fizycznych i psychicznych. że zjawisko turystyki jest bardzo złożone. wypoczynkowa. I psychiczne ucieczka od codziennej izolacji turystyka sportowa (rozumiana r wnież pasywnie) turystyka nastawiona na wraŻenia. turystyka kempingowa turalnych (woda. Dlatego podział turystyki jest trudny zar wno z iaukowego. Kazdej pnyjętej cesze odpowiada okre- 23 . turystyka zwiqzana z politykq: r turystyka dyplomat w i uczestnik w konferencji. r turystyka związana z uroczystościamipolitycznymi. według cechy zasadniczej. np. wypoczynek w uzdrowiskach z wykorzystaniem czynnik w na- r zanteresowanie sztuką podr że motywowane religią 22 poznanie innych kraj gion w itp. np. przeżycia. Biorąc za podstawę kryterium motywacji lub-grup motywac.

syczałtow a" (organizator oferuje pai<iet H fl:3 BIBLIOTEKA Ż4 ? /[. zakres turystyka socjalna. turystyka piesza turystyka zagraniczna przy jazdow a (akty _ turystyka koleją. do powstawania nowych warianlt1w. turystyka . firlŹna otrzymać następujące jej kategorie: oddziaływanie na bilans płatniczy wna).. i i zagraniczna przyjazzagraniczna wyjazdo- turystyka krajowa Wo' rodzaj finansowania oddziaływania urzędowego aspekt socjologiczny sywna) turystyka zagraniczna wyjazdowa (pa- turystyka międzynarodowa turystyka zagraniczna przyjazdowa i wyjazdowa. kr tkoter_ minowe podt że w interesach.oświecona''. wyjazdy mieszkaric w danego Waju za granicę. turystyka senior w turystyka kr tkopobytowa (np. senior w. turystyka weekendowa). masowa. sprzyjających zastępowaniu oferty typowej ofertą specyficzną dla rlkr'cślonej grupy. turystyka młodzieżowa. środek fransportu menty) czepy samochodowo_mieszkalne. aparta- turystyka parahotelowa (wykorzystująca np. se_ jących stale gdzie indziej. pizy- ł-ącząc ze sobą w r żny spos b te tzy podstawowe formy turystyki. zimowa. formy i kategorie nie Jesl kompletny. Należałoby bowiem uwzględnić liczne warianty mielitttne. turystyka długoterminowa (np. socjalna spos b zorganizowania podr ży Zaprezentowany podział turystyki na rodzaje. kempingi. w szczycie zonu lub międzysezonowa turystyka hotelowa. wiek uczestnik w czas pobytu rodzinna) \ pora roku rodzaj zakwaterowania turystyka młodziezowa. obserwowane wsp łcześniesilne zmiany W tllotywach uprawiania turystyki oraz zmiarty uwarunkowa ' zewnętrznych turystyki prowadzą. forma turysĘki turystyka zbiorowa (grupowa. samochodem. jednodniowe wycieczki.N [łro*ttj Ż5 . hg tlnlsze trzy formy: Kryterium pochodzenia turysty daje możliwość podziału turystyki krajowa turystyka turystyka przyjazdowa turystyka wyjazdowa lub regionalna - kraj w. uzdrowiskowa) laellrlwanie się w podr zy - usług związanych z podr żą i pobytem za zryczałtowaną cenę) turystyka'rozulmrra". kt re trudno byłoby jednoznacznie przyporządkować określonefrttl rodzajowi turystyki..Ił:p. turystyka indywidualna (zorganiowana lub nie przez biuro podr zy). podr że mieszkaric w po własnym kraju lub jego regionie albo podr że po grupie przyjazdy do danego kraju os b mieszka- - turystyka letnia. turystyka kredytowa_ na lub finansowana przedpłatami turystyka swobodna lub reglamentowana turystyka luksusowa.liczba uczestnik w cecha - turystyka indywidualna. jachtem. siłąrzeczy. samolotem oraz turystyka wewnątrzkrajowa turystyka narodowa - turystyka krajowa dowa. tury_ styka tradycyjna. statkiem. autokarem. urlopowa. ekskluzywna. drugie mieszkanie. kluborya.

przeto krajoznawstwo nie tworzy osobnej nauki. O krajoznawstwie jako o wypracowanym przez poszczeg lne dyscypliny naukowe zbiorue wiadomości o kraju wypowiadali się m. L. TURYSTYKA KMJOZNAWCZA \ Teoretyczno-praktyczne cele badawcze wyznaczone w niniejszej książce narzucają konieczność tozpatrzenia zwiryk w między krajo_ znawstwem a turystyką.fiiemia'' 19 nr l. przekazywania i wdrazania ich wynik w do praktyki społecznej.3.1. 2'. Sawicki. 139. lVłtszawa 1979.'krajoznawstwo'' na og ł jest definiowane dwojako. Sawicki6. 6 *lllr*. Podobnie pojmował ten termi ojciec turystyki polskiej. szeroko pJ$lc krajoznawstwo wykracza jednak wyraźnie poza jej ramy. gdyżnie wyczerpuje ono cech ruchu społecznego. gł wnie w ruchu turystycznym. M. Warszawa 1970. historia. s.. Lipniacki. Pojęcie . Szczepar ski. Trzeba więc określić. W życiu codziennym.krajoznawstwo''. a także jako określony system organizacji prac krajo_ lnavłczych oraz gromadzenia.3. że ruch społeczny jest to zbiorowe dąŻenie ludzi do wsp lnego trlu. Szczepa zob.. WYBMNE RODZAJE TURYSTYKT 1. pojęcia te są niesłusznie utożsamiane. Krajoznawstwo zbliza się ilO u rystyki o wybitnie poznawczo-dydaktycznym charakterze. etnografia. Wydawnictwo Gutenberga. " Wielka Encyklopedia Powszechna. Kra.pozna'w czejdziedzinę kulturywyniki llruj ącą: całokształt działalności oraz utrwalone N szechstronniej szego poznania ziemi - jako dzyŻenie do możliwie najpełniejszego. Elementarne pojęcia socjologii. biologia. regionalne obserwacje czy nawet badania naukowe"e. 140. tl krajoznawstwie jako o ruchu społecznym nie mozna jednak m _ łld wprost. Lipniackiegolo. Nałkowsk.in.1 Ż6 . PWN. 1 Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna. . Komisja Krajoznawcza. a nierzadko także w litetaturze. natomiast krajoznawstwo jest środ_ kiem realizacji pozaekonomicznej funkcji wsp łczesnej turystyki. |" Zob. J. jak zbieranie materiał w bez deylenia stworzenia jakiejś naukowej syntezy"1. Podane przykłady świ o wąskim pojmowaniu krajoznawstwa' z akcentowaniem faktu zbi nia wiadomości o kraju lub regionie. PWN. a oznacza raczej działalność praktyczną. określających to Jawisko szeroko. Krajogawstwo i jego stosunek do geografii. t. ekonomia itp. Nie jest towicrn ani ruchem reformatorskim. etnograficznych itp.. Krak w 1928.. statystyka. przez urządzanie wycieczek. m. Wypada w tym miejscu powt rzyć za J. t.) o kraju lub !!3lrlnie. s. fuclt społeczny dązy do zbierania i popularyzowania wszelkich wiadono ci (geograficznych.r 1. I 1ll-524. W rzeczywistości turystyka jest drogą do krajoznawstwa. orłowicz. Nałkowski i L.). Poniewaz chodzi tu o wiadomości znajtozmaitszych dziedzin (archeologia. w Encyklopedii Powszechnej z 1974 r. k w 1930. Jedni traktują krajoznawstwo jako ruch społeczny (ujęcie szerokie). regionie i własnej miejscowości mo- |i l)cfinicja krajoznawstwa ujmowanego jako ruch społeczny jest po*nrr w Wielkiej Encyklopedii Powszechnej z 1965 r. na uwagę zasfuguje oryginalna interpretacja podana i}ne. w. jako pewną historyczno-socjologicznej obej_ .. obejt rtrrnowić pewną odmianę quasi-ruchu społecznego. W okresie powojennym można zaobserwować szersze traktow omawianego pojęcia i upaĘwanie w krajoznawstwie pewnych cech ruchu społecznego. 8. wydanej w okresie międzywojennym' krajoznawstwo jest określane jako . R wfut. materiaĘ na III Morski Sejmik Krajoznawczy. historycznych. inni określająje jako zbi r wiadomościo kraju ojczystym (ujęcie wąskie). 6.ZG PTTK.Krajoznawstwo. geografia. skupiający działaczy-krajoinstytucjonalnej znawc w i ukierunkowujący ich na osiąganie ważnych cel w spolccznych. Zob. w. Autor ten rozpatruje pojęcie krajoznawstwa Sufrlc np. W. ? rzcch l płaszczy znach: l'unkcjonalnej w jako ruch społeczny. Wśrd wsp łczesnych definicji krajoznawstwa.Idea i organi4acja kĄogawstwaw Polsce. akcenĘe się społeczny chaJ*tcr tego zjawiska i jego zwiryki z turystyką. W. najoj czystej . W Wielkiej Ilustrowanej Encyklopedii Powszechnej.zbi r wszelkich wiadomości o pewnym' większym lub mniejszym obszarze.co się rozumie przez termin .in. Co to jest kĄo1nawstwo morskie i dlac1ego się nim interesuirlllli'. Warszawa 1965.: . ani nie oznacza ruchu rewolucyjipjrl. nie jest też ruchem ekspresywnym.. Jednakże jako masowe dĘelle drl pogłębienia wiedzy o kraju.

|ecz takŻe uczestnicy imprez krajoznawczych. decydują bowiem nie tylko jego animatorzy. Na przykład schroniska turyStyczne. wyr w ewentualnych brak w organizmu i pobudzania przezkorzystne waru Rozw środowiska. folklorem.nawczej po regionie. w czasie uprawiania turystyki kwalifikowanej czy wycieczki fuoz.in.). Jeślisię przyjmie. musi opanowywać nowe role społeczne. R wniez instytucjonalny sens krajoznawstwa jest szerszy od ślonego przez W. przykład poznawanie własnego miejsca zamieszkania czy regionu jest moŹliwe na lekcjach szkolnych. na wyciecz. kluby czy koła turystyczne mogą być włą1 Wrto tez zwr cić uwagę na rolę krajoznawstwa w nasilaniu aktywsumokształceniowej.ioznawczych). ?lplłcic rozw j kulturalny polega na przyswajaniu pożądanych modeli i}ltr'ry (np.i społeczny polega na wrastaniu w kolejne grupy społeczne oraz } przyswajaniu sobie odpowiednich r l społecznych w tych grupach. nagrania itp. Dlatego nasuwają się pewne uwagi uzupełniające. to warto zallważyć. np. wchodząc w nowe kręgi i grupy społeczne (np. oglądając gmachy. N rn Spośrd wielu funkcji społecznych krajoznawstwa przede kim warto zwr cić uwagę nafunkcję wychowawczq. w akcentowaniu związk w krajoznawstwa z turystyką i z jej . m|Izea. uzyskiwanie orientacji w otaczającej rzeczywistości xlniczej i społecznej. iż spełnia ono rozliczne społeczne. Dotyczy to gł wnie własnego kraju. wykładach w szkole wyższej. Lipniackiego. ftltej działalności kramy. tj. że kłĄoznavłstwo jest to znajomośćkraju ojczy' Stego czy wiedza o regionie. jak i praktycznym. Wprowadzają jednak pewne ograniczenia zakresu tego pojęcia w szerokim znaczeniu. może jątez spozytkować praktyczpE ()rnawiana społeczna funkcja krajoznawstwa mieścisię tez w konftpc|i kształcenia ustawicznego. 29 b wiedzy. Kształceniowa funkcja krajoznawstwa może być spełniana zar wno I lcnsie poznawczym.rozumianąjako łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka przygotowujących go do życia w społecze stwie. m. spełniaj ące w Ż8 j wia też przyswajanie pewnych umiejętności i nawyk w niezbędFh np. społecznymi. Lipniackiego na og ł oddają wsp łczes- Ę nlclrliwościprzestrzennej. larw . Nie musi to być r wnież ruch tylko amatorski. . ptzeźrocza. obrazy.(rękopisy.in. ułatwianego środki masowego przekazu. Uczestnicy ruchu krajoznawczego zdobywają r ozw uŻa(l po święconych lsdanie. gdy rozpatruj e człowieka j ako istotę biosocjokulturalną. mapy. lttny zas biologiczny człowieka wymaga m. ny charakter krajoznawstwa. Krajoznawca bowiem. konieczność środowiska ptzyrodniczego i społec znego. a także instytucje i organizacje prowadzące dział krajoznaw czą. zdo}wrriąc wiedzę o kraju ojczystym. umiejętności i sprawności. publikacj e. niekoniecznie w czasie wolnym od pracy tprzez turystykę. w drodze . literatura oraz wszelkie pomoce dydaktyczne mogą ułatwić tępną w ażną funkcj ą wsp łczesnego kraj oznaw stw a jest funkcj a 'eniowa. wypracowane metody i techniki działalności joznawczej. W treścifunkcjonalnego ujęcia kraj stwa powinna też być akcentowana koniecznośćpoznania rozwoju ziemi ojczystej. o zakresie masowości krajoznaw Definicje podane przezW. powr xlnika turyStycznego czy członka stowarzyszenia turystyc znego. kraju lub poza jego granicami. iż może ona być uzyskiwana w r żny spos b.in. może zaspokajać też biologiczne potrzeby. pomniki. tradycje ruchu turystycznego. Kraj oznawstw o.*h kru. poznając miejscowe nazwy i obya także ślady dawnego rzemiosła. zwłaszcza turyStyczne. np. Refleksja nad tymi funkcjami może się okazać poż. Rozw j środkw masowego . ą doty chczas owych Mtlżna uzyskać wiedzę o kraju ojczystym czy regionie. izby :i narodowej. Kons ekwencj krajoznawstwa może być wniosek. wartościowegospędzania czasu wolnego). regionu 'jsca zamieszkania. Zalożenia wy wawcze i kontekst turystyczny krajoznawstwa łatwo zalwaŻyć. wycieczek lokalnych lub w drodze samokształcenia. Sprzyja temu -|pwłzcchnianie kultury kształcenie i samokształcenie. zdjęci a. Krajoznawstwo . m. Wychowawc ze zadania krajoznawstwa wykracz ają poza tradycyjne isko wychowawcze. wartościintelektu(truz moze obudzić w sobie nowe zainteresowania. drlwict.*rwiunia krajoznawstwa turystycznego. kt ra w istotny spos b stymuĘe wychowa- w proces wychowawczy. Podczas imprez krajoznawf}clt człowiek odkrywa też nowe wartościmoralne.

społecznie istotne funkcje.ttuwużyć. Dzięki pracy turysty nad sobą oraz nad swoim rozwojem szeroko rozumiana kultura jest upowszechniana i wzbogacana.tluwtŻy nych przez W. że krajoznawstwo turystyczne jest środkiempodnoszenia 1xlziomu kultury i rozwoju osobowości. Iecz także o spowodowanie. że w ocenie wpływu czasu wolnego na rozw j turystyki prldkreśla się trzy gł wne funkcje czasu wolnego: odpoczynek. sterowania ruchem turystycznym i rozproszenia tego ruchu oraz kształcenia wysoko kwalifikowanych działaczy turystycznych.ed 't. a takŻe dynamicznego nrz. iż pełnienie społecznej funkcji krajoznawstwa w dziedzinie kultury jest uwarunkowane jednoczesnym udostępnianiem i upowszechnianiem wartości kulturalnych. w Polsce zar wno w drodze udostęp_ niania wartości. iż ruch krajoznawczy na og ł ma charakter amatorski wnież uszczeg łowione i rrktualne materiały krajoznawcze mogą stanowić punkt wyjściado platttlwania przestrzenne1o oruz wskazywać obszary szczeg lrlte cenne dla trllnictwa lub wypoczynku. PTTK)' jak i przez upowszechnianie kultury dzięki wysiłkom kadry krajoznawc w otaz organizacji turystyczno-oświatowych. Podsumowując. Lipniacki łrlusznie twierdzi.woju gospodarczego i kulturalnego laaju. '/'ałoŻone cele krajoznawstwa mogą być osiągane przez turystykę lub inne rodzaje aktywności. Społeczne cele krajoznawstwa w dziedzinie kultury są urzeczywistniane w kolejnej' technicznej (instrumentalnej) funkcji wsp łczesne_ go krajoznawstwa. że praktyczna aŻyteczność krajoznawstwa jest duża. Ze wzg|ędu na to. wolno Nie umniejszając znaczenia zdobyczy krajoznawstwa we wskaza- . artystyczna itd.tury31 30 . norm. Funkcja kształceniowa krajoznawstwa może być uważana za częśćskładową szeroko rozumianej jego funkcji wychowawczej. Można więc sądzić. iż zarejestrowane przez krajoznawc w zabytki kultury ttruterialnej i pomnikowe obiekty przyrody mają szansę być uratowane 1lt'z. kt re ten ruch społeczny chce propagować i do kt rych zamierza wprowadzić turystyczny ruch krajoznawczy przez pobudzanie odpowiednich zainteresowar{ i potrzeb indywidualnych oraz społecznych. Konsekwencją przyjętych na początku hipotez roboczych jest rozważenie związku krajoznawstwa z kategorią czasu wolnego.. iż zdobycze krajoznawstwa powinny być wykorzystywane drl ochrony przyrody i d br kultury materialnej. dokładniejsze poznanie kraju stwarza podstawę do racjonalizacji zagospodarowania turystycznego. |lTamże. Natomiast W. Wsp 'łczesna wtlju praca umysłowa. nego krajoznawstwa pozuta|ająna określenie roli tego ruchu społeczne- dłem argument w przy poi w związku z tym nie zavlsze możebyć źł decyzji gospodarczych. Przyjmując. wsp łczesne krajoznawstwo jest pojęciem wielowarstwowym. Efektywność lrnkład w w omawianym Segmencie jest wprost proporcjonalna do ltopnia wykorzystania rzeczywistej funkcji technicznej (instrumentallrcj) wsp łczesnego krajoznawstwa. aby krajoznawca-turysta działałzgodnie zwzorcarlj kultury. wzor w i wzorc w. Podobne zastrzeżenia budzi opinia dc. że zdobycze krajoznawstwa powinny slużyć gł wnie rozwojowi turystyki. W obręhie tej funkcji jest podejmowana z własnej potrzeby i dla własnego roz- rczvł j. Lipniackill uważa. można wskazać na związek wychowania z kulturą. Można powiedzieć. iż obie om wione funkcje krajoznawstwa Stanowią pewną całość imieszczą się w procesie szeroko rozumianego wychowania. aktywnośćspołeczna. kę oraz R lurystyka spełnia wszystkie funkcje czasu wolnego. rozrywzniszczeniem oraz wzięte pod opiekę.imowaniu lcg() autora.in.. Przeprowadzone rozważania na temat definicji i funkcji wsp łczesgo w sferze kultury. Lipniackiego dziedzinach aktywizacji turystyki. nonn oraz wzorc w kultury przez funkcjonującą infraStrukturę turystyczną (m. W. Funkcje te cechuje zasada dobrowolności. uznanych i całkowicie nowych ośrodk w. wytyczania atrakcyjnych szlak w znakowanych. Lepsze. natomiast krajoZnawstwo turystyczne aktywizuje gł wnie funkcję rozwojową. selekcyjnych i wzor w wartościujących. wymagające ochrony czy rekultywacji. Należy 'l. rozbudowy znanych. Należy zauwuŻyć.Wymienione funkcje społeczne krajoznawstwa znajdują się w ści-t słym związku i są wzajemnie uwarunkowane. Problem ten jest wart prowadzenia ntudi w naukowych. Między pojęciami .krajoznawstwo'' i . krajoznawstwie chodzi nie tylko o pobudzanie aktywności przez W tworzenie nowych wartościpoznawczych. że to wprowadzanie ruchu krajoznawczego do kultury odbywa się np. społeczne koszty tego ruchu znajdują uzasadnienie. Wychowanie jest przecież przekazywanlem właściwychdanej kulturze poznawczych. Można mu przypisać liczne. Z punktu widzenia krajoznawstwa kultura obejmuje zesp ł wartości.

kt ry przez wieki towarzyszył człowiekowi w jego rozwoju. Powszechna jest opinia. Do cech wsp lnych można za|iczyć czasową oraz dobrowolną zmianę miejsca pobytu i codziennego Ębu Życia w celu zaspokojenia po_ trzeby osobistego kontaktu z innym środowiskiem społecznym. 33 . Dlatego m wi się obecnie o biologicznym minimum aktywnościruchowej jako elementarnym r}akazie dla kazdej jednostki i obowiązku społecznym. 1 . Istotny przy tym jest nie tylko wymiar czasu. pomaga człowiekowi zaspokoić potrzeby poznawcze.5 godziny dla młodzieży w wieku maturalnym oraz około l godziny dziennie dla os b w wieku emerytalnym. że człowiek żyje w określonym Systetnie społecznym. lepszego poznania bliższego i dalszego otoczenia' zycia innych ludzi' w tym ich postaw. Sprzyja temu m. Cechy te Są typowe zar wno dla turystyki kwalifikowanej. Nie całe krajoznawstwo można zaliczyć do turystyki.styka'' nie ma sytuacji podporządkowania jednego z nich drugiemu.turystyka kwalifikowana'' oraz uwypuklenie tego. rodzaju zatrudnienia. czyli intensywność wysiłku zalcżnie od płci' wieku. Polskie nolmy higieniczne określająto minimum aktywności ruchowej na 4. lecz obejmuj ą r żne dziedziny życia. sprzyja temu tlkresowa zmiana środowiska społecznego i trybu życia. Poczynione uwagi pozwalają na podjęcie pr by roboczego zdefiniowania pojęcia . Doceniając walory kultury i rozwoju osobowości turyst w. Jednym z nie|icznych akwydolności psychofizycznej organizmu jest właściwa wzmacniania tywnośćruchowa. Jej rola w tym wzg]lędzie została szerzej nakreślona przy omawianiu turystyki krajoznawczej. TURYSTYKA KWALIFIKOWANA jak dotychczas sposob w ludzkości. zwłaszcza kwalifikowana. regeneracji sił fizycznych i psychicznych. co jąodr żnia od innych form turyStyki. że aktywnośćzastępuje wysiłek ftzyczny. przyrodniczym.in. poz. aktywności intelektualnej oraz emocjonalnej itp. Potrzeby informacyjne nie ograniczająsię obecnie do wiadomości niezbędnych do doraźnego wykonywania określonych czynności praktycznych. potęgowane przez wzrastające skazenie środowiska przyrodniczego. co ją z nimiłączy.2. na|eży zwiększyć wysiłki zmierzające do rozszerzania krajoznawczych form wsp łczesnego ruchu turystycznego oraz preferowania turystyki o możliwie pełnym programie krajo- lecz tak:Że spos b jego wykorzystania. co r wnież się zalicza do potrzeb znawczym. konieczne jest zapewnienie mu właściwejinformacji. a takŻe potrzeby informacyjno-poznawcze. jak i całej jącym światem. tj.2. Skutki te są groźne zat wno dla poszczeg lnych jednostek. Turystykę kwalifikowaną uważa się za kwintesencję wsp łczesnej turystyki. a uprawiających ją określa się jako prawdziwych turyst w.. Aby m gł on dziaŁać podstawowych. turystyka wypełnia wszystkie gł wne funkcje czasu wolnego. wzrastający prestiż społeczny wiedzy. a takŻe poprawa pożywienia oraz jego nadmiar w stosunku do potrzeb fizjologicznych wywołują r zne ujemne skutki w organizmie ludzkim. Słuszny jest r wnież pogląd' iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wypoczynku.iomu wydolności organizmu.Swoje stosunki z otoczeniem człowiek reguluje przez dzialanie. kuracyjnej. że turystyka kwalifikowana umożliwia za_ tlośćuczynienie temu minimum aktywności ruchowej znacznie pełniej iwszechstronniej niz jakakolwiek inna forma turystyki. Mozna więc powt rzyć opinię. podczas gdy ruch krajoznaw- czy kojarzy się tylko z funkcją rozwoju. Wzez uczestnictwo w tym Systemie wchodzi on w określony typ zależnościz otacza- świadomie. gdyż ftzyczne oraz psychiczne zdrowie poszczeg lnych os b nie jest obojętne dla społecze stwa. pogląd w i dziala . Natomiast w tym miejscu warto ponownie zaakcentować. Nieprzypadkowo uwaza się ją często za matkę turystyki w og le. iż chęć pozyskania informacji. kt ry wsp łdecyduje o jego potrzebach. Ponadto trzeba przypomnieć. Zj awisko to.3 . jak i wczasowej. opanowanych umiejętności itd. że turystyka..5 godziny dziennie dla mĄch dzieci. oraz dqŻenie do konfrontowania informacji otrzymywanych z r żnych źr deł z własną obserwacją są istotnymi pr:Ly czynami dynamicznego rozwoju wsp łczesnej turystyki. Przemiany cywilizacyjne powodują wzrastające obcipenie układu nerwowego i sprzyj aj ą zmniej szaniu aktywnośc i fizy cznej. nadających kierunek jego aktywności. środowiska bytowania. 32 Turystyka jako forma aktywności zaspokaja poza miejscem stałego zamieszkania potrzeby rozwoju oraz odnowy sił fizycznych i psychicznych. Znawcy przedmiotu tvłierdzą. kulturowym oraz informacyjno-poznawczym.

ale dzięki osobistej aktywności osoby wychowywanej utrwala poządane cechy ptzez samowychowanie. Jednak turystyka kwalifikowana ma pewne cechy szczeg lne. Jednak bliższe określenie. W świetle podanych uwag definicj ę robocząturystyki kwalifikowanej można sformułować następująco: . dzieli się na: 34 35 . moralnego. prawne ię. stwarza znaczne trudności. co wsp łcześniemożna zaliczyć do tego rodzaju turystyki. do kt rycl sport nie dąży. Dlatego wszystkich r. ekonomiczne. wchodzi w zakres kultury ftzycznej. że turystyka kwalifikowana łączy pokonywanie ptzestrzeni z wysiłkiem ftzycznym w r znych dziedzinach aktywności człowieka w czasie wolnym od pracy i nauki. W definicji tej pr buje się wyjaśnićzjawisko gł wnie z punktu widzenia człowieka. czyli umiejętności kompetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystycznego i urządze zgodnie z ich konstrukcjąoraz tunkcją. powodując zmiany cielesno-fizyczne i psycholrlotoryczne.. jak lkształtowania postaw pożądanych społecznie. czyli tego. i to w obu podstawowych składnikach konsumpcji turystycznej . Turysta występuje przy tymjako konsument r żnorodnych d br i usług turystycznych. Kazda forma turystyki powoduje też określone konsekwencje ekonomiczne. przy jednoczesnym przestrzeganiu zasad bezpieczer{stwa własnego i innych. kt re. jak i dorosłych.PWN.w.. ale r żni się od niego na og ł znaczną ruchliwością przestrzenną.Mozna oczywiście się . osobistego kontaktu z innym środowiskiem llttltrlwić element wychowania: zar wno pod względem doskonalenia osobowości jednostek. Wiadomo. W li_ teraturze zalicza się do nich konieczność frzycznego i psychicznego przygotowania kondycyjnego. Może ona mianowicie . [ołączoną ze zmianą codziennego Ębu życia. zdrowotnego. czyli zapobiegającego ujemnym wpływom wychowawczym lub korygującego je. czylipobycie. Warto w tym miejscu przypomnieć.turystyka kwalifikowana jest czasową' dobrowolną. że w praktyce turystykę kwalifikowaną s. Gaworeckj. stanowiąc wźLzny środek osiągania cel w wychowania fizycznego. umożliwiającego przyswojenie kultury technicznej.Nie podejmując się ana|izy tego zagadnienia. Jedną z jej istotnych cech są wielorakie możliwościwychowaw12 w. na estetycznego. Turystyka kwalifikowana nie sprowadza się wyłącznie do mozliwości oddziaływania na wychowywanego.'e. Turystyka kwalifikowana jest nośnikiem pewnych wartości społecznych. prawne' przestrzenne czy fizjologiczne. Warszawa 1982. zwłaszcza opisującymi r zne skutki turystyki kwalifikowanej i szczeg łowe jej funkcje. politechnicznego.. klub w i organizacji turystycznych -zawodowych.asługuje na trwałe miejsce w programach działalności oraz społecznotlgniw edukacji.lecz także hłajoznawczy"h. że turystyka kwalifikowana obejmuje zar wno dzieci. czylipodr ż. wdrażającego człowieka do ochrony zdrowia fizycznego i psychicznego orazjego doskonalenia. resocjalizującego. Ponieważ turystyka kwalifikowanamoże stymulować poŻądany kształt potencjału biologicznego społecze stwa.y' i statycznym. młodzieŻ. przyrodniczym macyj no -p o znaut czy ch" | i 2 kulturowym otaz potrzeb infor- posługiwać innymi defi nicjami. lnozna na razie powiedzieć. kt re pomaga w przyswojeniu umiejętności podporządkowania własnego postępowania dobru zbiorowemu i zaspokajania potrzeb własnych w harmonii z interesem og lnym.. 63. umiejętność posługiwania się sprzętem turystycznym. Ekonomika i organizacja turysĘki. częstą zmianą miej sca w przestrzen i. wymagającąprzygotowania kondycyjn ego i zawodowo-turystycznego.wajoznawczej. Turystyka kwalifikowana ma więc wiele cech zblizonych do sportu. kt remu ono służy. np. zaspokajaniem potrzeb ruchu i wysiłku ftzycznego. autokarowej oraz innej.dynamicznym. kongresowej. Sprzyja przy tym nie tylko osiąganiu cel w perfekcjonistyczno-sprawnościowych. zaspokajanie potrzeb biologicznego minimum aktywno_ ściruchowej oraz posiadanie pewnego zasobu wiedzy og lnej. co jest właściwedla sportu.. ułatwia i przyspiesza socjalizację. kształtującego wrażliwość piękno przyrody i dzie| ludzkich. Zagadnienia te są przedmiotem bada(t r żnych dyscyplin naukowych. społecznym. ) t r r r r t'izycznego.

zwłaszcza g rskie. edukacyjne i wyehtlwawcze. Pewną ilustracją skali popytu Polak w na turystykę w g rach mogą być wydatki ponoszone przez obywateli polskich w. trasy narciarskie) oraz usług hotelarskich i wypoczynkowych' Przedsięwzięcia inwestycyjne planowane w Szklarskiej Porębie i w Karpaczu. że duże mozliwości rozwoju ma w Polsce turystyka kwalifikowana narciarska i piesza g rska. narciarską. Narciarstwo. 'lizeba też powt rzyć.r r r r r : r pieszą (nizinną i g rską).Boss - Gospodarka'' 1998. la |3 nr I (208). Dąbrowski w artykule: Rozw j turystyki l<walifikowanej tt nowe regulacje ustawowe. powodujący potrzebę spędzania urlopu we wskazany przez lekarza spos b. . speleologiczną.. Jak widać. Przy takim założeW literaturze można spotkać opinie o niekorzystnym wpływie Ustawy z29 sierpnia |997 r. określany jako stan wyczerpania lub przemęczenia. ze turystyka kwalifikowana ma duże znacze[ie społeczne ze względu na jej funkcje zdrowotne. Zła kondycja biologiczna społecze stwa polskiego powinna wpłynąć na zaostrzenie świadomości społecznej. Czy narciarze ucieknq z polskich g r.świadome i dobrowolne udanie się na pewien okrcs poza miejsce zamieszkania. w czasie wolnym od pracy w celu re- (wyciągi. poczynku oraz skutecznymnarzędziem pedagogiki i andragogiki (pedagogiki dorosłych). motorowodną. że w każdym sezonie narciarskim (grudzier-marzec) ponad 4 mln Pola_ k w spędza urlop w Tatrach i Beskidach. TurysĘka zdrowotna a uzdrowiska europejskich kĄ w socjalisąlc7nych. Turystyka zdrowotna uzdrowiskowa jako istotny element odnowy sił rł'kmieka. Tezę taką postawił P.Problemy Uzdrowiskowe" 197 0. w miejscu i porze roku najbardziej odpowiednich. aktywny wypoczynek. a także świadomości władz paristwowych. francuskich i włoskich. . natomiast około 6 mln os b odwiedza te rejony turystyczne w weekendy. Stan zdrowia uczestnika turystyki zdrowotnej. motywy podejmowania podr zy w celach zdrowotnych lllogą być obecne prawie w każdej formie turystyki. s.3. według definicji sformułowanej 3crreracji ustroju dzięk't aktywnemu wypoczynkowi fizycznemu l1lsychicznemu''l5. Wolskiego. cieszy się coraz większym zainteresowaniem Polak w. mogą stworzyć duże możliwościrozwoju turystyki narciarskiej nie tylko dla Polak w..Alpach austriackich. wodn4 ftajakową.2'7-28.jest ona r wnież mało uciążliwa dla środowiska naturalne3tr i społecznegola. w tym przezkapitał francuski i austriacki. M. kt rego formy powinny być dostosowane do indywidualnych możliwościturysty. kt remu jest podporządkowany tryb w miejscowości turystycznej . lecz takŻe dla cudzoziemc w. nr 5... 38-39. Szamborski . Doświadczenie zagranicy uczy.. R wnież Z. motorową.. iż turystyka kwalifikowana jest nowoczesną formą wy- Reasumując og lne uwagi poświęcone wybranym zagadnieniom turystyki kwalifikowanej.. Turystyka narciarska g rska możebyć źł dłem znacznych korzyści ekonomicznych. o usługach turystycznych na perspektywy rozwoju turystyki kwalifikowanej w Polsce. Jest to jednak uwarunkowane rozwojem infrastruktury i dynamicznym składnikiem stylu zycia wsp łczesnych społecze stw. Wedfug szacunk w Banku Światowego popyt ten wynosi około 130 mln USD ioczniel3. Kozłowska.zeszyty Naukowe IT'' l978' nr .Rynek Turystyczny" 7997. wolski. W przylnczanych definicjach podkreśla się zwykle następujące motyw upraw tnia turystyki zdrowotnej : i r l r odnowa sił jako ży cia gł wny cel. Szamborskil6 określa turystykę zdrowrl(ną jako jednąz podstawowych form odnowy sił człowieka. Szacunki Instytutu Turystyki informują. ]5 J. 1.3. 16 Z. Popularny jest r wniez region Karkonoszy. . kolarską. zeglarską i podwodną).. 36 37 .. że staje się ona trwałym 'furystyka zdrowotna jest to. TURY5TYKA ZDROWOTNA ptvcz J. s. można powiedzieć.. nr 8.

4) autonomii i niezależności. Jest to więc problem ważny i złoŻony zarazem. os b skorzystało z usług noclegowych oferowanych przez zaklady uzdrowiskowe i zaku- lccznym leży możliwie pełne wykorzystanie środkw leczniczych polckich uzdrowisk.niu . Z drugiej strony. weekendowej. Wynika to z miejsca podr Ży o motywacjach zdrowotnych w strukturze cel w turystycznych... Mozna przedstawić tylko dane dotyczące liczby turyst w. 159-1 5. pobytowej (wczasy). własnych źr deł uzupełnienia brakujących środkw na utrzymanie obiekt w. piło 6. czyli w okresie kryzysu ekonomicznego. Biorąc pod uwagę fakt.GUS.4. stosowany w celu uzyskania nadzwyczajnych efekt w. 3) przynależności. do września1998 r.turystyka zdrowotna" jest terminem zbiorczym. Warto dodać. będące rękojmią polityki rozwoju społecznego. kiedy chodziło o zwiększenie produktywności przedsiębiorstw i podniesienie morale pracownik w. aparatury i personelu. Że cudzoziemcy stanowili 67o og lnej liczby korzystających i zakupili ponad 4vo udzielonych nocleg w og łeml7. Warszawa 1999.. Ztych względ w w skład turystyki zdrowotnej mogą być wliczone tylko te rodzaje turystyki. kwalifikowanej. Ze względu na znaczenie Stanu zdrowia społecze stwa właśniepar stwo powinno stymulować rozvt j turystyki zdrowotnej. W literaturze socjologicznej przewuŻa pogląd. motywacyjnych systematycznie wzrastał. a takŻe dowartościo_ wuje go w środowisku zawodowym i w oczach rodziny. Aktywizacjatychpodr ży miała oczywiście podstawy ekonomiczne. Statystyka turystyki uzdrowiskowej w Polsce jest fragmentaryczna. Mtlżna przyjąć' że rczwiązanie lub złagodzenie tego problemu stanowi. że charakter motywacyjny mają tylko potrzeby ujęte w czwartej i piątej grupie. Przy takim założeniu można np. począwszy od lat 50. s. oszczędnościowy kurs publicznych struktur opieki zdrowotnej stawia uzdrowiska wobec konieczności poszukiwania nowych. kt ra jest konsekwencją osiągnięcia przez nich założonych cel w. wzorem kraj w zachodnich. Sens turystyki motywacyjnej można rozpatrywać w kontekście hierarchii potrzeb ludzkich. że niespodziewana ekspansja turystyki motywacyjnej nastąpiła w latach 70. odejścieod przestarzałych struktur organiiurcyjno-programowych i starej receptury na zdrowie oraz stworzenie nowych pakiet w ofertowych adresowanych do tych grup turyst w-pacjent w. Ż) bezpieczeristwa.8 mln nocleg w. trzeba podkreślić. Zjednej Strony. od puździernika 1997 r. iż cele zdrowotne są osiągane gł wnie w turystyce uzdrowiskowej. Cele zdrowotne mogą być zatem osiągane w turystyce: r r r r r uzdrowiskowej (z wyłączeniem form wyraźnie leczniczych). Jak podaje GUS. 394'5 tys. TU RYSTYKA MOTnMACYJNA Ttrrystyka motywacyjna' nazywana też stymulacyjną' jest zjawi_ skiem charakterystycznym na wsp łczesnym rynku turystycznym USA Trzeba wyraźnie powiedzieć. innej.3 . skich przedsiębiorstwach handlowych krąg uczestnik w podr ży 38 39 . i Europy Zachodniej. W amerykar Turystykaw 1998 r. wyrazić wątpliwościco do siły motywacyjnej funkcji płac. ze o efektywnościturystyki zdrowotnej decyduje r wnięż paristwo. że realizacja reformy sfużby zdrowia stworzyła nową Sytuację ekonomiczną dla sieci polskich uzdrowisk. kt rzy wyzlaczająsobie zupełnie nowe cele uprawiania tutystyki zdrowotnej. 1 . w kt rych cele poprawy szeroko rozumianego zdrowia dominują wśrd pozostałych lub są im r wnorzędne. W turystyce zdrowotnej bowiem odnowa sił to cel gł wny. kt rzy Zaspokajali cele zdrowotne w zakładach uzdrowiskowych. Natomiast udana podr ż motywacyjna sprawia rzeczywistą przyjemność zainteresowanemu pracownikowi. Możliwościosiągania cel w zdrowotnych w wymienionych formach turystyki są zr żnicowane pod względem efektywności. kt rej funkcja w omawianym procesie jest uznana naukowo i społecznie. na kt rą składają się potrzeby: 1) fizjologicz_ ne. 5) samorealizacji. w interesie spot1 ' Podr ż motywacyjną definiuje się najczęściej jako środeknowoczesnego zarządzania. Podr ż motywacyjną utożsamia się z podr żą_nagrodą. Interesujące jest to. przez nagradzanie uczestnik w podr żą.

czały się do sprzedawc w. zagadnienie roli podr ży motywacyjnej w zel1xlle form gratyfikacji dla pracownik w warto podjąć na etapie wstęp- Wsp łcześniena seminariach towarzyszących giełdom i salonom lurystyki motywacyjnej dyskutuje się m. Jednak z punktu widzenia skutk w ekonomicznych w sferze obsługi ruchu turystycznego tego rodzaju podr żnych można zaliczyć do grona turyst w. Wyrazem inicjatywy władz w tym kierunku jest objęcie .to* kich podr zy.dła stałego wzrostu turystyki motywacyjn ej nateży takze upatrywać w systemach podatkowych w niekt rych krajach (np. 4I . jak np. to w podrÓŻach w interesach mniej liczy się czynnik koszt w. warunkiem intensyfikacji prittyti "r"i. zwłaszcza gdy nie odnoszą się już one do pracownik w sprzedaży lub innych dział w produkcyjnych przedsiębiorstwa.ny insirument zar wno marketingowy. kt re w zasadzie wyłączają osoby wyjeżdżające w celach zarobkowych. Zr - llyln w warunkach polskich. w jaki spos b gospodarka turystyczna może najle- |ącc nakłady na badania finansowych podstaw rozszerzania podr ży Inotywacyjnych. jaki jest jej potencjał. ze wynika to z definicji turystyki.-wsp łcześniedąży się do rozszerzenia jej zastosowa.|esi. Pracownik delegowany sfużbowo w sprawach handlowych w kraju |ub za granicę moze r wnież wypeł- niać funkcje czasu wolnego. jak komercjalizować i rozwijać podrr1że motywacyjne. Na zako czenie nalezy zwr cić uwagę na pewne cechy tlrystyki motywacyjnej.i a.Bodr ży w nagrodę'' programem tworzenia i promocji pndukt w markowych w obszarze turystyki biznesowej w Polsce.' nu. mimo że koszty takich podr ży obciążają delegującego.. Podczas gdy w turyStyce pozabiznesowej istotne są takie czynniki. ze łagodzi ona sezonowość w turystyce. picj zaspokoić wymagania klient w takich podr ży oraz omawia się nspekt sezonowości. kt rych osiągnięcia były obecnie. kt rych nie mozna zakupić w ramach zwykłej wycieczki. Niezależnie od dodatkowych motyw w inspirującycir podr ze turystyka motywacyjna staje się Znaczącym z. _ Dalszy rozw j turystyki motywacyjnej znajduje pełne uzasadnienie ekonomiczne w krajach wysoko rozwiniętych. W całej sferze obsfugi ruchu turystycznego podejmuje się liczne przedsięwzięcia organizacyjne i ekonomiczne promujące ten rodzaj turystyki. czym jest turystyka lttrltywacyjna. jak i menedzerski.jednym z największych wyzvła(t. Stanowi ona tez w turyStyce międzynarodowej sektor niezwykle trwały i o dyskretnej. Udana podi z motywacyjna powinna się składać z element w. w USA iraktyku_ je się z tej racji ulgi w naleznych podatkach od przedsiębiorsiw). TURYSTYKA BIZNESOWA W spotykanych w literaturze klasyfikacjach turysty i turystyki na rlg ł nie uwzględnia się podr zujących w celach handlowych.jawist<iem na międzynarodowym rynku turystycznym.r.3. Wydaje się. Na przykłaj w Szwajcarii ta forma ruchu turystyczne}o dominuje w październiku i w maju. szcźeg |nie w krajach zachodnioeuropejskich. 1. Żorganlzowanie podr ży motywacyjnej wywołuje bowiem uczucie wdzięcznościi lojalności w stosunku do przedsiębiorstwa. ale regularnej ekspansji. w USA źr dłem ich finansowania są zysi<i z wynik w otrzymanychprzez beneficjant w podr ży. bardziej zaśzależąone od og lnych warunk w ekonomicznych i koniunktury gospodarczej. ceny' sezonowośći czas wolny. Ponieważ tendencje w tym zakresie są pochodną rtlzwoju ekonomicznego. Nalezy się odnieśćz Uwagą i troską do każdego uczestnika.in. Początkowo podr ze motywacyjne ograni_łatwo-wymierne. o tym.5. Intensywnośćpodr Ży w interesach podlega o wiele mniejszym wahaniom pod wpływem klimatu niz inne podr że turystyczne. Podr ż motywacyjna powinna się przede wszystkim samofinansować (np. podr że te stanowią n*o. Potrviirdzają to wzrasta40 y99rdzv motywacyjnej jest opracowanie metody mierzenia tu- Dodatkowym walorem ekonomicznym turystyki motywacyjnej jest to. Warto zau:ważyć. kiedy sprawa produktywności priedsiębiorstw . a organizacja techniczna tego rodzaju podr ży powinna być tw rcza. że u podstaw rozwoju turystyki biznesowej lezą inne niż w pozostałych formach podr ży turystycznej uwarunkowania socjoekonomiczne. doch d. Jest to takze trrrystyka grupowa' jednak o specyficznych wymaganiach klient w. Turystyka biznesowa ma obecnie coraz większe znaczenie ekonomiczne. jakie przynosi turystyka motywacyjna. Turystyka motywacyjna jest czynnikiem polep szającym jakośćstosunk w międzyludzkich w danym przedsiębiorstwie. Ze względu naliczne korzyści.opi" Zachodniej zaśtenrodzaj podr ży jest niekiedy finansowany zbudżćt w marketingowych).

Nalezy też dodać.6. 2) negocjatorzy. całodobowy i nienaganny room-service oraz program telewizyjny w języku angielskim. Inną cechą podr ży biznesowych jest ich nietypowa akwizycja.iż ten rodzaj turyStyki cechuje dochodowośći specjalizacja.yici. progrźrmem krajoznawczym. kt rzy fft. Statystyki biur turystycznych obejmują sprzedane usługi bez uwzględniania typologii odbiorc w. jak np' IBM.łJŻająna kilka dni w interesach. dyrektorzy regionalni.możliwośćuzyskania informacji ekonomicznych z ostatniej chwili. Na przykład wymagania hotelowe turySty biznesowego obejmują: wygodne ł zko. konferencjach. źk dłem wielu korzyścispołeczno-gospodarczych mogłoby być objęcie omawianej grupy turyst w ludzi intereSu np. Liberalizm w stosunkach międzynarodowych orv rozszerzanie kontakt w handlowych polskich organizacji gospodarczychzzagranicą stanowią przesłankę rozwoju turystyki biznesowej przyjazdowej do Polski. wydają na nocleg do 150 USD. politycy oraz członkowie r żnorodnych organizacji zawodowych. wydają miesięcznie na podr że słuzbowe ogronme sumy. iż turystyka biznesowa zajmuje bardzo ważne miejsce na światowym rynku turystycznym. Przede wszystkim trudno jest ocenić jej rozmiary w skali międzynarodowej. klasę bizne_ sową' a także hotele. 3) przedstawieicle handlowi i kadra techniczna. Segment podr żujących tlo Polski w celach służbowychi interesach jest szacowany na około 20vo badanych. Biura turyStyczne poszukują. IKEA. () o. praHtwtticy dzial w rozwoju. Sietnens. Są to przede wszystkim naukowcy. TURYSTYKA KONGRESOWA - sach) w celu uczestnictwa w kongresach. rrrlgania tego segmentu rynku turystycznego. 1rrrr"ii zajmowanych stanowisk. iz wydatki hotelowe ludzi interesu nie wyczerpują wszystkich wydatk w ponoszonych w turystyce biznesowej. Duze usługi we wspomnianej akwizycji oddaje technika mikrokomputerowa' pozwa|ająca na błyskawiczną rezerwację miejsc w hotelach i na pokładach samolot w. Pewnym źr dłem informacji mogą tu by towarzystwa lotnicze. sympozjach. Wielkie międzynarodowe organizacje gospodarcze. że udział turystyki biznesowej w całokształcie obrot w tych biur sięga 40_65vo. sportowych. Kwoty te polskie hotele zaspokoją wysokie wy_ tttrtgą być znacznie wyższe. Sieć tych organizacji 43 W strukturze krajowego i międzynarodowego ruchu turystycznego występuje kategoria os b podejmujących podr ze (służbowei w intere- 42 . Sprawny system przekazywania wiadomości. Mimo to powszechna jest opinia. W promocji i obsłudze konieczna jest sprawna organizacja oraz specjalistyczny potencjał usługowy. seminariach i zgromadzeniach. Nie można bowiem tej formy turystyki promować tak.jeśli Trzeba wreszcie podkreślićwzrastające wydatki na usługi hotelowe . inwesĘące i robiące interesy w Polrcc.3. iż turystyka biznesowa jest postrzegana jako nowa polska specjalność marka turystyczna a więc produkt o wysokiej jakości. Na przykład badania przeprowadzone w niekt rych biurach turystycznych w Szwajcarii wykazały. Trzeba r wnież dodać. W hotelach warszawt}lelr tt najwyższym standardzie 90vo gościto obcokrajowcy. Warunkiem podstawowym byłby rozw j sieci polskich hoteli o standardzie międzynarodowym.lrzedstawicieli przedsiębiorstw krajowych. Twierdzenie to znajduje odzwiercierllcnie w zaobserwowanej ostatnio tendencji wzrostowej przyjazd w do lłllski cudzoziemc w w celach biznesowych.Można wskazać kilka charakterystycznych cech turystyki biznesowej. Jak widać. Z punktu widzenia dziennego lihllu wydatk w hotelowych biznesmen w tych można uszeregować * ll'zcch grupach: 1) prezesi i członkowie zarząd w bogatych firm. kt re wprowadziły tzw. wydają codziennie na usługi noclegowe rninimum 200 USD. społecznych. 1 .klienteli biznesowej w drodze kontakt w osobistych w wielkich organizacjach gospodarczych. jak się to robi w od_ niesieniu do innych form. zestaw usług hotelarskich poszukiwanych przez furystę biznesowego narzuca odpowiedni standard hotelu oraz zakres usług podstawowych i dodatkowych. Motyw handlowy podejmowania podr zy w celach biznesowych narzuca określony model usługi. dysponują limitem 100 USD na wzrastającym znaczeniu gospodarczym turystyki biznesowej 3 lłllscc mogą świadczyćnastępujące przykłady.lllcenie doby hotelowej. kulturalnych i gospodarczych. Wzrastające znaczenie turystyki biznesowej powinno być przedmiotem dogłębnych analiz r wnież na polskim rynku turystycznym. General Motors. Warto też podkreślić.

podejmując wysiłki zmierltrr ące do rozbudowy infrastruktury turyStycznej. Mięizynarodowe Stowarzyszenie Kongres w i Konwencji. Azja I2.Rynek Turystyczny" 1997. og lnie mozna więc powiedzieć. iż średniawartośćtych wydatk w w badanych latach 1986-1987 była Szacowana na 130-200 USD dziennic na osobę. i Wschodniej turystyka kongresowa zyskuje w ostatnich lallch na znaczeliu na Węgrzech. że koszty organizacyjne zgromadzenia l.. 45 44 . kr^tkoterminowy oraz elitarny charakter tego rodzaju turystyki n*ir"u model jej organizacji i obsługi. struktura omawianych wytltrtk w. listopad.i Japonia Sportowych i Wielofunkcyjnych. Wielka Brytania i Niemcy zajmują "B*ow Warto teŻ zwr cić uwagę na wydatki organizator w kongres w. Ponieważ jest ona źr dłe m znaczny chkorzyści ekonomicznych. Na przykład w latach I989_t993 liczba kongres w międzynarodowych wzrosła z 8165 w 1989 r. z kt rych korzysta społeczność lokalna. stanowi wsp łcześniepraktycznie samodzielną jednostkę w strukturze rodzajowej turystyki. Elenlcntem wyjściowym rachunku omawianych korzyścijest wysokość lrcdnich dziennych wydatk w uczestnik w kongres w narodowych ltrriędzynarodowych. Badania naukowe przeprowadzone na Zachodzie dająobraz korzyści Qkonomicznych płynących z organizowania turystyki kongresowej. Ponieważ średni czas trwania kongreltl międzynarodowego wynosi od 3 do 4 dni. o jej organizację i obsługę zabiega wiete t<raj w. a zakres ich przestrzennego oddziaływania obejmuje cały świat. Francja. Belgia (323). iosz . tvtięazynarodowe Stowarzyszenie Pałac w Kongresowych.. Hiszpania (4I7).IVo i Australia I. Międzynarodowe Stowarzyszenie Tłumaczy Konferencyjnych. cownikami są: Europejskie Zrzeszenie Miast Kongresowyctr. w 1993 r. 5_l07o. i 59. Włochy (359). Wielka Brytania (577). lista rankingowa 10 par stw świata według liczby kongres w międzynarodo*y"h była następującal8: USA (962). że skalę dochod 'w z organizacji kongres w kształtuje ich kategoria..gVo.na z tych danych.wiązanego z kongresem kształtują się na poziomie 45-65 USD dzienrtie. wydatki uczestnik w-turyst w w kraju i w miastach goszczących. tształtował się następująco: Europa 59. Związek Niernieckich Hat lowych organizacji związanych z turystyką kongresową. decydującą rolę - od lat trwałą pozycję w organizowaniu turystyki kongresowej. obciążające swymi kosztami władze publiczne. zakupy 30_50vo. Ameryka 20. że rynek kongres w międzynarodowych i narodowych jest źr dłem wielu operacji ekonomicznych. Zgodnie z danymi z 1992 r. do 8817 w 1993 r. uwzględnił tendencje nn światowym rynku turystyki kongresowej. definicyjnie podporządkowana biznesowej.8vo. inwestycje w dziedzinie infrastruktury kongresowej. kt rego członkami i wspołpra- rynku turystyki kongresowej odgrywa Europa (6Ovo adziału w 1989 r. W miarę wzbogacania f rm wsp iczesnego życia wykazuje ona dużą dynamikę rozwoju.cartaizlt7 (244). nr 2l-22. rB Warto dodać. stanowią około 1/3 lokalnych wydatk w uczestnik w omawianych imprez turystycznych. Średnie wydatki uczestnik w kongres w międzynarodowych i narodowych charakteryzuje rozpiętośćw granicach 75_I30vo. szwai. Ńemcy 1i+i1'. IJdzlał kontynent w w og lnej liczbie kongres w jest zr żnicowany' np. Trzeba tu oczywiście podkreślić. tj.5. Kraj ten. Ukształtowała się już rozbudowana sieć narodowych i międzynaro- - kongresowa. Swiatowy rynek kongresowy wykazuje tendencje wzrostowe.8vo. Jest ona pochodną wielu czynnik w. wśrd kt ple Środkowej j r r . Funkc]onuje Międzynarodowy Instytut Kongresowy. zagraniczny turysta zostawiu w goszczącym go mieście do 800 UsD. Afryka jest wsp łcześniebardzo bogata. Prasa szwajcarska podaje. płacone przez turystę-uczestnika kongresu' Należy teŻ zaznaczyć. Można tu dodać. r Żne rtlzrywka wydatk w wywierają wpływ konfiguracja żc na faktyczną strukturę rll'erty turystycznej goszczącego miasta oraz struktura jego cen. ze USA. ŻŻ_35vo. Grupowy.otganizator w ruchu turyst y cznego. przedstawiała się następuj ącoi za8_IŻ7o. Niekt re badania wskazują. wyżywienia l inne koszty z:wiry.Francja (789). a pokrywały one koszty zakwaterowania. ze gł wnym źr dlempokrycia ich jest tzw wpisowe.ane Z pobytem..4vo. Thrystyka Jak wynika _ . miast oraz. Holandia (380). wyżywienie kwaterowanie 5_I0vo. Chodzi zwłaszcza o: tych istotne są kategoria społeczno-zawodowa uczestnika i rodzaj kongrcsu. Międzynarodowe Stowarzyszenie Profesjonalnych organizator w Kongres w oraz Unia Stowar zysze Międzynarodowych ONZ.9Vo. według tych samych źt deł.

Innązaletą jest niezakł cona atmosfera. Są tu też wykotzystywane środkitransportu: kongres na szynach.Można więc powiedzieć. a także rozszerzać ekonomiczne podstawy jej rozwoju. źr dłem Kongresy i konferencje odbywają się nie tylko w miastach stołeczi region w' wyspecjalizowanych w organizacji i obsłudze turystyki kongresowej. Zaleskiego . umożliwiająca tvt rcze dzialania i przyczyniająca się do osiągnięcia pozytywnych wynik w obrad. oszczędności czasu. w strefie portowej i najnowocześniejszego centrum kongresowego.3. co prawda. Odbywanie kongres w i posiedzer na promach ma wiele zalet istotnych dla przebiegu oraz ostatecznych wynik w obrad. Na przykład w krajach skandynawskich. kt ry można sklasyfikować w następujących kategoriach: r r r r r telarstwo. handel lokalny). gościł kongres w międzynarodowych' Na dru358 gim miejscu znajdował się Londyn (258 kongres w). na trzecim Genewa (180 kongres w) i na czwartym Bruksela (157 kongres w). Mimo że uczestnicy kongresu są w każdej chwili osiągalni. jednak nie jest to metoda tania. to stolicą światowej turystyki kongresowej jest Paryż. Będzie temu sprzyjać realizacja strategii rozwoju produktu turystycznego Polski. nie spos b znaleźć w literaturze pełną jego definicję. Nowoczesne Systemy wideokonferencyjne są. TURYSTYKA MORSKA Mimo że pojęcie . oferującego miejsca dla imprez z udziałem do 20 tys. listopad. subsydia wladz publicznych (w przypadku kongres w międzynaro- Trzeba też wskazać pośrednie korzyści gospodarcze z organizowania kongres w dla gospodarki narodowej i lokalnej. uczestnicy kongres w na statku będącym na pełnym morzu nie mogą się odłączać od grupy. stymulacja działalnościgospodarki turystycznej (np. efekt mnożnikowy wpływ w dewizowych. ki kongresowej oraz wzbogacać funkcjonalnośćwsp łczesnej żeglugi promowej.. dochody władz publicznych przez fiskalizację bezpośrednią i pośrednią. można zaobserwować rozw j turystyki kongresowej na morzu. że zjawisko to jest dynamicznel9' Należy przyjąć. Przegląd tendencji rozwojowych turystyki kongresowej daje podstawę do poczynienia uwagi. a więc o turystyce biznesowej i kongresowej. transport.. warto zwt cić uwagę na wideokonferencje jako konkurencję dla tradycyjnych spotkari. M wiąc o podr żach motywowanych interesami i sprawami służbo_ wymi. co dyscyplinuje i aktywizuje obrady. Przykładowo. utrzymanie zatrudnienia i tworzenie nowych miejsc pracy. Rozkład przestrzenny miejsc przyjmowania i organizowania kongres w międzynarodowych jest dośćzr żnicowany' Jeślichodzi o miasta kongresowe. nr 2l-22 (wydanie specjalne z okazji 5Jecia wydawania publikacji). os b.r r dowych). ho- kt ry np. Warto podlrreślić.. d.7. wydatki organizator w kongres w. 20 Problematyka turysĘki kongresowej jest w interesujący spos b naświetlona przez B. w 1986 r.pojęciem <turystyki morskiej> określa się wszelkie przejawy ruchliwości turystycznej znajdującej sw j wyraz w wycieczkach Potwierdzeniem tej tendencji może być wybudowanie w 1988 r.stosowaną w odniesieniu do operacji ekonomicznych kongres w. dzięki dewizowym wydatkom zagranicznych uczestnik w kongres w.turystyka morska'' jest coraz powszechniej używane. zwłaszcza pod względem tworzenia i promocji markowych produkt w turystycznych w obrębie szeroko rozumianej turystyki biznesowej. Według J. Hołdernę_Mielcarek w artykule: TurysĘka kongresowa ważny seqment gospodarki turystycznej. nie czują się ograniczeni w swojej swobodzie. gdyż nowoczesne promy zapewniają wiele wolnej przestrzeni do realizacji osobistych zainteresowa . 19 Hongkongu największego - 47 . niewidzialny wkład.Rynek Turystyczny" 1997. wkład do zr wnoważenia bilansu płatniczego. iż w miarę powstawania warunk w ekonomicznych do wzrostu aktywności Polski w pozapolitycznym życiu międzynarodowym i po 1. gastronomia.iż dobrze wyposażone pływające centra kongresowe na statkach skandynawskich armator w promowych mogą pomieścićod 300 do 600 uczestnik w. mających dobrze rozwiniętą zeglugę promową. seminaria w portach lotniczych itp. że atrakcyjność środowiska morskiego i lądowe warunki do odbywania kongres w na pokładach nowoczesnych prom w mogą się przyczyniać do rozwoju turystynych kraj w 46 rozbudowie odpowiedniej infrastruktury turystycznej turystyka kongreSowa może wystąpić na polskim rynku w widocznej skali2o.

nr 3. T. że u jej podos b odbywający się r żnymi środkami transportu morskiego. z drugiej zaś podaż d br i usług turystycznych. w uprawianiu turystycznego żeglarstwa morskiego. Tarskiego23 Pojęcie . s. Kowalewski pisze: . Z ko|ei T.W: I Seminarium Naukowe nt. zastosowanie tej formuły może przynieśćkorzystne wyniki dziękl wykorzystaniu w rejsie.. Kowalewski zwraca uwagę. rejsy takie są więc dopełnieniem programu szkolnego lub studi w. co było przedmiotem wykładu w szkole. oferujących wycieczki w sezonach martwych.. wywołuje określony popyt na dobra i usługi turystyczne.W: I Seminarium Naukowe nt. podr Że w rejsach kombinowanych. dającej mozli_ 2l rejsy lecznicze jest to stosunkowo nowy rodzaj rejs w wycieczko- turysta korzysta ze wszystkich usług świadczonychna statku. jak i za pomocą nieregularnych rejs w promami. niejednokrotnie z wykorzystaniem własnej bazy lądowej armatora). rejs w turystycznych na towarowych statkach liniowych. mający znaczne mozliwości rozwoju jako forma łącząca dwa cele podr Ży turystycznych: wypoczynek i leczenie na morzu. wycieczki morskie na promach pasażersko-samochodowych są dzisiaj popularną formą podr ży turystycznych. polegają one na łączeniu środkw transportu lotniczego.. 29. są one popularną i tanią formą wych wycieczek morskich. statek-prom umożliwia turyście przerwanie podr ży morskiej i odbycie wycieczki na lądzie własnym samochodem lub grupowo autokarem.morskich na statkach wycieczkowych.Ruch TurysĘczny'' 1966. jw.. odbywane na podstawie jednego biletu. Kowalewskj.. promami i jachtami. rejsy szkolne. J. rejsy kombinowane. a także zvł iększają efektywno śćdydaktyki . drogowego morskiego z innymi rodzajami transportu }4-dnio- r r podr ze oraz wypoczynek turyst w krajowych i zagranicznych statkami. łączenie podr ży morskiej z pobytem turyst w w jednym miejscu na lądzie. gdy prom odwiedzapo drodze kilka port w.. Tarski' Kryteria wyboru środk w transportu w turystyce. cieczek morskich. Podr że tymi statkami zapewniają turystom. specjalnie do tego celu przeznaczonych. ska ocena wlkorzystania walor w rekreacyjnych |ł\lbrzeżaGda skiego na podstawie działalnościpr7edsiębiorstw organizujqcych wypoczynek nad morzem. najczęściej w atrakcyjnej miejscowości nadmorskiej. 48 49 . przewozy turystyczne żeglugi przybrzeŻnej. Nie uwzględnia np.Turystyka morska jako trwałe zjawisko społeczno-gospodarcze obejmuj e22 : wościobejrzenia tego. są to częste rejsy pasazerskich statk w liniowych. TurysĘka i rekreacja nadmorproblemy teorii i praktyki. oraz w korzystaniu z wycieczek statkami żeglugi przybrzeżnej. r wnież leczniczych właściwości klimatu. wiele atrakcji turyStycznych. rejsy inclusive. lub na statkach liniowych. iz jest to zjawisko społeczno-ekonomiczne' obejmuje bowiem z jednej strony zjawisko społeczne nazywane ruchem turystycznym. podr że te pozwalająnałączenie Systemu zdobywania wiedzy z interesującą formą wycieczki morskiej. opr cz kwalifikowanej opieki lekarskiej. kt ry ekonomicznie biorąc. w portach leżących na szlaku podr ży statku. stanowią także reklamę turystyki morskiej. np. Zaprezentowana typologia rejs w morskich jest uproszczona.ŻI. Na korzyścispołeczno-ekonomiczne ze wsp łczesnej turystyki morskiej wskazuje charakterystyka rejs w wystaw leży ruch i kolejowego. w portach pośrednich są oferowane wycieczki Wajoznawcze. Gdar sk 1980. kąpieli słonecznych i wodnych oraz gimnastyki. możliwościkomunikowania się są tu znaczne i zwiększają się. czystego morskiego powietrza. są przyszłościowąformą turystyki morskiej (obserwuje się np. a czę' sto nawet kilkudniowy pobyt na lądzie1' promowe przewozy turyst w.turystyka morska'' pełnomorską. mogą być realizowane zar wno na liniach promowych. zaleski.. minirejsy międzyportowe. Problemy ro1woju turystyki morskiej i nadmorskiej w świetle wsp łczesnych tendencji badawczych. Z przytoczonych definicji turystyki morskiej wynika. Można je uszeregować następująco: r r wych. obejmuje zdaniem I. Turystyka morska turystykę przybrzeżną oraz turystykę może być realizowana r żnymi środkami transportu: 23 I. dysponującym odpowiednim czasem wolnym oraz dobrze sytuowanym. lecz forma spędzania czasl. TurysĘka i rekreacja nadmorska. rejsy żeglarskie morskie i przybrzeżne turyst w krajowych''. -22 T.. traktowanego nie jako wyczyn sportowy.

. traktowana jako forma turystyki morskiej.pływające hotele'' i . Należy przypomnieć. zmieniając swe funkcje z . podr żąi regatami.trzeba zauutaży . z czasem. Przechodząc do zarysowania tendencji rozwojowych turystyki morskiej w świecie.. iz pasazerska żegluga przybrzeżna ma w części charakter komunikacyjny. . Należy zauważyć. Sportowym wyczynem oraz masową rekreacją. zaczęto budować regatowe''. odległość cel w podr zy (podr że morskie bliskie i dalekie).. Wyr żnia się przy tym następuj t r l l r r ące formy turystyki morskiej: wycieczki pełnomorskie. Na trasach morskich rywalizowały ze sobą właśnieżaglowce turystyczne Literatura przedmiotu pozwala wyodrębnić kttka kryteri turystyki morskiej: podziału l r r r r czas trwania (turystyka morska kr tkookresowa i długookresowa). 50 51 .. na ryŃu tym nastąpiła ekspansja wrz z pojawieniem się statk w nowej generacji. utraciwszy sw j komunikacyjny charakter. Wła_ ściwe ukierunkowanie i opracowanie koncepcji rozwoju turystyki morskiej jest istotne r wnież w Polsce.Ż m7n Stanowią Amerykanie. toteż nie przez wszystkich autor w jest 24 A. żeglarstwo morskie chlubi się wieloletnią tradycją. lepiej przystosowanych do kr tkich wycieczek morskich. jachting morski. żeglugę promową' kajakarstwo. inni zaśwskazują na jej czysto komunikacyjny charakter. statkiem pasażerskim. to wycieczki pełnomorskie odby- spos b uprawiania (turystyka morska kwalifikowana i niekwalifikowana. że światowy rynek wycieczek morskich jest szacowany mniej więcej na 3 mln os b rocznie. pewnośćoraz punktualnośćpołącze(t) nie stanowi ona tachęty do korzystania z niej jako alternatywy transportowej.pływające plaże". r : r r rencji innych gałęzi transportu (eżeli się weźmie pod uwagę czas podr ży. Jak wiadomo. w drugiej połowie XIX w. Jednak przy silnej konku- pasażerskie przewozy promowe' pasażerskie przewozy przybrzeżne. z czego około Ż.r r r jachtem.biała flota''. Walicki2a. kryterium ilościowe (turystyka morska indywidualna' grupowa i masowa). walicki. Inne spojrzenie na zjawisko turystyki morskiej ma według kt rego zjawisko to obejmuje: A.. żeglarstwo morskie. Gdarisk I 972. Perspektywiczny roaw j i wypoczynku w Makrore gionie Nadmorskim.maszyny cześnieturystyką i sportem.lachting morski miał początkowo charakter zdecydowanie turystyczny.pływających most w'' na . statkach pasa:żerskich i towarowych są w niej sprawą i Jeślichodzi o turystykę morską. pasażerską żeglugę przybrzeżną. Wiadomo jednak' że niekt re połączenia promowe odgrywają jednocześnie rolę komunikacyjną i wycieczkową. koszty. zorganizowana i niezorganizowana). Po okresie stagnacji na początku lat "70. Zeglarstwo morskie może i powinno być jedno'. opr cz krajoznawstwa i turystyki podwodnej. W wielu regionach świata rozvł j turystyki morskiej jest dowodem potrzeby kontaktu człowieka z morzem oraz jego |eczniczym oddziaływaniem na organizm ludzki w sensie ftzycznym i psychicznym. staje się atrakcyjnym czynnikiem w obsłudze rozwijającego się ruchu turystycznego. turystykę podwodną. wane na jachtach. jest zaliczana dopiero do turystyki kwalifikowanej. Jedni autorzy zaliczają jądo szczeg lnego rodzaju turystyki morskiej. miejsce pochodzenia turysty (turystyka morska krajowa i zagraniczna). zagospodarowania dra funkcji turystyki oczywistą. Dlatego też . że ta forma turystyki morskiej. w krążownicze wycieczki morskie. natomiast jest kontrowersyjne zagadnienie żeglugi promowej. statkiem pasazersko-towarowym.

na rafie koralowej Great Barrier. lider 53 . Podstawę wsiomnianej tendencji stanowią więc niższe koszty jednostkowe duiychlednostek. dośćblisko połozone porty. Na marginesie mozna dodać. konieczne jest wprowadzenie odpowiednich atrakcji pokładowych. BRT i może pomieścićII4 pasażer w. zaprezentowany przez hamburskiego organizatora turystyki Hanseatic Tourist. Na rynku tym żeglugę wyciecztową oferuje m. superstatek pasazerski I\{/s . wyspy greckie itp. Ich celem turystycznym jest nie ką1lielisko morskie czy wyspa' lecz sam statek: sło ce i przyjemności na .turyścieuropejscy masowo udają się samolotami czarterowymi na Majorkę i Wyspy Kanaryjskie.Dwucyfrowe wskaźniki"i wzrostu i optymistyczne prognozy. obecnie wycieczki morskie na raraiuy stjy się turystyką masową. wycieczkach turystycznych sprawił. Że jeden statek dla 2600 pasażer w jest bardzief Iedną z najbardziej charakterystycznych cech rozwoju turystyki morskiej jest w ostatnim okresie gwałtowny wzrost wielkości statk w. Katalog ten przedstawia atrakcyjne nowości i programy juz sprawdzone. wybrzeża o malowniczych plaŻach. Jeszcze innym przykładem atrakcji dla bogatych turyst w jest lukSusowy hotel na rafie koralowej. eksploatowany przez towarzystwo zeglugowe Fred Olson Line. największego obecnie rynku turystyki_morskiej. oferuje on ekskluzywne rejsy morskie na statku Hanseatic Renaissance.liczący 100 m dfugościiważący 1200 ton. o ile.in. Ponadto na terenie całego obiektu pływającego znajdlją się liczne urządzenia umozliwiające uprawianie sport w wodnych oraz pływalnie.xlkładzie.. Tendencja do budowania coraz większych statk w pasażerskich znĄduje uzasadnienie ekonomiczne. o nazwie Black-Prince. Pod wpływem wzrastającej konkurencji wiele towarzystw żeglugowych nabrało przekonania ie moznu . Karaiby to doskonały obszar do uprawiaIiia turystyki morskiej. Wspornniany wycieczkowiec odbywa rejsy turystyczne w relacji: Amstertlam-Kadyks-Madera_Wyspy Kanaryj skie_Amsterdam. ri_ czący 74 tys. funkcjonować na rynku dfugofalowo pod warunkiem dysponowania stycznej. Został on zakotwiczony w odległości 70 km od p łnocno-wschodniego wybrzeŻa Australii. Pod względem walor w turyStycznych wymienia się tu wielką liczbę wysp. biorący na pokład 450 turyst w.a. a także w rejonie Morza Śr dziemnego (Włochy. w kt rych dominuje trend podr zy morskich małymi.. Turyścimogą się dostać do hotelu helikopterem z wybrzeża w ciągu 17 minut oraz statkiem w czasie 90 minut. Rządy lrraj w wYĘiarskich chętnie więc witają statli lawi. piękne. Właścicielemtej jednostki jest Club Mediterrance. Analizy rynku turystyki morskiej wykazują. Należy dodać. Przedstawiona tendencja do budowy i eksploatacji coraz etonomiczny od dw ch jednostek po 1300 pasazer w.szczeg lnie dla obszaru Karaib w.. Statek ten. Turcja. dziono. że statek ten jest wyposażony w pokładowy basen kąpielowy i restaurację d la cąrte' Na uwagę zasługuje r wnież informacja o oddaniu do eksploatacji we Francji pierwszej na świecie pływającej wioski urlopowej o nazwie Przykładem wzrastającej atrakcyjności środowiska morskiego dla luryst w europejskich możebyć wycieczkowy statek-plaża. wyraźnie polepszony komfort pobytu na pokładzie oriz aiatcyina oferta rozrywkowa. że w USA powstał masowy rynek turystyki morskiej.Chodzi zwłaszcza Statkami o możliwie ograniczonych kosztach eksploatacyjny. wprowadził nową lbrmę wycieczek morskich na pontonie spuszczanym za rufę. Z dłem interesujących wiadomościo tendencjach w rozwoju turystyki morskiej moze być Katalog 91. w tym młodzieżowego. że aby dotrzeć do nowych segment w rynku.rynkowe w turystyce morskiej są motorem dalszego wzrostu pasazerskiej floty wycieczkowej.jące do port w morskich. wygodnymi statkami. Hotel jest wyposażony w korty tenisowe. a także tylko dzieri lub dwa Łe$Utgi oa uiumi.sovereign trr" seas.t . że ten 20O-pokojowy pałac hotelowy. Club-Med 1. został zbudowany w stoczni w Singapurze w ciągu 15 miesięcy. wymagający uzupełnienia pojemności floty tury- tric preferują wycieczki morskie.większych statk w pasazerskich do cel w turystycznych jest charaktery_ stycznazwłaszcza dla silnie'rozwĘającego się rynku UśA. kt ry ma wyporność 5 tys. Ten odmienny od europejskiego motyw udziału w morskich oo'i"- a usługi gastronomiczne świadczy kilka restauracji.). Warunkiem zaspokojenia popytu segmentu młodziezowego jest więc wyposażenie statk w pasazerskich w infrastrukturę typoią itu ąaowych wiosek turystycznych. Najbardziej spektakularnie zjawisko to objawiło się na rynku morskiej turystyki wycieczkowej na wodach Ameryki P łnocnej. o łi" Ameryka52 o zapewnienie mozliwościuprawiania Sportu' rozrywki i wesołej atmosfery. ton wyporności.

jak dotąd Gminy miast portowych nie wykazują większego zainteresowania rozwojem i rozbudową urządze infrastruktury portowej.icst ona skutecznym sposobem wykorzystania zdolnościprzewozowych statk w pasa:żerskich. Warszawa l SS. zwłaszcza walorami klimatycznymi. jest zaliczany do podr zy turystycznych. przybrzeżnej.eKsproatacJa statk l ' w-hoteli. porty basenu Morza Śr dziemnego). 15. Moze on przyjąć na pokład 416 pasażer w.portach handlowych może Wzrost. na powierzchni ozaglowania.anie tej funkcji z ekonomiką miast portowych. Na przykład w warunkach polskich ruch pasażer w w portach morskich przynosi istotne korzyści ludności miast portowych. z nielicznymi wyjątkami (np. a8. JT|Y. .. do kraju 2. . zalewowej i żeglarstwa Wolno wyrazić pogląd..gie funkcją tych jednostek jest obsługa turystyki konferencyjnej. Dane GUS-u wskazĘ. interesującymi turystycznie ośrodkami miej skimi w danym kraju. pasuzero*. Czynnikiem stymuluj ącym kształtowanie turystycznej funkcji port w morskich jest zwiry. w tym dominowały przewozy promowe. a wyjechało przez polski" po'ty Ż. Warto podać. Źr dła zainteresowania furystyką morską tkwią także w atrakcyjności miejscowości nadmorskich.przewrozlo ponad 50 rnln pasazer w w 1995 i. natomiast nieproporcjonalnie małe samym miastom. Funkcja turyStyczną port w morskich jest uwarunkowana wieloma czynnikami.yć o niedocenianiu roli wsp łczesnych port w morskich w obsłudze przewoz w pasażerskich. kt ra zasłu- Morza Bałtyckiego do o_bsługi Po dru- Na łączących Belgię. Francję.^')^^ur!. Tragmentaryczną informacją statystyczną o turystyce morskiej w Polsce może być ruch pasazer * w mo.8% prr"źnu"rono na zakup towar ą natomiast 39.8vo na gastroiomicinęłs. Warto tez podkreślić. iż przewozy pasażer w żeglugą śrdlądową wyniosły )ooo r' L'. co stanowiło ' wzrost o t2. turystyka morska przeżywa bowiem wsp łcześnierenesans dzięki rosnącej atrakcyjności spędzania czasu wolnego na prlkładach statk w morskich. Port jest szerokim .26 mln os b.czny i wydatki cudzoziemc w w Polsce oraz Poląk w za granicq w 1998 r. Wżną rolę odgrywateż położenie miast portowych w układzie międzynarodowych szlak w turystycznych' w kt rych porty jako stacje transportu morskiego mają duże znaczenie. dysponuje tez silnikami 1equlację zdolnYmi do utrzymania szybkościrzędu tO_Iż węzł w. że jej zasięg przestrzenny może być rozległy. wskazywać na ożywienie turystycznej funkcji port w polskich. GUS. Wspomniany statek jest httltnym wyznacznikiem ich roli społeczno-gospodarczej. Funkcja turystyczna port w morskich zasługuje na uwagę r wnież dlatego. Jest on T'1' ptzewozy promowe. np. Danię.stich portach handlowych. II.3Vo przeznaczono na usfugi noclegowe.Żśmh pasażer w. Rozmiary tych pr r zy stale wzrastają. *:. Jednostka ta jest przeznaczona do obsługi wycieczeft morskich dla zamoŻnych turyst w. Szwecję i Wielką Brytanię-.jest zaopatzony w nowoczesny komputer pozwala:?: ^ największym statkiem zaglowym świata ilednocześnie jednym z najno- światowyw dziedzinie wiosek urlopowych. Przykładowo.5Vo nazakup bilet w podr znych w polskich biurach podr zy. morskiego (np. iż ruch pasużerski w portach morskich. zatokowej. zwiryartymi przede wszystkim z warunkami środowiska geograficzneg o. Do rozwoju turyStyki przyczynia się r wnież pogarszający się stan środowiska naturalnego na lądzie. Warto w tym miejscu zauwużyć. Ma on I87 mdfugości szerokości.ŻO mln oroa.8To w stosunku do poprzedniego roku. Hiszpanię. że wzmiankowany stan tzeczy moze świadcr. I IO_l I I. że w ŻOOO przyjechało r. zkutoiy tej 60.iż istotnym czynnikiem rozwoju omawianej funkcji są r wnież dogodne powipania komunikacyjne miast portowych z większymi.'-*.ruchu pasazerskiego w morskich . Dzięki tym szlakom miasta portowe stanowią punkt wypadowy dla pełnomorskiej żeglugi turystycznej. iz cudzoziem cy fnet<racłaiący polską granicę morską w 1998 r. . a także krajoznawczymi miast portowych i obszar w dor przyległych. Po pierwsze są one eksploatowane na obszarze wocześniejuych statk w obecnie istniejących.ju*:'rozwoju turystyki morskie. Korzyścipowinny być obop lne. Ponadto . Przypisuje się im dwie funkcje. Należy podkreślić. ź"gt gu morska przewiozła w 2000 r. 55 cmigrant w). guie na uwagę.oknem na świat''jego miasta. 10 regionalnych przedsięuio'st* z"g_l-usi nromowej Europy P łnocnej i Zachodniej kt re o'bsfugują 55 określonych obszarach turystykę morską tształtują iyruźnie ||"':-y:h. 6żs tys. podr że 54 . -Htlanl1ę:-I'-oĘ''|:emcy' Norwegię. turystycznej niast bałtyckich z niedost atecznąbazą hoteiową.2?o obejmowło pozostałe wydatki. wydali og łem 156 n'il zł. może być r wniez budowa . a także kraju.

że nieza|eżnie od stopnia asymilacji określonej diaspory etnicznej ważne . że przenikanie element w kultury dokonuje się gł wnie przez kontakty między ludźmi. Tego rodzaju grupy są bardzo podatne na procesy asymilacji. historycznie utrwalonej nazwie (np. to dostrzeze się możliwo ścirozszerzenia tej działalnościna obszary kraj w macierzystych. hoces ten jest uwarunkowany wieloma czynnikami. jeże|i zostaly stworzone warunki przestrzegania prawa obywatela do swobodnego łączenia się z rodziną. do swobodnego kontaktu osobistego z bliskimi w kraju macierzystym lub kraju urodzenia swych przodk w.). Tak więc turystyka etniczna. W układzie r żnorodnych przesłanek inicjowania i rozwoju turystyki etnicznej na uwagę zasługuje r wnież element organizacyjny. by sądzić. Subiektywna identyfikacja narodowa ma zreguły dośćtrwały charakter. Jeżeli się przyjmie. Dzięki turystyce etnicznej następuje dyfuzja r Żnych element w kulturowych. że podr że o motywacjach etnicznych są możliwe. zawotlrlwymi czy kościelnymi. Natomiast jeżeli chodzi o grupy etniczne ukształtowane w wyniku procesu emigracyjnego. prądy filozoflczne i artystyczne oraz inne. ziemia ojc w i poczucie wsp lnego dziedzictuta. W rozwoju turystyki etnicznej mozna też upaĘwać czynnika przernian cywilizacyjnych.dla rozwoju turystykiintegracja. że świadomość narodowa diaspory jest pogłębiarra dzięki specj alistycznej turystyce etnicznej (turystyka Yłajoznaw cza. lecz takŻe inspirujących i or_ ganizujących podr że turystyczne o podłożu etnicznym. Chodzi są dyna_ mika życia grupy etnicznej i jej wewnętrzna tu prakprowadzenie ożywionej ty cznie o kultywowanie odrębności kulturowej. Turystyka wsp łczesna stwarza realną szansę nie tylko umocnienia tożsamościgrup etnicznych. ktr1rej istotnymi wartościami. czyli także rozwoju odwiedzanego kraju. W tym kontekścienależy przede wszystkim zwr cić uwagę na koniecznośćhonorowania przysługujących człowiekowi praw politycznych. religijna itp. prężnych i wy_ kształconych. Urzeczywistnienie wspomniarrych cel w następuje m'in. są: ziemia j ako terytorium stanowiące kraj urodzenia. znajdujących stosunkowo łatwo swe miejsce w nowych społecze stw ach oraz z powodzeniem rozwijających działalnośćgospodarczą na r Żny ch polach. dzieła sztuki' nowe pomysły naukowe. lecz także naturalnej jednościwsp lnot narodowych. Kwestię tę można uog lnić i powiedzieć. obyczaje. Chociaż jej wz r został wyniesiony z kraju pochodzenia. na og ł odczuwających potrzebę importu innowacji i zasob w kapitałowych. og lnie można powiedzieć. że przynajmniej w fazie początkowej zachowują swoją strukturę społeczną i kulturę oraz bezpośredni związek z zamieszkiwanym terytorium we względnie niezmienionej postaci. Doświadczenie historyczne daje podstawę. hiznesowa. książki. iż grupy etniczne znajdujące się na obczyźnie w wyniku zmiany granic są mniej podatne na procesy asymilacyjne niż grupy powstałe w wyniku emigracji. niemiecka czy włoska grupa etniczna w USA). Cechą charakterystyczną tych pierwszych grup jest to. kongresowa. to ich struktura społeczna rozwinęła się wt rnie w kraju osiedlenia. Chodzi tu mianowicie o tworzenie i funkcjonowanie r Żnych struktur organizacyjnych. nie tylko integn{ących dane grupy etniczne otaz utrwalających więzi diaspory z krajem ojczystym. kt ry żyje w diasporze. działalnościspołecznej i wydawniczej w kręgu danej grupy etnicznej. np. przyjaci łmi i znajomymi żyjącymi w diasperze orazprawa człowieka. 58 czanie |udzi z kraj w mniej rozwiniętych do kraj w wyżej rozwiniętych. rozumianych jako grupa społec zna. iz diasporę o podłozu emigracyjnym charakteryzuje przemiesz- Warto tu zwr cić uwagę na możliwościpozyskiwania nowych źr deł korzyści ekonomicznych dla macierzystych kraj w diaspory. polska. to jednak od początku stanowi_ ła ona układ pod wieloma względami odmienny. Można przypuszczać.Zjawisku diaspory towarzyszy proces ksztąłtowąnią qrup etnicznych. Chodzi o to. kongresowa' może się stać waznym czynnikiem przyspieszenia procesu przenikania wsp łczesnej kultury. że siła motywacji turystycznej grup etnicznych zależy od źr dla tych grup. 59 . atakże silne powiązanie z krajem pochodzenia. ptzez utrzymywanie kontakt w i wsp łpracę diaspory z krajowymi organizacjami społeczno-kulturalnymi. kt rącharakteryzuje poczucie wsp lnego pochodzenia i kultury orazwięź grupowa' najczęściej oparta na wsp lnocie językowej i wsp lnej. Że emigracja obejmuje ludzi młodych. Spotyka się opinię. Turystyka może r wniez kształtować stan świadomości narodowej. Wolno przypuszczać. w toku kt rych są przenoszone idee.zdolnymi do przetrwania w odmiennych warunkach narodowo-paristwowych.

W rozwijających się miastach średniowiecznych oraz p źniej budowanych powstawały liczne obiekty sakralne i świeckie. Dla niniejszychrozwtŻa istotna jest też informacja. wrocławskim. Warszawa 1 990 (maszynopis). przeznaczone gł wnie dla tkaczy przybyłych z Niemiec (Aleksandr w. Ł dź. kt re się składają na spuściznę historyczno_kulturową. a także zvłiry'anym z nim uzdrowiskom. Że na fali osadnictwa w wiekach XVIII i XIX powstawaly liczne osady przemysłowe. gda skim. dla ludności niemieckoję zy cznej. określającymi zwłaszcza losy ziem p łnocnych i zachodnich obecnej Rzeczypospolitej. 26 kr Na zako czenie tego fragmentu rozwaŻa można przyjąć robocze określenie. nowosądeckim i tarnowskim. Poznaniu czy Szczecinie). d. Natomiast w olsztynie zawiązało się Stowarzyszenie Mazurskie Związek Polsko-Niemiecki. os b26. Stymulatorami rozwoju turystyki etnicznej w Polsce są powstające towarzystwa społeczno-kulturalne mniejszości niemieckiej w Polsce. za|icza się zwłaszcza ratusze (np. W prezentowaniu walor w turystycznych Polski dla ludnościniemieckojęzycznej wykorzystano opracowanie A' Jagusiewicza. Po roku 1945 jej liczbę szacowano na 100 tys. w myślkt rego turystyka etniczna obejmuje turystykę (gł wnie międzynarodow$ związaną z miejscem pochodzenia. urodzenia i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w. Wrocławiu. bo 250 tys. żydowskiej czy dla turystyki polonijnej. w Gdarisku. Po II wojnie światowej pozostała w Polsce częśćludności niemieckiej w większościwyemigrowała w ramach łączenia rodzin. Źroała oficjalne podają liczbę 300 tys. Toruniu. Aby je wykorzystać. 'Lrzeszone w r Przedmiotem zainteresowari wspomnianych turyst w mogą być 60 6I . Reszta nadal mieszka na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. że najwięcej. twierdze i fortyfikacje. Polska finalizuje obecnie energiczne starania o to. Mają one związek z przemiennościami politycznymi i terytorialnymi oraz z zaszłościamietnicznymi. budowanych w r żnym czasie i stylu na ziemiach zachodnich oraz p łnocnych. os b mających poczucie przynależności do narodowościniemieckiej. polskich Niemc w mieszka na Śląsku opolskim. wnież zabytki sztuki militarnej. kt re mają bardzo długą tradycję na Pomorzu orv na Śląsku. kt re stawia stlbie za cel kultywowanie wsp lnego dziedzictwa kulturowego wśrd Mazur w zamieszkalych w Polsce i w Niemczech. Warto talcże przypomnieć. ze w ich powstawaniu dużą rolę odegrała ludnośćnapływająca z przeludnionych miast niemieckich. Na podkreślenie zasługuje przede wszystkim osadnictwo historyczne. zerkładanych na czynszowym prawie niemieckim. Należy też dodać. Historia miast polskich dowodzi. Nie spos b też nie wymienić tych element w atrakcyjności turystycznej Polski dla ludności niemieckojęzycznej. wznoszone w Radzie Naczelnej Stowarzyszer Ludności Niemieckiej RP z siedzibą w Katowicach. Na uwagę zasługuje też informacja dotycząca ludnościmazrskiej. aby w mozliwie przez bogate mieszcza stwo. os b. zamki. Interesująca dla turyst w niemieckojęzycznych może być r wnież informacja poświęconaprzytodolecznictwu. olsztyr skim. Większość Mazur w wyemigrowałap źniej do Niemiec i obecnie stan tej ludności jest szacowany na 5-8 tys. Atrakcyjność turystyczna Polski dla ludności nie mi e c koj ę zy c znej' Instytut Turystyki.tkim czasie stać się pełnoprawnym członkiem UE. katowickim. Miasta polskie przechodziły na nową organizację. wolno przypuszczać. należy sygnalizować pewne elementy atrakcyjności turystycznej Polski np. jeleniog rskim. Według nieoficjalnych szacunk w obecnie mniejszość niemiecka w Polsce liczy około 800 tys.. kt re najdłużej się znajdowały pod hegemonią polityczną Niemiec oraz najdłużej ulegały płynącej stamtąd presji kulturalnej i gospodarczej. Jest to dobry prognostyk r wnież dla rozwoju turystyki etnicznej. Kilka takich gmin jest r w_ nież w byłym wojew dztwie częstochowskim. Katalog walor w turyStycznych Polski interesujących dlą ludności niemieckojęzycznej jest bogaty. że promocja turystyki clo Polski znajduje pełne uzasadnienie zwłaszcza na tych obszarach kra. Dzięki niej powstało wiele nowych osad. Polska jest uwazana przez niekt rych zna'wc w przedmiotu za swoisty skansen fortyfikacji z r żnych okres w historycznych: od średniowiecza do II wojny światowej. istnieją bowiem duze mozliwościw tym wzg|ędzie. Do reprezentacyjnych obiekt w tego rodzaju. że większe enklawy ludnościniemieckiej w niekt rych miastach i wsiach znajdują się w byłych wojew dztwach: bielskim. Tomasz w Mazowiecki i Zgierz). gdzie w 25 gminach przeważa narodowośćniemiecka.iu. Biorąc więc pod uwagę wszystkie zaszłościpolityczno-historyczne i dawne stosunki etniczne. w czym znaczący udział mieli osadnicy niemieccy. takich os b.

Instytut Turystyki. Istotnym składnikiem omawianego dziedzictwa kulturowego są liczne. kt rzy stworzyli własną. R żne świadectwa Ę 63 Pierwotną funkcję dom w modlitwy pełnią synagogi krakowskie żnica Nożyka w Warszawie. że staranne wytypowanie obszar w kraju interesujących dla omawianej grupy ludności. kt re w większości mają przynajmniej częściową tradycję niemiecką. iż Polska. Na skutek licznych migracji w czasach dawnych oraz powo. zwłaszcza na ziemiach p łnocnych oraz zachodnich. Jagusiewicza. kulturze i męczeristwu Żyd w.icnnych w blisko 80 krajach światażyją obecnie Żydzi wywodzący się z Polski lub mający w niej swoje korzenie przez ojc w i dziad w. opolu i olsztynie.in. kultury przyw dc w politycznych. cmentarze wojenne.. W tym sensie stanowią one znaczną atrakcję turystyczną. Ziemie p łnocne i zachodnie Polski obfitują w liczne. Ż1 podstawie pracy mogą stanowić dużą atrakcję turystyczną. podczas wojny zniszczonych. oraz w Lublinie. ocenia się. ZSRR ponad I mln. historii i kultury śląskiej. rozsiane na ziemi polskiej synagogi (b żnice). w innych krajach Europy Zachodniej po kilkadziesiąt tysięcy.p źniej w r żnym stopniu odbudowanych i przystosowanych do rozmaitych cel w. we Francji. Warszawa l 990 (maszynopis). gdzie mieści się muzeum poświęcone dziejom. w Wielkiej Brytanii i Kanadzie po 300-500 tys. mająca wielowiekowe tradycje kraju wielokulturowego. Wolno zauwuŻyć. w tym i ekonomicznych. Wrocławiu. uporządkowane i udostępnione do zwiedzania. biblioteki itp. Znajdują się one m. Dziesięciowiekowe osadnictwo żydowskie w Polsce przechodziło rćlżne losy. a także swoiste nekropolie ofiar ludob jczej działalnościhitleryzmu (oświęcim.). Wysoka jest r wniez atrakcyjnośćturystyczna ziem polskich dla ludności żydowskiejŻ1. Rogoźnica.5 mln. atrakcyjne budowle pałacowe. - Zagadnienie turystyki etnicznej naprzykladzieludności żydowskiej opracowano na A. Wetlług niekt rych źr deł przynajmniej połowa og lnej liczby Żyd w na świecie jest w r Żnym stopniu zwiryana z Polską. Nie trzeba więc pod_ kreślać. Szczecinie. odpowiednie ich zagospodarowanie turystyczne oraz rozumne promowanie mogą być źr dłem wielorakich korzyści.pomorskiej oraz niemieckiej).in. działaczy społeczno-gospodarczych oraz zgromadzone tam liczne zabytki sepulkralne przedstawiają wysokie wartości emocjonalne. historyczne i artyStyczne. Duże zasługi w tym wzg|ędzie nają zwłaszcza Ży dzi polscy.W grupie walor w turystycznych pochodzenia antropologicznego na uwagę zasługują wielkie rezydencje. turystyki etnicznej. m. wielowyznaniowego iwieloetnicznego. że do czas w wsp łczesnych przetrwało około 240 murowanych budynk w dawnych synagog. Atrakcyjność turystyczna Polski dta narodowości ży dow s kiej. W grupie składnik w kultury materialnej polskich Żyd w na uwagę zasługują zbiory judaistyczne i zabytki świeckie. Źt dła podają. Majdanek czy Sztutowo). nie tylko zresztądla ludnościżydowskiej. archiwa. Ła cucie. Wolno przypomnieć. Włodawie i Ękocinie. reprezenĘące r Żne style architektoniczne. liczne plac wki i zbiory muzealne (dotyczące np. że historia. Warto wreszcie wymienić pamiątki historyczne pozostałe po licznych zmaganiach wojennych. w Europie Środkowej i Wschodniej najwięcej na Węgrzech około z0 ty'. w b. Turyścio motywacjach poznawczych mogą odwiedzać w Polsce. Walorem dla turystyki etnicznej jest dziedzictwo kulturoweŻyd w. W wielu innych miastach znajdują się w takich budynkach muzea regionalne lub sale wystawowe. w Gdarisku. Turyst w niemieckich mogą r wnież zunteresować niekt re nekropolie ewangelickie w Polsce. Dużą atrakcją dla turyst w niemieckojęzycznych mogą być także powstałe w r znych okresach historycznych cenne budowle sakralne. W kolejności należy wymienić walory jakie przedstawiają żydow_ skie cmentarze. specyficzną kulturę świeckąi sakralną. Przykłady zaśmuzealnego wykorzystania budowli pożydowskich można spotkać w Krakowie. w Izraelu 3. Toruniu. zabytkową ikulturalną. kultura i sztuka zydowska wzbudzająznaczące zunteresowanie w całej Europie. i najmniej w Polsce około 5-7 tys. artystyczną. Mozna sądzić.że jest to okoliczność sprzyjająca z punktu widzenia rozwoju iB 62 . Nekropolie te. Liczne związki ludności niemieckojęzycznej z historią i kulturą polskąw znacznym stopniu przesądzająo dużej atrakcyjności turystycznej Polski. że obecnie około 50 dawnych b żnic przedstawia dużą wartośćpoznawczą. (w dowskiej. była przez wieki prawdziwą ojczyzną kultury żyWedług dostępnych źr deł na świecie żyje około 15 mln Żyd w USA mieszka ich około 6 mln. Spoczywające na nich prochy znanych i zasłużonych osobistościświatanauki.

H. Rubinsteina. na dawnych cmentarzach żydowskich. należy r w- Tirrystyka polonijna jest odmianą turystyki etnicznej. że szczeg lny rozkwit osiągnęły one na ziemiach polskich. TURYSTYKA POLONUNA służonych dla polskiej muzyki poważnej i rozrywkowej warto wymienić przede wszystkim: H. Trzeba wreszcie wspomnieć o . Auschwitz_Birkenau. Można do nich zaliczyć np. Bełżec. obelisk w.miejscach tragicznych wydarzer i męcze stwa narodu żydowskiego 'z czas w okupacji hitlerowskiej. Ten Segment rynku turystycznego wymaga bowiem 1..in. Kosirski i inni. Petersburskiego kompozytora piosenek. Jastrun. A.in. Dotychczas pozostawała ona w literaturze ekonomicznej poza gł wnym nurtem rozważa(l. J.9 . naleŻy przypomnieć. Brandys. laureat literackiej Nagrody Nobla. tablic oraz głaz w. Z punktu widzenia promocji turystyki polonijnej jakośćta sprawia. M.Polonia'' jest określanew spos b niejednoznaczny. jak J. Tuwim. Słonimski.in. dziełamalarstwa. Rozvł ztŻając niekt zagadnienia doty czące rozwoju turystyki polo're nijnej. Należy r wnież wspomnieć o korzystnych przemianach zachodzących w kraju pod względem warunk w rozwoju turystyki polonijnej. Te znaki tragicznych czas w znajdują się mniej więcej w 180 miejscowościach. Warto tu poczynić dwie uwagi. Sobib i Majdanek). rzystwo Kulturalne Żyd w w Polsce. Treblinka. Wśrd klasyk w literatury żydowskiej znajduje się I. kt ry reprezentuje już inne motywacje i zainteresowania. K.Łodzi i Krakowie) oraz obozach masowej zagłady (m. G. Działalność tych struktur organizacyjnych może umacniać związlrj cmocjonalne ich członk w z Polską i stymulować podr ze turystyczne do kraju ich przodk w. wyroby medalierstwa i złotnictwa. wytwory rzemiosła artystycznego. Emigracja lat 80.kultury są przechowywane w zbiorach muzealnych i prywatnych. Znautcy przedmiotu wyrazają opinie. B. urodzony w Leoncinie. Gł wnej Biblioteki Judaistycznej w Warszawie Przechodząc do walor w ucieleśnianych przez literaturę i sztukę. m. J. w kt rej Polonia będzie dążyłado niezrywania kontaktu z krajem i utrzymywania ciągłości kulturowej. Funkcją tych warunk w ma być stworzenie takiej sytuacji. dawne budynki: Teatru Zydowskiego w Krakowie i Lublinie. zwłaszcza gettach (największe w Warszawie.rzeźby i grafiki oraz okazy piśmiennictwareligijnego i historycznego. zamieszkującyobszarze b. P. Trzeba też podkreślić jako okolicznośćkorzystną ze Polacy na terytoriach obcych -zmiany granic. W grupie za- kie nazwiska. Ważyk. Rudnicki. Istotnym elementem przesłanek stymulujących podr że turystyczne os b narodowości żydowskiej do Polski jest też aspekt organizacyjny. Natomiast do zabytk w świeckich kwalifikują się m. są taoraz Pałacu Poznar{skiego. J. że Europa Środkowa i Wschodnia była kolebką wielu nurt w klasycznej literatury i sztuki żydowskiej. płyt. atakŻe światowej sławy wirtuoz w A. przejawiających działalność społeczno-kulturalną na świecie. Wiele miejsc kaźni i męcze stwa 'r narodu żydowskiego w latach 1939_1945 zostało upamiętnionych w okresie powojennym w postaci pomnik w. Chełmno. SĘjkowski. W literaturze przedmiotu. Leśmian. kt rzy wnieślibezsporny wkład do literatury polskiej. systematycznie zdobywają prawa obywatelskie. M wiąc o dziedzictwie kulturowym Żyd w polskich. A. atakże 400 stowarzysze Żyd w polskich. specjalnej oferty. A. Natomiast w grupie Żyd w asymilowanych i Polak w zydowskiego pochodzenia. innych systemach myślenia i innym otoczeniu. Szerynga i innych. stanowi nową jakośćnie tylko w strukturze polskiej diaspory na Zachodzie. Zarysowany układ wazniejszych motyw w podr zy turystycznych ludnościżydowskiej do Polski może się stać rzeczywistościąpod warunkiem stworzenia odpowiedniego systemu obsługi turystyki społecznościżydowskiej. Związku Rapardstw na skutek zwłaszcza na dzieckiego. pojęcie .3. Do cel w tej pracy przyjęto definicję sformułowarrą 65 . tworzoną w innych warunkach. Fitelberga dyrygenta. W polskich orkiestrach symfonicznych grało wielu słynnych instrumentalist w żydowskich. W związku z tym na|eŻy wymienić dziaLające w naszym kraju Towa64 nież wskazać na dziedzinę muzyki. Wieniawskiego słynnego skrzypka i kompozytora. ze konieczne jest nowe spojrzenie na turystę polonijnego. Stwarza ona widoki na nową jakośćkulturalną i umysłową. należy rozpocząć od definicji Polonii. Singer. TWorzony obecnie nowy model stosunk w Polonii z krajem nakazuje zwr cić uwagę na miejsce turystyki w tym procesie. zwłaszcza socjologicznej. Kochar{skiego.

Włochy. 1951-1955. łączenia rodzin i polityczne. że nĄwiększe skupisko Polonii występuje w USA30. gdzie według GUS mieszka l mln Polak w i ludności polskiego pochodzenia32. l53.. Z punktu widzenia intensywności podr ży turystycznych do Polski ko_ rzystne jest rozmieszczenie Polonii na omawianych obszarach. Zwiększająsię r wniez mozliwościwsp łpracy z Polonią. 66 67 . ABC Polonii świata.. od XIX w. ze po Chi czykach.70 tys. iz Polonia na kontynencie p łnocnoamerykariskim jest w r żnym stopniu zintegrowana z nowym środowiskiem. s.5 mln Polak w. tyczny podział świata. Ten punkt widzenia znajduje tez wsparcie w układzie motyw w omawianej fali emigracji. Przemawiają za tym co najmniej dwie okoliczności. fale emigracji polskiej sprawiły. Niemcach i Włochach Polonia stanowi czwartą co do wielkościgrupę etniczną zamieszkalą poza granicami kraju macierzystego.1980-1988. Z. migracje ludności stają się. na początku I99I r.UwaŻa się. Obecnie polska diaspora jest szacowana na 13-15 mln os b. iż Polacy zajmowali w tej grupie ostatnie miejsce pod względem długości okresu zamieszkania. Kanada i Szwecja. Z widzenia interesująca jest Francja.przezZ. Z puŃtu widzenia perspektyw rozwoju turystyki polonijnej istotny jest liczbowo-przestrzenny obraz polskiej diaspory inaczej nazywanej Polonią. runk w materialnych otaz mieszkaniowych własnych i rodziny.. warto zwr cić uwagę na przestrzenne rozmieszczenie Polonii' Na podstawie danych statystycznych dotyczących tego zjawiska można powiedzieć.. os b os b .6 mln os b. socjalne.1955-1979. Wolno więc sądzić. że ten młody potencjał intelektualny może wzbogacić środowiska polonijne.. 27.Panorama Polska" 1989. kt ry określa Polonię szeroko . Jugosłowianach. Iamze. 28 Przewidywano. mimo że jednocześnie wzrasta dążenie do umacniania suwerenności i tozsamości narodowej. Peszkowskiego. na Li. ze emigracja lat 80. zaktywizować tamtejsze struk_ tury polskich grup etnicznych i w efekcie stymulować podr ze tury_ styczne do Polski. rozproszonych po r żnych krajach i osiedlach poza Polską w spos b trwały. Rolę turystyki polonijnej w umacnianiu kontakt w z Polonią można upatrywać przede wszystkim w kontaktach rodzinnych. a mianowicie: na Białorusi 700 tys. os b Ż0 tys. w RFN było zarejestrowanych ŻŻ0 400 Polak w.lamze33 . kt rzy stanowili piątą po Turkach. GUS. Polska grupa etniczna . nr 3 (Hamburg). Trzeba nad30 W sytuacji gdy odchodzi w przeszłość ostry ideologiczny i poli- '' 2e Polacy w świecie.jako zbioro_ wośćludzi o polskim rodowodzie. Według GUS mieszka tam 2. Włochach i Grekach grupę obcokrajowc w. a więc kraje wysoko rozwinięte gospodarczo. RFN' Francja. Po pierwsze fakt. os b .. siłą rzeczy. na Łotwie b31. . że krajami docelowymi tej emigracji były gł wnie: USA. os Ukrainieomawianego punktu twie 300 tys. ze do ko ca ubiegłego stulecia opuściPolskę dalszych 300 tys.jest tam szacowana (według stanu z 1990 r.) na 5. czyli ostatnia fala wychodźstwa polskiego. zdrowotne.Profil" 1991. s. Warto przy tym podać. Dużą rolę moze odegrać Stowarzyszenie . cojest istotne dla rozwoju omawianej turystyki. motywy zawodowe.. obejmowała na og ł ludzi młodych i wy_ kształconych. W aktywizacji turystycznego ruchu polonijnego ważnąrolę do odegrania ma zwłaszcza emigracja lat 80.orchard Lake 1985. Warszawa 1992.. -. Peszkowski. nr 6. os b emigracja wojenna.Wsp lnota Polska". na 500 tys. Rozmiary emigracji polskiej w latach 1939_1988 były następujące29: r r : r r 500-600 tys. niepodległościowa. 800 tys. Po drugie to. Kolejne. obywateli.. 750 tys... 1945-1950. Znaczne możliwościrozwoju turystyki polonijnej trzeba też wiry. Powstało ono w wyniku zmiany granicy par{stwowej. Związku Radzieckiego. Polak w i ludnościpolskiego pochodzenia. Najwię_ cej Polak w znajduje się bowiem na terenach graniczących z Polską. Drugie co do wielkości skupisko Polak w za granicą znajduje się na terenach b. 800 tys. naukowe. Na obszarze Kanady zaśzamieszkuje 400 tys. kt rymi były: poprawa wa- - Podkreślając celowość rozwoju turystyki polonijnej. zjawiskiem normalnym.ać z Niemcami' Jak podają źrdła niemieckie33. zdolnych do określania swego pochodzenia w przeszłościjako polskiego''28.

og lnie ujmując. Warto w tym miejscu przytoczyć. nawet jeślipodlegają prawom wolnego W pierwszym ujęciu ten rodzaj turystyki kojarzy się z prowadze- bezpośrednich i pośrednich korzyści ekonomicznych. młodziezy. aby nie dopuścićdo całkowitego uzależnienia czasu wolnego pracownik w. udostępnianie na rynku krajowym dzieł kultury tworzonych na emigracji. młodzieżowych i innych do tego. ze około 5 mln dorosłych obywateli Polski ma krewnych za granicą. rodzinnych. mlodzieży i sportu). c]ziałaLności tej. odchodzącej od koncepcji turystyki merkantylnej.1 O. organizowanej zwłaszcza przez jednostki administracyjne i wielkie przedsiębiorstwa prywatne lub pa stwowe.3. oferowaniem specyficznych usług i zachęcaniem do pożądanej aktywności niezależnie od tego' kto tymi obiektami administruje. refinansują bądźrefundują. w rozwoju omawianej turystyki. ministerstwo pracy i spraw socjalnych. dziennikarzy czy nauczycieli.jest mowa o prawie do wypoczynku. chodzi o stworzenie i rozwinięcie pozadochodowego sektora gospodarki turystycznej. kt re te wydatki finansują. |ekarzy. emeryt w itp. od sektora handlowego i aby cZaS ten nie stał się dodatkowym czynnikiem nier wnościspołecznej. Działania administracji centralnej sąw Znacznym stopniu uzupełniane lub nawet zastęRozw 69 j . studi w w kraju Polak w z zagranicy itp. zwiry. Duże możliwościrozwoju turystyki polonijnej istnieją w płaszczyź- W literaturze przedmiotu ideę turystyki socjalnej rozpatruje z kilku punkt w widzenia. opartym na ekonomicznym punkcie widzenia. W wielu krajach noĘe się r wnież rczw j turystyki korporacyjnej. Dla przykładu można wymienić inwestycje kapitału etnicznego. Ważna jest też rola turystyki polonijnej w procesie dyfuzji ęlement w kultury w zakresie turystyki profesjonalnej. opracowanie modelu turystyki socjalnej w Polsce jest sprawą otwartą. gdzie koszty całkowicie lub częściowosą pokrywane nie przez Ftrystę. co przyjęto nazywać turystyką socjalną. nie kulturalnej (np. że turystyka polonijna może stanowić ważne źr dło W drugim ujęciu. rynku. się ttarodziło się to. 68 Turystyka socjalna jest zjawiskiem nowszym niz turystyka w og le. Zależnie od kraju zagadnieniem tym są zunteresowane także inne ministerstwa (np. Wreszcie w trzecim ujęciu turystyka socjalna reprezentuje dązenie turystyki socjalnej za\eży od polityki społecznej danego pa stwa. inżynier w. np.ki wyznaniowe. związki zawodowe. powinna ona umożliwiać wyjazdy urlopowe tym. na_ ukowc w. wafro więc przytoczyć niekt re formy działania w tym względzie gł wnych par{stw zachod' nioeuropejskich oraz Japonii i Kanady. co się jednak wiąże z istnieniem dogodnych warunk w do zorganizowania działalnościgospodarczej w Polsce. kt rym sytuacja materialna nie pozwala na korzystanie z dobroczynnych skutk w wypoczynku na warunkach rynkowych. niem taniej bazy turystycznej bez zysku. dw ch cel w. obejmującej kwestie wypoczynku. Pierwsze przejawy turystyki socjalnej dały się zauvłuŻyć w kilka lat po I wojnie światowej. Jednak dopiero po II wojnie światowej świado_ mośćpotrzeb masowych w dziedzinie czasu wolnego spowodowała powstanie licznych organizator w tej turystyki. stowarzyszenia sp łdzielcze. turystykę socjalną traktuje się jako sferę potrzeb ludzi najuboższych. W sumie można powiedzieć.mienić. płatnych urlop w i wakacji. że rola turystyki polonijnej jako czynnika wzbogacania kultury i gospodarki narodowej. iż obecnie w 65 konstytucjach narodowych. społeczne służbypracownicze. TURY5TYKA SOCJALNA cje rolnicze i wiejskie. Wolno sądzić. czasu wolnego. 1. władze miej_ skie. kasy emerytalne. Po drugie. Należy r wnież podkreślićrolę towarzystw regionalnych. kasy Zapomogowe. rencist w. lecz przez organizacje lub instytucje. obecność tw rc w emigracyjnych w kraju). rozrywek. a od niedawna organiza- organizacji zvłiązkowych. dotychczas nie doceniana. U podstaw rozwoju wsp łczesnej turystyki socjalnej upatruje się. zdrowia i rodziny. na og lną Iiczbę l66. dającego stałe mozliwości urzeczywistniania celu pierwszego. związanyrn z upowszechnieniem prawa do urlop w. zasługuje na dogłębne studia i powaŹne potraktowanie. Po pierwsze. '/. W ich grupie wymienia się: komitety pracownicze. W strukturze administracji centralnej wspomnianych par stw miniSterstwo turystyki jest na og ł gł wną instytucją oddziałującą na rozw j turystyki socjalnej.

1 . subsydia. opłata klimatyczna. r dopłaty indywidualne.3. Warto dodać. r r r instytucjonalizacja oszczędzania na urlop przez tworzenie formuły czek w urlopowych lub ułatwianie jej tworzenia. tozszerza poznanie otaczającej rzeczywistości? Moze jest i tak. Na uwagę zasługują takŻe trzy inne formy oddziaływania sprzyjającego rozwojowi turystyki socjalnej : Na zako czenie wypada przywołać spotkane w literaturze przedlltiotu opinie dotyczące odpowiedzialności parstwa za konsumpcję turystyczną.muSZą ją traktować na r wni z innymi zobowiązaniami zaciągniętytlli ptzez wsp lnotę narodową w dziedzinie obrony' oświaty. kt re uczestniczą w tym procesie proporcjonalnie do swojej autonomii finansowej. prowadząjednocześnie do pytania. może zniknąć w miarę zanikania rażących r znic pod względem szans życiowych i dochod w ludności oraz likwidacji stref nędzy i ub stwa. aby sprostać postępowi społecznemu.T powane działaniami zbiorowości terytorialnych: prowincjonalnych. że w krajach UE turystyka socjalna ma korzystne warunki rozwoju. trchrony zdrowia itp. dom w wczas w rodzinnych.11. czy są to władze krajowe. W literaturze można spotkać następujące pytania. nauki. turystyka nabrała nowych wytltiar w. jako kategoria historyczna. jakie poszczeg lne paristwa powinny wprowadzać dla tego typu działalności. nie moze Stanowić jedynego kryterium oceny zachęt. emeryt w itp. dochodowośćturystyki. trzeba zwr cić uwagę na zjawisko nasilania się krytycznych głos w pod jej adresem. że towarzyszy jej 7I . Paristwa muszą więc. kt re na sicbie wzięły. Innymi słowy. preferencyjne poŻyczhj dla organizacji turystyki socjalnej młodzieży i rodzin. 70 wsp łczesnej turystyki.rodzin. W konsekwencji występowania niekorzystnych zjawisk w gospodarce wielu kraj w turystyka socjalna nie stanowi już prioryteto'"go celu w polityce socjalnej par stw. regionalne.Nie podejmując w tym miejscu problemu bilansu turystyki. TURYSTYKA ALTERNATYWNA Według źr6dełMiędzynarodowego Biura Turystyki Socjalnej w Genewie ewolucja polityki rząd w w dziedzinie turystyki jest mało znana. Że od kiedy paristwa podjęły społecznie ważną tlccyzję o przyznaniu płatnego urlopu. ze turystyka wychowuje. pomoc finansowa obejmująca: subwencje.). że turystyka socjalna. kt re zmniejszają koszty wakacji dzieci. będącej źr dłem Masowośći żywiołowość wielorakich korzyści. z drugiej zaś . należy dodać. rodzinnych wiosek wakacyjnych oraz urządzeri sportowych i rozrywkowych. ze w krajach rozwiniętych zmierza się do stopniowego ograniczania pomocy pa stwa. czy koszty społeczne jej rozwoju nie bywają większe niz korzyści. czy teŻ organizacje quasi-paristwowe. podatki lokalne itp. zwalnianie od podatku lub ulgi podatkowe (podatek od wartości dodanej. choć jest ważfia. ich działanią na rzecz turystyki socjalnej można po_ dzielić na trzy grupy: r r tworzenie sieci publicznych obiekt w turystycznych otwartych dla wszystkich i bezpośrednie zarządzanie tymi obiektami. iz ta pomoc finansowa jest przeznaczana na rczw j schronisk młodziezowych. że z jej uprawianiem łączą się zjawiska wychowawczo negatywne. Wyrazana jest jednak opinia. s Czy Zawszejest tak. Trzeba wreszcie powiedzieć. ulgi w środkach transportu publicznego dla niekt rych kategorii ludności:młodzieży. W świetle takiej opinii turystyka socjalna jest celem. lokalne. kształtuje wrażliwość na piękno i pozytywne postawy wobec innych. młodzieżylub rodzin. Niezależnie od tego. Chodzi o to. W tym kontekście turystyka nie może być jedynie źr dłem dochod w. do kt rego społecze stwo powinno dążyć ze względu na potrzeby ludności najbardziej upośledzonej pod względem mozliwości korzystania z prawa do wypoczynku. charakteryzujące wątpliwości zwiryane z rozwojem turystyki masowej. Warto też odnotować. analizować turystykę jakrl czynnik odgrywający istotną rolę w rea|izacji zobowiąza(l. zjednej Strony. toteż grozijej marginalizacja. regionalnych lub gminnych. ii często aparat paristwowy finansuje turystykę socjalną za pośrednictwem inśtytucji na poły publicznych lub quasi-par{stwowych. Wśrd tych par stw moze się r wniez znateźć Polska.

gospodarki i sposobu życia mieszkarc w. iż jednym ze na. Mozna więc powiedzieć. jego historii. $dzie się dąży do znalezienia rozwiąza ptowadzących do wzajemnego zrozumienia. jest procesem sprzyjającym rozwojowi sprawiedliwych. czy może jest zupełnie inaczej? A może turystyka brutalizuje: poczucie własnej godnościustępuje dejrzliwości? degradacji? służalczości. odpor- .tnlsza ich do wysiłku ftzycznego i umysłowego. o ile turystyka masowa. solidarności i r wności między zaangażowanymi stronami Gł wną ideą turystyki alternatywnej jest poszukiwanie kontaktu z ludnością autochtoniczną. W świetlefakt w trzeba jednocześnie stwierdzić. Można sądzić. Nietrudno za"12 Podobne wątpliwościdługo jeszcze będą towarzyszyły zjawisku turystyki. w przeciwierfutwie do wysokiego stopttia organizacji wsp łczesnej turystyki masowej. Pozostaje sprawa ograniczania źr deł tych wątpliwości. W turystyce alternatywnej. przecieki dewiz.odmiennych od. masowej turystyki moŻe znaczy co złagodzić koncepcj a turystyki alternatywnej. Wymieniając idee turystyki alternatywnej. ludziach czy narodach zawsze jest poszerzeniem i pogłębieniem do_ tychczasowej. Czy turystyka służyporozumieniu między narodami? Może umasowienie podr ży. schematyczny lub fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przytodnicze i społeczne oraz zabytki. uprzejmość chamstwu. krajach. gościnność pazerności oraz po- J s .. Ze turysta uzyskuje obraz spłycony. w środkach transportu lub niedbale eksploatowanych hotelach? Czy praca wielu turyst w ra czarno nie jest przejawem lamania zasady sprawiedliwości. także indywidualttę wartości rodzimej uważyć. częSto nieformalnych grupach. d. Jako podstawę tej motywacji wymienia się dEżenie turyst w do poznania kultury odwiedzanego kraju czy regionu. wymagająca gruntownego przygotowania. czy też moze się zdatza. ptzeważa1ących dotychczas szablonowych form turystyki masowej. turystyka trudna. narkotyki. uprawiana w małych. braku ochrony godnościczłowieka? ffi ffi I wrls ffi . Jeślisię podzieli hipotezę. w teren w odwiedzanychprzez turyst w. prostytucja? Czy zdobywana ptzez turyst w wiedza o innych regionach.tw rczych form podr żY. co upodabnia ją do lurystyki kwalifikowanej. Wzory kultury masowej przyjmowane w turystyce są bowiem zbyt silne. Turystyka alternatywna jest to pr ba znalezienia i upowszechniania innych możliwości. to pozostanie do rozwiązania trudny problem humanizacji wsp łczesnej turystyki. ze turyStyka Zaprogramowana i zorganizowana w takim Ębie okaże się społecznie efektywna i gospodarczo aktywizująca lokalną infrastrukturę hotelarską. czy też może niejednokrotnie przyczyniają się do ich dalszej Czy w miejscowościach odwiedzanych przez turyst w stosunki międzyludzkie stają się lepsze. Inną charakterystyczną cechą turystyki alternatywnej jest stosunkowo wysoki stopieri trudności jej uprawiania. zawierającej wiele clysfunkcji. atakże na ochrokultury odwiedzanych zbiorowości. wysiłku umysłowego i nierzadko fizycznego.T s s J w nadmiarze alkohol. iz te cele turystyki alternatywnej moŻna osiągnąć. rlie wymaga trudu i wysiłku od turyst w. choć moze z niąkoegzystować w sferze wartościi moralności. iŻtenrodzaj turystyki nie zastąpi turyStyki masowej. Jest to turystyka oparta na motywach krajoznaw czych. nielegalny handel. iż skalę dysfunkcji wsp łczesnej. ich zracjonalizowana otganizacja i standaryzowany przebieg uniemozliwiają serdeczne stosunki oraz wymianę intelektualną? Czy turystyka masowa nie sprzyja naruszaniu prawa do życia przez narażanie turySty na niebezpiecze stwo utraty życia lub zdrowia. np. preferuje się samoorganizację i programowanie cel w turystycznych przy niskim udziale lrieduzych biur turystycznych. w odr znieniu od masowej. aby można było łatwo się uwolnić od nich. Wolno sądzić. uprawiając k rajoznawstwo turystyczne. że spolecze stwo czasu wolnego zastąpi społecze stwo konsumpcyjne. zaspokajająca gł wnie potrzeby relaksu i wypoczynku przy wykorzystaniu wysokostandardowego hotelarstwa i urząd zert tow arzyszących. moŻna ją rlkreślićnastępująco. że uczestnik alternatywnego ruchu turystycznego powinien mieć odpowiednie przygotowanie i uczyć się podr zowania. 73 nościpsychicznej. Uog lniając przedstawione cechy turystyki alternatywnej .Uwaza się. o tyle turystyka alternatywna l. r wnoprawnych dla członk w r żnych społeczności. wskazuje się tez na postulat zaspokajania pottzeb r żnych grup ludności i troskę o interesy lltieszka c sposob w osiągnięcia tego celu jest właśnieturystyka alternatywna. ksenofobia. ffi Thrystyka alternatywna.

sklasyfikowanych w 1993 r. A. s. od- W świetle podanych uwag nalezy podzielić opinię A. W życiu codzien- r r r r r r miejscowej. wa. zgłaszane-prź"rna.ne i sprzyjają szacunek dla religii. 1. w niekt rych ośrodkach kultu uczestnicy podr ży o wymienionych mo- ffi etapie. Jak wykazano w literaturze.turystyka religijna'' i .turystyka religijna". tywacj ach stanowią znaczny odsetek odwiedzaj ących sanktuarium.turystyki masowej. to można m wić o turystyce pielgrzymko_ wej.. ustępując miejsca eleA. że nega- dowych struktur dzisiejszej gospodarki turystycznej.. kt re są oistrutcy. tworzenie wzajemnie wzbogacających kontakt w między turystami a odwiedzaną ludnością. Pa stwo powinno w tym przypadku pełnić funkcję animatora.. czym przemawiają m. tym bardziej ze ilsztaitowanie polskiej polityki turystycznej znajduje się dopiero na początkowym warunkiem ukształtowania aktywnego ruchu społecznegb... ze charakter podr zy lub pobytu' daje termin. tj. TU RYSTYKA RELIGUNO-PI ELGRZYMKOWA jednak. iz . i zalecanych przez Światową organizację Turystyki tlym terminy . Można r wnież sądzić. Gł wnym motywem turystyki religijnej jest uczestnictwo w wydarzeniach religijnych. wych.e i regio_ ny przyjmujące turyst w: tywne skutki turystyki masowej są udziałem W turystyce zagranicznej przyjazdowej i wyjazdowej. '/'nawca problemu. zagwarantowanie uczciwego udziału gospodarzy w zyskach z turystyki. Ze w procesie tym niemałą rolę ma do odegrania pa stwo- Można sądzić. wa polityka turystyczna.. Jackowski3a. Nie wyklucza to jednak celu drugoplanowego. Na zakoriczenie. 3a 74 '75 . przenosząc akcent z podr ży wynikającej z potrzeb wyłącznie religijnych na podr z turystyczną. 35 Tamże. święte miejsce nie stanowi na og ł celu pobytu lub podr ży turystycznej . kultury i mentalności społecznościmiejsco- u gospodarzy. nier wnościwymiany turystycznej. przypominając. Tak określona w szwajcarst<iej koncepcji turystyti rola paristwa może być wzorem dla Polski. Pielgrzymki i turystyka religijna w Polsce. 8-9.gł wnym molywem są przede wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub poznawc'ze". Że używanie terminu . Jackowski3s Uważa. a także w turystyce krajowej wśrd r żnych cel w pobytu lub podr zy.y 1 . w kt rej motyw religijny schodzi na dalszy plan...turystyka pielgrzymkowa'' są używane zamiennie. Uczestnictwo turyst w w obrzędach religijnych i odwiedzanie sanktuarium nie podwaza gł wnego celu podr zy i pobytu. Jackowskiekt rych gł wnym celem są przede Jezeli natomiast chodzi o podr że lub pobyt podejmowane wyłącznie z pobudek religijnych. Termin ten występuje w literaturze. Ę ruchu na rzecz turystyki alternatywnej. region w oraz ludnościgoszczącej. Warszawa 1991.. 1lrzy oNZ.lecz ma charakter dyskusyjny.rto przytoczyć postula-. za llodane dalej argumenty.3. wszystkim aspekty religijno-poznawcze lub wyłącznie poznawcze. Jackowski. gwarantujących poczuci" gołnos. świadJmego konieczności zachowania kulturowej tozsamości narodJw. że i tarn z czasem nie uwzględni się postulat w przekształce{t w turystyce alternatywnej. Wydaje się to nieścisłe. A. Nie oznacza to turyst w.T transformacji wsp łczesnej turystyki w postulowanym kierunku występuj ąr wnież silnie po stronie scentralizowanych i ponadnaro_ P*i". wyruŻapogląd. jak "* 'no i kraj w.i i prawa obu stronom. że przytoczone postulaty mają szansę realizacji pod go. czyli wyzyskiwaniu ludności przedstawienie rozsądnych i realnych kontrpropozycji w stosunku do tych form turystyki masowej.12. jak i gości. s.Instytut Turystyki. Zdaniem tego autora. celu religijno-po'Lnawczego lub wyłącznie poznavłczego.wypacza stronę motywacyjną.. Znajdaje się ono na trasie lub w punkcie docelowym podr ży odbywanej w celach innych niż religijne.'.in. stymulowanie aktywności zachowa postturystycznych zar wno likwidacja wszelkich oznak kolonializmu.turystyka pielgrzymkowa'' . występują cele religijne i pielgrzymkowe.

" nu przedyskutowanie./ mentom wybitnie świeckim''.*j lrnpLlg. a*gi". . to trudno podzielić pogląd cytowanych autor w dotyczący sylwetki pielgrzytna.'irtrce...'"'k' Uczestnicy nie wykazują zainteresowania dla świe"ti"ł. Jackowski przyświeca tez pielgrzymkom specjahJty - pojęcie l renomowane ośrodki turystyczne.okolic. opr cz podstawowego."'i"p'e termin . korzystne przekształcenia funkcjonalno-przestrzenne miejscowości docelowych..świata. religijnego celu wizyty w ośrodku kultu religijnego."".y.Jeżeli się przyjmie.'r. Nie dominują r wnież w całościruchu pielgrzy-ti pi". W tym świetle budzi zastrzeżenia opinia. w hinduizmie. oszacowan" i11. iż pielgrzymki piesze 3 A. Układ tych cech tworzą.. Na przykład.pisze A. można się zastanowić nad wsp lnymi cechami migracji pielgrzymkowych i czysto turyStycznych.iju. Możnam wić o pielgrzymkach w skali diecezji.J#i_ gtjny i motyw drugoplanowy. ..Połję ii" a""yrii wyczerpującej wędr wce jest aktem wiary i pouoznosci "tak oru. pielgrzymkowych stopier dyscypliny jest wysoki. jw..::1'ywająsię''":]:"uao'n"goora. liczry. nie znajdują się w konflikcie. Jackowski . jednej strony jest wyrazem podąŻaniacziowieka za impulsem natury do prowadzenia życiako"zo'ni"""go. Naturalnie w przypadku migracji R żni je natomiast stopier dyscypliny osiągnięcia celu gł wnego 76 . T:]i1".. leżą wyłącznie motywy religijne.dry. że pielgrzymki piesze nie wyczerpują w pełni pojęcia migracji pielgrzymkowych. na lną ri""uę ii"rg rzym w na Jasną G rę.pielgrzymku1].t ir"s"i. kt ry nie byłby świadomy wysokich wartościpoznawczych lerozolimy czy Rzymu. Dlatego tez korzysta się w tym celu z r żnych środk w transportu osobowego.elg|nf_. ieć. może w czasie pobytu i podr ży rlsiągać cele drugoplanowe. łq charakterystyczne dla tego ruchu gł wnie w Polsce. "ał. .I'iur. żestruktura ośrodk w "hłos.i samodoskonaleniJ Przytoczone uwagi odzwierciedlają w |ełni pi. tj. _ poza gł wnym celem sze' że pielgrzymka zawiera w sobie aspekty społeczne i moralne.. awazaiąc.ymkowych motyw religijny dominuje w niekt rych : kra.iach . r7 A.ego około 130 mln os b na świecie..4Vo. wydatki finansowe związane z podr żą i pobytem. grzymkowych jako iV*"' .tu. pielgrzyma do Ziemi Świętej lub Watykanu. krajl i w skari -ifJryn*ooowej. korzystanie z usług infrasruktury turystycznej i og lnej. Jackowski.{l o. charałteryzują" p*tryt? pi"r_ grzymowania. własciłosciach miejsc turtul pi. Czas 'ięt'"os"i wypełni4ą modlitwy medytacje. dobrowolność przemieszczania się ludności. aprzedewszystkim Zmęczenia i trudu długiej drogi.L. drugoplanowy motyw ruchu pielgrzymkowego zwłaszcza międzynaro' tlowego. Motyw wyłącznie .. . jest ważny przy podejmowaniu decyzji o podr ży. wydaje się dyskusyjne. Że w takich przypadkach należałoby używać terminu ccch właściwych dla praktyki pielgrzymowania pieszo na całość ruchu.turystyka pielgrzymkowa. s. W sumie. A.d. 1990. J w'zabyt- . . w okresie nie dłuższymniż 365 dni. W strukturze rodzajowej wsp łczesnej turystyki jednostką wyr żniającąjest cel lub gł wna grupa cel w podr Ży i pobytu' Ponieważ uczestnictwo w wydarzeniach religijnych. Huerga. zaśoznacza wyrueczenie się przez jakiśokres pewnych wartości.ęs"i": a sami uczestnicy o.. gł wnie międzynarodowego. sezonowośćpodr ży.ry'.rrosrenie dalenia od ojczyzny. są to w poaroz! jo i l'iiłr trasy tych wędr wek omijają większe miasta maią często -1'#Hf Z takim. Trudno sobie wyobrazić np. stuno'i. kt re się wiążą z przeświadczeniem o cudownycłl "źny^.IasnaG ra. Uog lnienie słaue pozareligijnych wartościach history cznychi kulturowych mijany:h. P:I:u: r"u sanktuari w.. zjawiska migracji piel_ "r"rpu1ąiu. jak podaje A.to to iur'ł. cele religijno-poznawcze lub 77 w czasie podr ży i w miejscu pobytu. Hu". Skoro motywy migracji pielgrzymkowych. nr 8..ę. Wsp łczesny pielgrzym.ącej w czasie wolnym do osiągnięcia przyjętych cel w poza swoim codziennym otoczeniem. Tak więc pozareligijny. Strzec wartości pokutnej pielgrzymki. ro!1inv i'przyjaci' "i"*vglov.g"i- . pi. gł wny motyw reli- T I I I I *i*in".. kultu religijnego jest bardzo zr znilowana.rrPodobnie rozumie :':T:*"".. pisze) t: *r. termin .pi"fg. -og w 1987 r. Autor ten kwestionuje więc trafnośćter_ minu .turystyka pielgrzymkowa'' zasługuj e na przyjęcie i uznanie w literaturze przedmiotu..irtanowili tylko 5. ale gł wnie pi eszychlNie ry "łraraLt. troska o ochronę środowiska przyrodniczego. iz u podstaw ruchu pielgrzymkowego.f. 9g. w ro_ ku następnym zaś Z. buddyzmie i w islamie.Oqo"."uk.Nalezy iutJ" aooue.. pielgrzymki i turyrtyko A. oni..OU. nWŚpomniany uuio'..'łrkiego.i.

in. cja) mln. że turystyka kulturalna nie jest już udziałem wąskiej elity. były organizowane r wniez poza Rzymem. W roku 2000 miasto to zamierzalo odwiedzić na okres Ż_6 dnl 38 1. Ten rosnący rynek wskal'uje. nr 1. G ra" 1995. krajowy oraz międzynarodowy. Jak podaje wTo. jak i polrularnej kultury. Lourdes (Fran. Monte Cassino. w turyStyce religijno-pielgrzymkowej w Polsce uczesticzy około 6-7 mln os b rocztie.5 . tystyczne. Neapolu. 78 79 . kultura zaśinspiruje roz- j 3e. W roku 1998 Włochy odwiedziło około 35 mln gościzagra1 nicznych. pielgrzym w pieszych (4. studyjnej i językowej. że rck 2000 w historii chrześcijastwa to druga milenijna rocznica.{ poznawcze oruz pielgrzymki tworzą razem pewną zwartą całość.4vo)39. Z obserwacji rynk w turystycznych wynika. Jak podaje A. tj. pielgrzymko_ wej. islamu i innych religii. Zdantem A. no-pielgrzymkowa".13. Wenecji. Dzięki tym tendencjom turystyka kulturalna jest jednym z najszybciej rozwijających się segment w globalnego rynku turystycznego. seminaria. Problem ten zostanie om wiony szerzej w rozdziale 4. Jackowski38.Skalę problem w związanych z prze) wozem i zakwaterowaniem turyst w o motywacjach religijnych oraz realizację program w pobytowych charakteryzują następujące dane sta. Rok 2000 był dla turystyki religijno-pielgrzymkowej w krajach chrześcijar{skich rokiem szczeg lnym.8 tys' zagranicznych (Żvo) i I75. 18-19. Turystyka chroni.je się istotnym elementem program w turystycznych' Występuje ona trwale m. strować liczby dotyczące ruchu do największych wybranych sanktuari w chrześcijarskich w latach 1979-1980: Watykan 8 mln. Tury_ styka religijno-pielgrzymkowa ma zr żrucowany zakres przestrzen_ ny:lokalny. Częstochowa mln. w tym około milion pielgrzym w miały stanowić osoby niepełnosprawne.. Na przykład w t994 t. mogą stanowić podstawę do przyjęcia zbiorczego terminu . Dzięki temu nastąpiła pewna dekoncentracja przestrzenna ruchu turystycznego we Włoszech.3. Jackowskiego. w turystyce kłajoznawczej. klasztor i miasto odwiedziło 4 mln turyst w-pielgrzym w. takie jak spotkania. Turystyka religijno-pielgrzymkowa powoduje istotne zmiany w strukturze funkcji odwiedzanych miejscowości. Dotyczy to funkcji społeczno_kulturowej i miastotw rczej. Rzym gościłokoło 8 mln turyst w. Wsp łcześnieturystyka religijno-pielgrzymkowa wykazuje dużą dy_ namikę. Według wspomnianego autora. blisko 5vo clrześcijan pielgrzymujących na świecie.5 mln os b. a tematyka kulturalna w programach turystycznych jest motywacją nr 1 Amerykan w i nr 4 Europejczyk w. Charakterystyczna dla tych kra. liczbę uczestnik w tej turystyki sza- cuje się w ptzybliżeniu na Ż20 mln os b rocznie. W Polsce gł wnym punktem docelowym omawianych podr ży jest Częstochowa. Miejscowości turystyczne mają dodatkowe szanw a0 Związk':' turystyki z kulturą są ścisłei wzajemneao. Nalezy dodać. Guadelupe . Według źr deł włoskich ilźr Uroczystości milenijne wybrało się około 26 mln pielgrzym w reprezentujących ponad 170 kraj w świata.. z kulturą ma związek około 38vo wycieczek zagranicznych. miejskiej. TURYSTYKA KULTUMLNA turystyki.i w była r wniez wysoka dynamika krajowego ruchu pielgrzymkowego. kt rzy wydali 30 mld USD. że turystyka kulturalna zyskuje wsp Ł cześniena znaczeniu. wzbogaca i popularyzuje dobra kulturalne. regionalny. że imprezy turyStycz_ ne.turystyka religijokoło 9 mln os b dodatkowo.Jasna Tamże' s. alternatywnej. Opr cz element w tradycyjnych oferta turystyki kulturalnej obejmuje wsp łcześnie takŻe poznawanie atmosfery miejsc i wtapianie się w tłum ludnościautochtonicznej.. Ż0_30 mln hinduiści'około 40 mln wyznawcy buddyzmu. wystawy itp. W og lnej liczbie uczestnik w około 150 mln stanowią chrześcijanie. Montserra (Hiszpania) 1.5 Lujach (Argentyna) Ż mln. og lnie można powiedzieć.(Meksyk) 2 mln. iz szeroko rozumiana kultura zajmuje wsp łcześnie cotaz znaczniejsząpozycję na liściemotywacji do podejmowania podr Ży turystycznych. większośćpielgrzymek miała zawsze charakter lokalny lub regionalny' Dynamizm turystyki religijno-pielgrzymkowej mogą ilu. Turynie i we Florencji. Poza miejscami historycznymi i zabytkami architcktury dużą atrakcją są wszelkie aspekty zar wno wysokiej.o tys. w Asyżu. Kultura sta. Wraz z jej rozwojem zmienia się r wnież zakres zainteresowa turyst w motywowanych kulturą. w tym 76. Na zakoriczenie warto przypomnieć.

jak i wytwory o charakterze duchowym (np.. w kt rej Są zawarte oferty kulturalne. przekonar i sposob w życia ludzi) oraz z produkt w tych proces w (tj. w. Lime'a. Przykładowo.W. idee i wartości). politycznym. Przezpojęcie turystyki kulturalnej rozumie się kazdą formę turystyki. budynk w. kt ra jako wsp lne dziedzictwo bywa przekazywana następnym po_ koleniom w procesie wychowania i socjalizacji.lecz także świadectwem historycznym. stosunek do czegoś' wierzenia.W tym najszerszym rozumieniu turystykę traktuje się jako formę kultury światowej. można przyjąć następującą definicję: turystyka kulturalna to przemieszczanie się os b z miejsc ich stałego zamieszkania 80 . o og tnej. Z definicji tej wynika. Eseje psychologic7ne.. praca zbiorowa pod red. religia czy literatura)". artefakt w. New york 2000.. publicystycznym i potocznym. tak jak to jest w tradycyjnym podejściu do turystyki. a A. technicznych. jest ona turyStyką refleksji i komunikacji.. W: Trends in outdoor Recreation. 42. to.turystyka kulturalse aktywizacji gospodarczej r W literaturze niemieckiej4 zwraca się uwagę nato. dotyczące podnoszenia jakościwarunk w istotnych dla komunikacji między po_ dr zującymi. normatywne wzorce zachowa lub sposoby życia). że turystyka kulturalna obejmuje zar wno wytwory kultury zprzeszłości'jak i wytwory kultury wsp łczesnej oraz sposoby życia danych grup ludzi lub region w. Gartnera. a także w nauce. W najszerszym rozumieniu pojęcie turystyki kulturalnej utożsamia się z kulturą podr zowania... s. Takie ujęcie pojęcia turystyki kulturalnej zwiększa wymagania w stosunku do wszystkich rodzaj w turystyki. kultura materialna).i kraju. oraz zaspokojenia własnych potrzeb. Zdeftniowanie go okazuje się bardzo trudne' a to gł 'wnie z powodu kłopot w definicyjnych związanych z terminem . obejmuje turystykę zorientowaną na dziedzictwo kultury oraz turystykę zorientowaną na sztukę. Patrząc na kulturę w świetleprzytoczonych definicji. Warto przytoczyć kilka przykład w definicji kultury. D. jako system osiągnięć materialnych.terźniejszości odkrywanie przyszłości. przedmiotem rozważa oraz środkiemdo samopoznania i upewnienia się co do własnej tozsamości. 187-195. że turystyka sama w sobie jest kulturą oraz pośredniczy (powinna pośredniczyć) między kulturami kraju. s' 19l. Kuhurtourismus. Littrell trakĘe kulturę jako całość obejmującą to.całość wytwor w tut rczej działalności człowieka na wszystkich polach jego zbiorowego życia. i obejmuje ona nie tylko zwiedzanie interesujących miejsc i zabytk w. z kt rego pochodzą turyści.WAM.lecz takŻe za- ar a2 T. atakże między nimi a środowiskiem i kulturą odwiedzanego kraju. kt ry ich gości.r na". kt ry nalezy do wieloznacznych oraz najczęściejuzywanych w języku literac- i społecznej właśniena drodze rozwoju turystyki kulturalnej. War_ G. s. co ludzie uważają (tj. czyli przedmiot w będących dziełem pracy ludzkiej. co ludzie wytwarzają. artystycznych i moralnych. organizacyjnych. Leisure and rburism. że kultura oznacza dtogę człowieka do poznania samego siebie. Kultura składa się więc z proces w (d.c.. co ludzie czynią(d. Krak w 1974. do miejsc atrakcji kulturalnych w celu zdobycia nowych informacji i doświadczeil. atmosfery" itp. Miinchen-Wien 2000.. oraz to. między podr żującymi a mieszkar{cami danego kraju. Kultura jest nie tylko produktem czy też efektem samorealizacji. r r poznawanie się ze sposobami życia na zwiedzanych obszarach..). kt re zyskały uznanie społecznościi kt re kształĘą osobowość człowieka oraz wpływają na jego losy". CABI Publishing. Kozieleckiaz proponuje definiować pojęcie kultury . zuty czaj w. a3 człowieku wielowymiarowym. kim. Warto poświęcićkilka uwag samemu pojęciu . J. Kozielecki. 81 Reasumując. naukowych. jej celem jest poznawanie przeszłości. Dreyer. PWN. Oldenbourg Verlag. Richards' Culturąl Tourism: Challenges for Management and Marketing. sztuki. Śtpko.kultura''. można wskazać dwie cechy turystyki kulturalnej: r t r r Ślipkoal określa kulturę jako . R. szawa 1988. 7lłrys elity J. Składają się na nią zar wno wytwory przynależne do zewnętznej sfery życia człowieka (np. W efekcie' w zasadzie wszelkie rodzaje turystyki majązwiązek z kulturą. W tym ujęciu podkreślasię. W literaturze ameryka skieja3 r wniez można spotkać wiele definicji kultury. zamk w.

turyścipodr żujący w celach kulturalnych mają na og ł wysoki status zawodowy. Ważnągrupę turyst w kulturalnych tworzyli studenci (IIvo) oraz emeryci (IIvo). ale wiecz r spędzi raczej w dyskotece. ze we wsp łczesnym społeczeristwie wzrasta pragnienie doświadczania czegośnowego' a kultura stanowi doskonałe źr dło takich dozna(.. Kultura przestanie być produktem przygotowanym pod turystę.że dla wielu turyst w kultura jest bardziej og lnym doświadczeniem. Dla turysty europejskiego zainteresowanego kulturą poznawanie jej jest rodzajem rozwoju osobowego. Większośćrespondent w była zatrudniona jako pracownicy najem_ ni lub u siebie. że nie wszyscy podr zujący do miejsc atrakcji kulturalnych mają mo82 o dochodzie rocznym brutto co najmniej 30 tys. Wyniki omawianych badar{ wykazu1ą. restauracjach oraz na ulicach miast europejskich. żywej kultury. a to dlatego Że otacza nas zewsząd kultura turystyki. Wyniki ankiety przeprowadzonej wśrd IŻ tys. socjalnej. Badania turystyki kulturalnej w r znych krajach jasno wykaz ały. euro. 83 .307o zatnspirowała kultura. Zanikają r znice między tradycyjną kulturą wysoką a kulturą popularną. Turyścipodr zujący w celach kulturalnych reprezentują na og ł wysoki poziom kultury i obszerną wiedzę o miejscach docelowych. dostarczając okazji nauczenia się czegośdla samego siebie. Turystyka kulturalna może być postrzegana jako forma wypoczynku. Znawcy twierdzą. przekształcenie się turystyki kulturalnej w znaczący rynek szło w XX w. a 577o zaLiczono do pociąganych przez kulturę. kt re się znalazły w ankiecie. by mieć z nią kontakt. euro i był o ponad 257. og lnie. Rozw j turystyki kulturalnej jest wsp łcześniekształtowany przez mowych kształcenie. tradycyjne atrakcje kulturalne.Zainteresowanie rozwojem turystyki kulturalnej jest widoczne w świetlewynik w badail przeprowadzonych przez Europej skie Stowarzyszenie ds. dotyczyły charakterystyki turysty. że coraz bardziej zacieta się granica między kulturą a rekreacją. czasu wolnego. nowy turysta kulturalny najprawdopodobniej będzie w ciągu dnia zuliedzal mlJzea. muzea czy pomniki historii. Zdaniem specjalist w. Spotyka się opinie. rozw j turystyki przez zachowanie i ochronę składnik w dziedzictwa kulturowego. Motywację taką miało l3vo turyst w. Badania potwierdziły. w paŹe z demokratyzacją kultury i turystyki. Celem polityki kulturalnej jest m. W świetlewynik w badar nad rozwojem turystyki kulturalnej w krajach UE turystyka ta może stanowić tworzywo strategii i polityki rozwoju regionalnego. turyst w kulturalnych okazały się interesujące. Podstawowe zagadnienia. motywacji turysty orazzajęć. Pojęcie dziedzictwa obejmuje elementy kulturowe i przyrodnicze.) pochodziło z gospodarstw do- Większośćturyst w zainteresowanych kulturą miała wyższe wy- Średni doch d wynosił około ŻŻ tys. rozr żtienie między kulturą a turystyką najprawdopodobniej będzie się zacierać w XXI w. Kultura stała się częściąproduktu turystycznego. jako ze podczas pierwszej wizyty zobaczylijuż obowiązkowe. tywację kulturalną. Edukacji w Turystyce i Wypoczynku w 15 krajach europejskich w latach 1992 i 1997. kt rych zainteresowanie kulturą jest raczej drugorzędne. tj.in. Uważa się. że spełnia ona fuŃcje polityczne oraz Stanowi źr dło impuls w do formułowania polityki' np. turystyka będzie po prostu częŚcią kultury. Blisko 45vo rcspondent w (1997 r. Zdaniem specjalist w. kt rym on się oddaje w miejscu docelowym. przestrzennej i kulturalnej. obsługiwanym przez wyspecj alizowanych turoperator w oraz napędzanym przez regionalną i lokalną politykę rozwoju kulturalnego. Turystyka. Kulturę można znaleźćteż w barach. otoczenie polityczne. Można więc powiedzieć. Nie trzeba koniecznie zwiedza muze w. będąc przejawem wsp lŻycia |udz| jest w Znacznym stopniu dęterminowana przez czynniki polityczne. około 44vo turyst w miało 40-60lat. Jak wynika z literatury przedmiotu i doświad_ czenia. kt ry jest zbieżny z ich wysokim poziomem wykształcenia. ze turyści odwiedzający dane miejsce po raz drugi i trzeci najpewniej zechcą szukać ptawdziwej. stanowią większośćwśrd turyst w kulturalnych. a turystyka kulturalna uznanym Segmentem rynku. że turyści. a nie w operze. charaktery_ zując rozw j tego rynku. Turystyka kulturalna jest uwzględniona w programie produkt w markowych w Polsce. wyzszy niż średniw UE. opis turystyki kulturalnej można znacząco wzbogacić.

Tulyścipragną ujrzeć to. Polityka kulturalna ujawnia także związki. kt rą na|eży wiązać Z rosnącym Znacze85 . tj. Par stwo oraz samorząd terytorialny powinny prowadzić odpowiednią politykę kulturalną i w ten spos b stymulować rozw j turystyki.niemieckich podr z studyjną określa się rozwoju. inskrypcje. Podr że do miast stały się w ostatnich latach jedną z najbardziej ulubionych form podr zowania. . r żne style życia. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na proces globalizacji kultury światowej. produktach. a nawet wspierać je. czesnych mieszkar c w. religii.lrrk widać. bulwary.techniczna'' kultura światowa podlega unifikacji. takimi jak nauka. owe r znice między kulturami lokalnymi tlrl rcwitalizacji kultur regionalnych w ramach kultury światowej oraz ulttitcnia tradycje. że w świetle Konwencji oNZ o ochronie Kulturowego i Naturalnego Dziedzictwa z I97Ż dziedzictwo kulturowe '. grupy budynk w. sztu_ kę we wszystkich jej przejawach. mozliwośćdotarcia środkami komunikacji pasażerskiej. co w danym regioniejest szczeg |ne orazzachowttlrl się z tradycji. czyli. estetycznego.. muzyce' rtlrljirch ludowych' malarstwie. sztuki lub innej dziedziny nauki. język. etnogtaftcznego lub antropologicznego punktu widzenia. |iteratarze.Turystyka prowadzi I Rozw j turystyki kulturalnej odbywa się w r znych formach. religia itp. 1o7urniąne jako podr ze grupowe o ustalonym Podr że studyjne przebiegu. Wykazują one wysoką dynamikę wzrostu.lokalne }tlllury oraz tradycje opierają się na odrębnościjęzyka. cechy zle i dobre oraz folklor. jednolita architektura z betonu i szkła. to mozliwe Podr że językowe to kolejna waŻna forma turystyki kulturalnej mająca perspektywę rozwoju. Wśrd element w udanych podr ży do miast wymienia się: bezpieczeristwo. W podręcznikach jako inteligentną formę podr zy urlopowej. Skomercjali zow ana i. takie jak filozofię. supermarkety. autostrady. kt re ze względu na swoją architekturę. Rynek nie za'wsze i nie wszędzie wykazuje zainteresowanie tą sferą aktywnościludzkiej. edukację przez |iteraturę. restauracje (McDonald's). a oto wnież niematerialne formy kultury. na t żnicach w sposobach zywienia. a doświadczenia te są przekazywane na miejscu. Polityka kulturalna paristwa lub regionu chroniąca dziedzictwo kulturowe staje się w ten spos b jednym z waŻniejszych czynnik w polityki turystycznej. kt re mają wybitną wartośćz punktu widzenia historii. jak: r W literaturze światowejpoświęconejdziedzictwu 1lr'zykłady. miejsca wytwory ludzi lub konglomeraty Stworzone przezna!l. naturalne i sztuczne czynniki atrakcyjności. przesądy.Warto przypomnieć.l*o określa się: r r r zabytki architektury. atakŻe w formach produkcji' ta cach. system telekomunikacyjny. sztuczne jeziorka. kultura światowa integruje lokalną codzienność i kultury regionalne. za|icza się dor r r r r r 84 system komunikacyjny. kt ra umozliwia intenSywne poznawanie kraju gospodarzy przez wczucie się w przepokazuje jej zwtązek z sytuacją życiową i kulturą wsp Ł szłość. wzrost mobilności i ilościczasu wolnego. jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. grupy pojedynczych lub połączonych budynk w.ę i ludzi oraz obszary zavtierające stanowiska archeologiczne.ltlliach. jednorodność lub połoŻenie w krajobrazie odgrywają w nim wazną rolę. m wiąc og lnie. wiezowce. przedmioty lub struktury archeologiczne. jaskinie mieszkalne oraz kombinacje wymienionych element w. fontanny' reklamy świetlne. z kierownictwem wycieczki o odpowiednich kwalifikacjach i o ograniczonej liczbie uczestnik w o możliwie jednorodr wnież wykazują wysoką dynamikę nych zainteresowaniach . sieci hotelowe. sztuka. czyniąc z nich rzeczy godne zobaczenia i folklor. stylu budtlwlirnego i form mieszkania. }ut. Ęm samym turystyka wspiera reaktywacje tradycji. kt re są wartościowe z historyczneBo. tradycję. Usituje ona chronić pierwotną sytuację społeczno-kulturo ile owąoraz warunki środowiskowe kraju gościnnego. że w przyszłości popularnością i będą uzupełnieniem wyjazd w urlopowych. W odr żnieniu od obrazu technicznej kultury światowej. przyspieszanej przez takie czynniki. na ilrlŻtlicowanych rytuałach. prxllcgają Stopniowej integracji z kulturą światową. Przewiduje podr ze do miast nadal będą się cieszyły duzą slę. rzeźby i malarstwa.

Drugą stronę stanowią r żnorodne grupy odbiorc w.14. pa stwo kacyjną i samorząd terytorialny. alre też nie nalezy pomijać aspektu ekonomicznego. w przypadku kt rych bariery dostępności są obecnie znacznie większe niżw przypadku stałych atrakcji. Chodzi tu o zniszczenie odwiedzanych obiekt w kultury. Po_ dr że językowe zalicza się do kategorii podr ży poznautczych. w układzie typowych ofert. Kopernik. z drugiej zaś zwiększająca się atrakcyjność dla inwestor w ptzez tvłorzenie korzystnego wizerunku regionu. że tematy w tury_ styce to osoby oraz treści. Słabościąobecnego produktu turystyki kulturalnej jest jego rozdrobnienie i brak skutecznych system w dysĘbucji. 87 . ale chcącej się dowiedzieć. U podstaw zainteresowania regionu rozwojem turystyki kulturalnej leżą.-l niem kompetencji językowych. lub też o niekorzystny wpływ na środowisko naturalne. Podr że tematyczne r wnież zajmują istotne miejsce w strukturze form turystyki kulturalnej. U podstaw trasy turystycznej |eży idea promocji turystyki. Warto też ptzypomnieć.W praktyce tematy czerpie się przeważnie z kultury i działalnościspołecznej. naleŻy też uwzględnić negatywne skutki jej rozwoju. l r r netu ułatwi np. Luter. Przykładem szlak w temtycznych moze być szlak zamk w gotyckich. przekraczające dopuszczalną miarę. gminy lub powiatu).materiał i przedmioty o własnych ce_ chach. szczeg lniejeślichcemy efektywnie wykorzystać oraz kontrolować notowany ostatnio rozw j rynku tej turystyki. 86 Tlrrystyka lokalna obejmuje swoim zasięgiem wieślub miasto mające warunki do jej rozwoju. Jak wynika z przeprowadzonej charakterystyki. powinny wiązać tę politykę z polityką edu- i turystyką. Między ekonomią a kulturą istnieje ścisła Stąd na|eży wyciągnąć wnioski m. kt rym z perspektywy osoby jeszcze nic nie wiedzącej. Turystyka ta opiera się na autentycznych zasobach naturalnych. Uzycie Inter- 1. Promując turystykę kulturalną w regionie. dla regionalwsp łzależność. nej polityki turystycznej i zna|eźćrozvłiązanla korzystne w obu dziedzinach. Każdy region turystyczny może rozwijać turystykę kulturalną. turystyka kulturalna zajmuje trwałe miejsce na wsp łczesnym rynku turystycznym świata ima perspektywy rozwoju w XXI w. zvłłasz- W związku z dobrą perspektywą rozwoju turystyki kulturalnej. r stanowi źr dło nowej tożsamościi rozwoju ekonomicznego tego obszaru. Podmioty odpowiedzialne za politykę kulturalną. anga'żowaniu r żnych podmiot w spośrd miejscowej społecznościoraz integrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju gospodarczego i wzmocnieniu struktury społeczno-ekonomicznej społeczności. Turystyka w pewnym stopniu posługuje się tym materiałem i umieszcza go r l s Warunkiem pełnej dostępności wszystkich element w produktu turystyki kulturalnej jest poprawa komunikacji między sektorem turystyki a sektorem kultury. Kultura nie powinna być podporządkowana interesom komercyjnym. kt re wplata się w tradycyjne formy turystyczne. co pozwalakorzystniej zaprezentować jego atrakcje na rynku. kt ra r Wreszcie warto wymienić trasy tematyczne jako formę turystyki kulturalnej.3. nowe źr dła dochod w. Zaprezentowana problematyka turystyki kulturalnej daje podstawy do kilku uwag uog lniających. Waznym narzędziem monitorowania dysĘbucji produktu turystyki kulturalnej będzie rozvł j nowych medi w. przyb|iża się temat lub zułiązane z nim treści. rozwijając koncepcje kulturalne w turystyce. historycznych i kulturalnych danego obszaru (wsi lub miasta. tj. np. Na przykład szlak turystyczny linearnie łączy ze sobą tematem liczne miejscowości i punkty z r żnych obszar w. zjednej strony. Dany temat i związane z nim treścitworzą jedną Stronę oferty. podejściedo niej musi być bardziej profesjonalne i systematyczne. Szopen. że język jest najwazniejszym dobrem kulturowym ludzi. Raz nabyta kompetencja językowa jest podstawą ludzkiego myślenia i uczenia się. Należy przypomnieć. TURYSTYKA LOKALNA cza imprez kulturalnych. dostęp do większego wachlarza produkt w.in.

np. że na wielu obszarach rozw j turystyki następuje bez planu i poza lokalną kontrolą. ltyltl wsp lnie na poziomie społecznościlokalnej. politycznymi i gospodarczymi. Tradycyjne rodzaje działalności.ludzi. Wszyscy 88 89 . Często społeczność lokalna nie uświadamia sobie wartości turystycznej składnik w dziedzictwa kulturowego i przyrodniczego. Rozw j i wykorzystanie zaplecza turystycznego dla potrzeb mieszkar c w to kolejne korzyści Z proturystycznej aktywności społeczności lokalnej. cech charakterystycznych. kt ra służyturystom. że infrastruktura turystyczna. często jest on natzlcany z zewnąfurz. Jest to postrzegane przez społecznośćlokalną jako zjawisko negatywne. Chodzi o to. Gospodarka lokalna. Wreszcie turystyka może być źr dłem zysku dla społeczności storii itp. Rozw j turystyki lokalnej odbywa się na og ł w ramach upowaztricnia społecznego. że podstawą rozwoju turystyki jest często dążenie rlrl rozwoju społeczno-gospodarczego. oferenci lokalnego produktu turystycznego mogą mieć np. Wiele przykład w moze dostarczyć turystyka archeologiczna. rozw j turystyki lokalnej jest procesem planowania Turystyka zwykle nie jest konsekwencją zintegrowanego procesu planowania. indywidualne style życiai wzorce wykorzystaniaziemi były narażone na wpływ tych zmian. l)rlświadczenie uczy. Są oni często nieświadomi własnych zasob w. pomysły. historii i zasob w naturalnych i trlzwoju. podejmowanie decyzji i ich wprowltdzanie przynosi jej określone korzyści. zwłaszcza na USA. skoncentrowanym na wzmocnieniu społeczności. Chodzi tu np. Planowanie rozwoju turystyki lokalnej tlloze więc dopom c społecznościlokalnej w poznaniu posiadanych zasob w i spojrzeniu na nie z innej perspektywy. powinna. Zdaniem specjalist w. Oto niekt re z nich. sopockie molo. Ma ono wpływ na skalę trudności komunikacyjnych. prawdopodobnie w pierwszej kolejności. wsp lny personel. kt re ułatwią wydajne wykorzystanie posiadanych zasob w. często powiązanych z rozmutymi trendami społecznymi. natomiast zaangażowanie się s1xlłeczności lokalnej w planowanie. Praktyka dowodzi. o konserwację oruz promocję lokalnych atrakcji i społecznych. Kontynuuje się go wbrew priorytetom miejscowym i stylowi życia. pomniki przyrody czy historii). kt re często stanowią zachęlg dla środowiska lokalnego do długofalowego zaangażowania się. Pojawia się więc reakcja negatywna na przypadkowość w rozwoju turystyki. Parę sł w o korzyściachwynikających z rozwoju turystyki lokalnej. kt re dobrze zna. przechodziły i nadal ptzechodzą wiele zmian. Aktywnośćśrodowiskaw procesie rozwoju turystyki przynosi też lcpsze zrozumienie lokalnej kultury. będące konsekwencją podjętej decyzji. istnieje ku temu parę powo_ d w. wycinanie las w. gotowa ponosić nakłady i angużować się w ten proces. Wiele społecznościlokalnych pr buje więc znaleźć sposoby przekształcenia swojej gospodarki i utrzymania lub podniesienia poziomu jakościzycia. odzyskanie tej kontroli. Mieszkaricy mogą mieć wrazenie. przy wykorzystaniu przez poszczeg lne jednostki fizyczne lub prawne istniejących mozliwościlokalnych. prowadzenie drobnych gospodarstw rodzinnych. zwraca się coraz większą uwagę na zintegrowanie pla_ nowania turystyki Z procesem planowania na szczeblu społecznościlo_ kalnej czy regionu. Podwyższone poczucie (ozsamości i dumy lokalnej to kolejna korzyśćbędąca rezultatem rozwoju turystyki lokalnej.służyćmieszka com (np. kt re mogłyby zainteresować turyst w. Mamy więc do czynienia z efektywną ekonomiką wykorzystania lokalnych moŹliwości rozwoju turystyki. ekonotlticzne i środowiskowe. Jej źr dłem jest zaangażowanie się w poznanie i ocenę zasob w lokalnych: miejsc. rozwija się w spos b przypadkowy. często postrzegany jako negatywny. struktury społeczności. że tracą kontrolę nad własnymi społecznościami.W procesie intensyfrkacji rozwoju turystyki lokalnej. oddziałuje niekorzystnie na infrastrukturę orazpogarsza stan zasob w naturalnych i historycznych. hi- kulturowo-historycznych Kolejnym bodźcem do przybliŻenia kwestii planowania w turystyce w kontekście rozwoju lokalnego jest intensyfikacja działar{ społecznościmiejscowej w celu zapewnienia mieszka com i grupom udziałowc w głosu oraz pewnej kontroli w zarządzaniu procesem zmian i rozwoju. Motorem rozwoju turystyki musi być społeczność lokalna. Turystyka lokalna stanowi jedno z możliwych rozwiąza w tym zakresie. g rnictwo. ośrodkiinformacji i inne środki. SpołecznośćdyskuĘąca projekt turystyczny i akecptująca jego realizację rozumie uwarunkowania społeczne.Turystyka lokalna ułatwia obszarze Reasumując.realizowa- wśrd mieszkarc w.

np. Uczestnikami tego procesu mogą być np. oświaty. lrr{r1ce 1. członkowie społeczności lokalnej są świadomi r wniez negatywnych skutk w. TURYSTYKA WTEJSKA lll()cne atuty wsi. że planowanie jest procesem ciągłym orazpociąga za sobą monitorowanie skutk w ekonomicznych. powiat). kulturalnych i historycznych. że rozw j atrakcji turystycznych. Lokalne władze angażujące się w rozw j turystyki powinny blokować wyciekanie zysk w poza społeczność lokalną. kultury izby handlowej i mieszkaric w. rozw j strategii dziaŁanta i monito_ rowanie oddziaływar . indywidualizm to kt rych turyści poszukują na obszarze wiejskim''.3 . historycznych i kulturalnych danego obszaru. wątk w tematycznych. z wczesnym ukoriczeniem czynnego życia zawodowego i wyprowadzkąmieszczuch w na wieś.dziedzictwo. miasto. Dzięki temu mogą Zastosować lub wywołać działania strategiczne. badanie natężenia ruchu i oddziaływanie środowiskowe. na kt rych opierają się trendy rozwoju turystyki lokalnej. Zronlmienie i wykorzystanie szansy. obszary wiejskie Europy. korzyściwyniz aktywności środowiska lokalnego oraz niekt re zasady rozwotlziałalnościw sferze turystyki mogą mieć znaczenie poznawczo|u -prlktyczne. Społeczność grupa ludzi zamieszkujących dany obszar geograto ficzny. Azji i obu Ameryk doświadczająwielu problem w.1 5 . takie jak poznanie posiadanych zasob w. jaką stanowi turystyka. spadają ceny produkt w rolnych. przedstawiciele samorządu terytorialnego' Rozw j turystyki wiejskiej opiera się na zasobach naturalnych. Wsp łpraca oznacza. w y jeżdżamłodzież. Long) 1 . .Turystyka stanowi po prostu jednąz wielu mozliwości. Reasumując.Kontakt osobisty. zna|ezienie szczeg ł w czy tematÓw charakterystycznych dla społecznościlokal_ nej. kt rych celem jest osiągnięcie korzyściekonomicznych. ana|iza potencjalnych skutk w. angazowaniu r znych podtlliot w spośrd miejscowej społeczności oruz zintegrowaniu turystyki z innymi aspektami rozwoju społecznościi gospodarki lokalnej. Z kolei należy przedstawić wybrane zagadnienia.15. analiza polega1ąca na identyfikacji i ocenie mocnych oraz słabych stron. zminimalizować. że wszystkie zainteresowane strony są ZaangaŻowane w proces podejmowania decyzji i zarządzania. Podejmując decyzję o rozwoju turystyki. W świetletych fakt w żadna społeczność nie może zupełnie zignorować mozliwości transferu bogactwa i zatrudnienia oferowanych przez wsp łczesną turystykę. wizerunku i marki produktu odbywa się na podstawie autentycznych i specyficznych dla danej społecznościzasob w naturalnych. miasteczko. że wsp łcześnie tradycyjne gospodarki wiejskie podlegają procesom restrukturyzacji. 90 zytacji. przedstawiona prezentacja korzyści z rozwoju turystyki lokalnej wskazuje r zne środkiStosowane w tworzeniu społeczności.samorządu gospodarczego. 91 . Autentyczność informuje.3.lokalnej. (P. Nalezy przypomnieć. trendy zatrudnienia. CHAMKTERYSTYKA TU RySTyKr Wr EJs Kt EJ biznesu turyStycznego. kt rzy mogą określićspołeczność podstawie struktur urbani_ na stycznych (wieś. a także możliwościi zagroże .1 . Statystyki rosnących wpływ w z obsługi ruchu turyStycznego na świecie mają swoją wymowę. Mimo postępującego procesu urbanizacji demograficznej światacywilizowanego wieśuzyskuje r żne moż|iwościrozwoju. Proces planowania sugeruje. strachem przed patologią miast. Jednak problem ten jest rozwiązywany w wyniku coraz powszechniejszego uznania turystyki za źrdło dobrobytu. geograficznych (g ry doliny). strategia lokalna. kt re wydają się sensowne zar wno z punktu widzenia usługodawc q jak i samych turyst w. Warunkiem wykorzystania tej mozliwościjest koncentracja na miejscowych inwestycjach turystycznych zamiast preferowania inwe.. autentyczność. etniczna) lub też innych cech. wskazania społeczne. kt re mogą rozwaŻyć społecznościwiejskie. jest dla większościteren w wiejskich dośćtrudne. plan wi- Naszkicowane kierunki rozwoju turystyki lokalnej. Wiązą się one 'ze zmianami w technologii transportu i komunikacji. stor w z zewnątIz. kt re pomogą je . tożsamościkulturowej (społecznośćrolnicza. wpływ zasob w zewnętznych.

Zdaniem specjalist w. odchodzenie od ośrodk w wypoczynkowych w podr żach tury- I I t 92 rosnący poziom wykształcenia. a skoticzywszy na Zaawansowanym technologicznie sprzęcie do wspinaczki.wiejski''.wolnego i niezależnego podr żnika"' W związku Z popytem na Iticfbrsowne przygody i wyspecjalizowane wakacje powstanie podl(lżnika wolnego stało się dla wielu miejscowości wiejskich szansą zuistnienia na rynku turystycznym. najbardziej użytecznej. zainteresowanie klient w wysokiej jakości wyposażeniem do rekreacji. autentycznością oraz życiem wiejskim. kt re wymaga uwagi. Warto przytoczyć opinię na temat pożądanych cech turystyki wiejskiej. wiązać się z niepowtarzalnymi atutami. otwartej przestrzeni. że rczw j nowoczesnej turystyki opierał się prrczątkowo na renomowanych ośrodkachturystycznych. 93 . 't. przydająca atrakcyjności życiu wiejskiemu i takim wartościom. co odzwierciedlazłoŻone wzorce światowe środowiska. historii i miejsca. gospodarki. przyjmuje się kryterium liczby mieszkaric w: obszarem wiejmieszkar c w nie przekracza 2500 os b. k Rośnieatrakcyjnośćrynkowa nowej turystyki wiejskiej. Trend ten jest wspierany przez inne czynniki. tradycją. kt ry w literaturze przedmiotu określasię miallcln. polegającymi na małej skali przedsiębiorstw. osiedla i organizacje. kt re moŹe odzwierciedlać styl zycia.. Te walory wsi można skutecznie wykorzystać w mar_ ketingu. Początek tltlwrotu od tradycyjnych ośrodkw miał miejsce w latach 80. m. W raporcie na temat turystyki wiejskiej organizacja Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (1994 r. rosnące zainteresowanie dziedzictwem.inilk w wypoczynkowych.wiązanych z tradycyjnym modelem spędzania urlopu w słoticu. cztery najważniejsze trendy.in. jest zdefiniowanie obszaru wiejskiego. zachęcający do poznawania otaczającego środowiska. Z punktu widzenia niniejszych rozważa ' warto podkreś|ićznaczenie słowa . kiedy to 1xljawił się typ turySty. nad lllorzem i na plaŻy w obliczu kurczącej się warstwy ozonowej.Kolejnym zagadnieniem. być organizowana na obszarach wiejskich i odosobnionych. kontakcie z przyrodą albo jej bliskościoraz dziedzictwie opaltym na tradycyjnych społecznościach i zwyczajach ptacy. spędzanie kilku urlop w w ciągu roku' Z możliwościądodatkowego. poszukiwanie kontakt w osobistych w świeciepodr ży masowych. Przez wielu mieszkaric w miast wieśmoże być postrzegana jako ostoja bezpieczeristwa z solidnymi wartościami. być rozwijana na małą skalę. kr tkiego urlopu na wsi.: r r r r r r r r W ekspansji turystyki wiejskiej mozna wyr żnić. a w jednej . turystyka wiejska w swej najczystszej postaci powinna: I I skim mozna nazwać miejscowośćniezurbanizowaną. możliwości czynnego wypoczynku oraz bezstresowych sytuacji. Narasta też przekonanie.pożądane z powodu względnego odosobnienia oraz tempa Życia. wśrd kt rych wymienia się obawy o zdrowie turyst w. gdzie każdego trakĘe się przyjarźnie i z szacunkiem. wsp łczesne środki masowego przekazu. że poziom bezpiecze(tstwa turyst w w mieście rnaleje.. począvłszy od odzieży na rowery terenowe. rozw j technologii. zaakceptowanie turystyki przez obszary wiej skie.. wzrastająca świadomość zdrowotna. być związarla z przedsiębiorstwami rodzinnymi oraz z natury obliCzonana długi czas. być r żnorodna. wartości i środowisko. stanowiących tradycyjne punkty docelowc' Należy przypomnieć. Istnieje kilka definicji. jeślichodzi o budynki.pośrd otwartej przestrzeni oraz piękna przyrody. jak świeżepowietrze. poszukiwanie odosobnienia i relaksu na łonie natllry. rosnące zainteresowanie specjałami kulinarnymi i tradycyjną kuchnią wiejską. anonimowych hoteli oraz centr w handlowych. kt re zdaniem specjalist w spowodują rozprzestrzenienie się jej w przyszłościna całym świecie: stycznych.) wymienia listę kluczowych dla jej rozwoju czynniw. gdzie |iczba Zauvłażono trend odchodzenia w podr żach turystycznych od u.

Umozliwiają to: e-mail. umozliwia sytuacje. Busha z I99I r. Trwały trend wykazuje r wnież akceptowanie turystyki ptzez obszary wiejskie. we Franc'ii. Nie będąc juŻ na uboczu. /. jednak ma ona kilka oczywistych zalet: Rozwojowi turystyki wiejskiej sprzyja technologia. trzeba przypomnieć czytelnikowi. co zwiększar żnorodnośći zmniejsza ryzyko. każde miejsce na ziemijest dostępne. Liczne źrdła podkreślają. Wpływają na to r zne okoliczności. W latach 80. parki narodowe i krajobrazowe). Rosnąca liczba społecznościwiejskich czyni turystykę w latach 90. Administracja ds. Wsp łczesne środki mąSowe7o PrZekazu też mają wielki wpływ na przedsiębiorstwa usługowe i spos b myślenia społeczności wiejskich. w Austrii. społecze stwa wiejskie są coraz bardziej przekonane o celowości wykorzystania turystyki w procesach restruk_ turyzacji gospodarki lokalnej. faksy i telefony. kt re stanęły przed wyzwaniem zr żnicowania swej gospodarki. jako dobry przykład dla Polski. Chodzi tu o Sprzęt turyStyczny ułatwiający turystykę kwalifikowaną. czyli agroturystyka. społecznościi biznes na uirłym świeciezajmują się tą turystyką. Nalezy też podkreślić pozytywną rolę w tym procesie podr żowania po świeciemieszka c w wsi. Ma to być faza ekspansji. l I I Rozw j turystyki wiejskiej następuje ewolucyjnie i właśniesię zakrl czyła pierwsza faza. Dla wielu z nich na świecie proces wdrazania przekształceri gospodarczych związanych z turystyką przebiega we właściwym czasie.Wzrost ekonomiczny w turyStyce nie pozostał niezauważony przez mniejsze społecznościoraz obszary wiejskie. a ich dostępnośćdla turyst w to kwestia czasu. Zdaniem specjalist w. Prawdopodobne są następujące implikacje dla rozwoju turystyki wiejskiej. Uprzedzając kolej ny podrozdział. że turystyka nie jest lekarstwem na wszystkie problemy wsp łczesnej wsi. na tcmat turystyki ze spotkania z przedstawicielami gospodarki turystycznej USA: . l ruchu oraz coraz powszechniejsze posiadanie samochodu. na|eży przytoczyć wypowiedź prezydenta G. U progu XXI w.c turystyka opierająca się na gospodarstwach rolnych. Podr ży i Turystyki IsA (USTTA) oraz inne agendy rządowe dolożą starar{. już od dawnajest Znana w Europie i odnosi sukcesy np. szybkie koleje. istnieją jeszcze obszary odosobnione. w Wielkiej Brytanii oraz w Polsce. by umieścićAmerykę mĄch miasteczek i obszar w wiejskich na mapie turystycznej" (TIAA 1991 r. 94 95 I 1 . samoloty. Po pierwsze. chcących się zapoznać z obecnymi kulturami i stylami zycia.: rezygnacja Z aktywnego trybu życia populacji koriczącej wcześniej życie zawodowe. Postęp techniczny i technolo_ giczny umozliwił r wniez rozw j produktu dla turystyki wiejskiej. Jak podają źr dła amerykar skie' następna faza rozwo1u turystyki wiejskiej będzie bardziej złożona. Praktycy gospodarczy poznają sckety sukcesu na tym polu oraz badają przyczyny niepowodze . agrotur'ystyka zaczęła się rozprzestrzenlać geograficznie i jest obecna w USA oraz w Kanadzie. jedną z opcji gospodarczych. że w przyszłościturystyka moŻe stworzyć duże możliwości rozwoju dla wsi. w kt rych rodziny i poszczeg lne jednostki utrzymują się z wielu zajęć. Jednocześnie globalizacja rynku produkt w rolnych oraz fluktuacje cenowe wymuszająr żnicowanie gospodarki wiejskiej w celu uzyskania stabilizacji i bezpiecze stwa egzystencji społeczności lokaln ej. a nie z jednej posady. Naturalnie. nastąpi wzrost konkurencji oraz podaży produktu na wiejskim ryŃu turystycznym w wyniku rosnących i coraz powszechrriej uznawanych korzyścispołeczno-gospodarczych tkwiących w roz- ' l l r moze być środkiem niskokapitałowego wzrostu gospodarczego w miejscowych biznesach.. natrlmiast pracownicy naukowi śledząjej rozw j i dyskuĘą nad perspektywami. iż ważną częściąprocesu rozwoju tury_ styki wiejskiej w pierwszej fazie było uznanie na szczeblu politycznym kraju faktu. Ze względ w praktycznych. Elektroniczne przesyłanie pieniędzy i karty płatnicze usuwają bariery w obrocie bezgot wkowym na obszarach wiejskich. autostrady i drogi szybkiego stanowi źr dło funduszy na ochronę i zachowanie dziedzictwa naturalnego orazludzkjego dla przyszłych pokoler{ (np.). r żnicowania i konsolidacji. ale jest ich coraz mniej. W literaturze podkreśla się. ale podr żującej do p źnego wieku. Mozna tu przykładowo wymienić zmniejszanie się liczby miejsc pracy w rolnictwie.

wsp Ęraca podmiotu rynku turystyki wiejskiej stanie się koniecznością ekonomic zną.r woju tej turystyki. pomocniczych furgone- tnagającego rynku. np.anych z turystyką wiejską' Pewne trendy mogą uczynić je bardziej skutecznymi. Podnosi ona atrakcyjność obszar w niezbyt malowniczych i względnie Po piąte. Ulepszenia techniczne w zakresie 96 ste. Wreszcie. że tworzenie sp łek partnerskich między firmami turystycz_ nymi może być efektywnym sposobem fuzji przedsiębiorstw działają_ cych w tym segmencie rynku. ale za to z możliwościątransferu bagażu' Dostępne są też wakacje z rowerem płaskich. Firmy te podstawa gospodarki turystycznej na wsi stanowią wyzwanie dla organizator w edukacji. Władze centralne i samorządowe stosują zrlżnicowane podejścia do polityki w dziedzinie rozwoju oraz promocji turystyki wiejskiej. Przy_ kładem nowych możliwościna rynku może być turystyka rowerowa. produkty wczesnej turystyki wiejskiej były proste. a zvłłaszczapromocję przez Internet. Czytelnik powinien zwr cić uwagę na rozwiryania tego zagadnienia w Unii Europejskiej. ale może tez stanowić istotny problem z punktu widzenia organizacji. U zasadnienie tego uwarunkowania rozwoju turystyki wiejskiej upatruje się w tym. prawdopodobnie nadmierna. ograniczony czas. W celu umocnienia rozwoju turystyki wiejskiej niezbędny jest większy zakres aktywnej krajowej i regional_ nej wiejskiej polityki turystycznej. krajoznawstwo. W strategiach rozwoju produktu turystycznego zaczynają się juz pojawiać czynności niszowe. Warto pamiętać. Na przy_ kład informacja o trendach rozwoju turystyki krajowej. Jednak rozw j technologii. ze turystyka działa na bardzo konkurencyjnym rynku. ułatwia nauczanie na odległość. oferty spędzania wakacji na rowerach są r żnorodne: od luksusowych hoteli. Niekt re z tych produkt w są odzwierciedleniem świadomego. w drugiej fazie rozvłoju turystyki wiejskiej przewiduje się wzrost efektywności marketingu.) zwraca uwagę na konieczność wzbogacenia form szkolenia jako warunku dywersyfikacji gospodarki turystycznej na rynku wiejskim. przewiduje się większy za}res wiejskiej polityki turystycznej władz r żnego szczebla. Po trzecie. szczeg lnie Internetu. Słabościprocesu szkolenia i planowania biznesowego (biznesplanu) są często ptzyczyną niepowodzer( małych firm turystycznych na rynku. Pełny jej rozw j i akceptacja są relatywnie nowe' co jest zasfugą szczytu ekologicznego pod egidą oNZ w Rio de Janeiro w I992r. Struktury unijne zatrudniające profesjonalny personel działĄąwsp lnie z sektorem publicznym na rzecz rozwoju turystyki. regionalnej czy światowej staje się coruzbardziej osiągalna. gdyz umozliwia gościom kontakt osobi_ sty i stanowi niepowtarzalny atut dla turyst w pochodzących z anoni_ mowych ośrodkw miejskich. Afryki oraz Ameryki Łaciriskiej potwierdza tę hipotezę. Aktywność na tym polu parstw Europy Środkowej i Wschodniej. Rosnąca podaż. nastąpi dalszy. rosnącego i wy- rynku globalnym. Rozw j techniczny poma_ ga inwestorom obsługiwać nisze rynku wiejskiego. oEcD (1994 r. rozwijania produktu oraz marketingu. Jak wiadomo. IJwaŻa się. gdyż ścieżktrowerowe albo sieć bocznych dr g stanowią wartościowy fragment infrastruktury. jakościowoinny niż dotychczas rozw j produktu turystycznego. że turystyka zr wnowużona ma na celu stworzenie r wnowagi między wykorzystaniem zasob w a ich ochroną. Warto przypomnieć. gdzie sektor prywatny musi być skuteczny. ale powinien też wsp łdziałać z sektorem publicznym. że dostęp do rynku. Po drugie. finanse i personel często uniemożliwiają uczestnictwo w formalnych sesjach szkoleniowych. Po czwarte. że cechą charakterystyczną większościprzedsiębiorstw turystycznych jest ich rozdrobnienie. będzie wymagać profesjonalizmu w sferze obsługi tego segmentu rynku turystycznego. powinno rozco wiązać częśćdotychczasowych ogranicze . podstawą rozwoju turystyki wiejskiej stała się tendencja do prowadzenia bardziej zt wnoważonej polityki turystycznej. Po sz tek i gabinet w odnowy po skromniejsze zakwaterowanie. Inne biorą się z udanych inicjatyw wiejskich. w tym wiejskiej. spacery i niewyrafinowane podziwianie życia wiejskiego. że koncepcja turystyki zr wnoważonej jest obecna w Europie od lat 70. Punktem wyjścia jest uwaga. oczy_ wiściemoże to być ich zaletą. informacje rynkowe i umiejętności marketingowe zawsze stanowiły problem w wielu działaniach zwiry. ot ż obszerne programy rozwoju wsi w około 807o koncentrują się na sektorze turystyki. Wiadomo. bardzo realnym następstwem rozwoju turystyki wiejskiej w drugiej fazie jest intensyfikacja szkolenia os b zatrudnionych w tym segmencie rynku. rachunkowości'system w rezerwacyjnych i wirtualnej rzeczywistości wzmocnią konkurencyjność miejsc docelowych turystyki wiejskiej na 97 .zacho- g rskim. ułatwia marketing.

ryl'iałąałąt nymi. zwiedzania park w narodowych. schroniska. że agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej.'. a wykorzystać możliwości. W Europie Zachodniej turysty_ ka wiejska cieszy się poparciem władz paristwowych i lokalnych. korzystania ze zdrowej żywności. Moze być ona zorganlzowarLa w r Żny spos b. Majewski. usług turystycznych świadczonych w obrębie gospodarstwa rolnego. rtiwniez inne usługi turyStyczne. Przyjmując krytenum rodzaju zakwalcrowania. iż agroturystyka 167grniana nowocześnie illstała w Polsce reaktywowana i jest dośćczęsto promowana. nąć jej pułapki. przy czymturysta sam się obsługuje. w kt rym rnieszkają właścicielegospodarstwa' lub też w adaptowanym albo nowo wybudowanym obiekcie mieszkalnym przy gospodarstwie' Pokoje Tamże' s. pokoje gościnne (także u rolnik w) i małe kempingi zlokalizowane w obrębie wsi. Cechą charakteryst y czną tego środowiska jest odpowiedni charakter jego zabudowy i krajobrazu. a także dywersyfikacji lokalnej gospodarki. Na zakoriczenie warto powiedzieć. wolnego Turystyka wiejska. Wydawnictwo Naukowe 98 99 . WSiĘ Warszawa t999. 1. Uwaza się.i-i"Li. prywatne domy letniskowe. gł 'wnie wakacyjna. pensjonaty. mozna m wić o dw ch podstawowygb formach agroturystyki. np. w J. i hotelarsnła. Druga natomiast jest opar(a tylko na zakwaterowaniu na terenach na|eżących do gospodarstwa. Medlik. jak przedsięwzięcie. Właśnieten rodzaj turystyki wiejskiej nazyw a się agroturystyką''a5. warto wnkitzać na kilka charakterystycznychjej cech. Warto wspomnieć. żejest dobrym sposobem zwiększania dochod w i za_ trudnienia. s. Ze w prognozie rozwoju tt} rystyki do 20Ż0 r. poznania rzemiosła ludowego i folkloru wsi. organirucja ruchu turystyc7neTo nawsi.2. et}Ą ki miejsca.Warunkiem pełnej satysfakł cji z rozwoju turystyki wiejskiej jest przestrzeganie wymog w tzw. Sikora lwarża. l.zwietzętami dornowymr' pracafiu wiejskim. jednak zawsze obejmuje zakwaterowanie' a często W agroturystyce usługi noclegowe najczęściejsą oferowane w pokojach gościnnych znajdujących się w tym silmyrn budynku. w pojazdach kempingowych i na polach namiotowych. 70. zaobserwowanych za gtrrrticą i w Polsce.wody i powietrza. Zdobyła już ważnąpozycję na rynku turyStycznym.zutiązana z pobytem w gospodarstwie wiejskim dotyczy r Żnych form spędzania czasu wolnego. roślin. aby omi. spokoju i walor w małego ruchu.wanie życiodajnego przemysłu oraz światowego dziedzictwa kulturo1 wego i ptzyrodniczego. sikora. I l}iorąc pod uwagę fakt. że właśnieprodukcja roślinnai hodowla zwierząt stanowią jedną z atrakcji agroturystyki. Sikory cechy turystyki wiejskiej szczegr1lrlie poszukiwane przez turyst w to możliwościa : r r r r s r kontaktu bezpośredniego ze zdrowym środowiskiem przyrodni- wypoczynku w środowisku odmiennym gd warunk w Życia i pracy na obszarach zurbanizowanych. Etyka miejsca powinna być wsp ln1 wartością społecznościoraz przĄawiać się determinacją w traktowaniu środowiska i ludzi jako r wnych sobie. ziemig zwierząt. J. ZdaniemJ.. Mieszkar cy mogą pokierować rozwojem turystyki na swoim terenie tak. że turystyka . turystyki PWN. AGROTURYSTYKA środowisku wiejskim. czyli poszanowania w r wnym stopniu ludzi regionu. z funkcjonującym gospodarstwem rolnym. 17 a6 o5 J. stanowi mieszaninę szans i zagroże . Agroturystyka jest formą turystyki wiejskiej ściśle zwiryanąz rolnictwem. Pierwsza jest oparta na zakwaterowaniu z obsługą bezpośrednio w gospodarstwie rolnym lub w jego poblizu.3. czym.. Infrastrukturę noclegową turystyki wiej skiej tw orzą hoteliki. Warszawa 1995. ze turystyka wiejska. angaŻując IO_ŻOvo popytu.15. oznacza spędzanie czasu 'rolkontaktu z życiem *. J. krajobrazo'gych i rezerwat w przyrody. 69. WTo zaliczapodr że na tereny wiejskie do naji niejszych segment w rynku turystycznego. Medlika7 podaje. Cechy gharakteryst}czne produktu turyStycznego oferowanego w agroturyStyc ę szerzej przedstawia S. I'eksykon podr ży.wiązaną z gospodarstwem wiejskim. w domach. s. Majewski pod_ kreśla. korzystania z ciszy.

dodatkowe dochody dla rolnik w i budzet w lokalnych. iż została ona objęta programem rozwoju i promocji produktriw markowych w polskiej turystyce. Na zako czenie warto zwr cić uwagę na ekonomiczno-społeczny sens rozwoju agroturystyki.. degustacje miejscowych produkt w żywnościowych(np. wsp lne posiłki z gospodarzami. Jej popularnośćwynika ze wzrastającego popytu na kr tkotrwały wypoczynek poza miejscem pracy i zamieszkania. cyftczną domową atmosferę. s. propozycje organizator w agroturystyki dla jednodniowych turyst w są jeszcze w Polsce rzadkością. Zdaniem J. TurysĘla konwencjonalna i alternatywna a a7roturystyła. Oferta zakwaterowania w mieszkaniach urlopowych i na kempingach przystosowanych do pojazd 'w kempingowych na|eży do stosunkowo skromnych. s. usługi gastronomicz_ ne z tradycyjną kuchnią. winobranie) lub jej obserwowanie. 12. W krajach skandynawskich natomiast są popularne domki letniskowe przy gospodarstwach rolnych. Na uwagę zasługuje też informacja istotna dla perspektyw rozwoju omawianej turystyki. stabilizacja ludzi młodych w gospodarstwach rolnych. wina.in. stanowi ważny czynnik popytu na ten rodzaj turystyki. czasami wsp lną pracę (np. TURYSTYKA WEEKEN DOWA J. bezpośredni kontakt z przyrodą. a w kazdy weekend odŻIvo do 40vo ludności znajduje się w podr ży. 163. Majewski wymienia spe_ gościnne i samodzielne mieszkania urlopowe z odrębną kuchnią prze_ waŻająw Europie Zachodniej. Korzystają oni z własnych lub wynajmowanych przyczep kempingowych albo namiot w. w Polsce przeważająpokoje gościnne. tworząc bariery np. produkt oferowany w agroturystyce na|eży do specyficznych.1 6. następujące jej cele: a8 Warto przypomnieć. z usług kwa_ ter agroturystycznych w Polsce skorzystało 31 tys. iz podstawowym warunkiem utrzymania się irgroturystyki na rynku i jej rozwoju jest zachowanie właściwychpro1lorcji między wymienionymi wcześniej celami' W przeciwnyrn razie rnogą wystąpić negatywne skutki jej rozwoju. zachowania oraz ochrony sił fizycznych i psychicznych wsp łczesnego człowieka po cotygodniowej. Zdaniem tego specjalisty. W wypoczynku świątecznym najbardziej aktywnie uczestniczą jednoosobowe gospodarstwa 101 100 .4vo). aktywizacja miejscowego rynku pracy. 1 . wiązanie nadwyżek towarowych produkt w rolnych. Charakteryzujągo m. os b.robserwuje się praktykę zaspokajania potrzeb noclegowych turyst w bez pokoi gościnnych. wzrost poziomu kulturalnego mieszkar c w wsi. że ponad 807o gospodarstw domowych co najmniej raz w roku bierze udział w takiej wycieczce. kt rzy stanowili 9%o og lnej |iczby korzystających i 1vo pod względem udziału w zrea|izowanej ofercie noclegowejag. rozbudowa i modernizacja zasob w mieszkaniowych rolnik w. nocleg w. pokazy związane z rolnictwem. zwłaszcza dla os b mniej zamożnych. Niekt rzy właścicielegospodarstw rolnych goszczą gł wnie nłodzież. Na liścieko_ lejnych składnik w produktu turystycznego J. Stworzenie możliwościatrakcyjnego wypoczynku. Warto też dodać. Majewski. ae Turystykaw 1998 x..3 . w 7.zwłaszcza dużym. W Holandii l I r l r l r stymulacja rozwoju gospodarstw rolnych świadczących usługi turystyczne oraz miejscowej infrastruktury. wypełnia bogatą ofertę spędzenia czasu wolnego w swoistej atmosferze i w zdrowym środowisku. Na przykład w 1998 r. często stresującej pracy i życiu w mieście. Jak widać. ale w niezbyt dużej odległościod tych miejsc' Potrzeba odbudowy. Tlrrystyka weekendowa' nazywana też wypoczynkiem świątecznym. w sferze środowiska przyrodniczego wskutek jego degradacji. . że z oferty kwater agroturystycznych skorzystali cudzoŻiemcy. 158-159. kt rym udzielono 166 tys. Natomiast w Europie Zachodniej ta kategoria turyst w stanowi duży Segment rynku. gł wnie w lipcu i sierpniu (64. Proponuje się im specjalne programy spędzenia czasu wolnego: festyny. należy wsp łcześniedo coraz popularniejszychrodzaj w turystyki. sklepy. jw. Z prac badawczych na temat turystyki weekendowej w Szwajcarii i w Niemczech wynika.Rynek Turystyczny" 1994. ochrona walor w turystycznych. w tym uczestnictwo w wiej_ skich imprezach kulturalno-rozrywkowych. piwa' przetwor w mlecznych). r żne formy rekreacji. Majewskiego48.

rk domowe ludzi młodych oraz wieloosobowe gospodarstwa domowe średnich i wyższych warstw społecznych5o. rozwoju motoryzacji indywidualnej. Kaspar. Verlag Paul Haupt. Należy zaaważyć.przyjeżdŻający na wypoczynek w pobliże miejsca zamieszkania na czas stosunkowo kr tki (3 kolejne noclegi). duże przestrzenie do wypoczynku na łonie natury. Podaż takich miejscowości jest nakierowana na specyficzne potrzeby wynikające z urlopu. iż ten ogromny napływ turyst w weekendowych niekorzystnie oddziałuje na miejscowości urlopowe. gdyż.. z drugiej zaś rosnąca |iczba amator w świątecznego wypoczynku. usprawnie komunikacji. Można to osiągnąć na drodze tworzenia nowych teren w atrakcyjnych krajobrazowo i łatwo dostępnych komunikacyjnie dla turyst w weekendowych. w Europie Zachodniej preferowanym środkiemjest sa- w niedzielne wieczory. kt re dzięki temu mogą zachować swoją tradycyjną funkcję.urlopowicz w" i . s. ze miejscowości te. żywieniowe i wypoczynkowe. ściturystyki weekendowej są duze. -\l. kt re w oferują swoim mieszka com w poblizu przestrzenie do wypoczynku.. W kr tkim okresie elementy infrastruktury turystycznej świadczące wymienione usługi pracują z maksymalną wydajnością. okolicznośćta stwarza określone problemy ekonomiczne w miejscowościach wypoczynku weekendowego. zglasza szczegllne wymagania. iz stworzenie obszar w przydatnych do wypoczynku świątecznegomieszka c w dużych aglomeracji wymaga znacznych inwestycji właśnieze strony tychże aglomeracji. To zachowanie typowe dla C. czy też długie kolejki podczas weekend w przed basenami pływackimi lub stacjami wyciąg w narciarskich. r znorodnośćurządze do czynnego spędzania wolnego czasu niezależnie od pogody. D|a miejscowościurlopowej typowy jest dluższy czas pobytu (4 lub więcej nocleg w). Gdy miejscowości wypoczynku urlopowego pokrywają się z miejscowościami wypoczynku weekendowego. Turysta weekendowy szuka wprawdzie spokoju. Miej scowościurlopowe i miej scowościwypoczynku weekendowe_ go r żnią się ofertą usługową i popytem turystycznym. Brak spokoju ma swoje źr dło w rozmiarach ruchu turystycznego w okresie weekendowym. Ich źr dłem jest r żnica zachowania się . interesują_ cą ofertę gastronomii. Jej rozw j następuje w miarę wzro- 1991.. turysta taki należy do pokolenia młodszego. gdyż sympatia do miasta jako miejsca zamieszkania przesuwa się wsp łcześnie kierunku tych miast. Chodzi tu o wygodne zakwaterowanie. odczuwa się brak izolacji od innych ludzi oraz są kłopoty z wykorzystaniem bazy usługowej. Nakłady te wydają się celowe i uzasadnione. W konse_ w kierunku odwrotnym kwencji urlopowicz Zaczyna stronić od miejscowości. Turysta weekendowy zaś.weekendowi- Charakteryzując kr tko turystykę weekendową.weekendowicza'' jest szczeg lnie wyraźne wtedy. kiedy istniej e możliwośćuprawiania sport w zimowych. bez hałasu. a przede wszystkim jest uwarunkowany rozwojem usług turystycznych poszukiwanych przez weekendowicz w i rozumnym planowaniem przestrzennym wypoczynku świątecznego. w kt rych w okresie weekend w występują zjawiska przeciEżenia. warto zwr cić uwagę na niekt re jej cechy wymieniane w literaturze przedmiotu w kon_ tekściemiejscowości turystycznych. wodnych itp. Rozwiązaniem opisanych problem w miej scowości typowo urlopowych. zlokalizowanych w pobliżu wielkich aglomeracji miejskich. powstają problemy. stanowią lokalizacje drugich mieszka (domk w letniskowych). PrzemawiĄą za tym z jednej strony ekonomiczne interesy miejscowości urlopowych. Die Tourismuslehre im Grundriss.'15-77. wiodące z aglomeracji miejskich do miejscowości wypoczynkowych w piątkowe popołudnia lub nej miejscowości. leżące na og ł w poblizu wielkich aglomeracji miejskich. iz społeczno-ekonomiczne warto- cz że się uwolnić od tygodniowego pośpiechu i dlatego dba s0 w". Należy dodać. Bern-Stuttgart o czynnę stu zamożności społecze stwa miejskiego. Turysta weekendowy korzysta z r żnych środw transporfu. Na zako czenie warto podkreślić. jeślichodzi o usługi noclego_ we. natomiast w innych dniach tygodnia wspomniana wydajnośćjest wykorzystana w niewielkim stopniu. jest odciążenie ich od turyst w weekendowych. przeciętnie biorąc.. Ich efektem są zaaoczone drogi. bardzo specyficzny charakter da_ moch d osobowy (70-79Vo). Turystyka weekendowa moze się odbywać w formie zorganizowanej lub indywidualnej. l0Ż . jednak nie mo- spędzanie czasu wolnego oraz o rozrywkę. Uważa się.

socjalną i osobistą. realizowanej przez turystykę. iż niekt re cechy charakteryzujące wsp łczesne środowisko wzmagają agresję. AkcepĘąc tę jej funkcję.1 czYNNlKÓw Rozwo)U . w kt rym żyje jednostka. jej wykształcenia i koncentrację na ograniczonych przestrzeniach. Nietrudno zauważyć. OGOLNA CHAMKTERY5TYKA TURY5TYK! Punktem wyjściado określeniaczynnik w rozwoju wsp łczesnej lurystyki jest przyjęcie założenia. Że cywilizacja przemysłowa i zapotrzebowanie na turystykę są ze sobą nierozdzielnie związane. iż narodzin i rozwoju turystyki należy szukać w niewłaściwym dostosowaniu człowieka do środowiska.norozoa @fl czYNNtKt ROZWOJU W5 Po ŁczEsN EJ TU RYSTYKI 2. Nie ulega wątpliwości. 105 . trzeba się 'l'godzić z opinią. Na uwagę zasługuje r wnież ingerencja pa stwa przemysłowego w sprawy jednostki. Wśrd cech charakteryStycznych wsp łczesnego środowiska człowieka trzeba przede wszystkim wymienić stały wzrost liczby ludności. prowadząca do ograniczenia indywidualizmu. Wśrd konsekwencji cywilizacji przemysłowej dla turystyki można wskazać wzrost możliwości podr żowania w wyniku rozwoju transportu indywidualnego i zbiorowego. wywołując u ludzi pragnących utrzymać dobrą kondycję psychofizyczną potrzebę ucieczki kompensującej i r wnowazącej. ze jest ona zjawiskiem kompensacyjnym wobec wsp łczesnego życia. że konsekwencje cywilizacji przemysłowej są r wnież widoczne w procesie kształtowania środowiska. zwiększającą się rolę środkw masowego przekazu oraz wzrost poziomu wykształcenia ludnościi przemieszczania się związanego ze wszystkimi sferami: zawodową. Uwaza się.

kt ra powoduje' że efektem zakoftczonego procesu wytw rczego nie jest wyprodukowanie gotowego wyrobu. Ępowym przykładem tego przewar_ tościowania jest wsp łczesna turystyka. społecznym. Maslow. Opr cz potrzeb turystycznych pewną rolę w rozwoju turystyki od_ grywają moĘwacje' opisują one pobudki skłaniające człowieka do określonego zachowania i regulujące to zachowanie. zwraca się tlwagę na szczeg lną rolę promocji produktu turyStycznego. promocja i ceny). To. stymulujących lub ograniczających jej rozw6j. np. podażowe i uniwersalne z punktu widzenia podstawol u Wśrd wielu stymulator w rozwoju turystyki występują potrzeby. jw. technologicznym i ekologicznym gł wną rolę w kształtowaniu turystykil przypisuje się czynnikom ekonomicznym. Jak wykazał A..czynności chybionych''. Wśrd wielu jej cel w 1lir znajduje się wspieranie promocji podaŻy turystycznej. fazę samookreślania się i fazę samorealizacji. Jeżeli warunkt życia na to pozwalają. np. pozwalające na odzyskanie rystycznej. CZYNNIKI EKONOMICZNE Spośrd megaczynnik w o charakterze ekonomicznym. że potrzeby uprawiania turystyki mogą zostać vrzeczywistnione pod warunkiem występowania kolejnego układu czynnik w. w sferze biologicznej. obszerne są także zakres i dynamika tlćlbr i usług turystycznych.1.każdy człowiek przechodzi cztery fazy: fazę potrzeb podstawowych. Kaspar. kilka czynnik w. dystrybucja.2. Wreszcie można dokonać ich podziału na ekonomiczne i pozaekonomiczne.2. stabilną sytuację walutową. W ekonomii potrzeby odgrywają szczeg |nąrolę. Motywacje bywają r znorodne i często nieuświadamiane. Wiadomo. Waznym czynnikiem rozwoju turystyki jest polityka turystyczna stwa jako element polityki gospodarczej. politycznym. w tym turystyczne. gdyż wyznaczająpowstanie popytu na dobra i usługi.. W strategii marketingowej. r07 . obejmującej kompozycj ę cztetcch zmiennych (produkt. ' C. wręcz niższego rzędu. Turystyka przynosi ludziom żyjącym na co dzie w cywilizacji wysokiej wydajności pracy og lne odprężenie. Mozna je też dzielić llil popytowe. że wykonujący je człowiek ma wątpliwości co do celowości poświęcania im znacznej części Swego życia. Wskutek tego powstaje sytuacja .rs. życie w spos b zadowalający). kt re bezpośrednio oraz TURYSTYKI 2. Układ ten wypełniają dobra i usługi turystyczne twotzące podaż turystyczną. co kiedyśbyło dobrem luk_ susowym czy wyższego rzędu. korzystną koniunkturę. Rozw j wsp łczesnej turystyki jest silnie uwarunkowany stĄm dostosowywaniem podaży turystycznej do zmieniających się potrzeb rynku turystycznego. Liczba czynnik w oddziałujących na rozw j wsp łczesnej turystyki jast znaczna. 28-38. kt re sprawiają.Należy dodać.r Cywilizacja przemysłowa niesie daleko posuniętą specjalizację pra_ cy. staje się z upływem czasu dobrem podstawowym. W konsekwencji klasyfikacja czynnik w i ich ranga mogą być dyskusyjne' o czym świadczy literatura przedmiotu' Można jednak wskazać na pośredniokształtują rozw j turyStyki. rozw Z grupy czynnik w ekonomicznych wpływających korzystnie j turystyki wymienia się: na r r l l przyrost dochod w realnych ludności. lepszy podział dochod w. Die Tourismuslehre im Grundri. że w wyniku rozwoju społeczno-gospodarczego i związanego z nim wzrostu zamożnościspołecze stwa następuje przewartościowanie potrzeb. Człowiek żyje w napięciu. fazę potrzeb społecznych. Wszystko to prowadzi do powstawania stan w agresji i jest szkodliwe. istnieje swego rodzaju priorytetowa struktura potrzeb (tzw. charakteryzującego się nadwyzką podaŻy nad popytem. Wraz z upływem' czasu potrzeby człowieka ulegają zmianom. Turystyka stanowi podstawę fazy samorealizacji (bycie samym sobą. Stwarza to potrzebę wprowadzania marketingu do gospodarki 106 r wnowagi. MEGACA(NN|K| ROZWOJU 2. piramida potrzeb Maslowa). wych zjawisk rynkowych.H. s. dzielić na rlbiektywne i subiektywne. Czynniki te można rozmaicie klasyfikować. czy|i wywołujące potrzeby turystyczne oraz warunkujące lub ograniczające ich zaspokojenie.

takie jak w"rositochod w realnych ludności. np. kt re wpływają na kształtowanio się turystyki. Taki porządek społeczny nie sprzyjał znaczniejszemu rozwojowi turystyki. Po licznych zmianach struktura_społecze stwa zachodniego uzyskała dzisiejszy kształt. spadek popytu wewnętrznego. . wzrost PKB. Społeczeristwo wydajne wspiera wzrost gorpod-.Z kolei czynnikami na rozw j turystyki ekonomicznymi wpływającymi niekorzystnie są: 2. kt rego uwarstwienie w coraz większym stopniuopiera się na zaradności gospodarczej. Kaspara2. wzrost inwestycji. warunki klimatyczne. Kaspara uważa słusznie. elastyczność po_ pytu w odniesieniu do turystyki krajowej jest wyraźnie niższa. . 2g-3g. wykształcone.2.ZdaniemC. budzety par stwa i region w (urystyka generuje podatki). Powszechnie uważa się. Należy mieć nadzieję. jw. co prowadzi do wzrostu PKB.lamze- C. Die Tburismuslehre im Grundriss.są nieodłączną cechą społecźer{stwa dobrobytu. Specjaliści uważają. zamtożenie zatrudnienia i płac. C. Stan trzeci uzyskał pewne przywileje. Istnieje ścisły związek między sytuacją gospodarczą kraju a rozwo_ jem turystyki. Stąd wniosek. Przyjęto demokrację jako formę par{stwowości i społeczną gospodarkę rynkową jako formi ustroju gospodarczego. W społeczerstwL wykształconym i mobilnym prowadzi to do zwiększonego popytu na wyjazdy turyStyczne. że e|astycznośćta odzwierciedla jednocześnie liczne czynniki. Społeczerstwo stanowe wiek w średnich było statyczne i miało liczne przywileje. s. likwidacja nadgodzin.wpływają też czynnikjleżące w pozaekonomiczĘ sferze aktywnościludzkiej. ale nie są ujęte w PKB.lafi)ue."y. niestabilna sytuacja walutowa. W literaturze przedmiotus dzisiejszy porządek społeczny w Europie Zachodniej opisuje się jako społecze stwo dobrobytu i czasu wolnego oraz społecze stwo konsumpcyjne.łczesnej turystyki. że turystykę zagraliczną charakteryzuje wysoka elastyczność. wydajne. Dotyczy to w większym stopniu turystyki zagtanicznej niz krajowej. Można to uzasadnić następująco: czynniki ekonomiczne sprzyjające turystyce. zatrudnienie (turystyka tworzy miejsca pracy). mobilne. Jednocześnienie powinno ujśćuwadze czytelnika oddziaływanie turystyki na otoczenie społeczne. samodzielność gospodarczą kraj w o rozwiniętych funkcjach tury_ stycznych.. wyr wnywanie r żnic w rozwoju regionalnym (turystyka może pom c w rozwoju region w uboższych). że powstanie dzisiejszego porządku społecznego było jedną z najwazniejszych przesłanek rozwoju wsp łczesnej turystyki.2. Kaspar. trakto_ wanego jako wskaźnik sprawności ekonomicznej gospodarki. 108 109 . W okresach koniunktury wydatki na turystykę rosną' szybciej niż PKB. Jednocześnie warto pamiętać o oddziaływaniu turystyki na inne sektory gospodarki narodowej3. a w konsekwencji rosnące bezrobocie. W demokracji jako formie pa stwowości i w społecznej go- r r r r kryzys ekonomiczny. sytuacja polityczna. niekorzystna koniunktura. motywacje podr ży. W krajach o dfugich tradycjach i roza Żagadnienieto om wiono obszernie w rozdziale 4. ze istotne zniczeniedla kształtowania się turystyki masowej ma porządek społeczny. z wydatkami na turystykę. Innym przykładem związku turystyki i gospodarki jest spadek liczby turyst w odwiedzających kraje o słabej pozycji walut tych parstw. Społecze stwo konsumpcyjne troszczy się o to' aby doch d skonsumować. pluralistyczne i techniczne. Staje się on widoczny przy por wnaniach PKB. anie gromadzić. spadek tempa wzrostu gospodarczego. 3 spodarce rynkowej jako formie porządku gospodarcżego rozw j turystyki uzasadnia się motywacjami społecznymi. Twoizy się splłeczeristwo klasowe. czYNNlKl sPoŁEczNE Opr cz czynnik w ekonomicznych na rozw j wsp . 1ż ten *ołit porządku spolecznego zostanie wprowadzony w życie w Polsce. kt re w ujęciu og lnym odnosi się do wpływu na: r r r r r r : bilans płatniczy pa stwa (turystyka ma w nim sw j udział). Dopiero liberalizacjaw wiekach xvn i iIx ooprowadziła do rozluźnienia tej sztywnej struktury w Europie Zachod'niej.

Nie można też przeoczyć nie' bezpieczeristwa spłycenia kultury własnej i dopasowywania jej do kul_ tur obcych6. W niekt rych krajach nastawionych na turyst w władze podejmują środkizaradcze wspierające kulturową odrębnośći utrudniające pewne działania. Należy r wnieŻ podkreślić.2. Problem ten om wiono szerzej w rozdziale 6 i w rozdztal'e 2. gdzie r żne ulepszenia techniczne zmieniają istotnie spos b obsługi gości. autostrady).2.5. IJwaŻa się. Przykładem możebyć rozbudowa szlak w komunikacyjnych w bardzo trudnych warunkach terenowych (np. 7 Warto przypomnieć. Postęp techniczny w transpor_ : r r politykę dotyczącąszlak w komunikacyjnych (np. atakże w zwiększeniu komfortu i zdolnościprzewozowej środkw transportu. wom turystyki na środowisko. Polityka przestrzenna i turystyka także oddziałują na siebie znacząjak wiadomo Zapewnienie środowiska co.że ukształtowana w XX w. Na przykład na wzrost popytu turyStycznego wpływają: korzystniej sze ustawodawstwo socj alne. W świetlezaobserwowanej w ostatnich latach wysokiej dynamiki rozwoju turystyki kulturalnej nabiera znaczenia r wnież polityka kultu_ ralna. oto kilka przykład w. Istotny wpływ na rozw j turystyki ma polityka transportowa pa stwa' oddziaływanie to jest wzajemne.2. Ze względu na rosnące zapotrzebowanie na wypoczynek. Dzięki temu kazda W układzie turystyka-technika na uwagę zasługuje technika zwiąi zakwaterowaniem. odnosi się to r wnież do kraj w wchodzących na drogę rozwoju dzięki turystyce. że przez obciązenie środowiskarozumie się a szczeg lnie pogorszenie warunk w 111 r10 . polityka przestrzenna powinna ograniczać ilościowo-jakościowy spadek przestrzeni nadającej się do rekreacji. takimi jak religia. Występuje r wnież ważny związek między turystyką a polityką socjalną pa stwa. Celem tej polityki jest -Ma ona r wnież zapobiec ujemnym wpły_ naturalnego dla turystyki. że turystyka spełnia funkcję Wsp łczesna turystyka jest r wniez kształtowana w Znacznym Stop- polityczną pośrednio lub bezpośrednio. CZYNNIKI POLITYCZNE niu przez czynniki polityczne. tunele. sama też stanowi impuls do formułowania polityki7.7 tez wpływ postęp w zakresie techniki hotelowej. Przejawia się to zwłaszcza we wzroście stopnia bezpieczeristwa środkw transportu. Zniszczenie laajobrazu prędzej czy p źniej prowadzi do załamania się turystyki. autostrady). dlatego naleŻy dbać o dostosowanie rozwoju lechniki. w ten spos 'b polityka kulturalna z wużniejszych czynnik 'w polityki turystycznej par{stwa i regionu. CZYNNIKI TECHNICZNE zana Z transportem 2. Jej zadaniem jest zachowanie i utrzymanie w dobrym stanie eleProblem ten om wiono szerzej w rozdziale 6. Widoczne jest to gł wnie w dużych hotelach. Trzeba przy tym podkreślić. poprawie regularności funkcjonowania publicznych środkw lokomocji. turystyka masowa oddziałuje na otoczenie techniczne i bywa wyzwaniem dla techniki. nabywanie ziemi przez obcokrajowc w. Ujawnia ona także zwiry'ki. ment staje się jednym w 2.3. dziedzictuta kulturowego.3.jakie istnieją między turystyką a innymi podmiotami kultury. regulacj e prawne długościczasu pracy i urlopu oraz redysĘbucja dochod w (fundusz socjalny). CZYNNIKI EKOLOGICZNE Powszechnie wiadomo. politykę taryfową (np. poziomu dobrobytu i wykorzystania czasu wolnego do dopuszczalnego obciążenia środowiska. znizki). nauka i sztuka. Polityka transportowa ma wpływ na turystykę przez: cie wywiera duży wpływ na kształtowanie się turystyki. pkt Ż. ze kształtowanie się turystyki zależy od atrakcyjności środowiska. zrnianę warunk w naturalnych. Trzeba ograniczać skutki działalnościludzkiej i za_ pewnić odnawialność zasob w przyrody. Na rozw j turystyki ma 2.r winiętych funkcjach turyStycznych wpływ ten jest widoczny w postaci zmian struktury społecznej. szybkości i wydajności tych środkw. np. politykę dotyczącą środk w transportu.4. gospodarki.że zależnośćturystyki od środowiska naturalnego jest duzo większa niż innych gałęzi gospodarki. kt re nie jest przeciez wielkością stałą. rniejscowośćturystyczna jest w zasięgu turySty.

Biorąc pod uwagę fakt. z drugiej zaśracjonalnośćwykorzystania czasu poza pracą zawodową determinuje zakres i tempo przemian w rozwoju sił wytw rczych. Zależności może zilustrować układ element w te 113 II2 . że turystyka jest zjawiskiem masowym. prowadzące do jego fak tycznego zniszczenia. stresy psychiczne przekłaczające granicę progową. Maleje więc czas niezbędny do za- 2. że w układzie czas pracy zawodowej_-czas poza pracą zawodową mieścisię szeroki Zestaw czynnik w natury społeczno-ekonomicznej. zwierząt i roślinpod względem ilościowym oraz jakościowym. co op źnia wejście rnlodzieŻy na rynek pracy. Wzajemne powią4anie środowiskanaturalnego i turystyki jest więc wyraźne.r Rozumne planowanie przestrzenne oraz stabilne plany zagospodarowania miejscowości turystycznych mogą wzmocnić ochronę środowiska naturalnego i społecznego. og lnie można powiedzieć.między innymi umożliwia wzrost siły nabywczej nie wydfuzanie skracanie czasu pracy przez obniżanie wieku emerytalnego oraz wydłużanie czasll nauczania i w efekcie zwiększanie czaslprzygotowania do zawodu. Natomiast obciĘenia ilościowe sprowadzają się do wykorzystania obszar w wartościowychdla turystyki na inne cele. a następnie wzrost jego rozmiar w. W miarę rozwoju sił wytw rczych oraz postępu techniczno-organizucyjnego wzrasta wydajnośćpracy. ludności. iz skracanie czasu pracy odbywa się trzema sposobami. nie_ odwracalnym. czYN N lKl PoPYToWo_ I UNIWERSALNE 2. Wysoka świadomość ekologiczna społecze stwa ograni_ cza pole manewru ludziom odpowiadającym za sprawy rozwoju tury_ styki. Rozw j sił wytw rczych sprawił. Spełnienie tych wytnagari nakazuje racjonalizację wykorzystania czasu poza pracą zawotlową..czas poza pracązawodową'' do czasu pracy zawodowej określa w jakiś spos b stopier uwolnienia się człowieka od i ogłaszanie dni świątecznych' Wreszcie w układzie ustawowych. Tendencja do skracania czasu pracy zawodowej była r 'wnież wynikiem dĘe(t pracownik w do ustalenia czasu pracy na pozio_ mie społecznie racjonalnym.3 . Jednocześnie pojawiają się nowe problellly zwiryane z tempem przemian cywilizacyjnych. Chodzi tu gł wnie o stałe podnoszenie kwalifikacji zawodowych.1. U podstaw racjonal_ nego wykorzystania czasv poza pracą zawodową lezy k'ilrka przyczyn natury społeczno-ekonomicznej. w d i ziemi. Warto przypomnieć. hałas. Dlatego lcż obiektywną koniecznością staje się właściwewykorzystanie czasu poza pracą zawodową. wolnych sob t. W zwipku z tym pojawiła się społeczna potrzeba racjonalnego wykorzystania stale zwiększających się rozmiar w czasu poza pracą zawodową. hałas i zatrucie środowiska stanowią niebezpiecze stw a zagrażające zdrowiu. a następ- ści. Niemałe znaczenie ma wydłuzanie się średniejtrwania życia ludzkiego. CZAS WOLNY OD PoD^ŻowE PMCY Jednym z istotnych czynnik w kształtujących rozw j turystyki jest czas wolny od pracy. Na skutek tych dwukierunkowych dziala następowało wydzielanie zasob w czasu uwolnionego od pracy zawodowej. przypadkowe zasiedlenia oraz poszatkowanie krajobrazu. płatnych urlop w og lnym następuje wypoczynkowych pracy zawodowej. kullury pracy i og lnej wiedzy o otaczającym świecie. życia ludzi. W uWadzie rocznym skracanie czasu pracy przebiega przez ustanawianie. jasne jest. Najważniejsze obciążenia jakościowe rzutu1ące na rozw j turystyki to: zanieczyszczenie powietrza. Rozw j cywilizacji przynosi też człowiekowi r żnorodne korzy- pcwnienia rozwoju produkcji. W uWadzie tygodniowym obserwuje się nowe zagospodarowanie czasu pracy przez wprowadzanie np. z przeznaczeniem na troskę o zdrowie ftzyczne i psychiczne człowieka. Przemęczenie. rnodyfikuje model konsumpcji' ukazuje atrakcyjne możliwości wykorzystania czasu poza pracą zawodową. iż może ona mieć znaczący wpływ na środo_ wisko. Postęp naukowo-techniczny wiąze się z wieloma wyzwaniami.3. Niezbędna jest r wnowaga w tej relacji. Stosunek r żnych zajęć i czynności wykonywanych przez pracownik w w obrębie agregatu . że rozmiar! czasu społecznie niezbędnego do wytwarzania określonych d br i usług systematycznie się zmniejszały. Z jednej sffony dynamika wsp łczesnych proces w rozwojowych prowadzi do zmian na korzyśćczasu wolnego.

Cywilizacja czasu wolnego w warunkach postępu naukowo_technicznego może zmierzać w dw ch kierunkach. Trudno powiedzieć. iż realny jest wariant drugi. opaschowski. czyli potrzeb turystycznych w lronsumpcję aou' i usiug turystycznych. Jednym jest humaniStyczny. że albo spowoduje to masowe bezrobocie. Czas wolny jest to czas poza ptacą zawodową. Trudno dziś'oln"go stwierdzić. probreme im Umgang mit der Freizeit.2.u i usługi turystyczne. sekwencje spowodują one nie tylko w dziedzinie samej organizacji . Można też wskazać na trzy indywidualne funkcje czasu wolnego. warszawa 19g9. Układ ten wypełniają: czas poświęcony pracy w godzinach nadliczbowych. og lnie można powiedzieć. Wreszcie częściąskładową czasu poza pracą zawodową jest czas wolny. Na świeciedokonują się głębokie przemiany w technologii produkcji. s. Jeślisię zaloży. w kt Ę aktywnośćczłowieka przesuwa się w kierunku działar określanych przez własny model stylu zycia. o tyle siła nabywcza ludnościjesi iuiiy^ czynnikiem popytu zrealizowanego. W tym kontekście dużego znaczenia nabiera kategoria czasu wolnego. Lata 60. . na konsumpcji").e H. Pojęcie czasu wolnego jest r znie określane. czym jesteśmy''g. Ma on zapewnić bezpośrednią satysfakcję. slŁA NABYwczA LUDNoścl Kolejnym czynnikiem rozwoju turystyki jest siła nabywcza ludno_ ści. Nasuwa się tu refleksja do_ tycząca przyszłościtej kategorii czasu. drugim pogor za dobrami materialnymi. i 90.u jednoznacznie rem modelu . konsumpcja i iozw j kulturalny.. wydawnictwo Interpress. Dzieje kultury polskiej. i 70. Innymi słowy. Innymi słowy. Najczęściej charakteryzuje się je ilościowo przez rodzaj czynności. tw rczy rozw j człowieka. czas poświęcony na dojazdy do pracy i z pracy oraz do miejsc nauki. . rozwijanie zainteresowa własnych i rozrywkę. cywilizacja stoi przed wybo""u. WedĘ wszelkich pro- czasu wolnegos. to nastawienie na konsumpcję (. jakie kon_ gnoz komputeryzacja i robotyzacja pociągną za sobą tak wielki wzrost wydajnościpracy. zaangażowanie społeczne w swoim otoczeniu i tvt rczą samorealizację. kt rą człowiek może kojarzyć z działaruem lub bezczynnością..rczasu poza pracą zawodową.być'' albo . Jedno jest pewne: czas wolny uzyskiwany ptzez czlowieka dzięki p:rzemianom naukowo-technicznym powinien być wypełniony troską olego duchowy i moralny rozw j. albo przyczyni się do dalszego. wykorzystywana w celach wypoczynku. Wymienione fynkcje są odnoszone do trzech faz wykorzystywania Lata 80.mieć''. 8 Obserwacja tendencji rozwojowych czasu wolnego prowadzi do wniosku. to faza spędzania czasu wolnego z myś|ąorozwoju kulturalnym. Ludzie poświęcają ten czas na tworzenie wartości niematerialnych.3. przyjemności i rozwoju osobowości człowieka. optymistyczny. 369. Powsta_ nie więc potrzeba gruntownej reorganizacji życia społecznego i kulturalnego. takie jak: reprodukcja sił człowieka.. że czas pozapracązawodową wydłuża się w miarę rozwoju społeczno-gospodarczego kraju. pozostający do swobodnego i bezinteresownego oraz zgodnego z zarrtiłowaniami człowieka wykorzystania na wypoczynek. |ecz także w zyciu społecznym w og le. wienie na wypoczynek mający na celu odtworzenie sił człowieka.czas wolny czasem od korica II wojny światowej az do ko ca lat 50. W miarę rozwoju czasu wolnego zauwaŻa się powstawanie typu cywilizacji. suchodorskt. 2. warunki ekonomiczne jednostki są środkiem przekształcania popytu potencjalnego w popyt Zrealizowany. w kt rym kierunku będzie ewoluować cywilizacja czasu wolnego. - . na życie towarzyskie . czynnościi zajęcia związanebezpośrednioz prowadzeniem gospodarstwa domowego' czas poświęcony na doskonalenie zawodowe i czas poświęcony na zaspokajanie elementarnych potrzeb biologicznych organizmu. 7-g. że zapowiada się zasadnicza zmiana w tym zakresie. tym cZaS ten jest dłuższy.o ile czas wolny od pracy wywołuje potencjalny popyt nu dob. B. bardzo istotnego skr cenia czasu pracy. przyjmując. Hamburg r9g0. uczestniczenie w zdobyczach wsp łczesnej cywilizacji. T14 s. jakie ten czas wypełniają. przewazało nasta- kt rej wyrasta wszystko. Im kraj jest bardziej rozwinięty. to czas poza pracą zawodową przestanie być marginesem życia ludzkiego i stanie się jego dominantą. że jest to częśćczasu poza pracą zawodową..Kultura jesi podstawą. pracy.

Wpływ na to wy_ wierają też normy społeczno-kulturowe turysty. rozumianego jako ciągła rozbudowa przemy' słu. oznaczająca bezpośrednio wzrost poza- cej skupiska miejskie. z Urbanizacj a ekonomiczn a. nawyki do iprzynależność grup społeczno-zawodowych oraz doświadczenie. że turystyka jest funkcją urbanizacji. że urbanizacja jako proces nieodwracalny izłożonyprzejawia się w czterech płaszczyznach: ekonomicznej. tym jest wyżej zurbanizowany.3. nr 3. Termin . Przez pojęcie urbanizacji należy rozumieć proces kulturowy uno' wocześniający społecze stwo. Potwierdziły to liczne badania naukowe. Miasto zostało bez mała powszechniÓ uznane za najwyższą formę organizacji wsp łżycia ludzkiego. Zi łkowski.umiejętności i cech osobowości' czyli tego.. historycznie biorąc. przechod ząc od społecze stwa tradycjonalistycznego do społecze stwa opartego na cywilizacji technicznej. tym większa jest aktywnośćtury_ styczna mieszkaric w. . Urbanizacja społeczna powoduje r wnież rozprzestrzenianie się miejskiego stylu życia poza miasto. polityczne i kulturowe. ze z punktu widzenia rozwoju turystyki wydatki na konsumpcję turystyczną powinny być uprzywilejowane w budżetach gospodarstw domowych. Ten punkt widzenia jest rozpowszechniony wśrd demograf w oraz socjolog w i łączy się z miarą urbanizacji na podstawie liczby ludnościzamieszkują- ze skupisk osadniczych uznanych za wiejskie do skupisk miejskich 2. Przyjmuje się.jest konsekwencją gł wnie uprzemysłowienia. Proces ten.Studia Socjologiczne" 1965. URBANIZACJA Między turystyką a urbanizacją istnieje ścisly zvłiązek. demograficznej.umiastowienia'' całego społecze stwa. Im kraj jest bardziej uprzemysłowiony. Historia wykazuje. U rbanizacj a społeczna polega na przyswoj eniu ptzez przybysz w ze wsi. że J. Można postawić tezę. że ani głosy r żnego rodzaju katastrofist w. że wszystkie wymienione płaszczyzny przejawiania się urbanizacj i wykazuj ą w sp łza|eżności procesami makrospołecznymi. og lnie można powiedzieć. W wyniku urbanizacji ma miejsce zmiana struktury społeczno-zawodowej ludności. przy czym wyznaczniki te są zmienne. nazywu:r. co prowadzi do .że przedstawiony podział urbanizacji jest umow_ ny i że wszystkie te płaszczyzny wzajemnie się przenikają.. chodu narodowego na jednego mieszkarica. Z punktu widzenia poszukiwa związk w urbanizacji z turystyką można stwierdzić. kt rym tow aruy sząistotne przemiany społeczne. postawy.miejskich'' wartości. l0 tv II7 . wiąca istotną przesłankę wzrostu popytu turystyczneg o. Społe' 116 rolniczych źr deł utrzymania ludności. Niemałą rolę odgrywa też reklama.stano- Urbanizacja techniczna. Urbanizącja demograficzną oznacza ptzemieszczanie się ludności i stały wzrost odsetka ludności zamieszkałej w miastach. a także rozwoju sektora usług. poświęconymfunk' cjom wsp łczesnej turystyki.też przestrzenną' jest r wnoznaczna Z rozpowszechnianiem się miejskich system w infrastruktury a także zabudowy miejskiej. natomiast oddziaływanie turystyki na przebieg proce_ su urbanizacji będzie naświetlone w rozdziale 6. Ptzy jmując. technicznej i społecznej. jako zjawisko społeczne. ani okresowe regresy nio zahamowały postępu urbanizacji. Warto zauważyć. iż procesowi asymilacji podlegają nie tylko imigranci ze wsi.rW miarę wzrostu funduszu ekonomiczna jednostki i jednocześnie spożycia poprawia się sytuacja potencjalne warunki wzrostu wydatk w na turystykę. To z kolei zależy od atrakcyjno_ ścikorzyści uzyskiwanych z tytułu tych wydatk w. Między wielkościądochod w ludnościdanego kraju czy regionu a jej udziałem w ru_ chu turystycznym jest związek korelacyjny ścisłyi dodatni. Im kłaj czy region jest bardziej zurbanizowany.3. Jednocześnie wśrd wielu czynnik w wsp łczesnej urbani_ zacji ważnąrolę odgrywa właśnieturystyka. będąca zespołem proces w technicznych i ekonomicznych. Zi łkowski1o uważa.. W tym miejscu zostanie om wiony wpływ procesu urbanizacji na rozw 1turystyki. co się skr towo określa jako miejski styl zycia. związany Z proce' sem uprzemysłowienia. Trzeba podkreślić. ze siła nabywcza ludności zależy od wielkoścido- czeristwo zmienla się. Miejsce i rola procesu urbanizacji w pr7eobrażeniach społecznych Polsce Ludowej. J. nie' odłącznie towarzyszył rozwojowi sił wytw rczych. Urbanizacją ekonomiczna polega na stałym zwiększaniu się liczby ludnościzatrudnionej w zawodach nierolniczych w stosunku do ludnościwykonującej zajęcia rolnicze.urbanizacja'' jest..

Na przykJad' w 1960 r.r istnieje korelatywny związek między strukturą społeczno-zawodową ludności a stopniem aktywności turystycznej społecze stwa. kulturowe i ekologiczne uzasadnienie. Mozna więc powiedzieć. karic wll. społeczne. ochrona zdrowia oraz administracja. iŻ wsp łczesna turystyka znajduje korzystne warunki rozwoju na gruncie sieci aglomeracji miejskich. Podczas gdy w 1950 r. że już teraz istnieje na świecie 20 miast. co ma ekonostach. lączności. sieć 5 największych miast światapod względem liczby mieszka c w tworzyły: Nowy Jork (I4. W roku 2000 liczba ludności wynosiła 6'3 mld os b. zdrowiem. Londyn (10. Natomiast w 2000 r. cji technicznej. na całym świeciena 100 os b tylko 29 Żyło w dużym mieście (ponad 100 tys.Ż mln). f I19 . Szanghaj (10. Albrecht. wydanie specjalne. Jeżeli chodzi o urbanizację demograficzną. Warto też dodać. a także z szeroko pojętą administracją publiczną. Z punktu widzenia cel w ekonomiczno-społecznych.4 m7n). z kt rych kuŻde ticzy ponad 8 mln miesz_ 118 Jak widać. co wynika zar wno z charakteru urządze(t. rJ. systemy melioracyjne i irygacyjne. W układzie czynnik w związanych ze stosunkami ludnościowymi i wpływających na rozw j turystyki warto jeszcze wskazać na strukturę ludnościwedług wieku i wykształcenia. Nowy Jork (16. S o Paulo (Ż3. Jak wiadomo z literatury w strukturze ludnościuczestniczącej w ruchu turystycznym bardzo aktywną grupę stanowią dzieci i młodzież w wieku 10-18 lat. Wyrazem przestrzennej koncentracji ludności miejskiej w świecie jest powstanie i rozw j aglomeracji miejskich. energetyce. Wzrost kwalifikacji zawodowych i poziom og lnego wykształcenia oraz kultury wpływają pozytywnie na wzrost aktywności turystycznej społecze stwa. infrastrukturę można podzielić na: r r miczne. kulturą fizyczną i turystyką. a więc na popyt turystyczny.7 mln). a więc urbanizacji de_ mograficznej. niezależnie od tego. Jest to spostrzeżenie o tyle istotne.7 mln). przy czym połowa z nich mieszkała w mia_ Ważnym czynnikiem determinującym rozw j turystyki jest dyna_ miczny wzrost liczby ludności miejskiej. Miasta-giganty: metropolie czy molochy?.gazownictwie.1 mln)' Kalkuta (15.Typowymi tego przykładami mogą być: radio i telewizja. kt rym mają słuzyć urządzenia. obej muj ącą urządzenia i instytu cje zvł iązane z oświatą. czy słuzą produkcji czy konsumpcji. można chyba śmiałopowiedzieć.7 mln).. wodociągi. infrastrukturę techniczną. komunikacja pasażerska. odnosi się to gł wnie do kraj w wysoko rozwiniętych. urządzenia gospodarki wodnej. nauką. Występuje r wnież ścisła wsp łzależność między poziomem wykształcenia a uczestnictwem w ruchu turystycznym. na co wskazuje wzrost liczby ich mieszkar{c w.1 mln). Wszystkie wządzenia infrastrukturalne. sieć 5 największych miast światatworzyły: Meksyk (Ż4.3 mln). 36-37.6 mln). Tokio (10. W strukturze ludności miej skiej najatrakcyjniej sza turystycznie j est grupa ludnościzamieszkującej duze ośrodki miejskie. drogownictwie. że ludnośćmiejska jest znacznie aktywniejsza tvrystycznie od ludnościwiejskiej. Kazdego roku ze wsi do miasta emigruje 20 mln os b. Zależność jest widoczna przy kompleksowym spojrzeniu na bezpośredta nie i pośrednie uwarunkowania rozwoju wsp łczesnej turystyki. Aktywne w tym względzie są też grupy w wieku: 18_24 i Ż5_34lat. od prawie dwustu lat obserwuje się bowiem stałe i występujące coraz silniej w skali światowej zjawisko migracji ludności wiejskiej do miast.7 mln)' Zagłębie Ruhry (8. to ma ona bezpośredni związek z masowym wsp łcześnieruchem turystycznym i pośredni z rozwojem sfery jego obsługi. obecnie jest ich już 45. w ostatecznym rachunku spełniają funkcje służebne. Blizsza charakterystyka tych kategorii daje podstawy Rozw j infrastruktury i zabudowy miejskiej jest wyrazem urbaniza- do skojarzer wsp łzalezności urbanizacji technicznej oraz turystyki. słuzbami społecznymi.jak i powiązar z technikąoraz z organizacją świadczonych usług. elektrociepłownictwie. iż w miarę zmniejszania się udziału zatrudnienia w rolnictwie i leśnictwie zwiększa się liczba przesłanek rozwoju turystyki. kulturą. Szybki rozutij gospodarczy był przyczyną wyjątkowo dużego wzrostu liczby ludności świataoraz Zmazem generatorem jej ruchliwości przestrzennej. mieszkaric w).Deutschland" 1995. infrastrukturę społeczną. s. Tokio (21. obejmującą podstawowe lrządzenia stoSowane w transporci e. infrastrukturę cechuje znaczne zr żnicowartie funkcji.. Z tego punk_ tu widzenia sytuacja kształĘe się korzystnie dla turystyki.

SRODOWTSKO PRZYRODNTCZE Wypełnianie funkcji czasu wolnego jest w dużym stopniu umożliwione dzięki kontaktowi człowieka z przyrodą. Postęp naukowo_techniczny stworzył wyjątkowo korzystne r cześniepozytywnym skutkom postępu naukowo-technicznego tow arzy szą niepokojące zjawiska związane z tempem przemian' Powszechnie się uważa. Jest więc ważnym czynnikiem rozwoju wsp łczesnej turystyki. iz ludnośćmiast chętnie uprawia turystykę. cechująca się też pozbawionym charakteru standardowym bu_ downictwem osiedlowym i blokowym oraz często chaosem przestzen- Aktywny stosunek człowieka do przyrody jest warunkiem osiągania znorodnych korzyści. iż w miarę rozwoju urbanizacji ekonomicznej og lnie można więc wyrazić pogląd.r i demografic znej zwiększa się skala przestrzenna urządze(t infrastrukturalnych. Ztego punktu widzenia infrastrukturę można podzielić na: osiedlową. Można więc powiedzieć. ze do istnienia i rozwoju człowiekowi jest niezbędny stały zwiryek z przylegdjącą do niego cząskąświata zewnętrznego. ze wsp łczesna cywilizacja pośrednio wywarła destrukcyjny IŻ1 warunki do aktywizacji człowieka w wielu dziedzinach zycia.3. zapewnia uregulowany czas pracy oraz umozliwia planowanie sposobu spędzania czasu wolnego od zajęć zawodowych. niezbędne do zaspokajania wielorakich potrzeb. kt ra to kontrola ma miejsce w stosunkowo małym gronie wsp lnoty wiejskiej. Złożyłosię na to wiele ptzyczyn. Przyroda jest dla niego r wnież źr dłem przeżyć intelektualnych. krajową i międzynarodową. Srodowisko przyrodnicze w corv mniejszym stopniu spełnia funkcje zdrowotne wobec wsp łczesnego człowieka. makroregionalną. ułatwiając tym samym rozw j turystyki. estetyczne). w dostępnych mu granicach.W miarę Należy zauważyć. Tr jmiasta). kt re wyzwalają w nim przeżycia duchowe (np. Cechą charakterystycznątej zabudowy jest wzrastający stopie jej zwartości i związana z tym gęstośćzaludnienia teren w miejskich oraz ciryła zmiana ich konfiguracji. że stymulatorem rozwoju turyStyki jest także urbanizacja wsi. Ze proces urbanizacji. Że wsp łczesna zabudowa miejska. subregionalną. że aby zmaksymalizować korzyści stymulujące rozw j turystyki. jego oddziaływania. sprawia. Wreszcie stosunek człowieka do przyrody przejawia się w formie pracy produkcyjnej. Można więc powiedzieć. a podstawową jego przesłanką jest swoboda odczuwana przez jednostkę osiadłą w mieściew stosunku do licznych ogranicze związanych z uczestnictwem w społecznościwiejskiej. Przedstawiony potr jny charakter działa człowieka w stosunku do przyrody prowadzi do wniosku. Na zakoriczenie warto podkreślić. przejawem urbanizacji technicznej jest r wnież rozw j zabudowy miejskiej. Jak juz wspomniano. 2. kiedy inspiruje dążenia poznawcze uczestnik w ruchu krajoznawczego. tworzywo przyrody w r znego rodzaju dobra materialne. materialnych warunk w jego egzystencji i jest obszernym polem jego celowej działatności. Na aktywnośćturystyczną ludnościmiejskiej pobudzająco wpływa r wniez urbanizacja społeczna. ogarnia ona r wniez zbiorowości ludzkie zamieszkałe poza miastem. że przyroda dostarcza człowiekowi niezbędnych. stanowi jednocześnie korzystny grunt dla powstawania potrzeb turystycznych i warunk w ich zaspokajania.4. Powszechnie wiadotno. kt ra ponadto wzrostu uciążliwości bytowania ludności miejskiej zwiększa się pragnienie ucieczki od rzeczywistości i wymknięcia się z granic miasta na łono przyrody.|ecz pozostające w zasięgu nym. prowadzący do społecznych i kulturowych przemian w społecze stwach. regionalną. Będzie to r wnież swoboda doboru pożądanego otoczenia oraz wreszcie wolnośćod ustawicznej. społecznej kontroli zachowania się jednostki. człowiek znajduje w przyrodzie liczne wartości. Na gruncie nie zautsze planowej zabudowy miejskiej wsp łczesne miasto staje się miejscem anonimowego społecze stwa o coraz mniejszym po_ czuciu wsp lnoty i pozbawionym naturalnego środowiska. Jedno- n0 .in. Wiadomo. niezbędne jest stałe dążenie do ochrony środowiska przy r odniczego. Proturystyczna postawa ludnościmiast ma swoje źr dło w stylu życia. Miejski styl życia jest pojęciem niewymiernym. Stosunek ten przejawia się w trzech podstawowych formach' Uprawiając turyStykę. Dzięki pracy człowiek przekształca. zespołu miast (np. dzielnicową. iż urbanizacja docelowo prowadzi do przemian w całym społecze stwie. wymienić r żnorodność wyboru pracy Zawodowej. Możnatu m.

tereny g rskie. jak i socjalnej oraz osobisĘ.6. przypomnieć konsekwencje rozwoju cywilizacji dla jednostki ludzkiej Wyrużają się one gł wnie we wzroście zarobk w.1. Aleksandrowicz|z określa te negatywne skutki nych mianem . Do naturalnych d br turystycznych zalicza się miejsca o specyflcznym klimacie. jw.ucieczĘ turyStyczną człowieka''' Powiązania między wsp łczesną cywl|izacją a turystyką są liczne.3. Należy r wnieŹ podkreślićtozw j środk w ma- nia społecze stwa na ochronę środowiska przyrodniczego może być uczestnictwo w turystyce. W przei zwiryanaz nim degradacja środo_' ciwnym razie postęp "y'iti'u.yj''y wiska obr cą się przeciw człowiekowi. Nie pozostają też obojętne dla ftzycznego i psychicznego zdrowia człowieka.dobro turystyczne" należy rozumieć dobro lub zesp ł d br danych przez natarg historię lub wytworzonych przez działalność ludzką.5. Dobra turystyczne w postaci produkt w pracy ludzkiej są wynikiem działalnościczłowieka ukierunkowanej wyłącznie na potrzeby turyStyczne albo nie związanej bezpośrednio z tymi potrzebami.ane z nimi rozliczne motywacje wywołujące. |2 prq' Do podstawowych d br turystycznych sązaliczane dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej tworzone pośrednio z myśląoruchu turyStycznym. 13 zob. Konsekwencj e środowiskowe stanowią układ czynnik w wywołuj ących agresję we wsp łczesnym człowieku... W: ochrona rodnicze?o środowiska człowieka.. środkiowadob jcze. pragnącym utrzymać się przy życiu. Istotnym środkiem uwrażliwie- sowego przekazu. Do czynnik w powodujących najgroźniejsze skutki spo' leczne zalicza się: zanieczyszczenie powietrza. Nasilają się one w miarę upływu czasu i obejmują coraz większe obszary środowiska przyrodniczego oraz Społecznego.. sPoŁEczNE KoNsEKwENcJE ROZWOJU CnMLl.. powstające w wyniku proces w technologicznych. Należy także odnotować zjawisko og lnej ruchliwości jednostek. nie tworzone z myśląo turyście są w literaturzę dzielone na dobra podstawowe (nazywane tez idealnymi) i komplementarne. rozwojowi transportu indywidualnego i zbiorowego zwiększają się możliwościpodr zowania. s' 223 i nast.. Wazne miejsce zajmuje tu wzrost poziomu wykształcenia. Kryterium podziału działalnościczłowieka na bezpośrednio związaną i pośredniozwiązaną z turystyką jest trudne do ścisłegoustalenia. Sztuczne środkikonser_ wujące i inne. W strukturze d br turystycznychwyr Żnia się dobra naturalne i produkty pracy ludzkiej. CHAMKTERY5TYKA DÓBR TURY5TYCZNYCH Przez pojęcie . 2. Inną konsekwencją jest systematyczny wzrost rozmia_ r w czasu wolnego od pracy. poprawiający og lny stan kulturalny społecze stw i kształĘący aktywny stosunek człowieka do otaczającego go świata.J. 633. plaże. wraz ze wzrostem siły nabyw_ J.degradotw rczych". czyli dobra naturalne oraz produkty pracy ludzkiej. w d i gleby.r: wpływ na organizm człowieka i szansę jego regeneracji w kontakcie zprzyrodą. PWN. wybrzeże morskie. cechująca się głębo_ Zahamowanie proces w degradotw rczych środowiska przyrodni_ czego ijego rewaloryzacja stają się bezwzględnie konieczne.zAC)| W układzie czynnik w rozwoju turystyki warto zwr cić uwagę na negatywne skutki wsp łczesnej cywilizacji i zwiry. na kt re występuje popyt turystyczny. Kozielecki. Warszawa 19'13' s. Dzięki czej jednostki następuje modyfikacja modelu zycia. kąpieliska. hałas. kt ry prowadzi do zwiększenia siły nabywczej jednostki i w efekcie do wzrostu standardu życia człowieka. warto w skr cie 13.3. kimi zmianami struktury wydatk w gospodarstw domowych. kt re się stały powszechnym dodatkiem do pożywienia. DOBM TURYSTYCZNE 2.6. oraz potrzebę ucieczki kompensacyjnej realizowanej przez turystykę. Wreszcie. Dobra turystyczne. Cywilizacja przemysłow a przechodzi wiele cykli. J. 2. o człowiekuwielowyniarowym. miejsca lokalizacji źr del mineralnych itp. Środowisko przyrodnicze a zdrowie ludzkie.. przeks ztałcający ch ją z ekonomiki producenta w ekonomikę konsumenta. Aleksandrowicz. odnoszącej się zar wno do sfery zawodowej. wreszcie ostatnią ze wsp łczesnych plag społecznarkotyki.3. Nadają one kierunek ruchowi turystycznemu oraz kształtują r23 I2Ż .

Warszawa 1974. Dla niekt rych grup ludności zamieszkujących obszary mniej zurbanizowane interesującym celem podr ży mogą być wielki ośrodekmiejsko-przemysłowy. s. klimat.z priyrodą. jeziora.temperatura). a poza tym występuje tu czynnik sezonowości. średnie temperatury powietrza. jak średnia ilośćopad w. w kt rym żyją..29-30. czyli komplementarnymi dobrami turystycznymi. kt ry określa możliwościwykorzystania przez ruch turystyczny pewnych walor w środowiska w określonych porach roku. ponieważ turyścimają odmienne upodobania. muzea. źr dła w d mineralnych. ptaki. PWN.walory turystyczne''. roślin. przy cią9ającą turyst w. chronione gatunki fauny. obiekty wsp łczesnego budownictwa gospodarczego. Komplementarne dobra turystyczne tw orzą gł wnie materialno-organizacyjne warunki rozwoju usług turysty"'ny"t pełniane produktami pracy ludzkiej wytwarzanymi z myśląo turystach.zwierząt oraz z urokaminatury_. krakowskiego). la Podstawowe dobra turystyczne odgrywają szczeg lną rolę w realizacji wypoczynkowej funkcji czasu wolnego. Na komplementarne dobra tury- 2.3. światazutierzęcego (ryby. będące wynikiem osiągnięć wsp łczesnej cywilizacji. gł wnie Wajoznawczego. kąpieliska. wpoczynkowe i zdrowotne. Na przykład czyste powietrze i woda Sta_ ją się wsp łcześnie coraz rzadszym dobrem na rynku turyStycznym. architektura. atmosfery (akośćpowietrza. Że dla wsp łczesnego człowieka dużą wartość mająnie tylko kontakty z innymi ludźmi i z kulturą. nazywane też infrastrukturą turystyczną. Termin'. obiekty sportowe. warunkującymi wykorzystanie walor w turystycznych. osiągnięcia określonych obszar w turystycznych w r żnych dziedzinach życia społeczno-gospodarczego mają istotne znaczenie dla ruchu turystycznego. Wśrd na_ turalnych dt br (walor w) turystycznych. PODSTAWOWE DOBRA TURY5TYCZNE (wnlonv ruRysryczNE) ki Wyr żniają się nimi zabythistoryczne i kulturalne. z punktu widzenia ich roli. las w i innych naturalnych teren w turystycznych. stopieri zanieczyszczenia w d. plaże. hydrosfery (rzeki. folklor. szat} roślinnej(lasy. wymienia się. dających turyściepełnię satysfakcji.""nia. wypoczynkowe itp. zbiorniki wodne. Kolejnym elementem charakterystycznym dla podstawowych d br turystycznych (walor w turystycznych) są w alory hi story c zno'kulturalne. lecz takŻe związl<l. legendy i baśniezwiązane z danym obszatem. Stopier atrakcyjności składnik w środowiska jest względny. Dobra podstawowe bowiem muszą być uzuJ. kulturalnego itp. Wiadomo ź doi'iad. powietrza itp. morza' źr dła mineralne). Trzeba jednocześnie zauważyć. Wartość turyStyczną środowiska przyrodniczego określajątakie mierniki. ze na skutek instrumentalnego stosunku człowieka do przyrody walor w tu'u'oby rystycznych ulegają redukcji. litosfery (rzeźba terenu. port morski i lotniczy oraz obiekty gospodarcze czy społeczno-kulturalne. ocena zasob w środowiska naturalne4o dla potrzeb turystyki (na przykładzie woj. ze światem minerał w. pokrywy glebowej (pustynie). zwierzy- krajobrazu naturalnego (konglomeraty wymienionych element w walor w turystycznych o wysokich wartościach estetycznych). a takŻe stanowią gł wną siłę finiowaniu tego terminu są określone cechy środowiskaprzyrodnicznego|a. tj. powierzchnia w d.6. osobliwości flory). potoki. Elementem wyjściowymw de- styczne. Atrakcyjnośćprzytodnicza może być r żnadla turyst w. Szczeg łową listę tych walor w tworząelementy: r r r r 1 r r ci na łowna). Warszyriska. za|eżnie od ich wieku. ukształtowanie powierzchni i bogactwa naturalne. Walory turystyczne określonego obszaru nie wyczerpują pojęcia d br turystycznych.rjego strukturę czasowo-przestrzenną. charakteru pracy i środowiska. pokrywa śnieżna. Naturalne walory turystyczne występują praktycznie wszędzie.2. gi125 IŻ4 . w kt rych jest małe natężenie ruchu turystycznego lub w og le on nie występuje. osobliwości geologiczne). średnia liczba dni słonecznych w roku. rozrywkowe. składa się zesp ł wządze(t oraz instytucji stanowiący bazę materialną i organizacyjną rozwoju turystyki. Można wskazać miejscowościo walorach turystycznych.podstawowe dobra turystyczne'' odpowiada pojęciu . Ze względl na społeczne aspekty ruchu turystycznego należy wyr żnić jeszcze jeden element podstawowych d br turystycznych. choz r żnym natęzeniem.

dzieła architektury urbanistyki oraz techniki i ich zespoły. a także sieć uzbrojenia technicznego terenu. J.r zne gatunki zwierząL Niezbędna jest zatem dobrze przemyślanai konsekwentna ochrona naturalnych walor w turystycznych. Przystępuj ąc do kr tkiej charakterystyki podstawowych element w infrastruktury turystycznej i paraturystycznej (og lnej) z punktu widzenia potrzeb turystycznych. oraz środk w łączności pocztowej. W strukturze potrzeb turystycznych bardzo istotne miejsce zajmują noclegi i wyzywienie. g rskie koleje linowe.3. wystawy).łsrnu KTU RR TU RYsTYcZNA) Jak wiadomo. AE. Te elementy infrastruktury turystycznej występująw r żnych formach organizacyjnych. obiekty Sportowe i wypoczynkowe. wielkie centra handlowe i ośrodkirozrywkowe. tetycznych. kt rych istnienie nie zależy od rozwoju turystyki.jak np. Należy podkreślić. mogą zawierać w sobie zar wno elementy historyczne. należy wymienić utządzenia i instytucje 'twiązane z potrzebafii turyst w w zakresie transportu i łączności. wyciągi narciarskie. radiowej i telewizyjnej. W literaturze są one nazywano walorami turystycznymi środowiskaantropologicznego. Znaczącym elementem omawianej infrastruktury są r żnorodne zakłady rzemieślnicze. zaspokajającego potłzeby turystyczne przed. eksploatowanych przez sieć odpowiednich przedsiębiorstw transportowo-komunikacyjnych. poszukiwanychprzez turyst w.in. poruszanie się po miejscowości i regionie turystycznym oraz przekazywanie wiadomości na odległość. stanowiska archeologiczne i zbiory muzea]ne. dzieła tech-' niki komunikacyjnej. wafto Zaprezentować ich og lną klasyfikację. przedsiębiorstw hotelowo-gastronomicznych czy gastronomicznych.3. krajobraz kulturowy o znacznych walorach esi wsp łczesne. telefonicznej. miejsca kultu religijnego. że instytucje i urządzenia infrastruktury kotnunikacyjnej umożliwiaj ą turyście dotarcie do walor w turystycznych. Podstawowe dobra turystyczne i infrastruktura turyStyczna są względem siebie komplementarne. nowe miasta). Wspomniany autor zaa:waża. nątakiŻe r Produkty pracy ludzkiej jako składnik walor w turystycznych stanowią ważnąmotywację turystyczną. informacja turystyczna itp. specj alis ty czne urządzenia obiekt w uzdrowiskowych' sieć hotelową. wielkie budowle wodne.6. stanowiące podstawę rozwoju odpowiednich usług osobistych i naprawczych. ulepszenie lub rozw j. Infrastruktura turyStyc zna vrzeczywistniająca te potrzeby obejmuje sieć zakład w orM urządzeil noclegowych i gastronomicznych. Do walor w historyc7nych za|icza on miejsca historyczne związane ze znaczącymi wydarzeniami i wybitnymi ludźmi. że społeczna użyteczność wana odpowiednimi rozmiarami i strukturą infrasruktury turystycznej danej miejscowościlub regionu. np. drogowego. Aby zaakcentować rolę tych walor w w rozwoju turystyki. 13 i nast. urządzenia rozrywkowe. interesujące obiekty przemysłowe. s. wyspecjalizowanych i wielobranżowych. Turystyka wpływa na nie jedynie dfugofalowo' powodując ich przemianę. np. interesujące obiekty wsp łczesnej kultury (teaĘ' galerie. szlaki turystyczne. kulturalne i socjalne. Całą infrastrukturę turystyczną dzieli się na techniczną i społeczną. Krak w 198 . kolejowego. Niekt re z nich. W grupie walor w wsp łczesnych zaśautor ten zwraca uwagę m. lotniska turyStyczne. Na układ infrastruktury turystycznej składa się r wnież sieć handlu uzupełnia infrastruktura og lna (paraturystyczna). można tu wymienić środki komunikacji danego obszaru turystycznego. Z doświadczenia wiadomo. 7łgospodarowanie turystyczne. Na infrastrukturę 'rpołecznq zaśskładają się biura turystyczne. sieć zakJad w gastronomicznych itp. żeglu15 J' Kruczała. Kruczałal5 dzieli je na historyczne i wsp łczesne. detalicznego. podr żą i w czasie podr zy oraz podczas pobytu na imprezie tlrystycznej. jego podstawowe arządzenia admini- gę turystyczną. ze infrastrukturę turystyczną danego obszaru IŻ6 . jako walor w turyStycznych. na wybitne dzieła gospodarcze (np. KOMPLEMENTARNE DOBM TURY5TYCZNE (l N rR. jak 2. Zaspokojenie tych potrzeb turystycznych zapewnia złożonyukład środk w transportu. na historyczne i wsp łczesne jest umowny. l'Ż7 stracyjno-usługowe. z istoty komplementarności wynika konieczność wzajemnego uzupełniania się d br turystycznych w ich Zastosowaniu konsumpcyjnym. Przykładowo. wybitne dzieła architek- tury miejskiej. iż podział produkt w pracy ludzkiej. lotniczego. stanowiąca sumę element w. Do infrastruktury technicznej za|icza się drogi. Można zatem powiewalor w turystycznych jest uwarunkodzieć.

kt rego elementy stanowią wsp lne dziedzictwo ludzkości''l9.. Masowy charakter turystyki po II wojnie światowejsprawił.rola turystyki w gospodarce narodowej będzie znacznie większa. 82. poprzez podnoszenie narodowej świadomości turowej i ekologicznej"ls.7..3. w ramach swych funkcji wewnętrznych zainteresowane rozwojem fizycznym i duchowym społecze stwa oraz społecznie pożądanymi postawami jego Zagadniente polityki turystycznej jako elementu polityki gospodarczej pa stwa obszernie analizuje M. Na podstawie zarysowanej problematyki komplementarnych d br turystycznych. New York 1990.powinny sformułować. Ważnym elementem Ę infrastruktury jest też sieć przedsiębiorstw turystycznych. PoL|TYKA PAŃsTwA TURYSTYKI w DzlEDzlNlE 2. plac wek zapewniających bezpiecze(tstwo turyst w oraz plac wek przewodnictwa turystycznego. Przykładowo. angłŻujących pa stwa w rozvł j tego Sektora. iż dobra te stanowią podstawę funkcjonowania i rozwoju gospodarki tury' stycznej danej miejscowości. zat wno w skali poszczeg lnych kaj w. r28 . kultury. unowocześnia strukturę konsumpcj i. kąpieliska. t1 The Frameworkof the State's Responsibilityforthe Management of Tourism. mentem og lnej polityki wsp łczesnego par stwa w r znych dziedzinach życia społecznego. plac wki służby zdrowia oraz szlaki turystyczne... Tak więc korzyści ekonomiczne związane z tozwojem turystyki są jedną z gł wnych przyczyn' dla kt rych wiele par{stw angazuje się w jej rozw j. punkt w informacji turystycznej. Wśrd negatywnych skutk w rozwoju turystyki. [. rozrywki. Powszechnie wiadomo. że . zwraca się uwagę na skutki społeczne i ekologiczne... International Tourism Policy. regionu turystycznego lub kraju. PoJĘclE lCELE PoLl TYK| TURY5TYCZNEJ Wśrd wielu czynnik w rozwoju wsp łczesnej turystyki znajdujo się niewątpliwie polityka turystyczna pa stwal6.. Edgel. oddziałuje na rozw j infrastyczne. s. obiekty sportowe i kulturalno-rozrywkowe. higieny. spełniają istotne funkcje w obsłudze ruchu turystycznego.L.. wypoŻyczalni sprzętu turyStycznego. jakie niesie ze sobą rozw j 2.iu zytywnymi i negatywnymi konsekwencjami rozwoju wsp łczesnej turystyki. Augustyn w pracy: Rola paristwa w roTwoju gospodarki turystycz' nej w wybranych kĄach' AE.lamze.WTO. re D. Na tym tle cenna jest wskaz wka dla paristw przekazana w dokumentach ze Światowej Konferencji Turystyki. czyli infrastruktury turystycznej.. plac wek urzędu celnego. że rozvł j turystyki wywołuje wiele pozytywnych zmian w gospodarce narodowej. gospodarczego oraz politycznego. aktywizuje miejscowości i regiony turypracy. mających na celu zapewnienie r wnowagi pomiędzy rozwojem turystyki a ochroną środowiska. jaka się odbyła pod auspicjami WTo w Manili w 1980 r. że stała się ona ważnym ele. członk w. tl '. Paristwa o rozwiniętych funkcjach turystycznych. Punktem wyjściado maksyma|izacji i stabilizacji korzyściztozwoturystyki dla kraju i regionu jest zapewnienie r wnowagi między po. aby programy turystyczne były zgodne z potrzebami lokalnej społecznej. wolno powiedzieć. Madrid 1983.7. Na przykład ma wpływ na bilans płatniczy pa stwa. tworzy doch d narodowy i w dłuzszym okresie pomnaża majątek narodowy. Pa stwo. można tu wymienić plaże.Potrzeby turystyczne w zakresie wypoczynku. Jednakże ekonomiczne znaczenie turystyki nie może przesłaniać negatywnych skutk w społecznych i kulturowych. zdrowia oraz wychowania ftzycznego są zaspokajane przez od' powiednie urządzenia infrastrukturalne o bezpośrednim i pośrednim przeznaczeniu turystycznym.łządy mogą dopilnować.] Dlatego paristwo powinno wspierać i promować rozut j turystyki. stwarza nowe możliwości struktury technicznej i społecznej..1. kul_ ludności. wprowadzić w Życie i promować strategię i programy sp jnych dziala .: . sIłą rzeczy podejmowało się kształtowania polityki turystycznej. jak i w skali światowej. W deklaracji z Manili stwierdza się. Inne przyczyny wiąŻą się z negatywnymi skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki.3. Plac wki te' w r żnych formach organizacyjnych. Van Nostrand Reinhold. Katowice 1995' 16 turystyki"l7. W miarę wzrostu aktywności turystycznej ludności rozszerzała si| sfera zaspokajania jej potrzeb społecznych.

turystyki.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania tla tzecz zapewnienia międzynarodowego pokoju i bezpie_ czeristwa. Kapitałochłonne nakłady na rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej otazrozw i gospodarki turystycznej na og ł przekraczają ekonomiczne możliwościĘ gospodarki. Występowanie samych przesłanek 20 The Hague Declaration onTourism. iakie się zamierza osiągnąć. Skala tej reglamentacji może być oczywiście t żna. Wymienia się tu trzy typy stosunk w politycznych: prywatne. Kazdy konflikt na ich tle wymaga odpowiednich działart z prowadzeniu. usuwa jednocześniebariery na drodze jej rozwoju. społecznymi i politycznymi. zar wno przyjazdowej. Niezbędne jcst więc zdefiniowanie pojęcia polityki turystycznej . Dane par stwo prowadzi aktywną politykę turystyczną. siłą rzeczy angażuje paristwo do tworzenia regulacji prawnych tego zjawiska. iż w przypadku występowania zagrozeri niesionych przez turystykę w sferze zycia społeczno-gospodarczego (np. iż pojęcie polityki turystycznej jest kategorią historyczną. Potwierdza to Deklaracja haska z 1989 r.. Uważając politykę turystyczną paristwa za stymulator rozwoju turystyki. Doświad_ czenie uczy. zwŁaszcza zagranicznej. dlającym odpowiedni wzrost turystyki wtaz zjej przejawami gospodar' czylti. Panuje opinia. Nalezy przy tym pamiętać. Na przykład turystyka międzynarodowa. a podsycana pokojem. społecznych i gospodarczych. W praktyce na og ł występują mieszane warianty stosunku paristwa do 130 . W każdej poIityce. Turystyka zagraniczna w swojej warstwie społecznej może stymulować porozumienie między narodami i zacieśniaćprzyjaź . stymulując rozw j turystyki. iŻ w praktyce decyzje dotyczące złożonejproblematyki turystycznej są wypadkową r żnych tendencji politycznych.. Jeślisię weŹmie pod uwagę układ wartości 131 nach życia społeczno-gospodarczego i politycznego' Innymi słowy. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. a tym samym pokoju i odprężenia. czyli pozytywny stosunek do tego zjawiska. coraz większej społeczno-gos' Wraz z narastaniem świadomości par{stwo aktywizuje swoją działalnośćw sferzg podarczej roli turystyki obsługi ruchu turystycznego. wiąjąca się z przekraczaniem granic pa stwowych. Pojęcie to ukształtowało się na określonympo' ziomie rozwoju społeczno-gospodarczego danego pa stwa. w kt rej można ptzeczytać: . Wzed zdefiniowaniem tego terminu mozna poczynić pewne spostrzezenia. Treśćtych skutk w przejawiasię rozmaicie. WTO-IPU' Hague 1989. w kt rych paristwo wyraża tlynamiczny. Parstwo podejmujo r wnież obowiązek tworzenia formalnych i organizacyjnych podstaw rozwoju turystyki krajowej i zagranicznej. stwarzając dla jej rozwoju niezbędne preferencje w r żnych dziedzi- kształtowania polityki turystycznej paristwa nie przesądza jeszcze o jej paristwa. Interwen' cyjne działania pa stwa stają się więc niezbędne. w tym wariancie polityki turystycznej pa stwo. Podr że międzynarodowe mogą być narzędziempa stwa do promocji stosun- k w danego kraju zagranicą. Na przykład niedorozw j instytucji i urządze infrastruktury turystycznej czy w zg|ędy polityczne mogą być przy czynąreglamentacji w turystyce zagranicznej. Najczęściej występuje stosunek pozytywny. W konsekwencji często prowadzi to do zmiany stosunku neutralnego na pozytywny. Uwaga ta odnosi się gł wnie do działalnościpar{stwa w odniesieniu do turystyki zagranicznej. waŻną przyczyną zaangażowania par stwa w rozw j wsp łczesnej turystyki są skutki polityczne jej rozwoju. aktywny.r Wreszcie. Literatura przedmiotu wskazuje. Z wymienionych względ w mozna w praktyce zaobserwować r Żny stosunek pa stwa do turystyki. Można teżwskazać wiele kraj w. kt re są zamknięte dla turystyki albo w kt rych turyści są narazeni na określone niebezpiecze stwa. określasię przede wszystkim cele. odzwiercio. rządowe i prywatno_rządowe. degradacja środowiska przyrodniczego czy spekulacja ziernią)' czyli dysfunkcji turystyki.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. Należy tez odnotować występowanie neutralnego stosunku pa(tstwa do turystyki. Sprawia to heterogeniczny charakter turystyki. międzynarodowej polityczne znaczenie turystyki znajduje pełną akceptację.. następuje interwencja pa stwa w celu ograniczenia tych negatywnych zjawisk. W tym kontekściezwtaca się też uwagę na turystykę jako źr dło określonychstosunk w politycznych. że pozytywny stosunek paristwa do turystyki może w określonych okolicznościach przybrać charakter częściowolub w pełni negatywny. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej W skali turystyki"2o. jak i wyjazdowej. [.. w tym r wnież turystycznej. ma się na myśli wyłącznie sytuacje.

tj. Kaspar.. Zawistowska wyr żnia trzy skiej w dziedzinie turystyki. rozw j region w słabiej rozwiniętych. Cel og lny zawiera więc trzy ce_ le cząstkowe. r r l wspomaganie poprawy jakości produktu turystycznego. zwiększenie konkurencyjności oraz rentowości gospodarki turystycznej. jw. rystycznej istotne znaczenie ma racjonalne wykorzystanie zasob w pracy i kapitału. to celem og lnym polityki turystycznej pa stwa o dynamicznym stosunku do turystyki jest optymalne zaspokojenie wzrastających potrzeb turystycznych społecze stwa. gospodarką i środowiskiem przyrodniczym. Z punktu widzenia cel w polityki tu- r r zwiększenie możliwościkorzystania z turystyki przez Szersze warstwy społeczne. Wreszcie u podstaw polityki turystycznej paristwa należy widzieć poszanowanie stanu jakościowego środowiskaprzyrodniczego i społecznego.s' 1Ż-l4' 13Ż r33 .. warto podać przykłady jej koncepcji w niekt rych krajach o rozwiniętej funkcji turystycznej2l. iż w dą4eniu do osiągnięcia tego celu w centrum uwagi znajduje się człowiek. wymaganych do ciągłego rozwoju turystyki. W Austrii przyjętakoncepcja głosi. zwiększenie wydajności i konkurencyjności niemieckiej gospodarki turystycznej. w ramach wydajnej i sprawnej infrastruktury turystycznej i przy nienaruszonym środowiskuprzyrodniczym. przyjęcie koncepcji trwałego i zr żnicowanego rozwoju turystyki. og lnie celem narodowej polityki turystycznej jest dążenie do maksymalizacji korzyści z rozwoju turystyki i minimalizowanie kosz- Listę przykład w zagrarticznych ttzeba zan*nąć zarysowym ujęciem polityki turysĘcznej Unii Europejskiej.. Jej zdaniem obserwuje się rosnącą dynamikę angażowania się Unii Europejskiej we wspieranie turystyki22. Nalezy przy tym brać pod uwagę interesy ludności miejscowej''.. podniesienie jakości w turystyce unijnej. s. Propozycje zawarte w wieloletnim programie wspomagania turystyki unijnej przedstawiają następuj ące priorytety : poprawę wiedzy o turystyce. 139-140.. Na przykład w szwajcarskiej koncepcji turystyki cel og lny polityki tury_ stycznej widzi się w . tj. kt re uwidaczniają kierunki polityki turystycznej związane ze społecze stwem.zapewnieniu optymalnego zaspokojenia r żnorodnych potrzeb turystycznych ludnościze wszystkich warstw społecz_ nych. styczny'' 1998. Szeroko rozumiane potrzeby turystyczne sąUrzeczywistniane w sferze gospodarki turystycznej. przyczynianie się do osiągnięcia ekonomicznej i socjalnej sp jności Unii. H. wzrost liczby turyst w z paristw trzecich w wyniku promocji Europy jako regionu turystycznego. ochrona środowiska i dziedzictwa kulturowego. Wśrd licznych źr deł infbrmacji o polityce Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki na szczeg lną uwagę zasługują wyniki badar H. iż podstawowym celem polityki turystycznej jest . 22 H.Ruch Tury- 2f C. kt rych nośnikiemmoże być turystyka.fhumanistycznych i ekonomicznych. Rząd Niemiec sformułował cele polityki turystycznej następująco: r a r r r t r r r tworzenie nowych miejsc pracy. Rozwazając cele polityki turystycznej. występujących w tym sektorze gospodarki narodowej. Zawistowska. gł wne linie działania Unii Europej- r r zapewnienie ramowych'warunk w gospodarczych oraz społeczno-politycznych. w sferze obsługi ruchu turysty. zwiększenie wsp łpracy w dziedzinie turystyki międzynarodowej.: t wznimzwiryanych.. Decyzje polityczne i podstawy prawne organ w unijnych określają jednoznacznie rolę turystyki w osiąganiu cel w strategicznych Unii Europejskiej.taki rozw j turystyki.znego. poprawę prawnego i finansowego otoczenia turystyki. Zawistowskiej.. aby par stwo i wszyscy Austriacy zatrudnieni bezpośrednio lub pośrednio w gospodarce turystycznej osiągnęli możliwie największe korzyści''. promowanie europejskiej tożsamości.. nr ŻI. Polityka Unii Europejskiej w dziedzinie turystyki. Die Tourismuslehre im Grundriss. Trzeba dodać.

s. społecznie akceptowanoJ polityki turystycznej par stwa niezbędne jest określeniejej zadali. kredytowa i nwestycyjn a. Termin ten tnożna ająć zwięź|ej: polityka turystyczna to świadome popieranie i kształtowanie turystyki przez r żnego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swoją działalnością to' co jest ważne dla turystyki. Układ tych uwarunkowa jest zr żnicowany.r. Jeślichodzi o polski punkt widzenia na cele polityki turystyczne} to 19 września 1994 r. istotne w WźlfU[. obecnie takie więzi tttulować ttcgo i możliwie pełne ekonomiczne jego usamodzielnienie mogą Sty- gtlspodarki turystycznej Środkiem prowadzenia polityki turystycznej par{stwa jest odpowiednio stymulująca rozwlj turystyki polityka podatkowa. Działalność parstwa w tych dziedzinach powinna stwarz. stabl\izacja makroekonomiczna i ograniczenie bezrobocia23. nizacji gospodarki. racjonalnym wykorzystaniu zasob w pracy i kapitału w sferze gospodarki turystycznej' Z poszanowaniem środowiska przyrodniczego. Ignorowanie tych zalcżnościstwarza barierę pełnego wykorzystania walor w turystycznych środowiskaprzyrodniczego.ać warunki do przebiegu proces w reprodukcji rozszerzonej w sferze i ieszcze nie występują. Wreszcie w sferze pozagospodarczej polityka turystyczna i zapewniać ochronę środowiska przyrodnicze- pa stwa 134 135 .. og lnie mozna powiedzieć. W strategii rozwoju polskiej turystyki domi. UKFiT Warszawa 1994.. zasob w pracy żywej i uprzedmiotowioltej. kształtowaniu optymalnych z punktu widzenia funkcji turystyki rozmiar w i struktury ruchu turystycznego. oraz odbija się na gospodarce narodowej. 7 . jak wzrost gospodar. Konieczne jest tlparcie jej na bilansach potrzeb i środkw realizacji. Rada Ministr w RP przyjęła hłożenia ro gospodarki turyStycznej. zastosowaniu praw ekonomicznych w sferze gospodarki turystycznej rtraz koordynowaniu rozwoju turystyki. oto niekt re z nich. Mogą się do tego przyczynić np. czy. na Samo sformułowanie polityki turystycznej pa stwa i tylko werbalne jej głoszenie nie przyniesie zamierzonych efekt w. z uwzględnieniem jej funkcji ir żnorodnych związk w z innymi sferami życia kraju. politycznego i kulturalnego kraju. ze Polska jako kandydat do Unii Euroł pejskiej zastosuje rozwiązania unijne w dziedzinie turystyki. aktywizacj i branż komplementą1J nych i obszar w słabych ekonomicznie. w ujęciu dynamicznym powinna obejmować drozny System zarządzattia turystyką. Przyjęcie zasady pełnej swobody ruchu turyStycznego krajowego i zagranicznego stwarza ważną przesłankę osiągnięcia zamierzonych cel w i realizacji zadar{ polityki turystycznej. W dokumencie tym stwierdza się' iż gospodar. 14.restruktury zacji i moder. W określaniu tych zada niezbędna jest świadomość wzrastającego znaczenia rozmaitych funkcji wsp łczesnej turystyki. Z kolei w polityce turystycznej paristwa muSZą zostać określono środkii metody osiągnięcia cel w oraz realizacji zada '. Rola turystyki sprowadza się do wsp łdziałanią w osiąganiu takich cel w strategicznych Polski. komercjalizacji. turyStycznejbazy środowiskowej. sprzyjający pełnieniu jej funkcji. liberalna polityka paszportowa i wprowadzenie zasad rachunku ekonomicznego w sferze tzw. rozwoju wsp 'ł.. rozw j turystyki oraz stwarzać warunki do ścisłegopowiązallia gospodarki lokalnej z gospodarką turyStyczną. ka turystyczna okazała się skutecznym instrumentem realizacji społeczno-gospodarczej paristwa w zakresie. Mozna wyrazić nadzieję. nuje cel ekonomiczny. ze podstawę prowadzenia aktywnej polityki turystycznej stanowi pełna świadomość rozlicznych i wzajemrlych związk w turystyki z r żnyrnt dziedzinami życia społecznego' gospodarczego. Możr na je z grubsza sprowadzić do kształtowania rozmiar w. a w ostatecznym rachunku barierę zaspokajania potrzeb społeczltych. Godnym uwagi sposobem osiągnięcia wytyczonych cel w jest też urynkowienie całej gospodarki turystycznej przy zachowaniu preferen.polityka turystyczna''. Można go roboczo zdefiniować następująco: jest to działalność polegająca na zaspokojeniu potrzeb turystycznych społecze stwa. R wnież autentycznośćsamorządu terytorial23 hłożeniaro1woju gospodarki turystycznej. zatrudnienia. pracy międzynarodowej''. W świetle poczynionych spostrzeże(l można podjąć pr bę określenia terminu . watyzacji tej gospodarki. kach polskich. Mało r widoczny jest cel o charakterze społecznym. Można w tym go. cji w sferze polilyki społecznej dla uczestnictwa w ruchu turystycznym mlodzieży i niezalrlożnych grup ludności oraz odpowiedni zakres pry. Na tle sformułowanych cel w aktywnej. struktury rzor czowo_przestrzennej i dynamiki rozwoju turystyki.

Cykl ten. na mocy swej suwerennej władzy. badanie wynik w prowadzonej polityki i formułowanie wynikających z nich wniosk w. Swoboda działania par stwa w tym wzg|ędzie rnoże być oczywiście ograniczona. jako podmioty narodowej polityki turystycznej. W warunkach polskich na liściepodmiot w znajdująsię wojewodowie i wojew dzkle sejmiki samorządowe jako podmioty regionalnej wojew dzkiej i międzywojew dzkiej polityki turystycznej. Nalezy zatem powt rzyć. Polityka ta ma więc charakter w pewnym sensie werbalny. naukowego rczeznania co do roli turystyki w życiu społecznym i gospodarczym kraju.r' miejscu zauwaŻyć. nadal istnie1ąt żne. jego organy ustawodawcze i wykonawcze. Rozważając zagadnienie polityki turystycznej pa stwa. d. W następnej kolejnościtrzeba wymienić pa stwo. Trzeba w tym miejscu przypomnieć. Ruch przyjazdowy z Zachodu do wybranych pa stlv socjalisĘcz- 136 . często nieracjonalne przeszkody utrudniające swobodny rczw j turystyki międzynarodowej. że turystę międzynarodowego obowiązuje dobra znajomość przepis w w zakresie formalności granicznych obowiązujących w kraju. ma całkowitą swobodę decyzji co do warunk w opuszczenia swojego terytorium przez obywateli własnych. określają gł wne cele. na wszystkie ogniwa tzw. w ujęciu planowanie rozwoju turystyki.. Uprawianie turystyki zagranicznej jest związane zprzekraczaniem granic co najmniej dw ch par stw. Polityka taprzejawia się gł wnie w stosunku paristwa właśnie zagadnienia formalności granicznych. Par1stwo nie ma pełnego. pODMtOTy pOLtTyKt TURYSTYCZNEJ zadania mogą realizować r żne podmioty. konstrukcja optymalnego modelu organizacyjnego turystyki. Organy te. wode. tworząnastępujące ogniwa: badanie rynku turystycznego. Nalezy tu wskazać na Światową organizację T[rystyki przy oNZ. Wodejki2a. kt rych spełnienie jest wymagane do przekroczenia granicy paristwowej. mających istotne znaczenie dla rozwoju turystyki międzynarodowej. rozw j gospodarki turystycznej. s. czyli do warunk w. Pa stwo. jw. lecz tylko przez Zawarcie odpowiedniej umowy międzynarodowej z innymi par stwami czy też z grupąparistw. jakteż dopuszczenia na swoje terytorium cudzoziemc w oraz określeniaich praw i obowiązk w w czasie pobytu w granicach paristwa. że za pomocą wewnętrznych przepis w prawnych paristwo może popierać rozw j turystyki między2o stycznej. iz prowadzona w Polsce po|ityka turystyczna jest mało aktywna i oderwana od rzeczywistości.. organizacje i instytucje. polityka turystyczna staje się pasywna' czyli nieskuteczna. budowa infrastruktury turystycznej. Warto dodać. przygotowanie kadr na potrzeby turystyki. że polityka paristwa dotycząca turystyki międzynarodowej wpływa w spos b bezpośredni dodatni lub ujemny na jej rozw j. ze mimo duzego postępu w zakresie łagodzenia formalnościgranicznych i wprowadzania ułatwieri dla zagranicznego ruchu turystycznego. do kt rego zunierza się udać.. Jeśliparstwo oddziałuje wybi rczo na wymienione ogniwa.3. jej nych. Listę podmiottw otwieĘą instytucje i organizacje międzynarodowe. dewizowej i sanitarnej. 2.7. Mogą mu to ułatwić informatory krajowe i międzynarodowe. życie dostarcza wielu przykład w podejścia.2. propaganda turystyczna. określenie formalności granicznych mieściw sobie sprawy paszport w. Niestety. Nie trzeba przypominać. Powstaje więc problem kontroli prowadzotakiego właśnie nej polityki turystycznej. Warto też zwr cić uwagę na sprawę skuteczności polityki tury_ narodowej przyjazdowej i wyjazdowej . tj.wiz oraz odpraw: celnej. Nie są też w pełni znane skutki jej rozwoju. W takim przypadku par{stwo będzie zwiryane postanowieniami umowy i musi dostosować do nich prawo wewnętrzne oraz postępowanie swoich organ w. może też świadomie hamować iutrudniać ruch turystyczny w og le lub tylko w stosunku do określonych par stw. formalnościgranicznych.ko. osoby prawne prawa publicznego i prawa prywatnego. warto na zako czenie zwr cić uwagę na sprawę stosunku paristwa do tzw. Wojewodowie jako organy administracji publicznej mogą odgrywać w tym r37 Jak juz zznaczono przy określaniu pojęcia polityki turystycznej. Turystyki Unii Europejskiej i organizację Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). strategie i instrumenty polityki turystycznej w obrębie swoich funkcji. Komitet ds. Warunkiem tej skuteczności jest kompleksowe oddziaływanie S. Rolę tych podmiot w określają ranga' zakres przestrzenny i rzeczowy podjętych cel w polityki turystycznej. cyklu turyStyczneqo.

rytuał w naśladownictwa". potrzeba efektywnego działania lub aspiracje kulturalne czy pseudokulturalne.3 . fundacje turystyczne i luźno powiązane grupy interes w jako grupy działania w określonych sferach aktywności turystycznej. ich związki. Z omawianego punktu widzenia na|eży też wymienić izby gospod arcze. potrzeba odpowiedzialności lub pr ba zaimponowania. Strukturę motywacj i tw orząi r r : r r międzynarodowej polityki turystycznej. podlegając r żnym napięciom. potrzeba kontakt w z innymi cywilizacjami.f" względzie ważnąrolę. Układ ich tworzą podmioty: zerwała wszelkie kontakty Słowa. motywacje rodzinne lub plemienne. regionalnej polityki turystycznej. pilot w i przewoźnik w turystycznych) oraz zrzeszenia os b o wsp lnych interesach (np. polityki turystycznej o charakterze zawodowym. jest zmuszona do znalezienia miejsca w interesującym ją społecze stwie i do akceptowania z tego tytułu jego . mieszka lub przebywa w środowiskuwywierającym określone napodlega r żnym szkodliwym czynnikom wynikającym ztemparozwoju przemysłowego. potrzeba zrozumienia światai jego wydarzer . z naturą w szerokim znaczeniu tego I I a podlega r żnym. co pokazują środki masowego przekazu. r38 r39 . krajowej polityki turystycznej. częSto Sprzecznym bodŹcom.de- potrzeba zmiany codziennego otoczenia. potrzeba oryginalności lub pr ba wyr żnienia się w grupie. koracji". izby turystyczne. inspirowania gmin turystycznych. uniemozliwionego ptzez życie codzienne. związki restaurator w. gdy się on okaze zbyt ciasny i ograniczający. t I I motywacje społeczne. motywacje osobiste lub logistyczne. towarzystwa i biura turystyczne). lokalnej polityki turystycznej. okresach roku. Lokalną politykę turystyczną mogą skutecznie prowadzić gminy. ma dostęp do środkw komunikacji. rozporządza pewnymi zasobami i wolnym czasem w wybranych ciski. hotelarzy. np. Motywacje społeczne to: potrzeba naśladowania lub pr ba zajęcia wyższego miejsca w grupie. kt ra: : : : r zaspokoiła swoje najwazniejsze potrzeby pierwszego rzędu. MoTY1VACJ E PoDRÓżY TU RY5TYCZNYCH I t t I T Wśrd czynnik w pozaekonomigznych stymulujących rozw j tury_ styki znajduje się obszerny układ r żnorodnych motywacji podr ży turystycznych25. Przytoczone uwagi pozwalają na uszeregowanie podmiot w polity_ ki turystycznej według kryterium terytorialnego.. potrzeba odbudowy kom rki rodzinnej z przywr ceniem jej struktury i systemu autorytet w. potrzeba opuszczenia kręgu rodzinnego. potrzeba ucieczki od schematu życia codziennego lub zmiany z. I U podstaw tych motywacji znajduje się przede wszystkim pozycja wsp łczesnego człowieka jako osoby.8. widzi przed sobą otwierające się możliwościpodr zy turystycznych krajowych i zagraniczny ch. Ich wsp łdziałanie z sejmikami samorządowymi daje znaczące możliwościtw rczego działania. '. sejmiki. przewodnik w. stowarzyszenia zawodowe (np. potzeba osobistego zobaczenia i dotknięcia tego. Motywacje rodzinne lub plemienne to: potrzeba odnalezienia pewnego stylu życia rodzinnego.

przez życie ponad Stan w czasie podr zy turystycznej. inspirują do odwiedzania przyMotywy towarzyskie i etniczne obo- Motywacje osobiste lub egoistyczne: I I potrzeba odzyskania kontaktu z natutą.Monografie i opracowanid' nr 448. Motywy: rozrywka. p|aży w ciepłym klimacie itp. wywołują aktywność w działalności Motywy związane z ptacą gospodarc zej i zvł iązany m z nią udziałem w konferencj ach. wiązkami towarzyskimi. kompleks Tarzana albo narcyzm lub jednoczesna potrzeba podobania się innym i podobania się sobie (odpowiadać wyobrazeniu o sa- jaci ł lub krewnych. stanowią podMotywy kulturalne.3. Zawistowska.przesuwanie godzin posiłk w. np. czego się nie moze robić na co dzie i na odrzu'. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rolwoju turysĘki w Polsce.np. konieczność odzyskania zdrowia. Marketing w turystyce.T. kontakt z innymi cywilizacjami lub przez działalność artystyczną. inspirują podr że pielgrzymkowe i do poszuMotywy religijne kiwania miejsc samotnościw celu prowadzenia medytacji i studi w.'zr b to Sam''. potrzeba ucieczki od wszystkiego' co szkodzi. aspiracj e do efektywnego działani a przez kulturę.odprężenia''. ruchu ftzycznego. infantylizm albo kompleks niemowlęcia. I40 14r . Wsp łcześniewśrd czynnik w rozwoju turystyki motywacje odgrywają coraz większą rolę. potrzeba rozrywki albo zabawy. cenie nakaz w (np. poparte wykazaniem się przez dorosłego erudy. noszenie ekscen_ trycznych ubior w). r wnowagi psychicznej. zabawa i przyjemność stanowią podstawę podr ży w celu wzięcia udziału w zawodach sportowych. imprezach masowych oraz robieniu zakup w czy w celu odwiedzenia np. do udziału w imprezach związanych z mym sobie)..potrzeba uczestniczenia w zyciu dzieckaw okresiejego kształcenia ptzez nauczanie go. tego wszystkiego. potrzeba fizjologiczna' mogąca przyjąć formę działania świadomego i realnego lub zwykłego wypoczynku. rodzinnymi lub zawodowymi. r r r r r : wywoMotywy zwiryane z kulturą ftzyczną oraz fizjologiczne relaksu na łują podr że w celach zdrowotnych. spotkaniach i kr tkich kursach oraz obejmuj ą pracę wymagającą podr żowania. . s. Middleton. Midd1etonem26 przedstawiŹ stępującą klasyfikację gł wnych motywacji w turystyce. wypoczynkowych. rodzinnych.. potrzeba konkretnego działania albo kompleks . pro_ wadzący do rozwoju sztuki i rzemiosła amatorskiego. opracowaną przez Biorąc za punkt wyjściaklasyfikację cel w podr zy turystycznych. WTo w celu wykorzystania jej w badaniach turyStyna- za|eżności.c. OCHRONA PMWNA KONSUMENTOW PRo D U KTÓw ru nvsTYczNYcH W grupie czynnik w rozwoju turystyki coraz częściejwymienia się wnież ochronę prawną konsument w produkt w turystycznych. H. SGH. religijnych lub potrzeba. wesołych miasteczek. dowiodła tej r ki międzynarodowej. można zaY. i to w ciepłym klimacie. 27 H. potrzeba w iedzy. personel lotniczy. Zawistowska w bardzo mądrej i interesującej pracy poświęconej temu zagadnieniu27. zawodowych. psychologiczne i edukacyjne stawę podr ży związanych z udziałem w imprezach kulturalnych. albo chęć odzyskania potrzeba koczowania (ucieczki od codzienności).1w. potrzeba ucieczki od nacisk w zbiorowych.9. dokonując obszernej oceny wpływu ochrony prawnej konsumenta na rozw j popytu i podaży turystycznej. 2 v.. zrealizacją zainteresowar osobistych i odwiedzaniem miejsc interesuj ących pod względem kulturalno-przyrodniczym. cją oraz siłą w ćwiczeniach siłowych lub zręcznościowych. 54-55. potrzeba posiadania prawa do marze albo pozbycia się swojej codziennej osobowości. Warszawa 1999. 2. zależnie od stanu jednost- poffzeba biologiczna kąpieli słonecznej. pozwalający na robienie : : : r r : ki ludzkiej. dotlenienia się.C.T.

Wdrozenie do polskiego systemu 35 dyrektyw irozporządze . np. Zawistowska słusznie podkreślafakt. nr 8. że dyrektywa ta reguluje zagadnienia dotyczące: hgrożenia o charakterze podstawowyln to niepełna i nierzetelna informacja oraz reklama. zatytułowanym . że turyściodwiedzający Polskę pochodzą z laaj w Unii Europejskiej. Harmonizacja prawa polskiego z prawem Unii Europejskiej Nr 133).. cyfiki poszczeg lnych rodzaj w (usług) turysĘcznych opisują akta prawne Unii Europejskiej. zabezpieczają przed wybuchem pożaru w hotelu. ustawa zobowiązuje organizatora turystyki lub pośrednika turystycznego' kt ry proponuje imprezy turyStyczne lub usługi turyStyczne. zabezpieczając ich przed nieuczciwymi sprzedawcami usług. . zagroŻeniami spowodowanymi stosowaniem I4Ż Kwestię ochrony prawnej przed zagrożeniami vvynikajqcymi ze spe- wy. w dziedzinie turystyki. r wnież turyst w. Przykładowo. o podr żach pakietowych. w rozdziale 3. zapewnieniu konsumentom odpowiedniej informacji i edukacji kon- sument w. zmiany warunk w cenowych. nocleg i transport). Nalezy się zgodzić z opinią. aby wskazał w materiałach promocyjnych w spos b klarowny i dokładny: ot ż polska ustawa o usługach turystycznych w istotny spos b reguluje prawa turyst w. Zawistowskiejtt .. przez zabezpieczenie dostarczenia nabyw- com pełnej informacji o nieruchomości oraz jednostce organizującej doskonalony. 1. Zważywszy. informacji przed wyjazdem. odnoszących się bezpośrednio do ochrony konsument w usług turystycznych. 1). t43 .I2 ust. iz ochrona prawna konsumenta. r r . Autorka ta wymienia dwa źr dła zagroże interes w konsument w usług turystycznych: o charakterze podstawowym oraz wynikających ze specyfiki poszczeg lnych rodzaj w produkt w turystycznych. jaką jest klient. s.sharingu. do kt Ę przywiązuje się tam dlżąwagę.ochrona klienta'' (art. kt rych system prawny ochrony konsumenta ma tradycje i bywa stale W drodze do Unii Europejskiej Polska musi harmonizować swoje prawo z prawem wsp lnotowym m. gdzie ochrona prawna ich interes w nie jest pozorna. 28 H.in. 29Ustawaz29 sierpnia 1997 r. 11-12. Jest ona wzorowana na Dyrektywie Unii Europejskiej z 13 czerwca 1990 r. Że turyścipochodzący zkraj w. koncentruje się na trzech gł wnych sferach: r r r r informacji o warunkach umowy.Zdaniem H. w z nabywaniem prawa do korzystania z apartament w wczasowych na zasadzie time. regulującej zasady świadczenia usług turystycznych. w tym życiai i zaruądzającej obiektem. lecz dynamiczna. Zawistowska. warto zauważyć. wakacjach i wycieczkach. Zavłistowską. Zawistowskiej ochrona prawna konsument w usług turystycznych jest coraz bardziej doceniana jako stymulator rozwoju za- granicznej turystyki przyjazdowej. spowodu_ je podniesienie poziomu ochrony zdaniem H.zdrowia oraz interes w ekonomicznych konsument w. cz. Mają one na celu ochronę interes w turyst w przeciwko wprowadzającej w błąd informacji o jakości i zakresie usług hotelarskich.o usługachturystycznych(Dz'U. ochronie interes w ekonomicznych konsument w. Rolę tę upatruje się szczeg lnie w kształtowaniu motywacji podr ży zagranicznych obywateli parfutw. za H. że znaczna r żnica między krajami generującymi i przyjmującymi turyst w pod względem prawnej ochrony konsumenta moze stanowić istotną barierę w rozwoju turystyki przyjazdowej. o usługach turyStycznych2g. zagtożeniami związanymi ze specyfiką pakiet w turystycznych (np. ochronie bezpieczeristvła życia i zdrowia ludzkiego. skutk w niewykonania usługi. Zapewnia ona skuteczną ochronę słabszej Strony umo- r cenę lmprezy turystycznej lub usługi turystycznej albo spos b jej ustalenia. Waznym krokiem do tworzenia w Polsce podstaw prawnych ochrony konsument w usług turystycznych jest Ustawa z Ż9 sierpnia 1997 r. kt ra obecnie nie należy jeszcze do parfutw przodujących w dziedzinie prawnej ochrony konsumenta. Warto przypomnieć. standaryzacja um w i sformalizowane procedury dochodzenia roszcze .Ruch Turystyczny" 1999. praktyki podw jnej rezerwacji przez Iinie lotnicze oraz związanymi w turystyce. H. odbierają negatywnie wizerunek Polski. szkodą powstałą na skutek utraty lub uszkodzenia bagaży gościhotelowych.

Zawistowska.. omawiana ustawa zobowiązuje organizatot w turystyki i pośredniw turystycznych do posiadania odpowiednich koncesji oraz gwarancji bankowych lub ubezpieczeniowych. Że po przeprowadzeniu kategoryzacji hotelarstwa zgodnie z duchem ustawy zdecydowanie zmieni się obraz bazy noclegowej turystyki w Polsce. pisze: . stanowiącej podstawę budowy długofalowego i realnego programu rozwoju tego sektora gospodarki narodomoze stanowej. Ponadto biuro turystyczne przed wyjazdem na imprezę musi podać klientowi: r r w o r k przypadku imprez trystycznych dla dzieci informacje możliwości bezpośredniego kontaktu z dzieckiem -lub osobą odpowiedzialnąza ruq. program zwiedzania i atrakcji turystycznych.mocą w. Podejście takie do opisanej w tym punkcie za|eżności wić dobrą przesłankę do: 1) tworzenia pozytywnego wizerunku Polski jako kraju przyjaznego dla odwiedzających i mającego atrakcyjne pro_ dukty turystyczne.. planowany czas przejazdu. tymrazem gościahotelowego. Zawistowskiej.Że wymaga to sensownej polityki turystycznej pa stwa. jest przywr cenie kategoryzacji obiekt w hotetej ustawy . JeJ rozwoJ Chcąc uczynić. nazwisko lub nazwę lokalnego przedstawiciela. a organizator w turystyki i pośrednik w zobowiązuje do ich respektowania pod rygorem cofnięcia koncesji. Ż) lansowania mody na wypoczynek w kraju. Ustawa ta przyznaje więc turyścieprawa' chroniąc go. połozenie. a także przewodnicy turystyczni i piloci wycieczek. ale porządkują rynek hotelarski w Polsce. kt rzy świadczyli usługi turystyczne nieuczciwie.ochrona prawna konsumenta jest szansą dla rozwoju turystyki.r'1O "". że obiekty o wysokim standardzie zachowają swoją pozycję. liczbę i rodzaj posiłk w. Prawa turyst w i ich ochrona znajdują też potwierdzenie ustawowe w zapisie formułującym kryteria kwalifikacyjne. przez konstrukcję skutecznych mechanizm w prawnych ochrony konsument w usług turystycznych. jeżeli reaLizacja usług jest uzależniona od liczby i konsekwencje prawne wynikające pośredniczące w zawieraniu um w o świadczenie usług turystycznych.r s r r r r r r zgłosze .. podstawy prawne umowy z umowy... rodzaj. kt re klient może wnieśćw stosunku do biura podr ży. rodzaj i kategorię obiektu zakwaterowania według przepis w kraju pobytu. termin powiadomienia klienta o ewentualnym odwołaniu imprezy turystycznej lub usługi turystycznej z powodu niewystarczającej liczby zgłosze(t. Należy sądzić. kwotę lub procentowy udział zaliczki w cenie imprezy turystycznej lub usługi turystycznej oraz termin zapłaty całej ceny.. kt ra m'in. wymagania jakościowestawiane pod tym larskich' Zdaniem ekspert względem hotelarzom są wysokie. m. z turystyki źr dło istotnych korzyści ekonomicznych. miejsce pobytu lub trasę imprezy. jego adres i numer telefonu' do kt 'rego klient może się zwracać w razie trudności. jw.. trzeba z dużąkorzyścią sprawy przywołać w tym miejscu opinię H. Nie trzeba podkreślać. kt re musi spełniać umowa. Innym przykładem ochrony prawnej. klasę.in. a polskie hotelarstwo przybliży się standardowo do rozwiry. Znaczenie ochrony prawnej. 30 H. kt6te muszą spełnić osoby kieruj ące działalnością zakresie organizowania imptez oraz w 144 ochrony prawnej konsument w produkt w turystycznych w rozwoju dla turystyki. 107. jeślizapewnia poziom ochrony nie niższy niz w krajach pochodzenia gł wnych strumieni ruchu turystycznego.a(t przyjętych w wytycznych hotelarstwa kraj w unijnych. Zyskająna tym r wnież turyści' Mając ponownie na uwadze koniecznośćdoceniania w Polsce roli Ustawa szczeg łowo określa wymagania. kategorię lub charakterystykę środkatransportu. W przeciwnym przypadku może stać się barierą hamującą u. miejsce i czas trwania postoj w. r45 . Spora częśćobiekt w będzie miała obniżoną liczbę gwiazdek lub kategorię.. Posiadanie gwarancji finansowych zaśma stanowić zabezpieczenie roszcze odszkodowawczych. Wym g koncesjonowania ma wykluczyć z rynku tych. Można spotkać opinie. s. trzeba systemowo tvłorzyć warunki jej rozwoju.

Nalezy sądzić. odwiedzane przez turyst w.3. iż zagroŻenia w ruchu drogowym wynikają z dw ch źr deł: r46 147 . zwłaszcza samolotami. klęskami żywiołowymi i zagubier w miejscu nieznanym. gdzie zmniejszyła się wydatnie liczba pasażer w i rezerwacji oraz nastąpił spadek zatrudnienia rzędu kilkudziesięciu tysięcy os b. zagrożeniami w ruchu drogowym oraz z zagubieniem w miejscu nieznanym. Problem potrzeb związanych lub krajowego produktu turystycznego i uwypuklić jego znaczenie. Warto dodać. wybierając kierunek podr ży i miejsce docelowe. Kazdego dnia około 750 tys. Dotyczy to zar wno turystyki krajowej. przytoczone w tablicy 2. iż samoch d to gł wny środek transportu turyst w odwiedzających Polskę i podr zujących po niej. że stabilizująca się sytuacja polityczna i promocja przywr cą powoli stan sprzed 11 września 2001 r. Potwierdzi to prawdę. w tym terroryZmu. Bezpiecze stwo turyst w krajowych i zagranicznych jest funkcją opinii o nim. 1. powodzie). Na skutek tych zdarze recesja w gospodarce turyStycznej światastała się faktem. jak i zagranicznej. pożary. iż turystyka międzynarodowa jest barometrem sytuacji politycznej świata czy regionu. ostrośćproblemu bezpieczeilstwa podr żowania i pobytu w Polsce podkreślaj ą statystyki doty czące Łładzieży. Materiały MSwiA informują. Infrastruktura turystyczna miejsca docelowego moze się wiązać z przestępstwami przeciwko życiu i zdrowiu. poczuciem zagubienia w nieznanym miejscu. Gospodarka turystyczna najboleśniej odczuła spadek koniunktury i aktywności gospodarczej. a jedynie co si dmy czuje się bezpieczny. Wadzieżami. os b wsiada w USA do samolot w. samolot w. Wizerunek miejsca do- stwem turyst w można odnieśćdo składnik w lokalnego' regionalnego z szeroko pojmowanym bezpiecze - celowego bardzo często decyduje o tym. że gł wne elementy wizerunku produktu turystycznego to doświadczenia historyczne miejsca docelowego.2. ocenia się. opinie innych os b o miejscu docelowym. wpływ medi w. Po zamachach na World Trade Center w Nowym Jorku i Pentagon w Waszyngtonie 11 września 2001 r.1 o. ludzie zaczę|i się bać podr żować. warunki kulturowe. czy też niski. że drugąbardzo istotną grupą zagadnier{ bezpiecze stwa turyst w w Polsce są zagrożenia w ruchu drogowym. Specjaliścioceniają. Bezpiecze stwo przemieszczania się i pobytu w sferze turystyki zapewnia ochrona tury_ sty przed: : r s r s r przestępstwami przeciwko zyciu i zdrowiu. Nie trzeba specjalnie podkreślać. przyzwyczajenia i potrzeby potencjalnych turyst w. co turyścisądzą o poziomie bezpiecze(lstwa. zagroże w ruchu drogowym. W dodatku jest to niematerialny i subiektywny składnik produktu turystycznego obszaru. czy nie jest. Warto przypomnieć. zagrożeniami w ruchu drogowym. zanieczyszczeniami środowiska przyrodntczego i społecznego. protesty przeciwko nim w krajach Bliskiego Wschodu oraz konflikt palestyr sko-izraelski spowodowały. Amerykarisko-brytyjskie naloty na Afganistan. że wsp łcześniewarunkiem uprawiania turystyki zagranicznejjest istnienie w miejscu docelowym sytuacjibez napięć politycznych orazbez zagroże utraty zdrowiaiŻycia. że postrzeganie tego problemu przez turyst w i rzeczywistość pokrywają się. a nie czy jest on wysoki. ze turyścieuropejscy przestali czuć się bezpiecznie w wielu krajach muzułma skich. Istotne jest więc to. ze Stopie bezpiecze stwa mienia zaleŻy od stopnia wykrywalności jego kradzieży. czy jest ono. r znego rodzaju klęskami żywiołowymi (np. Warto w tym miejscu zauważyć. BEzPaEczEŃsTwo Tu RY5TÓW Wsp łczesny turySta przywiązuje coraz większe znaczenie do bezpiecze Stwa. Wreszcie z bezpiecze stwem turysty ma też bardzo ścisły zwiryek wizerunek miejsca docelowego. Należy zaznaczyć. Do najczęściejspotykanych zagrożer{ atrakcji turyStycznych miejsca docelow ego naleŻą klęski żywiołowe' zaniec zy szczenie środowiska przyrodniczego i społecznego oraz zagubienie w miejscu nieznanym. Dostępnośćkomunikacyjna miejsca docelowego może być źr dłem przestępstw przeciwko życiui zdrowiu turysty. r żnymi formami ktadzieży. w tym przed terroryzmem oraz narkotykami. zwłaszcza samochod w i w hotelach. że codziennie nad krajami Unii Europejskiej wzbija się w niebo 25 tys. doświadczenia turysty w podr żach oraz bezpiecze stwo w czasie podr ży do miejsca docelowego i pobytu w nim. stan gospodarczy i polityczny. Dotyczy to gł wnie linii lotniczych i hotelarstwa.

miejsc. miejsc.4 tys. miejsc noclegowych.9vo całości. obiekty te obejmowały Ż7.6 tys. w grupie komplementarnych d br turystycznych gł wne miejsce zajmuje szeroko rozumiane hotelarstwo. słabo rozwinięta sieć dr g dwujezdniowych i autostrad oraz postępująca degradacja dr g).. zanotowano wzrost liczby miejsc noclegowych w hotelach o 9. Warto dodać.1. opiekę i pomoc. W por wnaniu z 1997 r.noclegowych w 2000 r. ostatnie lata przyniosły istotne zmiany bazy noclegowej turystyki w Polsce. 3. iż pełna funkcja wsp łczesnej informacji turystycznej obejmuje opr cz informowania turysty takŻe doradztvło.r dr g w Polsce (niedostosowanie dr g do zwiększającego się ruchu pojazd w cięzkich. liczba obiekt w noclegowych wynosiła 86Ż6 (bezpokoi gościnnych).1. Dotyczyły one liczby i standardu obiekt w.4 tys.oa KRAJOWY ffi wpływem alkoholu). słabe umiejętności kierowc w i jazda pod Ze stanu sieci noror.. Dalszy rozw j turystyki w Polsce.Ż tys.Reszta miejsc była wykorzystywana w sezonie letnim. w stosunku do 1997 r.7 tys. TURYSTYCZNY 3. Nadal utrzymywał się w tym . miejsc w por wnaniu ze stanem z 1998 r. og lnej liczby miejsc W okresie 199'1_Ż000 nastąpiły zmiany w poszczeg lnych rodzajach obiekt w. Warto doda . Jak podaje GUS' 31 lipca 2000 r.Baza noclegowa turystyki''. i w 1999 r. zowania po Polsce oraz pobytu w miejscowościach turystycznych.. w pozostałych obiektach niesklasyfikowanych o 3Ż.. W oficjalnej polskiej statystyce hotelarstwo jest ujęte w rozdziale . W strukturze rodzajowej obiekt w noclegowych turystyki dominują I95. wysoki jest też stosunek liczby zabitych na 100 wypadk w drogowych. MlEszKAŃcoW w PoLscE l w WYBMNYCH KMJACH EURoPY NA PODSTAV/IE DANYCH INTERPOLU Z 1999 R.1 tys. Liczba miejsc całorocznych wyniosła 327 tys.. i$ińfi ]. a w kwaterach agroturystycznych o 2. LICŹ'BA KRADZTFZY STWERDZONYCH NA 100 TY5. oferowały one łącznie ponad 668 tys. iż liczba miejsc całorocznych wzrosła o 47. Absolutnie niezbędne są także działania władz parstwowych i samorządowych mające na celu poprawienie wizerunku Polski jako kraju bezpiecznego i przyjaznego dla turyst w. natomiast w Unii Europejskiej tylko 4. czyli 48. zwłaszcza zagranicznej przyjazdowej.|iczba wypadk w drogowych w Polsce jest duża. Zdaniem specjalist w cel ten mozna osiągnąć przez promocję rynku polskiego za granicą i w laaju oraz informację turystyczną.]. ze stylu jazdy po polskich drogach (nieprzestrzeganie przepis w o ruchu drogowym.1. Tablica 2. w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych o 3. warunkują działania skutkujące poprawą bezpiecze(tstwa podr - Jak wiadomo z rozważari o czynnikach rozwoju turystyki.1. W Polsce Stosunek ten wynosił 12 w 1995 r.77o ośrodkiwczasowe . lMlĘDA(NARoDowY RUCH KMJOWY RUCH TURYSTYCZNY CHAMKTERYSTYKA BAZY NOCLEGO eicii} ]:ii Norwegia Niemcy Francja 4 5'77 3 894 3 849 466 114 511 35 33 Austria Finlandia Węgry Czechy Polska klandia 2 2 2 I 1 649 619 591 "t90 4t 263 185 I 748 1 370 W rezultacie.

9 5.. Pomorskie Małopolskie Dolnośląskie Warmir sko-Mazurskie Ś1ąskie 6. standardzie. STRUKTUM OBIEKTOW HOTELARSKICH (W %) Hotele.:r.3 5.5 15..8 tys. jak pokazano w tablicy 3.0 Ż'|.pozostałe obiekty nieklasyfikowane'' z 51 tys.25. w t997 r. GUs.0 Warto pamiętać. ze Zaobserwowany ostatnio wzrost liczby hoteli dwu. r.. do 83. s... .6 tys... że w wyniku wprowadzenia w Życie ustawy o usługach turystycznych proces kategoryzacjibazy noclegowej prowa_ dzi do zmian jej struktury rodzajowej.0 6.trr.8 '1 32. '.. Wyrazem tego jest wzrost liczby miejsc noclegowych w grupie . Mazowieckie Razem Bliższą charakterystykę obiekt w bazy noclegowej turystyki ułatwia poznanie ich struktury rodzajowej.. Ze względu na szczeg lną rolę hoteli w strukturze obiekt w nocle.8 ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe Kempingi i pola biwakowe Pozostałe obiekty 10) t.'7 Domy wycieczkowe Schroniska i schroniska młodzieżowe 2. .6 r0. GUS.6 9. obrazu polskiego hotelarstwa dopełnia struktura przestrzenna Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa2002.w ośrodkachwczasowych o 55.9 47.9 11.0 '71. :. Warszawa 2001' 151 ..1 6'Ż 8. : is{..2. . i w domach wycieczkowych o 4.O 10.0 1.1.7 5 gwiazdek 6 41 2.9 tys. gowych...ii fąliiil... Z punktu widzenia obsługi turyst w zagranicznych jest to zmiana korzystna..7 14.3 16. . s' 33Ż 285 2 gwiazdkt I gwiazdka 260 2001.::...4 5.':-... Jeś|iprzyjmiemy jako kryterium ka_ tegorię jednostki.. t:. porządkując polskie hotelarstwo. ponieważ utrzy_ muje się na rynku zapotrzebowanie na obiekty noclegowe o średnim w polscE (w Tablica 3. Należy teŻ podkreślić. Tablica 3.3)..8 Ż3. 150 w 2000 r. liczba obiekt w hotelowych w 2000 r.i:.4 33.r .. na polach biwakowych o ponad 17 tys..:'i]..1 3. motele i PensjonatY 18.8 21. i 51 858 w 2001 r. aprzede wszystkim w obsłudze ruchu turystyczne1o' warto im poświęcićkilka uwag og lnych.9 7. .. Zachodniopomorskie 19. według wojew dztw (tablica 3. Strukturę obiekt w hotelarskich w 2000 r...lllll .. Żr dlo: Turystyka w 2000 r. Warszawa 2001..2.:L:..5 s. 7.. .'1. .0 4 gwiazdki 3 gwiazdki Źr dło: MaĘ Rocznik Statystyczny 2001.r..3 1 6.4 25.9 2.9 8.. . . sTRUKTUM PME5TRZENNA oB|EKTÓW HoTELAR5K|CH %) '.1 14Ż' 2.5 71. wynosiła 9Ż4. .45 000 w 1997 r.. zŻO0O r. OBIEKTY HOTELOWE W POLSCE W 2000 R.. co potwierdzaliczba pokoi.'..-:.4 3.0 79.4 I 1. Podaż usług hoteli wztasta.3.5 tt. przedstawiono w tablicy 3.1 23. okresie spadek miejsc noclegowych Tablica 3. Jak podaje GUS.i trzygwiazdkowych jest zjawiskiem korzystnym. . dane przedstawiają się. kt ra wynosiła 40 3Ż7 w 1995 r.

11 '. i36vo podr ży kr tkookresowych przypadło na okres tetni. czyli około 10 mln os b.. co ma ścisły związek z wysoką stopą bezrobocia. Ważnym elementem charakteryzującym turystykę krajową jest struktura wyjazd w Polak w w wieku 15 lat i więcej w latach Ż000_Ż00I według czasu trwania podr zy (tablica 3. Jeślichodzi o środektransportu. Po! Warszawa ŻO02. w 200I r. co wyraŻa się liczbą 10 mln os b. W roku 2001 Polacy skorzystali z samochod w przy 59vo podr ży wakacyjno-urlopowych i 6lvo wyjazd w kr tkookresowych.1. kt rym odbyto I27o podr ży długookresowych oraz I97o podr ży tł t- kr tkookresowych nieco więcej . tzn. og lnym spadkiem przewoz w oraz poszefiLającym się marginesem ub stwa społecze stwa.. obejmująca podr że Polak w po kraju (co najmniej z jednym noclegiem poza miejscem stałego zamieszkania). s.2. 187.:.1. odnosiło się to do 437o uczestnik w wyjazd w urlopowo-wakacyjnych i 6OVo uczestnik w wyjazd w kr tkookresowych. Natomiast w krajowych podr żach kr tkookresowych wzięło udział 34vo badanych. podobnie jak w latach poprzednich. Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999' GUs' Warszawa Niekorzystne zmiany w aktywności turystycznej Polak w w podr Żach zar wno długookresowych. dominowały podr że organizowane samodzielnie. składa się z wyjazd w urlopowo-wakacyjnych (trwających co najmniej 5 dni) i wyjazd w kr tkookresowych (do 4 dni). g w. W przypadku podr ży kr tkookresowych kolejnośćwskazari jest odwrotna dominują odwiedziny u krewnych oraz u znajomych (54To) nad celami turystyczno-wypoczynkowymi (2880). bez pośrednictwa biur podr ży. sTRUKTUM wYJAzDoW PoLAKÓW w wlEKU 15 LAT %) ..pQp$:. to w podr zach krajowych dominował transport drogowy..Wskaźniki sezonowościkrajowych podr podr ży turystycznych w 2001 r. Wyjazdy urlopowo-wakacyjne Wyjazdy kr tkookresowe 34 37 32 34 1999. a ży długookresowych było związanych Z Sezonem zimowym. Tirrystyka krajowa. weryfikującej stan faktyczny na rynku biur podr ży.4. jak i kr tkookresowych' należy tłumaczyć. korzystali gł wnie z nocleg w u krewnych i znajomych. Zdaniem ekspert w. odbyły one ponad 36 mln podr ży i skorzystały z ponad 61 mln nocleg w. Z oszacowa Instytutu wynika. Podobnie jak w latach ubiegłych. Stosunkowo niewielkie angażowanie się pośrednik w turystycznych w organizację podr zy moze Sygnalizować pewną nieporadnośćbiur podr ży na rynku turystyki krajo- kookresowych. nie uległy istotnym zmianom w stosunku do lat ubiegłych. lwlĘcEJ W LATACH 2000-2001 (w Tablica 3. ze odbyły one ponad 17 mln podr zy i skorzystały ze I78 mln nocle- Turystyka polska 200I. r52 153 . za 5-7 |at w turystyce nadmorskiej weźmie udzial około 8 mln urlopowiI Według Instytutu Turystyki w Warszawie w krajowych podr żach długookresowych uczestniczyło w 2001 r. Autokaru uŻyto ptzy obsłudze 67o podr1ży długookresowych i 8vo podr Ży kr 'tkookresowych.. W okresie I995_Ż00I obserwuje się istotne wahania poziomu aktywnościturystycznej Polak w. nie przyni sł tu jak na razie istotnych zmian. s.ii1.3.60Vo w 2000 r. bo I8vo. Wskaźniki aktywnościmiały następującą wartość|:54vo w 1995 r. ponad 3Ż7o badanej populacji. 63vo w 1997 r. TURYSTYKA KMJOWA . Na drugim miejscu uplasował się autobus kursowy.:'1:. W roku 2001 turyścikrajowi. w taki spos b wyjechało 83vo os b w ramach podr ży długookresowych i 85vo w ramach podr ży terminowych.. gdzie wypoczywało ponad 5 mln Polak w. 57vo w 1996 r. Wśrd turyst w krajowych modny był wypoczynek nad morzem.'Ęlko I2?o wej. na drugim miejscu zaśodwiedziny u krewnych i znajomych (33vo). Ponad 617o podr ży długookresowych.4). W strukturze cel w podr ży dfugookresowych najczęściejsą wy_ mieniane cele turystyczno-wypoczynkowe (5Żvo).r 1l1. i 567o w 2001 r.. Proces wdrażania ustawy o usługach turystycznych. czyli urlopowo-wakacyjnych. Ż0. 6lvo w 1998 r.637o w 1999 r..:'1i.::.

8 13. Polacy wydali w 1998 r. układ tej listy pokazano w tablicy 3.2 6. W podr ży często korzystają z własnego samochodu. kompensowaną przez zwiększoną frekwencję i lepsze rczłożenie podr zy turystycznych w czasie. NOCLEGI UDZIELONE TURYSTOM W 2000 R. według miesięcy pokazano w tablicy 3. WEDŁUG WoJEwoDzrw Zachodniopomorskie 19.8 Małopolskie Pomorskie Dolnośląskie 11.7 5. na 7 nowych wojew dztw. Jak widać. modernizacjibazy hotelowej. Żr dło MaĘ Rocznik t54 Stopier wykorzystania miejsc noclegowych łącznie w hotelach. na krajowe podr że turyStyczne prawie 17 mld PLN. Doceniając walory społeczne turystyki kwalifikowanej. uregulowa taryfowych i promocyjnych. Wiadomo.7 I 1. Wyniki badar Instytutu Turystyki informują. W strukturze rodzajowej turystyki kwalifikowanej dominowała turystyka piesza nizinna i g rska (64. PTTK zorganizowało ponad Ż6 tys. Przy uwzględnieniu progu 5vo i powyżej og łu nocleg w udzielonych w 2000 r. znaczących pod względem funkcji turystycznej.37o uczestnik w w 2000 r. R żny jest w związka z tymichudzial w og lnej liczbie uczestnik w turystyki wewnątrzkrajowej.4 śĘskie Mazowieckie Wielkopolskie Razem Sezonowośćjest jedną z podstawowych cech turystyki. Nie oznacza to naturalnie. os b.3.wy_ w nosiła 37 600 km. cz względem ich udziału w og lnej liczbie udzielonych nocleg w.. w. RozKŁAD czAsowY TURYSTYK| Tlrrystyka wewnątrzkrajowa. Ważne jest wydfużenie sezon w turystycznych.5va w stosunku do roku poprzedniego. szarze kraju.5. 75. że w 1998 r. z czym się wiążą liczne kwestie z zakresu marketingu. z kt rych skorzystało 676 tys.. że Polacy korzystający zmożliwościwypoczynku w kraju wyjeżdżająco najmniej dwa ra_ zy w roku. a w 2000 r. Znajomośćjej rozkładu w poszczeg lnych miesiącach roku ma istotne znaczenie ekonomiczne dla gospodarki.8 6. 75. 155 . warto do_ dać.5.1.4. Utrzymując podział obiekt w noclegowych turystyki właściwydla 2000 r. zwłaszcza turystycznej. Wzrost ten był rezultatem zwiększenia liczby nocleg w w czasie pobyt w urlopowo_ -wakacyjnych i wzrostu koszt w wyjazd w kr tkookresowych. motelach i pensjonatach w 2000 r. Ważnym elementem infrastruktury turystycz_ nej są szlaki g rskie i nizinne. Wahania sezonowe ruchu turystycznego powodują wiele konsekwencji natury ekonomicznej i organizacyjnej. można określićrangę wojew dztw pod - . ma nier wnomierne nasilenie na obTablica 3. ze pozostałe wojew dztwa nie mająznaczenia na rynku usług noclegowych.).1 wEwNĄTRzKRAJowEJ 3.4vo og lnej liczby nocleg w udzielonych uczestnikom turystyki wewnątrzkrajowej przypadało w 2000 r. kt rych lączna długość 1990 r.6.Jak wynika z szacunk w Instytutu Turystyki. wycieczek.4 Statystyczny 1999. że koncentracja ruchu turyStycznego występuje w sezonie letnim lub zimowymi zaleŻy od og lnych warunk w recepcji turystycznej w poszczeg lnych wojew dztwach. co oznacza wzrost o 9. CHAMKTERYSTYKA PRZE5TRZENNA TU RY5TYK| WEWNĄTRZKMJoWEJ 3. Poszczeg |ne wojew dztwa charakteryzuje bowiem r żny poziom warunk w przyjęcia turySt w krajowych i zagranicznych. 45 74I kJn. Z kolei wydłużeniesezon w turystycznych moze utrwalić pozytywną tendencję do skracania czasu pobytu. kt ra r znie się nasila w czasie. rozumiana jako suma turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej. jw.

atrakcje przyrcdnicze.9 36.5 37. Z marketingowego punktu widzenia. cena płacona przez turystę-konsumenta. istnieniu zr żnicowanych rynk w turystycznych. usfug i infrastruktury og lnej (przy założeniuniezbędności atrakcyjnych walorach turystycznych. jak i zagranicznej nie powinny być pomijane .1. nej oraz inne usługi. czynniki eksploatacyj1o i regulacje rządowe. Kluczowym elementem polityki ekonornicznej par{stwa powinno być traktowanie turystyki gł wnie jako waŻnego sektora gospodarki narodowej oraz jako istotnego źr dła 66chod w dewizowych. Jako jego silne Strony r57 . kt rą opeślają: infrastruktura ftansportowa. Ekonomiczna funkcja była pomijana.1 45. 2 także jako katalizatora rozwoju innych dział w gospodalki narodowej @kich jak przemysł' rolnictwo. sprzęt. jest polityczna stabilizacja 156 Warto w tym miejscu zasygnalizować opinie ekspert w zachodnich odnośnie do polskiego produktu turystycznego. podlegają rozwojowi lub mają możliwościrozwoju. do kt rego Polska dąży. kulturowe i społeczne.6. Warto przypomnieć kilka 1agadnie(t zwiry'anych z tym dokumentem. lzy|i baza noclegowa i żywieniowa.MoTELACH l PEN5JoNATACH W 2000 R.9 Lipiec Sierpier{ 43. Styczeri 31'Ż 36. kt re juz są udostępnione. PODSTAWOWE ZAGADNIENIA ROZWOJU TURYSTYKI W POLSCE Na wstępie należy powiedzieć.1 Luty Marzec Kwiecieri Maj Czerwiec 46.8 40. planowane kampanie promocyjne w celu zmiĄY wizerunku. Jednocześnie warto podkreślić. Podstawową Sprawą dla rozwoju turystyki zgodnie z modelem Europy Zachodniej.7 46. infrastruktura i usługi miejsca docelowego. aktywny wypoczynek i inne oferty wypoczynku.3 28. W poprzednim ustroju turystyka byłarozwijana gł wnie ze względu na jej walory społeczne i miała przede wszystkim charakter socjalny. WEDŁUG MlEslĘcY Tablica 3. og lny pro' dukt turystyczny Polskijest w nim rozumiany jako układ następujących składnik w: r r : r : I : ) : modernizacji niekt rych element w). rnimo że na świecietusekryStyka jest jednym z największych i najszybciej rozwijających się europejskich planach tor w gospodarki oraz odgrywa ważną rolę w rozwoju.4 43. WYKOMYSTANIE MIEJSC NOCLEGOWYCH W HOTELACH.że społeczue funkcje turystyki zar wno krajowej. w Następnym problemem wymagającym podkreślenia jest konsekwentne wdrazanie przyjętej Strategii ro1woju p7ajowego produktu tu' rysĘcznego Polski. oparty na: w kraju oraz określenie roli turystyki y 1ąpdowej polityce i stra' tegii rozwoju. trzeba rozwiązać kilka problem w. nasycenie sieci4 sprzedaży detalicz- dostępnośćmiejsca docelowego. ze Polska ma |iczący się potencjał rozwoju turystyki krajowej i międzynarodowej. znaczącej bazie obiekt w turystycznych i wczasowo_wypoczynkowych.procesie rozwoju turystyki.6 Wrzesie Paździerrlrik Listopad Grudzieri og łem 3. wzrostu zatrudnienia i wpływ w budżetowyc1. Aby w pełni wykorzystać ten potencjał . transport w miejscu docelowyill. d.5. częściowo juz rozwiniętych. budownictwo) i stymulatora poprawy infrastruktury' Takie proturystyczne ujęcie polityki ekonomiczĘ palstwa wymaga odpowiedniego wsparcia politycznego i finansowego. wizerunek miejsca docelowego. stworzone przez człowieka. środowisko miejsca docelowego.9 39.

tlr ll. 3) zabytki architektury. rekreacyjną i specjalistyczną: |iczne dyscypliny związane z wodą (żeglarstwo). trasy kulturowe. Trzeba podlaeślić. kzyczyni nie uczyni z Polski cel atrakcyjnych wyjazd w turystycznych. promowanie dalszego rozwoju turystyki w Polsce wśr krajowych 'd instytucji rządowych oraz opinii publicznej.*A.wymienia się: 1) korzystne położenie komunikacyjne Polski w Europie. podr że motywacyjne. 2) og lnie nisld standard zakwaterowania i gastronomii na tle norm międzynarodo. badania polskich i zagranicznvch rynk w turystycznych. 2) ciekawy. walory kulturowe i bogata historia. turystyka na obszarach chronionych oraz atrakcj e związane z życiem na wsi. Pierwszym kierunkiem działaniajest stworzenie i promocja markowych produkt w turystycznych. 8) niski stopierl bezpieczeristwa publicznego i niedocenianie ptzez władze j ego znacze- st w przebywających w 50-kilometrowym pasie przygranicznym (także przyjazdy w celach handlowych) oraz oferty zwi. w strategii przypisywano tej strukturze następuj ące zadania: by wszechnie w krajach Unii Europejskiej. kulturą ludową i tradycjami. ekoturystyka. imprezy targowe. kulturalne miast i miasteczek. kt re umozliwią optymalne produktu turyStycznego w kraju i za granicą. dziedzictwo polskiej gospodarki turystycznej konkretnych kierunk w i metod . 6) zła organizacj a nielicznych przejśćgranicznych.Zdaniem ekspert w kreowanie produkt w markowych wpłynie na podwyższenie jakości usług. indywidualne pobyty służbowe. turystycznej oraz środkw pomocowych z program w Unii Europejskiej na optymalizację form marketingu polskich produkt w zgodnie z zaleceniami dokumentu. nego wizerunku Polski na arenie międzynarodowej.przy czym musi to być oferta wysokiej jakości. wsp lna dla sektora publicznego i prywatnego o charakterze pararządowym' miała- Drugim gł wnym kierunkiem działaniaujętym w Strategiijest modernizacja struktur znządzania turystyką polską. samorządowych koordynację rozwoju nowych produkt w markowych tworzonych i gospodarki 158 . mozliwości dokonywania zakup w przez sąsiad w z zł 7) granicy. ze szczeg lnym uwzględnieniem autostrad. l9_Ż3. przygraniczną i tranzytową: wszelkie oferty adresowane do tury- i kulturalną: wybitne wydarzenia kulturalne.ktualności Turystyczne'' l99't. ścinność. przyniesie wymierne korzyści gospodarce turystycznej i przyczyni się do rozwoju regionalnego Polski. seminaria. aktywną. Trzeba dodać. a więc struktury spotykanej po- n r r r .usytuowanie konkurencyjnego działania. specjalistycznej oferty dla turyst w.1) zły stan urządze sanitarnych.że w Strategii kładzie się nacisk na zr wnoważony rozw j produktu tury_ stycznego przynoszący istotne korzyści natury ekonomicznej krajowi i regionom.ązane z ruchem tranzytowym. jeździectuto' turystyka przyrodnicza. Strategia obejmuje szeroki zakres działaf1 jakie powinny zostać podjęte w tej sferze do 2010 r. 6) go. 5) ciekawe wybrzeże morskie. że tworzenie polskich marek turystycznych polega na opracowaniu kompletnej. W Strategii zaleca się powołanie do życia przede wszystkim narodowej organizacji turystycznej (NoT). Do osiągnięcia cel w strategicznych turystyki polskiej niezbędne są Sprawne struktury organizacyjne. Natomiast układ słabych s/ron produktu tworzą: 1) brak pozytyw. koncentrowanie środkw rządowych. s. Gł wnym celem Strategii jest określenie dla potrzeb rządu oraz się on do zwiększenia zatrudnienia.Plany rozwijania produkt w markowych obejmują następujące rodzaje turystyki: 2 nia w turystyce. etniczna wiejską: agroturystyka. 4) warunki do uprawiania turystyki aktywnej. markowych. 3) niski poziom usług turyStycznych w innych sektorach. 4) słaba dostępnośćkomunikacyjna atrakcyjnych region w i niski poziom usług motoryzacyjnych. a jednocześ_ prowadzić działalnośkoordynacyjną w sferze marketingu. 5) niedostateczny poziom usług telekomunikacyjnych i informacji turystycznej.z. azwlaszcza promocji polskiego produktu turystycznego. konferencje. wych. zr żnicowany krajobraz i obszary nieskazonej przyrody. wędr wki piesze. r r r r . organizacja ta. miejską biznesową: kongresy.

Jak na razie sieć tych organizacji jest zbyt ograniczona w kraju. Zadaniem Funduszu będzie Ustawa dopuszcza tworzenie regionalnych i lokalnych organizacji rozwoju turystyki o podobnym zakresie dzialania na obszarze np.. Stąd w Strategii za|eca się powołanie Polskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych. akcje Polskiej Agencji Rozwoju Turystyki s. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz Stowarzysze(t dzialającychw tej dziedzinie (art. polskich inwestor w oraz polskich przedstawicielstw turystyczmiędzynarodowych instytucji finansowych. 1). inicjowanie. w tym samorządu gospodarczego i zawodowego oraz stowafzyszeniami działającymi w tej dziedzinie. Do zada PoT-u ustawa za|icza: rystycznie subregionu w formie stowarzyszeil |ub związk w stowarzyszeri. Z perspektywy Ż002 r. PoT realizuje swe zadania we wsp łpracy z: r : r jednostkami samorządu terytorialnego. Zakłesy przestrzenny i rodzajowy jej działalnościpromocyjnej oraz kooperatywnej są jak dotąd jednostronne i mało dynamiczne. organiza cjarri zrzeszaj ącymi przedsiębior c w z dziedziny turystyki. opiniowanie oraz wspomaganie plan w rozwoju i modernizacji infrastruktury turystycznej . Że według Strastizu tegii miała to być orgarizacja pararządowa. Trzeci gł wny kierunek działa w ujęciu Strateqii sprowadza się do stworzenia funduszu inwestycyjnego. Warto przypomnieć. co ma negatywny wpływ na poządane tempo przekształceri w turystyce polskiej. że rczw j gospodarki turystycznej. Regionalne i lokalne organizacje turystyczne (RoT i LoT) mają stanowić forum wsp Ęracy przede wszystkim samorządu terytorialnego i biznesu turystycznego.U. Istotną cechą tych organizacji jest r żnorodnośćformalna i organizacyjna. trzeba zauważyć. jak np. mienie przedsiębiorstwa pa stwowego Polska Agencja Promocji Turystyki. nych. kt rego celem będzie wspieranie inwestor w zainteresowanych budową i modernizazapewnienie dostępu do korzystnych kredyt w i innych funduszy. organizacje te mają stanowić Swego rodzaju przymierze r znych instytucji i przedstawicieli biznesu zajmujących się rozwojem turystyki na określonym obszarze. polskimi przedstawicielami zagranicznymi w zakresie zada(twykonywanych za granicą. zapewnianie funkcjonowania i rozwijania polskiego systemu informacji turystycznej w kraju i na świecie. a zwłaszcza widoczna poprawa jakości usług. iż PoT nie notuje widocznych sukces w w realizacji swoich zada ustawowych. Europejski Dz. okolicznośćta r r r r promocję Polski jako kraju atrakcyjnego turystycznie. na zasadach określonych w umowie zawieranej między tymi organami a jednostkami PoT. 160 161 . Nalezy mieć nadziej ę. i wyposażyłją ustawowo w inne środkidzialania (alt. Sejm RP uchwalił Ż5 czerwca 1999 r. Kapitał założycielskiPolskiego Funduszu Inwestycji Turystycznych będzie pochodził od następujących akcjonariuszy: cją vrządzer infrastruktury turystycznej. wymaga stosownych kapitał w inwestycyjnych. iż ta ważna struktura na rynku turystycznym ożywi się oraz przyjmie odpowiednie tempo aktywnościw kraju i za granicą. Ma ona wzmocnić promocję Polski w dziedzinie turystyki w kraju i za gtanicąoraz tworzyć warunki wsp łpracy organ w administracji rządowej. jako instytucji wspierającej roz_ w j inwestycji turystycznych w Polsce. Będzie on także prowadzić działaŁnośćpromocyjną wśrd inwestor w zagranicznych. z 7999 r.r Należy stwierdzić. 13 i 14). nr 62. Wiadomo.A. wojew dztwa czy gminy. samorządu terytorialnego i organizacji zrzeszających przedsiębiorc w z dziedziny turystyki. rzuĘe na skalę pretej struktury w środowisku. o kt rych mowa w art. Skarb Par stwa przekazal na rzecz Polskiej Organizacji Turystycznej l stycznia 2000 r. tworzone w obrębie obszaru wojew dztwa lub innego. ze PoT jest par stwową osobą prawną' nadzo_ rowaną przez właściwegoministra. zagranicznych bank w działających w Polsce. zachęcając ich do kapitałowego angażowania się w polską turystykę. wykonywanie innych zadar powierzonych przez organy ijednostki. Bank Inwestycyjny. atrakcyjnego tu3 r r r s rządu polskiego. l. Trueba dodać. ustawę o Polskiej organizacji Turystycznej (PoD3. że zalecenia Strategii zostały już podjęte ptzez władze pa stwowe.

Reasumując. Pracy i Polityki Społecznej. gromadzenie danych statystycznych na temat turystyki. t''renesans miejscowości wypoczynkowych''. Problemy kultury ftzycznej są przedmiotem zainteresowania Ministerstwa Edukacji Narodowej i Sportu. 2) rea|izację Program w Krajowych i 3) powołanie do życia struktur organizacyjnych zdolnych do działa w wa_ runkach wolnorynkowych. Strategia Rozwoju Krajowego Produktu Turystycznego nakazuje: 1) stworzenie silnych i konkurencyjnych produkt w markowych polskiej turystyki. udostępnianie informacji turystycznej. gwarantowanie jakości. zr wnoważony rozw j infrastruktury turyStycznej i pamturystycz_ nej. trzeba chociaż zasygnalizować koniecznośćzwiększenia udziału struktur paristwa w rozwoju turystyki. rozw j krajowego oraz zagranicznego marketingu i biznesu. natomiast kształtowanie polityki turystycznej pa stwa. uległ likwidacji cen- XXI w. jej realizacj ę oraz tworzenie odpowiednich ram prawnych i ekonomicznych powierzono Ministerstwu Gospodarki. jeżeli się udaje kolejno do kilku kraj w lub też jeżeli kilkakrotnie w cią- bw wybranych latacha (przed- przyrost zatrudnienia w sektorze usług. oczekiwania pozytywnych przekształce w polskiej turystyce od lat rozmijają się z rzeczywiI6Ż gu jednego roku wyjezdza do określonego kraju. że Programy Krajowe obejmują istotne problemy rozwoju polskiej turystyki. rozw j przedsiębiorczości.2. W związku z podanymi liczbami trzebapoczynić kilka uwag. stawione w tablicy 3.Aby stymulować stworzenie odpowiednich warunk w do rozwoju produktu turystycznego Polski. Takie są rygory nowoczesnego paristwa u progu stością. Trzebazau:ważyć. Jedne są bezpośredniozwiązane z rozwojem produktu turystycznego. kt re powinny objąć: r r r r r r r r r rozw j produkt w markowych. w Strategii zaleca się podjęcie oraz realizację konkretnych działan w celu r ozwiązania naj istotniej s zy ch problem w polskiej gospodarki turystycznej. W wariancie optymistycznym realizacja Strategii zapewni: 3. rozw j infrastruktury transportu. Należy przede wszystkim pamiętać. Niestety. że w 2000 r. obecnie turystyka znajduje się w stanie stagnacji. ROZMIARY TURYSTYKI M!ĘDZYNARoDoWEJ NA śwleclr wie Turystyka międzynarodowa na wielką skalę rozpoczęła się w połoXX w. inne zaśdotycząog lnych warunk w rozwoju turystyki zbliżonych do rozwiązar{ w krajach Unii Europejskiej. Ta sama osoba bowiem może być |iczona wielokrotnie. rozw j zasob w ludzkich. Realizacja tych problem w będzie prowadzona w ramach Program w Krajowych. może nawet przeżywa kryzys. TuRYSTYKA MlĘDzYNARoDoWA 3. Nie oceniając wpływu przeprowadzonych zmian struktur zarządzania turystyką polską na dynamikę jej rozwoju i zahamowanie zjawisk niekorzystnych.7). Ilustruje to zestawienie do- tyczące liczby podr zujących os r r r zwiększenie wpływu turystyki na gospodarkę narodową. a strategia nie jest wdrazana. tralny organ administracji rządowej ds. Dane statystyczne obejmują więc w zasadzie liczbę .2. organizowanieimprez. że wielkości podane w zestawieniu nie oznaczająliczby os b biorących udział w międzynarodowym ruchu turystycznym. W sumie powinna ona wzmocnić silne strony polskiego produktu turystycznego i zminima|izow ać słabe. kultury fizycznej i turystyki (UKFiT).jednostek turystycznych" w sensie Źr drern danych dotyczących turystyki na świecie są gł wnie liczne rozproszone informacje Światowej organizacji Turystyki (wTo) i Światowej Rady Podr ży i Turystyki (WT and TC). i od tego czasu stale się rozwija. zajma1ąc w niej nalezne miejsce. Na zako czenie trzeba zauuttŻyć. a r63 .1.

W latach 1950-1960 wynosiło ono I0.liczba pa stw i terytori w zaleznych dostarczających informacji statystycznych wynosiła w 1950 Tablka 3.Tablica 3. że w odniesieniu do niekt rych paristw. W sumie stanowią one czynniki w zasadniczy spos b pomagająkażdorazowego przekro czenia granicy par stwowej przez turyst ę zagranicznego (rozumianego mniej lub bardziej szeroko.8.). to średnieroczne tempo tego wzrostu w kolejnych dekadach malało. co dowodzi względnie wysokiego tempa jego wzrostu. og lnie można powiedzieć. Informacje takie są ujmowane w rocznikach następnych. osoby przybywające do danego kraju na czas kr tszy niż Ż4 godziny. to w skali globalnej turystyka międzynarodowa okazuje się odporna na recesje.ZSRR w latach 1977_1984). Trzeba też wziąć pod wiedzających jednodniowych. że podawane liczby na og ł obejmują. układ typowych czynnik w rozwoju turystyki (zob. do 689 mln w 2001 r. portu lotniczego. Warto też pamiętać. jeślisię ogranicza do kr tkotrwałego zatrzymania bez opuszczania Nawiązując do zestawienia liczb charakteryzujących rozw j międzynarodowego ruchu turystycznego w latach 1950-2001. wARTośclNDElśowW LATACH l95o-20oo r. Wartości indeks w w poszczeg lnych dekadach pokazano w tablicy 3. Informacje o wzroście ruchu turyStycznego naleŻy więc w określonymstopniu tłumaczyć zwiększającą się zbiorowością danych Statystycznych.3vo i w latach 1970-1980 wynosiło już tylko 6vo.8. jeżeli zaprzestały nadsyłania in- 950-1960 960-1970 970-1980 980-1990 990-2000 Ż70 Ż30 180 formacji (np. Sekretariat Światowej organizacji Turystyki dokonuje szacunk w danych. zaIeżrue od stosowanej przez dane paristwo definicji takiego turysty). że podczas gdy w indywidualnych wyjazdach turystycznych stale występują spadki i wzrosty. uwagę nieregularne nadsyłanie danych przez poszczeg lne par{stwa członkowskie otaz zaniechanie nadsyłania informacji statystycznych przez niekt re pa stwa. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych i jego następczyni Światowej organizacji Turystyki (od 2 stycznia t915 r. że wzrost Liczby przyjazd w z Ż5 mln w 1950 r. że w przypadku turystyki międzynarodowej się w związku komplementarnym z wszelkimi zmianami politycznymi. poza turystami. że statystyki międzynarodowego ruchu turyStycznego mają na og ł charakter szacunk w. kt re sprzyjają wzrostowi ekonomicznemu. że mimo iż turystyka światowawykazywała w tym okresie stały wzrost. 164 149 164 165 .7. rozdzialŻ) znajduje Warto przypomnieć. W la- Twierdzi się. tzn. Jak podają źr dła. oraz niekiedy podr żnych ptzejeŻdżających przez dany kraj tranzytem' z wyjątkiem tranzytu lotnicze_ go.b. w latach 1960_1970 spadło do 8. trzeba zauważyć. jest wynikiem dynamicznego rozwoju światowego ruchu turystycznego oraz stosunkowo niskiej podstawy wyjściowej. obecnie organizacja ta skupia 113 kraj w. r wnież odce rozwojowi turystyki światowej. oraz przedsięwzięciami paristw w zakresie znoszenia barier w dziedzinie przemieszczania się ludzi. tach 1950-2001 międzynarodowy ruch turystyczny zwiększył się 27-krotnie. Zdarzają się r wnież przypadki nadsyłania da_ nych po terminie oddania rocznika statystycznego do druku. LlczBA PoDRożU.'ĄcYcH w WYBMNYCH LATACH Przytoczone okoliczności sprawiaj ą. 51. Jednak na ich podstawie można określićtendencję rozwoju tego zjawiska. Wreszcie warto pamiętać. W latach 1950-1995 rosła liczba kraj w członkowskich b.97o.

w 196Żr.

wskaźniki wzrostu wianego mln w 200t r. Wielkość liczby przyjazd w z 25 mln w 1950 r. do 689 ruchu mianowicie przekroczyla 100 mln jednostek turystycznych po po 11 latach upływie ŻO |at (1945_1964), kolejne 100 mln (1964-1975). następnejuż po 9 latach (1975_1984). osiągnięcie kolejnych 100 mbnprzyjazd w turystycznych nastąpiło po około 5 latach' Według Światowej organizacji Turystyki wielkość światowego ruchu turyStycznego wyniesie w 2005 r. l mld os b, a do Ż0Żo r' I,6 mld os b. - Miarą rozwoju turyStyki światowejsą przychody z turystyki międzynarodowej, określone jako wydatki os b odwiedzających dany kraj
(łącznie z opłatami za transport międzynarodowy na rzecz miejscowych przewoźnkw). w całym okresie 1950-2001 (wyjątek stanowią lata Ig8Ż_Ig83 i 2001) turystykę międzynarodową cechowała r wnież pod tym względem tendencja wzrostowa. Ilustruje to zestawienie zawarte w tablicy 3.9.
Tablica 3.9. PRzYcHoDY 1950-2001

85, w 1977 r. - 96,a -awiska charakteryzuj ą r zj

w 1988

wnież czasowe

r.

I07 -Dynamikę oma-

Tablica 3.l0. W^RToścllNDElśoww

Po'zcŻEGoLNYcH

DEł<ADACH

950- 1960
960- t970

305,8 187,8

970- 1980 980- 1990
99U" !000

797,4
242,3 192.0

Warto przypomnieć, ze turystyka jest bardzo skutecznym środkiem redysĘbucji dochod w między krajami i w ten spos b przyczynia się do bardziej r wnomiernego rozwoju gospodarki światowej. opracowaną przez
Tabrica 3.11.

Na zakoriczenie przedstawimy prognozę przyjazd w w 20Ż0 r., WTo (tablica 3.11).
PROGNOZA PRZYJAZDOW W
2O2O R. (W

MLN OSOB)

w LATACH
*

z

TURYSTYK| M|ĘDZYNARODOWEJ

ffi:i:i
1)

,'i''l*l:lffi ił;łliii,
Francja 70,0 47,7
47,1 34,8 25,5
1)

Chiny

137,1

Ż)

Hiszpania

Ż) 3)

USA
Francja

102,4 93,3
7

i
I I
i

3) 1950 1960

USA
Włochy
W. Brytania

2 100
6 867
12 900

4)

4)
5)
)

Hiszpania
Hongkong

t,o

s)
)

59,3

I
7

1970

Chiny

24,0
19,3 18,8

Włochy
W. Brytania

52,9
52,8 48,9 47,1 44,0

t

r980
1990 1995
199',1

to2 872
249 300 372 000 000 445 000 478 000 455 000

7) 8) e)
10)

Meksyk
Polska
Kanada

7)
8)

Meksyk
Rosja Czechy

t8,7 t7,3

e)

43

Austria

l0)

ffi

*

1998

2000
2001

3.2.2. REGIONY TURYSTYCZNE SWIATA
Turystyka międzynarodowa' powszechnie rozumiana jako suma zagranicznego ruchu turystycznego kilku, kilkunastu czy kilkudziesięciu 1la stw, po II wojnie światowej stała się zjawiskiem masowym. Na po-

Wartościindeks w w poszczeg lnych dekadach Zaprezentowano w tablicy 3.10. Jak widać, najwyższa dynamika wzrostu dotyczy dekar dy 197G-1980. r66

I6'I

z

Tablica 3.12. REG|oNY TURY5TYCZNE śwnrRWEDŁUG KLA5YF|I(ACJ| LAT 1949 t 1983

r r r r

zachodni, obejmujący: Austrię, Belgię, Francję, Holandię, RFN i Szwajcarię.

Region amerykar{ski podzielono na tzy subregiony:
Ameryka P łnocna (UsA i Kanada); Ameryka Środkowa i Południowa;
Karaiby.

razem ze względu na dużąpowierzchnię, była Afryka. Na kontynencie

Trzecim regionem turystycznym podzielonym na subregiony, tym

tym wydzielono pięć następujących subregion w:

trzeby badari statystycznych tego zjawiska, zar wno pod względem dy_ namiki, jak i struktury przestrzennej, podzielono światna pewne umowne obszary występowania międzynarodowego ruchu turysty cznego (regiony turystyczne). Warto dodać, że proces kształtowania regio_ n w trwał kilkadziesiąt lat, nie zmieniała się tylko ich liczbas, określo_ na w 1949 r. IlustĄe to tablica 3.IŻ. Ukształtowana ostatecznie i obowiązująca sieć sześciuregion w tu_ rystycznych światazostała pod koniec lat70. poddana przez Światową Organizację Turystyki podziałowi wewnętrznemu na subregiony. Przyy muje się, iz u podstaw tego podziału legły: wysoki adział niekt rych re_ gion w w globalnym ruchu turystycznym i ich powierzchnia. Region europejski podzielono na cztery subregiony:

r r r r r

wschodni, środkowy, p łnocny, południowy, zachodni.

Na zako czenie można powiedzieć, iż podział świata na regiony turystyczne, przy odpowiednio funkcjonujących systemach narodowych statystyk turystyki, daje podstawę do uzyskania r znorodnych korzyści poznawczo-praktycznych. Na przykład dobrze przetworzony materiał

Statystyczny dotyczący międzynarodowego ruchu turystycznego
w przekroju regionalnym

i subregionalnym jest z pożytkiem wykorzyStywany w analizach rynkowych. Moze on stanowić podstawę podejmowania decyzji co do wyboru strategii np. promocji produktu turyStycznego. Może też służyćdo wykrywania i wyjaśnianiaistniejących
rozwoju turystyki światowej.

r r r

wschodni, obejmujący: Bułgarię, Czechy i Słowację, b. NRD, Polskę, Rumunię, Węgry i b. ZSRR; p łnocny, obejmujący: Danię, Finlandię, Islandię, Irlandię, Norwe_ gię, Szwecję i Wielką Brytanię; południowy, obejmujący: Cypr, Gibraltar, Grecję, Hiszpanię, b. Ju_ gosławię, Portugalię, Turcję i Włochy;
5

na danych rynkach terytorialnych trwałych, og lnych prawidłowości

3.2.3. STRUKTUM REGIONALNA TURYSTYKI

śwnroweJ
i
w tablicy 3.13.

W opracowaniu sieci turystycznych region w świata wykorzystano opracowanie
W: Ekonomika i or8anizacja tury-

styłi' wSiĘ Warszawa 1987' s. l57_t'74.

S. Wodejski' organizacja turystyki międ7ynarodowej.

Dynamikę i strukturę regionalną turystyki światowej w latach 1982 1998 charakteryzują dane Światowej organizacji Turystyki, zawarte

168

r69

śwRrowrJw LATAcH 1982l1?98

Tablica 3.13. DYNAMIKA ORAZ STRUKTUM REGIONALNA TURySTyKt

cja ta ma cechy trwałości, wymienione regiony wywierają decydujący wpływ na przemiany w turystyce światowej. Wnioski te znajdują potwierdzenie w prognozie rozwoju i zmian w turystyce światowej do korca XX w., sporządzonej przez Światową organizację Turystyki (tablica 3. 14).
Tablica 3.14. lJDzlAŁ REGIoNÓW
.i.ll:.i;;'i;l:.,i

Przedstawione dane dowodzą, Że ptzeszło 90vo światowych podr ży tllrystycznych koncentruje się w trzech regionach. Poniewaz sytua-

\t PPZY)AZDAIH (w
il!ii!i;:i:;iffi$ffi

%)

li;i:llllli'ył$ffi ;;ilil:ll

.llli,',}i;i

Świat przyjazdy przychody Region europejski przyjazdy przychody Region amerykariski przyjazdy przychody Region azjatycki i Oceania przyjazdy przychody Region afrykar ski przyjazdy przychody

ffi Y,$ffi ,e,;ffi
r00,0
100,0

iri;:';lll

53,0 39,0 Ż0'1 27,8

Ż|'9
30,5

4,0
Ż.7

koncentracji przestrzennej turystyki światowej. Region europejski skupia około 60vo międzynarodowych przyjazd w turyStycznych i jego dominacja utrzymuje się od kilkudziesięciu lat (np. w 1963 r. 73,77o, 1975 r. 1980 r. 69,0Vo, I9B7 r. 66,17o). Region obu partycypuje Ameryk -7I,07o, w globalnym ruchu turystycznymr wnież prawie od trzech dziesięcioleci w granicach około ŻOvo. Należy tu przypomnieć, że oba regiony przyjęły w I98Ż r. 86,6vo i w 1998 r. 8O,5vo światowychprzyjazd w turyStycznych. Wyraźnie też widać, że ttzecim regionem turystycznym świata o istotnym i systematycznie wzrastają-

Zaprezentowane dane statystyczne dowodzą wysokiego stopnia

Ot ż, ttzeba dodać, iż prognozowane dane zostały przekroczone. Na przykład udzial Europy w przyjazdach wyni sł faktycznie 57,7va, a w przychodach 48,3Vo. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki turystyki światowej warto przypomnieć, że turyStyka wsp łczesna jest największym źr dłem produktu krajowego brutto i zatrudnienia. Stanowi ona l0vo każdej z tych dziedzin.Inwestycje związane z turystyką oraz związane z tym dochody z podatk w są odpowiednio wysokie. Przewiduje się, że zat wno te, jak i inne skutki ekonomiczne rozwoju turystyki będą nadal r wnomiernie wzrastać.

cym udziale w globalnym ruchu turystycznym jest Azja Wschodnia oraz Region Pacyfiku. r70

I
;& i=* It r

3.2.4. Tu RYsTYKA M lĘDzYNARoDoWA W POLSCE
3.2.4.1. TURYSTYKA PRa()AZDOWA DO pOLsKt kzyjazdy turyst w zagranicznych do Polski w poszczeg lnych latach charakteryzowaly następujące liczby (w tys. os b) : 1990 r. 17 850, I99I r. 36846, 49015, r. - r. 74645,- 1995 r. 1992 r. - 1998 r. 1993 5921, 60960, 1994 8ŻŻ44, 88 - 2000 r. 84 500' 2001 r. 61400. Jak widać,1999 r. 89 100' liczba - w do Polski w latach I99uŻ00I początkowo przyjazd w cudzoziemc systematycznie wzrastała, jednak 2000 r. to początek spadku; w roku 2001 odnotowano poziom z 1993 r. Nalezy zasygnalizować, iż najwyższy spadek przyjazd w w 2001 r. w por wnaniu z rokiem poprzednim (Ż7,37o) odnotowano z Niemiec (36,6vo), ze Słowacji (3Ż,57o), z Czech (Ż2,6vo) oraz z pozostałych kraj w niesąsiednich (o 9,lvo). Kwestia tego regresu wymaga blizszych studi w. Miarą rozwoju zjawiska może być, udział turyst w zagranicznych w og lnej liczbie ludnościPolski. WskaŹnik ten przyjmował następujące wartości: 1989 r. Ż1,6vo, I99I r. 96,2vo' 1994 r. I93,57o.

Obraz polskiej turystyki w ostatnim dziesięcioleciu warto przedsta_ wić na tle światowej turystyki, zwŁaszcza europejskiej. Lata 90. ubiegłego wieku były okresem wysokiej dynamiki rozwoju turyStyki europejskiej i światowej. Tablica 3.15 potwierdzatę uwagę. Jak widać, w 2001 r. nastą)ił regres zaledwie o lvo. Zarlach terrorystyczny z I1 września 200I r. i p źniejsze jego skutki spowodowały gwałtowne załamanie światowej turystyki. Jednak Europa w najmniejSZym stopniu odczuła ten spadek, co stanowi dow d, że turystyka broni się przed głębszym kryzysem. Naturalnie, powstałe bariery rozwoju turystyki światowej wywarły wpływ r wniez na stan polskiej turystyki, zĘmże tu załamanie nastąpiło wcześniej, co ilustrują dane dotyczące przyjazd w do Polski cudzoziemc w korzystających z co najmniej jednego noclegu (ablica 3.16).

Tablica 3.1 . PRZYI/\ZDY DO POLSKI CUDZOZIEMCOW KoRZY5TAJĄCYCH z co NĄMNIEJ JEDNEGo NoCLEGU

1994 1995 1996
1997 1998

18,8 19,Ż 19,4 19,5 18,8 17,9 17,4 15,6

-

-

-

Tablica 3.15. RoayÓJ

TURYsryKl EURopEJ5K|EJ l śWAToWEJ
Ptnwazdy oo b 1w.rnłn)

"
1990

1999 2000

457 550 627 698 689

283
323

Żo0l

1995
1998

I
ts
6 s 280.

374 403 401

2000 2001

Turystyka

polska 1995, UKFiT, Warszawa 1996, s. 2-12; Turystyka w 1998 r., jw.

7 Dane statystyczne dotyczące przyjazd w cudzoziemc w do Polski i wyjazd w Polak w za granicę obejmują zar wno gości jednodniowych, jak i tych, kt rzy spędzili w Polsce lub za granicą co najmniej jedną noc, lecz nie pozostawali dłużejniż 365 dni'

Jak widać, w 2001 r. nastąpił spadek o Ż07o w por wnaniu z najkorzystniejszym rokiem 1997. Problem ten wymaga pogłębionych stuzwiększyć wysiłki w działalnościprorzeczjasna di w. Nalezy mocyjnej polskiego rynku turystycznego za granicą oraz w kłaju- Za' gadnienie jest o tyle istotne, że spadek przyjazd w turyst w do Polski dotyczy w najwyższym stopniu Niemiec (Ż5,7vo), kt re są rynkiem strategicznym dla Polski. Interesuj ącym elementem charakterystyki ilościowego rozwoju zagranicznego ruchu przyjazdowego może być struktura rodzajowa przejśćgranicznych, kt rąprzedstawiono w tablicy 3. 17.
t'73

17Ż

STRUKTUM GEoGMFlczNA PRZ'AZDÓW cvDzoztEMcow Do PoLsKr (w %) Źr dło: TurysĘka polska Po! Warszawa 200l.0 t'7..!:l. tak jak pokazano w tablicy 3.ffi rytrtr.. Dominowanie tych kierunk w w strukturze geograficznej przyjazd w do Polski stanowi dobrą podstawę do rozwoju turystyki etnicznej.0 37. że podobnie jak w wielu innych krajach europejskich.. Należy podkreślić..0 47.d'i.że z grupy .: ". i: 100.20.!ll!ił . Tabljca 3.4 16.l 7.l9. 100.Pozostałe'' Polskę odwiedzają najczęściej turyściz kraj w Beneluksu.7 3. rosyjskich i litewskich.18. Czechy i Słowacja Pozostałe 2.5 100.4 2000.20. że obraz tego zjawiska będą tworzyły przyjazdy turyst w niemieckich.':m. UDzlAŁ PoszCJEGÓLNYcH W TURY5TYCE PRZ'AZDOWEJ DO POLSKI PMEjśc TURY5ToW NocUJĄcYcH w PoLscE Tablica 3. RozKŁAD czAsowY PPZY)^zDo\^t 7") # żr 6 dł o: Turystyl<łł polska 2000.18. Jezeli tendencja ta nadal się utrzyma.ą.:r:::. Rozkład czasowy tych przyjazdla wybranych lat charakteryzują wskaŹniki zaprezentowane w tablicy 3.0 15. t!:!'{B$!i'iti]!. przy czym dominują Niemcy..19.0 zsRR 42.0 34.lilll.{1.8 46. że w turystyce ptzyjazdowej do Polski jako środek transportu dominuje samoch d. czeskich..Tablica 3. że przewaŻająca część mieszkar{c w tych kraj w przybywa do Polski na jeden dzie(l. 9. najmniej jedną noc. Tablica 3.:.llrll i{!i!$j!fi i$Eiii!iii!iĘes!$i1*iłiilsl'l!ii:!:iii.. W og lnych liczbach tych turyst w wybrane kraje partycypowały.5 3. jw. określone wartościpoznawcze ma charakterystyka sezonowości d w w układzie kwartalnym przyjazd w turystycznych do Polski. wśrd odwiedzających Polskę przeważają obywatele kraj w sąsiedzkich.O 34.!li. s. to charakteryzowały ją wskaźniki Zaprezentowane w tablicy 3. będzie to ważna wskaz wka w podejmowaniu inwestycji w dziedzinie infrastruktury drogowej i granicznej oraz rozwoju usług motoryzacyjnych.l!. Uszczeg łowieniem obrazu geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski może być ocena liczby turyst w nocujących w Polsce przy174 . Na tle przedstawionej geografii przyjazd w cudzoziemc w do Polski mozna stwierdzić. Jeślichodzi o strukturę geograficzną przyjazd w cudzoziemc w do Polski. aichprzyjazdy sązwiązane z zakupami. z Austrii. UDzlAŁwYBMNYcH KMJÓW w oGÓLNEj LlCzBlE co NAjMNlEi JEDNĄ Noc (W %) :. białoruskich.:!:er:. l1. Wiadomo też.0 Dane te wskazują. słowackich.i: iłll*!illifiiiili!ffiili!!!!iliiil.."l.7 Razem wszystkie kraje Niemcy b. WEDŁUG KWARTAŁÓW (w Do PoLsKl Można powiedzieć. ze Skandynawii.i:. Francji i USA. ukrair skich.1:il:ll:i!:!:.

Wiąze się to przypu szczalnie z podstawowymi celami podr ży do Polski (np. 13. . -37o. Badania Instytutu Turystyki dostarczają interesujących danych na temat cel w przyjazd w do Polski.0?o. wakacje.4vo.1 ::l'. Informacje te mogą świadczyćo niedomaganiach polskjego rynku usług świadczonych przez pośrednik w i organizator w. że oferta polskiego rynku turystykj przyjazdowej spotyka się z duŻąprzychylnościącudzoziemc w Według Instytutu Turystyki. a I07o zaprosiły instytucje. W roku 1995 zwracał uwagę wzrost (o I57o) liczby pierwszych wizyt. Z punktu widzenia wpływ w dewizowych z turystyki przyjazdowej istotna jest informacja dotycząca średniej długościpobytu w Polsce turySt w korzystających z nocleg w. Ponad 60vo badanych wytnienia pobyt w miastach jako gł wny spos b Spędzania wolnego czasu w Polsce.0 6..37o.Ż 10. sprawy służbowo-zawodowe. Zaprezentowane cele pobytu w Polsce wskazują też na miejski charakter turystyki. podobnie jak w roku poprzednim. 14. przyjazdy cechuje znaczna liczba wizyt wielokrotnych.. Jest to informacja istotna dla polskiego hotelarstwa. że 9Żvo badanych deklarowało chęć ponownego odwiedzenia Polski. jw. Według Instytutu Turystyki wielkośćta jest ustabilizowana. -Ż7o. IŻ.tvo.4 25. Badania wykazały. pensjonaty I0.: Lata {głsl. prom 8Eo.4 18. Źr dło TurysĘka 8 polska 2000. ze w układzie motywacjiprzyjazd w do Polski dominują cele wypoczynkowo-rodzinne.2 Cele religijne. motele -3'l. pielgrzymki 2.6 '7.7-4. kwatery prywatne rodzina i znajomi .)\ 3.8 18. GUs. Na przykład w 1995 r. Elementem charakterystykt przyjazd w do Polski jest też spos b ich organizacji. Widoczne jest r wniez ożywienie turystyki etnicznej. 9 Mały Rocznik Statystyczny 1999.3 Odwiedziny u krewnych oraz znajomych Tranzyt Praca dorywcza 5.0Vo.Zwycieczek organizowanychptzez biura podr ży korzystaokoło ło około l3vo przyjeŻdżających. brak. zwiedzanie Interesy służbowe 35. Zesta'w tych cel w stanowi ważne informacje umozliwiające określenie wielkości popytu na turystykę w kluczowych segmentach rynku. inne I0.. Warszawa 1999.87o. zawodowe oraz komercyjne.21.. istotna jest informacja dotycząca środk w transportu używanych przez turySt w zagranicznych.9 12.:. r76 177 . Połowa badanych turyst w odwiedziła Polskę cztery lub więcej razy.1?98 r 2000 (W %) .8 24.l Daje to podstawę do wniosku.. s. Blisko nie os b prywatnych.1 3Ż'l 34. autokar . Aby ocenić kształtowanie się wydatk w turystycznych i zaplanować krajowe Systemy komunikacji. pociąg ch d 707o.ciężar wka -47o. z innych usług pośrednictwa lŻvo gościzagranicznych przybyło do Polski nazaprosze157o. samolot 8Eo.::. Warto powiedzieć..eW0.21.i!j!łi Zakupy Wypoczynek. marketingu i reklamy.4. Charakteryzują je wskaŹniki8 zaprezentowane w tablicy 3. ramze. krajo_ znawstwo i zakupy).brak danych ..' s. wakacyjnej i krajoznawczej. 188.4 Ż9.::.8 nocleg w.11$$r[. wysoki udział miały przyjazdy organizowane indywidualnie (877o). wypoczynek.47o.7 23. wykorzystywane na potrzeby planowania. jedna trzecia turyst w spędziła w Polsce I_Ż noce.. CELE PPZV)AZDOW DO pOLSKI LATACH 1994.. 20.1 .6 -6. W latach 1992_1995 utrzymywała się na poziomie 4. biznesowej oraz towarzyskiej.9 1. kempingi w Tablica 3. '- Tamże. W roku 1995. Trzeba też dodać. turyścizagraniczni korzystali w PolSce Z następujących obiekt w noclegowychlo: hotele.1 12. Turystykę ptzyjazdow ądo Polski charakteryzuje r wniez preferowanie określonejbazy noclegowej. W roku 1995 strukturę tych środkw określałynastępujące wskaźnikig: samo57o.danych 19. Dane dotyczące struktury cel w podr ży cudzoziemc w do Polski wskazują na dominację turystyki wypoczynkowej. s. a 38vo 5lub więcej nocy. że w 1997 r. handlowej.1 1Ż.. podobnie jak w roku poprzednim.

przekrocze granicy)ll: 1990 r. z|iczbą 18. ZAGMNTCZNE WYJAZDY MlEszKAŃcow PoLsKl Turystykę wyjazdową w Polsce charakteryzował w okresie I99I-200I znaczny wzrost liczby uczestnik w. Jak wynika z danych WTo z 1998 r. s.IĄCH Tabltca 3. Polska zanotowała spadek liczby turyst w o 3. Wyjazdy Polak w za granicę w poszczeg lnych latach charakteryzowały następujące |iczby (w tys. 3. wyni sł Ż5Żvo. że wskaźnik wzrostu wyjazd w w 2001 r. Korzystnym zjawiskiem zaobserwowanym w 1998 r. że w Polce w 1997 r. tj. USA (47 mln turyst w) i Włochy (35 mln turyst w korzystających co najmniej z jednego noclegu).8 mln os b w 1998 r. Warto wskazać na pozycję Polski w rankingach turystycznych.7 mln). . Polska. 49 328. 31 395. I99Ż r. Rośnieudział podr Ży do Polski organizowanych indywidualnie. Likwidacja barier uczestnictwa i powiększająca się lista kraj w kt re zniosły obowiązek wizowy dla Polak w.8Vo. Dominacja tych cel w utrzymuje się od kilku |at. zĘm że w 1995 r. podstawową gru_ pę cel w turystycznych 48vo. Za tą grupą plasują się dwa kraje o duzej atrakcyjności dla turystyki objazdowej. że w 1998 r. zainteresowanie podejmowaniem za granicą pracy dorywczej ciągu trzech poprzednich lat do l. trzeba za Instytutem Turystyki powt rzyć. o 3. 1995 r. 56700 i2001 r.. I99I r.4.5%o w 1998 r. ot z wypoczynek.Uzupełniając zarysową ocenę turystykt przyjazdowej do Polski.Instytutu Turystyki pozwalają na szacunkowe okreWyniki badar ślenie gł wnych cel w zagranicznych wyjazd w Polak w. ze spadło zainteresowanie odwiedzinami u krewnych lub znajomych mieszkających za granicą. sprawiły. Żr dło MaĘ Rocznik Statystyczny. do I4.7 mld USD.2. KIERUNKI WYJAZDOW OBYVATELI POLSKICH 1995 l 1998 od lat dominują cztery kraje: Francja (70 mln turyst w). Szacuj e się. wyraźnie wzrosło turystyczne zainteresowanie Polak w innymi krajami (o lUvo). l1 - Tamże. oraz zakupami.1998 r.3 mln). 29 Ż68.6vo więcej niz w roku poprzednim. 1993 r. obejmujące zakupy towar w w regionach przygranicznych.7 mln turyst w). do 26.Żvo w 1998 r. Kanada (18. Austria (17. tj. 188. jw.-34 Ż96. z 22vo w 1995 r. Jest to zjawisko niekorzyst_ ne gospodarczo.5 mln). Ponad po_ łowę wpływ w dewizowych stanowiły wydatki odwiedzających na jeden dzie . wakacje i krajoznawstwo stanowiły w 1998 r. znajduje się na listach światowych poza pierwszą dziesiątką. (z llvo w 178 r79 . 53 100.67o w por wnaniu z rokiem poprzednim. na światowych listach rankingowych zA GMNlcĘ W LA. ŻŻI3I.. Wyraźnie spadło według I994r. z2IVo do 5.22. CharakteryStyczne jest. Wielka Brytania (25 mln os b) i Chiny (Ż4 m|n os b).2000 r. Hiszpania (47.2. był szybszy wzrost wpływ w dewizowych niż wzrost |iczby przyjazd w. 36 387. nastąpiło zahamowanie wzrostu wydatk w cudzoziemc w. Nalezy dodać.8vo w 1998 r. spada liczba korzystających z usług biur podr zy. Odsetek wyjazd w w interesach wzr sł z Llvo w 1995 r. Instytutu Turystyki 20 754. w stosunku do 1991 r.). że łączne wydatki cudzoziemc w w Polsce wyniosły 8.3 mln) oraz Niemcy (16.. obok takich kraj w jak Meksyk (19. 1999.

6 Ż9'4 30.8 19.23. Szacunki Instytutu Turystyki dają obraz geograficznych kierunk w wyjazd w obywateli polskich za granicę.2 padający gł wnie w III kwartale roku nie decyduje o czasowym. zma|ał udział kwarta' łu II.5vo w 1995 r. Warto jednak w tym miejscu podkreślić wzrostowy trend udziału biur.ŻŻ. Jeślisię jednak zwaŻy wysoki udział podr ży zagranicznych Polak w w celach zawodowych. Ciekawym elementem charakterystyki polskiej turystyki wyjazdowej za granicę mogą być wydatki Polak w za granicą.8 Kolejowe Lotnicze Morskie )) 1.Ż nocy.Ż3' w 7r dło: Turystyka w r. ŻŻ7o turyst w.Zdanem ekspert w. UDzlAŁ PpzqŚc GMNlczNYcH oGoLNEJ L\CZBIE WYJAZDOW W LATACH 1991 t 1998 . 8... Świadczą też o wzrastającej stabilizacji polskiego rynku towarowego oraz ożywianiu się międzynarodowych stosunk w handlowych. wydali łącznie około . czas spędzał gł wnie w miastach (587o). że przemiarry w motywacj ach podr ży zagranicznych Polak w idą w poządanych cywilizacyjnie kierunkach. sEzoNowośćwyjnzoow PoLAKow zA GMNlcĘ %) ilI Iv il I 20. to uzyska się wyjaśnienie.. a mianowicie z I5vo w 1994 r.og lnie mozna powiedzieć. Duże znaczenie tych środk w. Zniesienie zaś obowiązku wizowego dla obywateli polskich przez Norwegię i Szwecję miało wpływ na wzrost udziału przejśćmorskich.) i poprawie organizacji odpraw granicznych.3 . niki podane w tab|icy 3. Zagraniczne wyjazdy mieszka c w Polski na og ł nie są organizowaneprzez biura podr zy.l111Ai: . Skalę sezonowości wyjazd w Polak w za granlcę według kwartał w obrazują wskaźniki ztab|icy 3. Pobyt w hotelu wybrało w 1995 r. prawdopodobnie nadal się utrzyma.. polscy turyści i odwiedzający na jeden dzie(l. że Polacy uczestniczyli w wewnątrzeuropejskim ru' chu turystycznym' gł wnie do kraj w sąsiedzkich.2 1998 Ż1'o Ż4. Zjawisko to w 1995 r.1fp.6 184. Turyścipolscy korzystający z nocleg w za granicą zatrzymywali się najczęściejw wynajętym pokoju lub pensjonacie (297o) oraz prawie r wnie często u rodziny i znajomych (287o). NasĘlił zaśwzrost udziału kwartał w I i IV. wyglądało.67o w por wnaniu z 1997 r. iz około '70%o Po|ak w wyjeżdżających za granicę to ludzie młodzi lub w wieku średnim..6 2Ż. Warto też dodać.9 93. co oznaczalo wzrost o 10.l. Na przykład w 1995 r.8 2.i:.:l: : r::lllll::I:''. iż turysta polski korzystający z noclegu za granicą w 1995 r. jego pobytu wynosiła około 8.4.::.8 31..9 mld UsD.2 dnia. korzystając przede wszystkim z samochod w (75. W efekcie okoŁo 65%o a długość wydatk w poniesionych przezPo|ak w za gtaticą(ponad 3'5 mld USD) 181 .. Jak widać. wydawał średnio52 UsD na dzie . ::::r' lla. Warszawa 1999' s' Tablica 3. Szacuje się. przy rosnącej liczbie przejśćgranicznych (170 w 1995 r. GUS.1 w 1995 r.':]ls'ł. i 1998 r.bezudziału pośrednik w odbyło się ich 56vo. legitymujący się wykształceniem średnim (Slvo) lub wyższym (4IVo).24. Drogowe 88. jw' Mozna sądzić. typowym rozkładzie ruchu turystycznego wyjazdowego. Brak wynik w badarl tego zjawiska uniemożliwia wyjaśnienie zachodzących zmian. :' .Ż4.. orientację w tym względzie daje r wnież udzial rodzaj w przejść granicznych w og lnej liczbie wyjazd w... Źr dło MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. a ostatnio coraz częściej na wycieczkach objazdowych (1'77o). Ich miejsce określająwskź' WEDŁUG KWARTAŁoW (w Tablica 3. do l9vo 0. Prawdopodobnie r wniez sytuacja na polskim rynku pracy (bezrobocie) wywiera pewien wpływ na sygnalizowaną skalę sezonowości wyjazd w zagranicznych.. przebywając Za Branicą.) i kolei jako środkw transportu turystycznego. jak podano w tablicy 3. dlaczego okres urlopowy przy' 180 Polski turySta przebywał za granicą średnio 7.

Ivo. Wzyjęte w prognozie średnioroczne tempo wzrostu poszczeg lnych region w przyniesie w rezultacie pewne zmiarry ich udziału w światowym ruchu turystycznym.5.3vo) i odnoĘe stopę udziału na poziomie I&. kt ry ma generować ponad 35 mln os b podr żujących za granicę. Układ tych zagadnie t:worzą: podstawowe trendy w rozwoju popytu i podaży. Uog lniając kr tką charakterystykę zagranicznych wyjazd w mieszka c w Polski. tj. tor w prognozy.Przyjęte w prognozie wskźniki rozwoju turystyki w regionach przyniosą zmiany na liścienajczęściej odwiedzanych kraj w świata. najmniej ze wszystkich region w turystycznych świata. : I Najwyższe wskaźniki zanotują: Bliski Wsch d (7. Warszawa 2001. Ranking takich kraj w w latach 2000 i Ż020 zaprezentowano w tablicy 3. |iczbę przyjazd w turyst w do wszystkich kraj w światarzędu 1560 mln. WTo przewiduje w Ż020 r.5vo) oraz Azja Południowa (6. 183 I8Ż . Azja Wschodnia i Pacyfik (6. iżkłajnasz staje się coraz bardziej interesujący pod względem generowania turystyki wyjazdowej na rynek europejski.4vo w Ż0Ż0 r. do 1995 r. poszerzona o dodatkowe analizy. W prognozie podkreśla się zwiększenie aktywności rynku chir skiego. Nowe tendencje w turystyce światowej w świetle analizy WTo'Instytut Turystyki. 12 Dalekie podrÓŻe mają rosnąć średniorocznie o 5. dają nadzieję na dużątrafność prognozylz. ale zanoĘe spadek udziału z 607o do 467o w 2020 r. I tak.I7o). pozwala na przyb|iżenie czytelnikowi kilku bardzo interesujących aspekt w rozwoju turystyki w skali światowej do 2O2O r.5.2. (I9. NOWE TENDENCJE w TURY5TYCE śwlnrowej 3. Długookresowa prognoza WTo. co może potwierdzać proces globalizacji w turyStyce. Dla studiujących turystykę i prowadzących działalność Ę sferze w interesująca moŻe być długookresowa prognoza WTo dotycząca rozwoju turystyki światowej oraz jej uwarunkowa .1.4vo. KIERUNKI ROZWOJU TURYSTYKI śwnrowEJ Do 2o2o R. miejsc docelowych i motyw w podr zowania. Region obu Ameryk utraci drugą lokatę z 1995 r. i ponad czterokrotnie więcej niż w 2000 r.25. w por wnaniuz 1995 r. Ta deglomeracja ruchu podr żniczego przyniesie prawdopodobnie wiele korzyści nowym miejscom docelowym. blisko 2 bln USD. Natomiast wyruźnie zwiększy sw j udział region Azji Wschodniej i Pacyfftu z l4. Średnioroczne tempo wzrostu w latach I995_2OŻO wyniesie . a pozostałe 35?o (około 2 mld UsD) wydali turyściprzyjeżdżającyna jeden dzieri.pochodziło od turyst w korzystających z nocleg w. Poza tym będzie to zgodne zrygonmi globalizacji w turystyce. tj.Liczne źr dładanych.2. Natomiast wpływy dewizowe z turystyki wyniosą w Ż020 r. kt re przewidują nasilenie r znorodności kierunk w wyjazd w. Ma ulec zmianie r wniez struktura narodowościowa turyst w. 3. można stwierdzić. i przeszło dwukrotny wzrost w por wnanfu z Ż00o r. pięciokrotnie więcej niż w 1995 r. do około 100 mln podr znych. gdyż zasilą go |iczbą około 163 mln podr żnych (107o rynku). Z punktu widzenia skutk w rozwoju turystyki światowej naleŻy zwr cić uwagę na te elementy prognozy. i rosyjskiego. stanowiące podstawę tego opracowania. co maoznaczać blisko trzykrotny wzrost w stosunku do roku bazowego. Europa odnotuje tylko 3-procentowy wzrost rocznie. Zdaniem auT. tj.27o). a więc nie korzystający z noclegu za graricą.. czasowej i rzeczowej światowego rynku turystycznego. wpływy w okresie 1995-2020 będą rosły znacznie szybciej niż Liczba turyst w międzynarodowych. skalska. przewidywania zmian ilościowych i jakościowych na rynku og lnym i turystycznym' wpływ globalizacji na przemiany w gospodarce turystycznej oraz wnioski z analiz prognozowanych zagadnie ' użyteczne dla kształtowania stratąii i polityki rozwoju turystyki.. Niemcy pozostaną nadal wiodącym rynkiem generującym ruch turyStyczny w Ż0Ż0 r. Prognoza przyjazd w turyst w do gł wnych region w świata daje podstawę do następujących wniosk w. ZakJada się dekoncentrację w strukturze przestrzennej.Ivo. Europa utrzyma pozycję lidera.4vo do Ż5. odciązy tradycyjne punkty docelowe i wzbogaci jakośćprzeżyć turyStycznych.

.l.'.. . . *yko.i].. ułatwienia paszi dewizowe.0 3.:i. nasilające się migracje siiy roboczej l 13 Gda sk-Krokowa.:. wzrost|iczby os b samotnych. . MNK|NG NĄczĘśclEJ oDwlEDzANYcH PRzEz TURY5ToW 2OOO J t 2O2O (PROCNOZA) ll.ort liczby .: lt:::t i l. Dziedzictwo kulturowe a nowe trendy w popycie i podaży turysĘc7nej.9 W Brytania Rosja Kanada Ż5'4 21.:. Aby wzbogacić prezentac1ę czynnik w rozwoju turystyki światowej do 2020 r.l:lttt :. franchising). szczeg lnie * k'aja"i' . kt re prawdopodobnie będą kształtować rozw cywilizacji w obecnym stuleciu.: t:.: t:. wzrost liczby małżer stw bezdzietnych. CZYNNTKT ROZWOJU TURysTyKt śwlnrowEJDo 2o2o R. warto przytoczyć układ podstawowych czyn- l o rozwoju turystyki t nik w..: I. Alejziak i J.l:.1f1:lj1:l:':.l. Tablica 3.]i''.r':. libe- ce- 184 185 . rozw j system w informatycznyctr. koncentracja kapitau l gto_ balizacja działalnościgospodarczej). a działając komplement arnie.SP::' tl:.. "ręrt"r" Ęzysy finansowe w wielu krajach i regionach świata. zmniejszanie się zasob w wody i las w. czynniki ekalogic7ne (kurczące się zasoby środowiska. w kie_ "*.. autostrad.:l li:.:i ::.0 106.1.:. pogłę_bienie się dysproporcji między krajami bogatymi a biednymi.i'..o"wijających się).' !1 1..stabilna portowe.. referat. czynniki polityczne (zmiany w Europie Środkowo-Wschodriiej. sprzęt sportowo-turystyczny..:... czynniki technologiczne (automatyzacja i komputeryzacja.il:litrl l x(f$9l.. troska rząd w poszczeg lnych par stw o stan-środowiska.'t. *". .5. i: t:.5 41.1.6 53. Bilirlskil3 prezentują układ tych czynnik w w podziale na sześćgrup: j skiej..5 48.2.. artykuły z Południa na P łnoc).:i.rystanie nowoczesnych technologii w codziennym zyciu. rozw j telekomunikacji. a takŻe zr żnicowanie oraz dynamikę produktu tu_ rystycznego. niestabilna sytuacja polityczna w wielu regionach świata. liberalizacja migracji międzynarodowych.dwudochodowych" gospodarstw domowych. postępująca integracja oraz spodziewane rozszerzenie Unii Euiopej- dłuzanie urlop w wypoczyŃowych i wcześniejsz" "'"rytury wzrost ilościczasu przeznaczanego na dodatkową pru. rczw j tzw.Ż l) 2) 3) 4) Chiny Francja USA Hiszpania Włochy Chiny USA Hiszpania Hongkong (Chiny) l0Ż'4 '13. mniejsza liczebnojć gospodarstw domowych.76-17 Y 2002r.2 31. np.:.2.. celne gospodarstwa domowego' wyposźLzenie wnętrz.1 Francja Ż 3 74.i. . w ujęciu wTo.a."..::. wzrost świadomości ekologicznej społecze stwa.:1:.9 4 5 7 8.ę. t::t' .0 18. konflikty wywołane rozwojem wielkich aglomeracji zar w- na ropy naftowej. radykalizacj a żąda i wzrost znaczenia ruch w etnicznych. konflikty między tożsamościąa dążeniem do nowoczesności. w tym kierunku turystyki.'. technologii miękkich.l.5 52. wzrost liczby pracujących kobiet..rl &.:. k'ryzys rodziny. swoboda przepływu kapitału i siły roboczej.ot runku zdrowego trybu życia. tenory zm międzynarodowy).:ri: l: t: r': l : . międzynarodowej w przyszłościbędą decydo_ wać czynniki uniwersalne i te bezpośrednio związane z rynkiem turystycznym.: I sł'r{$'l I t::t::. czynniki socjalne i społeczno-kulturowe (skracanie czasu pracy' wy- czynniki demograficzne (starzenie się społecze stw.' l 130. "ori. dominujący model rodziny 2+I.9 9 10 Meksyk Niemcy 48.t tt t..KMJOW W LATACH 11. przyniosą polaryzacj ę gust w i potrzeb turyst w.:. czynniki ekonomiczfie (umiarkowany wzrost gospodarczy w skali światapomimo mniejszej dynamiki niz wcześniej.4 20. ralizacja i rozw j światowego handlu.1..... roźw j środk w transportu oraz infrastruktury np. l...25. W.. np. .:.:l. :l rr'r'.. s) 6) 7) 8) g) 10) s6.7 48.0 44. religijnych itp. np.. rtt::!:a:. .2 W Brytania Włochy Meksyk Rosja Czechy t 20.. tendencje do za|<ładania rodziny w p źniejszym okresie.8 52. lotnisk.:: ::l':.i:.

Srodowisko życia i pracy jest corazbardziej obciążone skutkami urbanizacji demografic1nej i technicznej. duje się też rozluźnienie tradycyjnych więzi rodzinnych w Wajach zachodnich. rozw j ruchu ekologicznego. wyodrębnione na podstawie przynaleznościrasowej.. wzrost znaczenianowych gospodarek: Btazylli. wzrost gospodarczy w krajach Azji Południowo-Wschodniej. wpływające na autorzy prognozy przewidują bardzo duży wpływ nowych roz:wiąza(t technologicznych na wszystkie sfery zycia ludzkiego. Autorzy prognozy formułują podstawowe zadania dla instytucji odpowiedzialnych za marketing w turystyce. flazwane przez autor w megatrendami rozwojowymi. Ro s nq c a świ adomo ś s p o t e c zna za ro że ś dow i s ka p r ro dnic ć ro 8 zy ze go i społeczno-kulturowego jest źr dłem nacisku na upowszechnianie świadomości ekologicznej oraz społeczno-kulturowej. rozszerzatie się procesu ujednolicenia i harmonizacji walut.pr7eżywania" to kolejny czynnik rozwoju turystyki w perspektywie dwudziestolecia. iz właściwe zharmonizowanie podazy turystycznej z popytem oraz oapowiednie relacje między ceną a jakościąusług turyStycznych zadecydują r87 usprawnienia procesu komunikowania się z konsumentami. Skalską. autorzy prognozy zakładają usu_ nięcie barier ograniczających podr że międzynarodowe i deregulacje w zakresie transportu międzynarodowego (chodzi o taryfy). Chin. Przewi186 nastawionego na turystykę masową marketingiem nastawionym na kon_ kretne segmenty. iż przedstawione uwarunkowania zewnętrzne dalszego rozwoju turystyki światowej. Ich znaczenie maj ą wyraża : Wśrd dziesięciu kategorii czynnik w rozwoju turystyki w per- r : I kontynuacja pozytywnego trendu wzrostu gospodarczego w skali światowej. jak i rozwijających się. i takze na zr wnoważony rozw j turystyki. wreszcie ostatnim czynnikiem rozwoju turystyki jest marketing. Indii. będą wyznaczać kierunki i tempo zmian w turystyce globalnej. Wydaje się. Przechodząc do prezentacji podstawowych czynnik w rozwoju tu_ rystyki do Ż0Ż0 r.doświadczania" i . iż trend ien doprotych. Ma on pozwolić na wykorzystanie technologii elektronicznych w dw wadzi do koncentracji motyw w podr zowania wok ł takich cel w. Indone- zji i Rosji. oczekuje się r wnież szerszego omawiania w środkachkomunikacji masowej gł wnych problem w środowiska naturalnego. religijnej lub społecznej. poszukiwanie sposob w szybkiego przemieszczania się. kształt prognozy' to konflikt w krajach rozwijającycrr sĘ mięazy potrzebą utrwalenia tozsamości lokalnej a dązeniem do nowoczesności oraz domaganie się ptaw przez mniejszości. autorstwa wTo. chęć poznawania i doświadczania emocji. Przejście od dziąłalnościnastawionej na proste świadczenieusług turyStycznych do działalnościskierowanej na dostarczenie możliwości . że nowoczesnych technologii popyt na potrzeby turyStyczne będzie się nadal nasilał i pojawią się warunki jego zaspokojenia. a nawet nisze rynkowe. rozrywka. polegające na zastąpieniu marketingu ch celach: rozpoznania segment w i nisz rynkowych oraz . takichjak ograniczenie zasob w wody na świecie. Pod wpływem spektywie 20 lat na pierwszym miejscu wymieniono czynniki ekonomic zne. warto powt rzyć za T. atakŻe wsp łpraca międzynarodowa w tym wzglę_ dzie). wynikające z potrzeby przemieszczania zasob w siły roboczej . jak Jeślichodzi o czynniki polityczne. pogłębianie się r znic między krajami najbogatszymi a najuboższymi. jak hno lo g ic zny c h maj ą określać: I : rozw j techniki informacyjnej. przynoszące ograniczenie roli poszczeg lnych par{stw i instytucji o zasięgu lokalnym.no w klajach rozwiniętych. W grupie crynnik w demograficznych podkreśla się proces starzenia się społecze stwa oraz natężenie migracji z Południa na P łnoc.WyruŻająoni cenną opinię. postęp w technologiach dotyczących środk w transportu.. Przewiduje się. SiŁę c zy nnik w te c i rozwijających się. co wyraŻa się rosnącym zagęszczeniem obszar w zurbanizowanych zar wno w krajach rozwinię- Czynniki wynikające z procesu re7ionalizacjj. Czynniki wynikajqce z procesu globalizacji to przede wszystkim ro_ snące znaczenie międzynarodowych korporacji gospodarczych oraz globalne oddziaływanie proces w rynkowych.

kt ry prowadzi do internacjonalizacji zj awisko typowo ekonomicz_ sto189 188 .2. czy|i z internacjonalizacją stosunk w gospodarczych. globaliacja ma tei sw j przeciwprąd.5. Zdanięm WTo na szczeg |nąuwagę zasługują: t t : I I I tworzenie baz danych statystycznych o rynku turystycznym przy wykorzystaniu najnowszych technik komputerowych. Ęczonych podr że motywowane Sportem. turystyka kulturalna. zacji. kt re Termin. turystyka wiejska.o konkurenryjności region w. ukształtowanych w tradycyjnych miejscach docelowych podr ży turystycznej ? Czy male i średnieprzedsiębiorstwa poradzą sobie z dodatkową konkurencją i zmianami. kształtowanie takiego modelu turystyki. rejsy morskie. a będą to: r r kształtowanie i marketing produkt w turystycznych kierowanych do nowych segment w i nisz rynku. czy internacjonalizacja popytu prowadzi do niszczenia dojrzałych struktur.. i szkolenia kadr dla ten proces niesie? ne. kt ry daje początek jakiemuś trendowi. spotkania służbowe itp'). podr że motywowane chęcią doświadczenia przyg d. wymienia się zvłŁaszcza narciarstwo. 3. żeglarstwo i golf. pozyskanie funduszy na rynku kapitałowym' wszystkich )apewnienie warunk w do rentownej działa1ności turystycznego w krajach docelowych. W tym kontekście pojawiają się też zdaniem specjalist w inne pytania. Gwałtownie rosnący popyt na oferty do coraz odleglejszych miejsc docelo_ wych w turyStyce pomaga wzmocnić i przyspieszyć proces powiąza gospodarczych między poszczeg lnymi krajami. po_ chodzących z kilku źr deł. GLOBALTZAC)A A TURYSTYKA Co właściwieoznacza globalizacja gospodarki światowej? Jakie si_ ły kryją się za tym kontrowersyjnym zjawiskiem? Tak jak kazdy proces.6. regionami oraz przedsiębiorstwami.globalizacj a" wykracza poza 3. stanowią tez podstawę programowaniarozwoju turystyki w Polsce. np.3. z:wiedzanie miast i wypoczynek nad ar ze o morzem. Jest to raczej megatrend. ucżestnik w rynku kształtowanie odpowiedniego Systemu edukacji turystyki. Tendencje te wsp łgrają Z procesem globali- Nakreślone nowe tendencje w turystyce światowejnarnlcajązadania stałej obserwacji przebiegu jej rozwoju ilościowo-jakościowego. Czy rosnąca globalizacja gospodarki światowej jest nieodwracalna i czy rośnie znaczenie szczeb|a lokalnego? odpowiedzi na postawione pytania sąszczeg lnie ważne dla sektor w gospodarki uzależnionych od turystyki. Analiza struktur rynku światowego moze tu dostarczyć najlepszych dowod w. wsp łpraca regionalna. w tym wsp łpraca sektor w prywatnego i publicznego. turystyka biznesowa (konferencje. kt re znajdująsię pod roSnącym wpływem globalizacji w ujęciu makroekonomicznym. Pozytywna prognoza oraz oparcie jej na analizie licznych statystyk. społecznych. obejmują one dalekie podr że i pocelach. opracowanie system w i procedur planowania w turystyce' umocnienie zr wnoważonego rozwoju sektora turystycznego' partnerstwo w zaruądzaniu turystyką. kt ry zapewni osiągnięcie korzyści każdemu uczestnikowi rynku. STMTEG|A DztAŁANlA w sEKToRzE TURYsTYKl Zaprezentowanie podstawowych czynnik w kształĘących dynami_ kę i kierunki rozwoju turystyki globalnej oraz wskazanie najistotniejs'ych segment w rynku turyStycznego w perspektywie najbliższychŻ0 lai narzuca koniecznośćsformułowania zada strategiczny ch. kulturalnych i politycznych. r r r : r r r wyjazdy po sło ce i nad wodę.2. Miejsce turystyki w tym piocesie jest zarysowane w następnym podrozdziate. Warunkiem powodzenia na rynku ma być dobra wsp łpraca sektor w publicznego i prywatnego w turyStyce' Na zakorizenie ptezentacji czynnik w rozwoju turystyki warto przytoczyć opinię wto dotyczącąprzewidywar do Ż0Ż0 r' w zakresie najistotniejszych segment w rynku turystycznego.

region wschodnio-azjatycko-pacyficzny stał się obecnie jednym z czolowych obszar w turyStycznych globu.kt re z kolei mają duży wpływ na rynek turystyczny. Przykładowo. Dylizans pocztowy m gł przejechać 160 km dzienr nie. W drugiej połowie XX w. Alrleryki Łaci skiej otM w Chinach i Indiach. dokonanego dzięki 190 teclrnologii oraz obnizeniu koszt w transportu. wskaźnik ten ma osiągnąć wartośćŻ4vo. polepszenie poziomu życia. podczas gdy Australij czycy wolą wyjechać na sąsiednie Bali. Postępujący proces globalizacji napędzają zasad zmiany ekonomiczne. ze nowe cele podr ży prześcigają tradycyjne kraje turystyczne. Wynika to stąd. mieszkarcy kra. obniżenie koszt w transportu i komunikacji. że szybkośćpodr zowania w epoce silnik w odrzutowych gwałtownie rośnie. kulturalnych i politycznych. kt ry otwiera się wyłącznie dla najbardziej rozwiniętych kraj w o. Podczas gdy w 1950 r. bo taki jest warunek faktycznego rozwoju turystyki. Og lna poprawa warunk w życia' kt ra dokonała się dzięki konkurencji. w Naturalnie. Na przy. Praktyka ostatnich lat dowodzi. Warto 19I . że rozw j turystyki przyspiesza zmiany. Takie potęgi turyStyczne. w 2000 r.xrclobnych preferencjach w zakresie popytu i podobnej strukturze podrri. Jak podają źr dła. Należy podkreślić w tym miejscu. Informacje zaś. w Europie lub w regionie Azji Wschodniej oraz Pacyfiku.włączając to obraz. nawet w turyStyce. około 82vo tuĘstlki zagtanicznej odbywa się w ramach region w kontynentalnych. Europy i Japonii r wnież rosnącą liczbę nowo powstaj gospodarek. liczbanocy spędzonych ltl'Zcz turyst w wyniosła 25 mln. jak UsA i Francja. wsp łczesna turystyka korzysta z przyspieszenia.y. dociera dziśz prędkościąświatła. kt rym towarzyszył odwr t darki planowej. natomiast w Ż0Ż0 r. np. Nastąpiło przyspieszenie procesu otwarcia gos światowej. np.sunk w społecznych. wielkośćta wzrosła do ()ll mln. Gł wnym wskaźnikiem globalizacj i j est turystyka międzykontynen_ talna lub podr że do odległych miejsc docelowych. Mimo umiędzynarodowienia popytu turystycznego rynki wewnętrzne oraz rynki kraj w sąsiadujących na każdym kontynencie poz'rlstają najwazniejszymi regionami dla turystyki międzyregionalnej krrżdego kontynentu. Ten ogromny wzrost stał się mozliwy dzięki og lnemu postę1xlwi cywilizacyjnemu i wzrostowi poziomu życia ludności kraj w rozwiniętych. Należy podkreślić'że wysoka dynamika wzrostu turystyki międzynarodowej ostatnich lat to efekt podboju czasu i przesffzeni. odł nosząc to do innowacji w dziedzinte transportu i komunikacji. polityczne i technologiczne występujące w samym czasie. DysĘbucja geograficzna ruchu i wpływ w w turystyce nie jest jedlttlrodna. Globalizacjato ces wyraźny. Jeszcze daleko do zako czenia procesu globalizac'ii. czerpią wyższe dochody z turystyki krajowej niż z zagranicznej przy. a wsp łczesny odrzutowiec moze osiągnąć 1000 kmłr. a jego nowym aspektem jest intensyfikacja sieci. że w istocie kraj musi osiągną pewien poziom rur. warto przypomnie .j(tw UE najczęściej spędzają urlopy nad Morzem Śr dziemnym lub w Alpach. Zainteresowanie wielonltt ltowymi celami turystycznymi jest bowiem całkowicie uzaleznione od tlos tępnościniedro gich połączeft lotniczych. kt ra jawiła się wraz Z postępem technologicznym w sferze transportu. kt ry zmienia świat w balną wioskę.że lizac1a obejmuje swym zasięgiem wszystkie zakątki świata: Ameryki. turystyka międzynarodowa wykazała wyrrlką dynamikę wzrostu. Największy rozw j odnotowano w krajach Azji Wschodniej. Dzięki rozszerzeniu rynku światowego w centrum zainteresowania turyst w znalazły się nowe miejsca. oparcie światowej konkurencji na etyce wolnego handlu i normach globalnych.woju.lazdowej. takie jak: r I : zmiany w gospodarce rynkowej. dynamiczny i niejednorodny.W ujęciu geograficznym z największą częstotliwością mają być odwiedzane: szlak p łnocnoatlantycki między Ameryką P łnocną a Europą oraz między regionem Azji Wschodniej i Pacyfiku z Ameryką P łnocną i Europą. że turystyka międzyregionalna jest tylko częściądochodu kraju pochodzącego z turystyki. zaśJaporczycy podr zują do Nowej Zeland1i. Według WTo obecnie ten sektor obejmuje 187o światowejturystyki. Nalezy też podkreślić lakt. kład konkurencja tworzy warunki dla postępu techniczno-technologiczr nego' a ten z kolei pomaga przyspieszyć proces globalnej integracji. Warto też podkreślić. komunikacji i technik informacyjnych. otworzyła nowe subregiony światadla turystyki. kt ro jest częściąprocesu globalizacji. Światowy rynek turystyki jest por wnywany do zamkniętego skleptl.

ty turystyczne.97o iŻ5. gruntownego badania globalnych rynk w turystycznych.I7o. co stawia małe i średniefirmy w niekorzystnej sytuacji. kt re zmieniają się bardzo szybko wskutek postępu technicznego oraz towaftyszących mu zmian czynnik w ekonomicznych i społeczno_kulturalnych. chociaz globalizacja w sferze turystyki nadal jest we wczesnym stadium.. że udzialEuropy w turyStyce globalnej wynosił w 1995 r. Podmioty gospodarki turyStycznej. Ponieważ turystyka jako sektor gospodarki ma wymiar strategiczny. sieci hotelowe. takie jak linie lotnitu-p".47o. powstawania nowych system w komunikacyjnych. Jednakże w por wnaniu z turystyką krajową oraz międzyregionalną. kt re cierpią z powodu niskiej produktywności oraz wysokich koszt w. tworzeniu wsp lnego produktu. wykorzystując walory konkurencyjności na światowym rynku. o rozkJadzie geograficznym: Europa I8. regionu i lokalnym. trendy globalne w gospodarce turystycznej powinny uwzględniać preferencje konsument w. W interesie kompetentnych władz par stwowych leży stałe polepszanie infrastruktury niezbędnej dla turystyki. sformułowanie kilku og lnych wniosk w. Pa stwo powinno wsp łtworzyć dobra publiczne. Po trzecie.9%o. 60?o. kt re mogą wykorzystać ciągle zwiększającą się globalizację gospodarki. czyli gł wnie dia tradycyjnych kraj w turystycznych. wyposażenia i obiekt w aninie za' pewniają nowych atrakcji. aby zapewnić jak najbardziĄ przyjazne warunki dla jej rozwoju.4vo' powszechnego wzrostu popytu turyStycznego obserwuje Mimo się korporacji. Po drugie. W związku z nadmiernym rozwojem sieci firm wzrasta konkurencja cenowa. Globalizacja doprowadziła do konkurencji pod względem ceny i jakości tych usług. Azja Wschodnia os b. obie Amery|ł i Pacyfik W konsekwencji umiędzynarodowienia popytu tradycyjne kraje tu_ Jednak obszary te ryStyczne tracą Swe dotychczasowe udziały w rynku. Tradycyjne kraje turystyczne tlacą swe udziały w rynku wraz z cotaz szybszym wzrostem nowych konkurent w. środkitransportu i ochrona środowiska. Po czwarte. Zmiany te prowadzą do r znicowania stylu życia. takie jak bezpieczeristwo. Po piąte.utorzy. obejmującą |saje z wiodących światowych region w turystycznych. że proces globalizacji może być niepokojący dla tych przedsiębiorstw. Wielkości te według pro- nadwyżkę podaży usług hotelarskich i podr zy lotniczych. kt ra się przyczynia do tworzenia pozytywnego wizerunku danego obszaru. kt ry prawdopodobnie będzie miał w przyszłości coraz większy wpływ na gospodarkę i społecze stwo. Internacjo na|izacjapopytu turyStycznego prowadzi teŻ do tworzenia Nalezy zwr cić uwagę na fakt. działająwedług strategii globalnej. gnozy naŻOŻO r. Tradycyjne kraje turysty czne mają teŻ bardzo rozdrobnioną organizację podaŻy. obca jest im wsp łpraca w pionie oraz w poziomie. Ż5. W tym miejscu warto przypomnie ć.. Firmy usług turysty cznych niechętnie wsp łdziałająprzy turystyki koŃurencyjnej. unikają więc wsp łdziałaniaw ramach sp jnego systemu. nie jest ona jeszcze uznawana za wiodącą. rozwoju i dostosowania struktur fi rm.561 mln 45. Turystyka międzykontynentalna jest coraz wa:Źniejszym wskaźnikiem globalizacji.47o.dodać. firmy deweloperskie budujące obiek""". można już zauważyć pierwsze strukturalne konsekwencje. a Azji Wschodniej i Pacyfiku I4. duży wzrost turystyki na świeciejest gł wnie zvłiązany ze zwiększającą się wymianą między rozwiniętymi regionami świata. Po pierwsze. że WTo prognozuje przyjazdy turyst w do gł wnych region w świataw ŻOŻO r. system w informacji i dysĘbucji. mają wynieśćodpowiednio: 45.kt re daje rozw j międzykontynentalny. globalizacja jest nieodwracalnym megatrendem. Kraje te częSto nie mają najnowszej infrastruktury turystycznej. następująco: og lna liczba przyjazd w: 1. W krajach tych powszechnym problemem jest znaczna|iczba małych i średnich firm. kt ra dotyczy gł wnie małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. w wystarczającym stopniu możliwo_ prawdopodobnie nie wykorzystują ści.kt rymzr żnyctrpowod w nie udało się pozostać konkurencyjnymi. w warunkach globalizacji jest niezbędna starannie zaplanowana polityka turystyczna. konsolidacj i konkurencyjnych strategii or az prezentowania zalet Przyszły rozw j turystyki w warunkach globalizacji pozwala na 19Ż 193 . należy rozwinąć międzydziałową politykę turystyczną na szczeblach rządu. firmy wynajmu samochod w itp. organizacji i kraj w.

konferencja rzymska zako(tczyła się uchwaleniem Rzymskiej Karty Turystyki).Programu rozwoju'' oNZ. w miejsce działającego od 1925 r. MlĘDzYNARoDowE oRGAN lzAc)E TURYSTYCZNE Wsp łcześniewszystkie sfery zycia społeczno-gospodarczego i po_ litycznego są obszarem działania organizacji międzynarodowych. przestrzenne i eko_ nomiczne. podejmująca wiele inicjatyw w zakresie rozwoju tury_ styki międzynarodowej (np. regionalne komisje gospodarcze (np. odbyła się konferencja w Nowym Jorku w sprawie konwencji celnych. Ponadto w jej strukturach działają organy pomocnicze Zgromadzenia Generalnego w postaci komisji regionalnych oraz Rady Wykonawczej w postaci komitet w: Programowania i Koordynacji. Program dziabadavłczą (w dziedzinie statystyki tułania ŚoT obejmuje działalność rystyki międzynarodowej. organizac1a Międzynarodowego Lotnictwa Cywilnego.iż Zgromadzenie Generalne ŚoT przyjęło do programu działania m. W obrębie oNZ zespołem zagadnier turystycznych łalnościkomisji regionalnych.2.Po sz ste. jak Organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw oświaty. nr 38 (Szwajcaria). jest przedmiotem zainteresowania tych organizacji.). R wnież turystyka. ochrony środowiska. szkolenie kadr turystycznych itp. dzieli się na międzyrządowe i pozarządowe. Bałtyk-Ta_ Ę-Balaton-Adriatyk). rozw j park w narodowych itp. badania rynk w turygranicznych itp. ochrony Środowiska i Ułatwier. analiz ekonomicznych.Progtamu rozwoju'' oNZ jest r wnież udzielana pomoc na doskonalenie zawodowe pracownik w zatrudnionych w gospodarce turystycznej. finansowanej wyłącznie ze środkw przyznawanych przez oNZ. obecnie turystyka jest strategicznączęścią gospodarki kraj w rozwiniętych. Warto dodać. Międzynarodowa organizacja Pracy. Europejska Komisja Gospodarcza) oraz Konferencja Narod w Zjednoczonych do spraw Handlu i Rozwoju. Wynika to z ce1 w tej organizacji.p łnoc-południe'' (BTBA. Nauki i Kultury oNEsco)' organizacja Narod w Zjednoczonych do spraw Wyżywienia i Rolnictwa (FAo)' Międzynarodowy Bank odbudowy i Rozwoju. Rada Gospodar_ cza i Społeczna..ułatwier{ w zakresie formalności zajmująsię takie jej organy' jakZgromadzenie og lne. organami ŚoT są: 1) Zgromadzenie Generalne. oparte na niepowtarzalnych i autentycznych r żnicach kulturalnych oraz atrakcjach będących wytworem człowieka. oferowane przez nią usługi to .. w ramach kt rego jest realizowany pĄekt rozbudowy międzynarodo_ wej trasy turystycznej . Z.Hotel Revue" 1989. Wspomniane organizacje. iz ŚoT stanowi przede wszystkim fachowo-techniczną pomoc dla kraj w członkowskich..stowarzyszenia krajowe o charakterze publicznym lub prywatnymbądź osoby fizyczne. na_ tomiast drugich . sprawę udoskonalenia statyra . w kolejnych fazach procesy globalizacji doprowadzą do światowej standaryzacji komfortu i jakości. 2) Rada Wykonawcza i 3) Sekretariat. Problematyka turystyki jest przedmiotem szczeg lnego zainteresowania Światowej organizacji Turystyki (wTo-oMT). jak r wnież 146 człottk w afiliowanych z szela roko poj ętej branży turystycznej . Do zada ' te1 organizacji na|eży r wniez zwracanie szczeg lnej uwagi na wsp łpraca rozw j turystyki w krajach rozwijających się oraz ścisła zoNZ i jej agendami wyspecjalizowanymi. Po si dme. w 1954 r. powołana do życia w 1974 r. kulturowe. Członkami pierwszych są pa stwa. 195 . dązące do stworzenia dogodnych warunk w do rozwoju międzynarodowej wsp łpracy w sferze turystyki. Zasadniczymi celami tej organizacji są: popieranie i rozw j turystyki na świecie. koordynacja dzia- stycznych. Międzynarodowy Fundusz Walutowy.. organizacja ta zrzesza obecnie 107 par stw. a także służenie radą i pomocą w tym względzie ruądom parlstw członkowskich.doświadczenia" podnoszące jakośćżycia. Budżetu i Finans w. Jest to wyspecjalizowana organizacja oNZ z siedzibą w Madrycie. 3.7. a w 1963 r. W grupie organizacji turystycznych międzynarodowych w sferze tu_ Zagadnienia turystyki są tez podejmowane w takich wyspecjalizowanych organizacjach ONZ. informacyjno-publicystyczną i operacyjną (przygotowanie międzynarodowych konferencji i seminari w.). jako zjawisko społeczne.in. a dopiero na drugim miejscu jest jej działanie jako centrum pomocy rozwojowej.. Międzynarodowego Związku oficjalnych organizacji Tirrystycznych. tj. Na zako czenie trzeba zauvłażyć. 194 rystyki na czoło wysuwa się organizacja Narod w Zjednoczonych (oNZ)' kt ra poświęca dużo uwagi Sprawom turystyki. Należy r wnież odnotować znaczenie dla turystyki .

: 1) Unię Europejską. atakże publikuje m. w Paryżu. Biuro Turystyki Socjalnej. Ż) Organiza' cję Wsp łpracy Gospodarczej i Rozwoju z siedzibą w Paryżu.. powołana do Życia w Paryżu w 1904 r. 4) Międzynarodowe Stowarzyszenie Hotelowe (1946 r.. w Luksemburgu. kt re bada problemy związane z turystyką międzyna' W grupie organizacji 6) Międzynarodową Federację Schronisk Młodzieżowych (I93Żr. Amsterdam). Można tu wymienić zalecenia ŚoT z 1993 r. W grupie organizacji pozarządowych podejmujqcych vvybrane zagadnienia turysĘki znajdują się m. grupująca kluby samochodowe (PZMot). założona w I93Ż r. uniwersalnych na uwagę zasługują m. o rłanizacj ąmi re gionalnymi są m. rych). 2) Międzynatodowe Stowarzyszenie Naukowych Ekspert w Turystyki.styk turystycznych. Międzynarodowa Izba Handlovła oraz Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Zasob w Naturalnych. założona 1) Międzynarodowa w 1951 r.in.in.: 1) Międzynarodowy Związek Przewoźnik w Drogowych. a takŻe Międzynarodowej Klasyfikacji DziałalnościTurystycznej (SICTA). 2) Konfederacja organizacji Turystycznych Ameryki Łaci skiej. Genewa). 2) Międzynarodową Federacj ę Drogową . zawodowe organizacje turystyczne: W grupie zawodowych organi7acji turysĘcznych mozna wymienić m. 8) Powszechną Federację Stowarzyszeri Biur Podr ży w Brukseli (1966 r. zrzeszającą 15 paristw zachodnioeuropejskich. r podr zy. 5) Międzynarodowy Związek Krajowych organizacji Hotelarzy. monografie poświęcone wybranym problemom turystyki. załoŻone w 1898 r.. EwG. Należy też wymienić sieć regionalnych organizacji międzynarodowych zajmujących się turystyką. 3) Międzynarodowa Federacja Kempingu i Karawaningu. 3) Międzyamerykanskie Kongresy Turystyki. Do grupy organizacji pośrednio podejmujqcych tematykę turystycznq naleŻą np. 3) Stowarzyszenie Turystyczne Rejonu Oceanu Spokojnego. założonew 1939 r. ogłosiła rok 1990 Rokiem Turystyki Europejskiej. Zu- - organizacje pośredniozwiązane z turystyką. popularyzuje ona uprawianie turystyki kempingowej i wprowadza ułatwienia w tym zakresie.in. skupia_ jącą 28 wysoko rozwiniętych kraj w świata. organizacje zajmujące się wybranymi zagadnieniami turystyki.. 4) Międzynarodowe w Brukseli. a także zwołuje z1azdy i kongresy naukowe poświęcone Sprawom turystyki. 3) Międzynarodowe Stowarzyszenie Turystyki. 3) Zrzeszenie Międzynarodowego Transportu Lotniczego. organizacje zajmujące się og lnymi sprawami turystyki: r organizacje uniwersalne.in. Chodzi o zblizenie do reali w gospodarczych wsp łczesnej turystyki koncepcji statystyki w tej dziedzinie.. 196 .. kt ra się zajmuje m. rozw j turystyki samochodowej Ż) Międzynarodowa Federacja Motocyklowa.: Akademia Turystyki w Monte Carlo. 4) Arabski Związek Turystyczny. dotyczące Statystyki w turyStyce. powołane do życiaw 1949 r.: 1 ) Europej ska Komisja TuryStyczna.. załoŻonęw 1953 r. w tym m. r organizacje regionalne.in. w Lucernie. zrzesza ono krajowe organizacje i kluby turystyczne. r hotelarskie. Rzym).in. 7) Światowe Stowarzyszenie Agencji Podr ży (1949 r. jej poprzedniczka. kt re po' dejmuje problemy kontakt w osobistych ekspert w turystyki. w Lugano.I transportowe. kulturalno-humanistycznymi aspek' tami turystyki międzynarodowej i prowadzi badania lingwistyczne z dziedziny turystyki. Londyn). zalożona w 1904 r. z siedzibą w Waszyngtonie. - ..in.in': 1) Międzynarodowa Federacja Samochodowa. obowiązująceJ zinicjatywy oNZ od 1963 r. kt ra stymuluje m. Zgromadzenie Gene_ ralne postanowiło też zwołać konferencję dyplomatyczną w celu zawax' cia konwencji dotyczącej ułatwier( podr żniczych. Restaurator w i WłaścicieliKawian (1949 r. Organizacje turystyczne pozarządowe dzieli się w literaturze na: rodową i stymuluje jej rozw j.

r Rozoztat TURYSTYKA A GO5PODARKA NARODOWA GOs PO DARKA TU RY5TYCZNA TURYSTYCZNEJ 4. transport osobowy..gospodarka turystyczna'' stanowi zbiorczy termin.. Wydaje się. Pojęcie . Warto w tym miejscu przypomnieć.1. nie kojarzy się raczej polskiemu Czytelnikowi z powszechnie rozumianym pojęciem -przelnysł''. iż zapotrzebowanie na r żnorodne wartości użytkowe w turyStyce obejmuje np.. w szerokim sensie.gospodarka turystyczna'' i . Poniewa'ż działalność obrębie gospodarki turystycznej.|ący og ł arządze i środkw służących zaspokojeniu potrzeb turyst w.gospodarka turystyczna''l.. załatwienieformalności granicznych.1.: r r r r r udostępnieniewalor w turystycznych. autor opĘe za określeniem . Na gruncie tych potrzeb rozwijają się czynności gospodarcze. zakwaterowanie. wyżywienie. PoJĘclE l zAKREs GosPoDARKl Pojęcia . obejmu. iż z punktu widzenia systematyki naukowej zesp ł czynności wykonywanych w ramach gospodarki I W piśmiennictwieanglosaskim terminy te są używane zamiennre' 199 .przemysł turystyczny'' są trakw lowane w tej ksiązce jako synonimy. niezbędne do ich zaspokojenia.

baz! noclegowei (szeroko rozumiane hotelarstwo). Middletona2 sektorami i mierzonych w statystykach większości kraj w. organizator w turystyki (np. turystycznej (np. łl) edukacja.in. Poszczeg lne czynności gospodarki turystycznej są zr Żnicowane.T. miejsca historyczne i aktywnego spędzania czasu). Nalezy zauważyć. Nikt nie kwestionuje wsp łzależności hotelarstwa i usług gastronomicznych' handlu detalicznego i usług rzemieślniczych. jest nieodzowne prowadzenie wszechstronnych jej badari. są zalecenia Światowej organizacji Turystyki dotyczące międzynarodowej klasyfikacji turystycznej (SICTA). galerie.C. gastronom iczny ch. komunikacyj nych.. lokalne biura.gospodarka turystyczna" można wyr żnić funkcje usfugowe. narodowe organizacje turystyczne. 6) obsługa nieruchomości. Przykładem szerokiego zakresu działalnościzwiązanej z gospodarką turystyczną. oświaty i rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. iż trudno jest ści śleustalić turystyczny charakter wielu urządzer infrastrukturalnych. socjalna 200 ŻoI . Dlatego niezbędne jest także prowadzenie badar{ w od_ niesieniu do poszczeg lnych czynności związartych z funkcjami gospodarki turystycznej jako podstawy rozmaitych decyzji gospodarczych otaz społecznych. W układzie czynności gospodarczych wykonywanych pod wsp l_ nym mianem . Gospodarka turystyczna twotząca podaż turyStyczną składa się z cfekt w działalnościkilku r żnych jej części. takich jak 1) budownictwo. przemysłowe i handlowe.c niejednoznaczność określer dotyczy nie tylko og lnego sensu tego 1lrljęcia. ze warunki i wyniki przykładowo wymienionych czynności gospodarki turystycznej są przecież r żne.. jest w praktyce użyteczne i celowe.r i rodowej. transportowy (wszystkie środki transportu osobowego). organizacje turystyczne i stowarzyszenia turystyczne). tworzą pewną ca_ gospodarczą. iż odrębne badania poszczeg lnych kompleks w gospodarki Posługiwanie się terminem . po5) średnictwo finansowe. Istnieje natomiast wiele przesłanek społeczno_ -gospodarczych wskazujących na to. 2) handel. organizacji w miejscach odwiedzin (np.gospodarka turystyczna'' na określenie tego rodzaju całości wydaje się uzasadnione. Ruch turystyczny bowiem tworzy bezpośredttio oraz pośrednio podstawę określonychi koniecznych czynności gos p ld arczych. Takie cząstkowe badania nie ułatwiają tez reklamy ekono_ miczno-społecznych efekt w rozwoju turystyki w makroskali. 9) pozostała działa|nośćusługowa: komunalna. wynajem i działalttośćzwiązana z prowadzeniem interes w. dlatego tez nie jest uzasadnione uzywanie w stosunku do nich terminu . usług informacyjnych i pozostałych gałęzi usług turystycznych. stąd.gospodarka turystyczna" jest uzyteczny do cel w społeczno-gospodarczych i politycznych. że r żnorodne w swej istocie czynności.. agencje turystyczne. 7) administracja publiczna. Termin . 3) hotele i restauracje. turoperatorzy.. zmierzając do wytworzenia pożądanej usługi lub dobra konsumpcyjnego innego rodzaju. parki narodowe. wypoczynkowych)' nie sprzyjają kształtowaniu świadomości jej ekonomicznej i spolecznej roli jako źr6dłazaspokojenia potrzeb turyst w oraz zarobkowania dla pracujących w tym sektorze gospodarki na- turystycznej nie tworzy zwartego Systemu pojęć. mtJzea. atrakcji (np. Wszystkie te czynności gospodarcze łączy bezpośredni lub pośredni związek z dynamicznie rozwijającym się ruchem turystycznym.ekonomika gospodarki turystycznej". jednak są one w jakiś spos b powiązane. lecz także zakresu zada . Wynika to m. W świetle tych zalecer działalnośćgospodarcza 'twiązana Z turystyką występuje faktycznie w dziesięciu sektorach gospodarki narodowej. opartej na strukturze podaży. pr zy należnych do r żny ch dział w i galęzi go spo darki nat nrclowej.nazywanych przez V.Trzeba jednakprzyznać.gospodarka turystyczna". 4) transport. /. Układ ten tworzą sektory: Zakres zadari gospodarki turystycznej ilustrują następujące przykJa- 1 r r t t biura rezerwacji). rt w konsekwencji linię podziału między nimi a pozostałymi występują_ cymi na danym obszarue. tly. podejmowanych ptzez władze lokalne i og lnokrajowe. spełniane w celu zaspokojenia popytu turyStycznego. Wydaje się. gwarantujące Sprawny rozw j turystyki. gospodarka magazynowa i łączność. Używanie terminu . o wyraźnie zarysowanych powiązaniach wewnętrzłość nych. mimo jego wicloznaczności.. usług noclegowych. Aby bliżej poznać korzyści płynące z rozwoju gospodarki turystycznej.

Widać więc. Sprzęt turyStyczny i inne usługi. Zakres tych funkcji wypełniają m. w strukturze tej Badania wydatk w turyst w dowodzą. a więc do jakościowo lepszej obsługi ruchu turystycznego. Jednostki gospodarc ze zaspokajające potrzeby turyStyczne wykazują duże rozdrobnienie organizacyjne i często sązr Żnicowane pod względem typu i form własności.Trzeba tez podkreślić. Za kryterium podziału należy przyjąć stopier wy' korzystania infrastruktury turystycznej przez aczestnik w ruchu tury. średniq i pośredniq. w wczas jego interpretacja obejmuje funkcje codziennego i powszechnego zaspokajania potrzeb turystycznych. Jest to konsekwencją rachunku ekonomicznego. Warszawa 1995. miejscowy. noclegi. Praktycznie gospodarka turystyczna jest więc układem wielosektorowym. warto dodać. komunikacyjne i informacyjne. będącym jcdnocześnie istotnym instrumentem wt rnego podziału dochodu narodowego. Niekt re potrzeby muSZą być zaspokajane codziennie i powszechnie. hleceniaWTO. og lnie biorąc. jak np. Natomiast posługiwanie się taką cechą urządze(l turystycz' ftzyczne. wypoczynkowe. wielu dziedzin gospodarki miej scowości turystycznych. iż sieć podmiot w działających w sektorze gospodarki turystycznej jest stosunkowo gęsta. że gospodarka turystyczna szeroko pojmowana obejmuje r żnorodne funkcje przynależne do wielu dzial w gospodarki narodowej. wymagaj ącym rozumnej koordynacj i. ze podstawowe potrzeby zgłaszane przez i)ry' st w są zaspokajane na miejscu. ny w ścisłymznaczeniu. Preferowanie rozwoju turyStyki we wsp łczesnej polityce społecznej i gospodarczej kraju prowadzi do r<>zszerzenia działalnościgospodarki turystycznej.icci przedsiębiorstw i innych podmiot w niższej klasy organizacyjnej rric obejmuje w większości całego zakresu działalnościgospodarczej. Usługi i produkcja gospodarki turystycznej są w pełni lub częściowo odpłatne. Gospodarka turystyczna jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych bezpośrednio lub pośrednio rozwij anych w celu zaspokoj enia wzrastaj ącego zapotrzebowania czlowieka na dobra i usługi turystyczne. Nalezy zauwuŻyć. że trystyczny charakter Gospodarka turyStyczna spełnia swoje funkcje narzecz konsumpcji indywidualnej i zbiorowej.in. usługi noclegowe. Stycznego. prowadzi do zniekształce nych. spożywczych. kt ry nie ttloże być negowany w tym sektorze gospodarki narodowej. to można powiedzieć' iz gospodarka turystyczna ma charakter lokalny. nieregularnie. że obsługa ruchu turystycznego wymaga zaangaŻowania. opr cz komunikacji. dwie jej cechy: kompleksowość funkcji oraz navłiry'anie do społecznościturystycznej. Wielokierunkowa w gospodarcza i r żnorodnośćform własności gospodarce działalność turystycznej są powodem występowania rozmaitych form organizacyjnych podmiot w działających w tym sektorze gospodarki narodowej. lecz mimo to powinny być zaspokajane w warunkach kompleksowej obsługi ruchu turystycznego. Na og ł są one związane z wydatkami na: komunikację. Sezonowośćruchu turystycznego sprawia. że ich potrzeby sąznacznie zr żnicowane. gospodarkę turystyczną można podzielić na bezpo. ubi r. gastronomiczne. gastronomię. właściwości gospodarki. 3 lłl sezonie turystycznym Znaczna częśćtych jednostek opiera swoją tlziałalnośćna potrzebach zglaszanych gł wnie przez ludnośćmiejscową. Termin ten moze być r wnieŻ rozumiany w szerszym znaczeniu. pamiątek. wraz z pozostałymi funkcjami w zakresie zaspokajania potrzeb masowych i regularnie zgłaszanych przez turyst w. system w rachun' kowościoraz sprawozdavłczości.i indywidualna. W układzie obowipującej systematyki zada gospodarki 203 20Ż . 10) organizacje i instytucje międzynarodowe3. okoliczność ta osłabia w świadomości społecznĄ de facto turyst yczny charakter ich działalności.gospodarka turystyczna" moŻe być pojmowa- W zaproponowanej definicji gospodarki turystycznej podkreśla się Terminologia turystyczna. Termin . Jeślisię założy. że zadaniem SICTA jest stworzenie szansy właściwegorozwoju system w klasyfikacji międzynarodowej i krajowej. Zr żnicowana struktura rodzajowa potrzeb zgłaszanych przez twyst w wywołuje określone implikacje w zakresie podmiotowym gospodarki turystycznej.UI<F|T. rozrywki kulturalne' zakup artykuł w łączność. 51-63.. s. a także rozszerzenie wiedzy na temat zakresu i skali działalnościgospodarczej związanej z turystyką. a zakres przestrzenny ich działalnościznacznie zr ż' nicowany. Zachodzi tu r wnież zaleŻnośćodwrotna. Na podstawie nakreślonych spostrzeze można dokonać następującej pr by zdefiniowania pojęcia gospodarki turystycznej. Inne są zg|aszane sporadycznie. r. Dzięki ternu może ona stanowić waŻny czynnik kształtowania polityki społecznej i gospodarczej pa stwa. tzn.

warto się zapoznać z rysunkiem 4.. Rynek turystyczny można rozpaĘwać z r żnych punkt w widzenia. 1 1. New York 1986' s' 1 ' - w obliczu wyzwali ży. można m wić o rynkach turystyki młodzieŹowej' rencist w i emeryt w. jego dostawc w oraz turyst w5.s/'ł ^ł -{ x m w Sport .. TurysĘka s. W szczeg lnościrynek jest określany przez odniesienie do produktu.. Dlatego rynek turystyczny jest defi- Motocykl Noclegi dla zmotoryzowanYch Tramwaj Bary i restauracle lekreacja kemPingowa u vl E 4 ź Przyciąganie zwied zających Biznes r i handel Sklepy z u pominkami i pamiątl iami &* r - \o. rnym Zjazdy Sklepy mir rjscowe :estiwale Sklepy prz ydrożne Studia Ciągi skle1 r z o .> w1 rdarzenia Sklepy z r.W Mclntosch. skądinąd ciekawej. krajowy. Utozsamianie turystyki z przemyslem turystycznym jest po prostu nieporozumieniem. Można wreszcie zastosować kryterium celu a . jednak bardzo istotną. na kt ry składają się efekty działalności(produkty) wielu części składoRysunek wych nazywanych sektorami kt re obsługują określone segmenty rynku turystycznegoa. z4@\*tr'9)ś 2r\ \Ż\ f 9\ -tn = . transportowych itp. RYNEK TURY5TYCZNY -/"9^ąY^ /ę/.wie kryterium rodzaju usług turysĘcznych wyodrębnia się rynki usług hotelarskich. Żo4 . ch. PMEMYSŁ TURYSTYCZNY MARKETIN6 Aby poszerzyć wiedzę o złozonościrzeczowej gospodarki turystycznej. John Wiley & Sons.& t"ł / / Podstawę stanowią bogactwa naturalne niowany przez odniesienie do produktu turystycznego. traktowanie pojęcia gospodarki turystycznej lub przemysłu turystycznego. D(I wieku. Przyjmuj ąc kryterium geograficzne. lemiośem lozrywka artystyc.1.0. Philosophies. gastronomicznych. Alejziak. poświęconym strukturze przemysłu turyStycznego.r narodowej gospodarka turystyczna stanowi kategorię nieformalną.1.-BIS. wyodrębnia się rynki turystyki krajowej i zagranicznej. wyr żnia się rynek lokalny. Medlik.2. ot z W. 4. referując zagadnienie sektor w gospodarki turystycznej. Powszechnie bowiem wiadomo.l.turystyka jest przemysłem."a= A FI uJI ^aY statek Rower samolot Kotej o z Samoch d Przyczepa Ltmuzyna Kemping Hotel Motel Kurort Pensjonat 4. regionalny.1 pracy. niż wym zwr cenie uwagi Czytelnika na spotkane w literaturze na to zasługuje.R.l. to ckonomiczno-organizacyjny aspekt jej rozwoju ' Zresztą wspomniany autor daje temu niejednokrotnie wyraz w swojej.. stwierdza. jego dostawc w i nabyw c w. Tourlłm Ż Principles. o wytaźnie zarysowanej specyfi ce funkcj i gospodarczych i społecznych. ze . AL. Leksykon dł o: opracowanie własne na podstawie: R. jw. 5 w. że przemysł turystyczny lub gospodarka turystyczna jest jednym ze zjawisk turystyki. Biorąc pod uwagę kryterium grup wiekowych turyst w.iącymi i kupującymi dany produkt. Aleiziak. podr Warszawa 1995. 4. kontynentalny i światowy. Na podsta. czyni celoPodręcznikowy charakter tej książki siłą rzeczy . s.2. kt rzy reprezenĘą popyt na ten produkt. Goeldner. Przyjmując zaśjako kryterium relacje: miejsce zamieszkania_miejsce docelowe. Practices.szęrsze. Krak w 1999.. PoJĘclE RYNKu TURY5TYCZNEGo Przez pojęcie rynku rozumie się zesp ł stosunk w między sprzeda.

ZdaniemJ. jw.. 207 206 . to rynek ten jest nazywany dochodowo elastycznym. Należy wymienić czynniki ekonomiczne. jw. a tak:Że tzw. Jest ona miarą zmian popytu pod wpływem zmian cen na dobra tu_ rystyczne. demograficzne.. jw.. że turystyka wyjazdowa jest bardziej wrażliwa na zjawiska recesji niż turystyka krajowa.Dlatego rosnące dochody.2. Middleton. Na wielkośćpopytu turystycznego wywiera też wpływ cena d br turystycznych. v.. 4. jest związany ze spadkiem dochodowej elastycznościpopytu. 117.38. Kaspar. kongresowej. Natomiast C. 19. Można go zilustrować następująco: jeśliw dowolnej badanej grupie ludnościma miejsce przeszło jed- turystyczny .T. jw. wypoczynkowej itd. . Marketing w turystyce. s.regulacje rządowe. Dlatego w tym miejscu Zostaną tylko w skr cie przypomniane podstawowe wiadomości z tego zakresu. 23. s. Wolno też przyjąć. s. Praktycznie gdy cena rośnie. 1 8 9 C. ajeślicena spada. media oraz podaż' Wsp łcześniezmieniają się one bardzo szybko. 6 dobrem luksusowym.popyt turystyczny jest sumą d br turystycznych.T. Zdaniem C' Kasparal0' dochodowa elastyczność popytu turystycznego dla turystyki krajowej przyjmuje praktycznie zawsze wartości ponizej jedności' Oznacza to więc. Oznacza to. Tamże. w wczas popyt na dane dobro spada.jako gotowośćturysty do nabycia określonych ilości d br turystycznych za określoną sumę pieniędzy''.. postawy społeczno-kulturowe i społeczne. Altkorna . Middleton.1.. Wydawnictwo Naukowe PWN. za J. Altkom. Natomiast jeślizmiany są mniej niż propor_ cjonalne do dochodu. POPY T TURYST YCZNY Problematyka popytu turystycznego jest obszernie omawiana w literaturze przedmiotu. Popyt turystyczny mą ze względu na wpływ wielu czynnik w. s.c.2. kt re turyściskłonni są nabyć przy określonym poziomie cen''. co wymaga stałej uwagi tych. Hunzikera i K. 119. są najistotniejszym stymulatorem rozwoju turystyki. obserwo- Związek między dochodem a wydatkami na turystykę jest nazywa_ ny dochodowq elastycznością popytu. Altkorn. usług i towar w. występujące na tym rynku podmioty oraz cechy popytu i podaży. Na przykład w turystyce biznesowej czy leczniczej tury- wany powszechnie na Zachodzie fakt. kt re pozwalają na zakup wszystkich d br zaspokajających potrzeby wyższe. Ich wpływ jest widoczny w r znych rodzajach turystyki' a zwłaszcza w turystyce wypoczyŃowej.r i i podr zy turyStycznej. bowiem w wielu krajach wysoko rozwiniętych średni doch d do dyspozycji najednego mieszka ca wzr sł do poziomu umozliwiającego znacznej częściludnościudział w podr żach wypoczynkowych. Według W. to popyt na to dobro rośnie. W wczas wymienia się rynki turystyki bizneso- wej.Trzeba podkreślić. Marketing w turystyce. rI 12 C.c.. Die Tourismuslehre im Grundriss. Warszawa 1994. charakteryzując przedmiot wymiany. na rynkue. Marketing w turysĘce. mobilność. a staje się dobrem powszechnym. s. Jak wynika z literaturyl1. Kaspar8 określapopyt noprocentowy wzrost wydatk w na turystykę w odpowiedzi na jednoprocentowy wzrost dochodu do dyspozycji.iż prawidłowość na rynku turystycznym ujawnia się w specyta ftczny spos b. że turystyka przestaje być J. znajomośćtych cech rynku turystycznego jest niezbędnym warunkiem racjonalności działania podmiot w gospodarki turystycznej. zdrowotnej. 118. wyższą dochodową elastyczność popytu turystycznego stwierdza się w zagranicznej turystyce wyjazdowej. to rynek taki jest nazywany nieelastycznym. że względne zmiany dochodu powodu_ ją zmiany w popycie w stopniu mniej niż propoĘonalnym. Marketing w turystyce. że przy dochodach względnie niskich oraz względnie wysokich dochodowa elastycznośćpopytu turystycznego jest mniej sza niż przy dochodach średnich. jw. warunki wejścia na rynek. Kaspar..39. Krapfa7. s. Wyraźny spadek turystyki międzynarodowej nakładający się na recesję gospodarczą w latach I99o-I993 wydaje się tę opinię potwierdzaćlz. Związek ten jest znany jako cenowa elastycznośćpopytu. Die Tburismuslehre im Grundriss. kt rych zadaniem jest śledzenie tendencji Najważniejszym czynnikiem wpływającym na wielkość popytu są zmienne ekonomiczne w krajach lub regionach zamieszkiwanych przez potencjalnych turyst w. r żny charakter. Na potrzeby poznavłczo-praktyczne każdy rodzaj rynku i jego cechy można opisać. r0 s. v. Cyt..

stopa spodarcza. logicznej. jego rozmiary i rozkład w skali rccznej. efekt demonstracji oraz rozwinięta turystyka socjalna mogą Spowodować włączenie się do ruchu tych os b.7vo. tj. Zesp ł tych czynnik w tworząi wielkośćgospodarstwa domowego.czynkowej. struktura konsumpcji. s. jw. podwyżka cen krajowych usług turystycznych o Ivo powoduje wzrost popytu na turystykę zagraniczną wyjazdową o 0. zwiększenie się liczby os b w wieku ponad 55 lat. jego struktura. kursu wymiany walut w kształtowaniu popytu w turystyce międzynaro_ dowej. podkreśla się zwlaszcza czynniki pogodowe w odniesieniu do turystyki wypoczynkowej oraz wielkośćspołeczności. Wzrost liczby gospodarstw. determinujących wzrost popytu turystycznego tw Jak wykazują badania niemieckie. 120 i nast. obnizając poziom cen' lub negatywnie.4vo13. w większości znacznie wolniej niż zmienne ekonomiczne. to następuje przesunięcie z turystyki krajowej na turystykę zagraniczną wyjazdową. Parytety walutowe mogą oddziaływać pozytywnie. Aby wyczerpać temaq warto jeszcze przytoczyć klasyfikację czynnik w popytowych i cechy charakterystyczne popytu turystycznego w ujęciu S. Czynniki demograficzne. Die Tourismuslehre im Grundriss. a wzrost popytu na tę turystykę ta sze elementy podaży. mniejsza |iczba dzieci w gospodarstwie domowym. ze cenowa elastyczność popytu turystycznego ulega zmniejszenia przy przechodzeniu turystyki z fazy d br o charakterze luksusowym do fazy d br powszechnego uzytku. osobistej oraz psycho- t bezrobocia. stopie uprzemysłowienia i wskaźniki urbanizacji. poziom dochod w umozliwiających powstanie funduszu swobodnej konsumpcji. Czynniki te podzielono na ekonomiczne.4j. W grupie czynnik w ekonomicznych należy także podkreślićrolę r r dochodowe. wśrd kt rych wyr żniono: orząi motywacje natury społeczno-kulturalnej. poza ekonomiczno-demograftcznymi i geograftcznymi. motYwY podr ży. a także moda. Że przy wzrościecen turysta ma możliwość zlagodzenia sobie tego wzrostu przez wyjazd do tar{szych miejscowości. międzynarodowa wymiana go- og lnogospodarcze. wiek członk w i poziom ich wykształcenia. Umożliwia to substytucyjnośćusług turystycz_ nych. S. Wodelko. ksztaltujących popyt turystyczny. Warszawa 1997. wzrastające rozmiary wsp łczesnych miast oraz poga$zające się w nich warunki życia stanowią istotne przesłanki wzrostu popytu turystycznego. wyb r tarszej formy zakwaterowania itd. Układ pozostałych czynnik w. że elastycznośćcenowa popytu tury_ stycznego zależy od wysokości dochod w i od sytuacji gospodarczej. Jeślinatomiast oferta urlopowa wewnątrz kraju sta_ je się droższa o lvo w stosunku do zagranicznej. a zwŁaszcza telewizji jako gł wnego nośnika reklamy produkt w turystycznych.60 Ż08 209 . intensywnośćpodr żowania. działają : r r r r Grupę drugą stanowią czynniki spotec7no-psychologic7ne. sta w mniejszym stopniu reaguje na zmiany cen niż w turystyce wypo- Warto dodać. czono: ra Wreszcie grupę trzecią tworzą czynniki podażowe. og lnie można powiedzieć. to turysta bardziej reaguje na wysokośćcen i następuje przeniesienie popytu na potencjalny turysta' Ciepły klimat i sło ce. czyli zmiany cen produkt w turystycznych oraz cen sub- stytut w. prowadząc do podwyższenia poziomu cen oraz spadku popytu na określonym rynku docelowym. czynniki demograficzne' takie jak liczba i struktura ludności. do kt rych zali- C. wzrastający poziom wykształcenia to cechy określające wzrost popytu turystycznego. takie jak doch d narodowy. kt re osiągają niskie dochody.W grupie czynnik w geografic7nych. Trzeba też zauutużyć. płace realne.PWSH. aktywna polityka turyStyczna i skuteczna komunikacja środkw masowego przekazll. kształtujące popyt turystyczny. Wodejki'a.wielkośćgospodarstw domowych. Jeślipanuje recesja. do kt rych zaliczono: czas wolny.w kt rej mieszka 13 wynosi około O. czynniki kulturalne. Ekonomiczne Tagadnienia turystyki. s. Kaspar. Zmiany popytu są odwrotnie propoĘonalne do siły nabywczej pieniądza poza granicami kraju. cenowe. .

. kt rą wytw rcy są sKłonni oferować w danym czasie. Z kolei z punktu widzenia potencjalnego turysty . nato- - 2rt .produkt turystyczny może być zdefiniowany l r r atrakcje i środowisko miejsca docelowego. cyt. jest elastyczny dochodowo.T. co wynika z komplementarności d br i usfug turystycznych. politykę turystyczną obejmującą regulacje prawne w sferze gospodarki turystycznej. jako czynnik kształto'fiiania rynku. może mieć charakter popytu inflacjogennego.strukturę. Altkorn. Gaworecki. w wyjątkowo dużym Stopniu zależy od społeczno-gospodarczej po- jako pakiet składnik w materialnych i niematerialnych.89. skoro wiadomo.. Krapf.Jest to oczywiste. PoD^Ż TURYsT YczNA usfug. Można więc powiedzieć. przy założeniu. jest wypadkową popytu na wszystkie składniki podaży..' s. konkurencję cenową. że inne czynniki ksztahujące rynek nie ulegną zmianGl Podaz. jaką jest się skłonnym oddać przy danym stanie cen krajowych lub wartości pieniądza w stosunku do zagranicyJ. standard usług nocleiowych. . środki transportu pasażerskiego obsługujące turyst w. reglamentację działa|nościturystycznej itp. sprawnośćorganizacyjną i zakres pi"re'er'-"ii parłstwa w odniesieniu do rozwoju hotelarstwa. co wynika z rodzaju produktu turyStycznego oraz z faktu. za: W. Wynika z tego. a ceną. ze w miarę wzrostu ceny wytw rcy są skłonni zwiększać rozmiary swojej działalności. zakres Wreszcie należy zwr cić uwagę na pewne cechy charakterystyczne popytu turystycznego (według S' Wodejki): r r r r r r r r I r r l r jest heterogeniczny i niejednorodny.r r r r organizator hotelarstwo.1 Reasumując. 28.W. ma charakter popytu substytucyjnego. że zmiana uwarunkowa ekonomicznych konsumenta dopiero w dalszej kolejnościprowadzi do rezygnacji z uprawiania turystyki. wystą)ienie popytu efektywnego na og ł wymaga wyższychdochod w niż w innych przypadkach konsumpcji. 18 V.. dostępnośćmiejsca docelowego. opartych na mozliwościach spędzania czasu w miejscu docelowym..a postępo_ gdy wać odwrotnie.2. infrastruktura i usługi miejsca docelowego. jest elastyczny cenowo. Jeślichodzi Q nodaz turystyczną w znaczeniu gospodarczym.leczre|acjąmiędzy ceną a ilością. rozw j turystyki socjalnej. występuje w grupie wydatk w na swobodną konsumpcję w budzecie jednostki.Stanowi to ilośćturystycznych d br i usfug. Pakiet jest postrzegany przez turystę jako przeĘcie dostępne za określoną cenę''l8. jw. Marketing w turysĘce. Hunziker i K. o popycie turystycznym decyduje wiele czynnik zmiany w. Middleton. iz o wielkości popytu decydują zar wno czynniki wymierne..'gJF< cena spadals. to '' -lamze- |7 w rozdziale 2. żĄslodaż turystyczna obejmuje dwa elementy: dobra i usługi turystycznel l ' Z marketingowego punktu widzenia treśćpodazy turystycznej wypełnia produkt turystyczny. transport. podobniejak popyt. 138. . w podr ży. niejest ilością.. " Jest on kategorią rynkową wrażliwąna 4. tw orzy układ następuj ących czynnik w 9: 1 PgdaŁ1e-St definiowana jako pewna ilośćd br i usfug oferowanych na sprzedaż po danej cenllOznac za ona relację między ilościąproduktu.. jego infrastrukturę. wzbudzona po_ trzeba podr żowania jest na tyle silna. jego wielkość. 2r0 Charakterystyka d br turysĘcznych została przedstawiona miast usług w rozdziale 5 niniejszej książki. jest zawsze popytem mobilnym.C. jest sezonowy. żnej natury. sieć.3. sieć i wydajność przejśŻgranicznych itp. Marketing w turystyce. jak i niewymierne. jw.. że@odużturystyczną. kategoryzację. s. międzynarodowych stosunk w turystycznych natury handlowej i prawnej (formalności graniczne). 15 I. promocję. s. czyli og lny produkt turysty czny. tj. jest popytem lącznym. r lityki pa stwa.. tzn. Ekonomika i organizacja turysryłi' jw. ma charakter popytu restytucyjnego (odnawianego). organizację. konsument udaje się do miejsca występowania podaży.. W.

. tradycje.r f r t wizerunki miejsca docelowego. Die Tourismuslehre im Grundriss. I ży pierwotnej i podaży wt rnej (pochodnej).lywna.cena płacona przez konsumenta. co zapewnia wysokie wykorzystanie potencjału usługowego2z. turystyka biz_ nesowa. zwysokich cen. do hoteli). że ptzy odpowiednim zr żnicowaniu cen moŻna dowolnie spożytkować siłę nabywczą ludności i jej skłonność do zakup w usług turystycznych. przy sprzyjającej polityce turystycz_ nej. iż przy motywacjach o charakterze ftzycznym (np.). urządzenia wypoczynkowe i sportowe.3 GOSPODARCZE KONSEKWENCJ E RozwoJU TURYsT YKt (u/Ęclr KERUNKoWE) . ze względu na rriznorodne motywacje. gospodarkę komunalną itp. Uważa się. Zagadnieniu temu są poświęcone rozdziały 4 i 6 niniejszej książki.. Ta rozbieżność cech utrudnia zachowanie normalnych. jest bardzo zr Żnicowana. gdy zachodzi potrzeba. na_ tomiast przy motywacjach związanych z prestiżem (np. zar wno krajowej. Do podaży pierwotnej zalicza się rzeczywistość przyrodniczą (naturalne walory turystyczne). Marketing w turystyce. kongresowa) większe znaczenie przypisuje się podaży wt rnej.. gastronomię. Konsekwencje rozwoju wsp łczesnej turystyki. jak np.żnicowanie daż{Źakres podaŻy pierwotnej i wt rnej w duzym stopniu za|eży od s k u t e ćzn o ś i dzi ą ła n i a p o dmi o t w g o s p o da rki t ury s ty c znvĄZa pomocą c dostępnych im środkw podmioty te decydują o tym. Tałnże. 121-1Ż2. aby wyr wnać cykle popytu.że przedsiębiorstwa turyStyczne Są na og ł jednostkami świadczącymi usługi. odgrywa popyt turyStycznyŻI. jak i międzynarodowej. w jakiej mierze podaż turyStyczna jest wykorzystana przez popyt. brak możliwościmagazynowania usług.1 . popytu turystycznego powoduje zr żnicowanie po_ ' Zr . Trzeba tu jednak podkreślić. s. i silnie zaznaczające się preferencje nabywc w w sumie zacierają rolę ceny jako regulatora rynku. stanowiące podstawę materialno-organizacyjną świadczer( turystycznyc ) og lnie można powiedzieć.jest względnie elastyczny. w Sprzeczności z podatnością (elastycznością) popytu ltlrystycznego. sąroz|iczne. co stoi wymagają ftzycznej obecności klienta. że w regulacji rynku rlużą rolę uzyskuje cena. Jednakże brak przejrzystościrynku.28-31. w przypadku rynku nabywcy. Posługując się takimi środkami. pośrednictwooraz organizację podr zy). Cechą charakterystyczną podaży turystycznej jest jej zwiqzek miejscem. ze względu na szeroką skalę potrzeb turyst w. oraz jej duża kapitatochłonnołr\ z (szczeg lnie w odniesieniu np. silna za|eżność rxl p r roku. ttitturalnych proces w wyr wnawczych i sprawia. W tym miejscu Zwraca się uwagę na 2| 22 c. W takiej sytuacji doch d staje się właściwym regulatorem rynku turystycznego. Na rynku tym oferty korzystne cenowo umozliwiają uczestnictwo w ruchu turystycznym także grupom ludności o małych dochodach. w kt rym jest oferowana. Na zakoriczenie og lnej charakterystyki podazy turystycznej warto' podkreślićniekt re jej cechy2o. Popyt ten. reklama. Dla przedsiębiorstw turystycznych wazne jest wykorzystanie w mozliwie maksymalnym stopniu swojego potencjału usługowego. komplementarność produktu turystycznego. Szerzej na temat podaży turystycznej pisze J. ŻI2 ŻI3 . leczenie) większe znaczenie ma podaż pierwotna. s. Jednak w za_ leznościod motywacjir żne znaczente przypisuje się podazy pi rwotnej i wt rnej . W kształtowaniu się rynku i cen dominującąrolę. wypoczynek. stosunki społeczno-kulturalne (zabytki. Altkorn. W literaturze podkreśla siQ]_' Że cechy te sprawiają. udostępnienie podaży pierwotnej i rozbudowa podaŻy wt rnej). z rezygnacją. język. 4. podczas gdy intensywność potrzeb jest bardzo r żna. Natomiast do podaży wt rneJ lub pochodnej włącza się instytucje i vządzenia infrastruktury turystycznej (np. co zostaje włączone do poduŻy turystycznej i jak podaż ta się zwiększa (np. gościnność. Wiadomo. kt re s7. podmioty te decydują (lub co najmniej wpływają na to). Produkcja usług zachodzi w tym sitlnym czasie i miejscu co ich konsumpcja. Że podtż turystyczna. hotelarstwo. jw'. jw. iż podaż turystyczna jest w znacznym stopniu 20 Lpanz z) furystyczna możebyć tez charakteryzowana jako zbi r poda. Kaspar. osiągnięcia myślitechnicznej) i urządzenia infrastruktury og lnej (transport.

Dlatego turystyka jest uwazana Za tzw. ze turystyka iest il jI". wpływy i wydatki na turystykę nie dają się łatwo rejestrować2a.l. Praktyka dowo. niewi_ dzialny eksport i import. to tym Samym wzrasta znaczenie turystyki dla wpływ w i wydatk w dewizowych gospodarki narodowej.fi tu.'h."#r'^""ilf::il wok li::::l$.iż gł wnym czynnikiem określającym regionalny i krajowy wzrost gospodarczy jest atrakcyjność turystyczna regionu lub kraju. że udział regionami.nfiy sty ce :i:'T'^..'uy rozwoiu gosnorlarczvm --"ioflU 1ou :T::T.f^il:1":T"|ff'T'lTł ka ffi3#1!:nieisca pracy i oo"nojf z . że wpływy z turystyki zagranicznej ptzyjazdowej są.. bilans turystyki jest zestawieniem wartości konsumpcji turystycznej w zagranicznej turystyce przyjazdowej orazw zagranicznej turystyce wyjazdowej. W taki spos b może się ona przyczynić do zr Żnicowania rozwoju gospodarki narodowej i światowej. jest por wnaniem wartościd br i usfug turystycznych sprzedanych w kraju obcokrajowcom oraz d br i usług zakupionych przez mieszkarc w danego kraju w czasie tury_ Stycznego pobytu za granicą.:''-#i::f itrtrn*-ff#J''ffi ri:'jjil.^ fl:iil"#:l1'"I:|] "*..165x^2?:ł. Gospodarcze znaczenie turystyki zagranicznej zależy od tego."Ę:I^li'ąt:rr'"."T. Kaspar. i**gr*'r:łm#jii''łffi l ::::-::'::Ń-*. s.|'::Ń. Die Tourismuslehre ..*i#[""T1'-"il\Ł. czyli og lnie biorąc.. czy|ijest krajem turystyki aktywnej." iy"*upracę.w przypadku turystyki krajowej. Włochy) i wykazuje nadwyżkę w bilansie turyStycznym.KaJowego brutto.:łł. Japonia) i wykazuje deficyt bilansu turystycznego. . czy dany kraj jest krajem turystyki przyjazdowej (np.ffi rcach yffi. tworząc tło rozważart prowadzonych w dalszej części rozdziałuŻ3 .i1{.Inaczej m wiąc. Jezeli roczne wydatki na turystykę zagraniczną rosną szybciej niż produkt krajowy brutto.#:#:mTilyi:il"'i1"$pi'#*5"-'" *yyu"^.li' j1l. 9-' JąJr r zaopatrzenra w tow/. r wnowazne wpływom z eksportu w bilansie handlowym. z punktu widzenia bilansu płatniczego pa stwa. W literaturze przedmiotu spotyka się stwierdzenie. z punktu widzenia bilansu płatniczego. 2a 23 konsekwencje gospodarcze.: ąi[(.:"j rj lił}.i":. jeślizostaną ratyfikowane przez rząd RP.n:ff:mBerner Studien zum Frem ŻI4 ŻI5 . Niemcy. Warto podkreślić. Hiszpania.ffi.. r wnoważne wydatkom na import.#J.1 ł kt rej rozwijają się dzt.. Dtlży postęp w tym zakresie rokują zalecenia WTo dotyczące statystyki wydatk w na turystykę. Natomiast wydatki na turystykę zagraniczną wyjazdowąsą. 1ŻŻ_l3o.::'f. w przypadku turystyki międzynarodowej.'.il. Turystyka jest ważnym środkiemredystrybucji dochod w między kr1ju Jest tym rvtększy' turystyki. W przeciwieristwie do tra_ dycyjnego eksportu i importu. Turystyka ma sw j udział w bilansie płatniczym paristwa. im Grundriss.#lł*'"'*ł 4'1'4' MARTenNG w TgfiYSTYcg poswlęclc kilka uwas właściwierozumianv marketino --.l.re-.I\.""ff ::ilttlipTąj-fl 1"stykizlł.. będąc częściąbilansu płatniczego. czy też jest krajem turystyki wyjazdowej (np.i1arkisminturystycznych. w turyStyce międzynarodowej danego kraju. jw.j.:'1lil |l- ffi c. Należy przypomnieć.y^ł. Bilans turystyki. oraz między krajami.

r

przy uzyskiwaniu umiarkowanego zysku. Natomiast zdaniem C. Kasparaz7 , marketing w turystyce jest określany jako ,,...polityka turyStyczna nakierowana na rynek i uzasadniana przez rynek, polityka zar wno przedsiębiorstw turystycznych, jak i organizacji turystycznych, bez względu nato, czy Są one podmiotami prawa publicznego, czy prywatnego''. Takie ujęcie marketingu oznacza akceptację zar wno marketingowego sposobu myślenia, jak i marketingowego sposobu praktycznego działania. Marketing w turystyce w szerszym znaczeniu tworzą:

nym, powinny być skonkretyzowane pod względem finansowym i osobowym. Cele polityki turystycznej osiąga się za pomocą instrumentarium marketingowego. Instrumentarium to tworzą:

r r

: : : r

produkt (asortyment, ilośćitd.), cena (warunki, zr żnicowanie cen), promocja (reklama, public relations oraz sprzedaz osobista), dystrybucja (kanały dysĘbucji, systemy dystrybucji).

określenie cel w i funkcji turystycznych, opracowanie wskaz wek postępowania za pomocą strategii cząstkowych.

Zagadnienia te w duzym stopniu zależą od właściwejinformacji, i określenie trend w wskazujących przyszły rozw j. Praktyka niestety dowodzi, że często nie docenia się w turystyce konieczności tworzenia banku informacji Statystycznych, co mścisię błędami przy podejmowaniu decyzji przez podmioty
pozwalaj ącej na analizę bieżącej sytuacji

Zastosowanie tych instrument w w praktyce w określonej kompozycji (marketing-mix) jest przedmiotem tzw. strategii marketingowej. Zadanie strategii sprowadza się do określenia środkw zapewniających osiąganie cel w polityki turystycznej lub zbyt w dłuższej perspektywie czasowej. Można też m wić o strategiach narzędziowych (cząstkowych), gdy np. w ramach koncepcji marketingowej planuje się politykę cen, dysĘbucji itd. Zdaniem C. Kaspara, przy stosowaniu instrumentarium marketingo-

polityki turystycznej. H. WeinholdŻ8 zwtaca uwagę, iż w określaniu cel w polityki turystycznej powinno się uwzględniać następujące elementy:

r r l r l

opis pozycji, jaką zajmuje przedsiębiorstwo lub organizacja turystycznazg w og lnogospodarczym procesie dysĘbucji d br i usług, opis potrzeb, kt re przedsiębiorstwo lub organizacja zamierza zaspokoić Za pomocą świadczonych usług, opis usług, kt re określone podmioty zamierzają świadczyć, opis rynk w, na kt rych podmioty te zamierzajądzialać, opis usług określonych podmiot w w wymiarze ilościowo-jakościowym.

wego nalezy zwr cić szczeg lną uwagę na stopie nasycenia rynku. Dlatego ważnajest koordynacja marketingu na poziomie przedsiębiorstwa z marketingiem w skali makro. Rola skoordynowanych poczyna jest szczeg lnie waŻna w warunkach występowania popytu turystycz-

jego większą przejrzystość.obserwowane poziome

nego na pakiet usług. Ponadto wzrastająca integracja rynku powoduje

Nalezy dodać, iz wymienione elementy, stanowiące podstawę określeniacel w polityki turystycznej na konkretnym szczeblu terytorialC. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 133. H. Weinhold, Marketing in 20 Lektionen, cyt. za: C. Kaspar, Die Tburismuslehre im Grundriss, jw., s. 134-136. 2e Organtzacja turystyczna jako podmiot polityki turystycznej, np. gminy.
28

2i

sprawiają, Ze szanse na sukces małych, pojedynczych przedsiębiorstw turystycznych są w efekcie rozrastającego się rynku krajowego i międzynarodowego coraz mniejsze. C. Kaspar zauważa, że takj wniosek powinien wypływać zbada rynku i być podstawą marketingu. Względy praktyczne uzasadniająpoczynienie kilku uwag poświęconych poszczeg lnym elementom instrumentarium marketingowego. Jeżeli chodzi o politykę dotyczącą produktu turyStyczne7o, to powinno się w spos b jasny precyzować ofertę turystycznąijej kształt pod względem ilości,jakościoraz rodzaju infrastruktury og lnej i tury_ stycznej. Dużej roztropności wymaga polityka cen. Zalety zt żnicowania cen usług turystycznych r żne ceny za te Same usługi w zależnościod okresu (przed sezonem, w czasie sezonu czy po sezonie) lub od czasu
Ż17

i

pionowe fuzje

zr6

r
korzystania z usług (dłuższyczy kr tszy), oraz ceny ryczałtowe są na wsp łczesnym rynku (nabywcy) oczywistością' W turystyce podkreśla się znaczenie polityki ,,obr bki'' rynku' poWszystko to, co w promocji wypełnia zakres public relations, słuzy w oczach opinii pu_ lepszeniu wizerunku i zwiększeniu wiarygodności blicznej. Działania objęte public relations mają gł wnie charakter informacy3ny i powinny tworzyć dobry klimat dla udanych kampanii reklamowych. Jezeli chodz\ o reklamę w turyStyce, to powinna budzić zapotrzebowanie na oferowane usługi i ukierunkowywać istniejący popyt na określonąpodaż, a takŻe spełniać funkcję informacyjną. W literaturze p."" .iotu podkreśla się wym g Systematyczności przygotowywania jest akcji reklamowych. Punktem wyjściaw opracowaniu takiej akcji odpowiedź na następujące pytania.

r s r r

Czemu akcja ma służyć,jaki jest jej cel? Gdzie akcja powinna być przeprowadzola| czy wśrd ludności wiejskiej, czy w aglomeracjach miejskich? latie zastosować nośniki reklamy, np. telewizję, ogłoszenia, pro-

Kiedy akcja powinna być przeprowadzona' czy np' w listopadzie,
czy na wiosnę?

spektY?

sympozja i konferencje. Promowanie sprzedaży usług turystycznych w szerokim znaczenil tego terminu oznacza r wniez określeniekanał w dystrybucji (własne plac wki sprzedaży, pośrednicy detaliści,hurtownicy itd.) i kształcenie tych, kt rzy mają bezpośredni kontakt z klientami. og lny przegląd problematyki marketingu w turystyce potwierdza istnienie dodatkowej za|eżnościmiędzy rozwojem turystyki w kierunkach społecznie poŻądanych a szeroko rozumianym marketingiem.
*t<t<

imprez stałych, regularnie organizowanych w określonych miejscach i terminach. Imprezy targowe stwarzają wystawcom ofert i potencjalnym ich nabywcom duże możliwościprowadzenia działa marketingowych i kontakt w. Tereny targowe są także miejscem konfrontacji wystawianych ofert z opinią zutiedzających. Warto podkreślić,że są one r wnież miejscem kontakt w Z prasą, radiem i telewizją. Giełdy turystyczne natomiast są organizowane okresowo. Pozwalają one na dokładny przegląd ofert turystycznych i bezpośrednie kontakty organizacji turystycznych. Duże znaczenie reklamowe mają giełdy międzynarodowe. Na przykład w Europie są znane: Międzynarodowa Giełda Turystyczna w Berlinie, Europejska Giełda Turystyki Motywacyjnej i Kongresowej, Europejska Giełda Turystyczna Par stw Nadbałtyckich. Przy okazji giełd turystycznych organizuje się r żne wycieczki reklamujące atrakcyjnośćpromowanych miejscowości, a także seminaria,

Warunkiem skuteczności każdej akcji reklamowej jest oparcie odpowiedzi na te pytania na wnikliwej obserwacji rynku turystycznego' to na wynikach badar, rynku. Aby reklama w tuu.'"sti to możliwe - oczekiwania, musi przyciągać uwagę, informorystyce mogła spełnić praww ać, zachęcać,, być zrozumiała, lekka, rzeczow a, bliska nabywcy, dziwa, aktualna, wiarygodna,przyzutoita. planoiva itp. Wszystkie te cechy są komplementarne. 'Promocja

na rynku turyStycznym jest też prowadzona w formie sprzed.aży osobistej oferowanych usług. Decyzja o zakłtpie, spowodowana reklam4, powinna zostać urzeczywistniona' Istotne znaczenie dla reklamy w turyStyce mogą mieć targi oraz giełdy. Należą one do imprez, kt rych celem jest prezentacja ofert turystycznYch.

społecznego, kulturalnego dochodu narodowego.

Przypisywane turystyce wsp łczesnej, d. masowej, rozliczne uwarunkowania rozwoju i następnie jego skutki (funkcje) w - wymiarze ekonomicznym, społecznym, kulturowym, przestrzennym itp. wskazują na jej wsp łzależność licznymi elementami gospodarki- narodoz wej. Zjednej strony turystyka jest pochodną wysokiej aktywności gospodarki jako całości,z drugiej zaśstymuluj e rozw j r żnych sfer zycia

i ekonomicznego oruz oddziałuje na wzrost

Targi turyStyczne, ze wzg\ędłt na ich zasięg przestrzenny' mogą być międzynarodowe, og lnokrajowe lub regionalne' Na og łnateŻąone do

ŻI8

219

/

4.2.T URYSTYKA A TMN5PORT
Usługi transportowe integrują rozmaite dziedziny zycia społecznego i spajają gospodarkę danego YłĄu. Żaden dział gospodarki nie moze się bowiem obejśćbez usług przewozowych i w ostatecznym rachunku efekty pracy np. przemysłu, budownictwa, rolnictwa czy handlu zagranicznego w duzym Stopniu za|eŻąod sprawności i niezawodności transportu. Bez usług transportowych nie jest też możliwy rozw j turystyki, przy czym popyt na świadczenia transportu turystycznego pobudza wzrost ich podaży (zwiększenie liczby i jakościśrodkw transportu). R wnie oczywisty jest wpływ podazy usług transportu na popyt' Na przykład dzięki upowszechnieniu samochodu turystyka mogła się gwałtownie rozwinąć. Także korzyści z wynalezienia samolotu zrodziły nowe potrzeby turystyczne w zakresie usług transportowych. Wybierając środek transportu, turySta zwraca uwagę na wiele czynnik w. Jednym z nich jest bezpiecze stwo podr ży. Jednak w miarę postępu technicznego w transporcie, atakŻe m.in. rozwoju turystyki biznesowej czynnik ten nie zajmuje juz pierwszego miejsca na liście
wymagari.

wskazać na koszĘ, poniewaz kazda poprawa jakościusług transportu musi być związana z dodatkowymi wydatkami turystycznymi. Praktycznie biorąc, wymagania turyst w wobec cech jakościowychśrodk w transportu są ograniczone przez ekonomiczną relację koszt w i dochod w. Można Z tego wyciągnąć wniosek, że wydatki, jakość usług transportu i dochody przewoźn1k w muszą pozostawać w korzystnym stosunku z punktu widzenia interes w transportu. Historia transportu wskazuje, że jego rozvt j odbywał się zar wno dzięki poprawie jakościusług, jak i dzięki zmniejszaniu kosztu jednostkowego.
Spadek cen usług następuje na skutek postępu technicznego w transporcie, poprawy jego ekonomiki i w wyniku subwencji na rozw j infrastruktury transportowej. Rzecz jasna, stymuluje to rozw j turystyki.

Krajoznawcze ce|e podr zy turyStycznych, zamiłowanie do przyg d, nasilanie się podr zy w interesach uczyniły cechą dominującą szybkość.Praktyka wykazuje, że coraz większa szybkośćpodr żowania, przede wszystkim transportem lotniczym, pozwala na zwiedzanie kraj w, kt re dotychczas nie mogły być obiektem turystyki masowej. W ofercie usługowej dotyczącej wsp łczesnych środkw transportu turyStyczneg o dużąuwagę zwraca się na komfor'. warto w tym miejscu wskazać na powodzenie np. podr zy pociągiem z zabraniem samochodu, pociągami superekspresowymi, sypialnymi, luksusowymi autokarami czy podr ży coraz większymi i szybszymi samolotami. obserwuje się tez tendencję do indywidua|izacji oferowanych usług przewozowych. Jeżeli chodzi o inne cechy jakościowe środk w transportu, takie jak punktualność'regularność czy częstotliwość,to w odniesieniu do transportu turyStycznego nie mają one większego znaczenia. Za|ety te są bardziej doceniane ptzez podr żu1ących w celach nieturystycznych' Rozważając zagadnienie wzajemnego wpływu turystyki i transportu punktu widzenia jakościowych cech środk w transportu, trzeba teŻ z
Ż20

Trzeba przy tym zauważyć, ze co do niekt rych środkw transportu, np. nowoczesnych samolot w o dużych szybkościach'istnieje przymus ustanawiąnia stosunkowo wysokich cen wskutek wysokich koszt w eksploatacji. Cenowa elastyczność popytu prowadzi tu do pewnej selekcj i popytu, kt ry j ednocześni e wy znacza podział zada dla poszczeg lnych środkw transportu dzięki ich substytucji (np. kolej-samolot). M wiąc o wpływie poprawy jakościusług transportowych na rozw j turystyki, trzeba r wnież zutr cić uwagę na stymulacyjny charakter wzrastaj ącej zdolności przewozowej wsp łczesnych środk w transportu. Czynniki techniczno-ekonomiczne i organizacyjne kształtują bowiem zdolnośćprzewozową poszczeg lnych rodzaj w transportu: kolei jako środka ptzewoz w masowych, samochodu jako środkatransportu indywidualnego, autokaru i samolotu jako środkw przewoz w grupowych. Wypada tu powiedzieć, że turystyka oddziałuje też na wzrost poduŻy usług transportowych. Występuje tu zasada sprzężenia zwrotnego: do_ stępność transportowa walor w turystycznych ozywia ruch turystyczny, kt ry z kolei oddziałuje na rozw j transportu w pożądanych kierunkach. Zależnościturystyki i usług transportu Zostaną szerzej om wione w następnym rozdziale.

ŻŻI

r

4.3.T URYSTYKA A PRZEMY5Ł
Rozw j wsp łczesnej turystyki i jej roz|iczne uwarunkowania znajdują się w ścisłymzwiązku z rozwojem przemysłu. Turystyka jest produktem cywilizacji przemysłowej, przemysł kształtuje też kierunki i intensywnośćturyStycznych form spędzania czasu wolnego od pracy. W niniejszy ch rozvłaŻaniach przemysł jest rozumiany jako dział gospodarki narodowej zajmujący się wytwarzaniem środkw produkcji i środkw spozycia oraz śvłiadczeniemusług produkcyjnych. Z trzech grup działalnościprzemysłowej (wedfug klasyfikacji oNZ): przemysłu wydobywczego, przemysłu przetw rczego oraz przemysłu produkcji energii elektrycznej i gazu przedmiotem rozważafl w tym podrozdziale jest przemysł przetwtrczy. Wpływ wsp łczesnej turystyki na przemysł jest znaczny. Turysta jako konsument zwiększa zakres swoich zainteresowa o r żne elementy i przez to modyfikuje strukturę popytu oraz podnosi jego poziom' W wyniku popytu turyStycznego powstaje wiele dziedzin wytw rczości przemysłowej, nastawionych na obsługę ruchu turystycznego. Dotyczy to gł wnie przemysfu przetw rczego i rzemiosła. Doświadczenie uczy, ze pod wpływem popytu turyStycznego znacząco się rozwija przemysł d br konsumpcyjnych powszechnego użytku. Można tu wymieni przemysł motoryzacyjny, stoczniowy, metalowy, drzewny, sk rzany, odzieżowy, poligraficzny, papierniczy itp. Produkcja wymienionych przykładowo gałęzi przemysłu przetw rczego ma charakter specjalistyczny bądźbywa dostosowywana do potrzeb oraz upodobar uczestnik w turystyki powszechnej i kwalifikowanej. Z ptzemysłem przetw rczym nakierowanym na potrzeby turystyki

T

I

względem ceny.

w swojej formie i treściodzwierciedlać specyfikę danego regionu; stanowić estetycznie wykonany, trwały nabytek godny przechowania i obdarowania nim osoby, dla kt rej ma być dowodem pamięci; stanowić przedmiot wygodny do przewiezienia i dostępny pod

i

wie;Że się przemy słow o'rzemie ślnicza produkcj a pamiqtek tury styc znych

swoje wspomnienia z podr ży, chętnie kupuje pamiątki. Kużda pamiątka powinna budzić w turyście i w jego środowisku zainteresowanie danym krajem. Aby spełnić funkcje społeczne, wytw rczośćpamiątkar_ ska powinna:

drobnych artykuł w. Na og ł bowiem każdy turysta, chcąc utrwalić

Pamiątkarstwo jest w wielu krajach o rozwiniętych funkcjach turystycznych społecznie i gospodarczo ważnądziedziną wytw rczości artystycznej. Jednak masowy popyt na pamiątki turystyczne często sprawia, że nie spełniają one wsponrnianych wymagar{. Rozw j turystyki wpływa r wnież na przemysł pr7etw rczy produkujący arĘkuły żywnościowe' Masowe podr że turystyczne, zr żnicowane np. ze wzg|ędu na środkitransportu' czas trwania, stopie zagospodarowania miejsc pobytu i standard konsumpcji turystycznej, są inspiracją masowej i r znorodnej produkcji tych d br spożycia. Specyfika popytu turystycznego na artykuły żywnościowesprawia, ze jest wymagana produkcja tych d br w określonych jednostkach wagowych i pojemnościowych, o przedfużonym okresie trwałości,w stosownych opakowaniach. W warunkach gospodarki rynkowej przemysł spożywczy wyprzedza popyt turystyczny i kształĘe jego kierunki. Warto w tym miejscu zau:ważyć, iż niedorozw j tego przemysłu może hamować aktywność turystyczną pewnych grup ludności, obniżając standard konsumpcji turystycznej. Moze też obniżyć społeczno-ekonomiczną efektywność aktywizacji region w turystycznych. Produkcja przemysłu przetuł rczego na potrzeby turystyki jest typową produkcją rynkową. Dlatego też wnastające potrzeby turystyczne stymulują przede wszystkim produkcję d br konsumpcyjnych. Zkolei, aby uruchomić dodatkową produkcję rynkową, niezbędne są środki produkcji' kt rych wytwarzanie ożywia dziedziny dostarczające d br inwestycyjnych.

Masowość produkcji przemysłu ptzet:w rczego na potrzeby Stale
nasilającego się ruchu turystycznego uzasadnia określenie tego przemysłu mianem przemysłu turystycznego. Jednak termin ,,przemysł turystyczny" niejestjeszcze w takim znaczeniu obecny w literaturze przedmiotu. W świetlekryteri w klasyfikacji polskiego przemysłu stanowi on kategorię nieformalną. Pojęcie to może być zbiorczym terminem na r>znaczenie zada r żnych gałęzi i branz przemysfu przetw rczego, wY-

r

ukazywać turyściecharakter kraju, regionu, miejscowości lub środowiska, panujące tam zwyczaje, kulturę, historię i rozw j warunk w społeczno-gospodarczych;

ŻŻŻ

Postulowana pełna samodzielnośćekonomiczna samorządu terytorialnego powinna stworzyć warunki umożliwiające kojarzenie interes w terenowych z rozwojem og turystyki.ek ze specyftcznymi warunkami lolalnymi (surowce. rozw j turystyki wywołuje zmiany w strukturze produkcji rolniczej. wysoka efektywność. jest realne i niezbędne społecznie. mająca zw\ry'. duŻa innowacyjność. Z drugiej strony. że im więcej jest sprawnie działających. Przemysł ten bowiem. że industrializacja odegrała wybitną rolę w procesach urbanizacyjnych wsp łczesnego świata. tym niższe wydatki na ochronę środoinfrastruktury. kwalifikacje kadr.aniejest nakazem chwili. Pierwsze rozwiry. w por wnaniu z przemysłem śred_ nim i wielkim.4. wiska i rozbudowę lnie mozna postawić tezę. zwłaszcza na obszarach położonych w poblizu miejscowości turystycznych. Niemała jest r wnież rola turystyki w kształtowaniu proces w urbanizacyjnych.in. na 4. Reklama turystyki kwalifikostanowi pośrednio bodziec do rozwoju przemysłu turys*an"i tycznego. warunki popy- tu miejscowego i popytu turystycznego). Przemysł ten umożliwia m. Powszechny jest pogląd. drobnych przedsiębiorstw w sektorze przemysłu turystycznego' tym realniejsze są szanse zaspokojenia potrzeb turystycznych i tym większy jest stopier wzrostu całej gospodarki' Turystyka może stanowić podstawę materialnego rozwoju region w oraz miejscowości turystycznych w kraju. Należy podkreślić. Warto podkreślić. iż są one gł wnymi miejscami emisji ruchu turyStycznego. W efekcie. |ecz także ma podłoże snobistyczne' ŻŻ4 łoautcia przemysłu turystycznego. negatywne skutki rozwoju cywilizacji przemysłowej stały się barierą rozwoju turystyki. dając społecze stwom wyższe dochody. charakteryzują: r r r s s duża elastycznośćdziałania. Na zakoriczenie warto wspomnieć o pośrednim wpływie przemysłu rozw j turystyki przez urbanizację.Że między rozwojem turystyki a przemysłem ja_ ko działem gospodarki narodowej występuje wsp łcześniewytaźny konflikt. drugie zaśto podejmowanie podr zy turystycznych do obszar w jeszcze nie ska:żonych. iż z taktej konfliktowej sytuacji są dwa wyjścia: jedno to zahamowanie degradacji środowiska przyrodniczego przez pruemysł i rekultywacja środowiska. Postulat rozwoju przemysłu turyStycznego znajduje r wnież uzasadnienie społeczne. Z drugiej strony przemysł jest źr dłem zanieczyszcze środowiska przytodniczego i wielu ujemnych zjawisk w środowisku społecznym. choć jest ono bardzo kapitałochłonne i nie wszędzie reaIne. szczeg |nie w grupie d br nie- . w niższakapitałochłonność. duża elastyczność organizacyjna. wsp łcześnieszczeg |nie preferowanej ze wzgtędu na jej walory zdrowotne i profilaktyczne. Z jednej strony. z:właszcza w dostosowywaniu produkcji do zmieniĄącego się popytu. Popyt na te dobra' niegdyśdostępne tylko dla zamoŻnych. Dużą rolę w rozwoju przemysłu turyStycznego może odegrać przemysł drobny. przenika wsp łcześniedo jest on wywołyśzerokich warstw społecze stwa. zasoby pracy. Drugie natomiast. uprawianie turystyki kwalifikowanej.T URY5TYKA A ROLNICTWO zacji. Jest to odzwierciedleniem upo_ wszechniania się tam turystyki jako stylu zycia.staje się przedmiotem coraz większego zapotrzebowania w krajach wysoko rozwiniętych. Istotne zwiryk'l' występują r wnież między turystyką a rolnictwem. obniżając znacząco społeczne korzyści płynące z turystycznych form spędzania czasu wolnego od pracy.kazujących określonezwiązkibezpośrednie lub pośrednie z obsługą ruchu turystycznego. Są też miejscami koncentracji tego ruchu.Koncentracja ludności w coraz większych miastach i aglomeracjach sprawiła.że wany nie tylko nakazem mody. Mają one dwojaki charakter. kr tszy czas pracy i warunki materialne uprawiania turystyl<l'. przy spełnieniu innych warun_ k w. Powszechny jest pogląd. w miarę postęp w urbani- "us żywnościowych. Z jednej strony rozw j przemysłu i jego przemiany jakościowe stały się podstawą og lnego rozwoju. przestszennej koncentracj i ludnościmiej skiej i zanieczy szcze(l środowiska przy r odniczego recepcyj na funkcj a przestrzeni wiej skiej nabiera coraz większego znaczenia.

Rozw j cywilizacji przyczyn1ł się do znacznego osłabienia więzi człowieka zprzyrodą. W celu podtrzymania tej więzi niezbędna jest taka organizacja społecze stwa, aby człowiek nie był pozbawiony widoku przyrody. egzystencji wsp łczesnego mieszka ca Antidotum na uciążliwości miast jest m.in. turystyka wiejska. Przestrzenie wiejskie bogate w walory turystyczne' pfzy odpowiedniej polityce promocyjnej, stają się obszarami rozwoju infrastruktury turystycznej i og lnej, dzięki kt rym turystyka wiejska powoli staje się zjawiskiem masowym. Atrakcyjność tych obszar w jest przyczyną, dla kt rej ludnośćpreferująca turystyczne formy spędzania czasu wolnego opuszcza miejsca turystycznej koncentracj

4.5. TURYSTYKA A SPORT
Związk't turystyki Ze sportem wynikają z cel w, często zbieżnych, ich uprawiania. Zar wno sport, jak i turystyka służącelom społecznie wartościowym, wychowawczym' są więc środkiem wielostronnego, humanistycznego wychowania człowieka. Rozsądnie uprawiany Sport, podobnie jak turystyka, np. kwalifikowana, jest środkiem ksztąłtowania społecznie wartościowych cech charąkteru' Wyrabianie w sobie choćby silnej woli wymaga ciągłego zmagania się z przeszkodami oraz przeciwnościami, co przecież występuje w działalnościsportowej i turystycznej. funkcji turystyki i sportu naprzykJadzie Przy omawianiu zbieżności zdrowia pojęcie ,'Zdrowie'' należy potraktować szeroko. Chodzi tu nie tylko o zdrowie w znaczeniu braku choroby,|ecz także o dobre samopoczucie ftzyczne, psychiczne i społeczne. Szeroko rozumiane zdrowie

i, coraz bardziej zurbanizowane i zaniec zy szczone, aby szukać wartościowych form aktywnego spędzania czasu. Turystyka na wsi staje się więc alternatywą w stosunku do powszechnie przyjętych modeli tej aktywności. Iednąz konsekwencji rozwoju turystyki wiejskiej moze być zmiana właścicieliteren w rolniczych. W Polsce np. opr cz tradycyjnych wła_ ścicieli ziemi, tj. parstwa i rolnik w indywidualnych, pojawiają się noi wi właścicie|e dzierżawcy, budujący na obszarach wiejskich ośrodki przyzakładowe dla pobytowej turystyki grupowej oraz prywatne domki letniskowe, stwarzające warunki do rozwoju przede wszystkim rodzinnej turystyki weekendowej. w taki spos b następuje zmiana organiza' cji przestrzeni wiejskiej i rozszerzenie jej funkcji. Funkcja rollnicza często schodzi na drugi plan, natomiast rozwija się funkcja turystyczna.
Zjawisko to jest szczeg lnie widoczne we wsiach letniskowych. Turystyka wiejska staje się więc istotnym czynnikiem rozwoju społeczno-gospodarczego, stwarzając pozytywne nastawienie do niej wśrd ludnościwiejskiej, atakŻe dając tej ludności zatrudnienie. Innym efektem związk w turystyki z rolnictwem są przemiany w produkcji roślinneji hodowlanej. W miarę rozwoju turystyki rolnictwo włącza się do obsługi ruchu turystycznego. W wyniku wzrostu popytu i cen na skutek rozwoju turystyki obserwuje się wzrost skupu drobiu, ryb, runa leśnegoitp. obsługa ruchu turystycznego na wsi oraz wmiejscowościach turyStycznych połozonych korzystnie względem miejsc produkcji rolnej może być stymulatorem rozwoju gospodarstw rolnych, ogrodniczych i hodowlanych oraz sp łdzielczościogrodniczej

źrdłem zdolnoścido pracy, satysfakcji społecznej itp. Wsp łcześnieczłowiek zdrowy to gł wnie człowiek zdoIny do własnego rozwoju i przekształcania otoczenia. Jak juz wspomniano w tej ksiązce, tempo przemian stwarza wiele zagroże(t dla zdrowia. Sport uprawiany z umiarem i rozsądkiem oraz aktywny wypoczynek urlopowy są najlepszym lekarstwem dla wsp Ł czesnego człowieka, zmęczonego ftzycznie i psychicznie. W medycypowinno być
nie mnożą się głosy, że ruch ciała stanowi nie tylko środekterapeutycz-

i mleczarskiej.
ŻŻ6

lecz przede wszystkim profilaktyczny. Związkl turystyki Ze sportem są r wnież widoczne w płas7czyźnie dostarcza szeroko ekonomicznej. PrzykJad w takiej wsp łzależności pojmowana gospodarka turystyczna. Iej rozw j i struktura są pod przemoznym wpływem zar wno potrzeb turyst w, jak i sportowc w. Przedmiotem konsumpcji w sferze turystyki oraz Sportu są prawie takie same usługi i dobra turystyczne, np. można wymienić usługi transportowe' noclegowe, gastronomiczne, kulturalno-rozrywkowe, wypoczynkowe. R wnież w sferze zagospodarowania na potrzeby turystyki i sportu występuje zbieżność rodzajowa vrządze infrastrukturalnych. Wyjątek stanowią urządzenia sportowe specjalnego przeznaczenia, zapewniające uzyskanie wynik w w sporcie wyczynowym. Poniewaz na og ł imprezy Sportowe odbywają się w miejscowościach i regionach turystyczny,

Ż27

r'

nych, przeto można lznać, że rozul j turystyki i rozw j sportu są komplementarne. Dlatego tez korzyści ekonomiczne wiĘące się z tym roztakŻe w zględy praktyczne.

wojem należy traktować łącznie. Za tak'tm podejściem przemawiają
rozwoju turystyki i sporPouczającym przykładem wsp łzależności tu może być Szwajcaria. W polityce turystycznej tego kraju konsekwentnie się zmierza do wykorzystania walor w sportu w rozwoju turystyki. Szwajcaria zawsze kładłanacisk na swoje atllty związane ze środowiskiem geograficznym. Najpierw przez alpinizm, następnie ptzez narciarstwo i sporty zimowe w ciągu dw ch wiek w rozwinęła turystyczną. Ewolucja sektora sportowo-turimponującą działalność ystycznego w gospodarce szwajcarskiej wskazuje na preferowanie jakościw działaniach inwestycyjnych. hoducenci artykuł w sportowych notują zwiększające się zainteresowanie swojej klienteli' gł wnie narciatzy, artykułami odpowiadającymi wymaganiom bezpieczeristwa i komfortu' Takie same życzenia stara się spełniać hotelarstwo szwajcarskie. Na poprawę jakości zwraca się r wnież uwagę w szwajcarskiej sieci wyciąg w mechanicznych (500 kolejek linowych oraz 1200 kole_ jek narciarskich). Wzajemne zależnościmiędzy rozwojem turystyki a rozwojem sportu widać też na przykładzie wielkich itnprez sportowych, gł wnie tych o zasięgu światowym,jak Ietnie i zimowe igrzyska olimpijskie, mi_ strzostwa świata w piłce nożnej itp. U podstaw organizacji takich imprez leżą przeważnie względy prestiżowo-polityczne i ekonomiczne. Dzięki nim można bowiem poprawić wizerunek miejscowości turystycznej, regionu, a nawet całego kraju oraz osiągnąć długofalowe efekty promocyjne.

bowiem, Że imprezy te Stwarzają wzmoŻony ruch, a tym samym trudnościkomunikacyjne, oraz zwiększoną emisję substancji toksycznych, są r wnież źr dłem hałasu. Z tych względ 'w uważa się za celowe organizowanie wielkich imprez sportowych przed sezonem turystycznym oraz po tym sezonie. w taki spos b mogą one być wykorzystywane jako czynnik przeciwdziałania sezonowości w turystyce. Turystyczne walory promocyjne wielkich imprez sportowych znajdują tez odbicie w sferze społeczno_kulturalnej. Imprezy te bowiem powinny przysparzać ich uczestnikom korzyściduchowych przez dobre zaplanowanie i przeprowadzenie programu turystycznego. Umiejętne kojarzenie cel w sportowych z turystycznymi zapewnia wielkim impreZom sportowym rolę stymulatora rozwoju turystyki. Należy też zauwuŻyć, ze wielkie imprezy sportowe nie przyspieszają rozwoju turystyki, jezeli ich przebieg stanowi zagtożenie dla środowiska przyrodniczego. Z tych względ w decyzja o organizacji takich imprez powinna być poprzedzona przeprowadzeniem testu Zgodności z wymaganiami ochrony środowiska. Reasumując, można powiedzieć, iż związek turystyki Ze sportem j est ścisły, wielopłaszczyznowy' bezpośredni i dwustronny. Znajomość

wzajemnych uwarunkowar rozwoju turystyki oraz sportu moze być

fu dlem wielorakich korzyścispołecznych, kulturalnych,

a

takŻe

ekonomicznych.

4.6.T URY5TYKA A KULTUM
W literaturze dotyczącej turystyki dużą częŚć stanowi tematyka ekonomiczna. Natomiast inne aspekty tego zjawiska w wymiarze wsp łczesnym, np. społeczne oraz kulturowe, nie zostały dostatecznie zbadane i opisane. Poza tym termin ,,kultura" ma wiele znacze . Sprawia to, że naszkicowane związki turystyki z kulturą są zbiorem dość luźnych uwag og lnych. Spotykane w literaturze definicje kultury mozna ująć w dwie grupy: definicje antropologiczne i definicje humanistyczne. W ujęciu antropologicznym kultura jest og lnym przejawem ludzkich zachowa , sposobu życia, umiejętności, zwyczaj w i obyczaj w, wierze języka, idei,
' ŻŻ9

Wielkie imprezy sportowe pomagają miejscowościom i regionom turyStycznym w pozyskiwaniu nowych utządze(t infrastruktury turystycznej, sportowej oraz og lnej. W konsekwencji wzrostu zdo|ności usługowych ty ch lxządzerl wielkie imprezy sportowe ptzynoszą znacz' ne korzyści ekonomiczne. Pełne ujęcie tych korzyścijestjednak trudne, często niemożliwe. Należy w tym miejscu zaznaczyć, że organizacja i przebieg wiel_ kich imprez sportowych wywołują także skutki negatywne w sferze społeczno-kulturalnej i ekologicznej. Dlatego też mieszkarcy ośrodk w turystycznych są negatywnie nastawieni do wielkich imprez. Uwaza się
Ż28

7
norm, działalnościitd. Natomiast dlą humanisry kultura jest określonym dziedzictwem społecze stw i całej ludzkości, gł wnie aktywnościąprowadzącądo samookreślenia się jednostki, grupy Czy narodu, do afirmacji indywidualnej i społecznej. Jest też aktywnościązmierzającą do spotęgowania wrażliwościna piękno i dobro oraz do harmonii z otoczeniem przyrodniczym i ludzkim. Związlr<l turystyki z kulturą uwidaczniają się w humanistycznych podstawach turystyki3g. Turysta uczestniczy w tworzeniu i ochronie wartościkulturowych oraz jednocześnie ma dogodne warunki do poznawania tych wartości i przekazywania treścipoznawczych, estetycznych i moralnych.

-

Kultura ludowa (nie tylko działalnośćartystyczna, lecz takze budownictwo, rzemiosło itp.). Przyroda jako wartośćkulturowa (twory przyrody mające szczeg |ne znaczenie symboliczne). Zagospodarowanie turystyczne (tylko te elementy, kt re będą zad wierały założone właściwości br kultury' np. wyposażenie bazy turystycznej w urządzenia kulturalne).

kultury, będące przedmiotem duchowych potrzeb turystycznych. A. Kołodziej czyk3| pogrupowała je następująco.

W obrębie działa]nościturystycznej występują r żnorodne dobra

Łatwo zauutaŻyć, że wszystkie wymienione dobra kultury mogą być przedmiotem potrzeb turyStycznych. Zaspokajanie tych potrzeb oznacza popularyzację d br kultury i duchowe wzbogacanie uczestnik w ruchu turyStycznego. Jednocześnie występowanie tych d br stanowi ważny czynnik rozwoju turystyki w określonych układach przeW literaturze przedmiotu turystyka jest zaliczana do zjawisk kultury masowej. Turystyczne formy spędzania czasu wolnego są wykładnikiem kultury tworzonej w dużym stopniu przez środki masowego przekazu. Jednakże środkiprzekazu kultury masowej, choć zjednej strony zaspokajają ludzkie aspiracje poznawcze, to z drugiej oddalają jednostkę od natury. Człowiek wsp łczesny coraz częściej poznaje środowisko
strzennych.

- r

Przedmioty, miejsca i zjawiska związane z historią: zabytki architektoniczne, r zabytki historyczne, : miejsca pamięci narodowej.
Sztuka:

- s
r

dzieła sztuki i wyroby rzemiosła artystycznego, instytucje gromadzące dobra kultury materialnej (np. muzea, bi-

-

blioteki). Zjawiska życiabędące wykładnikiem typu i poziomu wsp łczesnej
kultury: r osiągnięcia techniczne, gospodarcze i naukowe, : instytucje kulturalne (prowadzące działalność kulturalną i kulturalno-rozrywkową, np. kluby, teatry, kawiarnie), : zjawiska życia kulturalnego (np. imprezy, festiwale), r organizacja i spos b życia innych grup społecznych (np. wzory zachow art, style, moda).
Problem szeroko i interesująco analizuje K. Przecławski, Humanistyczne podstawy

30

tury styki, Instytut Turystyki, Warszawa 1986.

A. Kołodzieiczyk, RoIa element w kultury w turystyce,Instytut Turystyki, Warszawa 79'79, s. 9-10. Autorka ta szeroko omawia zagadnienie element w kultury w turystyce i miejsca turystyki w kulturze.

3l

przytodnicze i społeczne nie dzięki bezpośredniej obserwacji, |ecz dzięki przekazom kultury masowej. Poznaje zatem obraz świata,kt ry nie zawsze jest realny. Przed osłabieniem więzi z naturą chroni człowieka uczestnictwo w turyStyce, jest to bowiem doskonała okazja do zobaczenia na własne oczy d br kulturalnych i do przeżywania wydarzer kulturalnych. Funkcjonując w obszarze kultury masowej, turystyka moze więc stanowić doskonały środekprzeciwdziałający niekorzystnym skutkom percepcji przekaz w kultury masowej. W tym kontekście trzeba podkreślić,że ważnąrolę w synchronizowaniu korzyści z rozwoju turystyki i kultury masowej ma do odegrania powszechna edukacja społecze stwa. Efektywność uczestnictwa turyst w w kulturze może bowiem obnizać niebezpieczeristwo niesione przez kulturę masową. Na og ł w literaturze zainteresowa wymienia się m.in. pogor za ptzyjemnością,płytkość uczestnik w ruchu turystycznego, bierny, poyierzchowny kontakt z dobrami kultury i poznanym środowiskiem społecznym, bierne postawy konsumpcyjne, niechęć do refleksji. 23r

Ż30

/
Związkt turystyki z kulturą można też zilustrować naprzyhJadzie archeologii przemysłowej. Archeolo gia, przez odkrywanie i popularyzowanie zabytk w oraz przedmiot w, kt re miały udział w minionych przedsięwzięciach gospodarczych danego regionu czy krajuiw związ' częśćspuścizny naukowej, może być ku z tym stanowią wsp łcześnie ważnym nośnikiem wartości kulturalnych w sferze turystyki, zwłaszcza
kłajoznavłczej3Ż. zvtiązkj religii z kulturą, warto tu wspomnieć ZwaŻywszy na ścisłe o turystyce religijno-pielgrzymkowej' Przekazy historyczne dowodzą, iż pie|grzymki należałydo najstarszych form turystyki. Szersze om wienie tego zagadnienia znajduje się w podrozdziale I.3.L2. W skali międzynarodowej uznanie budzi rola turystyki jako czynnika wychowania w duchu humanizmu, przyczynia1ącego się do utrzymania pokoju oraz pogłębiania wzajemnego zrozumienia między narodami. Jednocześnie podnosi się problem koszt w w dziedzinie społeczno-kulturowej, ponoszonych w związku z rozwojem turystyki. Można tu wskazać na kilka turystycznych aspekt w w międzynarodowej wsp łpracy kulturalnej' Powszechnie się uważa, iż działa|ność kulturalna prowadzi do zbliżenia narod w. Towarzyszy temu wymiana turyStyczna. Zb|iżenie narod w z kolei toruje niejednokrotnie drogę de-

polskich oraz poprawa klimatu politycznego w stosunkach międzynarodowych. Na zakoriczenie uwag należy stwierdzić, że związki wsp łczesnej turystyki i kultury są coraz bardziej złoŻone, wymagają więc systematycznych studi w specjalistycznych. Zjawiska te znajdują się w związ-

kt rych nośnikiem jest turystyka. Mozna sądzić, iż działa|nośćta ma perspektywy rozwoju. określają je: wzrastająca samodzielnośćmiast

ku dialektycznym. Kultura inspiruje rozw j turystyki, turystyka zaś wzbogaca i chroni dobra kulturalne' Naturalnie nie należy zapominać o stratach, jakie ponoszą społecze stwa w wyniku tych dw ch zjawisk
masowych.

TURY5TYKA A GOSPODARKA MORSKA
w tym szczeg |nie morskim, stanowią punkt wyjściarozważa
Wzajemne zależnoŚci między rozwojem turystyki a transportem,

cyzjom politycznym, ułatwia nawiązywanie kontakt w w dziedzinie np. handlowej, naukowej czy technicznej, tworzy sprzyjające warunki do rozvłiązywania na zasadach partnerstwa wielu problem w nurtujących wsp łczesny świat. obserwując rozvł j turystyki międzynarodowej, można wskazać na rolę w tym względzie międzynarodowych imprez kulturalnych.Imptezy te przyjmują r żne formy, jak np. festiwale muzyki poważnej, muzyki filmowej, konkursy muzyczne' wystawy ksiązek czy sztuk plastycznych. Niezależnie od swoich funkcji kulturotw rczych wpływają
one jednocześnie na rozw j

,,Gospodarka morska jest to kompleks r żnorodnych funkcji gospodarczych i społecznych, bezpośrednio związanych z wykorzysta-

o związkach. jakie można zaobserwować między turystyką a gospodarką morską. W tym celu niezbędne jest określenie pojęcia ,,gospodarka morska'' i jej funkcji. W bogatej literaturze przedmiotu oraz w życiu gospodarczym pojęcie to nie jest jednoznacznie zdefiniowane. Stanowi ono zbiorczy termin dla r żnych zada(t gałęzi gospodarki, wykazujących określone zvłiązkj z morzem. Na potrzeby niniejszej ksiązki możnaptzyjąć następującą definicję:

żnych usług turystycznych. Warto zwr cić uwagę na wsp łpracę i wymianę kulturalną między miastami a jednostkami administracyjnymi polskimi i zagranicznymi,
32

r

Przykładowo można tu wymienić takie zabytki przemysłowe, jak młyny wodne,

wytapiania szkła i wypalania cegły, krosna tkackie, stare gorzelnie, warsztaty okrętowe'
mosty, porty, śluzy,kanały.

stare osady

g

wybrzeża morskiego jako określonegośrodowiska geograficznego''33.w definicji tej podkreśla się dwie cechy gospodarki morskiej: kompleksowośćfunkcji orazbezpośredni związek ze środowiskiem motza czy też wybrzeża morskiego. Poza tym umownym zakresem zadari gospodarki morskiej pozostawałyby więc wszelkie funkcje związane z niąjedynie pośrednio.

niem morza

i

micze, rybackie, piece hutnicze, piece do produkcji wyrob w garncarskich,

33

w.w. Gaworecki, Cąnniki ks4ałtujące rysp l portowo-miejski Gda sk_Gdynia,

Wydawnictwo UG, Gdarisk 1974,

s.3940.

Ż3Ż

Ż33

uprawianej statkami pasazerskimi. można tu wyrnienić takie funkcje pośrednie. opr cz morskich port w handlowych. szczeg lnie latem. Funkcje turystyczne polskiej gospodarki morskiej są widoczne w całym pasie wybrzeża morskiego. rozumianej jako wypoczynek urlopowy w pasie wybrzeża morskiego i miast tam położonych.og lnie biorąc. z większymi rlśrodkami miejskimi w kraju. Wypoczynek urlopowy nad morzem. jak funkcje handlowe. Między turystyką a gospodarką morską zachodzązwiryl<t bezpośrednie i pośrednie' W układzie zvłiązk w bezpośrednich nalezy wskazać na turystykę się morską. obejmującym nie tylko transport morski. szczeg lnie portowych. Wszystkie one mają określony wpływ natozw j turystyki morskiej. Wśrd czynnik w rozwoju turystyki nadmorskiej można wskazać warunki środowiska geograficznego. chociaż te trzy funkcje można uważać za podstawowe człony gospodarki morskiej. funkcje pośrednie. Na terenie port w odby_ wają się r wnież odprawy graniczne i celne turyst w krajowych oraz zagtaniczny ch. zatokowej i zalewowej' a także starlowią bazy dla żeglarstwa morskiego i przybrzeŻnego. ośrodka nauki i oświaty oraz ośrodka administracyjnego. morskiego przemysłu rybnego i turyStyczne. w zespole funkcji gospodarki morskiej można wyr Żnić: cyjne warunki rozwoju morskich podr ży turyStycznych. Na zako czenie należy zwr cić uwagę na pogarszające się warunki rrlzwoju turystyki nadmorskiej na skutek zanieczyszczer środowiska 235 .icst atrakcyjny. iżjest ona zespołem funkcji. a takŻe atrakcyjnośćzagospodarowania miejscowości nadmorskich' na co wywarła wpływ gospodarka morska. jakośćusług świadczonych turystom oraz zakres reglamentacji morskich podr zy turystycznych. Żeg|uga morska. Utrzymują się także pewne stałe motywy uprawiania turystyki nadmorskiej: walory terapeutyczne klimatu i wody. atakŻe ponadregionalnym zasięgu działania. cumowanie i inne usługi portowe świadczonenarzecz statk w i ich pasażer w. Przykładowo. czyli turystyki morskiej. administracyjne rlraz nauki i szkolnictwa. Ztego punktu widzenia zadania usługowe morskich port w handlowych obejmują przemieszczenia pasażer w z jednego środkatransportu na drugi. upodobania tlo wylegiwania się na piasku w słoricu. Llczne miasta położone w pasie nadmorskim są wyposażone w przystanie zeglugi przybrzeżnej.Teoretyczna interpretacja pojęcia gospodarki morskiej upoważnia do stwierdzenia. Istniejące tu szk łki i ośrodkiżeglarskie stanowią z kolei podstawę rozwoju żeglars( wa pełnomorskiego. atrakcyjność tego rodzaju wakacji dla dzieci. jako węZły transportowe i jednocześnie miejsca zmiany środka przewozl) spełniają ważne funkcje w obsłudze turystyki morskiej. W por wnaniu z turystyką lnorską ta forma spędzania czasu wolnego jest względnie tania i ma charakter masowy. Ponadto og lny rozw i gospodarki morskiej wymaga odpowiedniej rozbudowy zaplecza usługowego w dziedzinie szkolnictwa zawodowego i wyższego oraz zap|ecza naukowo-badawczego' Miasta portowe stanowią ośrodkiadministracji gospodarczej o regionalnym. r r funkcje bezpośrednie. W grupie/a nkcji bezpośrednich zna1dują się funkcje portowo-żeglugowe' przemysłu okrętowego. Na przykład rozw j transportu morskiego i przemysłu okrętowego pociąga za sobą odpowiedni rozw j transportu lądowego. ciągle . handlu zagranicznego i wewnętrznego. promami pasażersko-samochodowymi i statkami towarowymi. holowanie. przemysł okrętowy i morski przemysł rybny.naczenia wypoczynek nad morzem zimą. Jej rozw j ściśle wiąŻe z funkcjami portowo-żeglugowymi i przemysłu okrętowego gospodarki morskiej. Nabiera też l. wartościkrajoznawcze. Rozw j zwłaszcza produkcyjnych funkcji gospodarki morskiej wpływa na rozw j innych funkcji miast portowych. Morskie porty handlo_ we. ośrodkahandlowego. lstotnym czynnikiem tego rozwoju są r wnież dogodne powiązania kolrrunikacyjne miast wybrzeża. stanowi ważny instrument obsługi turystyki morskiej. Opr cz tych tradycyjnych motyw w występują nowe' 'twiązane ze zmianarrli w strukturze ruchu turystycznego. Razem z portami żegluga Stwarza materialno-organizaŻ34 określone zvłiązk't występują takŻe między turystyką morską a pozostałymi funkcjami gospodarki morskiej. Związkt pośrednie między gospodarką morską a turystyką można wskazać na przykładzie turystyki nadmorskiej. Natomiast w grupie funkcji pośrednich gospodarki morskiej wyr znia się funkcje: węzła komunikacyjnego. p7lotaż. Natomiast przemysł okrętowy buduje statki i jachty wykorzystywane w turystyce lnorskiej oraz Zapewnia stałą gotowośćtechniczną i eksploatacyjną tych jednostek.

Moze temu r wnież służyćotwarcie ku rynkowi |icznej sieci pensjonat w ptzyzakJadowych. jak i J. Peters. nawet decydującą. Są one widoczne gł wnie w licznych osiedlach i miastach wzdłużwybrzeŻa morskiego. J. W miarę modernizacji hotelarstwa. TURY5TYKA W GOSPODARCE M l EJscowośo Tu RYsT YczN EJ TURYSTYCZNYCH 4. termin . kt&e ptzyciągaliczne tzesze turyst w i kt remu turystyka 35 I. omawiana miejscowość jest wyposażona w podstawowe walory turystyczne i infrastrukturę turystyczną.. Markowic35 jest zdania.miejscowośćturystycz- Prezydium b.przyrodniczego. Kruczała3a za kryterium wyr żnienia miejscowości turystycznej przyjmuje.. Są wyłączane z eksploatacji przez służbysanitarne. wieś) jest zaliczana do miejscowości turystycznej. na" na|eŻy do dyskusyjnych. polegającej na przystosowywaniu go do eksploatacji całorocznej. urządzenia infrastruktury techniczno-ekonomicznej.. gdzie poprzednio nikt nie mieszkał. kt re nie tylko nawybrzeżu nie są w pełni wykorzystane poza Sezonem letnim. iż w miarę rozwoju omawianej turystyki i malejących zasob w ryb morskich w Bałtyku turystyka nadmorska stanie się tu funkcją wiodącą. że problematyki miejscowościturystycznej nie należy rozpatrywać w oderwaniu od regionu. International Tourism.. Natomiast Reasumując. Sprawa ochrony plaż morskich i w d przybrzeżnych wymaga zresztąrozwiązanianie tylko w interesie turystyki nadmorskiej. Trzeba r wnież odnotować. w dużym stopniu się przyczyniła do obniżenia walor w turystycznych obszar w przymorskich. Inną cechą charakterystycznąturystyki nadmorskiej jest jej przestrzenna nadmierna koncentracja. Ż36 237 . lecz jako integralną jego część. co znacznie obniża atrakcyjnośćwypoczynku nad morzem.miejsce. Kruczała. fugospodarowanie turystyczne. Po)ĘclE l TYPoLoGlA MlEJscowoścl ska czy miejska jednostka osadnicza lub jednostka nowa. bo trwający 2-3 miesiące' sezon letni. urządzenia podstawowe i uzupełniające powiązane funkcjonalnie oraz przestrzennie. jeżeli posiada co najmniej jeden ze składnik w podstawowych d br turystycznych i w związku z tym jest punktem docelowym wypoczynkowego lub krajoznaw czego ruchu turystycznego. można powiedzieć.. Wytworzony w miejscowości turystycznej bezpośredni doch d odgrywa bardzo waŻną rolę. ze gospodarka morska. Wydaje się. za M.wykształcony nakład turystyczny''. Cyt. istnieją możliwościwydłużeniasezonu turystycznego. a szczeg1lnie przemysł portowy. gdyż rozw j turystyki może wpływać na rozw j i zakres niekt rych funkcji gospodarki morskiej' nadała specjalny charakter. stanowiących atrakcję turyStycZną. Miastotw rczą funkcję w tych jednostkach osadniczych pełnią ryboł wstwo przybrzeżne i turystyka morska. Markowic słusznie zwracająuwagę. London 1969.8.1.IkaczaŁa. jw. Wiadomo bowiem. szczeg lnie morską i nadmorską. Wolno ptzypuszczać. że miejscowość turystyczna to: . Warto dodać. Znacząca częśćludnościw niej zamieszkałej trudni się pracą w bezpośredniej lub pośredniej gospodarce turystycznej. Plaże i woda morska wykazują wysoki stopieri zanieczyszczenia. Nie wdając się w dyskusję na temat źr deł powstania zanieczyszcze(l. Że zasięg przestrzenny d br i usług turystycznych. iż jednostka osadnicza (miasto. 3a J. iŻ może to być wiej- Jak wskazuje literatura przedmiotu. w jej egzystencji i rozwoju". tzeba powiedzieć. Związki te mogą mieć charakter dwustronny. iz turystykę nadmorską charakteryzuje stosunkowo kr tki. iż zar wno I. Warto teżwskazać na pewne związkt morskiego przemysfu rybnego i turystyki nadmorskiej. że gospodarka morska wykazuje rozliczne związkj z turystyką. 4. obejmujący: walory. gł wnie w miastach portowychwybrzeża morskiego. określonąw tym rolę należy r wnież przypisać turystyce nadmorskiej. GKKFiT wyraziło pogląd.8..

W grupie miejscowości turystycznych w szerszym znaczeniu wy' wym przede wszystkim występują kurorĘ. 37 Ż38 Ż39 . Kaspar. że podział miejscowości turystycznych na te w węZszym i w szerszym znaczetiu tego terminu odpowiada rozr żnieniom pod względem motywacji uprawiania turystyki. społeczno- -gospodarcze. miejscowości kultu religijnego. miejscowości kongresowo-konferencyjne. Typotogia funkcjonowania miejscowości turystycznych. Wśrd miejscowości turystycznych w węższym znaczeniu są wymieniane: Nietrudno zauważyć. Jeślikorzystanie z usług turyStycznych w miejscowości turystycznej w szerszym znaczeniu jest tylko środkiemwiodącym do celu (pobyt i nocleg w centrum oświatowym.curatio''. lotnicze i autobusowe. Die Tourismuslehre im Grundriss. imprezy lub uroczystości o charakterze świeckim. Zagadnienie definicji miejscowości turystycznej interesująco przedstawia A. Autor ten wyodrębnia cztery podstawowe kryteria typologii miejscowości turystycznych: flzjologiczne. miejscowości urlopowe. morzem lub klimatem. Niemi ecki Zw iązek Uzdrowi sk oraz Niemie cki Zw iązek Tury stycz_ ny definiują miejscowościwypoczynkowe jako . iż problem definicji miejscowościturystycznej jest kontrowersyjny. region w. stolice par{stw. np' przemysłowe czy handlowe.cura'' względnie . Obecnie oznacza leczenie przez lekarzy sanatoryjnych.zazwy czaj regionalny i ponadregionalny. na kt re jest popyt. kt re służąprzede wszystkim wypoczynkowi i mają własny charakter''. Warto zauwuŻyć w tym miejscu. tj.. z punktu widzenia turystyki.. W strukturze miejscowości turystycznych w wąskim tego słowa znaczeniu na czoło. infrastrukturę turyStyczną i dostępnośćkomunikacyjną stanowi punkt docelowy migracji turystycznych. to wyjazd np. wysuwają się miejscowości wypoczynkowe.kur'' pochodzi z łacir{skiego . centra gospodarcze. do miejscowościwypoczynkowej jest podejmowany z myśląo skorzystaniu z usfug turyStycznych oferowanychptzez tę miejscowość' Podział ten nie informuje jednak o znaczeniu usług turystycznych. 36 Niemiecki Związek Uzdrowisk i Niemiecki Związek Turystyczny określająkurorty jako . Nalezy r wnież zauważyć. obejmujące kurorty. np. morskie.. Pierwotnie słowo to oznaczało zar wno leczenie się samemu. takich jak np. zŁożony i wymaga badari naukowych. np. miej scowościskupiaj ące szkolnictwo i instytucj e naukowe . Biorąc za punkt wyjścia r znorodność motywacji uprawiania tury- styki. poznaw czy ch lub religijno-poznawczych. A. aby wziąć udział w konferencji czy kongresie). W niekt rych krajach natomiast.. Jackowski3 . Że w wielu krajach niesŁusznie każdą miejscowość wypoczynkową określa się mianem kurortu.kt re mają <środki |eczące>> związane z ziemią. miejscowości lub częścimiejscowo_ ści. Na przykład według kryterium społeczno-gospodarczego miejscowościturystyczne są wyodrębniane na podstawie pełnionej funkcji. l r centra administracji.. w Niemczech.obszary. łagodzenia i zapobiegania chorobom''38. stosowanie tego określenia jest unonnowane prawnie i mozliwe tylko wtedy' kiedy miejscowośćspełnia określone warunki. 1981.. formalno-fizjonomiczne i genetyczno-historyczne. W grupie miejscowości turystycznych o charakterze wypoczynko- r miejscowości wypoczynkowe. jak i leczenie przez lekarza. UJ' Krak w C. jw.. centra oświatowe. mozna wyr żnić miejscowości turystyczne w węZszym i szerszym znaczeniu tego słowa37. odwiedzane z pobudek religijnych. tj. kolejowe. og lnie mozna powiedzieć' ze miejscowośćturystyczna zewzglę' du na walory turystyczne.centra rozrywki. inne ważne miasta. miejscowości znane z atrakcji turystycznych. miejscowości uprzywilejowane pod względem krajobrazowym i klimatycznym. mienia się: r r centra komunikacyjne. struktury społeczno-zawodowej ludnościoraz zasięgu przestrzennego funkcji tu- rystycznych i pozaturystycznYch. Jackowski . narzuca konieczność koj arzenia funkcji miejscowości turystycznej z takimi samymi w skali regionu. są wyposażone w odpowiednie urządzenia (infrastrukturę) do leczenia.e. '" lam7. Jak wynika z literatury rdzeri .obszary. miejscowości w poblizu miejsca zamieszkania będące celem wypoczynku sobotnio-niedzielnego..

w 3e i bezpiecze stwa. jakie miejscowość musi spełniać. znajdujące się w poblizu kurortu. kt ry odbył się -8 listopada 1995 r. t. Nie wdając się w dyskusję na temat ich Przestrzegania w praktyce.Urządzenia te zawsze muszą się nadawać do uzytku i być do dyspozycji kuracjuszy.r Warto wspomnieć. d. wyznacznikj miejscowości turystycznej typu kurort. Postulat zgłoszony podczas obrad I Kongresu T!rystyki Polskiej. że d|a czynnik w tych ustala się wartości graniczne. aby uzyskać status kurortu. łączące w sobie cechy wymienionych dw ch grup. są liczne i dośćrygorystyczne. transport chorych izwalczanie chor b zakaźnych..powinna stułarzać atmosferę przyjazną. literaturze polskiej spotyka się definicję kurortu określonego mianem uzdrowisko' Mianowicie uzdrowisko to .Lekarz ten powinien dysponować odpowiednią wiedzą na temat chor b. chodzi zwłaszcza o pogotowie ratunkowe.iż u ich podstaw leży in- 240 241 . np. musi także mieć budynki lub pomieszczenia służące rozrywce kuracjuszy. tzn' musi poprawnie funkcjonować zaopatzenie miejscowościw wodę i energię oraz wyw z nieczystości' muszą też być spełnione wymagania ochrony środowiska naturalnego i społecznego. i nie tylko dlatego.wydajność'' wiednio przeszkolonego personelu. Zasady te określają niezbędne warunki. to posłużyćsię r Naturalne czynniki |eczące muszą być uznane w sensie naukowym. sfbrmułowane ptzez profesjonalną organizację międzynarodową. zaklady kąpielowe. farmakodynamicznych oraz na obserwacjach klinicznych. Poniewaz w Polsce podnosi się problem prawnego uregulowania statusu gminy uzdrowiskowejao. typową dla miejscowości wypoczynkowej. Krajobraz musi być w spos b oczywisty właściwydla obszaru wypoczynkowego. iż w praktyce rozt żnia się kurorty (np. Jak widać. tak aby mimo korzystania z nich przez turyst w zachowywały swoje właściwości przewidzianych ramach. Substancja budowlana musi być odpowiednio ukształtowana. 6. Die Tourismuslehre im Grundriss.. wyposażona w budynkj i urządzenia umozliw iające działalność leczniczą i wypoczynkowo-turyStyczną (np. Infrastruktura powinna być zabezpieczona w spos b możliwie najlepszy. pijalnie w d czy zaklady ftzykoterapii)"3e. klimatyczne (działania ochronne lub bodźcowe klimatu). należy przytoczyć pożądane przez FITEC cechy charakterysĘczne a| miej scowości turysĘcznej typu kurort . borowiny). tarne Nowa Encyklopedia Powszechna PWN. wody mineralne od do picia w zależności wskazar medycznych). ar C. warzasadami sformułowanymi przez Międzynarodowe Stowarzyszenie Balneologiczno-Klimatologiczne (FITEC). Kaspar. Warto dodać. trzeba podkreślić. dotyczące hałasu. powinny być dostępne bez trudności dla pieszych' Usługi medyczne powinny być świadczone na najwyzszym poziomie. Wyzywienie normalne i dietetyczne musi odpowiadać zaleceniom lekarza. Warszawa 199 . a0 tcres zdrowotny kuracjuszy. W Chcąc precyzyjnie rozr żnić kurorty i miejscowości urlopowe. Ponadto trzeba takiże udowodnić wystarc zającą. kt rych poziom jest okresowo Sprawdzany. biologicznych.miejscowość (lub jej część)mająca klimat oraz warunki środowiskowe o właściwościach Ieczniczy ch (klimatoterapia. chemicznych. Warunki zakwaterowania w kurorcie powinny spełniać normy sani- Urządzenia niezbędne do wykorzystania typowych dla danego kurortu środk w leczących są zaleŻne od rodzaju kurortu (budynki. sanatoia. w Niemczech): r r s o charakterze kąpieliskowo-zdrojowym (kąpiele. ich wyposazenie i aparatwa). Urządzenia transportowe. przyrodolecznictwo). przy pomocy odpo- r tych czynnik w. kt re można |eczyć w kurorcie oraz mieć odpowiednie zaplecze niezbędne do postawienia właściwej diagnozy i śledzenia postępu leczenia. Chodzi tu o analizy i opinie oparte na kompleksowych badaniach fizy czny ch. Na miejscu powinien być co najmniej jeden lekarz stale mieszkający w tej miejscowości. jw. zasobna w naturalne tworzywa lecznicze (np.

światła.'xworzą ją rozmaite zabiegilecznicze. warto na zako czenię przypomnieć metody dla charakteryStyczne.Na zakoriczenie tego fragmentu warto Zauważyć. ot z warto przypomnieć. brak ruchu. rozw j swoich mozliwości w grze i sporcie. Kaspara4. że w |eczeniu uzdrowiskowym zdaniem fachowc w mozna także stosować inne środki terapeutyczne. W konsekwencji rozwoju transportu pasażeraa endowe zatem aktywnie wsp łdziałająw kształtowaniu zdrowotnej funkcji wsp łczesnej turystyki. niewłaściwadieta. brak sło ca.i termoterapia. decydują opr cz motyw w religijnych r wnież czynniki na- w kurortach spełnia terapia og lna. że oba rodzaje tych miejscowości słuzą odbudowie. przy pomocy Niemieckiego Związku Uzdrowisk. opr cz kurort w. natomiast nie oferują zabieg w leczniczych terapii specjalnej. tracą wsp łcześnie na znaczeliu turystycznym. iż |eczenie uzdrowiskowę w funkcji profilaktycznej. Należy zauwaŻyć. kąpiele. zachowaniu i ochronie sił fizycznych oraz psychicznych wsp łczesnego człowieka. masaze i kształcenie zdrowotne. lecz komplementarne. a świadomość ty niska. opracował też podstawy wsp łczesnego leczenia uzdrowiskowegoaz. zakł cona r wnowaga biologiczna oraz stresy w zyciu zawodowym. hydro. Na zmianę tę składa się m. Zdaniem C. lotniskami. nie są r r . niezaLeżnie od źr deł jego finansowania jego walor w społecznych jest niestenie jest doceniane. Umożliwia r wnież ponowne włączenie ofiar wypadk w w normalne zycie. Chodzi zwłaszcza o takie ich przejawy. Poniewaz leczenie w kurorcie zakłada aktywnośćturysty-pacjenta w okresie leczninadaje się ono czym naturalnie pod nadzorem lekarzy szczeg |nie jako środekprofilaktyczny i do cel w rehabilitacyjnych. leczenie uzdrowiskowe obejmuje terapię og lnq.lamze. zdaniem fachowc w. Leczenie w kurorcie jest natomiast rozsądnym uzupełnieniem |eczenia w szpitalu. Spełniają one rolę. terawzmacniające pracę serca). w stosunku do siebie konkurencyjne. z węzłami kolejowymi. Aby podkreślićwalory |eczenia uzdrowiskowego. leczenie powietrzem. wykorzystanie słor{ca. brak szkodliwych czynnik w klimatycznych. Warunki panujące w kurorcie pozwalają jednak na ograniczenie ilościpodawanych lek w do niezbędnego minimum. a balneologia i klimatologia z drugiej strony. Sport zdrowotny. jeślisię okażą konieczne' np. '' lamze. przejawiającą się w zmianie sposobu życia w czasie pobytu w kurorcie. gdyż stale wzrasta indywidualna ruchliwość człowieka. iż FITEC. że medycyna kliniczna i farmakologiczna z jednej strony. Ż43 . przyjmowanie lek w. Miejscowości turystyczne o charakterze centr w komunikacyjnych. więcej ruchu lub więcej odpoczynku. np. Po prostu. jak np. Ż42 zwolnienie od normalnych obowiązk w domowych i obowiązk w związanych Z pracą' zharmonizowanie rytmu dnia. spożywanie posiłk w-Sen. Reforma opieki zdrowotnej w Polsce powinna stymulować rozut j leczenia w kurortach' co unowocześniłobyreceptury na zdrowie. czas wolny jako warunek wewnętrznego uporządkowania życia. leczenie Za pomocą lekarstw oraz środkw leczących danego kurortu się uzupełniają'C. szybkie połączenia kolejowe oraz budowa i rozbudowa autostrad umożliwiają szybki dojazd do ważnych centr w administracyjnych i gospodarczych. o rozwoju tych miejscowości' a więc i pielgrzymek. tzn. miejscowości urlopowe i week- Tamże. że|eczenie uzdrowiskowe i medycyna kliniczna nie tworzą alternatywy. miejscowości wypoczynkowe. istotne jest zrozumienie tego. Kurorty. bez konieczności noclegu w tych miejscowościach. Obecnie znaczenie kurort w wzrasta dodatkowo z powodu nasilania się chor b cywilizacyjnych. obejmują miejscowościurlopowe oraz miejscowości wypoczynku sobotnio-niedzielnego. Kaspara3 podkreśla. kt rą pia ruchowa (gimnastyka dla chorych. Jak juz wspomniano. drogowymi. 7y1|a37g7v Wolno wygłosić pogląd. r wniez zawodowe.in. picie w d. r brak albo ograniczenie używek. Jak wiadomo. bez przymusu itd. inhalacje. ćwiczenia żenie.: omawiane leczenie obejmuje r wnież terapię specjalnq. Wzrasta też znaczenie miejscowości turystycznych stanowiących centra kultu religijnego. jeślichodzi o cykl: napięcie_odprę- tury społecznej i gospodarczej. .

Program zagospodarowania turysty cznego danej miej scowościpowinna charakteryzować pewna elastyczność. g ry. wykopaliska. kiedy stanowią przyjemny kontrast z warunkami klimatycznymi okolic. miej scowości dodatkowego ruchu turystyczneg o. a także powinien być konkurencyjny wobec cen w innych miejscowościach. skąd się bierze obserwowany na świecie boom w budownictwie hoteli i sal kongresowych w miastach z portami lotniczymi.Że w por wnaniu z miejscowościami urlopowymi częstotliwośćodwiedzania takich cen_ tr w jest roz\oŻonabardziej r wnomiernie w skali roku. Petersaas. Niewskazane jest przy tym kopiowanie innych atrakcyjnych miejscowości turystycznych. Interesujące dla turysty są widoki miejscowe. wsp łczesny turysta wysoko ceni miejscowości turystyczne. iż miejscowość obdarzona np. możliwośćwypoczynku zar wno w formie czynnej. Z punktu widzenia źrdeł satysfakcji osiąganych przez turyStę można wskazać na optymalny układ walor w miejscowości turystycznej. klimatyczne. wyjadą w pełni usatysfakcjonowani i jeszcze tu powr cą. polityki turystycznej. Doświadczeniewskazuje. okoliczność ta tłumaczy r wlież. Warunkiem pomyślnegorozwoju danej miejscowości turystycznej jest zapewnienie turystom przez cały czas ich pobytu atmosfery go_ Przekonani. społeczne. kurorty). Mozna z nich uzyskać ważne wskaz wki w prowadzeniu lokalnej i regionalnej Konieczne jest maksymalne wykorzystanie naturalnych walor w turystycznych danej miejscowości oraz tradycji i zwyczĄ w miejscowej ludnościw celu zachowania jej indywidualnego charakteru. w kt rych turysta stale mieszka. Walory klimaĘczne Są prezentowane wtedy. wąwozy. dochod w i gust w turYst w. określonym potencj ałem turystycznym charakteryzuj ą się r wnież centra administracyjne i gospodarcze. Petersa. W przypadku miejscowości turystycznej o charakterze międzynarodowym oferta gospodarki turystycznej w zakresie usług wypoczynkowo-rozrywkowych powinna być dostosowana do narodowości. lnna miejscowość'o mniejszych walorach naturalnych. za: M. że odbywające się w takich miejscowościach konferencje i zebrania. Centra oświatowe są z reguły odwiedzane przed sezonem lub po se- zonie turystycznym. wybitnymi walorami naturalnymi. gwarantującym utrzymanie swoistego uroku danej miejscowości. z drugiej zaśna zachowanie walor w turystycznych na odpowiednim poziomie. Trzeba tu zauvłażyć. natomiast osoby mieszkające w klimacie gorącym lubią spędzać urlop w strefach klimatu umiarkowanego. np. Z punktu widzenia ekonomicznego rozwoju miejscowości tury- Poziom cen na miejscowym rynku turystycznym powinien odpowiadać. Zdaniem M. ale w wyniku tworzenia sztucznych atrakcji turystycznych (np. coroczne targi oraz wystawy przyciągĄą licznych turyst w i wspierają lokal_ ną gospodarkę turystyczną. iż za wydane pieniądze otrzymali poządane ścinności. może r wnież rozwijać turystykę. a więc na wzrost podaży usług. plaże. gościnność wzajemne kontaki Ż45 Cyt. a5 Walorami widowiskowymi są rozległe. Peters. kongresy. w ażną ro1ę odgrywaj ą W turystyce kształcącej. kt re wymagająznacznych nakład w i kosztownych inicjatyw marketingowych. jak i biernej. kulturalne i ekonomiczne. stycznych na uwagę zasługują wyniki badar M. kt re dysponują bardzo sprawnymi połączeniami kontynentalnymi i międzykontynentalnymi. panoramiczne widoki. przysparzającej danej budowle historyczne lub miejsca ważne w historii.skiego wazne konferencje. wartości. kt re przedsta_ wiają sobą walory: widowiskowe. W grupie wąlor w społecznych Zwraca się uwagę na przyjazny Stosunek miejscowej ludności do turyst w. International Tburism. Na przykład pobyt na obszarach o klimacie ciepłym jest preferowany przez osoby zamieszkujące w klimacie zimnym. ma już Z g ry zapewnione szanse rozwijania opłacalnej turystyki (np. zjazdy oraz wystawy odbywają się w takich miejscowościach. wieku. jeziora. W cenie są przy tym stosunkowo łatwy dostęp do ważniejszych ośrodkw miejskich. dostępna komunikacyjnie dla gości. niekiedy o rysach specjalnych. park w rozrywki). mozliwościom turyst w. wodospady. Natomiast centra te nie są odwiedzane w czasie weekend w i świąt. dla kt rych miejscowośćta jest gł wnie przeznaczona.pozutalająca z jednej strony na rozbudowę w miarę potrzeby komplementarnych d br tu_ rystycznych. jw. Ż44 . na wolnym powietrzu oraz w zamkniętych ur ządzeniach sportowych. Doświadczenie wskazuje.

poprawa i rozw j lokalnej infrastruktury technicznej oraz usług. ozywienie folkloru i rzemiosła lokalnego. Udostępniając je turyStom. iż turysta za swoje pieniądze zostanie dobrze obsłużony. W każdym razie są one punktem wyjściaprzy ocenie przydatności danej miejscowości do cel w turystycznych. DLA MlEJscowośo TURY5TYCZNYCH I Przytoczone uwagi warto uwzględnić w praktycznej działalności polskiej gospodarki turystycznej oraz w programach rozwoju turystyki zar wno w skali miejscowości' jak i regionu. stanowi pewien System naczy połączonych. Sprowadza się to więc do etyki w obsłudze turyst w. Warto zauważyć. Mogą się one przejawiać jako: wzrost dochod w ludności i budżetu lokalnego. Jednym z czynnik w stymulujących rozw j gospodarki miejscowości czy gminy turystycznej jest lokalna polityka turystyczna. Na og ł o turystycznym charakterze miejscowości decydują czynniki naturalne. że czynniki wywołujące popyt turystyczny są jednocześnie czynnikami kształtującymi miejscowośćturyStyczną. arbanizacja. co potęguje korzyści dla lokalnej gospodarki i społeczności'W tym miejscu naleŻy podkreślić przede wszystkim korzystne zmiany. położeniu komunikacyjnym (og lne położenie geograficzne. odwiedzin.rozw j małej przedsiębiorczości. tradycji i historii danej miejscowości. aktywne popieranie i kształtowanie turystyki oraz jej otoczenia przezr żnego rodzaju przedsiębiorstwa. oczywiście należy być świadomym niekorzystnych zj awisk tow arzy szących rozwoj owi miej scowości turystycznych.wszystko".in. a przynajmniej łagodzenie. Składają się na nie takze wygodne hotele o niskich cenach zakwaterowania. w konkurencyjnych cenach w stosunku do cen w sąsiednich miejscowościach. tak aby turyścio niższych dochodach r wnież mogli odwiedzić tę miejscowość. topografia itp. 247 Ż46 . Podnosi się koniecznośćwytworzenia przez miejscowość przyjmującą np. sprawiająca. iż dana miejscowość jest uznawana za miejscowośćturystyczną. łatwym dostępie i niskich kosztach podt ży do innych miejscowości. Mowa tu o czynnikach naturalnych (klimat. organizacje i instytucje.2. gościzagranicznych atmosfery specjalnego prestiżu wok ł ich 4. barier rozwoju tych miejscowości. taricem i folklorem. w rozmaitości towar w. że rozw j miejscowości oraz gmin turystycznych j ako wynik aktywnej polityki turystycznej oznacza j ednocześnie likwidację. spoleczne. historyczne i społeczne. jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej.). Praktycznie występuje tu kombinacja czynnik w. gminy turystycznej lub regionu. Wyrażają się one m. Dana miejscowość powinna r wniez oferować gościom walory ekonomiczne. Dlatego tez turystyka jako zjawisko gospodarcze. wzrost zatrudnienia' poprawa standardu życia miejscowej społeczności. wpływające swoją działalnościąna wszystko to. przekonania. podobnie jak motywacje do uprawiania turystyki. Doświadczenie wskazuje. Gospodarka miejscowości turystycznej. w kt rym oddziałuje na ptzy czym oddziały'. warto tez mieć na uwadze zainteresowanie lokalnymi wyrobami sztuki ludowej i rzemiosła oraz muzyką.8. zwlaszcza gdy rozw j ten jest niekontrolowany. podobnie jak kraju. liczba i jakośćpołączer{ komunikacyjnych) oraz turystycznej infrastrŃturze i suprastrukturze.ty. niełatwo wyodrębnić. Należy tu przypomnieć. wanie to moze mieć pozytywny lub negatywny charakter. Praktycznymi celami lokalnej polityki turystycznej są: n tr stała obserwacja społeczno-ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki. krajobraz. dywersyfikacja lokalnej gospodarki.wszystko'' '. W celu stymulacji kontrolowanego rozwoju tych miejscowości trzeba prowadzić rozsądną i aktywną lokalną politykę turystyczną. Sens lokalnej polityki turystycznej można określićjako świadome. że czynniki kształĘące miejscowość turystyczną. GOSPODARCZE ZN ACZEN E TU RYSTYKI Walory kulturalne umozliwiają turystom poznanie miejscowych zwyczaj w. zainteresowanie lokalną historią i pojawienie się nowej elity. jak i czynniki hamujące ten rozw j oraz powodujące zmiany niekorzystne. Chodzi tez o Stworzenie atmosfery zaufania. Wskazane są r wnież r żnorodna działalność kulturalna i rozrywkowa oraz spotkania z miejscową ludnościąi innymi grupami turyst w o podobnych zainteresowaniach. kulturowe i przeStrzenne ma w swoim otoczeniu zar wno czynniki pobudzające jej rozw j oraz potęgujące korzystne w niej zmiany.

uwzględniających ograniczelia ruchu turystycznego. rozdziale 4. unikanie ujemnego wpływu turystyki na dobra kulturalne i warunki zycia społecznościlokalnej.in. powinien być aktualizowany w miarę rozwojusytuacji. M|EJSCE TURysTyKt w sTMTEGil ORAZ POLIT YCE ROZWOJU REGIONALNEJ wspieranie turystyki na obszarach wiejskich jako uzupełniającego źrdła dochod w. par{stwo i regionalne oraz lokalne wsp llloty samorządowe. selektywne rozbudowywanie infrastruktury turystycznej. ze polityka turystyczna to świadome popieranie orazkształtowanie turystyb't przez r znego rodzaju organizacje i instytucje wpływające swą'aziałainościąna ltl wszystko. azwłaszcza promocji miejscowościturystycznej. ochrona środowiska przyrodniczego i społecznego. dztwo. l LoKALNEJ WsPoLNoTY 5AMoRZĄDoWEJ Rosnące 4.3. następujące sprawy: r r r wzrost zatrudnienia.I t I I I I Systematyczna określanie docelowej poj emności turystycznej miej scowo ści. inspirowanie proturystycz ny ch rozwiązari prawnych. o kt rych była rriowa w pod- Władze samorządowe prowadzą politykę zachęcania sektora prywatnego do inwestowania w rozw j turystyki."lo*utlych'z polityką turystyczną szczebla krajowego i regionalnego. podnoszenie świadomości turystycznej wśrd społecznościlokalnej jako źr dła m.in' gościnności.jakie mogą być skutkiem rozwoju turystyki w skali lokalnej.8. podatkowych i finansowych. turyświadome wspieranie odrębności kulturowej stycznej. rozumianym przew ażniej ako niezale żność deiy zyjna władz l'cgionalnych od władz centralnych. i pełna penetracja lokalnego rynku turystycznego' l l r wpływ na wydłużeniesezonu turystycznęgo.2. podejmowanie wysiłk w zmierzających do wydłużenia sezonu turystycznego. zajmuje istotne miejsce w układzie organizacyjno-strukiuraltlym paristwa. zwiększenie potencjału turystycznego miejscowości. jednak przy zachowaniu pewnych zasad. co jest ważne dla turystyki. prowadzenie wsp lnego marketingu. Preferują one taką dzialalność inwestor w w dziedzinie turystyki. Wśrd tyclr organizacji i instytucji należy wymienić np.8. rozwijanie ochrony konsumenta-turysty. wzrost wpływ w budżetowych. jako najwy ższajednostka podziału administracyjne'Wojew go kraju. Z tego tytułu dysponuje ono pewnym stopniem samot zielności. Ńa"zy . dostosowywanie budownictwa w miejscowości turystycznej do rozwoju krajobrazu tradycyjnego dla danej miejscowości. preferowanie turystyki jako źr dła zatrudnienia na lokalnym rynku pracy.u 1'odkreślićprzede wszystkim korzystne zmiany. znaczenie turystyki jako źr dla dobrobytu materialnego wielu wsp łczesnych społecze stw sprawia. Warto więc w tym miejscu przypomnieć. Z punktu widzenia kształtowania l Ż48 249 . Podmioty regionalĘ oraz lokalnej polityki turystycznej mogą się wykazywać aktywnością w układzie roilicznych funkcji i dysfJ*cji rozwoju turystyki na swoim obszarze działania statutow-ego. poszerzanie obszar w wypoczynku wolnych od ruchu samochodowego. a praktycznie gminnej. polity_ ki turystycznej ma charakter poglądowy. ze pa stwo i władzesamorządowe stają się w coraz większym stopniu pod-iot"* polityki turystycznej. informowanie we właściwymczasie ludności miejscowej o zamiarach turystycznego zagospodarowania i umozliwianie jej wsp Ł dzialania. ui<łao tych cel w. r r l r r uprzywilejowanie społecznościlokalnej w czerpaniu korzyści zrozwoju turystyki. łączenie usługodawc w w struktury lokalne. w kt rej są uwzględnione m.L. Zaprezentowana lista-cel w lokalnej. .

Turystyka jest też uważana za funkcję i element kultury. określając strategię rozwoju wojedztwa. Trzeba dodać. a oto przykłady' kształtowania Po pierwsze. roli turystyki w stabilizowaniu dynamiki gospodarczej wojew dztwa oraz jej znaczenia w kompen- r. zdefiniowane dzięki turystyce i na drodze ustawowo. regionalna wsp lnota samorządowaprzez swoje organy. jak . W sumie tak rozumiana polityka kulturalna organ w samorządu wojew dztuta staje się jednym z ważniejszych czynnik w polityki turystycznej regionu. pojmowanego jako troska o wsp lnotę ttarodową. sejmik Zko|ei rozw j turyllyki w regionie przyjazny środowiskumoże się przyczynić do zahas1lirdek przestrzeni nadającej się do wypoczynku. Tak rozumiana polityka kulturalna ujawnia też wzajemne t.in. Cele te. Istnieje zgoda co do tego. W realizacji tego celu strategii rozwoju wojew dz- oraz postępowania ekologicznego turyst w i ludności miejscowej styka jest powszechnie kojarzona Ze wzrostem dochod w ludności. języku. podziału. duży potencjał tego sektora usług.in. ttttlwania degradacji środowiska i podniesienia świadomościekologiczttc. Nietrudno zauvłaŻyć. Jako że turystyka będzie w coraz większym stopniu stymulować rozw j tych region w. Wpływa tez na wyr wnanie poziomu gospodarczego obszar w subregionalnych. żę zależnościte i dotychczasowa dynamika rozwoju turySty- lnulacją rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw oraz ze wzrostem zatrudnienia. ze turystyka będzie nadal odgrywać rolę czynnika aktywizacji gospodarczej region w i miejscowości turystycznych. religii. Po drugie. kulturowych i społecznych. a więc sektor ten tworzy nowe miejsca pracy. sakralnej i wsp łczesnej' pomnikrrch piśmiennictwa i dzieł sztuki. przy uwzględnieniu potrzeb przyszłych pokoler. powinna uwzględniać m.7 turystyki w regionie jest to okolicznośćkorzystna. W tym względzie dzialrtlnośćorgan w samorządu wojew rdztwa zmjerza do zachowania i utrzymania w nalezytym stanie element w dziedzictwa narodowego. a także oddziaływanie turystyki na inne sektory gospodarki regionalnej i krajowej oraz sfery gospodarowania (produkcji d br i usług.Moze więc i wzmocnić postawy patriotyzmu. że w rozwoju regionalnym tury- sowaniu osłabienia produkcji w sferze materialnej. Że w układzie warunk w rozwoju gospodarczego wielu wojew dztw ważne miejsce zajmuje turystyka.. Tworzenie warunk w rozwoju gospodarczego. tradycjach.pielęgnowanie polnarodowej. Mtlwa tu o architekturze zabytkowej. Po trzecie. sty- ki w regionie wyznaczają turystyce należne jej miejsce w polityce r'ozwoju tego obszaru.wiązki między turystyką a kulturą. to podstawowy element polityki rozwoju sformułowany w ustawie o samorządzie wojew dztwa.j w i zarząd wojew dztwa. ustawa o samorządzie wojew dztwa wymienia cel strategii rozwoju polegający na zachowaniu wartościśrodowiska kulturalnego i przyrodniczego. Ekonomiczna funkcja turystyki z pewnością zachęci samorząd wojew dzki i lokalny do wykorzystania turystyki jako czynnika wzrostu aktywnościgospodarczej regionu. Nalezy dodać. Warto tez 1lrzypomnieć. ze turystyka edukuje kulturalnie. mają szansę realizacji właśnie turyStycznej funkcji region w Polski. a turystyka tam rozwijana przyczynla się znacznie do dynamiki gospodarki regionalnej i podniesienia poziomu dobrobytu jego mieszkar c w. wymiany oraz konsumpcji) sprawiają. Miejsce turystyki w procesie wzrostu gospodarczego regionu jest funkcją skali aktywności polityki turystycznej pa stwa i ogniw samorządu terytorialnego. np. Można postawić tezę. Powinna też hamować jakościowy i ilościowy Ż50 lwa kluczowa jest też rola polityki kulturalnej. musi być uwzględniona przy określaniucel w strategii ich rozwoju.że warunkiem rozwoju turystyki w regionie jest m.gtldnie z ekologią. rolnictwa. folklorze. w tym kreowanie t'ynku pracy. chroni i popularyzuje wartościkulturalne. Ż5I . sądach i przesądach oraz sposobach życia mieszka c w wojew dztwa 1xlmorskiego. Dotychczasowy rozw j turystyki krajowej i zagranicznej. kolejnym celem strategii rozwoju regionu jest pobudzanie aktywności gospodarczej. Mowa tu o walorach naturalnych. stymuluje więc populatyzację dorobku wsp łczesności dziedzictwa przeszłości. że zapomocą turystyki tworzy się. że wojew dztwa są nieźle wyposa'żone w podstawowe składniki produktu turystycznego. Rozumna polityka przestrzenna władz samorządowych moze zapewnić odpowiednie d|a rczwoju turystyki środowisko naturalne oraz zapobiec ujemnym wpływom turystyki na środowisko. Historia turystyki polskiej oraz zagranicznej dowodzi istnienia licznych mozliwości wychowawczych i edukacyjnych. spotkania kultur oraz czynnik przemian kulturowych. Wolno sądzić. obywatelskościoraz rozw j i ksztahowanie świadomości skiej i kulturowej mieszka c w". bogactwo atrakcji i nieskażone środowisko. tj. taki cel.

8.7 Uwagi te warto zako czyć wnioskiem o podjęcie badar ekonomicznych skutk w rozwoju turystyki w regionie. organizacje turystyczne itp. Po drugie. w d i ziemi. jest wzajemne dostosowanie roiwoju turystyki.4. gospodarki. polityce r wnoważenia rynku pracy. rozwoju gmin słabiej rozwiniętych. Natomiast najwazniej sze obciążenia ilościowe środowiska przyrodniczego. polityce regionalnej. turystyka może stanowić bardzo ważne tworzywo strategii i polityki rozwoju wojew dztwa. Przemawia za tym istotna rola turystyki w: osiąganiu ekonomicznej sp jnościgospodarki regionalnej. Uważam. że obciązenie to nie jest wielkościąstałą t na\eży ciągle dostosowywać skutki działalnościludzkiej do potencjału przyrody oraz zapewnić jej odnawialność. Regionalne i lokalne wsp lnoty Samorządowe wyodrębniają na ich szczeblach politykę turystyczną. że degradacja walor w przyrcdniczych musi prędzej czy p źniej prowadzić do zanik- Turystyka zajmuje ważne miejsce w realizacji kolejnego zadania polityki rozwoju. przedsiębiorstwa. Z jednej strony walory przyrodnicze regionu są kluczowym czynnikiem rozwoju turystyki. Wiadomo. dobrobytu i czasu wolnego do dopuszczalnego obciązenia potencjafu środowiska przyrodniczego w regionie lub miejscowościturystycznej. z drugiej zaś. Po pierwsze. i to pod względem ilościowym oraz jakościowym.że zależnośćturystyki od środowiska przyrodniczego jest duzo większa niż innych sektor w gospodarki. a mianowicie w promocji walor w i możliwości rozwojowych wojew dztwa' Zvtiększający się ruch turystyczny cul]zoziemc w oraz turyst w krajowych wsp łdziaław wypełnieniu tego zadania. a także w zyciu miejscowości turystycznych orazregionu można Realizując omawiane zadanie polĘki rozwoju turystyki. to wykorzysty_ wanie obszar w wypoczynkowych do innych cel w. 4. Po trzecie. uwzględ253 . ochronie regionalnego dziedzictwa przyrodniczego i kulturowego. jak i negatywnych skutk w. nie powinna więc być instrumentem interwencji organ w samoruądu terytorialnego w sferze turystyki. Mowa tu nie tylko o polityce podmiot w publiczltych. hałas siedlenia izmiany krajobrazu' prowadzące do faktycznego 1ej zniszczenia. zAŁoŻENn KoN cErcJ| TURYST YKl REGIONALNEJ I LOKALNEJ Na tle dotychczasowych rozważar i opinii o roli turystyki w gospodarce. postulowana koncepcja stawia przed ogniwami samorządu terytorialnego zadanie sformułowania ukierunkowanej i skoordynowanej polityki turystycznej. turyStycznego rynku pracy w wojew dztwie dałoby waŻne informacje niezbędne do budowy programu ograniczenia bezrobocia. rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych. lecz także o polityce prowadzonej ptzez prywatne podmioty turystyczttc. nięcia turystyki w regionie. samorząd wojew dztwa powinien być świadomy zar wno pozytywnych. Warto zau:ważyć. a obniżenie ich jakościmoże za' hamować popyt turystyczny w regionie.przekroczenie turystyczĘ ihłonnościregionu lub miejscowości stanowi czynnik degradĘi środowiska przyrodniczego. Nalezałoby zacząć od uwag og lnych wprowadzających. zadaniem polityki rozwoju wojew dztwa zapisanym w ustawie jest racjonalne korzystanie z zasob w przyrody orazksztaŁtowanie środowiska naturalnego zgodnie z zasadą zr wnowazonego rozwoju. wpływające bezpośrednio na rozw j turystyki. promowaniu regionalnej tożsamościitp. że pelne rozeznanie np. Władze samorządowe powinny *ię. r r r r l r r Reasumując. waga tego elementu polityki rozwoju regionu jest duża' gdy s\ę zvłaży. zwierząt oraz roślin. tj. takich jak sejmik i zarząd wojew dztwa. obciążenie środowisk a oznacza zmianę warunk w natu_ ralnych. Należy w tym miejscu przypomnieć. Dla turystyki przypomnijmy najważniejszymi obciążeniami jakościowymisą oraz przypadkowe zazanieczyszczenie powietrza. p'o-o*ać strategię i politykę rozwoju mające na celu zapewnienie r wnowagi między rozwojem turystyki a ochroną środowiska' Ż5Ż podjąć pr bę sformułowania założekoncepcji turystyki. że środkiemrea|izacjitego zadania w ramach polityki rozwoju. ma ona być po 1lrostu inform acją o bieżącej sytuacji w turystyce regionalnej. a zwĘaszcza pogorszenie warunk w Życialudzi. wykorzystu'jąc doświadczenia sprawdzone za granicą. Po czwarte.władze powiatu i gminy. koncepc'ja turystyki w regionie nie może być planem o charakterze nakazowym. ważnego też d|a turystyki.

lokalnej (Tr jmiasto). Strategie marketingowe: dążyć do wsp lnej. ograniczono się do wskazania kilku strategii.niać wady i zalety istniejących rozwiąza(t oraz powinna wskazywać środki zapewniaj ące lepsze. uprzywilej owywać ludnośćmiej scowości turystycznych w dostępie do korzyści z rozwoju turystyki.a także gmin turystycznych. zmierzać do zwiększenia udziału komunikacji publicznej w obsłu_ dze turyst w i ludności dużych ośrodkw turystycznych kosztem prywatnych środkw lokomocji. Warto podkreślić. miejscowości. inspirować oraz Systematycznie rozwijać skoordynowane badania rynku. nych wskaz wek dla sejmiku i zarządu wojew dztwa. popierać rozbudowę obszar w dla turystyki weekendowej miesz- doceniać ekologiczne otoczenie turystyki. zakt rych pomocą mozna skonkretyzować podstawowe cele polityki turystycznej. jako uzupełniające źr dło dochod w ludności i gminy oraz nowe możliwości zatrudnienia. do regionu kacw. np.omawiana koncepcja powinna nawiązywać do strategii rozwoju danego wojew dztwa' og lnej koncepcji komunikacji i opierać się na planie zagospodarowania przestrzennego. polityki prowadzenia działalności(promocyjnej itp. w spos b selektywny Strategie ideowe: wspierać tworzenie optymalnych połącze(t komunikacyjnych z miejscowościami turystycznymi regionu. Wreszcie. umożliwić tej ludności aktywne wsp łdziałanie w ramach przewidziao zamiarach udostępnienia teren w dla i we właściwymczasie ludnośćmiejscową nych prawem. instytucjonalne. tworzyć tereny wypoczynkowe wolne od ruchu samochodowego. racj onalniej s ze rozw iązania ekonomiczne w przyszłości. marketingowe. rozwojow e i odciĘające. Strategie odciążające: Strategie instytucjonalne: informować skutecznie cel w turyStycznych. r r r dostrzec wartośćpozaekonomicznych funkcji turystyki. postulowana koncepcja powinna pełni funkcję instrumentu prowadzącego do ukierunkowanej i zorientowanej rynkowo oraz skoordynowanej polityki regionalnej w dziedzinie turystyki na drodze ustawodawstwa wojew dzkiego i lokalnego. M wiąc o załoŻeniach koncepcji turystyki w regionie.). wzbogacających osobowośćmieszkaric w i pożądanych społecznie. omawiane strategie przedstawiono w podziale na: ideowe. zachować harmonię budownictwa 255 . określićprzezornie docelową wielkośdanej miejscowości turystycznej. rozbudowywać infrastrukturę turystyczną i skoncentrowany. inspirować poszerzenie podaży usług dla turyst w. Strategie rozwojowe: zachować integralność programowania gospodarczego i planowania przestrzennego. Dotyczy to r wnież niepublicznych podmiot w gospodarki turystycznej regionu. gmin i miejscowości turystycznych regionu. wzbogacać ochronę konsumenta-turysty i dbać w ten spos b o korzystny wizerunek podmiot w świadczących usfugi turystyczne. usług parkingowych. np. po czwarte. w tym agroturystykę. świadomiewspierać odrębnośćkulturową obszar w.że zaprezentowane dalej wybrane strategie powinny pełnić funkcję praktycz- r l r : r l r r r r r r r l s wspierać turystykę wiejską. rozwijać oraz polepszać jakośćreklamy i informacji turystycznej regionu. Ż54 w miejscowościach turystycznych regionu z charakterem krajobrazu i typem zabudowy tradycyjnych dla danego obszaru. Biorąc pod uwagę zr żnicowane możliwościposzczeg Lnych szcze' bli samorządowych w określaniu cel w polityki turystycznej. rad i zarząd w powiat w oraz gminy. turystyki wzmacniać podstawy kształtowania się etnicznej pomorskiego.

nienowy zresztą. s. Co więcej. turystyczna miejscowości jest nleinterweniować. że zatrudnienie w sektorze turyStycznym ma wymiar ograniczony i doraźny. Nie jest ona pełna oraz wymaga aktualizacji wraz ze zmianami w otoczeniu turystyki. Posępne pro7nozy dla światowego rynku pracy. w ujęciu dynamicznym i pełnowymiarowyIn. MoP szacuj e. aby obszary |eżące w pobliżu miejsca zamieszkania lub miejsca pracy stawały się atrakcyjne pod względem spędzenia czasu wolnego. 180. rywkowych Mimo podanych ogranicze można. że do ko ca stulecia bezrobociebędzie rosło nie tylko w większości par stw uprzemysłowionych. 4. r r : l częste ujmowanie w statystykach paristwowych zatrudnienia w . Mimo wysiłk w zmierzających do zwiększenia produkcyjności przez wprowadzenie nowych technik.. lecz także w wielu krajach rozwijających się. No.5 m7d os b. W wydanym w tym roku raporcie pod tytułem <<Za' trudnienie na świecie>>Międzynarodowa organizacjaPracy (MoP) t.The Wall Street Journal Europe" 227 II1995 r. gdy chłonność b ezpiecznie przekroczona. co utrudnia wyznaczenie dokładnej średniejdla sektora turystycznego. za:. Gaworecki. PWE. . Dane MBP wykazują. Warto podkreślić..67o całościzatrudnienia turystycznego we Francji.P. że stanowi ona od lŻvo całości zatrudnienia w tym sektorze w Szwajcarii oraz od przeszło 30vo w Danii.: rcg. Zanim zadanie to zostanie podjęte. sektor ten nadal regularnie powiększa stan zatrudnienia. nagłe pojawienie się masowego bezrobocia. znaczne zatrudnienie w szarej strefie. warto zwr cić uwagę na trudnościw oszacowaniu .W. niepełny wymiar czasu pracy Qlartłime-work). odpowiedźbrzmi: turystyka odgrywa rolę kreatywną w tym procesie i daje podstawy do dobrych rokowari w tym wzgIędzie. .turystycznego rynku pracy'' w zakresie globalnym.. sezonowe kontrakty pracy. zachary. z grubsza scharakteryzować pozycję turystyki na rynku pracy wybranych laaj w świata.|iczących około 2. Norwegii i Wielkiej Brytanii do 5IVo w Australiia8.. Warszawa 1998. i narodowym.35vo w Irlandii iŻ5vo w Hiszpanii. a6 Jeden na dziewięciu zatrudnionych pracuje w sektorze turystykia7. na podstawie dostępnych i wy- nowią w niej kobiety. TURYSTYKA NA śWAToWYM RYNKU PMCY .MAT" No. iż ta siła robocza jest relatywnie młoda i duzy odsetek staPowszechnie wiadomo.żeptaca w niepełnym wymiarze jest szczeg lnierozpowszechniona w krajach wysoko uprzemysłowionych. Pogląd ten. że sektor turystyczny należy do grupy największych pracodawc w świata.. jaką ro1ę w procesie r wnoważenia rynku pracy moze odgrywać wsp łczesna turystyka. lt (cyt. chociażby na przykładzie polskich turyst w za granlcą' że pracujący w niepełnym wymiarze czasu lub okazjonalnie są a7 48 źrdeł statystycznych. W.Hotels Travel Agents" 1993.9.] stwierdza.in.r' : dążyć do tego. że 30vo światowych zasob w pracy. coraz większe rozwarstwienie społecze stwa i biedę>. wynoszący okolo 6_7vo og łu pracujących na świecie..ionalnym Zaprezentowana lista strategii konkretyzujących cele polityki turystycznej określonychwsp lnot samorządowych ma charakter poglądowy. Należy dodać. Według literatury przedmiotu wsp łczesna turystyka generuje bezpośrednio oraz pośrednio zatrudnienie dla ŻIŻ m|n os b na świecie. że praca sezonowa stanowi 44. Ż56 Ż57 . pozostajebez zatrudnienia lub pracuje w niepełnym wymiarze godzin"a6. Badania Międzynarodowego Biura Pracy (MBP) wykazały. Na liścietrudności z uchwyceniem pełnego zatrudnienia we wsp łczesnej turystyce wymienia się m. Dodaje się.. Na tle zarysowanej prognozy nasuwa się pytanie. 58).handlu i usługach'' łącznie.. Za l0lat będzie to już 338 mln pracownik w. ze upadek dawnego reżimu spowodował <<ostry spadek produkcji.Nowy raport o stanie zatrudnienia na świecieprzewidywał. prognozy dla kraj w byłego bloku komunistycznego są określone jako (<ponure>>. G. można udokumentować. co oznacza. Turystyka.

a takŻe dziennikarzy turystycznych. gdyby nie istniała turystyka. os b. z kt rych korzystali turyści. co stanowiło 6vo wszystkjch (Ż5. student w lub nielegalnych imigrant w. omawiając ten temat. Poniewa:Ź w działalnościturystycznej Unia utrzymuje wysoki wskaźnik dzięki wzrastającej zamożnościwielu warstw społecznych i wydłużaniu się czasu wolnego od pracy. będące drugą pod względem warto dodać. bagazowych na dworcach korejowych i w portach lotniczych. Turystyka ma wysoką pozycję na rynku pracy Unii Europejskiej. p. Eksperci Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Korlsćlb niż rolnictwo. R 'wnież ponad 40 tys. W dalszej kolejności eksperci zwracająuwagę na wysoką wartość specyficznie turystycznych miejsc pracy w handlu hurtowym i detalicznym. os b było zatrudnionych w przedsiębiorstwach usługowych. należy rlwnież podkreślićznaczenie stano- RFN zatrudnia dwukrotnie więcej ważnościgałęzią gospodarki narodowej. W ocenie ekspert w . Powstanie jednolitego rynku wewnętrznego Stwarza szansę na dodatkowe 2-3 mln miejsc pracy. młodych w poszukiwaniu pierwszego zatrudnienia. warto dodać. Prezentowanie wybranych informacji na temat wkładu turystyki w tworzenie miejsc pracy warto rozpocząć od Europy. płatne urlopy w wypadku choroby.Hansa-Tourist'' z Hamburga Unia Europejska spodziewa się poprawy warunk w zatrudnienia wewnątrz swojej struktury. bardziej r wnomiernego rozłożeniadziałalnościw ciągu całego roku lub umożliwienia pracownikom łatwiejszego znajdowania zatrudnienia poza sezonem. Wymaga on nie tylko nowych miejsc pracy. trzeba ją tego sektora gospodarki. ubezpieczenie na wypadek bezrobocia oraz emerytury. należy się liczyć z powstaniem około 12 mln miejsc pracy Z nową lokalizacją. W tej grupie wymienia się obsługę bankową. os b. między turystyką a przemysłem i rzemiosłem. Przypominając o sezonowości zatrudnienia w turystyce.często środkiem znadczym w sytuacjach awaryjnych.lecz takŻe często są wyłączeni z dobrodziejstw związa- wisk pracy pośredniozwiązanych z działalnościąturystyc zną. W konsekwencji pracownicy ci. Według przeprowadzonych przezlnstytut hadar{ już w 1989 r. że sektor turystyczny w Problematykę obecnościturystyki na rynku pracy interesująco om wiono w literaturze ekonomiczne| nrN Na wstępie . w ocenie związk w zawodowych. Wolno sądzić. ale też zlutoiatączy likwidacją około 10 mln miejsc.u. W opinii MBP w Genewie większośćpracownik w sezonowych w niepełnym wymiarze czasu pracy lub okazjonalnych stanowiąbezrobotni. w gospodarce turystycznej RFN pracowało og łem |'-5 mln os b. że w bankach i towarzystwach ubezpieczeniowych na potrzeby turyst w pracowało ponad 20 tys. sztuki. Silne związki przez zatradnienie akcentu|e się np. Problem bezrobocia nie ma więc szans na rychłe rozwiryatie. Interesująco wygląda struktura gałęziowa tego zatrudnienia. W niemieckim hotelarstwie i gastronomii pracowało we wspomniuny. nie mogą mieć dużych wymagar'i pod względem zatrudnienia i pracy. obecnie na jej obszarze notuje się około 16 mln bezrobotnych.uŻ59 lrlnii uwazają gospodarkę turystyczną'za jedno z najważniejszych źr tlcł zatrudnienia w tym kraju. wkład turystyki w tworzenie miejsc pracy może się okazać znaczący.|ecz tŃ:Że przemieszczania siły roboczej do nowych okręg w i nowego sytuowania przedsiębiorstw. iż jest to istotna wskaz wka doskonalenia prawa pracy i opieki socjalnej r wnież w warunkach polskich. artyst w rozrywkowych w uzdrowiskach.kresie 653 tys. os b byłoby bez pracy w tym sektorze. w sferze organizacji technicznej ruchu turysryczllego było zatrudnionych dalszych 150 tys. teatru. ot ż turyści przysparzali p. Pracodawcy anguŻująich w szczycie sezonu oraz do zada(l wymagających niewielkich kwalifikacji. zatrudnionych. Największą podaz miejsc pracy zapewniają przedsiębiorstwa turystyczne. należąc na og ł do grupy bezrobotnych. Zjauznać za pochodną specyfiki działalności wisko to mozna ograniczać w wyniku np. architektury i środkw masowego przekazu zawdzięcza swoje zatrudnienie pragnieniu podr zowania obywateli Niemiec. ot ż w ocenie wspomnianego Instytutu około 260 tys. W omawianym sektorze znajduje pracę 40 mln Europejczyk w. Występuje tu problem etyczny. Z tej licżby ż:s iy'. przy czym tworzy on dwukrotnie więcej miejsc pracy niż przeciętny sektor gospodarczy. pracownik w. os 'b. Prawie 200 tys. W ramach tego procesu. w grupie organizator w turystyki. pracownik w biur i agencji podr zy oraz w urzędach turystycznych pracowało 40 tys. takich jak: ochrona zdrowia. wśrd kt rych wymienia się 110 tys. pilot w wycieczek i kierownik w autokar w.y * przemyślei rzemiośleNiemiec około 350 tys.5 mln) zarejestrowanych w kraju os b utrzymujących się z pracy zarobkowej. przewodnik w turystycznych. pracownik w reklamy.. 258 i rlryginalnie zatrudnienia. Nie tylko nie mają oni pewności nych z zatrudnieniem.

.8 tys. produkcj ąprzyczep kempingowych i samochod w mieszkalnych.A' w Warszawie. Dania 6. np.9 tys. Istotne znaczenie przypisuje się turystyce także na angielskim rynpracy. w duzym stopniu wsp łtworzy r wnież stanowiska pracy za granicą.. Powszechnie znana wysoka aktywnośćturystyczna obywateli Niemiec. i Kanada galia Ż.16. W Księstwie Monako bezpośrednio w turystyce pracuje 3.7-tys.. os b pracowało w obrocie pamiątkami turystycznymi.6 tys. to w gospodarce włoskiej tylko sektor hotelarsko-gastronomiczny zatrudnia około miliona os b. W poszczeg lnych paristwach na rzecz tych turyst w pracowała 55. sektor turystyki zatrudniał trzykrotnie więcej os b niż rolnictwo oraz przemysł teks^tylny i dziesięciokrotnie więcej niż przemysł samochodowy i stalowyae. Blisko 30 tys. os b. Jeślichodzi o inne kraje europejskie.4-tys.0 tys.17.Przy zaopatrzeniu zaś turyst w w kamery filmy i artykuły Sportowe było zatrudnionych 40 tys.urlopu'' płatnego z rządowego funduszu bezrobocia. Holandia . Belgia 4. Ż60 pełnym wymiarze czasu pracy i młodociani. mogli łatwiej znaleźć Zatrudnienie niż gdzie indziej.Ż5. b. 45.. Ponad 35 tys.orbis'' S.8 tys. świadcząteŻ o aktywnej polityce turystycznej tego par stwa. ptzy liczbie mieszkaric w Ż3 tys.7vo zaśstanowili pracownicy najemni. Wreszcie 10 tys.4 tys. Brytania USA . Wszystkie informacje statystyczne doĘczące zatrudnienia w turystyce pochodzą żnych źr deł zagranicznych. IJnaoczniająbowiem krajom goszczącym turyst w niemieckich kotzy' ścitakże w sferze zatrudnienia.5 tys.9 tys. że w I99I r. Dla polskiego Czytelnika może być interesujące to.. że pracownik korzysta Z o. Na przykład w czasie rząd w R. Liczba zatrudnionych w tym sektorze jest dwukrotnie więkku sza niż zatrudnionych w rolnictwie.3 tys..'7. Reagana sektor turystyczny stworzył 13 mln nowych stanowisk pracy. 53. os b. Według źr deł oznaczato.0 tys" Szwajcaria 8. Samochodowym' tekstylnym i stalowym razem wziętych.16. pracownicy w nie- twym sezonie. przemyśleelektronic znym. Mają one r wnież walor promocyjny..3vo pracowało we wła_ snych przedsiębiorstwach.. W Andorze 3/4 mieszkaitc w utrzymuje się z pracy w turystyce.2 tys. a więc mniejszościnarodowe..Ż tys. że wyniki badar Instytutu Gospodarki Niemieckiej w Kolonii potwierdzają kreatywną rolę turystyki wyjazdo_ wej na rynkach pracy kraj w przyjmujących turyst w. Włochy następująca |iczba os b: Austria .cownik w zajmowało się budową hoteli i innych urządze infrastrukturalnych zwiry'anych z czasem wolnym. R wnież w Księstwie Licirtenstein Ilvo zatrudnienia og lnego stanowią pracownicy turystyki.. W San Marino I/6 zatrudnierua przypada na sektor turystyczny. Dostępne statystyki informują. R wnież w Kanadzie z pracy w turyStyce utrzymuje się więcej os b niŻ z rolnictwa' przemysłu elektronic znego' samochodowego i-stalowe- przedsiębiorcom gospodarki turystycznej oszczędza się wysokich koszodprawy pracownicze1 przysługującej w razie ustawowego zwolnienia albo r wnie kosztownego kontynuowania zatrudnienia w mar- z wymawianiem kontraktu z ko cem sezonu i wznawianiem go z po_ czątkiem następnego. z czego warto dodać. Na uwagę zasługuje tu opinia ekspert w Instytutu w Kolonii' że za_ wody turystyczne mająduże szanse na rozw j. Portu10. Że 617o stanowią kobiety. - - - - Przytoczone liczby potwierdzają tezę o wysokiej pozycji turystyki w r wnoważeniu rynku pracy Niemiec. zwłaszcza wyjazdy za granicę.1 tys. zatrudnionych w gospodarce turystycznej Włoch 46. Jugosławia 16. W ocenie wspomnianego Instytutu przy obsłudze tu- ryst w niemieckich za granicą było zaanguŻowanych około 700 tys. cytowanych na podstawie . na og lną liczbę 976 tys. W. W pa stwie tym funkcjonuje schemat sezonowego zatrudnienia w turystyce. os b pracowało przy produkcji wyrob w cukierniczych.Międzynaroaowyct AktualnościTurystycznych'' (MAT) wydawanych przezZesp ł ds' Bada .. Podkreśla się rolę tego biznesu w szybkim tempie tworzenia nowych miejsc pracy. Turcja 10. a9 go łącznie. os b. Francja Hiszpania . Turystyka austriacka daje pracę w hotelarstwie otaz gastronomii 130 tys. o wysokiej pozycji amerykar{skiej gospodarki turystycznej mogą świadczyć następujące liczby: w 1991 r. W ten spos b tw 'zr Ż61 . os b było za_ trudnionych przy produkcji odzieży turystycznej .. Względnie wysoki stosunek zatrudnienia w turystyce do og łu pracujących lub mieszkar{c w jest odnotowywany w miniparstwach europejskich...3 tys. Dzięki temu potencjalni bezrobotni. os b. 6I. W ostatnich latach obserwuje się promocję turystyki na rynku pracy USA. Grecja .

ruce przedmiotem popytu turyStycznego.1n' ttsług rzemie śrLY. np. i. że duŻe rezerwy Zatrudnienia turystycznego w Polsce tkwią np. " runki wzrostu zatrudnienia w przemyśle wy1ffci.*'(r'!r. Działalność w handlu.działajednocześniewyludnianiu się tych migi: siły roboczej. rolnictwo oraz sektor usług. gdyż sprzyja ona powstawaniu nowych miejsc zatrudnienia.rl" więc istotna za|eżnośćmiędzy turystyką a zą.Dy ie zatrudnienie w bezpośredniej gospodarce tłu's można po.' lf.903 mln os b w 1995 t. znacząco wsp łdziałają w tworzeniu produktu turystycznego kraju i region w. szko1^"qki.*?. np. i Ż07 tys. w dodatku wysoko kwalifiko]}Śle o niewielkJfl iToo sługi ruchu turystycznego istnieje znacznie th:ąnej.. sprzęt turystyczny i Sportowy' artyku1i\ząiącym np.. obszary tęobilizacji liczby ' .\iejsza poffzebu "'Yiiu s tanowi sk pracy utwor zony ch na potrzeby ob( kr. banko.Skala zatrudnienia w polskiej gospodarce turystycznej nie jest jak dotychczas Problem ten wymaga zbadania. do kt rych Poo \io} l .*glkach turystyka.yu1161 ow aneło. ad- rystyczna aktywizacja gospodarki lokalnej wzrostu popytu na pracę w szeroko -". os b w 1995 r. sDożywcze i iflne.-- Ż- ministracji publicznej i samorządowej czy w edukacji. Powstają . r Pod wpĘwem rozwoju turystyki występują korzystne warunki wnowazenia lokalnego rynku pracy.iudzie robocizny." ?*rśr. transporcie. Wyj ątek stanowią. East:oŃmlĄ'). Y pdło dochod w mieszkarc w i ich stabilizacjiJ\eowości. transportu miej skiego' administracji.Y pzwiniętych funkcji pracy. zwłaszcza region w i miejscowości bądź gmin turystycznych. Wysokie bezrobocie w kraju dodatkowo uzasadnia celowośćpodjęcia bada diagnostycznych roli turystyki na rynku pracy. W zwiryku z tym warto poczynić kilka uwag w tej kwestii. Warto tu przypomnieć.]okahej powszęc!fie'..źil w kwestii zatrudnienia niż inwestycje * pr"ejJ bezpośredni" Ko"|.ioże być związaf|e z "r.. iż turystyka może przynieśćbard2. podawane ptzez GUS. og 1{. jw'.siQ uznaje. pośrednictwie finansowym.hotele i restauracje'' charakteryzuje opisaną rzeczywistośćw Polsce50.?r::Yrł" turystycznego.o*"" są podejmowane w celach służbowych. ot ż w st"'?" ltgwania się do kosztownego personelu wyso\.}stycznego..urowniczej. się więc. Aktywizuje też zatrudnienie w seh)stvngrn.r. są terenem migracji l. uczestnicząc w ten spos b w zwiększaniu liczby miejsc pracy związanych z obsfugą ruchu turystyczne9o.'^często pozbarłłione.. oficjalne informacje dotyczące zatrudnienia w hotelach i restauracjach. łV/st9P-' Z punktu widzenia rozwoju gospodarki lldnieniem. .handel i naprawy''.s anatoryj nych. że problem obecności turystyki na lokalnych rynkach pracy nabiera w Polsce szczeg Inego znaczenia.ol. Ich zatrudnienie .. gospodarki turystycznej w ciągu całego rokq. w sektodorągh pośrednio'. ttm1gznośćdziatnr 263 z rozwojem turystyki.9otelowe. i Ż. zajęć dla pracownik w niewykwalifikow{\si turyst w roxcl}Ę . ''Vch do działalttosc| Warto też pamiętać o roli turystyki w Nt".'.'ści w miejscowościach turyStycznych. w 1998 r. stanorill4c RozwaŻając rolę turystyki w kształtową należyjednak pamiętać.łł. '. s. "s.99 wsp łdziałającychw tworzeniu produktu i]l gospoaarki fllod' ^. że 186 tys. mimo braku możliwości ścisłegowydzielenia stanowisk pracy za|eżnych od turystyki. w kt rym liczba pracujących była szacowana przez GUS na 1. np' z hote. .:'-r#. Podkreślając wzrastające znaczenie turystyki na krajowym rynku pracy' na zako czenie należy zwr ci uwagę na rynki lokalne. budownictwie. Podobnie jak handel wewnętrzny r wnież inne działy gospodarki narodowej.er.lie od. Tu50 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.""ono*y. Nie jest też rozpoznane przez ogniwa samorządu terytorialnego.|1. _^. Perspektywa rozszerzenia autonomii samorządu terytorialnego sprawia. i dzięki temu utrzymui . niu.. transport pasa'żerski.. pracujących w sektorze .q\ul.. ą oni "i. W tej płaszczyźrlte omawiane zagadnienie w og le nie jest naukowo penetrowane.- W sferze tej jest zgłaszane nych dziedzin i zawod zapotrzebowu*. *"!'f. przemysł przetw rczy. wyda3e się.'nej pociągo za. nie odzwierciedlają skali zjawiska nawet w przyb|iżegospodarcza związana Z turystyką jest obecna np. . W txc\!!r. Jest więc relatywnie korzystna. absorbując miejscowe nadwyą|Qności.pośrednią gospodarką turyStyczną. handlem.I77 mln w 1998 r. W zwipku z tym trudno przyjąć.: * pracowniKow gar. iż zatrudnieni" * gl': lokalnego rynkl ptao!' r'11[[lZ charakter . iż cechami charakterystycznymi zatrudnienia w turyStyce są: stosunkowo wysoki udział pracy żywej oraz niski stopier jej uzbrojenia technicznego. w sektorze . "\sj sferze obsłd9l r| w.wio|||]urro1 konieczność zatrudnienia w innych dział{ty.-rr3 nych Ż62 .

Według źr deł zachodnichs'. że ro|a turystyki w kształtowaniu poziomu Życiai struktury zatrudnienia w gospodarce lokalnej jest znacząca i wieloaspektowa. iż prognozy WTo okazały się znacznie zaniżone. że nktywna rola turystyki w przemianach społeczno-gospodarczych świata ltrrdal się utrzyma. Inną istotną cechą zatrudnienia w gospodarce turystycznej jest mozliwość aktywizacji zawodowej emeryt w i rencist w. trudnienia w turystyce jest znaczny udział kobiet. każdego roku ponad 5l Wszystkie informacje statystyczne przytoczone w tym podrozdziale zaczerpnięto z. Jest ona także źr dłem do_ cllrxl w i wpływ w fiskalnych oraz dewiz dla |icznych kraj w rozwilliętych i rozwijających się świata.itlą ży cia społeczno-gospodarczego. Szeroko obserwuje się r wnież zjawisko podejmowania pracy w obsłudze ruchu turystycznego przez rr odzież. że w sp lczesna turystyk a ma z:wiązek prawie z kaŻdą dzie1tr il.tr miejscowości o wielofunkcyjnym charakterze ich gospodarki.Orbis" S.3vo więcej niż w roku po1lrzednim. jak i pozajego granice.A.. Hipoteza ta wydaje się przekonująca w świetle progtloz Swiatowej organizacji Turystyki. łagodząc skalę bezrobocia i jego skutki społeczne. jw. rystyczna samorządu terytorialnego daje szansę zr wnoważenia rynku pracy ze względu na płeć zatrudnionych.10. okolicznośćta ma istotne znaczenie z punktu widzenia gospodarki. w Warszawie w latach 1987-1999 oraz z opracowaniaTurystyka yłlska 1995. zwłaszcza studencką. Szacuje się..podejmuje podr ze tltiejsce stałego zamieszkania. iż ostatni rok XX w.. Ż64 Ż65 . W sumie powstaje zjawisko komplementarności zatrudnienia w sferze obsfugi ruchu turystycznego. co ma duże znaczenie dla rlrl ptlr.5 ttlld os b' czyli przeszło 307o ludności świata. należy stwierdzić. Wydatki te stanowią około lŻvo produktu globalnego. zwłaszcza w handlu usługami. Warto dotlać. iz w skali globalnej bli- I I 400-500 mln os b w międzynarodowym ruchu turystycznym' 300-400 mld UsD wydatk w związanychz międzynarodowym ruchem turystycznym.Międzynarodowych Aktualności Turystycznych'' (MAT)' wydawanych przez Zesp ł Patrząc na te wielkościstatystyczne z perspektywy Ż002 r. Że wsp łczesna turystyka wywiera Znaczący wpływ na bilans zatrudnienia wielu kraj w. w kt rych na koniec ubiegłego wicku przewidywano: I I 750 mln os b odbywa podr1Że turystyczne zar wno na obszarze wlrtsnego kraju. że raporty WTo wykazały przekroczenie już prognozowanych wielkości ruchu turystycznego. klclr globalnych przemieszcze turystycznych wyrażają się w wydat_ lttt'h w kwocie przeszło 2 bln USD na zakup r żnych d br i usług tufy$lycznych. nie licząc koszt w usług transportowych. co się wiązało z wydatkami w wysokości478 mld USD. Reasumując. Finansowe konsekwencje ta- |. trzeba stwierdzić. Wtrto r wnież podkreślić.Że działaLnośćgospodarcza w turystyce jest hlrltną dziedziną aktywizacji zatrudnienia. TURYSTYKA A OBROT GOSPODARCZY MlĘDzYNARoDowY obserwacja rozwoju wsp łczesnej turystyki na świecieupoważnia do wniosku./ Na przypomnienie zasługuje fakt. 4. Widoczna jest też wyruźnajej obecltrlśćw światowym handlu. że cechą charakterystyczną za. Wpływ na tę skalę zjawiska miały megaimprezy światls. Według tego źr dła. cechowała wysoka dynamika wzrostu w por wnaniu z całym ostatnim dziesięcioleciem. Wzrost zatrudnienia w bezpośredniej gospodarce turystycznej wywołuje zwiększony popyt na pracę w pośredniej gospodarce turystycznej. 9-I0vo udziału działalnościturystycznej w handlu światowym. Teoretycznie można założyć. Sprzyjają temu Sezono] świadczedla turyst w wośćdziałalnościturystycznej i r żnorodność na rynku lokalnym. o 7. tj. w 2000 r. Aktywna polityka tu. że zajmuje ona czołowe miejsce w strukturze działalności gospodarczej kraj w uprzemysłowionych i wzrastającej liczby kraj w rozwijających się. Warto dodać. Badarl . Zavłarte tu rozważania poświęcone powszechnie uznanym i docenianym związkom rozwoju turystyki i zatrudnienia w gospodarce lokalnej zasługują na uwagę władz samorządowych w warunkach tworzenia nowoczesnej gospodarki rynkowej kraju. Wolno więc lwiedzieć. og lnie mozna powiedzieć. około 40 mln nowych miejsc pracy w działalnościturystycznej. liczba potlr ży na świeciewyniosła 698 mln.

wysokość oceniano następująco: 1950 r.4Vo. Z dużym prawdopodobieristwem można założyć.że region europej- Jedną kraj w ttriejscu podkreślić. Wpływy z turystyki międzynarodowej charakteryzuje wysoki stopieri koncentracji. a wydatki na cele turystyczne wyniosą około 2 bln USD. Do jednej trzeciej wzr sł udział wydatk w turyStycznych w eksporcie usług. miast w Ż00I r. i Ze względu na złożoność wieloaspektowośćrozwoju turystyka międzynarodowa wymaga kompleksowych analiz o charakterze interdyscyplinarnym. Że przytoczone informacje o wydatkach nie odzwierciedlają ich laktycznych rozmiar w.1. 1960 r.8 mld UsD. 480 mld USD. Ż49. Tablica 4.. 487I. Igrzyska skie w Australii oraz Wystawa Światowa EXPO w Niemczech. Punktem wyjścia w określaniu miejsca turystyki w międzynaro. Istnieją także płatniczych kraj w o rozwiniętych funkcjach turystycznych oraz go- spodarczych. Konsekwencją regionalnego rtlzkładu światowego ruchu turystycznego jest regionalny rozkład tych wydatk w. d br i kapitał w w 15 krajach llnii Europejskiej w L993 r. Trzeba jednak palniętać. Na przykład w 1995 r.Nato' 16 978.6 mld os b. ocenianych dziesięcioleci następujące wartości:1960 r.3Vo. zwłaszcza Europy Zachodniej. Jeślirok 1950 przyjmie się za bazowy. pierwsza dwudziestka kraj w skupiała 72vo. Dla wybranych lat okresu 1950-2001 ich 2. Według szacunk w Światowej organizacji Turystyki wydatki w skali światowej poniesione przez turySt w wykazują wysokie tempo wzrostu. om wiono w podrozdziaLe 3. to wskaźniki wzrostu wydat- liuropa Ameryka Azja Wschodnia i Pacyfik llliski Wsch d Afryka Azja Południowa k w na cele turystyki międzynarodowej osiągnęły w koricowych latach 3Ż3. a pierwsza dziesiątka 55vo wpływ w globalnych. 6.r. Informacje Statystyczne świadczą o dominacji regionu euro1rcjskiego w og lnych wydatkach turyst w podr żujących do obcych kraj w.l. 2000 r. 19'70 r. og lnie moŻnajednak określićstatystycznie uchwytne skutki jej rozwoju w sferze gospodarczej. W roku 2O2O liczbapodr ży zagranicznych.. Należy r wnież zwr cić uwagę na lokalizację wydatk w ponoszoltych na turystykę w wymiarze globalnym. I0Ż'3 mld USD' I7. ma osiągnąć 1. takie jak obchody rocznicowe chrześcijarstwa. odnotowują one ponad 40-procentowy udział we wpływach z tu- z takich przesłanek jest integracja polityczno-gospodarcza europejskich. oraz powstanie rynku liczącego około Ż67 Ż66 . Udział Europy pod tym względem na tle pozostałych region w kształtowałsię w 1998 r. WYDATK!ruRYsToW PoDRozUJĄcYcH Do oBcYcH WEDŁUG REGloNow w 1988 R. 1990 455 mld USD.3 mld USD. Wydatki na turystykę to całkowite wydatki konsumpcyjne poniesione przez odwiedzającego lub w jego imieniu na podr ż oraz pobyt w miejscu docelowym (według wTo). Kierunki rozwoju turystyki światowej do Ż0Ż0 r. Wydatki te mogą być ponoszone zar wno przed podr żą. tak jak podano w tablicy 4. według Światowej organizacji Turystyki (wTo).I mld USD. 852. że o skali koncentracji światowegoruchu turystyczlrcgo i wpływ w z tego tytułu w Europie decydują kraje Unii Europejrikiej. . Nie obejmują bowiem np.37o w stosunku do 1990 r.9 mld UsD. dowym obrocie gospodarczym są wydatki związane z podr żami za' granicznymi w celach turystycznych. 19'70 r. Zniesieltic wszelkich barier w przepływie os b.5. nastąpił wzrost o I8.Przema'wia za tyrn wiele okoliczności korzystnych dla rozwoju turystyki międzynarotkrwej. 1980 r. Turystyka ma Szansę stać się wkr tco ski utrzyma sw j wysoki udział r wnież w przyszłości. Należy w tym r'ystyki i w zagranicznych podr żach turystycznych w Europie.87o.Ż. Łączne wydatki turystyczne osiągnęły poziom 8vo wartościrejestrowanego światowego eksportu. KMJow nie odwiedzanego kraju. Rok 1995 potwierdził wzrost znaczenia turystyki w gospodarce światowej. koszt w transportu (środki z tego tytułu wpĘwają do kasy przewoźnik w).47o i 1990 r. -1980 r.7 towe. jak i na tere- r(lżnice w sposobach ujmowania danych w poszczeg lnych krajach. zwłaszcza w bilansach olimpij- c'zwartą lub piątą dziedziną gospodarki światowej. a 2001 r. .

ze o koncentracji wydatk 'w w turystyce międzynarodowej na obszarze Europy.3 Niemcy Chiny Austria Kanada 1.4vo dochodu narodowego 15 kraj w Unii Eu_ dzynarodowej w tym ugrupowaniu ekonomiczno-politycznym.0 19. Informacje te mają większą wymowę w bardziej szczeg łowym ujęciu. udział wymienionych kraj w stanowił w 1980 r.9 4. obu Ameryk. Listę kraj w o największych wydatkach l980-1998 zaułiera tablica 4. ze wzrostem średniookoło 5.8 6. natomiast z eksportu towar w turystycznych na 113 mld USD.9 b. Na inwestycje sektor turyStyczny wydał 19Ż tl1ld USD. WYDATK| NA ruRYSTYKĘ MlĘDZYNARoDowĄ wsp łczesnych przemian cywilizacyjnych. stworzyło korzystną sytuację wzrostu zar wno dla turystyki krajowej.1 8.2 6. Wpływy z eksportu usług turystycz_ nych oceniono na 159 mld USD. oszacowano na 1.2.0vo globalnych wydatk w turyStycznych.4 t6. Ilustrują ropejskiej. co stanowiło około 3Żvo wartości w skali światowej.2. b.9 8.4 Ż9. KMjE-NAJWĘK5I lNKAsENcl WPŁWÓW z ruRYsryKl ZAGMNICZNE) PPZY)MDOWEJ W LATACH 1980. wafto też podkreślić. 1998 I 2OOO lriej i Pacyfiku decydują kraje wysoko rozwinięte położone w tych regionach turystycznych.2 Ż'I.8 12. Kraje te rozstrzygają o sile światowejgospodarki i głębokości USA Włochy Francja 10. Potwierdza to prawidłowość silnej dodatniej korelacji między poziomem rozwoju gospodarczego kraj w a aktywnością turystyczną ich ludności. 6Ż.d.9 8.2 30. Jak można zauvłuŻyć.3.57o rocznie.5 12.7 85.0 74. Brytania 29.2 Hiszpania W. Według ocen Światowej Rady Podr ży i Turystyki w dekadzie 1996_2005 można się spodzie_ wać stałego rozwoju turystyki w krajach UE. zapewniła pracę co smemu zatrudnionemu.57o nakład w inwestycyjnych i przyniosła IS. b. Ż69 .d. a na podatki Ż39 mld UsD.4 8. Według danych OECD oraz WTo wyglądała ona tak jak w tablicy 4.4 10. jak i mię360 mln konsument to dane Światowej Rady Podr ży i Turystyki doĘczące 1995 r.4).8 6. 54'8vo.2 9.d. Żl.1 Australia Polska Z punktu widzenia rozważa(l o roli turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym interesujący może być bilans rachunku turyStycznego w czołowych krajach docelowych i kreujących ruch turystyczny w świeciew ujęciu dynamicznym (ablica 4.6 31. Ciekawym polem obserwacji w kształtowaniu opinii o skutkach ckonomicznych rozwoju wsp łczesnej turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego jest też klasyfikacja kraj w-największych inkasent w wpĘw w z turystyki zagranicznej przyjazdowej.w' przy spełnieniu innych warunk w. a w 1998 r. ot z tu_ rystyka była źr dłem 13. stanowiła I5. b. a także Azji WschodTabllca 4.Ivo wszystkich podatk w zainkasowanych przez rządy kraj w UE.5 18.4 29. Wartośćusług turystycznych sprzedanych na obszarze Unii Europejskiej w 1995 r.1 bln USD. Tablica 4'3. b.d.d.2 11.1 6.

i wynosił 357o w Argentynie. 72vo w Maroku oraz 82%a w Indonezji. przedstawiała się tak jak w tablicy 4. Wspomniany udział oscylował między ŻŻ7o aŻlvo w takich krajak Francja. 5. -3. Wielka Brytania. BILANS KRAJACH DOCELOWYCH W LATACH I98O-I998 MCHUNKU TURYSryCZNEGO W WYBMNYCH w LATACH 1980 t 1992 z TYTUŁU ZAGMNI@NEJ TURYSTYK| Do WARToścl EIśPoRTU W wYKAzANYcH KMJACH PRZYJAZDoWEJ Tablica 4.6Vo.rynku turystycznym wykazują dzieć.7Vo. gdy się weźmie pod uwagę udział wpływ w r' turystyki w eksporcie usług.5Żvo w Meksyku. Interesującym miernikiem miejsca turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczymjest stosunek wpływ w z tytutu zagranicznej turystyki Przyjazdowej do wartościświatowego eksportu' Dla wybranych lat okresu 1950-1995 oszacowano go następująco: 1950 r. Zagraniczna turystyka przyjazdowa stanowi bowiem dla wielu kraj w źr dło dochod w dewizowych i czynnik rozwoju. Według publikacji Międzynarodowego Jak można zavwilŻyć.EIU International Tourism Reports'' r. 'jrrch..52. Saldo dodatnie wyniosło 6 mld PLN. 5l). jw. 5. 2' wTo (cyt. s2 - - - - Ruch graniczny i wydatki cudzoziemc w. Korea Południowa. że kraje liczące się na światowym istotne r żnice pod względem nadwyżki lub deficytu w bilansach turystycznych. dotycząca relacji wurtości towar w zakupionych w Polsce przez cudzoziemc w do warltlścieksportu zarejestrowanego na podstawie dokument w odprawy cclnej SAD. a przynajmniej do minima|izacji deficytu w bilansie turyStycznym.5 mld PLN.5.. i l]. raport WTO za 1998 1993. ot z średniawartośćĘ relacji wyniosła t4. Pewne jest to.1980 r. inne kraje wysoko rozwinięte gospodarczo zaś(np. 1970 r. l{clacja omawianych wartościw wybranych krajach świata w 1980 r. Niemcy i Japonia) deficyt.4vo. uslug transportu międzynarodowego l59 mld USD. s. czyli 25vo og Łu wpływ w ze światowego handlu usługirlni. 21. że jedne kraje o rozwiniętych funkcjach turystycznych dĘądo likwidacji. Fragmentaryczną inforlrlacją o Polsce może być ocena GUS-I za 1998 t'. 5.9?o w 1998 r.'Ir4AT'' No. 67Vo w Jamajce.. 467o w Kanadzie. w 198'7 r.Ivo w 199'7 r. Z wyłączeniem opłat z tytufu lunduszu Walutowego wpływy te wyniosły np. Ż70 Ż7l . 69Vo w Hisz1lanii. No. l l99Ż r. według tego samego źr dła cudzoziemcy wydali w Polsce w 1998 r.5. kraje o rozwiniętej turyStyce przyjazdowei (gł wnie Zachodnioeuropejskie) odnotowały w tym okresie wysoĘ nadwyżkę w bilansie turystycznym. 87o.IVo oraz 1995 r. Polacy zaśwydali za granicą -l.5 mld PLN.. Indie. Znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym Jcst zwłaszczawidoczne.4. inne zaś do maksymalizowania wpływ w z tego tytufu. za:.la 'lirlcja I'ultugalia Mcksyk Źr dło:.Tablica 4. STOSUNEK WPŁ\ĄVOW I I iszpania Atrstria ( ln c.lącznie 10. 547o w Tajlandii. Cele te kształtują politykę turyStyczną tych paristw. USA. Można więc powie.. 647o w Portugalii i Tunezji. 1960 r.

nych wpływ w dewizowych. Zjednoczone Niemcy. W roku 1996 Deutscher Reisemonitor zarejestrował około 160 mln podr zujących z minimum jednym noclegiem.j międzynarodowej. w tym 65vo stanowiły podr że urlopowe. w okresie 1970-1985 średniaeuropejska (EwG) wpływ w dewizowych z turystyki zagra- w przez nich odwiedzanychs3. Stworzyła ona znaczącąIiczbę nowych miejsc pracy. można zteferow a na przykładzie wybranych kraj w europejskich. . Mozna dodać' ze turystyka w Niemczech stała się waznym elementem gospodarki. . Trzeba też wspomnieć o transferze dewiz z kraj w bogatych do kraw mniej rozwiniętych. Brytyjczyk a Hiszpan Jak widać. warto zaprezentować tempo zmian wpływ w z turystyki zagranicznej w niekt rych krajach europejskich. to wysoka frekwencja turyst w niemieckich - 980.dla kraj staje się 189. W roku 1993 udział USA w światowych wpływach z turystyki wyni sł l8.Modernes Reisen" 1986. Re|acje te. w kt rym znaczenie turystyki w międzynarodowym obrocie gospodarczym jest istotne. UDzlAŁ DocHoDowzTURYSTYK| PpZY)^zDo\IlE) w oGÓLNYCH DocHoDAcH DEWlzoWYcH KMjU W 1990 R. wykazująca siedmiokrotny wzrost omawia- skich w skali rocznej. dochody z turystyki są mało istotne dla rozwoju gospodarczego. 20vo przypadło na podr ze -3Ż2. kt rych wpływy pomnożyły się osiem Ż7Ż słuzbowe oraz I5vo stanowiły wizyty s3 u rodzin. siedem wymienionych kraj w w dużej mietze zavłdzięcza swoje dochody dewizowe zagranicznej turystyce przyjazdowej' Natomiast w takich krajach wysoko rozwiniętych.2009 frank w francu- razy. Dania i Holandia. obiecująca.. Włoch nicznej wzrosła siedmiokrotnie. są Niemcy. dzięki turystyce . dzięki wielu atrakcjom turystycznym' są r wnież interesującym obszarem podr ży turystycznych dla obcokrajowc w. dzięki dostępności informacji Statystycznych. tak jak pokazano w tablicy 4. Na drugim ko cu tej klasyfikacji znajdowały się: Niemcy.. Dochody z obsługi ruchu turystycznego wzrastająprzy tym szybciej niz wydatki Niemc w za granicą. W tym sensie na obszarze UE. jak Niemcy oraz Wielka Brytania. Jeżeli się doda. Ich wpływy kształtowały się poni żej średniejdla EWG i osiągnęły tylko pięciokrotny wzrost. turystyka należy tam do największych sektor w gospodarki i jest bardzo znaczącym źr dłem dopływu dewiz. Aby mieć pełny obraz ekonomicznego znaczenia turystyki międzynarodowej. następuje wyr wnywanie poziomu rozwoju gospodarczego między zamoŻną P łnocą a ubogim Południem. Jej obroty stanowią około 6.9vo' W roku 1994 około 47 mln turyst w zagranicznych wydało na obszatze tego kraju 57 mld USD plus 16 mld USD na usługi transportowe. Według danych OECD lista kraj w osiągających znaczne dochody Z turystyki ptzyjazdowej w stosunku do og lnych dochod w dewizowych przedstawiała się w 1990 r. Tablica 4.6. Turystyka cieszy się tam ogronrnym zainteresowaniem. oraz Wielka Brytania.57o produktu narodowego brutto. że turysta z RFN wydawał np. Największy wskaźnik wzrostu miały Hiszpania. Ż73 . Grecja i Portugalia. Według wTo. Innym przykładem kraju wysoko rozwiniętego. Francuz - 686. na_ leŻy zvłrlcić uwagę na oddziaływanie dewizovvych wpĘw w z turystyki na wielkośćdochod w dewizowych danego kraju. w 1985 r. Niemcy bowiem są najchętniej podr żującym narodem na świecie. Pozytywne skutki rozwoju turystyki dla międzynarodowego obrotu gospodarczego akcentuje się w USA. nr 41.omawiając ekonomiczn e znaczenie turystyki międzynarodowej. Według ekspertyz Amerykariskiego Stowarzyszenia Biur Podr ży (ASTA). Turystyka we wspomnianym roku przyspotzyła USA 67o produktu krajowego brutto.

miejni""nych. do . wyznaczała jedenaste miejsce' sce w świecie. Miejsce turystyki polskiej stabilne' ani. kiedy to liczba turyst jej sme. system atyczne ograniczanie formalności granicznych oraz two- rzenie recepcji cudzoziemc w przybywających do Polski.in.j .1 mld w 1999 r.Ż mld USD. załamaniem koniunktury i wpływem atak terroryStycznych w USA na światowy ruch turystyczny' łu wpływ w dewizowych z turystyki w og lnych dochodach dewizowych niekt rych kraj w europejskich (podrozdział 4.. wynikającego gł wnie Ze wzrostu wartości rozlicze(t z tytufu kart płatniczych. rynku turystycznym. ale trwałego wzrostu płatności dewizowych rejestrowanych przez NBP (o lŻvo). Wynika z tego. np' w 1996 r' wynosiło 33. jest wynikiem rozwijania turystyki przyjazdowej do Nierniec i krajowego ruchu turystycznego' Niemcy lokują się w czo_ ł wce turystycznej świata i coraz bardziej utrwalają swoją pozycję na stopniowego. mimo istnienia wielu atrakcyjnych walor w turystycznych. Akceptując generalnie diagnozę przyczyn kryzysu turystyki polskiej Instytutu Turystyki opracowaną dla PoT warto zwr cić uwagę.1d USD. że w 1998 r' Niemcy wydali mld USD odnotowano po turystykę zagraniczną46.jak i przychod . dużego spadku liczby przyjazd w cudzoziemc w do Polski w spowodowanego m. można przyr wnać do eksportu towar w i usług. Nadwyżka w bilansie turystycznym moze być wykorzystanana częściowelub całkowite pokrycie deficytu bilansu handlowego. Analogia ta sprawia. spadku |iczby przyjazd w turyst w z Niemiec (o Ż6vo) . Turystyka przyjazdowa zwiększa doch d narodowy. 1. stanowi narzędzie podziału dochodu narodowego. To samo źr dło podaje. iz wainym zagadnieniem jest saldo obrot w turystycznych.żespadekprzychod w dewizowych w latach 2000_2001 nastąpił w wyniku: - W tym kontekście trzeba przypomnieć kilka prawidłowościog lnych. że turystyka zagraniczna' podobnie jak krajowa. okolicznośćta jest uznawana zawuŻną przesłankę wzrostu znaczenia turystyki w strukturze nowoczesnych czynnik w rozwoju społeczno-gospodarczego. ioszu_ kiwanie przyczyn głębokiego załamaniaw zagranicznej turystyce przyjazdowej do Polski tylko poza granicami kraju to zamało. a wpĘwy z turystyki przyjazdowej Wlatach1998_2001wpływyztytułuprzyjazd wcudzoziemc wdo Polski spadły z 8.10) wymownie potwierdzają tę wsp łzale żność. turystyka wyjazdowa zaśzmniejsza jego rozmiary. oraz4.w 1996r. Dane Statystyczne z lat 1996_2001 potwierdzająbardzo nier wny polskiej gotrend w rozwoju turystyki polskiej. korzystna z punktu widzenia bilansu płatniczego.0 mld USD w 1998 r. i 2000 r. kt re moze mieŻ duzy wpływ na og lny bilans płatniczy w wielu krajach o rozwiniętych funkcj r (oŻ']vo).w. lecz w skali międzynarodowej. Przytoc zone pr zykłady wy sokiego udzia- Ż74 . natomiast wyjazdową do importu tych d br i usług. iż usunięcie dotychczasowych barier nych. Turystykę zagraniczną przyjazdową. spadku przeciętnych wydatk w os b przyjeŻdŻających na jeden dzie .rynku generującego Znaczną częśćprzychod w dewizowych Polski z tytułu turystyki zagraricznej. przy znaczącym w sprzyjających aktywizacji tego sektora' Natomiast poprawa warunk w Polsce gospodarki rynkowej stworzą układ przesłanek l0-procentowy wzrost zar wno przyjazd w. 2. niski poziom świadczonych usług w mię_ torystyc"nych itrudnościpolityczne.II i 3. ' W Polsce. Pozytywne tendencje w w zagtaspodarce turyĘcznej trwały do 1997 r. a 1 . że w turystyce europejskiej odnotowano w latach t999_ŻOO1 prawie j proudziale kapitału zachodniego. ptzy czyni się do polepszenia akości zaduktu turystycznego i wzrostu znaczenia turystyki w omawianym dalszego rozwoju polskiej turystyki naświetlokresie.5.8mldUSDwŻOOIr. przyczyŻ75 ach turystykl pr zy j azdowej.InstytutTurystykiwyjaśnia. Tendencja ta.in. ze względu na skutki ekonomiczne. Uwarunkowania no w podroz działach 2-I0. tidrzy w wczas odwiedzili Polskę. Wolno sądzić. Jedynie radykalna zmiana stosunku władz par stwowych i samorządo*y"h do turystyki przyjazdowej może przywr cić korzystne tendencje w turystyce polskiej. spowodowanego gł wnie słabnącym zainteresowaniem Polską jako miejscem robienia zakup w.zna' dzynarodowym obrocie gospodarczym nie było ani polityczczące. 78 mln Niemc w uczestniczyło w zagranicznych podr żach na turyStycznych. rozw j turystyki przyjazdowej nie nastąpił w minionym okresie' dłownymi przyczynami były m.8 stronie i'"y"noao' z turystyki przyjazdowej' Warto dodać' że sa]do ujemne wymiany turystycznej Niemiec stale spada.

Francuzi 170 USD. po uwzględnieniu wpływ w rejestrowanych przez NBĘ wzr sł z 55.0 w 2000 r.kt rzy korzystali na terenie Polski z noclegu wydawali średnio na osobę 136 USD i blica 4.7. i 4. Udział łącznych wpływ w od turyst w.0. W Polsce wpływy z turystyki zagranicznej nie odgrywają jeszcze znaczącej roli w tworzeniu dochodu narodowego. łącznie z przychodarni wolnorynko- Jakjużwykazano. Wyniki badar Instytutu Turystyki zawiera ta- i długościczasu pobytu.łoguch przewozowych mogą stanowić znacznie większy odsetek.Ż.6. 44 USD. JeŻe|i chodzi o wydatki według kraju pochodzenia. 250--300 mln USD. w 2000 r.9Ż USD. Białorusini 76 USD.5 w Ż00I r. Brytyjczycy 197 USD. gdzie występuje najsilniejsze skupienie turystyki przyjazdowej' tj' w krajach Europy Zacnoaniej i w USA. umożliwiają pokonywanie barier wzrostu.7Vo w 1999 r.9. Niemcy - Wielkościwydatk w zależałyod rodzaju oraz długościpobytu kraju pochodzenia. Amerykanie 16.5vo ich udziału. a w 2001 r. Jezeli .8 w 2000 r. 330 USD we Francji.w USD i Ukrair cy . lotniczyctr i morskich.3 noclegu (5.to Instytut Turystyki odnotował. średnie wydatki turystyczne cudzoziemc w zZachodu odwiedzających Polskę w 1989 r. Szwedzi 4. mogą być interesujące. Rosjanie 3. Koszty transportu kształĘąsię. inaczej w ruchu międzynarodowym i inaczej w ruchu międzykontynentalnym' turyst w wymi. w krajach zaśo dobtze rozwinięty"t' u.4Vo w 2001 r. 290 USD w Hiszpanii i 540 USD w RFN. kt re są oceniane przeciętnie na 30vo og lnych wpływ w dewizowych z turyStyki.niając się do zwiększenia importu koniecznego do zapewnienia rozwoju gospodarczego danego kraju. Innymi słowy. Szacunki tych wielkości w Polsce w LATACH cuDzozlEMcÓw w pot-sce 1993-2001 1993 1994 1995 |6Ż 2lr 174 1996 199'I 1998 213 Żo3 200 159 13'l 140 1999 2000 200t USD. Niemcy gościliw Polsce w 2001 r.). WYDATK| . ze wysokośćog lnych wpływ w z tych kraj w wyniosła w 1989 r.-z kraj w zamorskich średnio na osobę 324 USD.7. Dla por wnania na|eży podać. Według danych Instytutu Turystyki. Wynika Z tego. tak jak pokazano w tablicy 4. Skandynawowie 128 105 USD.4. 143 Ż76 Ż77 . Wpływy dewizowe z turyStyki zagratltcznej nie obejmująz reguły wpływow z tytułu pasażerskich opłat transportowych kolejowych. a Litwini W latach I999_Ż00l uległa zmianie struktura łącznych wpływ w dewizowych Polski (tablica 4. 41 USD.3. odwiedzaj ący na jeden dzie wydawali np. wydawali 41 USD. że średnie wpływy w przeliczeniu na jednego turystę zagranicznego wynosiły w 1987 r. Włosi 7'3.wpływydewizowezturystykimiędzynarodowej nie rozkładają się r wnomiernie między poszczeg lne kraje czy nawet regiony turysiyczne świata.lecz koncentrują się tam.kraj w. ze turyściz Niemiec przyjeżdŻający na jeden dzie w 200I r. 5. rzeczjasna. Trzeba wreszcie podkreślićdominację Niemiec w łącznych wpływach dewizowych Polski z turystyki przyjazdowej. do 60. jednak można je osiągnąć często niższym nakładem' Wzrost udziału usług turystycznych w bilansie obrot w zagranicznych może się więc przyczynić do zwiększenia opłacalności tych obrot w. Francuzi .0 noclegu w 2000 r. to średnia chodzi o długość pobytu turyst w Polsce według |iczba deklarowanych nocleg w była następująca: og łem 4.8). Rzeczywiste Tablica 4. Kanada) wydawali 203 w 2001 r. wynosiły około 200 USD. Ukraircy UsD' Węgrzy z noclegu turyści np. Istotne znaczenie dla wysokości wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej ma Sprawa wysokości przeciętnych dziennych wydatk w wydatki turyst w zagranicznych są jednak znacznię większe. W latach I999_Ż0u struktura wpływ w kształtowała się. oficjalna ewidencja wpływ w wskazuje w przybIiŻeniu na O. natomiast ci. poiotni" jak wpływy z eksportu towar w. Ta koncentracjaptzestrzenna wpływ w ma charakter trwały. korzystający (UsA. -3. wpływy z turystyki.

az do stworzenia szerokiej sieci informacyjnej. 279 Ż78 .. z kraj w europejskich' og wypoczynkowo-rozrywkowych. Relatywnie dłuzszy czas pobytu turySta wybiera pozaeuropejskich. Po pierwsze. są niezbędne do rozwoju całej gospodarki narodowej lub są społecznie użyteczne. gospodarka turystyczna daje mozliwośćzatrudnienia znaczne1liczby rąk do pracy przy stosunkowo niskim koszcie tworzenia stanowisk. Natomiast jeślichodzi o czas pobytu. budowa dr g czy rozbudowa środkw transportu..8 lnie uważa się.8-{.. Po drugie. moteli itp. pensjonat w.1 14.5 35. niŻma to miejsce w obrocie ryStycznym międzyeuropej skim.0 25.*!$*ffi 51.5 '7. Często są one r wnież gospodarczo opłacalne. |ecz takŻe od stopnia i moż1iwościzwiedzania kraju reganizo*unia ut ut"ii turyStycznych pacepcji turystycznej. ze stosunkowo niewielka |iczba os b udaje się za grinicę na dłuższypobyt w celach wypoczynkowych.: . od budowy i modernizacji dr g kołowych. rozw j turystyki międzynarodowej daje szansę aktywizacji region w i miejscowości turystycznych nie rnających korzystnych warunk w do rozwoju innych dziedzingospodarki narodowej. Spotyka sii-opinie.. oraz zakład w gastronomicznych i urźądze zmotoryZowanego.iiilit Niemcy Pozostałe kraje sąsiedzkie Inne kraje europejskie Pozostałe kraje -' i. Źnoo*TYcH WPŁYlVow Tablica 4. wydatkowane przez paristwo bezpośredni.o lub w formie kredytowania inwestycji podejmowanych przez r zne sektory gospodarki turystycznej. W krajach prowadzących aktywną politykę turystyczną powszechnie się obserwuje dqŻenie do zwiększania wpływ w dewizowych z turystyki zagranicznej nie tylko przez odpowiednią i intensywną promocję własnych walor w turystycznych. że osiągnięcie tych cel w wymaga znacznych nakład w finansowych na inwestycje turyStyczne.8. iż średniawydatk w zaleŻy nie tylko od wysokościkoszt w utrzymania oraz poziomu cen pamiątek' na og ł chętnie zornabywanych przez turyst w zagranicznych. Mile widziane są także inwestycje z udziałem kapitału zagr anicznego. charakteryzuje duŻa ruchliwośćprzestrzenna rym i w związku z tym nie tylko zmienia miejsca pobytu w kraju' w kt kolejno kilka kraj w' Jednocześnie przebywa.9 21. to warto na og ł miitae. 'q.1 15. i. Przyczyn tego można upaĘwać m'in' tuw duzl wyzszych kosztach przejazdu. Wypada przypomnieć. sTRUKruM wPŁYVÓw DEWlzowYcH PoLsKl w LATAcH 1999. Jako przykłady mozna podać region nowosądecki w Polsce czy Dalmację w Chorwacji.8 32.9. zdrowotnych Wszelkie nakłady inwestycyjne w gospodarce turystycznej lizowane pod kątem ich opłacalnościekonomiczno-społecznej.6 5r. o są ana- Bierze do eks_ znacze- "r{k w krajach uiornu*czych. |ecz często odwiedza ale szybkośćwsp łczesnych środkw transportu pozwala na częste' np' na obszarze t<rotkotrwałe-wyjazdy turystyczne do pardstw obcych.1 9. zwlaszcza z punktu widzenia rozwoju turystyki krajowej i potrzeby zapewnienia waruŃ w niezbędnego wypoczynku.2ooo l 2ool WEDŁUG Tablica4.sTRUKruMWPŁY1voWDEwlzowYcHPoLsKlwLATACH1999. Że wsp łczesnego turystę np. transportu kolejowego. czyli czynn\k mający istotne nie dla gospodarki narodowej danego kraju. 2ooo l2oo1 WEDŁUG KM]ow . motywujących turyst w do wydłużaniapobytu. s'ttt l #! ffiffifi iiri#. rozbudowy lotnisk i parku samochodow ego' przez budowę hoteli. np. W rachunku korzyści należy jeszcze uwzględnić dwa elementy dośćdużej wadze.3 25. się pod uwagę bezpośrednią rentownośćobiekt w oddawanych ploatacji oraz fakt napływu dewiz. Nie trzeba podkreślać. że inwestycje turystyczne.lecz także przez stwarzanie możliwościkorzystnych i atrakcyjnych warunk w... UE.3 10. Dlatego wszystkie kraje doceniające ekonomiczne znaczenii turystyki przeznaczająwysokie sumy na rozw j infrastruktury turystycznej i paraturystycznej.

niezbędne j est przyjęcie konc epcj i rąchunku zewnętrzne 80 turyStyki. zakupują na rynku r żne towary i usługi.. rachunek zewnętrzny turystyki jest przede Zob.. iż Problematyce ekonomicznej zagran. że zagraniczna turystyka przyjazdowa przez eksport niewidzialny efektywnie oddziałuje na bilans platniczy kraju recepcji Z turystycznej. kt re są eksportowane r wniez w ramach zagranicznych obrot w towarowych. płaci za nie detaliczną cenę rynkową krajow ą. 5a datk w i dochod w dewizowych związanych z turystyką. opłacalność jest szczeg Inie duża w przypadku konsumpcji turystycznych nego usług gastronomicznych. np. Nalezy się zgodzić z opiniąR. Uog lniając. nowych towarach czy usługactr. Turysta. dokonując wymiany widzialny eksport towąrowy. transportu itp. w polityce celnej. np.z kt rego pochodzą turyści55. Jeślichodzi np. Ruch przyjazdowy z Zachodu do vłybranych pa stw socjalistycznych. trzeba powiedzieć'. pod warunkiem ze przebiega w granicach określonychprzez skalę atrakcyjności dokonywania zakup w podczas pobytu poza własnym krajem i *łuzy do cel zwykle z punktu widzenia tempa poprawy zaopatrzenialudności ta turyStyczna droga redukowania cząstkowej nier wnowagi rynkowej jest wymowna. ze zjawisko to w tablicy jego strukturze. Międzynarodowy ruch turystyczny moŻe też być kanałem przepływu informacji. Zdobywane w ten spos b dewizy można na og ł wykorzystać natychmiast. Ponadto trzeba zauważyć. Barede'a56. nr 4. Pa stwo. . okolicznośćta moze ułatwić poszukiwanie nowych. może wywierać większy nacisk na tę czy inną pozycję rachunku Zewnętrznego turystyki. z kt rego pochodzą turyści. NaleŹy jednocześnie przypomnieć. Przycfujd netto z turysĘki międzynarodowej w bilansie płatniczym. niesptzedaż r żnorodnych usług turyStycznych. korzystna ekonomicznie tzw.ekonomicznego punktu widzenia zagraniczna turystyka ptzyjazdowa jest uważana za jedną z najbardziej korzystnych form obrotu dewizowego. że aby oszacować wynik netto międzynarodowej wymiany turystycznej. że w międzynarodowym obrocie turyStycznym występuje. to gdy się pominie przyczyny natężenia importu turystycznego oraz ocenę jego skutk w pozaekonomicznych. Turyści zagraniczni mogą w określonym stopniu reklamować niekt re towary potencjalnie eksportowalne lub też własny kraj jako interesujący ce| przyszĘch podr - towarzyszy turystyce międzynarodowej. zabierającje ze sobą. Na rolę turystyki międzynarodowej mozna też spojrzeć od strony jej wpływu na r wnoważenie i wzbogacanie wewnętrznego rynku d br konsumpcyjnych kraju. z jednej strony. jw. Są one bowiem świadczone po cenach detalicznych.łcznej turystyki przyjazdowejjest poświęcone opracowanie S ' Wodejki. tworząc natychmiastowe Źr dło got wki. może stanowić dla kraju recepcji interesujące źr dło informacji o istniejących za granicąusprawnieniach techniczno-o rganizacy jnych.. Turyści dewiz na krajowe środkipłatnicze.'riun"go francuskiego eksperta.problemy turysryki" 19gg. Baretje. podczas gdy w przypadku tradycyjnej transakcji zapłata odbywa się z odpowiednim op Źnieniem eksportu niewidziali na og ł na warunkach kredytowych. w większościnie zostałyby wywiezione nielicząc pamiątek kt re za granicę' Eksport niewidzialny jest na og ł korzystniejszy od wywozu dokonywanego przez ptzedsiębiorstwa profesjonalne' Handel nie ponosi przy tym koszt w ubezpieczenia. z pominięciem konieczności międzynarodowych roz|iczefi finansowych5a. z rcguły o wiele wyŻsząod mozliwej do uzyskania ceny eksportowej. aby zvłiększyć swoje dochody i (lub) zmniejszyć wydatki. s6-" lamze55 Ż80 . opartego na przedstawionej Ży turystycznych. lepszych ro'wiąza(l w wielu dziedzinach życiahłaja. naukowo-technicznej. W tablicy 4'10 przedstawiono schemat zewnętrznego rachunku opiacalnościturystyki zagranicznej. mozna zatem powiedzieć.. Na tle zarysowanej problematyki ekonomicznego znaczenia tury_ styki międzynarodowej wyłania się jeszcze zagadnienie obliczania wy- w niehandlowych. Turystyka biznesowa np. że import turystyczny w normalnej gospodarce może stanowić w dłuższym okresie stuteczny stymulator wzrostu produkcji d br konsumpcyjnych zakupywanych masowo przez turyst w i kształtować politykę ich importu w tradycyjnym Ębie.. nr l.. Zdaniem'rpo. Przedmiotem nabycia przez turySt w są r wnież towaly. o Polskę. występujących obligatoryjnie przy eksporcie tradycyjnym. Kraj przyjmujący turyst w uzyskuje więc dewizy Za towary. z drugiej zaś zagraniczni. skuteczna i niekiedy świadomie preferowana przez czynniki oficjalne. powiększonych o marzę gastronomiczną.Problemy turystyki" 798'l . R.. Powszechnie wiadomo.

transport lokalny itp. kształcenie zawodowe) Usługi r żne (np. transport lokalny itp. Jednak trzeba przy znać. iż kryterium 283 . rozrywki. kulturalno-rozrywkowych) człowieka. zaspokajania potrzeb turystycznych omawiane usługi można og lnie podzielić na podstawowe.Tablica 4'1 0.1. umożliwiające turyście m. dobra konsumpcyjne trwałe i nietrwałe. sTRU KTUM Źpoo* W TURYSTYCE ZAGMNICZNEJ DocHoDow l wYDATKow Rozoztnt r Wydatki bezpośrednie turyst w zagranicznych (noclegi. kształcenie zawodowe pracownik w za granicą) wszystkim metodą obliczeniową. pamiąr ki. Z punktu widzenia czywistnieniem potrzeb duchowych turysty. noclegowych) i niematerialnych. wyżywienie. Należy r wnież zaznaczyć. dojazd do miejsca występowania walor w turystycznych.wyposażenie i vządzenia turystyczne) Transport międzynarodowy (koszty zagranicznych przelazd w turyst w kra- U5ŁUG| TURY5TYCZNE r I Eksport (towary. promocja Usługi r żne (np. pamiątki' rozrywki. mających zwiryek z urządzeniami oraz z instytucjami infrastruktury nieturystycznej (np. czy|iurzą- 5. ur l t I r ządzeni a tury sty czne) I r Transport międzynarodowy (wpływy z przejazd międzynarodowych turyst w z zagranicy) w jowych) Inwestycje turystyczne danego kraju za granicą Inwestycje turystyczne inwestor granicznych granicą w za- TURYSTYCZNYCH (CeCnY I ZAKRES) Przez usługi turystyczne należy rozumieć wszystkie społecznie poŻyteczne czynności służącezaspokojeniu potrzeb turystycznych materialnych (np.) Import towar w (gł wnie żywność. lecz do tego potrzeba dodatkowych badar{ nad wpływem turystyki na r żne mechanizmy gospodarcze. licencje. licencje. związanej z eksploatacją walor w turystycznych.in. zaspokajające potrzeby materialne' i komplementarne.) r Wydatki turystyczne bezpośrednie obywateli danego kraju za granicą (noclegi. promocja Spłata odsetek tkzyw I I l I l tytułu inwestycji zagranicznych i spłata kapitał w z Wyw z dewiz wypłacanych zagranicznym pracownikom zatrudnionym w turystyce Reklama. wyroby rzemieślnicze. wyżywienie. dzenia oraz instytucje infrastruktury turystycznej. obĄrnujące czynności związane z Utzedecydującym o charakterze usługi (podstawowej lub komplementarnej) jest cel jej świadczenia na rzecz turysty. pomoc techniczna. pobyt w tym miejscu. komunikacyjnych. Chodzi tu o działalność pośredniej gospodarki turystycznej . Pozwoli to na ilościowe i jakościowe określenie wpływu zmiany jednej składowej tego Systemu na inne składowe. czyli duchowych (np. oznacza to. pomoc techniczna. i że wytwarza je gł 'wnie bezpośrednia gospodarka turystyczna. a następnie powr t do stałego miejsca zamieszkania. społeczne i ekologiczne. usługi noclegowe w kwaterach prywatnych czy usługi komunalne). Usfugi turystyczne obejmują więc r zne czynności. Jednak może on i powinien się stać narzędziem zarządzania. iz w bogatej strukturze usług turystycznych występuje wiele rodzaj w działalnościusługowej. że usługi turystyczne są świadczone przede wszystkim przez komplementarne dobra turystyczne. DEFlNlcJA usŁUG Dochody z inwestycji turystycznych za z dewiz wypłacanych krajowym pracownikom zatrudnionym w turystyce za graricą Reklama.

cechą usług turystycznychjest ich abstrakcyjny charakter. biura podr zy).. Dlatego iuże znaczenie mają dob r personelu i zaruądzanie nim oraz tzw. Przykłady te wskazują powiązania między usługami cząstkowymi.h. Mozna r wnież m wić o zestawie (pakiecie) usług. . kt re są wzajemnie zależne."o*u.konsumowana."k]u. Po piąte. produkcja usług turyStycznychjest w mniejszym stopniu niż przemysłowa podatna na postęp techniczny. usług turystycznych. Podstawową przesłanką substytucyjności usług są kondycja ekonomiczna turysty i cechy usług zastępowalnych. Nawet popyt uczestnik w turystyki kongresowej oiar Liznesowel nie jest wolny od wpływu waha . war. kt ry kupuje. kt re jednak Zawsze są komp1ementarne''2. Kasparal. ob- ztego zaniaru. cechą usług turystycznych jest ich substytucyjność. Wątpliwe też jest.Na podstawie literatury przedmiotu oraz obserwacji rueczywistości można podjąć pr bę wyr żnienia specyficznych cech usług turystycznych. komunikacja interpersonalna' Dotyczy to zwłaszcza tych usług turystycznych.e."ono'y.że turysta konsumuje cały zestaw usług odnoszących się do os b lub rzeczy' kt ry składa się z częściowopodobnych. Po pierwsze. że cząstkowe. z. W konsewalor w turystycznych kwencji społeczno-ekonomiczna użyteczność jest uwarunkowana odpowiednią dynamiką i strukturą wewnętrzną Usługi komplementarne to taYje usługi. Produkcja usługi turystycznej odbywa się w ouecnosci klienta i w momencie wytwarzania usługa jest . kt re turysta konsumuje w czasie zmiany miejsca (podr ży) i w czasie pobytu w nowym miejscu (cel podr zy). Po sz ste. jw. że zaspokajają one popyt turystyczny komplementarnie i substytucyjnie. usfugi turystyczne charakteryzuj e wewnętrzna dysproporcja. tzeba podkreślić. Wynika Ztego' ze usfugi turystyczne determinują og lnie rozw j turystyki. cechą usług turystycznych jest zr żnicowany pod względem czasowym' przestrzennym i rodzajowym popyt na te usługi.' Potencjalny turysta nie ma mozliwości wypr bowania proaunu. Po si dme. s.je. np.. tak rozumiany Zestaw usług jest produktem w sensie makroekonomicznym i składa się z dużej |iczby usług pojedynczych... Wtnsekw"n. Sezonowość popytu może utrudnić funkcjonowanie niekt rych przedsiębiorstw. gdyz wpływa na ograniczenie śprzedazy i powoduje zamroŻenie zdolnościusługowej.'i uuaunia popytu w tym względzie są trudne. Management imTourismus. Turysta zamierzający wyjechać na urlop prawdopodobnie zrezygnuje r szy.magazynowana''.. Po drugie. Zjawisko to ma istotn e znaczenie gospodarcze. aby narciarz wynajmował pok j w hotelu w Zakopanem. Zważywna bardzo ścisłe żnych oferent w. sprzedaż pamiątek w kiosku hotelowym lub rezerwacja pojazdu w wypożyczalni samochod w. Nie istnieje bowiem nic takiego jak pr bka oi"o. Przykładem tego może być zakwaterowanie w hotelu z częściowymlub pełnym wyŻywieniem czy komplet usług związanych z wyjazdem. iż usługa turystyczna nie może być . Wynika stąd.iż oferenci ci są r wnieŻ zależni od siebie.. gdyby nie miał tam mozliwości jeżdżenia na nartach. rozwoj tych usług zaśiymaga 284 .o285 rozwagi i roztropności ekonomicznej. w istotny spos b wpływa na poziom o.." .u". Zdaniem C. cząstkowych. musi się w dużym stopniu opierać na materiała"h . W transporcie turystycznym zas bezpośredni kontaki konsumenta z producentem usługi nie jest cechą istotną. Usługi turystyczne w sensie makroekonomicznym znajdują się w komplementarnym związku z walorami turystycznymi.jukośe sługi ruchu turystycznego. Kaspar.. usługi noclegowej w t'oietu czy na kempingu. tak jak przesyła się to- Po czwarte. usługi turystyczne mogą być pojedynczymi usługami odnoszącymi się do rueczy lub ludzi.kt rąmożna się spotkać w przypadku towar w. komplementarne usługi są oferowane na rynku przez 1 - C. Turysta. -kt . a częściowoistotnie się r zniących usług pojedynczych. TurySta ma możliwości wyboru np.ą związane z bezpośrednim kontaktem z turystą (hotelej restaurac. 33-35. Po trzecie. cechą istotną usług turystycznych jest obecność konsumenta' Usługi turystycznej nie można przesłać. jeśliw planowanym miejscu pobytu nie będzie miał możliwości znalezienia zakwaterowania lub wyżywienia.. Usługę turystyczną można wreszcie pojmować w sensie og lnoekonomicznym jako zestaw usług pojedynczych. Cechą charakterystyczną jest więc to. może korzystać z usług transportu pasażerskiego itd. lam7. To. pobytem i powrotem do miejsca zamieszkania. podejmując decyzję. Muszą więc ze sobą wsp łpracować..

Należy wyraźnie powiedzieć. 287 . Dlatego bardzo wuŻnajest informacja turystyczna. Alp francuskich. Ważne miejscowości i regiony turystyczne. 39 i nast. komfort. względy towarzyskie3. cele podr ży turystycznej . Po jedenaste. popularność i regularność. Na pierwszym miejscu na|eży wymienić transport kolejowy. Kaspar. iz są one rozwijane ze względu na inne warunki życia niż w stałym miejscu zamieszkania turysty i nowe potrzeby' jakie się rodzą podczas podr ży turystycznej. umożliwiaj ą p ełną reprodukcję sił biologicznych i psychicznychzuŻytych w procesie pracy i nauki otaz podczas innych obowipkowych czynności wsp łczesnego człowieka.zakłes usług. usługi turyStyczne. większą niezależność. 5. szczeg lnie w zakresie noclegu i gastronomii. Mozna powiedzieć. usługi celne czy informacyjne. Należy w tym dostrzegać koniecznośćzastosowania nowoczesnych metod badan rynku. Dzięki takim zaletom usług transportu kolejowego. cechuje juŻ wyruźnie rynek nabywcy. W tym sensie są one ważnym. wolny przebieg. Ten aspekt rozwoju usług turystycznych wiąze się gł wnie ze społecznymi funkcjami czasu wolnego. Po sme. W Ę mierze są one w pełni lub częściowoodpłatne. Tbansport osobowy w celach turyStycznych świadczy usługi zapomocąr żnych środk'w transportu. Nazywa się ją nawet pionierem turystyki. podobnie zresząjak wszystkie usługi.2. Przechodząc do og lnej charakterystyki roli poszczeg lnych środk w transportu w obsłudze ruchu turystycznego i obserwowanych tendencji w tym zakresie. że wrct'ra wyboru środkatransportu turystycznego mogą ze sobą konkurować. szybkość. 3 c. większą wygodę. GKKFiT.wych.kolej stała się najbardziej uniwersalnym środkiem podr ży. Trzebajednak powiedzieć. Zap ew niaj ąc wypo czynek. jak np.in. Jest to z pewnością okolicznośćkorzystna dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. przyjemnośćpodr ży. względy ekonomiczne. że usługi turystyczne najpierw się sprzedaje. szwajcarskich i austriackich czy Zakoparle. jeżeli nie decydujące. zwyczaje' sentyment. szybkość. Wśrd kryteri w wyboru określonego środkatransportu turystycznego wymienia się' opr cz kryteri w ja_ kościowych i związanych z właściwościami technicznymi środk w transportu oraz z kosztami podr ży. usługi turystyczne w Polsce. np.że turystyka należy wsp łcześnie do najdoskonalszych form zagospodarowania tej kategorii czasu. Wiadomo zaś. UsŁucl TMN5PoRToWE Usługi transportowe naleŻą do podstawowych usług turystycznych. większe bezpieczeristwo podr ży. tworzą podstawę r żnorodnej działalnościgospodarczej. jakbezpieczeristwo. Historia turystyki dobitnie wskazuje' iż kolej miała duże. Po dziesiąte. jak wiadomo.iż w strukturze konsumpcji turystycznej podr ż jest zawsze pierwszą i ostatnią jej fazą. Warto też podkreślić. iżjako środek ptzewoza ruchu masowego' w tym turystycznego. znaczna częśćusług turystycznych w Polsce ma charakter rynkowy. Warszawa 1970. a potem świadczy i konsumuje. Niekt re z nich są świadczone bezpłatnie. Wśrd wielu motyw w wskazuje się m. znaczenie dla wsp łczesnej turystyki. gł wnie naturalne. iż ro|a ta jest wynikiem wzajemnego oddziaływania turystyki i transportu. Ekonomiczny sens tych usług polega jednak na tym. przew z ładunk w iprzew z pasazer w. Środek ten odznaczał się zawsze dużą zdolnością przewozową i taniością świadczonych usług. Ż86 Dlatego usługi transportowe są powszechnie uważane za dynamiczny czynnik kształtowania ruchu turystycznego i jego obsługi. Rozw j i konsumpcja tych usług warunkują bowiem dostępnośćwalor w turystycznych dla turyst w. usługi turystyczne. podobnie jak inne usługi. większą swobodę ruchu w czasie podr ży. Po dziewiąte. wypada powt rzyć uwagę. spełniają w ażne funkcj e s p o łe c zn e. Z usfug transportu korzystają osoby podr Żujące zar wno w celach turyStycznych. jak i pozaturyStycznych. Poprawnie funkcjonujący rynek może r wnież tutorzyć warunki rozwoju osobowości człowieka wypoczywającego. a takŻe motywy wyboru. zavtdzięczają sw j rozw j budowie linii kolejowych w XIX w. Wsp łzależność między turysĘkŁ a środkami-transportu. s. a niekiedy jedynym czynnikiem rozwoju miejscowości zasobnych w walory turyStyczne. Problemy eko' nomiczre turystyki. Przedmiotem świadczer{ transportu jest.

na rynku turyStycznych usług przewozowych w krajach zachodnich. wpro- ołącznej długości 120 tys. Koleje europejskie w walce konkurencyjnej z samolotami. Te zmiany jakościowe wyrażają się we ^.w ostatnich kilkudziesięciu latach kolej utraciłapozycję podstawy przewozu na rzecz innych środk w transportu osobowego. Rozmaite przedsięwzięcia prowadzące do tego celu są podejmowane zwłaszcza w Europie. jw. całodziennego biletu na metro londyriskie. orczykowe itd. Można dodać... podejmuje wiele wysiłk w zmierzających do poprawy jakości swoich świadczer . stabiIizując podaż usług przewoz w osobowych w jednych krajach i podno- " wadzony przez koleje brytyjskie. sw j pomyślny rozvt j zawdzięczają w dużej mierze . Jednym z takich przykład w jest system . wprowadzają wiele usług przyciągających turyst w i osoby podr żujące zawodowo. Ta istotna kategoria.. n wzrościeszybkości. wyciąg w i tras narciarskich. co Inaczej przedstawia się sytuacja na innych kontynentach.Intercity Pullman''.Executive'' korzystają z następujących udogodnier{ i usfug: turystyce samochodowej weekendowej i urlopowej. śniadania.. w Alpach szwajcarskich odnotowano 500 kolejek linowych i rz00 kolejek narciarskich (w 1950 r. by mogły wpłynąć na zwiększenie znaczenia kolei w obsłudze tego ruchu. W roku 1987 np. Są to środki transportu do cel w czysto turystycznych i obejmują koleje zębate. I zavt arty ch Wszystkie dane dotyczące usfug turystycznych za granicązaczerpnięto z informacji w. obecnie urządzenia te są zainstalowane we wszystkich ośrodkach turystycznych i ich rozw j wykazuje tendencję wzrostową. krzesełkowe. 77 kolejek narciarskich). Statystyki międzynarodowe wskazują na zmniejszanie się długości eksploatowanych linii kolejowych i spadek względnie ustabilizowanego udziału kolei w przewozachpasazerskich w ciągu ostatnich kilkunastu lat. Jak już wspomniano. obiadu i kolacji podawanych do zajmowanego fotela.w uprzyjemnianiu podr ży. kt rej uzupełnieniem są wyciągi wagonikowe. kolejki linowe oraz wyciryi. km. W pięciu połączeniach do Londynu i z Londynu otazw pięciu pociągach dziennie od poniedziałku do piątku podr żni z biletem ryczałtowym . rezerwacji miejsc siedzących. Kolej.4?o w 1989 r. warto wspomnieć o znaczeniu turystycznym kolei specjalnych. a odległościpokonywane przez turyStę zbyt znaczne. bezpłatnego.Międzynarodowych Aktualnościach Turystycznych''. l5-procentowej zniż]r't na samoch d . pod naciskiem konkurencji innych środkw transportu. gdzie rola kolei w obsłudze ruchu turyStycznego jest mała. że koleje specjalne. a także w obniżce oplat ptzez stosowanie r żnych zniżek i bonifikat dla turyst w. Do roku 2000 Austria zarierzaładodatkowo zbudować 3 tys. W konsekwencji tych przemian ilościowych wystąpił teŻ wyraźny spadek udziału transportu kolejowego w przewozach turystycznych RFN z 4Żvo w 1960 r. do 8. w warunkach wzrastającej siły nabywczej ludności i preferencji indyi widualnych oraz masowego charakteru turystyki ma istotne znaczenie ''. Zanim zostaną zreferowane kierunki unowocześniania usług trans_ portu turystycznego kolei. Mimo względnego spadku udziału kolei w obsłudze ruchu turyStycznego obserwuje się jednak prawie niezmieniony poziom liczby turyst w przybywających do turystycznie gł wnych kraj w europejskich. Roczna ich zdolnośćptzewozowa osiąga liczbę kilkudziesięciu milion w statystycznych użytkownik w. Na przykład we francu- skiej sieci TGV (system szybkich i nowoczesnych kolei) od jesieni Ż88 Ż89 . w sząc w innych. Charakterystycznym przykładem dynamicznego rozwoju tychurządzeri transportu turystycznego może być Szwajcaria.)a. Interesujące przemiany jakościowe są r wnież widoczne w transporcie kolejowym innych kraj w europejskich.Europacar'' wynajęty na dworcu. uprawianej w celach sportowych. opr cz uruchamiania pociąg 'w o bardzo duzych szybkościach. kuponu upowazniającego do gratisowej konsumpcji i napoju w barze znajdującym się w składzie pociągu. Z4-godzinnego bezpłatnego miejsca na parkingu na stacji wyjazdowej. Na przykład w 1987 r. kolejowy transport pasazerski zarnierza odzyskać liczące się miejsce na rynku przewozowym. w Alpach austriackich było zarejestrowanych 15 tys. charakteryzujące się ograniczoną substytucyjnością. wyciąg w i kolejek alpejskich a l : r r s r r r telefonu w pociągu. (np.. salonu pullmanowskiego z napojami i przekąskami oraz stanowiskami biurowymi na gł wnych dworcach. ma szczeg lne znaczenie dla turystyki g rskiej zimowej.

Przewiduje się dow z turyst w koleją do centralnych punkt w w regionach turystycznych.. Warto przy tym podkreślićwysoki komfort w nia 14 wagon w będących w składach tych pociąg w. Do większych szybkości jest r wnież Experimental Intercity niemieckiej Kolei Federalnej. podr zy). W piętnastu krajach UE oraz w Szwajcarii przewiduje się utworzenie w trzech etapach. to trzeba podać. tzw. związany z geo.in. jakie w tym zakresie podejmuje się w skali Unii Europejskiej. osi Ż5uŻ80 kmłr.Koleją dwarazy szybciej niż samochodem oraz dwarazy taniej niz samolotem". a następnie autobusami do wybranych cel w ! turystycznych. W Niemczech zwraca się duzą uwagę na możliwościobsługi tury. indywidualne sfuchawki. Cel ten ma być osiągnięty dzięki budowie odpowiedniej konstrukcji długości17. Koleje hiszparskie (RENFE) w okresie gotowa do Wystawy Światowej ExPo I99Ż r. ale o istotnym znaczeniu dla wielkościwpływ w finansowych uzyskiwanych z eksploatacji kolei. Koleje Europy Zachodniej zarnierzają wykorzystać powstanie jednolitego rynku europejskiego i ostro rywalizować z transportem samochodowym oraz |otniczym na tym kontynencie. w kt . w Sewilli o Ż\vo liczącą 480 km linię do Madrytu i przystosowały ją do ści200 kmłr. Paryż-Bruksela-Amster- 1991 r. dworc w rozdzielczych.ł styki biznesowej. Przyjęcie takiej koncepcji wymaga duzych zmian programowych: koordynacji ruchu. obecnie udział transportu kolejowego w przewozach pasażerskich wynosi we Włoszech zaledwie 27vo. l Duzo miejsca oraz niekonwencjonalne urządzenie przedział w z* pewniają koleje francuskie (SNCF) w swoim luksusowym pociągu trasie Paryz-Strasburg. zakłada się 60_procentowy wzrost rocznych przewoz w. m. Należy podkreślić.1989 r. Wymienia sl. przede wszystkim w celu unikania przesiadek. Inną koncepcją dyskutowaną w Niemczech jest projekt zorganizowania turystyki kolejowo-autobusowej. w dodatku obciążonych bagażem. i to szybkimi pociągami. Wreszcie w następnych la_ tach nowe linie przecinające Alpy mają umożliwić zamknięcie wszystkich tras w skali kontynentu. km szybkich tras kolejowych. sieci 30 tys. Natomiast koleje hiszpar{skie wprowadzają wagony sypialne wyposażone w indywidualne kabiny natryskowe. Istnieje też zaniar przyłączenia Szwecji do europejskiej sieci kolejowej. rych jest oferowany specjalny program rozrywkowy. szczeg lnie uciążliwych dla os b podr zujących w interesach. do ŻOI5 r.6 km oraz lł tŻ91 dam i Paryz-Bruksela-Kolonia. iż począwszy od alizacja narodowych pĄekt w rozbudowy i tworzenia sieci z punktami: Londyn-Hamburg-Marsylia-Bordeaux. na kt Ę leży Kopenhaga. kursują w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim gi z szybkością 300 kmłr. historią oraz kulturą region w znajdujących się na trasie przc" jazd w. Par_ stwo to przystąpiło do dokładnej rekonstrukcji swoich kolei. Ten gigantyczny projekt odrodzenia transportu kolejowego w Europie Zachodniej ma być realizowany pod hasłem: . Podkreśla się przy tym duże znaczenie tych aspekt w dla przedsięwzięć biur podr ży i organizator w turystyki. jak i obsługę przed podr żą oraz po podr ży1 w spos b zbliżony do serwisu brytyjskiego.iż cechą charakteryStyczną rekonstrukcji kolei włoskich jest uruchamianie pociąg Ż50 km/h i 300 km/h 'w o duzych szybkościach spektywie do 2020 r. ana powietrzny . żcrskiego pociąg ekspresowy o średniejszybkości 250 km/h. w Niemczech został wprowadzony do normalnego ruchu pasa- Do kor ca stulecia jest przewidzianare- Ż90 .Ivo. Podstawami tej sieci są od 1995 r. transportu kolejowego Jeślichodzi o jednostkowe projekty modernizacji pasa:żerskiego w Europie. Turystyka urlopowa pełniłaby. W strumieniu informacji traktujących o narodowych projektach rnodernizacji kolei na uwagę zasługuje r wnież ptzyhJad Włoch. Na zakoriczenie rozważa o narodowych zamierzeniach modernizacji transportu kolejowego w Europie warto zwr cić uwagę na wysiłki. Aby zwiększyć rolę transportu kolejowego. na transport drogowy przypada7Żvo.. Oferta obejmuje zar wno rozbudowany na pokładzie pociągu. zaplanowania większej liczby bezpośrednich połącze(t między gł wnymi aglomeracjami. Koleje l.cderalne zar erzają uruchomić 40 skład w takiego superekspresu. aparaty telefoniczno oraz zestaw usług podobny do stosowanego na pokładach samolot w. Dyskutowana jest koncepcja połączenia kolejowego MalmÓ z wyspą Sjaelland. graftą. Koleje francuskie poświę" cająr wnież wyjątkową uwagę podr żnym pociąg w Loisirail. salony towarzyskie. tunel pod kanałem La Manche oraz trasy: Paryż-Londyn (3 godz. według wysuwanych koncepcji. funkcje uzupełniające.

etap w i przerw w podr zy. natomiast przejazd tą samą trasą pierwszą klasą szybkiego pociągu Thaylas trwa tylko Ż godz.. spośrd kt rych na uwagę zasługują: Polskie Linie Kolejowe (PŁK). i przewidują zako czenie eksploatacji 6 tys. Nowo powstałe sp łki mają być sprywatyzovłane. Chodzi tu o kolejki linowe na Kasprowy Wierch.. czyli także turyst w.Można też przewidywać. 85. żełatwość. że rola transportu kolejowego w obsłudze ruchu tury- stycznego wyraźnie wzrośnie. kolej czyni dostępny_ mi dla turystyki miejscowości i regiony. Reforma zakłada utworzenie sp łek Skarbu Pa stwa. jw. że w 2010 r. Jak podaje brytyjskie czasopismo . że PKP zułiększą sw j udział w obsłudze turystycznej na poziomie europejskim po przeprowadzeniu programu uzdrowienia gospodarki tej firmy. Jeślinp.. okazały się istotnymi bodźcami do przemieszczania się os b. W wariancie optymistycznym moŻna przyjąć. ruch pasażerski na tej linii przeŁłoczy 30 mln os b. W okresie 1990-2000 przew z zmniejszył się o 54vo. og lnie mozna powiedzieć' iż koleje żelazne.poszerzonej ofercie usługowej oraz inteligentnym systemom sygnał w i kontroli. Gubał wkę' G rę Parkową w Krynicy oraz na Szrenicę w Szklarskiej Porębie. ry?ada indywidualna. już obecnie obserwuje się w Europie Zachodniej interesujące dla kolei zjawisko: na kr tkich dystansach samolot zaczyna przegrywać z szybkim pociągiem nowej generacji. że jużw niedalekiej przyszłościkolej przejmie od linii lotniczych obsługę pasazer w na trasach kr tszych niż 800 km. Z punktu widzenia potrzeb turystyki g rskiej należy zwt cić uwagę na koleje linowe (PKL). Istotne znaczenie dla rozwoju usług transportowych ma też moto- 293 . pospiesznych II. Duza swoboda wyboru cel w turystycznych. Wsp łzależnośćmiędzyturystykąaśrodkamitransportu. Trzeba tu przypomnieć.Business Travel World''. Przyczyni się do tego takze niedob r port w lotniczych w Europie i zatłoczona jllż przestrze powietrzna. i koszĘe 45 USD. a także czteropasmowej autostrady. koleje mają bowiem wizerunek monopolu pa stwowego bez cel w dochodowych. jakąmożna z przedsięwziąć podr ż turystyczną.5vo. opr cz dużej ruchliwo_ wynosił w 2000 r. atakże użytkowanie mniej znanych dr g. km uznanych zanaibardziej deficytowe. PKP ograniczyły eksploatację linii kolejowych z 2 tys. samoch d cechuje inna ogromna zaleta. przezkt reprzechodzi lub kt re znajdują się w pobliżu dr g Żelaznych. że pod wpływem rewolucji technologicznej w omawianym transporcie wzrośnie ruch turystyczny. P. Prasa przytacza następujący przykład: lot samolotem w klasie biznesowej na trasie Bruksela_Paryż trwa łącznie 3 godz. że inwestycje kapitałowe w kolejnictwie zachodnioeuropejskim przez długi czas zaniedbywano. 40.. w 2000 r. tras. do ŻŻ tys. że w stosunku do 1999 r. Tunel pod kanałem La Manche oraz podobne połączenie między Szwecją a Danią stwarzają olbrzymie możliwościekonomiczne. Zakfada się. wyraża słuszny pogląd. Eksperci oceniają.. Kolej jest r wniez źr dłem osiągania korzy_ ściz system w informacji elektronicznej i kontrolnej.W. nadając turystyce ostatecznie charakter indywidualny.Kaspar. iż samoch d prywatny jest 5Cyt. W świetlepodanych informacji można z dużym prawdopodobierstwem przyjąć. Warto dodać. sprawia. PKP-Przewozy Pasazerskie i PKP-Cargo. charakteryzuj ąc znaczenie samochodu dla rozwoju turystyki. ossipows. miejscowościpołozonych na uboczu. Na tle poczynionych uwag o transporcie kolejowym na|eŻy poświęcić parę sł w sytuacji Polskich Kolei Par stwowych.67o i ekspresowych Ż. po latach stagnacji w obsłudze ruchu pasażerskiego i turystycznego' rozwijają się. Źr dłem finansowania reformy PKP ma być emisja kolejowych obligacji gwarantowany ch przez Skarb Parfu t w a i pożyczka Banku Światowego. R wnolegle spada liczba przewożonych pasazer w.wyrużającej się w możliwościłatwego osiągania odległych miejsc. to samoch d umożliwia zwiedzanie obszar w interesujących turystycznie i mniej vczęszczanych. s. km w 1990 r. Upowszechnianie się w społecze stwie prywatnego samochodu następuje szybko. Krąg użytkownik w samochodu prywatnego nie rozszerza się bowiem poza bliską rodzinę czy przyjaci ł.za: C.57o.kiego tunelu po stronie dur skiej dla dwutorowej sieci kolejowej. dzięki pociągom o duzych szybkościach.IJdział pociąg w osobowych w og lnej liczbie 360 mln pasazer w przewiezionych normalnotorowym transportem kolejowym Ż9Ż ści. jaką daje samoch d. i Jak pokazuje historia transportu. już w pierwszej połowie bieżącego wieku dzięki swoim zaletom samoch d podbił rynek transportowy. spadła liczba pasazer w przewiezionych og łem i we wszystkich rodzajach pociąg w. i koszĘe 190 UsD.

' 481 Austria 11 213 Belgia Czechy Dania Finlandia Francja Grecja Hiszpania Holandia Japonia 440 340 w Europie Zachodniej daje podstawę do wniosku. 6. chce jak najwięcej zobaczyć w jak najkr tszym czasie. 294 Ż95 . generuje r wnież mobilnośćwsp łczesnego tu_ rysty. w 1990 r. sierpieri). w 2000 r.1) Niemcy 41 mln. Rocznik Statystyczny 1988. 80. Zmotoryzowany turysta preferuje bowiem najlepsze warunki drogowe.Polska Ż3 mln oraz 8 mln samochod -71. Wynosiła ona w 1980 r.:ll ].. Wsp łzależność między turystylrą a środkami transportu. GUS.7 mln szt. jw. Dzięki samochodowi turysta odwiedza wiele miejscowości i re_ gion w turystycznych. Ż54 Ż6 456 408 390 459 508 70 200 310 Ż38 193 Niemcy Norwegia Polska Portugalia Szwajcaria Szwecja l5 64 224 285 433 190 259 430 (1997 r.6... iz turystyka samochodowa nie jest tak skoncentrowana w miesiącach letnich jak cały Żl8 155 iWarto też podkreślić. w 1980 r. .. . Pełniejszą ilustracją zmian liczebnych w parku samochodowym na świecie jest liczba samochod w na 1000 mieszkaric w. i 456 mln szt. trzeba zwr cić uwagę na wzrastające rozmiary parku samochodowego w Europie i w świecie. 4) Włochy 3Ż mln.. w 1970 r. natomiast dla całego ruchu turystycznego wskaźniki te wynosiły odpowiednio: 22%o oraz 35vo (C. Warto podać. iż regiony stosunkowo mało odwiedzane przez turyst w korzystają na szybkim rozwoju turystyki samochodowej prawdopodobnie więcej niŹ ośrodki nastawione na dłuższy pobyt. GUS.5) Francja 25 mln. szczeg lnie kierujący się motywami krajoznawczymi.5. 640. Turysta bowiem.) 476 428 146 (1997 r.. stałą pokusą do zmiany miejsca pobytu.1w'' s.399.l. w 1980 r. 8. szt. 2) Japonia 45 mln. decydującym o atrakcyjności tego środkatransportu. maju USA Włochy W..:l'll l l'. że w 1996 r.:l. w 1993 r. Jak informuje GUS7. do 316 mln szt. w 1993 r.w osobowych wzrosła W Polsce liczba zarejestrowanych samochod 't 479 tys. w 1970 r. w ciągu 20 lat ich liczba się podwoiła. na liście kraj w o liczbie samochod w osobowych w użytkowaniu powyzej . Warszawa 1988. stan liczebny samochod w osobowych wzr sł na świecie ze I94 mln szt.9 mln szt. s. i 9. iż w pierwszym okresie rozwoju turystyki samochodowej natężenie ruchu turystycznego występowało gł wnie w miesiącach letnich. Dla wybra- Brytania . 30vo podr ży samochodami miało miejsce w kwietniu. s.4. tak jak inne środki transportu w turystyce. Można spotkać opinie. s. 1 ruch turystyczny6. Brytania 8 Ż15 MaĘ Rocznik Statystyczny 1999.Wolno sądzić.łffi lri. Warszawa 1995. LlCŻBAsAMocHoDow NA l0oo MlEszKAŃcow W WYBMNYCH KMJACH W LATACH 197011998 . czyli i czerwcu wobec 31'vo w pełnym sezonie (lipiec.. Jednak w miarę postępu technicznego w przemyśle samochodowym turysta nie jest już nara:Żony na niebezpiecze stwo. 582 oraz Rocznik Statystyczny 1995. obserwacj a strumieni międzynarodowej turystyki samochodowej Wielka w8. 83. 6) Rozw j motoryzacji indywidualnej sprzyja korzystnemu rozkładowi czasowemu ruchu turystycznego.9 mln szt.) 548 407 Jak podaje C. Na skutek tego następuje korzystniejsze tozmieszczenie ruchu turystycznego. Kaspar. 50). Ta pełna autonomia jest być może podstawowym elementem psychologicznym.l. Rozvłażając zagadnienie roli samochodu prywatnego w rozwoju wsp łczesnej turystyki.4 mln szt. - - Tabljca 5. znajdowały się: 1) UsA 136 mln. jakie wywołuje zmienność pogody.5 mln szt..9 i w 1996 r.że zwiększona mobilnośćturysty dzięki samochodowi wywołuje skutek w postaci skr cenia czasu pobytu. Doświadczenie wykazuje. w 1998 r. Kaspar. do 2. iż motoryzacja indywidualna.

nych kraj w światawskaźnik ten ukształtował się, tak jak pokazano w tablicy 5.1. M wiąc o wpływie indywidualnego transportu samochodowego na rozw j turystyki, trzeba dodać, że jego rola wzrasta zar wno w miarę wzrostu dochod w, jak i koncenttacji przestrzennej ludności.Badania francuskie wykazały, iz ludnośćdorosła zarnieszkała w miastach liczących ponad 100 tys. mieszkar c w i posiadająca samoch d jest tury_

.iy""ni" aktywniejsza od tej, kt ra nie posiada tego środkatransportug.

Znaczenie usług samochodowych jest też określone przez połozenie geograficzne kraju. Na przykład udzial turyst w odwiedzających Austrię, Hiszpanię oraz Włochy i korzystających z samochodu jako środka transportu w latach 60. wynosił 70-807o og lnej liczby turyst w zagranicznych, natomiast w przypadku Grecji tylko około ŻO?o|0. Mozna z dużymprawdopodobieristwem załoŻyć,iz wartości te są obecnie wyż-

sze dzięki m.in. rozwojowi infrastruktury ułatwiającej podr żowanie
samochodem po Europie.

tendencji mogą być następujące informacje z 199'7 r.Ildział samochodu w podr zach turystycznych Niemc w ocena39vo, a Amerykan w na 8Żvo w seniano na 49vo, Szwajcar w - pozaletnim. zonie letnim i 80Vo w sezonie Aktywnej roli samochodu w rozwoju wsp łczesnej turystyki można też upatrywać w układzie motywacji wyboru środkatransportu. Wśrd motyw w dominują duża wygoda i znaczna niezależność. Na zakoriczenie tego fragmentu rozvłaża na\eŻy przypomnieć, że prywatny park samochod w osobowych jest uzupełniany przez sta|e rozvłijającąsię sieć wypożyczalni samochod w. Krajowe i międzynarodowe towarzystwa rent-a-car Systematycznie rozszerzają zak'res swoich usług, oferując turyStom liczne samochody od najdrozszych marek i typ w po klasę ekonomiczną, a takŻe przejrzystą taryfikację, rozszerzoną ochronę ubezpieczeniową i wiele usług dodatkowychll. Koszty wynajmu zależąod czasu najmu, marki i typu samochodu oraz Potwierdzeniem
|0 Tamże.

Ę

9 C. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką a środkami transportu..., jw.

okolice wielkich metropolii. Istotne znaczenie w rozwoju usług transportu samochodowego ma r wnież autokar. Turyści korzystający z tego środka transportu są na og ł motywowani takimi korzyściami' jak przyjemnośćpodr żowania i większy komfort. Autokar, jak każdy samoch d osobowy, zapewnia turystom możliwość penetracji, mobilnośći w pewnej mierze swobodę. Program wycieczki, w tym trasa podr ży i czas, zawsze moze być do_ stosowany do specyficznych życze turySty. Zalety og lne autokaru jako środka transportu turystycznego w zasadzie się pokrywająz tymi, kt re są przypisywane samochodowi osobowemu. Pod wieloma jednak względami zakres świadczonych usług przekracza mozliwości Samochodu. Na przykład nowa generacja autokar w zapewnia turyście nieograniczony widok panoramiczny, usługi kuchni pokładowej, wideo, Stereo oraz dostępnośćtoalety pokładowej. Można powiedzieć, że o wyborze autokaru w podr ży turystycznej za granicę decydują gł wnie status majątkowy turysty i cel, a takze charakter wyjazdu, np. wypoczynek, krajoznawstwo, uczestnictwo w imprezach szczeg lnego rodzaju, studia.

większe znaczenie mają w wielu krajach usługi taxi, świadczone i instytucjach, jak np. porty lotnicze, dworce kolejowe, sieć hotelowa, transport śrdmiejski oraz najbliższe
w newralgicznych ośrodkach

mochodowym. W transporcie samochodowym ściśle zwiryar:ym z funkcjonowaniem przewoz w pasażerskich, w tym r wniez turyStycznych, coraz

jego wieku, zakresu usług dodatkowych, pory roku itp. Ten rodzaj usług transportu turystycznego, dzięki doskonałej organizacji i pełnej podaży na rynku zachodnim, budzi duże zainteresowanie wśrd turyst w, szczeg lnie krajoznawc w i podr żujących w interesach. Lokalizacja park w samochodowych w sąsiedztwie hoteli i lotnisk daje gwarancję sukcesu. Warto zauwaŻyć, iż system rent-a-carjest obecny na polskim rynku turystycznym. Jednak na skutek niskiej podaży u słu g oferow any ch przez przedsiębiorstwa turystyczne funkcj onuj e on praktycznie gł wnie poza nimi, opierając się na prywatnym parku sa-

1l

rent-a-cari Autohansa, Avis, Hertz' Interrent, Six-Budget

Dla przykładu można wymienić znane w Europie Zachodniej

umowy z biurami podr ży i towarzystwami lotniczymi. Na przykład turysta zakupuje bilet lotniczy Łącnlie z wynajęciem samochodu w docelowym miejscu za cenę zryczałtowaną.

i

towarzystwa

inne. Firmy te zawierają

Krajowa statystyka nie odzwierciedla roli autokaru w przewozach turyStycznych. Pewną orientację w temacie zapewnia informacja o liczbie autokar w i ich pojemności otaz o liczbie przewiezionych pasazer w w transporcie niemiejskim, reprezentowanym przez firmy zatrudniające
Ż97

Ż96

więcej niż 5 os bl'. ot z w 1998 r. polski tabor autobusowy liczył 20378 jednostek o zdolności przewozowej l 186 356 os b. W tymże 1998 r. zarobkowe przewozy autobusowe pasazer w w komunikacji przewozu jednego pasażera międzynarodowej, na średniąodległość I,3Ż4 tys. km, GUs oceniał na I,7I4 mln os b. W Ę liczbie PKS partycypował udziałem 46vo. Uzupełnieniem tej informacji mogą być dane dotyczące ruchu autobus w przekraczających granicę Polski. Jak podaje GUS, liczba autobus w obywateli polskich wyjeżdżających z Polski w 1999 r. wyniosła 9I,7 tys., a w 2000 r. wyniosła IIŻ,Ż tys. Z ko|ei liczba autobus w zagranicznych wyjeżdŻających z Polski wynosiła 138,3 tys. w 1999 r. i 143,5 tys. w 2000 r.

Dzięki stałej poprawie jakościświadczonych usług turystyka autokarowa w krajach Europy Zachodniej jest dobrze rozwinięta i popular-

na. Tysiące przedsiębiorstw autokarowych wskutek rywalizacji na rynku turystycznym nieustannie wzbogaca swoje oferty usług pozatransportowych. Na przykład w 1987 r. we Francji liczba turyst w 90 mln os b. autokarowych wynosiła 23 mln, a w RFN j turystyki autokarowej w Europie Zachodniej znajduje też Rozw odzwierciedlenie we wsp łpracy w zakresie eksploatacji międzynarodowych połącze autokarowych. W roku 1986 powołano do życia międzynarodow ą or ganizację europej skich linii autokarowych, Eurolines organization, z siedzilbą w Genewie. Organizacja ta Zrzesza około 50 firm autokarowych z 9 kraj w Europy. Jej celem jest umocnienie wsp łpracy między zrzeszonymi przedsiębiorstwami, aby zharmonizować warunki techniczne, handlowe i prawne eksploatacji oraz doprowadzić w ten spos b do powstania zintegrowanej i skoordynowanej sieci europejskiej, obejmującej 1 5 regularnych linii międzynarodowych, eksploatowanych w formie poolu. Znaczenie Eurolines dla rozwoju usług autokarowych jest duże. Zrzeszone w tym poolu przedsiębiorstwa autokarowe przewiozły np. w 1985 r. 1,5 mln pasazer w, zapewniając poŁączenie około 200 miast europejskich, z mozliwością rozwoju sieci tych linii. Należy przypuszczać, iż dĘenie do ujednolicenia zasad komercjalizacji usług, czyli np. unifikacja bilet w, wsp lny rozkład jazdy, stworzenie specjalnego biletu umożliwiającego podr żowanie po Europie za opłatązryczałtowaną

jednolitą w stosunku do ustalonych tras autokarowych, ustanowienie specjalnej legitymacji zniżkowej, przystosowanej do potrzeb europejskich i umozliwiającej osiągnięcie zniżek do Ż\vo oraz rozszerzenie sieci linii, znacznie się przyczyni do dalszego ułatwiania turystom zwiedzanta Europy i do rozwoju turystyki autokarowej. Warto r wnież zauważyć,, Że turystyczny transport autokarowy podejmuje wysiłki zmierzające do zdobycia klienteli w segmencie tury_ styki biznesowej. Przykładem tego rodzaju przedsięwzięć we Francji może by ć przekazanie do eksploatacji salonki autokarowej przeznaczonej dla os b podr żujących w interesach. Spośr d przedsięwzięć zmierzających do umacniania transportu autokarowego na rynku turyStycznym można wymienić inicjatywę Międzynarodowej Unii Transportu Drogowego (IRU) w zakresie wprowadzania jednolitego systemu klasyfikacji autokar w turystycznych. W tym miejscu trzeba wyruźnie powiedzieć, że transport drogowy dominuje w obsłudze kontynentalnego ruchu turystycznego i ma mozliwościrozwoju. Duże znaczenie dla rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej mają przekształcenia w infrastrukturze transportu samochodowego i hotelarstwa . Z tego punktu widzenia trzeba zwrlcić uwagę na stan sieci polskich dr g. obecnie sieć drogowa liczy ponad 36 tys. km, z czego
i

Transport w 1998 r, GUS, Warszawa 1999, s. 37-38.

(tablica 5.Ż), zadowalający stan techniczny, spełniający unijne standardy, ma zaledwie 60 km polskich dr g. W świetlerosnącego wzrostu natężenia ruchu samochodowego na dobę (20 mln pojazd w w 2003 r.) może nastąpić kryzys drogowy w Polsce. Podkreślają to dane Generalnej Dyrekcji Dr g Krajowych i Autostrad. Obecnie stan 35?o dr g krajowych jest oceniany jako zły, zaś42vo jako niezadowalający. W sumie ponad 75vo dr g wymaga remontu. Warto dodać, że drogi krajowe to tylko 5Vo wszystkich dr g w Polsce. Reszta to drogi wojew dzkie, powiatowe i gminne. Ich stan techniczny orazbezpiecze stwo użytkowni_ k w, w tym turyst w, zależą więc od mozliwościbudżetowych i rozumnych rozstrzygnięć wsp lnot samorządowych r żnego szczebla władzy lokalnej. W wielu krajach europejskich o rozwiniętych funkcjach turyStycznych obserwuje się systematyczny i intensywny rozw j sieci autostrad, 299

do eksploatacji na przyzwoitych warunkach nadaje się około Ż5vo. opr cz autostrad, kt rych długośćw Polsce wynosi zaledwie 394 km

Ż98

Tablica 5.2. AUTOSTMDY W POLSCE

Rysunek 5.1. SIEC

AUTOSTMD W POLSCE

A-1

18"

542 604 365 4Ż2
18

L-2
A-3 A-4 A-6 A-18
Razem

48 305 6
17

394

r951

'
Ź

r

Plus 11 km (tylko lewa jezdnia). dł o:,,Wprost'' Ż0oŻ, marzec, llr 12.

doskonale ułatwiających podr ż samochodem. Na przykład sieć autostrad w kierunku południa Europy przez Szula1carię przechodzi przez tunel drogowy na Wielkiej Przełęczy św.Bernarda, eksploatowany od 1964 r. Tunel ten skraca podr ż na trasie Paryz-Rzym o 207o i codziennie przejeŻdża nim około 1600 pojazd w, w tym 907o sarrtochod w osobowych i autokar w. Czas przejazdu wynosi 7 minut. Dzięki temu podr ż samochodem w kierunku południowym stała się szybsza oraz

sieć funkcjonujących autostrad ożywia gospodarczo regiony, przez kt re przebiegają te drogi. R wnież w Polsce podjęto problem budowy autostrad, co z punktu

wygodniejsza. Uwagi te warto uzupełnić informacją o długościautostrad w następujących krajachl3: Niemcy 11515 km, Francja 11 000 km, Hiszpania 10 3I7 km, Włochy 6957 km, Czechy -km i Słowacj a Ż95 km. Należy podkreślić,-iż 499 km, Węgry 438

ĄtJ|65f16dy istniejące

Autostrady planowane

r dł o:,,Wprost''

ŻOo2, marzec, nr 12.

-

widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej samochodowej należy ocenić pozytywnie. W roku 1993 Rada Ministr w zatwierdziła nową sieć autostrad o długościŻ600 km. Jest ona dopasowana do Europejskiej Sieci Autostrad. W roku 1994 Sejm przyj{ ustawę o budowie autostrad płatnych, a w 1995 r. powstała paristwowa Agencja Budowy i Eksploatacji Autostrad. Program budowy autostrad miał być realizo13

,,Wprost'' 2OOŻ, marzec, rlr 12

scowości i region w turystycznych mają decydujące znaczenie, gdyż wsp łcześnieruch turystyczny ZmotoryZowany bywa utrudniony w miesiącach szczytu właśniez powodu niedostatecznej infrastruktury
301

wany w ciągu 15 lat i miał kosztować około 10 mld UsD (rysunek 5.l). 200Ż r. program budowy polskich autostrad można ocenić następująco. Po latach dyskusji, projekt budowy autostrad znajduje się w pierwszej fazie realizacji. Trzeba mieć nadzieję, iz budowa I95I km autostrad będzie stymulować rozw j turystyki oraz region w' Ztedukuje bezrobocie, a takŻe będzie waznym czynnikiem wzrostu gospodarczego kraju. og lnie trzeba powiedzieć' Że szlaki drogowe prowadzące do miej-

Z perspektywy

300

drogowej. Dlatego wszystkie koncepcje zmierzające do redukcji i łagodzenia prog w infrastrukturalnych w dziedzinie drogownictwa nalezy traktować jako czynniki rozwoju turystyki motorowej. Skalę zjawiska mogą sygnalizować następujące liczby: w 2000 r.liczba samochod w osobowych cudzoziemc w odprawianych na granicy par stwa w kierunku Polski wyniosła Ż4 tnln, natomiast autokar w 148 tys. Dane te cechują się Znaczną dynamikąla. Pod wpływem rozwoju turystyki samochodowej i autokarowej następują teŻ przemiany w hotelarstwie oraz gastronomii. Na przykład w 1966 r' powstał we Francji system hotelowy Novotel, kt rego gł wnym celem jest obsługa zmotoryZowanego ruchu turystycznego. obiekty tego systemu są zlokalizowane poza ośrodkami miejskimi, na ich

obrzeżach bądź przy gł wnych trasach komunikacyjnych czy lotniskach. R wnież motele i zajazdy są budowane z myśląo turystach zmotoryzowanych, kt rym obiekty te zapewniają przede wszystkim mozliwośćparkowania pojazd w samochodowych i serwis samochodowy. Aktywizacji turystyki samochodowej sprzyjają także kemping i karawaning, kt re pozwalajądotrzeć do każdego miejsca ciekawego turystycznie. Wreszcie omawiana turystyka przyczyniła się do powstania i rozwoju nowych form zywienia turyst w, jak bary samoobsługowe,
snack-bary, kioski gastronomiczne itp. M wiąc o usfugach transportu, trzeba wskazać na wzrastającą rolę

lotnictwa cywilnego. Samolot jako środektransportu turystycznego, szczeg lnie trans_ portu zbiorowego, stanowi podstawę rozwoju turystyki' W rozwoju lotnictwa cywilnego wyr żnia się kilka faz: I) lotnictwo na kr tkich odległościach(I919_I9Ż7), 2) lotnictwo kontynentalne (1928-1939), 3) lotnictwo międzykontynentalne (od 1945 r.). C. Kasparls uwaŹa, Że dla turystyki decydująca była ostatnia faza, gdyż faktycznie umożliwiła turystykę światową. Rozw j lotnictwa na potrzeby wsp łczesnej turystyki opiera się z punktu widzenia technicznego na osiągnięciach lotnictwa wojskowe_ go, natomiast z punktu widzenia ekonomicznego na wsp łpracy towarzystw lotniczych w obrębie organizacji międzynarodowych i na akla
15

tywnej polityce towarzystw czarterowych. W efekcie postępu technicznego, organizacyjnego i przestrzegania zdrowych zasad ekonomiki, dzięki gł wnej zalecie samolotu szybkościi rosnącej jego pojemno_ ści,rola transportu lotniczego stale wzrasta oraz umacnia się on na ryn_ ku przewozowym. Statystyki wykazuj ą, iż pasażerski ruch lotniczy od 1945 r. podwajał się średnio co 10-15 lat. Do kor{ca XX w. zakładano wskaźnik wzrostu rzędu 5_7vo rocznie. Z rozwojem turystyki i usług transportu lotniczego wiąze się wiele problem w, np. brak dostatecznej infrastruktury. Zdolnośćusługowa instytucji i utządze infrastrukturalnych jest znacznie mniejsza od potrzeb dynamicznego ruchu lotniczego. Na przykład w Europie w ciągu ostatnich lat pasażerski transport lotniczy wzr sł w skali przetłaczającej wszelkie oczekiwania. W roku 1984 Eurocontrol, organizacja nadzorująca loty w Europie Zachodniej, szacowała, że w 1995 r. punktem startu lub lądowania około 3,6 mln lot w handlowych będą lotniska europejskie. T}mczasem poziom taki osiągnięto już w 1988 r. Uog lniając ten przykład, należy stwierdzi , iż niedorozw j infrastruktury jest źr dłem przecieyże(l transportu lotniczego. Przeciążenia te dotyczą port w i tras lotniczych, pas w startowych oraz autostrad dojazdowych. W ocenie zrzeszenia przew oźnik w Międzynarodowego Stowarzy_ szenia Transportu Lotniczego (IATA) i Światowej Rady Port w Lotniczych (ACJ) na europejskich drogach powietrznych pojawiają się pro-

Transport w 1998 r, jw., s. 199. c. Kaspar, Wsp łzależność między turystyką

a środkami transportu..., jw.

blemy z wchłonięciem zwiększającego się o około sEo rocznie ruchl lotniczego. W ostatnich latach dochodziło często do niebezpiecznych sytuacji nazatJoczonym niebie. Ta niepokojąca sytuacja została rozwiązana w 1999 r. dzięki wyznaczeniu nowej mapy korytnzy lotniczych (Air Route Network). Drogi lotnicze nad Europą przypominają sieć autostrad. Korytarze Są proste, o średniej szerokości około 30 km i dwukierunkowe. Ruch na niebie jest prawostronny. Cywilne korytarze zoStały tez wyrztźnie oddzielone od stref ćwicze(l lotnictwa wojskowego. Zdaniem pilot w i kontroler w lotu, ruch w nowych powietrznych korytatzach jest bardziej bezpieczny, płynny i przewidywalny. Zaobserwowane trudności mogą Stanowić istotnej wagi hamulec dalszego rozwoju ruchu powietrznego i turystycznego. Warto podkreślić,iż podmioty transportu lotniczego podejmują wiele przedsięwzięć łagodzących skutki przytoczonych trudności (np' zmiany rozkład w lot w w celu uzyskaniaprzydziału godzin startu i lądowania, wydłuzanie
303

30Ż

5) Francj a 84 mld (43 mld 65 mld (46 mld w 1990 r. Na przykład w ostatnich latach na świecie.przeszłoŻ07o mialo więcej niŻ20lat.). Na problem ten wskazują m. (4.-6) Kanada - - - z punktu - rnini stracyj ne. aby ruch powietrzny przestał być celem atak w ekolog w i licznych ruch w grupujących mieszkaric w z teren w sąsiadujących z portami lotniczymi. wojskowy ruch lotniczy). jako uzupełnienie ruchu drogowego oraz ko- Jest to tendencja korzystna 87 mld (62 mld w 1995 r.jakie powstały dzięki budowie nowego miasta na morzu' o powierzchni 2. 305 . trzeba podnieśćproblem ochrony środowiska.5 ha. t w Lotniczych (ICAA).godzin otwarcia port w nocą. Według Międzynarodowej organizacji Lotnictwa Cywilnego w 1985 r. 5 km od brzegu. Informację tę można poszerzyć o kraje.). Jednak wiele hałaśliwych samolot w nadal ląduje w licznych portach położonych niekiedy w rejonach gęsto zaludnionych. zaśponad l mld os b. świecie. 304 MaĘ Rocznik Statystyczny 2000. Na razie są podejmowane wysiłki. w 1987 r.). wynosił 12 lat. wynosił niecałe 6lat. zwiryany zrozwojem wsp łczesnego lotnictwa cywilnego. Wiadomo zaś. miej sca na orga- Z punktu widzenia rozwoju turystyki na|eży wskazać na możliwości.4 mld w 1990 r. hotele. Międzynarodowe Stowarzyszenie Cywilnych Por' Międzynarodowa Organtzacja Lotnictwa Cywilnego (oAC[) i Międzynarodowe Stowarzyszenie Transportu Lotniczego GAIA). 7) Holandia 57 mld (28 mld w 1990 r.Trzeba zaznaczyć. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju wsp łczesnej turystyki. od kilkunastu lat jest to poważny problem lotnictwa cywilnego.że stopier bezpiecze(lstwa jest ważnym motywem wyboru środka transportu turystycznego. l na spokojne dokonanie 11 zakup kt ra pozwala gościom w. odnowiły swoje floty. 3) Wielka Brytania 149 mld (81 mld w 1990 r. świadomepotrzeby ograniczenia hałasu w otoczeniu port w. wycofanie z lotnisk ruchu nierejsowego oraz. sale konferencyj no-kongresowe. iz mimo zwiększających się barier. kt re w 1999 r. gdzie most |ączący nowy port lotniczy Opuszcza wybrzeże.35vo zaś-przeszło się 15 lat. największego lot_ niskowca świata portu lotniczego Kansai w Zatoce osaki w Japonii. JeSt on wybudowany na pełnym morzu (na sztucznej wyspie). Borykają się z nim zvłłaszcza porty oraz towarzystwa lotnicze16 i ma być rozwiązany w średnim okresie. Duże mozliwości rozwoju turystyki międzynarodowej wiĘą się z oddaniem do eksploatacji w 1994 r. także w Polsce. a floty szwajcarskiej (Swissair). Nowy port lotniczy został zaprojektowany pod kątem zapewnienia szczeg lnie szybkich transfer w na lotniczych liniach wewnętrznych lub w naziemnych środkachtransportu. dzonych zresztą r żnymi środkami.). Na przełomie wiek w przewozy te miały osiągnąć 2 mld os b. w miarę potrzeby. Średni wiek floty Lufthansy mieścił w granicach7 lat. Że przeciętny wiek samolot w pasa:żerskich w USA pod koniec lat 80.). w miejscu. zwlaszcza międzynarodowej. towarzystwa lotnicze świata przewiozły 891 mln pasaŻer w. ły w przewozach pasażerskich liczbę 25 mld pasazerokilometr wl7: l) UsA 1039 rnld (6Ż5 mld w 1990 r. przekroczy- na świecie wolno powiedzieć. najmłodszej w Europie. na|eży r wnież zaakcentować sprawę terroryZmu w powietrzu. 8) Polska 5. widzenia rozwoju turystyki. ptzewozy pasażer w w tej gałęzi transportu mają możliwości wzrostu.). GUs. i ma przepustowość 27 mln pasazer w rocznie. 2) Japonia 15Ż mld (61 mld w 1990 r. Na obszarze tego miasta znajdują się budynki adnizację wystaw oraz obszerna strefa handlowa. kt re nie Zostaną szybko wycofane z eksploatacji ze względu na wysoki popyt. Warszawa 2000. 4) Niemcy Rozważając zagadnienie bezpiecze stwa podr zy samolotem w celach turystycznych.). zwraca się uwagę na koniecznośćintensywnych konserwacji starszych wiekiem samolot w.jak i towarzystwa lotnicze na omawiając rozut j turystyki i egzystencję ludności aglomeracji miejskich. łago- W świetle zarysowanej problematyki rozwoju transportu lotniczego w 1990 r. Przewiduje się nawet regularny ruch bardzo szybkich statk w od wybrzeża. zwalczany zar wno ptzez rządy. Stymulacyjny charakter rozwoju lotnictwa cywilnego dla rozwoju turystyki znajduje podstawy w postępie technicznym i organizacyjnym w tym transporcie. Niekt re Z towarzystw lotniczych.in. Dynamiczny rozw j ruchu lotniczego oraz związane z nim trudnościuwypukliły sprawę bezpiecze(tstwa podr ży samolotem. W związku z tyrnnależy dodać. lejowego.6 rnld.). ze z punktu widzenia technicznego stosowane są środkimające zapewni wysoki stopier bezpiecze stwa podr ży samolotem.

zwuŻywszy na szacunki z 1998 r. projekt samolotu orbitalnego jest juz przedmiotem prac badawczych w USA od 1965 r. w tym 8Żvo w komunikacji międzynarodowej. Aby obsługiwać prognoZowane wielkości podr żne.8vo rocznie przez następną dekadę. o pojemności 400 Boeing rywal . W roku 2000 LoT docierał do 42 miast w Ż9 kłajach świata. Projektowany samolot orient-Express ma latać z szybkością przekaczającą 25-krotnie szybkośćdźwięku. optymalizacja sieci lotnisk. przewidujące 625 mln turyst w. rozbudowa port w i dworc w lotniczych pod kątem przystosowania ich do ruchu międzynarodowego. Aby zwiększyć zdolnośćprzewozową. firma ta planuje budowę maszyn nowej generacji.Innym ciekawym przykładem rewolucyjnych zamierze w transporcie lotniczym jest projektowana budowa samolot w orbitalnych. jego zdolnośćprzewozowa zaśma wynieść200 pasażer w. wynosił 687o.. Warszawa 2001 307 . Jeżeli chodzi o linie krajowe. Pozna (I3ŻŻ5)' Krak w (13 128). uzyskał oficjalne poparcie Białego Domu.w. praktycznie nie ma lotnisk. : powiększenie parku samolot w 306 eksploatując 58 linii zagranicznych i 10 krajowych. Iiczba pasażer w transportu lotni- czego się podwoi.że przyszłość bezpośrednio z rozwojem turystyki. W ostatnich latach obserwuje się powolną ekspansję PLL '.. ot ż. Europejski producent samolot w. zdolnych transportować ponad 600 pasazer w. przewi zł 2. Że ldział polskich samolot w w og lnej liczbie start w i lądowar w 2000 r. Aktywnośćtę wyruŻają m. natomiast w 1985 r. Pełniejszą rangę polskich port w lotniczych ilustrują liczby pasazer w zagranicznych przeze przyjętych. dysponując w 2000 r. że liczba cudzoziemclw w 2000 r. 46 samolotami (35 w 1999 r. Lol wykorzystanie istniejących lotnisk krajowych i zainstalowanie tam infrastruktury. maszyn.. iż obszar p łnocno-wschodni kraju (stanowiący ll. Jak wskazują źr6dla. powierzchni) jest pozbawiony komunikacji lotniczej. Wrocław (11 858)' Gdarsk (II434) i Bydgoszcz (10 589). w stosunku do roku poprzedniego aż o l|vo.6 mld os b.LoT'' w skali międzynarodowej. W og lnej liczbie gł 'wne porty partycypowały następująco: Warszawa 8lvo. 18 Transport w 2000 r. polski przewoźnik musi podjąć następujące dzialania: o 20 jednostek typu Boeing 767 i 737 oraz o 8 samolot w produkcji francusko-włoskiej ATR-72. to sytuacja nadal jest trudna. Katowice 3vo. w kt rych liczba start w i lądowar samolot w w ruchu krajowym i międzynarodowym przekloczyła 10 000 w 2000 r. Biorąc pod uwagę porty lotnicze. Jak podaje GUS18. WTo prognozuje liczbę turyst w międzynarodowych doŻ0Ż0 r. oddanie do uzytku AIR Terminalu LoT wraz z nowoczesnym hotelem Marriott oraz zbudowanie nowego portu lotniczego okęcie II oraz rozbudowa port w lotniczych w Gdar{sku i Krakowie. że pr o gnozy te s ą realne. tj. Samolot ten miał być gotowy do eksploatacji z korcem ubiegłego stulecia. lotnictwa pasazerskiego wiąze się Należy podkreślić. Z punktu widzenia rozwoju polskiej turystyki międzynarodowej warto poświęcićparę sł w portom lotniczym kraju. Ż razy więcej niż obecnie.). GUS. zakładając. Jej największy optuje za jednostkami typu 747 .in. obaj -producenci zakładają wzrost wykorzystania miejsc pasażer w parku samolotowym ze I79 obecnie do ŻŻ7 za około 20 lat.3vo rocznie w ciągu najbliższych 10 lat i 4. Krak w 87o.9 mln os b. Jest to wielkośćistotna. Airbus Industries. wiadomo. osiągnięcie tej wielkości przewoz w jest jednak uwarunkowane zwiększeniem przepustowości port w lotniczych w Europie Zachodniej i Azji Południowo-Wschodniej oraz rozwiązaniem problem w wynikających z przeładowania lotnisk.. Warto dodać. liczą się w porządku malejącym następujące: Warszawa (75 979). R wnież Francja zalrierza zbudować samolot Concorde drugiej generacji. prognozuje wzrost ruchu lotniczego w tempie 5. wzrosła -37o. Warto dodać' że obie firmy zamierzajązmodernizować park posiadanych flot i zakupić 16 tys. odznaczający się interesującymi walorami turystycznymi. fNu zako czenie tego fragmentu rozwaza warto zasygna|izować gł *n" problemy polskiego lotnictwa pasażerskiego. Natomiast na najbardziej ulczęszczanych trasach w Azji i rejonie Pacyfiku średnia liczba miejsc zwiększy się do 320 wobec 240 obecnie. r wniez pas pog rza. Gdarsk Należy dodać. wydając na ten cel ponad bilion USD. kt ry byłby w stanie |atać z szybkościąprzekraczającąŻŻ-kłotnie szybkośćdźwięku. na 1.) i 4656 miejscami pasazerskimi (3948 w 1999 r. pozwalających odbyć podr żlotniczą dookoła świataw 120 minut.

a zgodnie Z pasazer w. Pewną rolę w obsłudze ruchu turystycznego odgrywa tez zegluga najeziorach. w kt rym dany port jest zlokalizowany. modernizacja parku samolot w przez wprowadzenie na linie krajowe odpowiednich jednostek średniego zasięgu o optymalnej pojem- ga pasażerskarczwijała się intensywnie dzięki emigracji. Chodzi tu o następujące fakty: polityka protekcji paristwa wobec LoT-u zanikanie. Razem z tym obiektem powstaną: sortownia bagażu. os b. turyst w w 1997 r. kt ra się podjęła gł wnie rejs w turystycznych. czego dowodem może być największa od kilkudziesięciu lat |iczba zam wier{ na budowę statk w złożonych w stoczniach. że port będzie miał nowoczesne połączenie z infrastrukturą miasta Warszawy. miejsc. Zjawisko to r wnież się obserwuje z duŻym natężeniem w Europie Zachodniej. Jest to dobry prognostyk dla rozwoju turystyki morskiej. Nowo budowany termina| z II rękawami pasażerskimi będzie miał przepustowość6. . Wazną przesłanką wzrostu znaczenia żeglugi pasażerskiej w obsłudze turystycznej jest zmiana profilu turySty morskiego. tj. będzie się liczy położenie geograficzne portu. d.Ż tys. od 1840 r. Jak wiadomo.5 mln pasażer w rocznie. Uzupełnią je nowe. Terminal I zostanie wzbogacony o segment VIP oraz o dwa rękawy pasażerskie. na okęciu ma być 8 mln 5 mln os b. podziemna stacja kolei i nowa płyta lotni_ ska z infrastrukturą. Żebadania p łnocnoamerykar{skiego ruchu turystyki morskiej wskazują na mozliwości wzrostu jej uczestnik w do 40_50 mln os b w perspektywie kilkunastu lat' Zgodnie z tąpto1nozą. ności. W kontekście rozvłaża o zależnościachmiędzy turystyką a usługami transportu warto t wnieŻ om wić rolę żeglugi pasażerskiej. Na pokładach statk w pojawiają się ostatnio ludzie młodzi i energiczni. do zainteresowania się możliwościamipłynącymi z transportu turyst w. że turystykę morską preferuje starsza. w połączeniu z terminalem I zapobiegną paralizowi portu lotniczego. a od I wojny światowej r wniez dziękl turystyce. a zwłaszcza rola port w lotniczych w rozwoju połącze transportowych w Europie. terminal I miał planowaną przepustoon wość3. . Warto dodać.. przy noszące poprawę ekonomiki przewoz w i organizacji obsługi pasażer w. stan techniczny i stopieri rozwoju gospodarczego regionu. cieszących się zresztą coraz większym popytem. wielopoziomowe parkingi na około 9. o lŻvo więcej niz w roku poprzednim. Wzrosła także liczba turyst w chętnych do podr żowania statkami Żeglugi rzecznej. iz do ko ca II wojny światowej transatlantyki były jedynym środkiem tlansportu międzykontynentalnego w turyStyce. przeszło 4 mln turyst w spędza sw j 2-tygodniowy urlop na pokładach statk w zeglugi światowej. Ponadto trzeba przypomnieć. będzie zaleŻała w niedalekiej przy' szłościod członkostwa w Unii Europejskiej. drugi juz terminal lotniczy w Warszawie ma być oddany do eksploatacji w drugiej połowie Ż005 r. ze oddany w I99Ż r. kiedy angielskie towarzystwo Cunard wprowadziło pierwszą regularną linię podr zy transatlantyckich. 309 W ostatnich latach aktywni są pod tym względem Brytyjczycy 520 tys. że rozw j turystyki samochodowej i autokarowej sprzyjał jednocześnie rozwojowi transportu promami. ze sytuacja transportu lotniczelo w Polsce.5 mln pasazer w rocznie. z podr ży statkami wycieczkowymi skorzystało w 1997 r. Zanika powoli stereotyp. Wysiłki ukierunkowywano na zwiększenie komfortu obniżenie cen i zacji lotniska okęcie. w 1990 r. w Polsce będzie obowiązywać polityka otwartego nieba w Europie. rzekach i żegluga przybrzeŻna. rozszetzenie zakresu bezpośredni ch poŁącze(l zagr aniczny ch. W roku 2001 obsłużył prawie prognozami w 2010 r. Warto dodać. ograniczenia ruchu emigracyjnego zmusiły towarzystwa zeglugowe przejazdu. zeglu308 Z punktu widzenia rozwoju turystyki międzynarodowej moze być poŻyteczna informacja o podejmowaniu dalszej rozbudowy i moderni_ obecnie w międzynarodowej żegludze pasażerskiej trwa boom. wzrasta portfel zarn wie na statki turystyczne. obsługującłącznie od 10 mln do 12 mln pasaŻer w. Warto przypomnieć. W sumie. około 5 mln obywateli USA. W tym segmencie turystyki morskiej np. łączącymi r żne obszary geograficzne. Na zakor{czenie trzeba przypomnieć. co oznaczało wzrost o 9vo w por wnaniu z rokiem poprzednim.. Nowy. a zatem bogata częśćspołecze stwa. o Ż5vo więcej niz w roku poprzednim. Warto przypomnieć. Według źr deł niemięckich. Szybki rozw j komunikacji lotniczej i wzrastająca atrakcyjnośćprzewoz w tym środkiem transportu wpłynęłyhamująco na rozw j zeglugi morskiej. Terminal II. oraz Niemcy ponad 400 tys.r r J zr wnowuŻenie rynku przewoz w lotniczychprzez zwiększenie podazy usług tej galęzi transportu.

Przykładowo. Zahes usługi noclegowej może być 310 one związane z wynajmem turyście noclegu na określony czas poza sta- hotel . legowa obejmuje |iczne czynności związane z zarnieszkaniem turysty w określonym obiekcie noclegowym. właściciela. Dania.obiekt hotelarski zlokalizowany przyjest drogowej.łączących sieć parstw (Belgia.odnotowano wzrost o IŻ7o w stosunku do roku poprzedniego. szczeg |nie na obszar Karaib w. U5ŁUG! HoTELARSK|E Usługi noclegowe należądo podstawowych usług turystycznych. dysponujący co najmniej 10 pokojami. Francja. Klasyfikacja obiekt w noclegowych turystyki GUS jest następującalg: turysta korzysta we własnym mieszkaniu. Zależy on od rodzaju arządzenia noclegowego. W optymalnych warunkach zakres usług noclegowych nie powinien być mniejszy od tego. Perspek- przedsiębiorstw żeglugi promowej Europy P łnocnej i Zachodniej. w kt rych podają lokalizację. poza usługami hotelarskimi. Pewną miarą rozwoju usług turystycznych transportu morskiego są też przewozy na liniach promowych. : W Europie działa blisko 100 przedsiębiorstw zeglugowych. atakŻe nymi z Moskwy do Petersburga i w strefie jezior onega i Ładoga. kacyjnych. w tym większość miejsc w pokojach jedno. przewiozło w 1991 r. w kazdym motelu mu_ le Turystyka w 2000 r. Na zako czenie można podkreślićistnienie ścisłychzwiązk w między turystyką jako zjawiskiem og lnym a usługami transportu. kt ry. odbywającego się dotąd drogą lotniczą i morską. najniższa l gwiazdka. zerskiego. 49 mln pasażer w. s. w komunikacji morskiej z Irlandią i Wielką Brytanią 400 tras. rodzaj obiektu. świadczy szeroki zakres usług zwiry'anych z pobytem klient w. bez turystyki zaś nie byłoby wysokiej dynamiki przemian ilościowo-jakościowychwe l wsp łczesnym transporcie. w tym większość miejsc w pokojach jedno. Na przykład w regionie Skandynawii funkcjonuje około 120 tras komuni90. a takŻe o liczbie os b korzystających oraz ldzie|onych nocleg w i wynajętych pokoi (z wyodrębnieniem turyst w zagranicznych). Hiszpania. miejsc noclegowych i plac wek gastronomicznych oraz informacje o udogodnieniach dla os b niepełnosprawnych i wyposażeniu w urządzenia Sportowo-rekreacyjne. motel musi mieć co najmniej 10 pokoi. Warszawa 2001. Niemcy. lnnymi słowy. a dla niekt rych jednostek także kategorię. nominalnej liczbie nocleg w lub pokoi. z jakiego kt rych turysta został pozbawiony wskutek opuszczenia własnego mieszkania na okres podr ży turystycznej..obiekt hotelarski zlokalizowany gł wnie w zabudowie miejskiej. w każdym hotelu musząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna. Dnieprze.białą kanałami wodwidzi się na Dunaju. Powstały także mozliwości zeglugi Łabą do Drezna. Szwecja i Wielka Brytania).gestora (użytkownika) obiektu. Norwegia. motel trasach komunikacji .i dwuosobowych. w zależnościod wyposazenia i zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii hoteli: najwyższa 5 gwiazdek. |ecz także świadczyćwiele usług. Światowe statystyki wskazują. W opinii realizator w budowy tego przejścia podmorskiego między Francją i Anglią Eurotunnel prze1$' znaczną częśćruchu pasa- flotę'' tywy rozwoju usług turystycznych świadczonych przez '. r wniez przystosowany do świadczenia usług motoryzacyjnych i dysponuje parkingiem. ze nadal utrzymuje się wysoki popyt na usługi floty pasażerskiej w odległe regiony.3. liczbę pokoi. GUS. Urządzenie to powinno zapewnić wynajmującemu nie tylko nocleg w potocznym znaczeniu tego słowa. operujących na 55 trasach promowych. Wołdze. klandia. obiekty świadczące usługi noclegowe dla turyst w są zobowiązane do sporządzania sprawozda kwartalnych. usfuga noc_ szeroko rozumiany. s 5. tunelu (50 km) pod kanałem La Manche (Eurotunnel). obsfur gujących około 600 odcink w przewozowych na trasach morskich.i dwuosobowych. 1l-13 311 . Są łym miejscem jego zamieszkania. między Wyspami Brytyjskimi a gł wnymi krajami na kontynencie Europy. 10 regionalnych od roku 2000 GUs prowadzi badania statystyczne dotyczące stanu i wykorzystania bazy noclegowej turystyki w Polsce. Donie. Holandia. a w regionie zachodnim i wschodnim MorzaŚr dziemnego oddaniu do W obsfudze ruchu turyStycznego nastąpiły zmiany po eksploatacji w 1994 r. Bez usług transportu nie istniałaby wsp łczesna turystyka. Ponadto informują one o wykorzystaniu obiektu.

najniższa hotelarski.schronisko'' nie obejmuje schronisk młodzieżowych. III. świadczy minimalny zakres usług związac wkę gastronomiczną. l gwiazdka. zazwyczaj pomieszczenia szkoły. 3IŻ . konferencji.obiekt połozony poza obszarem zabudowanym. obiekty noclegowe wchodzące w skład ośrodkamogąby wykorzystywane na potrzeby wczas w.obiekt do świadczeniawyłącznie lub w) przegł wnie Znaczony i przystosowany usług związanych z wczasami. a także przyrządzanie posiłk w oraz parkowanie samochod w. umożliwiające turystom nocleg w namiotach. s schronisło . jest dostosowany do samoobsługi klient w oraz świadczy minimalny zakres usług związanych z pobytem klient w. kt ry ma stałą obsługę recepcyjną i jest wyposazony w urządzenia (sanitarne. dostosowany do świadma s s ł nych z pobytem klient w. w strefach z komunikacją środkamiptzewozu publicznego. kt ry świadczy usługi hotelarskie . ośrodekjest wyposażony zgodnie Zpotrzebafii kr tkotrwałego wypoczynku i rekreacji.. może byćtakŻe przystosowany do świadczenia usług wczasowych. oznakowane - ośrodekvvypoczynku sobotnio-niedzielnego i świątecznego ze. w zależności wyposazenia i zakresu świadczood nych usług wyr żnia się pięć kategorii moteli: najwyższa s . I. w kaz_ dym domu wycieczkowym muSZą być stałe wządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna' w za]ezności od wyposażenia i zakresu świadczonych usfug wyr żnia się trzy kate_ gorie dom w wycieczkowych: najwyższa kat. w bezpośrednim sąsiedztwie teren w o walorach przyrodniczych sprzyjających rekreacji.obiekt łącznie z całodziennym wyzywieniem i dysponuje co najmniej 7 pokojami. w zaLeżnościod wyposażenia i zakresu świadczonych usług wy żnia się trzy kategorie schronisk młodzieżowych: najwyzsza. najnizsza . kt ry czenia usług typu hotelarskiego. internatu lub innej plac wki oświatowo-wychowawczej. kemping . schronisko ma przynajmniej jedną plapojęcie .obiekt znaczony i przystosowany do świadczenia wyłącznie lub gł wnie usług związanych z koloniami. w zależnościod wyposazeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się pięć kategorii pensjonat w: l gwiazdka. szkole . nie i ogrodzone prowizory cznie. rekreacyj ne) umożliwiaj ące turyStom nocleg w namiotach lub mieszkalnych przyczepach samochodowych.sząbyć stałe urządzenia grzewcze i przynajmniej jedna plac wka gastronomiczna.na obszarze zabudowanym dom wycieczkowy .kat. naj- pole biwakowe niŻsza 1 gwiazdka. jest to obiekt samodzielny lub zajmuje częśćinnego obiektu.kat. dostosowany do samoobsługi i klient w. kt ry ma co najmniej 30 miejsc noclegowych. z materiał w nie-nie więcej niż 4 pokoje. schronisko młodzieżowe . dom pracy tw rczej obiekt. w zależnościod wyposażeniai zakresu świadczonych usług wyr żnia się cztery kategorie kemping w: najwyższa 4 gwiazdki. trwałych. noclegowy (lub zesp ł obiekt ośrodekwczasow .może zapewnić obsługę jednocześnie znacznej liczbie os b o r żnych upodobaniach. na polu biwakowym znajdują się punkty poboru wody pitnej' podstawowe vządzenia sanitarne i testrzeżone.od sp ł obiekt w iurządze zlokalizowanych w nieduzej odległości aglomeracji miejskiej.obiekt przeznaczony do indywidualnej grupowej turystyki młodzieżowej. w kt rym są zapewnione właściwe warunki do wykonywania pracy tw rczej i wypoczynku tw - wykorzystywany r wnież (gł wnie ptzez ich rodziny) jako ośrodek wczasowy. (lub zesp ł obiekt w) noclegowy przeośrodekkolonijny . I. najniższa pensjonar 5 gwiazdek. budynek niepodpiwniczony. domki mogą tworzyć zespoły og lnodostępnych domk w turyStycznych lub organi zacyjnie wchodzić w skład innych obiekt w noclegowych. - ośrodek szkoleniowo-wypoczynkowy . domek turyStyczny rc w. w obiekcie tym muSZą być stałe urządzenia gtzewcze.. 313 reny rekreacyjne. nĄwyŻsza 5 gwiazdek. sttzeżony. oświetlony. ptzy szlakach turystycznych. kat.obiekt noclegowy (lub zesp ł obiekt w) przeznaczony i przystosowany do przeprowadzania kurs w. najnizsza. gastronomiczne.obiekt położony lub w poblizu zabudowy. zjazd w itp. III. musi mieć stałe urządzenia grzewcze oraz przynajmniej jedną plac wkę gastronomiczną. - wydzielone miejsce w terenie zadrzewionym.teren zwykle zadrzewiony.

hkład hotelarski. R znorodnośćta wiąze się ze zr żnicowaniem popytu turystycznego oraz z odmiennością funkcji spełnianych przez r żne obiekty. kwalifikacji personelu oraz zakresu świadczonych usług. i Zarządzanle"' TNoiK' Krak '"Ekonomika w 3r4 315 . dla kemping w cztery kategorie oznaczone r wnieŻ gwiazdkami. Rozw j masowego ruchu turystycznego i zwiększająca się r znorodnośćcel w podr ży wywołują potrzebę zmiany zakresu usług hotelarskich. internaty. natomiast dla dom w wycieczkowych i schronisk młodzieżowych trzy kategorie oznaczone cyframi rzymskimi. kt ry w czasie niepełnego wykorzystania zgodnie z jego przeznaczeniem pełni funkcję obiektu noclegowego dla turyst w. Przykładowo. Nadawazeciw p : I r noclegowe. Według J. można tu wskazać na stały wzrost luksusowej turystyki międzynarodowej. Warto dodać. Ze ustawa o usługach turystycznych ponie tylko przywrucakategoryzację -r wniez hotelarzom wysokie wymagania niezbędne do ochrony praw gościhotelowych. Ustawa ta jest zgodna z rozwiązartiami przyjętymi w wytycznych dotyczących hotelarstwa kraj w Unii Europejskiej.. Usługa hotelarska składa się z wielu usług szczeg łowych. nych zakładach hotelarskich. Ich rola w og lnym układzie potencjału usług noclegowych stale wzrasta' na co mają wpływ tendencje w rozwoju ruchu turystycznego. pensjonaty. Ich świadczeniestanowi pierwotną funkcję obiekt w hotelarskich. wyposażenia. hotele robotnicze itp. kempingi. ze usługa ta stanowi organiczną jedność. moteli i pensjonat w ustalono w ustawie pięć kategorii oznaczonych gwiazdkami. doty czące wielkości.pokoje mieszkaniowe i budynki gospodarcze (po adaptacji) należące do rolnik w. Przytoczone sformułowanie odzwierciedla istotę pojęcia usługi hotelarskiej. Sierpiriski. Usługi noclegowe na|eżą do grupy podstawowych usług turystycznych i są usługami hotelarskimi sensu stricto. usfugi noclegowe. schroniska młodzieżowe. domy wycieczkowe. sanitarnych. domy studenckie. burmistrz lub prezydent miejscowości. Sierpir skiego2o . a także obiekty. W świetle ustawy o usługach turystycznych usfugi hotelarskie mo_ eą być świadczonew obiektach spełniających określonewymagania. turystyki weekendowej i podr ży służbowych. kt re nie spełniaj ą wymo g w kategory zacyj nych d|a po szcze g lnych r o dzaj w obiekt w.usługa hotelarska stanowi zesp ł działail os b zatrudnionych w zakładzie hotelarskim. pr lnie można powiedzieć. natomiast ewidencję p l biwakowych prowadzi w jt.in. Kryterium zakresu świadczenia pozwa|a wyodrębnić trzy grupy rządkuje rynek usług hotelarskich obiekt w hotelarskich. wykorzystywane na noclegi dla turyst w.s s s huatera ąqroturyStyczna . lecz stawia usług: og ożarowych itp. J. motele.niezmienną we wszystkich zakJadach. Są to m. zakład uzdrowiskowy . inny obiekt wykorzystywany w turystyce Wszystkie obiekty noclegowe odgrywają społecznie i gospodarczo pożytecznąrolę. że dla hoteli. rodzaju i kategorii.zakład opieki zdrowotnej położony na terenie uzdrowiska. Należy zwr cić szczeg lną uwagę na hotele. a także zalece(l. dodatkowe. aby zwiększyć liczbę obywateli kraj w unijnych przyjeżdżających do Polski.obiekt. kt ry wykorzystuje przy udzielaniu świadczer zdrowotnych naturalne zasoby lecznicze uzdrowiska i świadczy . W ten spos b tworzy się korzystne warunki. kt re można dzielrić według r żnych kryteri w. nie kategorii oraz prowadzenie ewidencji poszczeg lnych rodzaj w obiekt w hotelarskich na|eŻy do kompetencji wojewody. gastronomiczne. Zakes usług hotelarskich jest znacznie zr żnicowany.. W ustawie wymienia się osiem rodzaj w obiekt w hotelarskich:hotele. schroniska i pola biwakowe.40. Usługi te polegają na odpłat20 W każdej ztych grup można z kolei wydzielić świadczenia bardziej szczeg łowe. s. jednak nie oznacza. przy wykorzystaniu specjalnie do tego celu przystosowanych wządze(l". kt rych liczba i poziom mogą się r żnić w poszczeg l- 1974.

wsp lny_ mi dla wszystkich obiekt w hotelarskich. maszynka do golenia. pranie bielizny. iz te same usługi w r żnych obiektach mogą by ć b ądźusługami podstawowy m| bądź dodatkowymi. Kryterium charakteru zaspokajanych potrzeb pozwala podzielić usługi hotelarskie na dwie grupy: - Podobnie jak wszystkie usfugi. jak np. Uzupełnieniem dw ch wspomnianych grup usług hotelarskich są żnego rodzaju usługi dodatkowe. usługi wypoczynkowe. a do kt rych był przyzwyczajony w domu (telewizor. stworzenie warunk w do odbywania konferencji w motelu usługą podstawową będzie zapewnienie mozliwościpar- i zlazd w. naprawa sprzętu turystycznego czy obsługa samochod w. bar w. są usługi noclegowe i usługi gastronomiczne.: kowania pojazd w samochodowych oraz serwis samochodowy. tj. w pensjonatach zapewnienie całodziennego wyzywienia. zapewnienie noclegu. usługi dysĘbucyjne. usługi fryzj erskie. usługi renowacyjne. prowadzenie czytelni. wypoczynkowe. kt rych gośćnie m gł lub z jakichś względ w nie przywi z| ze sobą.jak np. higieniczno- umożliwienie turystom przygotowywania posiłw we własnym zakresie. Usługami na|eżącymi do tej grupy. kawiarni. Ponadto w r żnych rodzajach obiekt w do usług podstawowych mozna także za|iczyć inne świadczenia. dodatkowe. Usługi dodatkowe w kazdym obiekcie są uwarunkowane jego rodzajem. czyszczenie odzieży i obuwia. bezpiecze(tstwa i higieny osobistej. zamawianie pokoi w innych hotelach. czyszczenie obuwia. oraz z obsługą gości w pokojach w zakresie podawania posiłk w. sprzedaż gazet. a także k w schroniskach Sprzętu Sportowego i turystycznego. np. dla kt rych powstał dany rodzaj obiektu. wypoŻyczanie przedmiot w. Usługi gastronomiczne są zvłiązane z ptowadzeniem przez niekt re obiekty restauracji. prowadzenie czytelni. Grupę usług podstawowych stanowią świadczenia. w uzdrowiskach świadczenie usług leczniczych. r r : r usługi kulturalno-oświatowe. w domach wycieczkowych dokonywanie drobnych napraw Usługami powstającymi w nowym miejscu tymczasowego pobytu związane z tym miejscem lub celem podr ży' są świadczenia ściśle Można do nich za|iczyć: x r r r : usługi informacyjne' rezerwowanie miejsc i zakup bilet w nar żne środkitransportu.r nym udzielaniu gościom nocleg w oraz zagwaIantowaniu im bezpieczeristwa i higieny. świadczenie usług polegających na umozliwieniu wypełniania w podr ży obowiązk w zawodowych czy służbowych.: I I dze . W pierwszej grupie znajdĄą się wszystkie usługi mające na celu stworzenie gościom warunk w zbliżonych do warunk w domowych. r : podstawowe. Łatwo zauważyć. budzenie itp. przechowyw anie bagaŻy. usługi hotelarskie mozna podzielić według kryterium obiektu oddziaływania na: r wnież 3r6 3r7 . pamiątek oraz wypożyczanie r żnych vrzą- l r usługi zaspokajające codzienne potrzeby gości. stoł wek itp. klubu. usługi zaspokajające potrzeby powstające w nowym' tymczasowym miejscu pobytu.).. Iecznicze. -estetyczne. odświeżanie ubrari. świetlicy. od zakresu usług gastronomicznych i dodatkowych oraz od poziohotelarskiego. gastronomiczne i handlowe. radio. maszyna do pisa- mu świadczenia wszystkich usług hotelarskich za|eży kategoria zakładu Zgodnie z kryterium stosunku usług hotelarskich do podstawo_ wej funkcji danego obiektu mozna wyr żnić usługi: I ! nia itp. Będą to np. usługi informacyjne. Według kryterium wyniku pracy wśrd usług hotelarskich można I I wyr6żnić: usługi noclegowe.

usługi w zakresie kultury i oświaty.:. pledy. Dotyczy to gł wnie hotelarstwa tradycyjnego. świadczenie wszystkich usług podstawowych jest odpłatne. 1990 I 2000 chowywanie bagaży. w 1990 r.. 49.n1r.4 mln.57o.Ż mln. co ilustrują informacje podane przez GUS (ta- blica 5. że zakres usług hotelarskich staje się coraz szerszy i urozmaicony.0 68. maszyny ł Ż r dł o: Turystyka w t998 r. jest też Kryterium to dotyczy usług dodatkowych. ponieważ odpłatność. 743. to 100. Konkurencja na światowym rynku usług hotelarskich doprowadziła do zmian form działalnościhoteli. moteli i pensjonat w zanotowano spory przyrost miejsc.0 Kryterium podziału usług' w tym r wniez turystycznych. pranie i czyszczenie obsługę rzeczy już usługi naprawcze' prowadzenie odzieŻy. indeks dla og lnej |iczby rniejsc noclegowych całorocznych w 2000 r.3. 49. dyktafony. korzystanie ze westycjom w grupie hoteli. ga- r $t rażowanie.6 i. Pogląd na omawiane zagadnienie wzbogacają dane ujęte w tablicy 5. MIEJSCA NOCLEGOWE W POLSCE W LATACH 1980.l:il!i. indeks dla poszczeg lnych lat wynosił: 1985 r.. Szczupłość źr deł statystycznych pozwala jedynie na ukazanie og lnego obrazu zjawiska w makroskali. za l00..'!::ii.iiffi riiiiii: i. a w 2000 r. Nie ulega wątpliwości' ze na niekorzystnym obrazie statystyki udzielonych nocleg w zawużyła słaba kondycja ekonomiczna określonychgrup ludnościPolski. dla moteli . Przedstawiona charakterystyka usług hotelarskich daje podstawę do zaprezentowania ilościowego rozwoju tych usług w kraju.:r. Uwypuklając znaczenie hoteli i moteli w strukturze obiekt w noclegowych dla rozwoju turystyki. rozrywkowe ii. że w okresie 1990-2000 nastąpiły og lnie korzystne zmiany w strukturze polskiego hotelarstwa.I66.wspomniane parking w.. usługi handlowe. takich jak magnetofony. Pełna klasyfikacja usług i ustalenie ich zakresu mają istotne znaczenie dla określenia kategorii poszczeg lnych obiekt w hotelarskich.. obsługę osoby usługi obsługę osobowości w dziedzinie potrzeb wyższego rzędu oraz rekreacyjne.:illi!rl. 49. dostarczanie drobnych przedmiot w codziennego użytku.Ż73. w 1985 r.0 mln. Wśrd odpłatnych usług dodatkowych wymienia się: wypoŻyczenie maszynki do golenia. na strzeżonym parkingu. usługi charakteryzowała stagnacjabądź regres.* . Wyjątek od tej zasady stanowi nieodpłatne świadczenieustug noclegowych dzieciom do lat7 . oczywiściechodzi tu o usługi świadczone oficjalnie. 49.3).) w tym całoroczne (w vo) 907. suszarki do włos w. pranie bielizny osobistej. przybor w do pracy. usługi fryzjersko-kosmetyczne. Trzeba zauważyć. 78. 34' ł do pisania itp. papier listowy itp.4. koce.!. jeże|i nie korzystaj ąz oddzielnego miejsca noclegowego.:air.3 49.5vo. parkowanie wsp lnej łazienki itp.3 33. jw.i:r. sze.4 mln leg w. s. przenoszenie oraz prze- Tablica 5.:r.0 33. dla hoteli . r r usługi informacyjne. 2.6vo.0 mln.0 mln. usługi noclegowe i gastronomiczne. a więc Ęestrowane.. kt rych wyrazem jest specjalizacja i koncentracja we wsp łczesnym hotelarstwie światowym. Dzięki nowym in318 wyjazd w kr tkookresowych. prasowanie.4 mln. Jak widać. wynosił l33'5vo. Konsekwencją omawianych zjawisk jest powstawanie sieci lub sysre_ i 67vo podczas Polak w podr żujących po kraju w celach i znajomych) z nocleg w korzystało w 2000 r' 44vo urlopowo-wakacyjnych 319 .r r r . 1990 r. wynajmowanie pojazd w. Przyjmując 1990 r. jak szczotki do ubra i do but w. 78. a dla pensjonat w aż 34Ż. przybory do szycia.ił:i. parasoli. Przemiany ilościowo-jakościoweruchu turystycznego krajowego oraz międzynarodowego sprawiły. Jeśli1980 r. 2000 r. W bazie nie rejestrowanej (chodzi tu o mieszkania czy domy letni- Wrzeczywistości liczby udzielonych nocleg w są znacznie więk- skowe krewnych W ramach usług nieodpłatnych hotel świadczy: r s s s i. warto podkreślićduże zaległości Polski w budownictwie tych obiekt w. sprzętu sportowego i turystycznego. czyli hoteli. nocW roku 1980 w obiektach noclegowych udzielono 100.łrygii Miejsca noclegowe (w tys. dostarczanie posiłk w do pokoi.

9 Zespoły og lnodostępnych domk w tury_ stycznych Schroniska młodzieżowe l 5.2 obsługa ruchu turystycznego pobytowego.7 3.0 8. np. nr 5' 321 .1 i!:::|.Ż 4. nie mają szans na wsp łczesnym rynku. obsługa ruchu turystycznego ZmotoryZowanego' obsługa turystyki rozrywkowej.2 3..4.1 Hotele Pensjonaty 14.3 Ż'4 1. rljiiit$.3 14.w oGoLNEi LICZBIE NOCLEGOW UDZIELONYCH w PoLSCE W LATACH 1985.6 3.7 z. obsługa turystyki krajoznawczej.5.4 obserwacja międzynarodowego rynku usług hotelarskich wskazuje. Według Z.Rynek Turystyczny'' 2002.5 44. RANK|NG NAJWlĘKszYcH 2't.t 4. I 2.2 20.78 l8) le) USA FRA FRA -17.i 16.1 r4) 15) 16) Quality Inns Courtyard Męrcure 17) Hilton Wyndham Hotels Group Ibis FRA GB 73 900 68 810 65 572 561'... 228 200 766 520 640 226 197 538 85 243 83 323 81 277 -2. jw'.0 14.t 7. 3.5 slEcl HoTELl NA śWlEclE W 20ol R.5)' Tablica 5. i zjazd e) 10) tt 231 420 99 912 l1) 12) 13) Motel 6 Hilton Hotels Hyatt Hotels I 162 814 FRA USA USA USA USA 8 93 136 438 0.0 1. standardu. Błądek.]l.6 6. Inc. organ izacji i innych cech Podstawą określonegosystemu hotelowego jest więc rodzaj jego specjalizacji. W celu sprostania gigantyćżn"j-m't*"n cii ćri-tosztom niezbędnego rozwoju musi się dokonywać stały rucłr w dziedzinie fuzji i wykup w poszczeg lnych sieci hoteli. iż sieci zbyt małe.6 1.9 11 r) 2) 3) 4) 5) ) '7) 8) Holiday Inn Days Inn of America.::.8 -8.: Maniott Resorts & Suites Sheraton Hotels sorts tems 1 940 & 393 386 Re- Ramada Franchise SysSuper 8 Motels Hampton Inn Radisson SAS Express by Holiday Inn 984 1 964 1 073 t t2 999 118 850 l : r : r r r r obsługa kongres w w. IJwazisię bowiem. obsługa turystyki wodnej.$. zewnętrznych-Ż| . |JDzlAŁ GŁowNYcH oBlEKToW NocLEGowYcH PPZEZ TE OBIEKTY i'.8 10. teren ich działalnościoraz wpbw na kształtowanlc się wsp łczesnego hotelarstwa.liczące od 50 do 100 hoteli.0 0.5 m w hotelowycż.7 Domy wycieczkowe ośrodkiwczasowe ośrodkiszkoleniowo-wypoczynkowe ŻakJady uzdrowiskowe 36.5 6. kt ra wypracowała indywidualne cechy charakteZakresu świadczonych rystyczne w odniesieniu do funkcji.::']ł].3 r5.'.0 4. (tabfica 5..Biuletyn Instytutu Turystyk'l" . Jako ciekawostkę można tu przytoczyć ranking największych sieci hoteli na świeciew Ż0OI r.. usług.5 15. obsługa ruchu handlowego.6 6. ze w grupie największych sieci hoteli następĘ ciągłe zmiany ilosciowo-jakościowe. Błądka przez System hotelowy należy rozrrmieć ..Zestaw obiekt w hotelowych zarządzanych lub nadzorowanych przez centralę.4 Ż'0 2.' :1ł'8s* j]:]:::.:. s' 24' USA USA USA USA USA USA USA USA GB 289 836 1.Pozna l914' 3Ż0 Novotel 55 84 329 52 488 Źr dło:.3 -2. Comfort Inns & Comfort Suites GB 1 541 1 909 Źr dł o: obliczenia własne na podstawie: Turystyka polska 2001.2 '7. Systemy hotelowe.i..7 t6t 705 149 286 149 200 128 332 -0. 19rO i 2OO1 (W %) Tablica 5. obsługa ruchu turystycznego wypoczynkowego' Ze szczeg lnym uatrakcyj nieniem PobYtu. 2.

według typowych zaloże projektowych i wyposażonych w stanlrrdowe urządzetia. że umowy ze światowymi systemami hotcr mają charakter czasowy i nie naruszają prawa własnościPolskl. Przejawem tego rodzaju korzy:i może być r wnież adaptowanie w całej krajowej bazie hotelowej 'ogramu usług towarzyszących i urządze infrastruktury w ośrodkach światowych system w hotelowych w Polsce muszą się pod wać wymaganiom tych system w. odstępstwo od tych wymagul spowodować wypowiedzenie umowy przez władze systemu. pozycja 13. Hilton Hotels pozycja Ż0. wynikającą z nej wsp łpracy. hotele światowych system w w zobowiązane reklamować hotele swoich system w znajdujące nych krajach. Koncesjonowane ych do wymagar międzynarodowych. wową korzyścią. Związek hotelarstwa polskiego ze światowymi systemami wymi ma duŻe znaczenie dla krajowej gospodarki turystyczncj. W konsekwencji. jest reklama i akwizycja o zasięgu światowttll' nie z umową Systemy hotelowe są zobowiązane reklamować za polskie hotele. ze ekspansja lewnątrz natzuca koniecznośćtworzenia własnych.Międzynarodowe Aktualności Turystyczne''. W interesie polskiego hotelarstwa jest ścisławsp łpraca .'iany zaobserwowane w psychice i zachowaniu klienteli hoteloj kt ra coraz batdziej się skłania ku międzynarodowemu modelowi ' bsługi. znajdują się w cieniu ich aku handlowego i są zmuszone do działania w znacznie mniej koystnych warunkach rynkowych. i odwrotnie. ' zdaniem ekspert w22.orbis'' z innymi systemami światowymi. małe hotele były poddŃane ol'zymiemu naciskowi ekonomicznemu.Warto wspomnieć o sieciach hoteli. a mają swoje obiekty w Polsce: Motel 6 pozycia 16. Towarz y szyła mu postępująca wazja wielkich korporacji hotelowych na obszarze Europy. Związek polskiego hotelarstwa z Systemami światowymi do aktywizacji zagranicznej turystyki przyjazdowej r wnież w zapewnienia gościomwarunk w pobytowych zbliżonych do ielt zvłyczaje(t i wymagari oraz wskutek włączenia się do sieci rezerwacji miejsc. pozwala na osiągnięcie wysokiego standardu ług. wiednie kom rki system w na bieząco kontrolują standard i usług świadczonych w koncesjonowanych obiektach. gdyż kośćich prowizji zależy od frekwencji gości. jw. przykład Lufthansy i SAS-a. 32Ż l kraju. jest konfrontacja bazy krajowej z rozwiązaniami świecie. . opartej na wzorach światowych. 22'. że systemy hotelowe są na og ł zainteresowane reklamowaniem swoich hoteli w Polsce. jakie Polska irya w wyniku tej wsp łpracy' Zwiększenie liczby przyjazd w tury- 3Ż3 . obserwuje się tendencje do fuzji niczych i sieci hoteli oraz przedsiębiorstw samochodowych' twierdza m. a na pozycji I00 znalazł się orbis. Budowa obiekt w hotelowych zaśprzez wyspecjalizowane r'my. europejskich łari:tr w hotelowych i dostosowywania oferty usługowej.dt bardziej 'znicowanych wymagar{ klienta. małe hotele. Warto dodać. Eksperci s&zą.Pewne jest. (>w zagranicznych wpływa oczywiście na poprawę bilansu płatnicze- Należy r wnież podkreślićkorzyściekonomiczne. kt re zna|azły się poza szą dziesiątką rankingu..in. przytłoczonerozmaem reklamy renomowanych organizacji. Jeślichodzi o obecną sytuację hotelarstwa zachodnioeuropejskiego. na|eży zaznaczyć. Mercure zycja II. iż zjawisko koncentracji będzie się pogłębiać' usług zaśposzerzać. jaką hotelarstwo polskie czerpie z tytułu tych k w. Chodzi tu zar wno o rczvłiązania decydujące o poziomie świadczonych usług. Dla analityk w rynku ekspansja zestrzenna sieci hoteli jest zaskoczeniem. jak i o rozwi kresu ekonomiki inwestycji oraz eksploatacji obiekt w.ł Istotną korzyściądla polskiego hotelarstwa. w latach 90. podobnym zaskoczeniem z'. port jako kolejna faza powstawania ponadeuropejskiej sieci hotelowej "lgunowym kształcie.

ale ceny podlegają kontroli na szczeblu krajowym. że r żnorodny zachodnioeuropejski sektor hotelarski jest konfrontowany z jednakowymi czynnikami koniunkturalnymi' Gł wny wysiłek kieruje się na unowocześnianie metod pracy. pobudza popyt na coraz bardziej r żnorodne usługi hotelarskie. Dla Hiszpanii hotelarstwo jest wyjątkowo ważne. Stworzenie w 1993 r. obserwuje się znaczne wyzmierzające do łączenia się w ugrupowania na szczeblu siłki właścicieli regionalnym w celu zapewnienia promocji i organizowania wsp lnych system w rezerwacyjnych.in. ponieważ turysty_ ka jest źr dłem 107o dochodu narodowego i daje zatrudnienie około 200 tys. gdyż 507o jednostek hotelarskich ma z reguły mniej niż 10 pokoi. hoteli' W dziedzinie tej władze centralne pozostawiają określony margines manewru władzom regionalnym. Costa Brava). Promocja wy znacza- hotelarstwa jest czę- og lnie mozna powiedzieć.Dla większości kraj w europejskich hotelarstwo jest ważnym sek_ torem gospodarki i cechują je pewne wsp lne prawidłowości:znaczne koszty stałe.Rynek Turystyczny") problemy dalszego rozwoju hotelarstwa w Polsce w najbliższym czasie. os b. Lepiej sprzedaje się ofertę regionu turystycznego lub pakiet usług Zaprogramowune przez kilku oferent w niż zwykły pok j hotelowy.. świadomych skutk w tej konfrontacji na rynku turystycznym. kt re wywierają istotny wpływ na rynek hotelarski. Wielka Brytania dysponuje potencjałem usług hotelarskich rzędu 900 tys. we wprowadzaniu informatyki do zanądzania przedsiębiorstwem hotelowym oraz system w rezerwacyjnych. rysującej się w grupie małych i średnich przedsiębiorstw. kt re udzielają temu sektorowi wsparcia finansowego. towarzyszy nowe podejściedo sprzedazy usług hotelarskich. Pod względem standardu świadczonych usług hotelarskich istnieje jeszcze znaczne zr żnicowanie między poszczeg lnymi krajami. wywoływanego licznymi czynnikami społeczno-gospodarczymi i politycznymi. iż rozvł j hotelarstwa we wszystkich jego odmianach warunkuje aktywnośćwsp łczesnego społecze stwa. w czym uczestniczą wła_ dze publiczne. oczywiście poza duzymi sieciami hoteli. Sieć hotelarstwa hiszparskiego tworzą gł wnie przedsiębiorstwa i zakłady rodzinne stosunkowo wolno modernizowane.gł wnie w regionach o wybitnych funkcjach turystycznych (np. Jednocześnie rozut j ruchu turystycznego. W strukturze rodzajowej znaczące miejsca zajmują pokoje gościnne i kempingi. narzaca konieczność przygotowania warunk w do konfrontacji wszystkich system w hotelowych. kt ry jest bardzo rozdrobniony. Wsp łzależność rozwoju turystyki i hotelarstwa staje się coraz większa' co przynosi korzyści turystom jedna stanowi własność paristwa. Cechą charakterystyczną hotelarstwa włoskiego jest przeprow adza' na od lat restrukturyzacja. Pod względem rozmiar w przoduje hotelarstwo francuskie. Z sieci hoteli i gospodarce narodowej. Należy stwierdzić. że tendencji Stowarzyszeniowej. Hotelarstwo w tym kraju. w wyniku kt Ę np. Cechą charakterysty czną hiszpaitskiego hotelarstwa jest stosunkowo wysoka sezonowość. od L974 r. Potencj ał usługowy hotelarstwa zachodnioniemieckiego ł zek. Modernizację i rozw j hotelarstwa obserwuje się r wnież w Portugalii. Wyraza Się to m. Duży nacisk kładzie się tu na wzrost kwalifikacji zatrudnionych pracownik w. ł żek. zamknięto 3 tys. natomiast strategię marketingową całego hotelarstwa prowadzi Niemiecki Związek Hoteli i Restauracji. 3Ż4 3Ż5 . Na tle poczynionych uwag o rynku hotelarskim w świeciei w PolSce warto om wić Za ptasąbranzową (. liczące ponad 130 tys. iwsiach. jest wzmacniane siecią pokoi gościnnych tworzonych w miasteczkach jąliczby:20 tys. hoteli i 800 tys. aby dor wnać do poziomu europejskiego pod względem promocji usług hotelarskich i poziomu obsługi. W tym względzie wyjątkowy wysiłek jest podejmowany w zakresie szkolenia kadr hotelarskich. gigantycznego rynku zachodnioeuropejskiego. sieć rozbita na liczne przedsiębiorstwa oraz zakJady o zr żnicowanych wielkościach i funkcjach. W znacznie zadłużonym sektorze hotelarskim zmiany przejawiają się gł wnie w doskonaleniu strategii handlowej. ł Żek. Uznanie turystyki biznesowej za produkt markowy w polskiej turystyce stanowi ważną przesłankę og lną przedsięwzięć inwestycyjnych w sektorze usług hotelarskich. Jednocześnie wsp łczesne hotelarstwo zachodnioeuropej skie jest poddane ożywionej konkurencji. ściowo udziałem poszczeg lnych land w. Cechą charakterystyczną omawianego hotelarstwa jest r wniez to. pozwa|ającego na swobodny przepływ ludzi.

hotele dwugwiazdko 28?o ihotele jednogwiazdkowe 35Vo. :::i: tl:':. s. r92 1 470 857 898 56'.in' takie jak Hilton.:liiltl::!ffi:li. Jeżeli chodzi o lokalizację hoteli pięcio. Holiday Inn. pokoi.. Le Maridien. dostępnośćkapitału i politykę kredytową oraz politykę podatkową.i czterogwiazdkowych. pozycja sieci hoteli orbis umocni się na rynku i nadal będzie dominująca.. Budapeszt 4.. Korzystne zmiany na krajowym rynku hotelarskim należy też wiąz działaLnościąi programem rozwoju sieci hoteli orbis.MAT'' 1995.7 tys. do modernizacji obiekt w znacznie zużytych technicznie i ekonomicznie oraz do budowy nowych. struktura hoteli (900 obiekt w) według kategorii była następująca: l hotel pięciogwiazdkowy. o sukcesach polskiego hotelarstwa będzie decydować stopier zgodności jego struktury z popytem na usługi hotelowe pod względem kategorii i rozmieszczenia na obszarze kłaju. obecne i aktywne na polskim rynku od ponad dziesięciu lat międzynarodowe Systemy hotelowe (Inter Continental. Zgodnośćtę odzwierciedlają wskźniki wykorzystania potencjału usługowego. a takŻe przy gł wnych szlakach komunikacyjnych. ZakJadając. ze polskie hotelarstwo ma dobre perspektywy rozwoju. podczas gdy Berlin tys.7 westycyjnych: Azja Południowo-Wschodnia 13 r r r r 2t1 453 657 159 417 Żl2 346 730 585 4'I2 09Ż 539 286 455 432 Azja Południowa Australia i Pacyfik Bliski Wsch d Europa Świat 3 663 Ż23 519 l0 082 4 735 2Ż9 3l9 162 1'78 326 181 9 530 248 21 540 267 r7r 123 30 683 politykę lokalizacyjną wladz samorządowych. Liczącym się uczestnikiem rynku hotelarskiego w kraju jest też firma sp łdzielcza Gromada. Że w 1998 r. Hotele trzygwiazdkowe wykazywaŁy 55vo.5 tys. to dominuje Warszawa.4 5. we. Należy przyjąć... Kempir ski Ameryka Ameryka P rl0 łnocna 4t 221 232 180 2 268 256 I r20 339 I r20 339 66 943 3 738 977 487 787 '719 480 i Movenpick. zwłaszcza pod względem dostępności atrakcyjnych działek budowlanych i warun- lt 4 918 824 333 199 Ż 6'79 002 11 194 418 k zać w wsp łpracy z samorządem lokalnym. Nalezy się spodziewać.:. gdzie noĘe się niezaspokojony popyt na usługi hoteli średniejklasy międzynarodowej. 4 hotele czterogułiazdkowe.lllliil&_iłffi*i. jakości i struktury rodzajowej hotelarstwa oraz planowany rozw j turystyki. ]l. Monachium .Hotels'' 1995. Warto zauvłuŻyć. iż ten korzystny trend utrzyma się też odwiedzający Polskę turyścizagraniczni najczęściej(387o) miesz- Tablica 5..1. No.l 614 dzą atrakcyjności prowadzonych inwestycji. 9).2 tys. Konkurencja sieci zagranicznych zmusza orbis.kają w hotelach i motelach. za:. Wymienia się m. No. ':'' . Hyatt. Wieder 4 tys.:ii:]'sry*łił. Novotel. zlokalizowanych na obrzeżach miast. Inwestorzy mają r wnież duże Szanse na korzystne inwestycje w stolicach wojew dztw. i Praga 3.. Źr dło:.8 tys. .i dwugwiazdkowe do 407o wykorzystania potencjału usługowego.725 390 l Ż59 0l9 5 290 Ż'1'. hotele trzygwiazdkowe 347o sieci. wiąc o atrakcyjności polskiego rynku turystycznego dla inwestycji hotelowych finansowanych przez kapitał zagraniczny' warto M Południowa t4 576 10 l 0o5 97Ż Azja P łnocno-Wschodnia zwr cić uwagę na następujące przesłanki leŻące u podstaw decyzji inoczekiwany rozw j gospodarczy w Polsce. że stolica nadal utrzyma tę pozycję ze względ w popytowo-prestiżowych. Średni czas spędzony w hotelach ocenia się na 5 dni.6. ostatnie 326 lata wskazuże najlepsze wskaźniki (około 607o) osiągają hotele czterogwiazdko1ą. wszystko wskazuje na to. HoTELAR5TWo śWATowE NA PoczĄTKU LAT 90. a jedno.i:. siłą rzeczy. Jak widać. że program orbisu zostanie w pełni zrealizowany. Radisson SAS.t:l :lira:i:i :. W literaturze informuje się o projektach inwestycyjnych w Polsce nowych sieci międzynarodowych. Marriott.. Afryka Karaiby Ameryka Środkowa 10 769 .!ołcK . 3Ż7 . sytuację na rynku usług hotelowych pod względem popytu... dysponująca kilkunastoma obiektami. 1l. Wedfug WTo Warszawa dysponuje 3. Accor.'! w latach następnych.3:l 343 747 155 253 657 960 300 097 83 862 6'. Sheraton) dowo- . ::::. 105-106 (cyt.

Podstawowym zadaniem punktu jest udzielenie bezpłatnej informacji turystycznej zaintereSowanym osobom. popularyzujące ma|o znanę wśrd społecze stwa miejscowości turystyczne.1. a jednocześnie kształĘących ten ruch w społecznie pożądanych kierunkach.6). pokazy oraz stoiska o tematyce turystycznej. Jednym ze środkw pozaekonomicznych ograniczających zjawisko żywiołowości rozwoju ruchu turystycznego. plakaty. Wywołuje to niekorzystne skutki. moze być opr cz reklamy informacja turystyczna. organizacje i przedsiębiorstwa oraz inne jednostki gospodarki turystycznej. 5. kształĘąc w taki spos b przeStrzenną strukturę ruchu turystycznego krajowego i zagranicznego wyjazdowego. W praktyce spotyka się punkty: r : n wzorcowe centra informacji turystycznej. natomiast ośrodki wykonawcze obejmują punkty informacyjne bezpośrednio świadczące usługi turystom. takie jak broszury. System informacji turystycznej w Polsce tworząośrodki dyspozycyjno-koordynujące i wykonawcze. Ważną rolę w systemie informacji turystycznej mają do odegrania punkty informacji turysĘcznej. usługach hotelarskich oraz transportowych. prawidłowetozmieszczenie ruchu turyStycznego w stosunku do możliwości recepcyjnych poszczeg lnych region w oraz miej scowości. regionu czy kraju. dobrą znajomościąproblematyki przez |udzi wykonujących te zadania. ubiorze. jak nalezy organizować wyprawę' aby osiągnąć pełne zadowolenie z pobytu. Należyte spełnianie zada przez punkty informacji turystycznej jest uwarunkowane odpowiednio rozwiniętą siecią tych punkt w. Działania w tym zakresie polegają na organizowaniu biur i punkt w informacyjnych. jak Usfugi informacyjne odgrywają ważnąrolę zar wno na międzyna- i Usfugi te są świadczone przez instytucje pośredniczące w organizowaniu podr Ży oraz dostarczająspoŁecze stwu dokładnej i zwięzłej informacji o wszystkich sprawach zułiązanych z podr żą do danej miejscowości. Zatłes informacji obejmuje cały kraj lub określony region. charakteryzujące po raz pierwszy rozmiary oraz zakres hotelarstwa światowego na początku lat 90. Niezbędne są r wnież zmiany w strukturze rodzajowej i organizacyjnej tych punkt w. ponoszące koszty utrzymania tych punkt w. r r popularyzację mało znarrych region stycznych. Ruch turystyczny w Polsce cechuje się m.4. Są one prowadzone przez instytucje. rystycznej zapewnia: I : usprawnienie obsługi turyst w. Sprawny system informacji tu- teriały informacyjne. jak i ekonomiczne. ośrodkiinformacji turyStycznej stosują r żne środki techniczne. foldery. dysponujących wiadomościami o wszystkim. spełniając swoje funkcje. telewizji oraz filmu rozpowszechniają informacje o zaletach i wadach poszczeg lnych miejscowości turystycznych. Instytucje te udzielają r wniez praktycz- na krajowych rynkach turystycznych. organizują one wystawy lub spotkania organizator w turystyki oraz pozosĘą w kontakcie z przedstawicielami gospodarki turystycznej.l Na zako czenie warto przytoczyć zestawienie Światowej Rady Turystyki i Podr zy. zr żnicowaną strukturą rodzajową oraz przestrzenną i nie rozkłada się r wnomiernie w czasie. sieć tych jednostek dysponuje też informacjami o wycieczkach miej scowych. konkursy.4. UsŁucl INFoRMACYJNE 5. pełnym zakresem usług. 3Ż8 3Ż9 . ośrodki dyspozycyjno-koordynujące są wielostopniowe. Inspirują także i organizują wystawy. radia. w sensie unowocześnienia zbierania i ptzekazywania Żądanych informacji. a także uzbrojeniem technicznym poszczeg lnych punkt w. Na przykład za pomocą prasy. w oraz miejscowości tury- zwiększenie zainteresowania turyst w zagranicznych Polską. ptzyzakŁadowe. mapy turystyczne. ośrodki te inicjują r wnież i wydają r żnego rodzaju ma- nych rad. cenach itp. kategorii II i III. WPROWADZENIE rodowym. zar wno społeczne. usługach przewodnicki ch oraz miejscach szczeg lnie interesujących.in. klimacie. (tablica 5. co się łączy z danym krajem: o zabytkach. co zależy od kategorii punktu. ulotki. prospekty. gastronomii.

hoteli.. W tej grupie dokument w informacyjnych wymienia sięza: biuletyny. Warto przytoczyć kilka przykład w charakteryzujących rozwiązania problemu informacji turystycznej Stosowane za granicą. Przykładem troski o turyst w zagranicznych i interes narodowy mogą też być Węgry. s. opisy tras turystycznych itp. połącze statkami dunajskimi. Wykręcając odpowiedni numer' można otrzymać wyczerpujące odpowiedzi w czterechjęzykach na pytania dotyczące np. Na obszarze tego kraju turystom słuzy kilkadziesiąt central telefonicznych systemu SINTRO. warto w tym miejscu powiedzieć. że ich stan i skuteczność promocyjna są wynikiem braku rozwiniętych stosunk w rynkowych i strategii rozwoju turystyki. otrzymuje bezpłatne broszury lub foldery. Nie wdając się w ocenę kondycji usług informacyjnych w kraju. rystycznej. Umożliwiają one dostęp do serwisu obejmującego informacje o usługach hotelarskich i informacje og lne.Tourinform''. regionuturystycznego.. regionu i kraju. obejmuje bank danych. w materiały promocyjne należy do obowipk w miejscowo właściwychurzęd w turystycznych i jednostek gospodarki turystycznej chcących promować swoje usługi25.Monografie 2a - z kĘami o gospodarce rynRuch Turystyczny" z. że potrzeba informacji turystycznej występuje w kilku momentach: na etapie uściślania plan w wyjazdowych. od lat funkcjonuje w Budapeszcie telefoniczny system informacji turystycznej.w kt rych można znaleźćZestaw obszernych informacji na temat usług turystycznych świadczonych w tym lrraju. foldery tematyczne. 26. Że zaopaĘwanie biur informacji turystycznej. regionalne urzędy turyStyczne i przedsiębiorstwa gospodarki tu- r : r r r sieci lub konsoĘum hoteli. je sw W Japonii aktywizacjaprzyjazd w turyst w zagranicznych znajduj wyraz r wnież w sferze informacji' Japorska Narodowa organizacja Turystyczna (JNTO) opracowała w tym celu kilka broszur o ak_ tualizowanej treści. obszerny zestaw informacji turystycznej jest też dostępny telefonicznie i bezpłatnie w Szwajcarii. wskaz wki doty-' I Arn7. Klient biura informacji turystycznej. . czy potencjalny turySta.w stylu zachodnim''.A. 330 331 . og lnie trzeba stwierdzić. Warszawa 1990.Scan M-Turist'' mozna uzyska w sześciu językach informacje na temat interesującej turyStę trasy. walor w turystycznych kraju.Dobra informacja turystyczna wywiera wpływ na kształtowanie się wielkości oraz strŃtury rodzajowej. Doświadczenie uczy. ośrodkw informacji turystycznej (TIC) w najważniejszych miastach Japonii. S. restauracji i kuracji uzdrowiskowych. a niezbędnymnarzędziem pracy jest komputer. formalności granicznych. 102. kowej. W jej walorach społeczno-gospodarczych należy upaĘwać sensu rozwoju tej grupy usług w gospodarce turyStycznej miejscowości. miejscowości turystycznej. JNTO rozpowszechnia broszurę informacyjn ą zawierującą listę pensjonat w . że pożądany w warunkach gospodarki rynkowej system informacji turystycznej w Polsce jeszcze nie istnieje. W Szwecji wprowadzono komputerowy informator turystyczny.e . SGPiS. jaki za granicą.A. zar wno w kraju.że są one wyposźone w bezpłatny system informacji telefonicznej. System ten. Bąk23 słusznie twierdzi. przygotowari do konkretnej podr ży i podczas samej podr ży. przestrzennej i czasowej ruchu turystycznego.. Za pomocą komputera . 23 s. że zaspokojenie tej potrzeby częSto warunkuje podjęcie podr ży turystycznej lub modyfikację planowanej trasy czy nawet już kontynuowanej podr ży. Na przykład materiały informacyjne hoteli o wysokim standardzie dotyczą: Pożyteczna może też być uwaga. znany pod nazwą . Warto podkreśIić. Bąk. Dla indywidualnego ruchu turystycznego preferowanego pruez turyst w z Zachodu Japor ska Narodowa organizacja Turystyczna rozwinęła System informacji w języku angielskim i zorganizowała sieć tzw. Moze więc być ważnym czynnikiem realizowania funkcji turystyki i narzędziem kształtowania polityki turystycznej par{stwa. Promocja produktu turystycznego w obrocie Tamże. Ponadto klient otrzymuje dokumenty redagowane przez przedstawicielstwa zagraniczne krajowych urzęd w turystycznych i upowszechnione w kraju będącym siedzibą tych przedstawicielstw. obojętnie czy rzeczywisty. zwlaszcza zagr anicznej. czasopisma ilustrowane.. centrumkongresowego. Stworzyły go Węgierski Urząd Turystyki. Ponieważ większośćturyst w przybywających do Japonii stanowią Amerykanie.

że technika informacyjna umozliwiła w ostatnich paru latach ubiegłego wieku znaczne poszerzenie zakresu ofert turystycznych oraz rczbudowanie mechanizm w ich dostarczania w znacznie większym Stopniu niż w poprzednich trzech dekadach. że prze-.czące mijanych po drodze obiekt w. dźwięk i tekst. pisemne potwierdzenie informacji. Znacząco promuje turystykę. kt ry l. kształcenia gospodarki spowodowane rewolucją techniczną mają przemożny wpływ na rozw j wsp łczesnej turyStyki. w śladza literaturą przedmiotu. intranet w i ekstranet w polepsza komunikację między pracownikami. D. Wynika stąd. aby zwiększyć interaktywność między poszczeg lnymi organi_ zacjami a ich zaufanymi partnerami. W konsekwencji zwiększa się wydajnośćoraz Skutecznośćsieci. technika informacyjna ułatwia globalizację popytu orM podaży d br i usług turystycznych. Il jako kręgosłup informacyjny. Buhalisa) zastosowanie techniki inlbrmacyjnej w turystyce jest rozległe. W przypadku ekstranet w natomiast wykorzysĘe się te same zasady i sieci kompu_ terowe. programl rozrywek i spektakli. mnożyłysię sieci intra. a zatem efektywne wykorzystanie techniki informacyjnej (information technology. że informacja to krwiobieg gospodarki turystycznej . XX w. Nalezy przypomnieć. obejmu. Zdaniem specjalist w (np. dostarczaj ąc skutec zny ch nnzędzi umożliwiaj ących konsumen_ tom-turyStom identyfikację i zakup właściwegoproduktu. Doniosły etap rozwoju IT. informacje o mozliwościach zakwaterowania. Ponieważ stawiane pytania oraz uzyskiwane odpowiedzi są rejestrowane i mogą być opracowywanerl biuro turystyczne uzyskuje jednocześnie analizę marketingową. Rosnące wykorzystanie Internetu. Przy wykorzystaniu sieci lokalnych oraz szerszych. a jednocześnie stymuluje rozw j tury_ styki. Łączenie danych i proces w oraz wsp lne korzystanie z nich umożliwia im opracowanie tanich oraz łatwych w obsłudze schemat w sprzedaży elektronicznej. Wolno sądzić.iących znaczny obszar.i interorganizacyjne. natomiast ich dostawcom rozwijanie oraz dysĘbucję ofert.acz$ się na początku lat 90. 5. Dostarcza ona też usługodawcom niepowtarzalnych rnozliwości prowadzenia marketingu interaktywnego. W kon_ sekwencji.iako multimedialna technika dysĘbucji. a także zarządzanle nimi na skalę globalną. umożliwiającej natychmiastowe rozpowszechnianie dokument w zawierających obrazy. dostarczana wę właściwymczasie i odpowiadająca potrzebom klient w. jednostkami a otganizacjaIni oraz rniędzy partnerami zewnętrznymi a konsumentami. jest kluczem do pełnego zaspokojenia ich żąda oraz umożliwia przedsiębiorstwom turystycznym kształtowanie ofert. Wy_ znaczyla r wnież pewne ramy kierunk w rozwoju. . z sieci wszechświatowej używanej . stawienie. jako zamknięte lub zabezpieczone sieci wewnątrz poszczeg lnych organizacji. Gospodarka turystyczna jest więc przesiąknięta techniką informacyjną. KTERUNK| ROZWOJU TECHN|K! TNFORMACYJNEJ W TURYST YCE Praktycy gospodarczy powszechnie aważają. prognozę pogody. obnizenie koszt w pracy. Że IT w coraz większym stopniu wyznacza w skali globalnej obszar wzajemnego oddziaływaniamiędzy turystami a dostawcami d br i usług turystycznych. umożliwiając wydajną komunikację i integrację na wielu poziomach. że w ramach Internetu można korzystać ze stron WW'W (World Wide Web). z użyciem standardowych metod do zabezpieczenia potrzeb wewnętrznych uzytkownik w firmy. Należy podkreślić. Synergia i mozliwośćwsp łodtlziaływania proces w. Informacja. stanowi praca w sieci (the net work era). Po objaśnieniach werbalnych turysta otrzymuje.Zarządzanie wewnętrzne i r specjalnie opracowane wnętrznego' związki ad hoc z partnerami z zewnątrzi zastosowanie metod zarządzania we- 332 333 . Przed om wieniem korzyści z zastosowania techniki informacyjnej że najważniejszym elementem wsp łczesnej rewolucji technicznej są sieci.in. wideo. Ze następne generacje tego vządzenia będą wyznaczały kieru-' nek postępu technicznego w omawianych usługach turystycznych. co odzwierciedla następujące zew turystyce warto wspomnieć. ciekawostki turyStyczne. IT) jest dzisiaj podstawą jej konkurencyjności i rozkwitu. zwiększenie wydajności i podejmowanie decyzji z uwzględnieniem większej liczby informacji. dział w oraz funkcji umożliwiaj ą przedsiębiorstwom m. Warto przypomnieć.2. intranet w i ekstranet w zrewolucjonizował ten etap ttraz spos b funkcjonowania biznesu. Intrane ty działają w podobny spos b. Rozw j Internetu.4.

W związku z tym warto przypomnieć. dostęp do informacji i dokonywanie zakup w usług turyStyczttych. Zdaniem l). - Global Distributioi aplikacje przełączające (tzw. że np. D e l l systemy Zarządzania Punktem Docelowym w Turystyce stination Management Sy stems). takich jak zakwaterowanie. ubiegłego wieku Komputerowych System w Zarządzania w Globalne Systemy Dystrybucji skutecznie pozwoliło im się przeobrazić w elektroniczne supermarkety t urystyczne. kioski. Podstawą omawianych zmian jest integracja sprzętu i oprogramowania komputerowego oraz inteligentttych aplikacji przez sieci i zaawansowane technicznie interfejsy dla użytkownik w. ] I Systemy Dystrybucji Globalnej (GDS Systems). automatyzacja biura. Zdaniem specjalist w. Natomiast s zarządzania wiedzą umożliwiają organizacjom zdobycie informacji temat ich funkcji oraz gromadzenie wiedzy w zakresie sposob w wiązywania problem w i spornych kwestii. kt rych celem jest dostarczanie zintegrowanych rozwiąza dla punkt w docelowych oraz małych i średnichprzedsiębiorstw turystyczttych wyłączonych z gł wnych system w. ( rInternet og dia. dystrybucji 1lrodukt w. r r r r specjalne Systemy zarządzania wewnętrznego i dystrybucji. Powstają szybkie i niezawodne sieci. przyrządy przenośne (PDA. wymaganych zar wno przez turyst w. Techniki Informacyjnej i Turystyki przedstawiła ten problem następująco. 335 rzystywano je do zarządzania potencjałem przewozowym. a następnie do ekspansji w turystyce globalnej. W coraz większym s intranety i ekstranety są wykorzystywane przez ptacownik w danej ganizacji oraz upoważnionych partner w przy dostępie do danych my w celu wykonania zada(t. Warto podkreślić. 334 tlti. pewne S opracowane aplikacje zarządzania wewnętrznego ułatwiają organizacją turyStyczną i prowadzenie marketingu. jak i dostawc w.ytkownik w ko cowych i zmniejszy liczbę wymaganych szkoler rlraz niechęć nowych użytkownik w.com). Travelocity. umozliwi to mobilnym uzytkownikom. Między_ ttarodowa Federacja ds. Zaaułansowana technika szyfrowa podniesie poziom bezpiecze stwa w Internecie oraz dostarczy pewttych system w finansowych na potrzeby sprzedaży elektronicznej. rozrywka oraz inne świadczenia tury_ styczne.zdolnośćdo wsp łdziałania oraz przystosowanie do potrzeb IT i turysty. przekształcenie na początku lat 80. kt rych celemjest udostępnianie rozbudowanych aplikacji oraz internetowych prezentacji wideo. Buhalisa. podkreślaj ąc rosnące nie techniki informacyjnej w turystyce. wynajem samochod w. polegającą na włączeniu wielu usług turystycznych. Wyko. nowe. a także scalenie wszystkich system w lokalnych i usługodawc w pod jedną nazwą firmową. że wielką rolę w zakresie odegrały lotnicze Systemy Rezerwacji Komputerowej. przyznaje. switchowe) dla organizacji branżl turystycznej (np. Dla studiujących zagadnienia dotyczące rozwoju wsp łczesnej tu_ tystyki interesujące mogą być kierunki rozwoju techniki informacyjtlcj. Systemy Rezerwacji Komputerowej (CRS tion Systems). t Tradycyjne technologie dystrybucji wspierające systemy zautomaf tyzowane: r r r centra telefoniczne. niezaleznie od ich lokalizircji. Rozw j interfejs w typu klient-serwer zwiększy możliwości uż. Przenośne komputery i koltlćlrki wspierają struktury oraz metody sieciowe. rozprowadzanie bilet w kolejowych i protllowych.). Narzędzia techniczne wymagają wprowadzenia ulepnzeri zwiększających ich wydajność.niezawodność. WAĘ GPRS itp. internetowe programy pomocnicze/narzędziowe (np. Internet Travel N Priceline. Preview Travel.Sieci i otwarta dystrybucja: r r r r bazy danych. intranety/ekstranety. Ponadto powstały Systemy Zarządzania Punktami Docelowy- . wymuszające nową falę ewolucji technicznej w turyStyce. CD-ROM-y. THISCO i WIZCOM). Computer Reserva. Światowa Organizacja Turystyki. systemy zarządzania wiedzą. lnie.że stopniow o rozszerzano geografi czny i operacyjny zasięg działania Globalnych System w DysĘbucji przez integrację horyzontalną z innymi systemami lotniczymi oraz przez intcgrację pionową.

że rozut j nowej techniki informacyjnej. ze stały się one dostępne dla większości pracow_ nik w w organizacjach turystycznych oraz konsument w. mającego coraz więk_ szą wiedzę i poszukującego wyjątkowo korzystnych czasowo.niach o specjalistycznym ukierunkowaniu. doświadczeni i wyrafinowani turyści w coraz większym stopniu poszukują informacji o bardziej egzotycznych punktach docelowych. Technika informacyjna w coraz większym stopniu umożliwia dostęp do niezawodnej i dokładnej informacji oraz dokonywanie rezerwacji ptzy minimalnym nakładzie czasu' pieniędzy i wyeliminowaniu innych niedogodności spotykanych w układzie tradycyjnym. podr zują dużo. Wreszcie. Wsp łczesny turySta coraz mniej jest skłonny czekać lub tolerować jakiekolwi ek op źnienia. dysponują umiejętnościamilingiwistycznymi i technologicznymi resowa oraz dla potrzeb rozwoju osobistego i zawodowego. ze korzystanie z techniki informacyjnej w turystyce jest napędzane ptzez wztost i złożoność popytu turyStycznego oraz silną ekspansję i wymyślność produkt w turystycznych. motywacje i pragnienia. Po prostu podnosi ona jakośćusług turystycznych oruz ptzyczynia się do zwiększenia satysfakcji turysty. W przyszłościczas wolny 336 bardziej efektywne zarządzanie informacjami oraz umożliw ią otganizacjom i konsumentom-turystom wykorzystanie zdobytych informacji. systemy dostarczania rozrywki na po_ kładzie samolotu lub w pokoju hotelowym. lecz takŻe efektywnego wykorzystania swego czasu w trakcie wszelkich kontakt w z organizacjami turystycznymi. Konsumenci-turyści . Chcą oni kupić produkty. zindywidualizowanej i uaktualnionej informacji. przenośnekomputery. Duze per- będzie wykorzystywany coraz bardziej na rozwijanie własnych zainte- Nalezy zauważyć. intranety i ekstranety (w celu połączenia wszystkich uzytkownik w i dostawc w). Stąd WTo słusznie utrzymuje. D. oraz potrafią funkcjonować w wielokulturowych w turystycznym punkcie docelowym. często całkowicie traci cierpliwość. turyścipochodzący z kraj w świata. oszczędzają ich czas i zwiększają skuteczność. ze kluczem do sukcesu jest szybka identyfikacja potrzeb konsumenta oraz pozyskanie potencjalnych klient w Za pomocą całościowej. a takŻe finansowo ofert oraz przejawiającego chęć uczestnictwa w doświadcze_ Rozw j transakcji elektronicznych. Każdy turysta bowiem jest inny. Warto przypomnieć' ze satysfakcja klienta zależy w dużej mierze od dokładnościi og lnej klarowności określonych informacji na temat dostępności danego miejsca. to: 337 i wymagających środowiskach zagranicznych. kt re umożliwiły niespecjalistom korzystanie z komputerubez żmudnego szkolenia na temat każdego programu lub interfejsu. Buhalis podkreśla. ma niepowtarzalne doświadczenia. że te kierunki ewolucji technicznej będą wspierać spektywy ma turystyka kulturalna. kt re mogą zaspokoić ich specyficzne potrzeby i Życzenia. Kierunki rozwoju. podkreślasię' że dostęp do sieci umożliwiają: kioski internetowe. wymusi przeobrażenia w gospodarce turystycznej oraz wprowadzi nowe metody działarua. Warto podkreślić. planując podr Że.kt re są gł wnymi generatorami turystyki. oraz pragną autentycznych doświadcze . Przykładowo. Z litentury przedmiotu wynika. Automatyzacja biura i pełna integracja biur obsługi bezpośredniej turysty oraz obsługi pośredniej(zaplecza) podniosą wydajnośći skutecznośćich działania.że najbardziej znaczącym kierunkiem rozwoju techniki informacyjnej w turystyce w ostatniej dekadzie ubiegłego wieku był rozw j interfejs w przyjaznych dla użytkownika. zaplecza turystycznego oraz mozliwych działart oczekują nie tylko korzystnej ceny usług. telewizja cyfrowa oraz Internet. ułatwił ukształtowanie nowego turysty. kt re stały się możliwe dzięki technice informacyjnej. stosowanie symulacji i przetwarzania danych statystycznych polepszy jakośćinformacji wykorzystywanych przy podejmowaniu decyzji oraz umożliwi organizacjom turystycznym przyjęcie bardziej proaktywnego podejścia do problem w zaruądzania i marketingu. szczeg lnie dzięki wprowadzeniu telewizji cyfrowej. Ewolucja techniczna w turystyce jest źr dłem nowych możliwości w sferze popytu i podazy na rynku turystycznym. takie jak zakup bilet w online czy obniżka prowizji. Rozw j interfejs w oraz systemu Windows spowodował. czyli podaz skierowaną do segment w minirynkowych. Dodatkowo. a zwłaszczalnternetu. Kluczową rolę ma odgrywać zapewnienie elastyczności przy wyborze dokonywanym przez turystę oraz w procesie świadczenia usług. Nowi. Wykorzystanie techniki informacyjnej w turystyce powinno zdaniem specjalist w stworzyć organizacjom turystycznym i obszarom docelowym możliwościzrewolucjonizowania sprzedaży elektronicznej oraz ułatwić odniesienie korzyścii uniknięcie negatywnych zjawisk zwiryanych z istniejącą konkurencją. a kt re zwiększają satysfakcję turysty-klienta.

umożliwią szerokim rzeszom ludnościbezpośredni dostęp do pożądanych organizacji turystycznych. na podstawie wiedzy zebranej dzięki tzw. że w przeciwier stwie do wielu kraj w europejskich lokalne rozmowy telefoniczne w USA są bardzo tanie. kanały rozrywkowe lub informacyjne na pokładzie samolotu lub w pokoju). automatyzacja nużących zada operacyjnych (np. usługi o nowych. organizaelastyczność w ustalaniu cen. Zdaniem D. Dostępne informacje statystyczne wskazują na gwałtowny wzrost liczby konsument w internetowych na świecie (ablica 5. Wiąże się to nie tylko z wysokim standardem Życiaw tym kraju i stosunkowo niską ceną Sprzętu elektronicznego. preferencje w zakresie produktu). wymagania odnośnie do diety. przekonanie konsument w' ze mogą uzyskać informacje na temat produkt w i usług. że duzy odsetek konsument w ma dostęp do Internetu wydobywaniu danych.7. i specjalne promocje last minute (z ostat- I I niej chwili). dokładne i znacznie bogatsze badania marketingowe. dostosowanie produktu do potrzeb klienta indywidualnego i stosowanie marketingu zindywidualizowanego skierowanego do konkretnego klienta. i funkcji organizacji turystycznych. ze na rynku informacji turystycznej opr czjednostek gospodarki turystycznej pojawiaj ą się coraz częściejfirmy pośredniczące. a kelner zna jego upodobania kulinarne). Interfejsy przyjazne dla użytkownika. zgodne z osobistymi preferencjami i postawami. Że Internet wciąż się rozwlja. oraz dzięki automatycznym tłumaczeniom. Wykorzystują one Komputerowe Systemy Rezerwacji oraz Globalne Systemy Dystrybucji i dostarczaj ą odpowiednich interfej s w klientom zaintereSowanym rezerwacją produkt w turyStycznych za pośrednictwem InZmienia Się tez gwałtownie struktura wydatk w internetowych na świeciew sensie poszerzenia r znorodności produkt w turystycznych. zr żnicowanie usługi. Wyni338 ternetu. okoliczność ta zrewolucjonizuje handel internetowy i umożliwi rozw j masowego rynku cyfrowego. Specjaliściuważają. a nie oparte na segmentacji społeczno-demograficznej. Penetracja Internetu w USA jest znacznie wyższa niz w innych krajach.7). działające z wykorzystaniem odbiornika telewizyjnego i łatwe w obsłudze dzięki uproszczonej klawiaturze. by inwestować w swoją obecnośćelektroniczną i zutiększać jej zakres. programom lojalności (np. wiążąca się ze skłonnością cji turystycznych do proponowania ogromnych opust w cenowych na wybranych kierunkach. dzięki gromadzeniu danych z wszystkich transakcji i kontakt w o charakterze informacyjnym. co potwierdza tablica 5. służących wszystkim rynkom docelowym. ze nastąpi dalszy rozw j handlu elektronicznego na potrzeby turystyki i przewidują zmiany w jego strukturze. wymeldowanie gościa z hotelu odbywające się w pokoju dzięki systemowi TV). co potwierdza rosnącaliczba subskrybent w. a takze wzrost Sprzedazy internetowej usług hotelarskich i rezerwacji przezInternet. służąca lepszej obsłudze. polepszenie obsfu gi konsumenta dzięki zmniej szeniu biurokracji. Warunkiem zaspokojenia tego rosnącego popytu i utrzymania się na rynku turystycznym jest wykorzystanie przez gospodarkę turystyczną nowej techniki informacyjnej oraz rozszerzenie wsp łdziałaniaz rynkiem. Warto dodać. lepsze rozumienie potrzeb. indywidualne podejście do klienta w świadczeniu usług (np. Wypływa stąd wskaz wka dla podmiot w gospodarki turystycznej. operator telefonii wita gościapo nazwisku. rozwlj telewizji cyfrowej skutecznie wprowadzi Internet do większościdom w. Buhalisa. dodanych wartościach (np. Na rynku amerykar{skim kreślisię'kilka kierunk w rozwoju turystyki internetowej. po produktach komputerowych. obroty ze sprzedaży produkt w turystycznych przez Intemet zajmljąw USA drugie miejsce. lecz także z faktem. i może znajdować informacje adekwatne do swoich zainteresowar tury- . Większośćużytkownik w Internetu to wykształceni profesjonaliści. kt rzy często podr zują. oparte na interakcjach badawczych oraz ka to z faktu. więcej informacji i większy wyb r dla klient w. kt rymi są zainteresowani. kt re sięgają po korzyściz rewolucji na rynku turyStycznym.r I I I łatwe w obsłudze odpowiednie interfejsy. coraz powszechniejsza redukcja barier językowych dzięki rozwijaniu interfejs w. integracja wydział w W literaturze przedmiotu podkreśla się. 339 stycznych.

wprowadzane pioniersko przez firmy obsługujące karty kredytowe. Będzie to oczywista korzyśćdla przyszłego konsumenta na rynku turystycznym' Postęp techniki informacynej w turyStyce niesie duze mozliwości oraz wyzwania dla małych i średnich przedsiębiorstw turystycznych rlraz punkt w docelowych. następnie ich udział w obrotach zmalal do 737o w 2002 r. atrakcyjności cen dla turyst w dysponujących wolnym czasem. ()t ż rozw j Internetu daje szanse zaistnienia na rynku elektronicznym rr'lwnież tym drobnym organizacjom turystycznym oraz punktom doce_ tatni.1 Niemcy W. oczekuje się.. Zdaniem specjalist w 341 i autentyczne produkty niszowe. W związku z tym. lc biura turystyczne są największymi maklerami usług turystycznych. to coraz częściej pojawiają się nowe natzędzia adresowane do turyst w. Ułatwi to dostawcom sprzedaż zagrożonych niewy produkt w i maksymalizację zysk w.8 2. kt re mogą llrieć duże trudnościmarketingowe w promowaniu swoich produkt w ltlwym. LICZBA UZYTKOWNIKOW INTERNE|U W WYBMNYCH KMJACH/KONTYNENTACH (1998 R. Będą oni tez konkurencyjni. Doświadczenie uczy. ChociaŻ konsumenci nadal obawiają się podania szczeg lowych danych dotyczących karty kredytowej przez Internet.2 5.07 Bilety lotnicze stanowiły 90vo wszystYjch sprzedanych przez In produkt w w 1996 r. W ostatnich latach zwiększył się udział w obrotach interne. będą mogli wsp łzawodniczyć na r wnych prawach nawet z większymi konkurentami.0 1.2 20. przedsiębiorcy pełni nowatorskich pomysł w.4 15. jeślizdołają nych i punkt w docelowych.1 Ameryka Łacirlska Szwecja Francja 2. Zdaniem specjalist w. co ułatwią im nowe narzędzia oraz popruednie doś nia. Doświadczenie uczy. Przede wszystkim konsument-turysta skuje coraz więcej informacji. Korzyści zrozwoju techniki informacyjnej w turystyce będą teżwidoczne w sferze bezpiecze stwa transakcji oraz gwaruncji jakościusług i informacji. zwiększają systematycznie zaufanie konsulllenta-turysty. chyba Że wykorzystają one tlttt"zędzia oraz unowoc ześniąmetody działania. wynajmu samochod w i reklamy internetoJ wej. Powinno to umozliwić większe zaangużowanie się w planowanie własnych podr ży. d. .l 0. Brytania 5ą 7.2 4. Że z czasem zmniejszą się obawy o bezpiecze stwo transakcji internetowych. przy oferowanej j 340 Wreszcie należy zwr cić uwagę na konsekwencje rozwoju techniki irrltlrmacyjnej dla pośrednik w podr ży.3 4. Warto tez nadmienić.l' towych usług hotelarskich. og lnie mozna więc powiedzieć.2 1. zat wno z konsumenjak i z partnerami handlowymi. Trzeba dodać. Zaawansowane techniki szyfrowania. Jakościowe przemiany w technice informacyjnej są źr dłem kich korzyścidla turyst w. przylzltlśćbiur podr ży staje się dyskusyjna.0 0.1 Australia Norwegia Hiszpania 6.0 62. autolnatyczne tłumaczenia czy regionalne Strony w języku lokalnym.7. biur podr ży i turoperatoltiw. Gł wnym powodem wprowadze niŻenia prowizji płaconych pośrednikom turystycznym dzięki średnimpowiązaniom z konsumentami.5 Afryka 0.) USA Japonia 164. że na og ł większość tlostawc w usług i d br turystycznych to drobne firmy. doceniający siłę nowych medi w rlraz kreujący i wspomagający swoją obecność na rynku elektronicz1lr'zedstawić turystom niepowtarzalne ttym.0 4.8 0. menci będą poszukiwać zindywidualizowanych doświadczer{ i tyczności.7 1.Tablica 5. W tym okresie wzrosły też obroty bezpośrednie przy sprzedazy inj ternetowej usług turystycznych. a także umozliwia polączenie sieciowe. że więcej informacji i ostrzejsza konkurencja łają obnizenie cen oraz umozliwią dokonywanie zakup w in wych. np.9 0. d. kt rzy nie posługują się tym językiem.4 1. wiedzy na temat produkt w t bezpośredni ej sprzedaży internetowej usług turysty czny ch est chęć j w skali globalnej i konkurowaniu z większymi rywalami rynkowymi. ze Internet umożliwia konsumentom tworzenie i zahtlp opracowanych we własnym zakresie program w podr ży. że choć w Internecie i turystyce międzynarodowej dominuje język angielski. ze Internet zmieni też ich rolę.

że poszczeg lne segmenty rynku będą wykorzystywać r żne kanały dysĘbucji przy wyborze i zakupie swoich produkt w turyStycznych. nr 5. jw. mających na celu uzdatnienie pro- nych z biur rezerwacji w jednostki menedzer w i doradc w podr ży.usługę gastronomiczną stanowi zesp ł czynności: produkcyjnych. właściwewyposażenie. pobierając raczej honorarium niż prowizję od dokonanej rezerwacji.. wykorzystu- jego obsługi. tworząc wysokiej jakości zindywidualizowane plany podr ży. Nadto pośrednicy powinni rozvtinąć swoje interfejsy internetowe i zułiększyć w ten spos b obecnośćna rynku elektronicznym. przy zapewnieniu warunk w 2 Przy opracowaniu tego punktu obszernie korzystano z pracy D. wzbogacając go tym Samym' będą oni stopniowo tracić udziały w rynku turystycznym. io"'oju wizji strategicznej i pełnego zaanguŻowartia kadry zarządzającej. . biura turystyczne powinny się kierować dwiema strategiami: mogą oferować wartościproduktu zr żnicowanego. zwiększa więc wydajność. Przykładowo. Reasumując' najnowsze nnzędzia techniki informacyjnej wymagają w turystyce ciągłych zmiart. kt rzy niezbyt częSto' podr zują. Rudeckiego . Buhalis lwaŻa.j turystyki bowiem wywiera wpływ na wielkośćruchu turyStycznego ijatose W definicji tej kładzie się nacisk na kompleksowość funkcji zakład w gastronomicznych. utrzymuje klient w i rozszerza rynki na skalę międzynarodową. na kt rym segmencie powinny się skoncentrować.in. korzystając z usług pośrednik w. dostarczać klientowi tar szych produkt w niż ich konkurenci. jeżeli pośrednicy nie dodadzą wartoścido produktu turyStycznego. Natomiast podr żujący w Sprawach zawodowych lub z dużączęstotliwością. Naturalnie..Przegląd Gastronomiczny" 1974. Literaturaza|ecapośrednikom podr ży zwiększenie podstawowych kompetencji oraz skoncentrowanie się na roli doradc w podr zy. Wyjściemz tej sytuacji jest przekształcenie się biur turystycz- powinien przeprowadzić dokładną analizę swoich mocnych i słabych stron działania w celu zbudowania oferty uwzględniającej możliwości. Trends in Information Technology and rourism. oraz handlowych.Buhalisa. gdzie większośćpośrednik w oferuje swoje usługi doradcze.. Te dwie strategie mają szanse dominować w ofertach biur turystycznych. będą prawdopodobnie korzyśtać ż usługodawc w internetowych. Stąd pośrednik' chcąc utrzymać się na rynku. jako że coruz więcej konsument w kupuje produkty turystyczne bezpośrednio u dostawc w tychŻe d br. w: Trends in outdoor Recreation. dostarczając wiedzy specjalistycznej i oszczędzając czas turyst w. jakie daje wsp łcześnietechnika informacyjna w turyStyce. W świetle trend w stosowania techniki informacyjnej w turystyce. TUI. Rudecki. Pr ba usystematyzowania niekt rych pojęć w gastronomii. 34Ż re klienci chętnie zapłacą. dukt w spożywczych do konsumpcji.od kształtowania produkt w turystycznych. za kt jąc standaryzację usług i wysoki wolumen obrot w oraz czynniki konsolidujące. 27 Tburism. D. Waga usług gastronomicznych świadczonych turystom wymaganie zapewnienia warunk w konsumpcji na miejscu. Gastronomia jest ważnym czynnikiem stymulującym rozw . Trendy te są od lat widoczne w turystyce biznesowej. polegających na sprzedaży produkt w kulinarnych. Podkreśla się też konieczność użycia wysoce specjalistycznych narzędzi techniki informacyjnej w celu zwiększenia wartości produktu turystycznego i redukcji koszt w ponoszonych przez turyst w-klient w. s. nadal będą kupować produk- 343 . kierując się poziomem koszt w. albo. U5ŁUG! GAsTRoNoMlczNE Pojęcie usfug gastronomicznych jest w literaturze przedmiotu r ż_ nie określane. Leisure and H. szkolenie kadry i usługi będą miĄ duże znaczenie w utrzymaniu konkurencyjności na rynku na dluższą metę. Ważną rolę w osiągnięciu sukcesu przez przedsiębiorstwa turystyczne i punkty docelowe otaz zapewnieniu konkurencyjności przy wykorzystaniu narzędzi techniki informacyjnej w bieżącym wieku będzie odgrywał intelekt26. tradycyjne biura turystyczne będą musiały ponownie ocenić sytuację na rynku i zdecydować. 5. Zdaniem H.przygotowując i realizując plan podr ży. ludzie starszej generacji oraz ci wszyscy.5. ty turyStyczne. Zdaniem D. Firma ta Przykładem takiego rozwiązania jest działalność przekształca skutecznie swoje interfejsy. r wnież dodające wartośćdo doświadczeniaturystycznego podr żnego. Za novum w tym sformułowaniu naleiy uznać konsumpcji na miejscu"27. m.4741. Buhalisa. inwestowania w zasoby ludzkie.

Jest to szczeg lnie widoczne w zakresie usług gastronomicznych. wzmiankowanych badar celowa wydaje się okresowa analiza staty. Przykładowo. im wyzsze są koszty stałe usług. Zjawisko sezonowości turystyki występuje prawie na całym świecie. można wskazać na takie kry. PodaŻ usług gastronomicznych w miejscowościach turystycznych powinna być zbilansowana Z popytem na te usługi. wy do realizacji stosownej polityki turystycznej jest prowadzenie bada cząstkowych. Za pomocą kt rych tnożna by tę sezonowośćzłagodzić i spowodować prawidłowe fuŃcjonowanie obsługi ruchu turystycznego. W praktyce jest ona przeszkodą zar wno w ilo- rrraz warunk w klimatycznych. pociągając za sobą ujemne skutki gospodarcze. prZ!. Warunkiem stworzenia j ednostkom gospodarki turystycznej podsta. Sezonowość ruchu turystycznego wywiera pewien ujemny wpływ na obsługę turyst w. tura wydatk w oraz formy zorganizowania ruchu. Poniewa:ż podaŻ tych usług możc być stosunkowo łatwo mierzalna. W tym celu należy zbierać wiarygodne dane o liczbio turyst w przybywających do danej miejscowości według dobranych z punktu widzenia potrzeb badar rynkowych kryteri w klasyfikacyj- w Polsce wynosi 6 miesięcy. dania rynkowe w omawianym zakresie powinny dostarczyć podstawor wych informacji' Niezbędna jest znajomośćtakich zagadnie(l rynko. Spośrd r żnorodnych problem w rozwoju turystycznych usług gastronomii należy wymienić sezonowość ruchu turystycznego. regionu nadmorskiego zakłady te nie są przystosowane do świadczenia usług w okresach wczesnowiosennych i jesiennych. Problem sprowadza się do doboru odpowiedniego układu środk w ekonomicznych i organizacyjnych. zb|iżonych pod względem warunk w naturalnych. Ruch turystyczny cechuje nie tylko pewna koncentracja czasowa. iŻ przeszkoda tajest nie do pokonania. Ciągłość nia badar{ popytu turyStycznego pozwala na odpowiedni dob r usług' oferowanych w określonej miejscowości turystycznej. lccz takŻe koncentracja przestrzenna' Na przykład w wojew dztwie potttorskim dominuje w tym wzg|ędzie Tr jmiasto i P łwysep Helski. gwarantu. miejscowości nadmorskich czy g rskich. wych. zaspokajanie stale wzrastających potrzeb społeczllych w zakresie usług turystycznych.r gł wnie na tym. maksymalnego wysiłku wy badania popytu. Znajomośćrynku usług gastronomicznych może więc stanowić punkt wyjścia do oceny rozwoju gastronomii nastawionej na obsługę ruchu turystycznego. 344 r wnież usług noclegowych. W uzupełnieniu ściowym. Styczna danych o liczbie turyst w przybywających do innych miejscowości turystycznych. Nie trzeba chyba podkreślać. Nier wnomierne rozmieszczenie czasowe oraz przestrzenne ruchu turystycznego nie może więc być pomijane przy programowaniu rozwoju usług turyStycznych. nie m wiąc 345 . Uwaga ta dotyczy Wydaje się. Powoduje ono rliewątpliwie. iŻ Sezonowe zakłady gastronomiczne występujące w wadliwej propoĘi do reszty sieci nie gwaranĘą odpowiedniej jakości i rozwoju świadczonych usług. np. zmienność rynku i czynniki ją powodujące. z drugiej zaś stwarzających podstawy racj onalnej gospodarki w gastronomii. jak czas pobytu i podr zy. kt re są często świadczone razęm z usługami gastronomicznymi we wsp lnych obiektach turystycznych. jak naturalna wielkośćpopytu na usługi gastronomiczne. Rzutuje to na ekonomikę gastronolnoże być w lnii tym silniej. optymalny okres uprawiania turystyki Z punktu widzenia ekonomiki i organizacji usług gastronomicznych nych ruchu turyStycznego.ic' z jednej Strony. Ba. że stanowią one substytut usług żywieniowych wykonywanych w gospodarstwie domowym turysty. W warunkach np. Tworzą one bank informacji o rynku turystycznym' w tym o usługach gastronomicznych. iż zdolnośćusługowa zakład 'w gastronomicznych nie pełni wykorzystywana. Skala koncentracji czasowej ruchu turysty. jak i jakościowym rozwoju usług turystycznych. W efekcie tych badar mozna więc poznać og lne rozmiary rynku usług gastronomicznych oraz przedsięwziąć środki w celu jego rozszerzenia w miejscowościach turystyczpolega nych. wysokość i strukt prowadze. rodzĄ i cel podr ży. nie ty|ko zresztą w sektorze usług gastronomicznych. rl zimie. Kon centracja w czasie tego ruchu wywołuje określone skutki ekonomiczno l i organizacyjne. okolicznośćta nakazuje dob r stosownej struktury obiekt w gastronomicznych. puszcza|na |iczba turyst w korzystających z tych usług. iz nieporozumieniem jest nadmierny rozw j sieci gastronomicznej przystosowanej gł wnie do obsługi turyst w w okresie szczytu sezonowego. teria.znego kształtuje się r żnio w poszczeg lnych dziedzinach turystyki. w tym i gastronomicznych. co nie ozna_ cza. Tak ukształtowana struktura zakład w gastrono_ tnicznych utrudnia przedłużenie Sezonu turyStycznego.

445: ltvczny 1999. s. łagodzącym ostrośćspraw zwipanych szczytem sezonu' może być. a z:wŁaszcza Sezonowo ść. oWA ZAKŁADOW GASTRoNoM lcŻNYcH W LATACH 1992. rozwijana we właściwych porcjach.jw. zakłady uzupełniające (kawiarnie i herbaciarnie. a i czej w Zakopanem. Stosowanie cowanej skali cen usług gastronomicznych stanowi wuŻny czynnik 1999 można Zaprezentować og lny stan sieci zakład w guit onottticznych. w gł wnie przez turySt w. Tab l ica 5 -9.natężenie i podstawowe występowania (tj.9.in. winiarnie i bary winne. STRU KTU RA RoDzA. Masowe zapotrzebowanie na usługi gastronomiczne. pod 346 stoł wki Punkty gastronomiczne 347 . GUs. s. smażalnie. uwzględniając rangę funkcji turystycznych danej wości.Inaczej ona wygląda np. Źr MaĘ Rocznik Staty- Strukturę rodzajow ą zakJad w gastronomic zny ch ujętąprocentowo przedstawiono w tablicy 5. Wspomniany model na|eży odpowi zr żnicować. Krynicy Zdroju czy w Bieszczadach.i posezonowym. 1troporcje w ną1rrz danej zbiorowości. wycieczkowa. 8. piwiarnie i bary piwne. Z punktu widzenia potrzeb ruchu turystycznego istotne ma trafnie ukształtowany model zagospodarowania miejscowości turystycznych. ich strukturę rodzajową i własnościową. Na podstawie Rocznika Statystyczpego 200] i Małego Rocznil<a Statystycz- statystycznej uniemożliwiają przedstawie- budzania popytu konsumpcyjnego. STRU KTU RA RoDzAJoWA zAKŁADow GASTRONoM lczNYcH w LATACH 1992. Dotyczy to gł wnie takich obiekt w. fikacja będzie wyglądała następująco: zakłady zywieniowe (restauracje i bary uniwersalne. zar wno między poszczeg lnymi typami zakład w. Należy przy tym wziąć. iż ten jest zamrożony w okresie ptzed. tak jak pokazano w tablicy 5'8. i bary szybkiej obsługi oraz bistra i bary przekąskowe). rozwiązania tego zagadnienia mogłyby się znacznie przyczynić do tywizacji m. Krakowie. jak kładowe ośrodki wypoczynkowe. 142. l nie dokładnego obrazu sieci zakład w gastronomi"rry"i w Polsce.1995 t 2000 ZakJady og łem w tym: restauracje bary stoł wki punkty gastronomiczne dło: Rocznik Statystyczny 1995. 1?95I 2OOO UJ$A PROCENTOWO r Restauracje Bary Zr żnicowarta sieć tych zakład w. pijalnie i lodziarnie). punkty gastronomiczne (bufety. latach tggŻ. turystyki weekendowej. Musi on uwzględniać gł wne cechy turystyczneg o. moze stanowić istotne narzędzie kształtowania kierunk w ruchu turystycznego. elastyczna polityka cen. Sprawę tę zaostrza fakt. Warszawa 1995. Igg5 w i 2000 zjawisko to przedstawiało się. ukształt ow aŁo zr1żnicowaną strukturę jową sieci zakład w gastronomicznych. cukiernie i cukiernicze. Jeślijako kryterium podzi zakład w gastronomic zny ch przy jmie się zakres ich działalności. Tab ica 5. w Tr jmieście lub na Mazurach. i zagraniczna przyjazdowa)..Niekorzystnym zjawiskiem w gastronomicznej obsłudze ruchu stycznego jest zamknięty dla rynku charakter znacznej części żywienia zbiorowego..jak i we- Ubogie źłdła informacji ttt:go Czynnikiem istotnej wagi. Podobne efekty może przyni rozwinięta i społecznie uzasadniona funkcja kulturalno-rozrywkowa kład w gastronomicznych. rozrywkowe i aperitif). turystyka pobytowa.

Warszawa 1999' s. 349 kiej się znajduje cała gastronomia. stwarza Szansę na stworzenie zdrowego rynku usług gastro' nomicznych w kraju. że rozvł j usług gastronomicznych znaczonych dla turyst w pozostaje w ścisłymzwiryku z sytuacją. że do rozwoju usług gastronomicznych.10.7vo sieci og l około 6Ovo og lnej sieci w tej grupie wielkości zakład w było zlokali zowanych w pięciu wojew dztwach o rozwiniętych funkcjach stycznych (mazowieckim. warunki 348 . Jej mozliwości rozwojowe.małopolskim. dolnoś i wielkopolskim)tt. Podkreślającznaczenie usług gastronomicznych dla wsp łczesnego ruchu turystycznego. 730 Sieć zakład w i punkt w gastronomicznych obsługujących ruch rystyczny uzupełniają plac wki gastronomiczne w bazie nocleg Dane GUS-Iz9 pozvtalają na ilustrację Statystyczną tego w 2000 r. czyli do pełnego zaspokojenia potrzeb ruchu turystycznego w kraju.10). GUS. Wykazuje ona dynamikę rozwoju i korzystne zmiany w strukturze. dostarczaj ą następuj ących informacji : zakJady gastronomiczne niające więcej niż 5 pracownik w stanowiły ty|ko l5. iż w kr tkim czasie problem rozwoju usług turystycznych w domach wycieczkowych w schroniskach w schroniskach młodzieżowych na kempingach na polach biwakowych Ż83 103 3Ż2 266 198 w ośrodkach wczasowych w ośrodkach szkoleniowo-wypoczynkowych w zespołach og lnodstępnych domk w turystycznych tt'l 676 508 189 w kwaterach agroturystycznych w pozostałych obiektach noclegowych w tym segmencie rynku doczeka się rozwiązania.295' ekonomiczno-społeczne. że tylko całościowei kompleksowe rozwiązanie podstawowych problem w krajowej gastronomii na gruncie wolnego rynku moze stworzyć warunki dy_ namicznego rozwoju gastronomicznych usług turystycznych. może się przyczynić przyjęcie koncepcji marketingu. GAsTRoNoMlczNE w BAzlE NocLEGowEj Liczba zakJad w gastronomicznych og łem w tym: w hotelach w motelach w pensjonatach I 675 520 160 605 sieci polskiej Interesująco przedstawia Się Struktura własnościowa gastronomii (tablica 5. Dane GUS z 1998 r. Z punktu widzenia wzrastających potrzeb ruchu turystycznego istotne znaczenie ma sieć zakład w gastronomicznych. (tablica 5. PLACÓWK! R. mozna przyjąć. GUS. Praktyka kraj w zachodnich dowioriła. warto przedstawić kilka uwag charakteryzujących lendencje na świeciew tym zakresie. śląskim. formy własnościoraz formy organizacyjne determinują w ostatecznym rachunku zakres i tempo świadczenia usług dla społeczności turystycznej. Przede wszystkim trzeba podkreślić coraz powszechniejsze stosowanie informatyki w gastronomii. w 28 2e Rynek wewnętrzny w 1998 i:. Stagnacja sektora pa stwowego i sp łdzielczego' przy wysokiej dynamice prywatnej ga_ stronomii.1995 12000 w 2000 Tablica 5.w Tablica 5. ułatwia zarządzanie firmami i stwarza duze możliwościbadar{ rynkowych. sTRUKTUM wŁAsNośooWA PoL5K|EJ GAsTRoNoMll LATACH 1990. Warszawa 2007' s. Wpływ ruchu tury' Stycznego na dynamikę i strukturę rodzajowo-własnościową sieci ga' stronomicznej mogą odzwierciedlać wielkośćzakład w według liczby zatrudnionych oraz struktura przestrzenna sieci.1l. ZakJadając pogłębienie się tych tendencji. Rocznik Statystyczny RP 2001. Wynika z tego wniosek. 83. og lnie na|eży przyjąć. Komputeryzacja tego sektora usług (urystycznych przynosi znaczne oszczędnościpracy.11).

w tym o wyrafinowanych gustach.. j adłospis. nio zbadane. Ich stały rozw j ułatwia podr żowanie. UsŁUGl BANKoWE W warunkach stale rozwijającego się ruchu turystycznego. jako pracochłonne i kosztowne. kulturowe. dekoracj a wnętrza. 350 lunkcjonują rozmaite dokumenty podr żnicze' IJważa się przy tym. W dalszej kolejności Są notowanc KentucĘ Fried Chicken (pieczone kurczę) dwie filie Pepsi-Coli wymienia się sieci: Burger King (hamburgery). restauracja tradycyjna. Te 5. Ponieważ wspomniany segment rynku turystycznego charakteryzuje duże zr żnicowartie siły nabywczej. og lnie można powiedzieć. lei karskich. o duzej r znorodności motywacji. demograficzne itp. W związku ze wztastającym znaczeniem turystyki kongresowej rozwoju koncern elementy recepcji są uzupełniane o czynniki ludzkie: wzorowy i sympatyczny gospodarz. Domino's Pizza Inc. umeblowanie. stauracji. oparte na nowoczesnej technice infor- interesowania przedsiębiorstw hotelarskich i gastronomicznych. że czeki podr żnicze oraz przekazy zagraniczne. rzlca potIzebę zwr cenia uwagi na kwestie podejmowania goścl w świetlewymagar marketingowych. że w sieciach gastronomii szybkiego żywienia dokona się rewolucja techniczna.jak i dla klienta. gastronomia regionalna orźrz nowa kuchnia niezależnie od oferty i stylu. Rozmaite polinansowych ] żnicowanego popytu uczestnik w kongres w na usługi gastronomiczne. ograniczeri religijnych itp. usfugi bankowe nabierają wielkiego znaczenia. Nalezy dodać. Jest to tym bardziej istotne. należą do przeszłości. oraz Wendy's (hamburgery). wyspecjalizowanych pod względem szybkiego żywienia. obecnie podkreśla się wzrastające znaczenie w tych operacjach fi_ nansowych Światowego Voucherą Podr żniczego World Travel Voucher (wTV). właściwy stosunek jakości do ceny. posiadaj ąc ego przeszło dziesięciotysięczną sieć restauracji na całym świecie. przystosowanie oferty do typ w klienteli. np. Poza wspomnianymi organizacjami amerykar skimi wysoko notowane Są koncerny europejskie: francusko-holenderski Multi-Atsa] Food i włoski New Food Trend Corporation. W grupie znanych koncern w gastronomicznych wymienia się przedc wszystkim McDonald'sa. W większości kraj w świata jest on traktowany jako najlepszy instrument płatniczy na rynku turystycznym zat wno dla biura podr zy.. . gastronomia kongresowa jest dziśprzedmiotem szczeg lnego za. iPizza Hut. macyjnej. W takiej sytuacji pożyteczne może być przytoczenie informacji dotyczących r żnych form bezgot wkowej zapłaty za usługi turystyczne. Trzeba tu zwr cić uwagę na koniecznoś myślności kontakt uwzględniania tzw' psychologii recepcji w restauracji. wo. podaż usług gastronomicz. Przedsiębiorstwa te tworzą sieci zakład w gastronomicznych o zasięgu narodowym i międzynarodowym. należy się dostosować do wymagar diet szczeg lnych. Tworzenie w Polsce rynku konsumenta usług gastronomicznych na. Roboty i komputery mają zapewnić. . szyld ro. Dokument ten powstał w efekcie universal Federation of rravel Agents Associations) i porozumi enia za351 Na światowym rynku turystycznym w obrocie bezgot wkowym inicjatywy Światowej Federacji Stowarzyszer Biur Podr ży (UFTAA. moze wzrosnąć liczba przyjazd w turyst w zagranicznych do Polski. Następnie Daily Queen (mrożone desery). Problematyka usług bankowych świadczonych wsp łczesnej turystyce jest zbyt złożona. żo tzw. aby ją w tym miejscu podjąć komplekso- doskonalenie ich.obsługa masowego turysty stworzyła podstawy do dynamicznego w gastronomicznych. przygotowywanie posiłk w oraz obsługę w o połowę kr tszym czasie i redukcję dotychczasowych koszt w o połowę. Rośnie więc sieć instytucji bankowych. Stworzenie atmosfery ułatwiaj i wsp łbiesiadowanie r wniez decyduje o ekonomicznej pogastronomii. odpowied. ujmujący i dyspozycyjny personel. hotelarza. opr cz zwykłogo aktu ledzenia ma znaczenie wiele waznych element w. Zwraca się dużą uwagę na zaspokajanie zr trzeby turystyczne wywołują z kolei powstawanie nowych instrument w i nych powinna zadośćuczynićwszystkim gustom tej klienteli. Chcąc uwzględnić potrzeby żywieniowe uczestnik w kongres w. toalety. kt re w porozumieniu z biurami turystycznymi podejmują to wyzwanie ruchu turystycznego. Uważa się. że wszystkie formy usług gastronomicznych szybkie żywienie. stymuluje popyt na usługi turystyczne i dynamizuje obroty gospodarki turystycznej. muszą być na usługach gości i zapewniać im dobre samopoczucie.

Oferuje on np' hotelarzowi uregulowanie rachunku natychmiast po udzieleniu usługi turyStycznej. W obrocie płatniczym na rynku turyStycznym obserwuje się coraz większą popularnośćkart (Iegitymacji) płatniczyc . Sch<ichle. jw 353 . 1992. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. Natomiast na odwrotnej stronie zawsze widnieje podpis właścicielaoraz często jest umieszczony pasek magnetyczny' Spos b posługiwania się kartą jest bardzo prosty. System ten funkcjonuje w USA i Japo- nii na zasadzie wyłączności.wartego przez nią z jedną z największych instytucji kredytowych Rysunek 5. zar wno jeślidotyczy to systemu elektronicznego. zrobiona z polichlorku winylu. Nalezy dodać. 8. okres ważności jednocześnie jej akceptantem. że w systemie dwuczęściowym emitent tarty.3). w niekt rych trajach europejskich. akceptantem a emitentem karty iłutniczej. Hamburg Z 8 r l r r r numer karty. Rozr żnia się dwa systemy płatnościspotykane przy zapłasie za pomocą karty: trzyczęściowy system płatności (rysunek 5'2) i dwuczęściowy system płatności(rysunek 5. DwuczĘśoowYsYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Usługa Przedłozenie karĘ Rachunek Na karcie może być r wnież umieszczona llazwa banku. w katżdym z tych system w odbywają się transakcje między właścicielem. System kart płatniczych w założeniu ma ułatwiać turystom podr żowanie po kraju i po świecie.3.00 następnego dnia po planowanej dacie przyjazdu. Schłjchle. Karty płatności można klasyfikować według trzech kryteri w: obszar w akceptacji. System voucherowy zapewnia też klientowi utrzymanie w mocy rezerwacji miejsc w hotelu do godziny 12.Światowego Stowarzyszenia Jest on preferowany Podr zy (world Association of Travel Agents). TPZYczFsoowY sYsTEM PŁATNoścl Wniosek o wydanie karty Karta Rachunek świecie(CITICORP). letą tego nowoczesnego środkapłatniczego jest to. lecz w por wnaniu z WTV ma mniej zalet. że jest gwarantowany w skali światowej. nie musi mieć przy sobie znacznej ilościgot wki. Zasady dokony' wania płatnościsą jednakowe na caĘm świecie. karty. Jej posiadacz jest sta' 35Ż zapłata Żr dło: S. Na czoo wymiarach 54 mm na znajdują się następujące dane: łowej stronie karty Zr dło: S. Rylunek 5. Światowy Voucher Podr żniczy jest rekomendowany jako optymal_ ny środekregulowania należnościza usługi hotelowe' transportowe' wynajmu samochod w oraz podobnych świadcze na rzecz tury sty' Za. nazwisko i imię właścicielakarty. ze na rynku turystycznym funkcjonuje też konkurenBiur cyjny sysiem voucherowy WATA . tęchnicznego punktu widzeniakarta płatnicza to kawałek plastiku mm.jest a le zdolny do zapłaĘ. Kartengebundene 7nhlungssysteme in Deutschland. s.2. czasu zapłaty i funkcji. Należy dodać. w związku z czym zbędna się staje potrzeba ne- zapłata gocjowania indywidualnych porozumier kredytowych. emblemat instytucji emiĘącej kartę' symbole typu karty. jego konto zostaje obciązone dopiero po pewnym czasie. choć nio jest to regułą. jak i mechanicznego.

Karty płatnicze debetowe nie są oczywiście kartami kredytowymi.ponieważ w przy_ padku charge card niemożliwa jest zapłata za określony towar lub usłu354 można zaliczyć American Express i Diners Club. American Express. Do najsłynniejszych kart kredytowych należą: VISA i tzw. Funkcj a ta przejawia się najsilniej w przypadku kart kredytowych. przez sieci hoteli' domy towarowe.rrd. Karty płatnicze moŻna r wniez klasyfikować według pełnionych funkcji.A. są wydawane przez wielkie' międzynarodowe organizacje kart płatniczych. aąaź poźa tymi godzinami w tzw.ia płatnicza. gastronomiczne lub za wynajem samochod w.rodzaj'karty.je zapłatę wymalanei kwoty przez organizację kredytowąbądźbark. usługi hotelarskie. Najbardziej znanąw Polsce kartą debetową jeśt VISA wydawana przez Pekao S. bankomat w na świecie. W Polsce sieć bankomat w np. klient gwarant. Karty te noszą nazwę wydającego je przedsiębiorstwa. śnuoują" sw j podpis na rachunku.ato-. za bilet lotniczy. bankomatach (minibaŃach). że w przypadku charge card właśc\cielkarty jest zobowiry'any do wyr wnania rachunku maksymalnie w ciągu 14 dni od jego otrzymania. Według kryterium czasu zaptaty karty płatnicze dzieli się na kredy_ towe i debetowe. o funkcji tej nie moznr m wić . często we wsp łpracy z r żnymi bankami' Mogą być stosowane zar wno przy płaceniu np. optima wyda_ w ana przez American Express. jak i podczas codziennych zakup w towar w pierwszej potrzeby. debetowa czy charg" cord. w przypadku charge . Karty uniwersalne powstały w 1950 r. Jest ona ściśie uzal*ezniona od rodzaju karty. Czas zapłity ialezy'od. Według liter.Laią 'u*ąpie pofr*ow banku w godzinach jego urzędowania. Właścicieltakiej karty w zależnościod swojej wiarygodnościpłatniczej moŻe nieograniczenie bądź w określonych granicach płacićbezgot wkowo. odgrywając rolę instrumentu marke_ tingowego. Jest to jednak określenie niewłaściwe. 14 dni. a do obciązenia konta dochodzi z reguły kitka oni poźniej. W grupie funkcji podstawowych występuje runtc. z kt mu poo|i*aną umorym wę na okolicznośćkorzystania z jego karty. w podr zach prywatnych oraz służbowych. i Przy bezpośrednich kartach_ debetowych autoryżacja oru" ptbr-ie pieniędzy zkonta właścicielanastępują w tym sźrmym czasie. Funkcja kredytowa przeiawia się także. lokalny bądź obejmujący jedynie emitujące je sieci hoteli i dom w towarowych). w USA i początkowo miały zastosowanie jako środekplatn\czy w gastronomii. linie lotnicze. Natomiast karty płatnicze specjalne są wydawane przez przedsiębiorstwa handlowe i usługowe' np.) gę w ratach w dłuższym okresie. gdyż po ich zastosowaniu do zaplaty bezgot wkowej dana kwota zostan.atrchmiastbądź po paru dniach pobiana z konta właściciela !e karty. albo spłaca daną kwotę w ratach wraz z odsetkami. regionalny. Istnieją dwa rodzaje kart debetowych: bezpośrednie pośrednie.Według kryterium obszar w akceptacji karty płatnicze dzieli się na uniwersalne i specjalne. Funkcja taprzeczy samej idei powstania karty płatniczej jako środka mającego got wkę. Pobranie got wki jest " moziiw e bądź 355 . obecnie trakĘe się jednak tę funkcję. Kolejną funkcją jest funkcja kredytowa. Klient ma tu mozliwość wsp łustalania z_banliem pewnej opcji kredytowej w ilu ratach chce lłacić zaległąkwotę oraz jak wysokie mają być te raty. Najbardziej znane karty uniwersalne to: VISA. w pionie PKo BP obejmuje ponad I50O urządze (2002 r. Pozwalają one na uniwer_ salne zastosowanie na całym świecie przy płaceniu za towar lub usłu_ gę. wobec kt rych nie przewiduje się opcji kredy_ towych. Karty uniwersalne' nazywane też międzynarodowymi. Użytkownikowi karty kredytowej zostaje udzielony w określonym zakresie pewien kredyt' W ramach tego może on doko_ nywać zakup w bezgot wkowych. karty kredytowej może wybierać: albo wyr wnuje rachunek Właściciel natychmiast. norpadku kart debetowych. Umozliwia ona posiadaczowi karty zakup towar w i usłu!. Do klasycznych kart typu charge card wych funkcji kart płatniczych. Z reguły raz w miesiącu właściciel takiej karty otrzymuje rachunek z wykazem wszystkich transakcji. W odr żnieniu od kart uniwersalnych karty specjalne mają ograniczony obszar akceptacji (np. R żnica między charge card a kartą kredytową polega na tym. Innym przykładem kart płatniczych według tego kryterium jest charge card. czy jest to karta kredytowa. Istnieje także funkcja serwisu got wkowego. Karty te często w języku potocznym są nazywane kartami kredytowymi. tzn. Diners Club i inne. gdri"k edytowa_ nie trwa maksymalnie.tury poriocą t urty VISA można pobrać got wkę w kilkuset tysiącach oli"n"t bankowych "u i w ponad 100 tys. Natomiast w przypadku kart pośrednich autoryzacja następuje od razu przy przedłozeniu karty. Eurocard. lecz w ograniczonym zakresie.

debetowa lub charge caĄ. Emitowana przez nią karta (charge nese Credit Bureau (JCB). Karty tych firm są wydawane VISA. Karta ta jest wydawana w ftzech wersjach: classic card (kredytowa. Do roku Ż0o2 wydano ponad miliard kart. że posiadacze kart płatniczych sąuprawnieni do korzystania ż usług dodatkowych. Mozna to osiągnąć m. prawa rabatowego. VISA International jest międzynarodowym systemem płatniczym' do kt rego należy około ŻŻ tys. Sony."pi"r"ntant w w przeszło 80 krajach. Premium Card (charge caĄ oraz Business Card (pomyślana jako tzw. karta firmowa dla pracownik w zatrudnionych wprzedsiębior- card. Mozna wreszcie m wić o funkcji prestiżu. hoteli. o ułatwieniach w reierwacjimiejsc hotelowych (np.American Express (Amexco) i JCB' MasterCard (Eurocard).| inwestycyjne. usługowych itp. kt rej przylączyło się wkr rce pięć innych wiodących bank w japorskich. akceptanci i właściciele kan płatniczych. Jest on widoczny na rynkach USA i w krajach Azji Południowo-Wschodniej. Jej właścicielemają mozliwość otrzymania określonego kredytu pieniężnego. obowiązkowe ubezpiepojazdu samochodowego pochodzącego z wypożyczalni ię' """ni" w przypaJtu niekt rych ubezpiecze można się domagać wypłaty odsztoaowania jedynie wtedy. opr cz tradycyjnych charge cards (koloru zielonego. Firma JCB ma swoich . w Japonii przez Japa- Firma American Express zwt ciłana siebie uwagę w 1891 r. kt re mają uprzyjemniać podr ż' Można tu wspomnieć o specjalnych lożach na dworcach lotniczych. Organizacja JCB została założonaw 1961 r. ubezpieczeniowe. restauracji. kt 'ra świadczy usługi na iynku kart płatniczych. debetowej oraz charge bonifikat pr buje się zvłiększać atrakcyjnośći częstośćuŻyciakart płat-osiąga się to przez stosowanie pewnych zniŻek (rabat w). agencji turystycznych) oraz linii lotniczych na świecieakceptuje karty płatnicze VISA. np. 357 caĄ. W ten spos b karty płatnicze spełniają funkcję bo_ nifikaty. występując tylko pod własną nazwąi korzystając tylko z własnej infrastruktury. Spośrd tysięcy r żnorodnych instytucji wydających karty płatnicze do największych na świecie sązaLiczane: VISA' tzw. Warto dodać. . wydana po tazpierwszy w 195g r. obecnie dysponuje ona siecią biur podr zy i bank w inwestycyjnych na całym świecie. bez konieczności wpłacania za|iczkl). z kt rą dane ubezpieczenie jest związane' wu'to wspomnieć.T- Jeślichodzi o funkcje dodatkowe kart płatniczych. złotego i platynowego) wydaje ona także kartę optima. atakŻe system w gromadzenia określonej liczby punkt w potrzebnych jest jednak do otrzymania skromnego upominku. Największy udział w rynku spośr om wionych organizacji kart 'd płatniczych mają VISA International (ponad 5O7o) oraź MasterCard (około 307o). Ponad Ż4 mln plac wek handlowych i usługowych (np. Hitachi. jest zwłaszcza rozpowszechniona wśrd turyst w biznesowych.. Sławę pizyniosła ie. to trzebawymienić przede wszystkim funkcję ubezpieczeniową.in. złote i platynowe American Express' a takŻe w mniejszym stopniu wszystkie inne karty Na rynku kart płatniczych występują emitenci. obecnie obserwuje się tendencję do umiędzynarodowienia tego Systemu kart płatniczych. w trzech następujących wersjach: kredytowej. Honda Motors. kt re Są akceptowane w ponad 130 krajach.Green Card" (zielona karta).W Euro_ pie jest reprezentowana przez Eurocard. a takŻe w wypożyczaniu samochodu (np' rezygnacja z pobra' nia kaucji) itp. że na zasadzie franchisingu karty JCB są też wydawane ptzez banki komercyjne. w sześciu regionach świata. przedsiębiorstwa przemysłowe. bezpłatnych biletach do teatru i kina. MasterCard działa od 1967 r. emitent w . do jednak . instytucji emiĘących karty płatnicze 356 płatnicze. drobnych upominkach. niczych. że dążenie człowieka do osiągnięcia określonego prestiżu w oczach innych wzrasta.Samuraj''.. Praklyka-wielu kraj w dowodzi' Że rlwnież Za pomocą pewnych stwach handlowych. opcja ubezpieczeniowa w przypadku kart płatniczych na\eży do świadczer dodatkowych. a także wielkie sieci dom w towarowych. Klasycznym przykładem są karty stałe VISA. nazywana przez turyst w .). Socjologowie dowodzą. Stosowanie bonifikat w nieki rych krajach ograniczone za sprawą istniejącego w nich tzw. IBM-Japan. rypowe tego rodzaju ubezpieczenia to: ubezpieczenie na okoliczność wypadku iamochodowego bądź1otniczego. będąc tw rcą czeku podr żniczego. American Express pozostaje jedyną w skali świataorganizacją.. przez korzystanie zkarty płat' niczej. kiedy usługa została opłacona z uŻyciem karty.

358 359 . czy akceptować kartę czą.). już na około t2 mln. t1'7-94. biur podr ży. dla ktiąo warto akcepto- s s r r Strukturarodzajowo-przestłzennasieciakceptant wkartpłatni. czych jest dośćzr żnicowana. mniejsze prawdopodouie'nst. ze względu na bliskie sąsiedztwo oiaz-stały wzrost liczby kart. okazicieli kart płatniczych. Na przykład w Niemczech największe obioty notują akceptanci w dużych miastach i na obszarach wzmozone' go ruchu turystycznego. Kąrten*ebundene ?ahlungssysteme in Deutschland. odzież sk6rzaną. linii lotniczych. kt re akceptują mę zapłaty tartą piatni czą.liczba kart wyemitowanych przez polskie banki była szac()wana na około 500 tys. *ypriy"iutni samochod w. schrichle. Natbszarach wiejskich akceptacja kart należy do rzadko- wykazują." "pirłdnzy. plac wek handlu detalicznego. zar wno na s*i""i". Krąg użytkownik w tych łart stale się powiększa.vo napaou). W następnej kolejności przyłączająsię do Ę sieci akcepr tant w stacje paliw znanych koncern w paliwowych' Trzeba podkreślić. R wnież taks wkarze w miastach przejawiĄąwiększą chęć do akcep tacji kart niż ich koledzy świadczący usługi poza miastami' Cechą charakterystyczną struktury rodzajowej akceptant w ka płatniczych jest to. Funkś x. kt re byĘ włac ic ielami prawie połowy międzynarodowych kart płatntczYch:"o. zegaręj. to wśr d'posiadaczy kart dominowali mężczyźni(2l3 spośr d dorosłych męzciyzn w por wnaniu z 1/3 doroslych kobiet miało międzynarodowe karty płatnicze). dziel ła sziut<i itp. co następuje. r" ni-eaogojności to: wia się w przyciągartlu nowych klient w.akceptacji kart płatniczych.Następnym uczestnikiem rynku są akceptanci knrt płatniczych' Ich for_ sieć twoizą przedsiębiorstwa handlowe i usługowe. 'i'e rozvłija się on bardzo dynamicznie.3 mln kart). że płacący kartami sąznacznie bardziej rozrzltni. kt re podpisują umowy z emitentami do|y"rą"".o u. często czasochłonna autoryzacja. marŻa odgrywa ici' - Badani a podrobioną kartą (np. Na przykład zie rynku niemieckiego.że decyzję o tym. a w 2OOI r.t*ji benzynowych itp. . wskutek niedbałej autoryzacji). badania wykazlją. ze u podstaw wzrostu liczby akceptant w kart niczych leŻątrzy korzyści. odpowiedzialnośćw przypadku przyjęcia zapłaty skradzioną bądź karty w stosunku do zysku akceptant w osĘanego . determinują w Znacznym stopniu marże zarobkowe' prowizjach. _30 s. to mozna powiedzieć. restauracji. Dominowały osoby w średnimwieku (30-49lat). Jeślichodzi o kryterium płci. Że mieszkarcy miast mogą dokonywać bezgot wkowych zakup w w 75va sieci sklep w odzieżowych wobeo 38io siecisklip w Ę branży zloka1izowanych na obszarach wiejskich. że na rynku kart w pierwszej kolejnościaktywizujł się przedsiębiorstwa turystyczne (hotele.notuj ą punkty zlokalizowa ne przy centrach kongresowych' tat' gowych itp. przy czym największą popularnoscią "ievyi.. Szczeg lnie wysokie obroty plastikowym pie' iiąd"".ię^nu. wynikając a ze złego stanu teleko- zbyt wyg rowane prowizje pobierane od punkt w akcepĘących ną rolę. na koniec 1996 r. zbyt wolny obieg pieniądzamiędzy bankami lpo'oau3" . Liczba hoteli. jest coraz większa..posiadaczami co najmniej jednej uniwersahej karty płatniczej było ponaa 6 mln Niemc w. Według danych Polcardu. że istnieje na świecie ponad zi mln punkt w.Hamburg 1992. Karty kredytowe są emitowane przez osiem bank w (czerwiec 2002 r. Po pierwsze. Że ptzydatnośćkart zyciu jest wprost proporcjonalna do liczby płatniczych * "od"i"nnym jeonost"t akcepĘących plastikowy pieniądz' Szacuje się.' Jeślichodzi o polski rynek kart płatniczych. Wspominając o korzyściach płynących z pizyjmowania zapiaty kartami płatniczymi. Jest oczywiste. kt rzy nigdy nie skorzystaliby z określonej oferty. czy nie. restauracje itp. jest bezpieczeristwo prowadzonych operacji (brak duzej ilościgot wki w kasie. gdyż w momencie ny**iu transakcji nie muszą sięgać do portfela' Druga korzyść 1 Kolejnym uczestnikiem rynku kart płatniczych są ich włąściciele.uL got 'wki w kasie). a w Polsce ponad 52 tys' (1998 r')' wać tę formę zapłaty. jak i w Polsce. Pod koniec 1991 r. w Europie. mozna stwierdzić. munikacji. kt re punkty akceptujące płacą emitentom kart (wyn cych np. - Warto teŻ dodać. kt re akceptują tę formę płatności' w Europie około 6 mln. gdyby nie możliwość zapłaty kartą. Wreszcie trzecim powodem.ocard (3.) oraz sklepy ot!ru3ące artykuły luksusowe: bizuterię. w Niemczech34vo wartości transakcji). nie należyjednak zapominić o pewnych niedogodnościachwynikających z fakt w ujawniających się szczeg lnie jaskrawo w Polsce' atakże w mniejszym stopniu na świecie.

warto. trzeba powiedzieć. s.Ż m|n. 5 . a także od_ bitki kalkowej (pokwitowania). bo prawie 12 mln. Konieczna-Domariska..Kwota całkowita/Total''. i aby został wydrukowany tylko jeden egzemplarz obciążenia. W razie podejrzenia o powstaniu nadużycia ttzeba zgłosić reklamację. pole manewru dla punkt w akcepĘących takie transakcje nie istnieje.W razie powstania podejrzeni a należy sprawdzić. stycznego. W roku 2001 polskimi kartami zawatto cj ę centrum rozliczeniowo-autoryZacyjnego w o wartości prawie 305 mln USD' Liczba punkt w akcepĘących karty VISA wzrosła w stosunku do ubiegłego roku o I8.że z miesięcznym wyciągiem roz|icze(t. Polacy wyjeżdŻający za granicę mo_ gli płacić kartami VISA w ponad Ż4 m|n punkt w handlowo-usługowych oraz wypłacać zaich pomocą got wkę w sieci ponad 762 tys' bankomat w na całym świecie. Dochodzenie ewentualnych odszkodowa będzie mozliwe tylko w razie pewności. Usługi pośrednictwa i organirucji w rozwoju rynku tury- 36r . SGH. aliczba bankomat w prawie o I57o. Stymulującą rolę odgrywają usfugi pośrednickiei organizatorskie. organizaw Polsce. pi rem). że przeksztahcenia polskiego systemu bankowego tworzą warunki wzrostu obrot w kartami płatniczymi.7. Nalezy żądać wydarlia dokument w błędnie wypełnionych (w przypadku omyłki popełnionej w trakcie ich wystawiania). Należy zwracać szczeg lną uwagę na to. a w krajach Ameryki Łacirskiej blisko 1. Niezgodnoś ci trzeba reklamować natychmiast. Biorąc pod uwagę rosnące |iczby uczestnik w rynku kart płatni_ czych w Polsce.5 mln.5?o. Karty VISA ak_ cepĘe na świecieponad Ż4'3 m7n punkt w handlowo-usługowych. jakich udzielają organizacje ochrony konsument w w Niemczech. warto na zako czenie zulr cić uwagę na wzrastającą skalę popełnianych nadużyć na rynku obrot w tym środkiempłatniczym.54. PoniewaŻ w większościprzypadk w poszkodowanym jest posiadacz karty (przykład niemiecki). kt re nie wystawiajążadnych pokwitowar . obie frrmy pobierają prowizję w wysokości 4. Drugą organizacją roz|iczającą transakcje dokonywane przy użyciu kart płatniczych jest Centrum Kart i Czek w Pekao S'A' Ponad 7o7o obrotuprzypada na PolCard. czy zwr cono właściwą czynności personelu w trakcie wyko_ Trzebadokładnie obserwować nywania fakturowania i wystawiania dokumentu obciążenia finanSowego. i zniszczyć je. Należy sprawdzać zgodność obcią. W przypadku sporu w procedurę wyjaśniającąnależy włączyćadwokata lub przedstawiciela (doradcę) zrzeszenia ochrony konsuw. Wolną przestrze między liczbami należy przekreślaćlinią ciągłą (oł wkiem. Prowizje te są uważane przez akceptant w za zbyt wysokie w stosunku do marz detalicznych. ak_ ceptujących karty VISA można zna|eźćw regionie Azji i Pacyfiku' W krajach Unii Europejskiej jest ich około 5. zczego w Polsce ponad 113.8 tys. kelner). Trzeba starannie notować fakt podejmowania pieniędzy got wką zbankomat w. nie p źniej niż w sześćtygodni po upływie terminu rozliczenia. UsŁUGl I ORGANIZAC)I PośREDNlcTwA kich Na rynku usług turystycznych wa-żną. raz przechodzlła przez urządzenia . W sezonie urlopowym 2001 r. Trzeba dokładnie sprawdzić sumę wymienioną w wierszu . w USA prawie 5 mln. aby karta tylko 360 r r ment o ewentualnej utracie karty należy bezzwłocznie zawiadomić instytucję wystawiającą i policję.{ n spełnia PolCard. Należy strzec karty tak jak got wki. ze konto nie zostało niewłaściwieobciązone. Warszawa 1994. 154 krajach 3. aby posiadacz taktej karty skorzystał z kilku praktycznych rad.87o. a jej akcjonariuszami są duże cja ta należy do największych banki polskie. gdzie jest osoba obsługująca transakcję (np. punkt w. Po zako(tczeniu procedury płatności kartę (identyfikacyjnQ' trzeba sprawdzić. Poniewaz obie organizac1e podzieliły rynek.9 mln transakcji Najwięcej punkt w handlowo-usługowych..czytn7Vwydruk'' Reasumując. 22. Przedmiotem usług pośrednicsą3l: 3I A. Karty kredytowej nie należy oddawać w obce ręce na dłużej. Nie należy zapisywać numeru kodowego ari zdradzać go nikomu.

udostępniające walory turystyczne itp. PLL .r : s s s s s l informacja o możliwościachosiągnięcia cel w podr ży turystycz_ nej.pakiet usług cząstkowych w spos b kompleksowy obsługujących r Żne potrzeby turysty zvłiązane z jego podr zą''3:. Rynek europejski składa się z 40 tys.Ż3-Ż4' Tamże' s. politycznych.. W ostatnich latach na skutek konkurencji na rynku turyStycznym. " lamze. żywieniowe. sprzedaż nocleg w i dokonywanie ich rezerwacji. a ponadto zapewniająturyście3a: wygodę związanąz nabyciem usług warunkujących osiągnięcie ce- czących podmiot i przedmiot turystyki przejmują coraz częściej lokalne. roz- r r s mozliwośćwyboru odpowiedniego zestawu usług. Połowa tych transakcji jest zawierana w sieci CRS. Megabiur podr ży jest około Ż57o. ze tylko około Ż0_Ż5vo podr ży jest sprzedawanych za po_ średnictwem biur podr ży. oszczędność czasu niezbędnego do zorganizowania podr ży turystycznej. Zalety takiego pośrednictwa i organizacji są widoczne szczeg lnie wtedy. s. kt re dokonują około Żl3 wszystkich booking w (rezerwacji) podr znych. coraz wyruźniej widać rozdzielanie organizowania podr zy od pośrednictwa. przejęły duze biura podr zy (turoperatorzy. Rolę przedsiębiorstw łą- wycieczki poznawcze' wiążące się z zestawem usług obejmującym r żne świadczenia na całej trasie..5 mld USD na bookingach hotelowych. Zakses usług organizatorskich obejmuje . d. biur podr ży. 3a Tamże. obejmujące usługi noclegowe. rezerwacja miejsc w tych środkach. komfort 32 p sychic zny zw iązany z gw ar ancj ą usłu g.LoT''). zajmujące się pośrednictwem i sprzedażą usług turystycznych. organizację podr ży.. 143. lu podr zy. W USA jest zarejestrowanych 32 tys. A. misj i gospodar czy ch. w UsA 96va bilr podr ży 362 363 .. biur podr ży. konferencji. Trzeba w tym miejscu r wnież zauwużyć. jest zautomatyzowanych. rekreacyjne itp. wymuszającej specjalizację tych przedsiębiorstw. mających 9 mld USD obrot w na bookingach hotelowych. przewodnicko-pilotowe.. rywkowych). w Kanadzie zaś 3 tys. Większośćto pojedyncze biura. Kaufhof. Usługi pośrednicko_organizatorskie odgryw Ąą w ażnąrolę na rynku turystycznym. a więc skupowanie pojedynczych usług i zestawianie ich w pakiety zautierujące r wnież usługi zwiry'ane z pobytem w określonym miejscu. Zarabiają łączrue 10. kt re tworzą powiązania między podmiotem turystyki a jej przedmiotem. gdyŻ kreują nowe potrzeby i kształtują je w pożądanym kierunku. Karstadt w Niemczech). sptzedaż usług wypoczynkowych (kulturalnych. obniżenie ryzyka trafienia w niewłaściwypakiet usług.. zlokalizowane rtteza|eżrlte od siebie. sportowych. religij nych. skup i sprzedaż walut obcych oraz dokument w płatniczych.łŻ usług instytucji ubezpieczeniowych. sprzeduŻ zestaw w (pakiet w) usług turystycznych. Przed kr tkim om wieniem zagadnienia sieci biur podr ży oraz jej struktury na świecie i w Polsce na|eży poczynić następujące spostrzeżenie og lne. załatutiarlie formalnościpaszportowo-wizowych. PTTK) oraz towarzystwa lotnicze (np. wypełniające np. pobyty wypoczynkowe. Z tej liczby 7 5Vo biur podr - Światową sieć biur (agencji) podr ży charakteryzują następujące dane. sprzed. obsługę kongres w. sptzeduŻ usług gastronomicznych. ży_ wieniowe. Konieczna-Domariska33 wyr żnia następujące trzy grupy pakiet w turystycznych: Organizacją podr ży i pośrednictwem zajmują się biura podr Ży. sprzedaż bilet 'w na środkitransportu. wynajem samochod w itp. regionalne i paristwowe organizacje turystyczne (np. kiedy turysta jest zainteresowany pakietem usług. hur_ townicy). oferty tych dużych przedsiębiorstw są sprzedawane klientom przez własne filie oraz przez pośredniczące biura podr ży' ZaIety wykorzystania istniejącej sieci sprzedazy skłoniłyr wniez domy wysyłkowe do organizowania sprzedaży korespondencyjnej imprez tarystycznych (np. noclegowe. inne imprezy. transportowe.

Mianowicie. zara' biających 20 mld USD na sprzedaży usług hotelowych. Przepisy prawne regulujące ten problem Są uznawane przez niekt rych za mniej korzystne dla biur polskich. biur podr Ży. Niem' czech. nastawione gł wnie na specjalizowanie się w dw ch ro- matyzowanych. W układzie zagroże(t dla przyszłościpolskich biur podr zy w prasie branzowej zwraca się uwagę na brak r wności partner w na rynku turyStycznym. usług atrakcyjne i zapewniające powodzenie rynkowe' Warto zauważyć. TyLko 407o europejskich biur podr ży jest Zautomatyzowanych. zapewnlając w sumie kompleksowość obsfugi turysty. podr żach wypoczynkowo-urlopowych z progra' mem Zryczałtowanym. To wszystko razem sprawia. Wreszcie należy podkreślićsprawną i często globalną działalnośćmarketingową jako czynnik wzmacniający pozycję turoperator w na rynku. w świetle narir stających rygor w rynku. Że mogąolurzymywać specjalne opusty cenowe od wszystkich uczestnik w rynku usług hotelarskich. 36s . Że spośrd zagranicznych turoperator w na polskim rynku turyStycznym są obecne: TUI. Wzrastająca konkurencjl i ukształtowanie się rynku turystycznego wymuszą specjalizację dzia' biur podr ży. Mimo że977o japorskich biur podr ży należy do system W CRs. na og ł słaba kondycja ekonomiczna i wadliwa specjalizacja stanowią przesłankę odgrywania drugoplanowej roli na rynku turystycznym. duża skala działalnościtych hurtownik w sprawia. Ving i Scandinavian Leisure Group. Że zajmowanie się przez nie jednocześnie średnictwem i organizacją podr ży turystycznych jest. Warto temu zagadnieniu poświęcić kilka uwag. Chodzi gł wnie o turoperator w spełniających na rynku rolę hurtownik w produkt w turystycznych. Neckennann' Scan Holiday.pracownik w. na hurtową (turoperatorską) i deta|iczną. Na rynkach Azji i Pacyfiku funkcjonuje 13 tys.Podział ich działalnościna pośrednicką i organizł torską. Firmy te wykazują dużą aktywność. Japan Travel Bureau jes| największym biurem podr Ży na świecie. łalności 364 W konfrontacji z siecią turoperator w zagranicznych polskie biura podr ży mogą zostać zdominowane. W Wielkiej Brytanii ŻŻvo biur podr ży jest Zauto' zy jest zlokalizowanych w sześciu krajach: w Wielkiej Brytanii. że niekt rzy turoperatorzy rnają rozbudowane sieci własnych hoteli. kt rą prowadzą mniejsze biura. przejściowe. Hongkong. W ten spos b fundamentalna zasada r wności podmiot w gospodarczych na rynku turystycznym została rzekomo podwazona. Rynek japor ski jest zdominowany przez megabiura podr ży. Problem ten nadal pozostaje otwarty. ale tylko niewiele booking w hotelor wych przeprowadza się za pośrednictwem centralnej sieci rezerwacyj' nej CRS. Australia i Korea Południowa. tj. Automatyzacjl znajduje się w pełnym rozwoju. iż pol. Niski stopier zagospodarowania. drobny charakIer tych przedsiębiorstw. W płaszczyźnie ekonomicznej należy podkreślićdobrą sytuację finansową i poziom koszt w świadczeri. brak związkupolskich biur jako struktury samorządu gospodarczego. Polska Izba Turystyki spełnia funkcję samorządu gospodarczego i zrzesza okolo 30vo polskich biur podr ży. że ich konkurencyjność jest wysoka. Włoszech.dzajach działalności:obsłudze ruchu biznesowego albo tzw. tylko 3M0?o ma dostęp do sieci CRS poza obszarem Japonii. Cztery centralr ne rynki to Japonia.jest mało klarown$ Mozna więc powiedzieć. leisure package travels. Wzyszłośći struktura działalnościpolskich biur podr zy znajdują się pod coraz silniejszym wpływem konkurencji biur zagranicznych obecnych na polskim rynku turystycznym. Blisko połowa polskich biur podr ży prowadzi działalę nośćpozaturyStyczną. Podkreślenia wymaga duże rozdtobnienie biun około 8O%o biut zatrudnia 1. Należy też dodać. w tym r wnież polskie. W Polsce zagranicznąturystyką wyjazdową zajmuje się około 66* badanych biur. natomiast dają pewne przywileje firmom zagranicznym. obsłu' gują one 8Ovo całej działalnościw zakresie podr ży i turystyki. ceny Cechą działalnościpolskich biur podr zy jest r wnież niski por ziom specjalizacji. zrodłem obniżki koszt w działalnościturoperator w jest tez aktywna akwizycja. skie biura podr ży charakteryzuje niski stopier komputeryzacji usfugowego. następne po nim w kolejnoścl to: Kintetsu. firm transportowych i innych świadczących r żne usługi turyStyczne. tj. we Francji. Chodzi o problem płacenia podatku YNI przez firmy turystyczne. CZtery z nich opanowały połowę całego biznesu podr ży. Najbardziej pod tym względem technologicznie za' 70%o biur podr ży jest wyposar awansowane są w Europie Niemcy w Amadeus Star System. np. Ęlko I37o booking w hotelowych żonych wykonuje się w systemie CRS. Dominują megabiura podr ży. Nippon Travel Agency i ToĘo Travel. Doświadczenie wskazuje. w Hiszpanii i Szwecji. odsprzedających pakiety usfug biurom.

jeśliumo_ wa w tej sprawie została zawaIta w kraju. . było zarejestrowanych 3807 biur podr ży. IJstąwa o podr żach turysĘcrych w Wielkiej Brytanii. firma zaśniewypła_ calna lub nie wywiązuje się z przyjętych zobowiy. Ponadto wnioskodawca musi przedstawić dow d wiarygodności finansowej i posiadania lokalu odpowiedniego do prowadzonej działalności. nr 27. osoba ftzyczna. s. W świetle krytycznych uwag niekt rych środowisk co do celowościreglamentowania w Polsce działalności w turyStyce. Przedsiębiorstwa zagraniczne mogą świadczyćusługi turyStyczne r wnież na terytorium polskim. a także brak gwarancji finansowych. nr 14.27. filii i ekspozytlr przez osoby z odpowiednią praktyką i wykształceniem oraz nie karane za przestępstwa przeciwko zyciu.szkoły itp. Brytyjska ustawa z ŻŻ grudnia I99Ż r.. o usługach turystycznych. w sytuacjach gdy roszczenie turysty jest zasadne. M. ale tylko na zasadach określonych w ustawie iwyłącznie za pośrednictwem utworzonego tu przedstawicielstwa. a ponadto jest w stanie zapewnić kierowanie działalnościąoddział w. Trzeba zauutażyć. o podr zach turystycznych38 zmierza gł wnie do ochrony konsument w.in. chcąc uzyskać tę licencję. Francuska ustawa o warunkach wykonywania działalności 366 367 . 1412 jednostek (37vo) miało uprawnienia do prowadzenia organizacji imprez i pośrednictwa' a na samo pośrednictwow sprzedaży imprez mialy zezwolenie 33 biura podr ży (0. Nestorowicz.Ocena działalnościpolskich biur podr zy pod kątem ich profesjonalizmu i jakości świadczonych usług budzi pewne zastrzeżenia. W Centralnym Rejestrze Zezwole (koncesji).Ruch Turystyczny'' 1996. Biuro podr zy może pro_ wadzić działalność pod warunkiem posiadania odpowiedniego zabezpieczenia fi nansowego w przypadku niewypłacal ności. określa ona warunki świadczenia w usług turystycznych na terytorium Polski.. kt re uzy_ 35 skały zezwolenie na prowadzenie działalności.Zabezpieczenie to będzie wykorzystane do zwrotu turyStom wpłaconych pieniędzy lub wypłacenia należnych odszkodowari w razie niewykonania lub nienaleŻytego wykonania umowy o podr z i pokrycia koszt w powrotu tury36 być karana za wymienione w ustawie czyny.Ruch Nestorowicz. warto przytoczyć chociaz Zarysowo przykłady z niekt rych kraj w zachodnich. że w Polsce działa także blizej nieokreślona liczba jednostek. gwarantującą odpowiedzialność cywilną za szkody wyrządzone na skutek swojej działalnościzawodowej. Nie wymaga jej także niezarobkowe organizowanie wycieczek i imprez turystycznych przez organizacje. naruszające prawo handlowe i za przestępstwa gospodarcze. łatwość podejmowania dzialalnościw sektorze usług turystycznych oraz związanąz tym przypadkowośćpodmiot w na rynku.9vo).. kt re nie muszą mieć zew nansowe swojej działalności. Stowarzyszenia. 3) mieć odpowiednie gwarancje fi- Należy podkreślić. We Francji przyjęto Ustawę z 13 lipca 1992 r. jw Turystyczny" 1995. organiucji i sprzedaiy podr ży. prowadząca działalność imieniu organizatora imprez. M. ot z osoba prowadząca biuro podr ży musi mieć licencję. kt ra polega na stałym pośrednictwie w zawieraniu um w o świadczenieusług turystycznych dla koncesjonowanych organizator w turystyki lub innych krajowych usługodawc w. w dziedzinie Ustawa z Ż9 sierpnia 7997 r. napoczątku lutego Ż002r. kościoły.IJ źr deł tych negatyw w wymienia się m. na wz r takich rozwiąza za granicą. Ze ustawa o usługach turyStycznych po trzech latach funkcjonowania przyniosła następujące rezultaty. 5) posiadać odpowiedni lokal. jw. zdrowiu i dokumentom. . Ustawa ta. Licencja jest wydawana r wniez osobom prawnym. Warto wspomnieć w tym miejscu. dla kt rego organizowanie imprez turyStycznych lub wykonywanie pośrednictwa turystycznego stanowi podstawowy przedmiot jego działalnościlub działalność jest ta wyodrębniona organizacyjnie. atakŻe za granicą.4) zawrzeć umowę ubezpieczenia oC.ze w wielu krajach Unii Europejskiej usługi turystyczne są koncesjonowane. zwolenia koncesji3 37 38 Turystyka polska 2001. Koncesja nie jest wymagana w przypadku działalnościagent w turyStycznych. powinna spełnić następujące warunki: I) wykazać się przygotowaniem zawodowym. Problemy te generalnie porządkuje ustawa o usługach turystycznych35. wprowadza reglamentację działalności turystyce. Pracy i Polityki Społecznej. o warunkach wykonywania działalnościw dziedzinie organizacji i sprzedaży podr ży turyStycznych37. prowadzonym w Departamencie Turystyki Ministerstwa Gospodarki. Koncesję na wykonywanie usług turyStycznych może o1rzymać podmiot. Ż) nie .Struktura zakresu działalnościtych podmiot w była następująca: Ż36Ż biaru podr ży miały zezwolenie na prowadzenie organizacji imprez turystycznych (6Ż7o).a .

jedną z gł wnych szans na przetrwanie i rozw j są poprawa jakości usług' zr żnicowanie oferty i rozszerzenie zakresu proponowanych usług turystycznych. W świetlenowych warunk w działaria polskich biur podr ży.ty""nego należy prowadzenie wycieczek.. odwiedzanych miejscowościach. Powszechnie się Llwa-Ża. składanie wpłat klient w na rachunku w instytucji powierniczej. Do zada przewodnikalury. o usfugach turystycznych.13.12). określone w ustawie39. wpłaty te będą .łitliii 10 013 19. że rozw j turystyki jest już obecnie silnie determinowany wykorzystaniem nowoczesnej techniki informacyjnej. w przypadku niewypłacalnościbiura podr ży kwoty ulokowane na rachunku powierniczym będą sfuzyć do zaspokojenia roszczer klient w.lul. kt ra stworzy fundusz gwarancyjny (trwają prace nad powołaniem funduszu gwarancyjnego na podobier{stwo istniejącego Travel Fund'')... s.ł o: TurysĘka 2000 r. gdyz nie może zavtierać tradycyj_ nych wyłączeri. ternetu na zawieranie transakcji kupna-sprzedazy.4. '9 Ustawa z 29 sierpnia 199'1 r.lł}i łiri 18 10. jw. kt ra ma odpowiednie uprawnienia. lokatę kwoty stanowiącej I0%o obrotu w instytucji. W zwipku z intencją ustawy zablokowanie rachunku bankowego z kwotą stanowiącą Ż5vo przewidywanego rocznego obrotu.jw. Rozporządzenie Prezesa Rady Mini str w z 26 rnarca 1999 r. w sprawie przewodnik w turystycznych i pilot w wycieczek (Dz. że ubezpieczenie to moze być trudne do uzyskaniaprzez organizatora lub agenta podr ży. Strukturę przewodnik w według uprawnie charakteryzuj ądane zawarte w tablicy 5. 368 369 . jiill**iruffi i. obszarach i obiektach oraz sprawowanie opieki nad uczestnikami wycieczki. Tabtica 5.I' i stwz w niej: innych kraj w. reprezentujących określony kształt organizacyjny i poziom ekonomiczny. Nalezy ono do bezpośrednichform obsługi turysty. zwłaszcza turoperatorami. Zagadnienie to zostało szczeg łowo om wione w podrozdziale 5. dzialności cywilnej (oC)..12. fachowe udzielanie ich uczestnikom informacji o kraju. '. Biura podr ży coraz bardziej odczuwają wpływ Inlub pobytu. Przewodnikiem turystycznym moze być osoba. nia dla przewodnik w: 1) przewodnicy g rscy na określonych obszarach g rskich.2 iiitłiłi.U. 13 ł.3 itllili ze znajomościąjęzykw obcych (w ?o) Źr d. jakie stosuje się przy ubezpieczeniach odpowie- I PILOTAZWCIECZEK U5ŁUG! PRzEwoDNlcKlE Jedną z form obsługi ruchu turyStycznego jest przewodnictwo turystyczne.Ż. 2) przewodnicy miejscy dla poszczeg lnych miast i 3) przewodnicy terenowi dla poszczeg lnych wojew dztw lub re_ Ustawa o usługach turystycznych przewiduje następujące uprawnie- - w PoLSCE W LATACH 1?951 2000 STRUKTUM PMEWODNTCTWA TURYSTYCZNEGO iffi Przewodnicy og łem w tym: lit!.Air ubezpieczenie na wypadek niewypłacalnościbiura podr ży. uvłaża się jednak. 197. kt ry pozostaje zablokowany. Reasumując.STAN I gion w.. z 1999 r.ii::::. na rynku usług pośrednictwa i organizacji nasila się konkurencja między agencjami wirtualnymi a biurami podr ży. Na podstawie danych GUS można zaprezentować og lny stan przewodnictwa turyStycznego i jego strukturę w latach 1995 i 2000 (tablica 5.Zwalniane'' do dyspozycji biura podr zy w razie należytego wykonania przeze umo_ wy o podr z' zwrotu wpłaconej kwoty w razie anulowania podr ży albo zapłacenia klientom należnego odszkodowania. Podobna sytuacja dotyczy organizatora okazjonalnego wycieczki omawiając problemy rozwoju usług pośrednictwa i organizacji na rynku turystycznym' na|eży wspomnieć o Internecie. nr 31).

Kształtuje stosunek turySty do materialnych składnik w otoczenia i do społecze stwa. mają największe możliwościoddziaływania na turyst w. Ustawa o usługach turystycznych formułuje je następująco: a sprawowanie w imieniu organizatora turystyki opieki nad uczestnikami imprezy tarystycznej w niezbędnym zakresie. Jest to pracownik biura turystycznego. że przewodnictwo spełnia funkcję społeczną i ekonomiczną. Wskutek tego funkcja pilota jako kierownika. z osiągnięciami myślitechnicznej i naukowej. zatrudniaj ą w miejscu docelowym pilota-rezydenta. biura turystyki a turystycznej może stracić na znaczeniu. polegaj ąc ą na przekazywaniu ich uczestnikom wiedzy o wartościach krajoznawczych. STRUKTUM PoLsKlcH PRzEWoDNlKow WEDŁUG UPMWN|EŃ W LATACH 1995l 2oo} (w %) Przewodnictwo turystyczne Spełnia bardzo ważnąfunkcję w bezpoł średniej realizacji imprez turyStycznych.Przewodnictwo turyStyczne stwarza dodatkowe miejsca pracy na tych terenach. jego zasob w naturalnych i infrastruktury. Przewodnik turystyczny pomaga uczestnikom wycieczek właściwierozumieć historię odwiedzanego kraju. Przewodnicy w trakcie oprowadzania wycieczek zagranicznych zapoznają tlbcokrajowc w z dorobkiem gospodarczym i kulturalnym kraju. Podczas wycieczki turySta obserwuje go i pragnie naśladować. spośrd wszystkich os b biorących udzial w ruchu turystycznym Ze Strony organizator w.Pilot-rezydent zajmuje się r wnież organizacją rozrywek dla turyst w i sprawami orgafizacyjnymi. a takŻe zwiększenie popytu na dobra i usługi turyStyczne. wynikającym z charakteru imprezy.opr cz treści społecznych przewodnictwo turystyczne zawiera treściekonomiczne. Funkcję tę spełnia pilot. nawiązują kontakty gospodarcze. Zdarza się. Ze wzg|ęd w praktycznych warto przytoczyć ustawowe ujęcie zadari pilota wycieczek turystycznych. zamiast wysyłać pllota z kuŻdą grupą. W praktyce spotyka się też funkcję pilota-rezydenta. kt ry przebywa w określonymośrodku turyStycznym za granicą i sta- Do bezpośrednich form obsługi turysty naleŻy r wniez pilotaż. 371 . zaznajamia turyst w z pięknem krajobraz w i zabytk w przyrody. mediatora. zkt rych pochodzą turyści. zachęcani przez przewodnik w. Jak wykazuje praktyka. organizatota. aby p źniej Sźrmemu przyjąć dostrzeżone wartości i u:waŻać je za element własnej osobowości. Można przyjąć. co w efekcie może przynieśćkorzyściekonomiczne obu stronom. jego klientami usługami oraz urządzeniami oferowanymi w danym ośrodku.13. zagr anicznej częSto. Mimo że nię może ono Stanowić jedynego źr dła dodatkowych zarobk w' co w duzym utrzymania. Każdy uczestnik wycieczki jest konsumentem wielu d br i usług. postawa i poglądy są poddawane bacznej obserwacji przez vczestnik w wycieczek orazbywają przedmiotem ich ocen. Przewodnictwo turystyczne może więc być waznym instrumentem oddziaływania wychowawczego na Znaczną częśćspołeczeristwa polskiego oraz na turyst w zagraricznych. Waznym aspektem społecznym przewodnictwa turystycz_ nego jest to. Przewodnicy w ramach swojej działalnościmogą nakłaniać turyst w do korzystaniaztych d br. iż autentyczny przewodnik spełnia funkcję wzorca do naśladowania. Budzi do w ten spos b miłość stron ojczystych oraz zanteresowanie u obcokrajowc w. zkt rym się styka. iż turyści ci.Tablica 5. choć trudno wymierną spełnia przewodnictwo turystyczne w zakresie wsp łpracy gospodarczej z innymi krajami. Najważniejszą funkcją przewodnictwa turyStycznego jest jego funk cja społeczna' Przewodnicy. Ich wygląd. pośrednika i doradcy grupy nowi formalny punkt kontaktowy między biurem. obszary recepcji turystycznej są na og ł słabiej rozwinięte gospodarczo od obszar w. korzystać z jego wiedzy i mądrości życiowej. Ułatwia poznanie kraju. W konsekwencji powoduje to napływ środkw płatniczych do tego regionu. kt ra towarzyszy podr żującej grupie i czasem odgrywa r wniez rolę przewodnika turystycznego. naukowe i kulturalne z odwiedzanym krajem.Istotną funkcję ekonomiczną. Stwarza możliwości 370 stopniu zwiększa dochody os b wykonujących to zajęcie. Ma ono określony wpływ na kształtowanie społecznie pożądanych zachowa i społecznie korzystnych zainteresowa . czyli osoba zatrudnionaprzez organizatora imprezy turystycznej.

U5ŁUG! wYPoczYNKoWE l usŁucl . Masowy i przestrzenny oraz czasowo skoncentrowany ruch tury_ Styczny wymaga tez rozwoju usług świadczonych przez służbęzdrowia. Mowa tu o kanalizacji i oczyszczaniu miast i osiedli oraz Zaopattzeniu w wodę. Brak gazu. korty teniso_ Warto przy tym wspomnieć. rozw j usług wypoczynkowych i usług w zakresie kul_ tlry fizy cznej wymaga rozbudowan ej bazy materialno-technicznej. kręgielnie. ze istotne znaczenie dla podniesienia sprawności i jakościświadczenia usług turystycznych ma rozw j sieci szkolnictwa przygotowującego do pracy w gospodarce turystycznej. że warunki wsp Ł czesnej cywilizacji i rozwoju ruchu turystycznego czynią koniecznym odpowiedni rozw j usług infrastruktury technicznej. sieć zakład w słuzby zdrowia. energii elektrycznej i ciepła znacznie obniża wartości wypoczynkowe miejscowości turystycznych. W grupie tych urządze moŻna wymienić: wodociąg wraz z sie- 5. nauki i kultury itp. negatywne zjawiska roz. osiedlowym lub wiejskim. Ważne funkcje obsługi turyst w spełnia techniczna infrastruktura lokalna. oświaty. takichjak ba_ we. rozwoj em usług oświątowo-kulturalnych. Do podstawowych usług należy teŻ energetyka lokalna. reprezentowanie organizatora turystyki wobec kontrahent w świad. estrady i biblioteki publiczne. urzeczywistnienie określonych cel w podr ży turystycznej bez istnienia zakład w i og lnie dostępnych urządzeri techniczno-sanitarnych. ujeżdżalnie. Mogą je świadczyć przystosowane do potrzeb turyst w czytelnie. zbiorowej komunikacji miejskiej. Zmiana warunk w klimatycznych i trybu życia oraz czynne formy wypoczynku turyst w częSto potęgują popyt na te usługi. stadiony. skocznie narciarskie. nej obejmuje działalnośćpolegającą na stwarzaniu turystom warunk w do czynnego wypoczynku i uprawiania sportu masowego. tory saneczkowe.I czuwanie nad sposobem świadczeniausług na rzecz uczestnik w podczas imprezy. transport lokalny. a takze okolicznościzawieszenia upraw. Ich rozw j warunkuje też poprawę Sprawnościftzycznej młodszych i starszych turyst w oraz zwiększa odporność uczestnik w ruchu turystycznego na uboczne. Trudno sobie wyobr azić. Urzeczywistnienie zamierzonego celu omawianych usług jest uwarunkowane rozbudową i budową siecirozlicznych obiekt w orazarządze technicznych. kluby.10.in. to jednak społecznie batdzo odczuwalna. Do tego należy dodać rozw j sieci wypozycza|ni sprzętu tu_ rystycznego i sportowego. czących usługi w trakcie trwania imprezy turystycznej. sale koncertowe itp. R wnież rozwinięte usługi drogownictwa. cią. Chociaż efektywność świadczenia omawianych usług turystom nie jest liczbowo wymierna. 37Ż Seny' Sauny' plaże' przystanie. boiska. J/J jest uwarunkowane m. miejscowe urządzenia pocztowo-telekomunikacyjne. drogownictwo. Służbazdrowia powinna więc być organizacyjnie i technicznie przygotowana do Zaspokajania zgłaszanych potrzeb turyStycznych w omawianym zakresie. tereny łowieckie i rybackie oraz stadniny koni (urlop w siodle). teaĘ. Spełnianie społecznej funkcji turystyki .:# W ZAKRESIE KULTURY FITrcZNE) Grupa usfug wypoczynkowych i usfug w zakresie kultury frzycz. INFMSTRU KTU RY LOKALNEJ W strukturze przestrzennej arządze infrastrukturalnych występuje infrastruktura o zasięgu lokalnym miejskim. kina. rozdzielczą sieć elektryczną. Z punktu widzenia jakościusług przewodnickich i pilotazu. Poniewaz poziom ilościowo-jakościowytych usług w Polsce jest daleki od potrzeb. UsŁucl w zAKREslE też rzutu1e na całość świadczeri turystycznych. ich rozw j wymaga wysokich nakład w finansowych. muzea.9. Powinnością miejscowości i ośrodk w turyStycznych jest też rozw j infrastruktury społecznej. Usługi te są bardzo istotnym czynnikiem wzmacniania potencjału biologicznego i zdrowia społecze stwa. kt ra -". og lnie mozna powiedzieć.#r5. woju industri alizacji i urbanizacj i kraju. pocztowe i telekomunikacyjne eliminują wiele dolegliwości życia spo_ lecznościturystycznej. Jak widać. należy podkreślićfakt' że ustawa określawarunki uzyskania uprawnie przewodnika turyStycznego i pilota wycieczek. łyżwiarskie i regatowe. nie na okres do roku lub ich cofnięcia. służącychkształtowaniu i ochronie środowiska przyrodniczego.

SGH w Warszawie. że o ile sieć og lna wzrosła w tych latach zaledvtie o 6vo. że wzrasta społeczne zapotzebo' wanie na usługi infrastruktury społecznej w zakresie porządku i bezpie' cze stwa publicznego w szerokim tego słowa znaczeniu. do 7Ż53 w 1998 r. Warto podkreślićwzrastające w Polsce mozliwościrozwoju usług handlu detalicznego świadczonych turystom przez sieć handlową. w tym w gł wnej mierue detalicznego. l4l. pamiątek. Dowodzą tego przykłady Sopotu. fotograftcznych i innych towar w o praktycznym znaczeniu dla turysty. MaĘ Rocznik Statystyczny 1999. w Poznaniu i Krakowie. W strukturze ustug handlowych istotne miejsce zajmuje Sprzedaż turyStom aĘkuł w żywnościowych. Uniwersytetu Gdariskiego. Liczba tych sklep w wzrosła z425 tys. Poznawanie coraz bardziej skomplikowanego mechanizmu ruchu turystycznego oraz rozwoju obsługujących go gałęzi gospodarki narodowej wymaga pro_ wadzenia odpowiednich badar naukowych oraz ksztaŁcenia kadry specjalist w dla gospodarki turystycznej. rozvł j w zakresie infrastruktury lokalnej stanowi istotnej wagi czynnik kształtowania społecznie pożądanego modelu ru_ chu turystycznego oraz rozwoju gospodarki turystycznej jako całości. Są to przecież usługi o podstawowym znaczeniu społeczno-gospodarczym. U5ŁUG| HANDLoWE W konsekwencji rozwoju ruchu turystycznego występuje też zapotrzebowanie na usługi handlu wewnętrznego. og lnie biorąc. o ty|e sieć sklep w o powierzchni sprzedazowej ponad 400 m2 o blisko 407o. Sieć sklep w stanowi w 99vo własność prywatną. do 451 tys. W Polsce siła nabywcza ludności w odniesieniu do sprzedaży usfug gastronomicznych jest og lnie słaba. Warto dodać. Nalezy 1eszcze dodać rosnącąliczbę tury' st w zmotoryzowanych i w związku z tym zwiększającą się przestrzen_ ną mobilność ruchu turystycznego. Zapotrzebowanie turyst w na usługi handlowe nie jest r wnomiernie rozłożone w czasie' co wynika z sezonowości ruchu turyStycznego. Rozw j turystyki masowej szczeg lnie zwiększa zapotrzebowanie na ten rodzaj usfug handlowych. Istotna jest w tym miejscu informacja o sieci stacji benzynowych. Grupa tych nietypowych turyst w wywołuje określone zjawiska patologii społecznej. Ich znaczenie w obsłudze ruchu turyStycznego należy r wnież dostrzegać w słabo rozwiniętej sieci zakład w gastronomicznych. kt rym należy ptzeciw działać. że w okresie Sezonu liczba turyst w często kilkakrotnie przekłacza liczbę stałych mieszkarc w. o niedostatku wości turystycznych. niepar stwowych szk ł tury styczno-hotelarskich. Jedną z cech charakterystycznych miejscowości turystycznych jest to. Występuje r wnież zjawisko sezonowości w działalnościhandlu artykułami żywnościowya0 rozwoju omawianych usług handlowych świadczy też niski wskaźnik udziału obrot w gastronomii w obrocie towarowym żywnością. Powstawanie w kraju ośrodkw naukowo-dydaktycznych świadczyo rozumieniu potrzeby ich rozwoju.11. Wymienione okoliczności sprawiają. okolicznośćta wskazuje na konieczność poznania sezonowej zmiennościpopytu turystycznego na artykuły zywnościowe. Z tego punktu widzenia ważny jest wzrost sieci sklep w sprzedazy detalicznej. atakŻe kilkunastu już wyższych. Jeśliweźmiemy pod uwagę rosnące znaczenie sawłasnością mochod w osobowych i autokar w dla ruchu turystycznego..niezbędnym rozw usług w zakresie nauki i dydaktyki. Wśrd turyst w indywidualnych można teŻ wskazać na pokaźną liczbę os b wyznaczających sobie spo_ lecznie szkodliwy cel podr ży do szczeg lnie renomowanych miejsco_ j Praktyczne urzeczywistnianie polityki turystycznej pa stwa czyni 5. 375 374 . Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie i Poznaniu. materiał w reklamowych. Ich liczba wzrosła z 5344 w 1995 r.sprzętu turystyczneg o i odzieży. w 1995 r.zaspokajających potrzeby pierwszego rzędu. Można tu wskazać na Instytut Turystyki w Warszanaukowo-dydaktyczną Akademii Ekonomiczwie oraz na działalność nych we Wrocławiu. jw. wydawnictw turystycznych. Zakopanego i innych miejscowości. jest to tendencja korzystnaao. Sieć ta w 3l4 byla prywatną. Dobra organi_ zacja świadczeri w tym zakresie zapewnia turyStom oraz ludności miej_ scowej warunki uprawiania turystyki i pracy zawodowej. s. Usfugi handlowe w znaczeniu turystycznym obejmują sprzedaż artykuł w żywnościowych. w 1998 r.

kuchenek. Kazimierzu n. szewskie. ze występuje ona jedynie w określonychmiejsco_ wościachturyStycznych. uwzględniająca turyStyczny charakter warunk w ich działaniaaz. Jak dotąd brak jest jakiegokolwiek rozeznaniaw tymwzględzie. Cechą charakterystycznąwaha(l popytu i obrotu towarowego. Wychodząc z założenia. a więc określićrolrę i znaczenie woju ruchu turystycznego. namiot w. Bosiacki. Instytut Turystylci. Istotne jest prawidłowe dostosowarrie się handlu detalicznego do czasowej. Należy podkreślić konieczność i celowośćbada zakup w w sieci detalicznej. fotograficzne. ma charakter dynamiczny. rozw j sieci handlowej. a2 376 377 . W celu prawidłowego rozwoju usług handlowych w omawianym w tym zakresie jest uwarunkowana rozwiązaniem licznych problem w. Widoczny postęp w produkcji pamią_ tek. z drugiej zaś .Ż7o wydatk w gospodarstw domowych na turystykę. motoryzacyjne. motocykli i samochod w). pralnicze. plecak w. obuwia i sprzętu turystycznego stanowiły I0. Istotne znaczenie dla obsługi ruchu turystycznego ma r wnież rozw j usług handlowych w zakresie sprzedaży arĘkuł w nieżywnościowych. Nie występuje np. lecz w Tr jmieście. Znając kraricowe wartości wahar rozwoju ruchu turystycznego' można z grabsza określićwielkośćczasowego popytu na określone usługi turystyczne. wydatki turystyczne w Polsce na zakup odziezy. że popyt turyStyczny na usługi handlu detalicznego 5. s. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstwach domowych. Jak podaje S. takich jak np.jest ich zmienność cząstkowa. Za pomocą wskaŹnik w sezonowości mozna handlu depoznać sezonowy rozkład gł wnych przejaw w działalności danej miejscowościw roz_ talicznego. analiza działalnościgospodarczej przedsiębiorstw.mi oraz niekt rymi innymi. Warszawa 1987. usługi: fryzjerskie i kosmetyczne. odpowiednia polityka zatrudnienia i płac oraz dokonywania zakup w w przedsiębiorstwach obsługujących ruch turystyczny. racy gumowych. dokonywanych przez turyst w zagranicznych. Strategia działana handlu detalicznego Nalezy przyjąć. krawieckie.skutki wahar sezonowych w działalnościusługo_ łagodzących ujemne wej handlu lub każdego innego sektora gospodarki turystycznej. Prak_ tycznie oznacza to. w Garwolinie. że likwidacja sezonowości ruchu turystycznego nie jest realna' należy poznać skalę jej wahar w określonejmiejscowości turystycznej. Bosiackiar. og lnie wolno powiedzieć. a nie og lna. przestrzennej i asortymentowej struktury potrzeb turystycznych. obejmują one usługi osobiste oraz naprawę Sprzętu turystycznego. Wisłą czy na zakresie niezbędna zatem jest znajomość mechanizmu zmiennościpo_ pytu wywołanego rozwojem ruchu turyStycznego. U5ŁUG! RzEMlEśnlczr stycznych nie pozwala na określenie skali tego zjawiska. aparat w fotograficznych. Wśrd usług osobistych można wymienić m. mate- al S. co zmniejsza znaczenie dochod w z turystyki. napełniania butli gazem oraz podobnego typu sprzętu. I odwrotnie. W 'zakresie naprąwy sprzętu turyStyczne7o turyści korzystają gł wnie z usług naprawy i konserwacji środkw transportu (rower w. że poznanie wzmiankowanych wsp Ł za|eŻnościwarunkuje z jednej Strony zaspokojenie popytu turystycznedob r środkw ekonomicznych i organizacyjnych go. wywołanych ruchem turystycznym. Brak szerszych badar rzeczywistej struktury wydatk w tury- P łwyspie Helskim. zaspokajającymi popyt turystyczny. 148.12. w 1985 r. analiza popytu na usługi handlowe w miejscowościach tu_ rystycznych. a nie w całym wojew dztwie lub kraju.in. ubioru i sprzętu turyStycznego oraz import określonychtowar w zaspokajających potrzeby turystyczne mogą wskazywać na wzrostową tendencję w tej grupie wydatk w turystycznych. r n n r r r W strukturze r żnorodnych usług poszukiwanych przez turyst w w okresie sezonu na obszarze miejscowości turystycznych znajdują się też usfugi rzemieślnicze.

Miejscowości turystyczne będące celem masowych wycieczek krajoznawczych' na og ł kilkudniowych. kradziez). s ubezpieczenia od koszt w rezygnacji. Materialną podstawę ich rozwoju stanowią komplementarne dobra turystyczne'użytkowane w gospodarce turystycznej.Wymienione przykładowo rodzaje usług rzemieślniczych są w r żnym stopniu przedmiotem popytu turyStycznego. podobnie jak w przypadku pozostałych usług turystycznych. ruch uzdrowiskowo-sanatoryjny i letniskowy.: . Jezeli np. : ubezpieczenia ochrony prawnej. R wnież rodzaj turystyki ma istotny wpływ na wielkośći częstotliwość występowania potrzeb w tym zakresie. wziąć pod uwagę turystykę pobytową. Krynicy Zdroju czy w Zakopanem' inaczej zaś kształtuje się np. r ubezpieczenia świadczenia pomocy nakorzyśćos b. wczasy pracownicze. w razie gdy organizator turystyki wbrew obowiązkowi nie zapewnia powrotu do kraju lub w razie niewykonania zo- 3'. to można powiedzieć. Specjaliści dzie|ą ubezpieczenia towarzyszące turyStyce na: . a tak:Że pokrycie Zwrotu wpłat wniesionych przez klient w. Ma to zapewnlć pokrycie koszt w powrotu klienta do kraju. z p źniejszymi zmianami. inne są poszukiwane sporadycznie.13. Na jedne występuje zapotrzebowanie masowe. Natężenie zapotrzebowania na określone usługi rzemieślnicze jest też zależne od charakteru miejscowości turystycznych. nakłada na organizatora turystyki i pośrednika turystycznego obowiązek posiadania umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej albo umowy ubezpieczenia odpo- Usługi ubezpieczeniowe w turystyce obejmują ubezpieczenia podr żne. iż zakres poszukiwanych przez tych turyst w usług rzemieślniczych jest Znaczny. w podmiotach gospodarczych działających na rynku turystycznym. charakteryzuje występowanie popytu na usługi np. ubezpieczenia majątku: kt re popa- r r ubezpieczenia szk szkody rzeczowe. na Helu. fotograficzne i motoryzacyjne. tbezpieczenia na zycie. d spowodowanych żywiołami obejmujące ubezpieczenia pozostałych szk d rzeczowych (np. tj.. w Bieszczadach czy nad jeziorami mazurskimi. s ubezpieczenia kredytu. w. UsŁucl UBEzPlEczENloWE Warto przypomnieć. W celu zaspokojenia popytu turystycznego w omawianym zakresie niezbędne jest istnienie sieci zakład w i punkt w usfugowych. dły w trudności w czasie podr ży (assistance). Punktem wyjścia ich rozwoju jest. . że Ustawa o usługach turystycznych z 29 sierpnia 1991 r.r - ubezpieczenia finansowe: gwarancje ubezpieczeniowe. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej: r ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej z tytułu prowadzonej : s ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na rzecz klient r inne ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej og lnej.79 . s ubezpieczenia r żnych form ryzyka finansowego. stosunk w umownych występujących na tymze rynku. możliwie pełne rozeznanie w skali potrzeb turystycznych. s ubezpieczenia wypadku.: ubezpieczenia podr żne ubezpieczenia choroby (koszt w leczenia). s ubezpieczenia rzeczy zabieranych w podr z. r znorodne ubezpieczenia chroniące majątek uczestnik w rynku turystycznego oraz ubezpieczenia usług turystycznych i wszelkich 378 wiedzialnościcywilnej na rzecz klient w. w Sopocie. - ubezpieczenia przedmiot w w transporcie (cargo). Inaczej wygląda ono np. ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej i casco środkw transportu. Dlatego miejscowości turystyczne przyjmujące tego rodzaju turyst w muSZą się liczyć ze wzrostem popytu prawie na wszystkie usługi rzemieślnicze. jako oferta dla os b zatrudnionych 5. Przedstawiona kr tka charakterystyka wybranych rodzaj w usług turystycznych upoważnia do wniosku. że są one podstawowym narzędziem i środkiem zaspokajania potrzeb turystycznych.

Minimalne Sumy ubezpieczenia oferowane przez zakłady ubezpiecze r żniąsię w zależnościod kraju wyjazdu. hospitalizacją i repatriacją os b dotkniętych nagłą chorobą lub nieszczęśliwym wypadkiem. częstotliwościwyjazd w (tzw.rodzaju programu wyjazdu zagranicznego czy wieku uczestnik w. Ubezpieczenia podr żne są integralnym elementem kaŻdej oferty turystycznej. Problemem samym w sobie jest niejednokrotnie postawa polskiego klienta. mozna stwierdzić. Przejdźmy teraz do charakterystyki oferty ubezpieczeniowej na rynku turystycznym. USD są na dziśwystarczające.ubezpieczenie bagazu podr znego. organizator turystyki lub pośrednik turystyczny decydują o zakresie i sumach ubezpieczenia lub sumach gwarancyjnych ubezpiecze . USD przy wyjazdach do wszystkich kraj w świata. pakiety dla student w centralą alarmową działającąw języku polskim.ane z uprawianiem narciarstwa). . kiedy klient sam planuje i organizuje sobie podr ż. samodzielnie decyduje także o kształcie umowy ubezpieczenia. Firmy ubezpieczeniowe oferują ubezpieczenia podr żne dla turystyki wyjazdowej dostosowane do rodzaju wypoczynku (np. kt rą częSto zawiera nie tylko w biurze podt ży.bowiązar umownych. ubezpieczenie ochrony prawnej i ubezpieczenie od koszt w rezygnacjiuzupełniają ten podstawowy pakiet. Analizując zakres i sumy ubezpieczenia. wieku uczestnik w (np. W realiach polskiego rynku decyduje o tym organizator turystyki. kt ry organizuje imprezy turystyczne za granicą. w sprawie określenia minimalnej sumy gwarancji bankowej i ubezpieczenio_ wej oraz minimalnej wysokości Sumy gwarancyjnej na rzecz jednego klienta Z tytułu umowy ubezpieczenia na rzecz klient w w związku z działalnością prowadzoną przez organizator w turystyki i pośredni_ k w turystycznych zr żnicowano minimalne sumy odpowiedzialności banku iubezpieczyćiela w za|eżnościod kraju. aby przybliŻyć istotę i zakres funkcji usług ubezpieczeniowych. W Rozporządzeniu ministra finans w z Ż4 |istopada 1999 r. szczeg lnie w okresie ostatniego dziesięciolecia. ubezpieczenie następstw nieszczęśliwych wypad380 opr cz ubezpieczenia oC posiadaczy pojazd w oraz obowiązk w podr żujących za granicę). w celu t do 381 . w kt rym profesjonalny uczestnik tego rynku. w kt rym działalność ta jest prowadzona. w jakich jest realizowana usługa turystyczna.assistance nie k 'w realizacją zapisu ustawy o usługach turystycznych . zwi:q. Najbardziej rozwinięty pakiet ubezpiecze podr żnych towarzyszy turystyce zagranicznej wyjazdowej. kiedy suma ubezpieczenia nie pokrywa niezbędnych koszt w. aby był mozliwy powr miejsca zamieszkania lub do najblizszej plac 'wki służby zdrowia. oraz od wielkościprzychod w z tytułu prowadzonej działalności. kt ry nie zawsze chce być mozliwie najszybciej przewieziony do miejsca zamieszkania w celu skorzystania z wysokostandardowych usług medycznych zagwarantowanych mu przez obowiązkowe lub prywatne ubezpieczenie zdrowotne. ukształtował taki model wsp łistnienia usługi ubezpieczeniowej i turystycznej. że oferowane zakresy odpowiedzialności mogą w pełni pokryć niezbędne koszty związane z udzieleniem pierwszej pomocy. lecz takze bezpośrednio u ubezpieczyciela. pakiety business). Przepisy tej ustawy nakładają jednocześnie na organizatora. oferowane w tym produkcie sumy ubezpieczenia sięgające 50_60 tys. specjalizacji programu (np. ubezpieczenia lub posiadania gwarancji bankowej pozostałe ubezpieczenia i gwarancje są dobrowolne. Istotą tego ubezpieczenia jest bowiem udzielenie pierwszej pomocy' lącznie z niezbędnąhospitalizacją. Rozbudowane a także co jest z opcjonal- takiego ustabilizowania stanu zdrowia. USD przy wyjazd. Ustawa o działalności ubezpieczeniowej określajako obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazd w mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazd w.ach do kraj w europejskich oraz I5_Ż0 tys. są konsekwencją niedostosowania zakresu odpowiedzialności ubezpieczyciela do warunk w. W zasadzie nie proponuje się sum ubezpieczenianiższych od 10 tys. Rozw j rynku turystycznego. kt ry dobiera ofertę ubezpieczeniową w zależnościod regionu świata. Oferowany na rynku pakiet ubezpieczeniowy obejmuje w podstawowym układzie ubezpieczenie koszt w |eczenia. Występujące incydentalnie sytuacje. szczeg lnie w odniesieniu do ubezpieczenia koszt w leczenia. obowią_ zek zawarcia um w lbezpieczenia od następstw nieszczęśliwych wypadk w i koszt w leczenianarzecz os b uczestniczących w tych im_ prezach. zvłiry.ane z pielgrzymkami do miej sc kultu religijnego).'Ęlko w przypadku tbezpiecze(t podr znych.

że czynnikiem w największym stopniu determinującym standard ubezpiecze podr znych są możliwości sfinansowania szerokiej ochrony ubezpieczeniowej w cenie usługi turystycznej. Warto podkreślić. Ubezpieczenie pomocy prawnej jest znacznie mniej popularnol choć powinno być standardem przy wyjazdach do dalekich. Z kolei ubezpieczenia majątku dotyczą gł wnie hoteli. ubezpieczenia sprzętu elektronicznego itp. o ile organizator turystyki lub pośrednik turystyczny nie ma gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej zgodnie z zapisami ustawy o usługach turyStycznych i odpowiedniego rozporządzenia mi383 rodzaju ubezpiecze(l występujących poza rynkiem turyStycznym. jak i indywidualnych. są kształtowane przez poziom tego Samego Zahes i i specjalistycznej. jeślidotyczy przyjazd w z kraj w Europy Zachodniej. Ubezpieczenie koszt w rezygnacji. Cena jest pochodną wielu. Można stwierdzić' ze po stronie zakład w ubezpiecze(t nie istnieją żadne ograniczenia dotyczące zakresu ani sum ubezpieczenia. Firmy ubezpieczeniowe proponują ubezpieczenia specjalistyczne dla hoteli i innej bazy noclegowej. Dotychczasowe regulacje prawne nie nakładają obowiązku pokrywania np. Ubezpieczenie podr zne następstw nieszczęśliwych wypadk w odbiega standardem od podobnych tego typu produkt w nie zwiry. oferując praktycznie nieograniczone wielkości sum ubezpie czenia dzięki możliwościreasekuracji. najczęściejtowarzyszące kata. polskich firm ubezpieczeniowych. jak w przypadku wprowadzania jednostronnymi decyzjami innych par stw koniecznoścl wykupywania przez polskich obywateli ubezpiecze koszt w leczenia przy wjeździe do tych kraj w. |ecz takze organizacji pierwszej cy. logowym ofertom turystycznym. to Są one Stosowane niezwykle rzadko. tzw. Wezpieczenia podr zne w turystyce krajowej sprowadzają się do powszechnego stosowaniar żnego rodzaju ubezpiecze następstw nie. Większośćpozostałych zakład w sprzedających ubezpieczenia majątkowe ma w swojej ofercie ptzynajmniej podstawowe pakiety ubezpiecze podr 'znych. opieki nad pozostałymi członkami ro1 dziny oraz przewiezienia poszkodowanego do miejsca specjalistycznym środkiem transportu. Ubezpieczo nie to powinno być szczeg lnie polecane osobom planującym zagr aniczną własnym s amochodem. obiekt w bazy noclegowej i rekreacyjnej. Natomiast w odniesieniu do przyjazd w z kraj w Europy WschodnioJ koszty pomocy medycznej i hospitalizacji obywateli tych kraj w pono si w zasadzie polski podatnik. bywanych bez pośrednictwa profesjonalnego organizatoru. Pozostałe ubezpieczenia majątkowe i komunikacyjne są oferowane według identycznych standard w jak dla innych podmiot w gospodarczych. oferta ubezpiecze podr znych dla cudzoziemc w odwiedzających Polskę jest w pełni dostępna na rynku turystycznym. choć w mniejszym stopnit1 sprzedawane na indywidu alne zapotrzebowanie klienta. Jeżeli chodzi o ubezpieczenia podr zne w turystyce zagranicznct przyjazdowej. 38Ż ce kwalifikowanej szczęśliwych wypadk 'w. Zakres ochrony obejmuje ubezpieczenia od ognia i innych zdarze losowych. ubezpieczenia od kradzieży i dewastacji. jest mozliwe całkowite przeniesienie na ubezpieczyciela tylko wypłaty odszkodowania. Problemem są trudności z egzekwowa. nych z podr żą zagraliczną. a także przedmiotem ostrej walki konkurencyjnej. Ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej są zvłiązane gł wnie zwykonaniem obowiązku ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej na tzecz klient w.W przypadku gdy organizator turystyki dołączy do pakietu ubezpicl czeniowego assistance wykonywane przez firmy o światowym działania. podobnie jak w wypadku turystyki zagranicznej wyjazdowej. egzotycz.a. W prezentacji ofert ubezpiecze ' podr 'znych specjalizuje się kilka . budynk w oraz r żnotodnych środkw transportu. Wysokośćsumy ubezpieczenia i zakrcl (np. nadzorowania hospitalizacji. niejednokrotne obiektywnych czynnik w ekonomicznych. co może nie buł dzić zastrzeŻer{. biur. Tego rodzaju oferta ubezpieczeniowa służy podmiotom gospodarczym i osobom prowadzącym działalność gospodarczą na rynku turystycznym. Ubezpieczenia samochod w i autokar w to obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności posiadaczy pojazd w za szkody związane z ruchem tych pojazd w oraz ubezpieczenie autocasco. anglosaski) podązają za rozwojem tych ubezpiecze(t na polskim. jest także. niem wzajemnych świadczeriusług medycznych w bilateralnych sto' sunkach Polski z innymi krajami tego regionu lub stosowanie praktyk de facto dyskryminujących polskiego obywatela. nych kraj w zar wno zorganizowanych. koszt w akcji ratowniczych w turystysumy ubezpieczenia.

rozwijający się rynek. Po kilku latach od ustanowienia tego niezwykle potrzebne. Zdaniem Polskiej Izby Ubezpieczeir. wprowadzając informację o wysokościgwarancji lub sumy ubezpieczenia do program w reklamy ofert turystycznych. Kontakty handlowe rozwijające się na krajowym i zagranicznych rynkach turystycznych widzenia podmiot w turystycznych. odpowiedzialności cywilnej. Stosunkowo nową usługą na rynku turyStycznym są ubezpieczenia finansowe. sporządzonym przez Polską lzbęWezpiecze . ścicywilnej og lnej. W Polsce można kupić kazdy rodzaj ubezpieczeni a tow arzy szącego usłudze turystycznej lub rynkowi turystycznemu w Europie lub na świecie. Ttzeba j ednak stwierdzić. Nie ma obec. Jest to szczeg lnie istotne dla małych i średnich. Wreszcie ubezpieczenia na życie dla rynku turystycznego obejmują ofertę r znorodnych ubezpieczer dla pracownik w podmiot w gospodarczych dzialających na tym rynku oraz indywidualnych ubezpiedzialających na tym rynku. ZakJa384 spowodowały zainteresowanie nowymi instrumentami finansowymi usprawniającymi obr t gospodarczy. mat ewentualnego podniesienia minimalnej sumy gwarancji ubezpie. Przenoszą one automatycznie na polski rynek doświadczenia ubezpiecze z grup finansowych. Wiele znich. natomiast należałoby podjąć dyskusję na te. było wprowadzanych na polski rynek jako odpowiednik zagranicznych ubezpieczer. jakkażdy młody. ze sprawdzono zakres me. wprowadzającego elementy bezpieczeristwa i zaufanie do rynku turystycznego. ubezpieczenia majątku. Najczęściej występuje opisana przy ubezpieczeniach odpo_ wiedzialności cywilnej gwarancja ubezpieczeniowa jako skutek wykonywania za|eceil ustawy o usługach turystycznych. czeniowej i bankowej oraz minimalnej wysokości sumy gwarancyjncj na tzecz jednego klienta z tytułu umowy ubezpieczenia. Za- turystycznym ubezpieczenia podr żne. tak jak ubezpieczenia podr żne. Polski rynek turystyczny. częSto rodzinnych przedsiębiorstw. W efekcie rozwoju kontakt w handlowych coraz częściejstandardem przy zawieraniu r żnorodnych um w z osobami będącymi właścicielamilub zarządzającymi majątkiem jest takze koniecznośćposiadania polisy życiowej jako zabezpieczenia wykonania określonych kontrakt w gospodarczych. w wypadku turystyki kwalifikowanej i rekreacji). hoteli i innych podmiot w Ubezpieczenia te rozwijają się w konsekwencji rozwoju rynku tury_ Stycznego i wzrostu świadomości ubezpieczeniowej społecze stwa. żo dy ubezpiecze bez trudu są w stanie sprostać wzrastająceml zapotrzebowaniu na te produkty. atakŻe z tytułu prowadzenia określonego rodzaju działalności(np. ubezpieczenia kredytu kupieckiego czy określone gwarancje ubezpieczeniowe już dziścieszą się sporym zainteresowaniem . Ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej i gwarancjr ubezpieczeniowa dają w praktyce takie samo zabezpieczenie z punkht częściejjest stosowan e ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej niż gwarancja. oferowane na polskim rynku cze dla właścicielibiur turystycznych. kres ubezpiecze(t i odpowiednie sumy ubezpieczenia są takie same jak w wypadku innych dziedzin gospodarki. Wezpieczenia kredytu. aby gwarancje i umowy ubezpieczenia były zawieranc na znacznie większe sumy. Większośćpolskich zakład w ubezpiecze(l ma juŻ zagranicznego inwestora strategicznego. nie przeszk d. go instrumentu. Czyni tak wiele duzych biur podr ży. a3 . fi nansowe oraz ubezpieczenia na ży cie są zgodne ze standardami europejskimi i światowymi w tym zakresie. Z obserwacji rynku wynika.nistra finans w. Na polskim rynku ubezpieczeniowym obecne są juz prawie wszystkie największe europejskie i wiele światowych koncern w ubezpieczeniowych. oferta ubezpieczeniowa w tym zakresie jest bogata i dostosowana do indywidualnych potrzeb. jest potencjalnym odbiorcą wielu i standardy sprawdzone na europejskim i światowym rynkua3. że rygorysty czne przestzeganie procedur stosowanych przez zakJady ubezpieczeri sprawia niekiedy spore trudności podmiotom działającym na rynku turystycznym. Coraz częściej jest także stosowane ubezpieczenie odpowiedzialno. rytoryczny zabezpieczenia. Zagadnienie to opracowano na podstawie Raportu o Stanie usług ubeąieczeniowych w turystyce. można stwierdzić.

w kt 'rej trwa jej rozw j. Dzięki temu spełnia ona określone funkcje. kulturowej. warto wskazać na niekt re źr dła ich kreacji.oa ffi FUNKC)E IDY5FUNKC)E wsPo ŁczEsN EJ TU RYsT YKI 6. znajduje odzwierciedlenie w r żnych sferach życia: społecznej.35. M wiąc zatem o funkcjach turystyki. wielowymiźrrową rzeczywistością. psychologicznej. jako wielowymiarowe i dynamiczne zjawisko wsp łczesnej kultury bytowania społeczeristw.1 . przestrzennej i ekonomicznej. Rozważając zagadnienie określaniai klasyfikacji funkcji turystyki w przyjętym rozumieniu.' s. PotĘclE FUNKCJ! TuRYsTYKl Turystyka.noror. Humanistyczne podstawy turystyki. Naturalnie skutki te wzajemnie się przenikają. programowaniu i organizacji turystyki.1. 38'. Prze- cławskiego. pojmowane jako skutki jej rozwoju dla tych licznych sfer wsp łczesnego życia. funkcje turystyki. Na funkcje turystyki można spojrzeć jako na wynik obiektywnych powiąza z otaczającą. skalę ich występowania oraz zakres i intensywność przejawiania się mozna rozpaĘwać pod kątem efektywności prowadzonej przez par stwo polityki społeczno_ekonomicznej' 1 Koncepcję funkcji turystyki jako skutk w jej rozwoju przyjęto od K. Można też się przyjrzeć skutkom tego rozwoju z punktu widzenia postulat w polityki par stwowej lub środowiskowej jako wyrazu woli i intencji określonych ośrodk w decyzyjnych oraz wiodących podmiot w w gospodarce. Innymi słowy. należy mieć na uwadze całokształtskutk w jej rozwojul. jw.

Warto też parriętać. to jednak corazbardziej angazuje ona człowieka i wyczerpuje jego siły psychiczne. Za' i dysfunkcje turystyki można rozpatrywać w odniesieniu do przyrody. Postulowana skala funkcji zdrowotnej turystyki może zostać znacząco zmniejszona na skutek wa' dliwej organizacji usług zdrowotnych. jest więc funkcją turystyki. lecz także poszerzyć jego stan wiedzy o kraju lub regionie. Funkcje wsp łczesnej turystyki zasługują na systematyczną ocenę. Trzeba też powiedzieć. zmniejszając odporność Życiową' Niepełny wypoczynek prowadzi często do kumulowania się zmęczenia i przechodzi w Stan wyczerpania. Ten wzajemny związek obydwu zjawisk znajduje potwierdzenie praktyczne. a takŻe ma uzasadnienie naukowe w teoriach wzrostu gospodarczego i czasu wolnego. iż praca staje się flzycznie cotazłatwiejsza. Twierdzenie. iz skutki rozwoju turystyki mogą być oceniane negatywnie.1. wypoczynkowych itp.przeto nietrudno zauważyć. iż nieza|eżnie od sposobu określania mają one charakter funkcji oczekiwanych lub postulowanych. jak 388 . Dlatego lepiej jest og lnie przyjąć. iż koszty wypoczynku stale się zwiększają. gospodarka zaśmoże wtedy ponieśćZnaczne straty. Że skutki rozwoju turystyki mogą być oczekiwane. W tych sferach życiarozw j ta' rystyki może być źr dłem licznych satysfakcji. Bez wypoczynku ludzie nie mogą dziaŁać efektywnie. r wno funkcje. a także poza nią. kulturowego. Innymi słowy. nielegalny handel' infl a' cja. gdy towarzyszą im pewne zjawiska patologiczne. Turystyka wypoczynkowa sama w sobie może sprawiać przyjemnośći być źr dłem radości życia. kultury. jednak stanowi pr bę klasyfikacji skutk w ekspansji turystyki i jej wszechobecności w życiu. Zagadnienie funkcji turystyki stanowi istotny problem naukowy o wyraźnie Zarysowanych aspektach praktycznych. że obiektywny rozw j funkcji wypoczynkowej turystyki wymaga wzrastających wysiłk w ekonomicznych. co z kolei tworzy materialno-organi zacyjne warunki do urzeczywistniania omawianej funkcji turystyki. a także rzeczywiste.2. dewasta' cj a środowiska przyrodniczego. a więc nie sp ełnia w s zy stkich zw iązany ch z nią o czelrjw a . Mimo że postęp techniczno-organlzacyjny sprawia. Trzebazauważyć. człowieka jako jednostki i jako gru' py oraz w odniesieniu do gospodarki. FU N Kc)E wsPoŁczEsN EJ TU RY5TYK| 6. Ponieważ przyczyny wywołujące rozw j tej formy turystyki stają się coraz głębsze.Nalezy też przypomnieć. grożącego niebezpiecznymi powikłaniami w orgamoże zatanizmie oraz niesprawnością w pracy i nauce. a okresy odzyskiwaniasiłflzycznych i psychicznych są obiektywną koniecznością. realizowana w pełni funkcja wypoczynkowa turyStyki stymuluje rozw j społeczny i gospodarczy. że przypisywany często funkcjom wsp łczesnej turystyki charakter rzeczywisty nie jest całkowicie jasny. oznacza to. 389 rystyki zdrowotnej może przynosić nie tylko poprawę szeroko rozumianego zdrowia społeczeristwa. Na przykład rozw j tu. postulowane . Zaprezentowany dalej układ funkcji i dysfunkcji wsp łczesnej turystyki moze być dyskusyjny. W takim przypadku mozna m wić o dysfunkcjach turystyki. ju wsp łczesnej turystyki. lęcz takŻe przedmiotem uzasadnionych i wielorakich trosk. wzmacniania siły i poszerzania zakresu występowania skutk w pozytywnych oraz redukcji skutk w negatywnych. Wypoczynek w czasie wolnym od pracy i nauki. żebywa r wniez odwrotnie. odbywający się poza stałym miejscem zamieszkania.2. Dlatego funkcja rzeczywista turystyki zdrowotnej irzeczywiste skutki jej rozwoju przerastają funkcję oczekiwaną' Praktyka dowodzi. że turystyka jest dziśpowszechną formą wypoczynku i samoobrony przed ujemnymi dla człowieka skutkami wsp łczesnej cywilizacji ma uzasadnienie empiryczne. Ze spolecznego punktu widzenia istnieje konieczność pogłębiania wiedzy o wszystkich skutkach foZWo. Jej rozw j jest r wnież konieczny do odnowy otv utrzymania sił z ekonomicznego punktu widzenia fizycznych i psychicznych człowieka wydatkowanych w czasie pracy. Temu właśnie dzić uprawianie turystyki. że funkcja rueczywista jest mniejsza od oczekiwanej. np. FUNKCJA WYPOCZYNKOWA Funkcja wypoczynkowa turystyki jest szeroko opisywana w literaturze Z zakresu wielu dyscyplin naukowych. .

praca zbiorowa pod red. 6.] satysfakcjizwiązanych z [.. 3 A. Pawełczyli ska. 149 i nast.. Kuvalayanda. W tym sensie przct pełnię zdrowia rozumie się nie tylko brak choroby. czyr{ską: . Podobne skutki może przynosić ingerencja wsp łczesnego paristwa w sprawy jednostki' ograniczająca zindywidualizowany spos b zycia - człowieka' Wszystko to powoduje często długotrwałe stresy dnia codziennego. do kt rych człowiek dąży. kiedy się patrzy na jej rolę w zmniejszaniu negatywnych skutk w wsp łczesnej cywilizacji. we wszystkich rodzajach środkw transportu. Funkcjono_ S. Masowośćr żnorodnych zbiorowości ludzkich występuje np. przy jednoczesnej ograniczoności przestrzeni. Traci poczucie panowania nad strukturą organizacyjną i procesami. A. Jest to r wniez zdolność do harmonijnego wsp łzycia i wsp łdzia. szkoły. 148). odbijających się na stanie zdrowia człowieka. konflikty ze sobą i otoczeniem. nikiem ogromnych korzyści społecznych o określonych implikacjach ekonomicznych. podstawowe lasady Pawełczy ska. s. stanowi niekwestionowany spos b poprawy zdrowia psychicznego. sklepach czy miejscach kultury i rozrywki. Punktem wyjściarozważa(l poświęconych zdrowotnej funkcji turlr styki jest definicja szeroko rozumianego zdrowia. a jednocześnie podstawową wartośćspołeczną. w Na poziom zdrowia psychicznego niekorzystny wpływ mają r wstruktury i spos b funkcjonowania podstawowych instynież złożoność tucji. Warszawa 1971 (cyt. jak np. Uważa się. szczeg lnie szkodliwe przy jednoczesnym zmniejszaniu się odpornościpsychicznej w wyniku ptzemęczenia.2. Siciriskiego. Styl życia w epoce przemian determinanty i układy odniesienia. warun kującą istnienie i działanie każdego człowieka zgodnie z jego celami. i satysfakcji wynikających z akceptacji przez grupę społeczną (bądź jednostkę). łania''3. funkcje te w optymalnych warunkach są nql. nie tylko więc zdolnośćdo podjęcia pracy.. Indyjski system leclnicTy. źr dła przeżyć estetycznych. S. korzystnych zjawisk występujących wskutek rozwoju środkw masowego przekazu' Rozw j tych środkw zaspokaja ludzkie aspiracje. 2 kach zycia rodzinnego.L. wanie turystyki w sferze ochrony zdrowia jest widoczne zwŁaszczawtedy. ale jednocześnie oddala człowieka od przyrody. lecz stan. zakłady przemysłowe. lecz także energię.co wpływa na jego psychikę.. s. iż w tej skomplikowanej maszynerii człowiek często czuje się zagubiony. od kt rej zależy Szansa realizacji zada . w niniejszych rozwaŻaniach przyjęto definicję podaną przez A. Turystyka może umożliwić zacieśnianie kontakt w z przyrodą i być czynnikiem prewencyjnym w zakresie zdrowia psychicznego. Styl życia w epoce przemian determinanty i uklady odniesienia. Nie spos b tez nie wspomnieć o zagrożeniu zdrowia psychicznego niesionym przez zwiększanie się liczby ludnościświatai jej koncentracji przestrzennej. Jest to trwała dyspozy cja psychofizyc zna do względnie systematycznego wydatkowania energii i do stałej regeneracji sił dla odzyskania dobrego samopoczucia psychicznego oraz [. Spośrd wielu określer{pojęcia zdrowia spotykanych w literaturzc. zak|adzie pracy.] osiąganiem cel 'w. uczelnie. Joga. Podr ż turystyczna może tu być środkiem wzmacniającym poczucie wewnętrznej kontroli i osobistego wpływu na własne życie. Zdrowotna funkcja turystyki może się przyczynić do redukcji nie- banki czy organizacje międzynarodowe. U podstaw zagroże dla zdrowia człowieka należy teŻ widzieć otaczające go środowisło'Wywofuje ono u człowieka stany agresji i po391 390 .. harmonii i porządku' Człowiek poznaje więc często uproszczony obraz świata. za: A.jakie sobie stawia społecze stwo.Pełna efektywność społeczna wypoczynkowej funkcji turystyki dą| się urzeczywistnić zwłaszcza w połączeniu z jej funkcją zdrowotĘ Mając wsp lny rodow d.2. PWN. anonimowy i bezradny. w kom r- W układzie działan zmierzających do podniesienia poziomu tak ro_ zumianego zdrowia obecnośćturystyki jest bardzo waŻna. Systematyczne uprawianie turystyki.. stanowiących układ odniesienia. dobre samopoczucie. odporność og lną oraz zdolnośćdo łatwego wy. Yineker.Zdrowie stanowi podstawową wartośćindywidualną. FUNKCJA ZDROWOTNA "i l" twarzania odporności swoistej. Koncepcje i propozycje. jw. nadwerężonego wspomniany- - mi zjawiskami. Warszawa 1976. urzędy publiczne. w szkole. i metody. Naraża go to na frustracje. kt rych uczestniczy. zwłaszcza kwalifikowanej. W: S|/ życia. skierowanej przeciwko czynnikom szkodliwym. Paweł. gdy człowiek nie jest leniwy ani ociężały?.

że zadanie środowiska wychowawczego obejmuje ca_ łość wpływ w i oddziaływar kształtujących rozw j człowieka oraz ł trojakich składnik w: przyrodniczych. Skłania to do wniosku. jak i dorosłych oraz spełniając warunki ruchliwości przestrzennej.in.in. a jej rola aktywna. grupy społeczne i instytucje pełniące zadania wychowawcze. Podczas imprez turyStycznych człowiek wchodzi w nowe grupy społeczne i musi opanowywać nowe role społeczne (przewodnika. członka organizacji turystycznych itp. że turystyka.2. zabieg w profilaktycznych itp. może stanowić znaczący element wychowania ftzycznego. młodzieży oraz dorosłych do przyswajania wartości moralnych i zgodnych z nimi zachowa społecznych. Kamir ski. odpowiadających ideałowi wychowawczemu społecze stwa. Wyzwala to w człowieku1 pragnącym utrzymać dobre zdrowie. Zagadnienie wychowawczej funkcji turystyki mozna rozważyć na tle koncepcji człowieka jako istoty biosocjokulturalnej.. że te trzy sfery ludzkiej osobowości stanowią jedność. Wychowawczy walor turystyki należy szczeg lnie odnieśćdo jej dw ch rodzaj w turystyki krajoznawczej i kwalifikowanej. realizowanej przez turystykę. natężenia hałasu).55. miłości ojczyzny). wyr wnyWłaściwy wania ewentualnych brak w organizmu oraz pobudzaniaprzez korzystne warunki środowiska. - rozw j biologiczny człowieka wymaga m. studenta. przez uprawianie turystyki o motywacj ach poznawczych. s. (np. oraz na przyswajaniu sobie w tych grupach odpowiednich r l społecznych (np. Z pojęciem środowiska społecznego pozostaje w bezpośrednim związku środowisko wychowawcze. pilota turystycznego.r sje nerwowe (w wyniku m. ułatwia i przyspiesza socjalizację. obejmując zar wno dzieci.rtr 4. kt re wywołując zmiany cielesno-fizyczne i psychomotoryczne. Źr deł możliwościwychowawczych turystytj. W sumie możil powiedzieć. zwłaszcza kwalifikowala. PWN.3 .34_36. pracownika). starość)organizm ludzki wymaga kompensacji dorosłość. Kamir ski5 twierdzi. Warszawa l9'l5. - kłopoty definicyjne. młodzież. wartościowego spędzania czasu wolnego. moŻe stanowić istotne naruędzie realizacji prawa człowieka do zdrowego środowiska przyrodniczego. iz turystyka oznacza m. KształĘe się w nim r wnież właściwy stosunek do środowiska przyrodniczego i następuje uświadomienie aspekt w degradacji środowiska. iż w tym złoŻonym procesie turystyka jest r wniez obecna. kt rych jednostka staje się członkiem. Kamirlskiegoa środowisko wychowawcze twotząosoby. piękna i harmonii. Może też być środkiem wychowania zdrowotnego. a A. łecznych i kulturowych. A. Funkcje pedagogiki społecznej. czrrcia szkodliwości.in. FU N KCJA WYCHOWAWCZA rozumianym jako zesp czesnej turystyki należy powt rzyć. można sądzić. ze konsekwencje środowiskowetow arzy szące wsp łcze8. Najczęściejwymienia się agresje biologiczne (wyi nikające np. m. przygotowujących go do życia w społecze stwie.in.e Ekonomiczny i Socjologiczny" 1974. wejścio człowieka w bezpośredni kontakt Z nowym środowiskiemspołecznym. nej cywilizacji tworzą układ czynnik w agresywnych.Ruch Prawniczy. w kt rym zyje wsp łczesny czło. Turystyka w swoim założeniu wychowawczymmoże przynosić pozytywne skutki w toku całego ludzkiego życia. spo. A. Jest ono bowiem częściąobiektywnego środowiskaspołecznego (wraz z jego podłożem przyrodniczym i kontekstem kulturowym). W kontakcie z przyrodą.). zachęcające jednostki i grupy dzieci. turysta odkrywa też nowe wartości moralne. 39Ż 393 . Turystyka. ruchu). można tez upatrywać w budzeniu przez nią takich 5 chują się odrębnością sytuacji wychowawczej. Rozw j społeczny polega na kolejnym wrastaniu w grupy społeczne. W kaŻdej jego fazie (młodość. Właśniew dążeniu do poprawy zdro. wypoczynku. Przed podjęciem pr by określenia funkcji wychowawczej wsp ł. wywołujących zagrożenia warunk w zdrowotnych życia. z zalieczyszczenia żywności. wiek.. jest widoczna zdrowotna funkcja turystyki. Rozw j kulturalny zaśpolega na wrastaniu w wartości kultury w drodze przyswajania poŻądanych modeli kultury (np. W rozumieniu A.wody i powietrza) oraz agto. Przyjmując. Sprzyja temu upowszechnianie kultury i samokształcenie. Środowisko wychowawcz.leczce- 6. Kamir ski. kt ra jest źr dłem spokoju. wdrazającego człowieka do ochrony oraz doskonalenia zdrowia ftzycznego i psychicznego. potrzebę ucieczki kompensacyj" nej. wia przez redukcję stanu napięcia. szczeg lnie jej form specjalistycznych.

iz poznawanie świataprzez _turystykę jest gł wnym elementem iei ru*c. jak i praktycznym. kulturowym i przyrodniczym. przy jednoczesnym Znawcza" można wyjaśnić. kt re moze spożytkować praktycznie. przyswaja sobie r wniez pewne umiejętności oraz na- ^_ 19'74. Przy jęcie określenia. *y. jw.tyti i otra<tie iei rzeczywistąrolę w środowisku wychowawczym. społeczny i t<uituratny -u" przesffzeganiu zasad bezpiecze stwa własnego i innych. s.. wsp lnota przeżyć. iż jedn ąz podstawowych funkcji turystyki w odniesieniu do turysty jest funkcja poznawcza. 56T. kształceniowu runł"iu. W: pedagogikn. maga wysiłku' pewnego odporności ftzycznej i |. tzn.3540. zwlaszcza jej form krajoznawczych.yki oru.ją.2. wyki. t Miejsce pedagogiki w systemie nauk.funkcja kształceniow a" zarniast.u" *oże wspierać rozw j biologiczny. Miejsce pedagogiki w systemie nauk. dze(l zgodnie politechnicznego. zyciem społecznym i ludnością odwiedzanych miejscowości. że tvystyka. Zakłada się w niej.j . Turystyka bowiem. W turystyce.i *y"t o**-. doskonalenia intelektu i d.pWN.. Poznawanie r żnych składnik w środowiskadzięki turystyce..funkcja po- łowej''8. to nasuwa się wniosek. szczeg lnie kwalifikowana' wy. ność'odwaga' Kształtują on" po'tu*y i osobowości społecznie najba1. wsp łczesnej .i.e1mi_e. dzę turysty o kraju i o świecie. s.'"iiu za innych odpowiedzialności.samodzielnę miotu poświęcona społecznym funkcjom turystyki głosi.oryr. poznania siebie samego. ze turystyki to nil tyko obcowanie _uprawianie zprzyrodą' Jest to kontakt.y. Umozliwia ono p. na drodze bezpośredniej obserwacji.u. aby zintensyfikować badania efektywności wychowaw. Wujka przez ksztalcenie należy rozumjeć. jak pisze K.tyt i uzasadnienie jako element jej funkcji wychowawc zej. . pedagogika. Turysta bowiem. mają szansę poznania świataoraz Swego w nim miejsci. 394 395 .pod uwagę masowy charaktei ""ło*i"tu. Warto też podkreślić. Literatura przedw . ze jej uczestnicy.. zainteresowa i og lnej sprawności umysT. iz postulowana funkcja wychowawcza turystyki mieścisię w rygorach definicji wychowania o. więzy koleŻe stwa. w"ałog i kierowane czynności człowieka podejmowane dla osiągnięcia określonego zasobu wiedzy o otaczającym go świecie. wać elementu wYchowania dziej pożądane. gospodar. mieścisię w koncepcji kształcenia ustawicznego. przejav a się w tym. Przecław ski' rozszerza wie.l"sri sie w.podając definicję kształcenia. Wymaga ona r wniez u-i". HumanisĘc1ne podstawy turystyki. janie przez turyst w kultury technicznej.howa- z ich konstrukcją ru*.""j tury. Warto powt rzyć. Na zakoriczenie wypada stwierdźiŻ. Funkcja kształceniowa turystyki. Uwaza' sii.Ęnośćdo wiedźy irwają przez całe życie człowieka. daje też dobre mozliwości konfrontacji wiedzy og lnej oraz specjalistycznej z konkretnym obrazem rzeczywistości. społecznej i kulturowej... że zdo|nośćrozumowania' przyswajania wiadomości. Trzeba przypomnieć. wysoki udział w niej młodzieży.J cech' jak aktywność. "=dobycia umiejętności potrzebnych mu do przeobrazania światai do rozwoju jego określonych uzdolnie . przede wszystkim kwalifikowanej.ęt-s"i wspodziałania z innymi. a takżL urzą- nia turyst w.opr cz wiedzy przez tlrystykę powinno się r wniez zdobywać umiejętności potrzebne do celowego siozytkowania tej wiedzy.ryr'u.stopnia olaz opanowaniazmęczenia. Kształceniowa funkcja turystyki moze więc być spełniana zar wno w sensie poznawczym. doświadczenia i samotsziałcenia. wchodząc w bez|ośredni kontakt ze środowiskiem społecznym. należy tez upatry. W:. jw. atakżepono.y"t i""n. zdobywa_ jąc orientację w otaczającej go rzeczywistości przyrodniczej. c)yli umiejętności ko'mpetentnego i efektywnego wykorzystania sprzętu turystyczneg o.4. że kvtałcenie jest częścią składową wychowania -"*iaui" jego szerokim znaczeniu6.Że kształceniowa funkcja turystyki.. Warszawa 7 8 K' Przecławski. szczeg lnie o motywacjach poznawczych. To rygory uprawiania turystyki mają duże znaczenie * p'o"".z kulturą. FuNKCJA tśzTAŁcENlowA Przy założeniu. zwłaszczamłoaycn. 6.' ^Yoi:n. Wulek.

warto nich wiele cech wsp lnych. przebywającej w szczycie turystycznym jest wysoki i zwiększa się w miarę wzrostu atrakcyjności turystycznej danej miejscowości' Fakt ten nie zawsze jest uświadamiany przez planist w oruz organizator w podaży usług turystycznych i og lnomiejskich. politycznych i gospodarczych w Polsce. administrację publiczną. opanowana wcześniej wiedza o życiu Rozvłażajączagadnienie kształceniowej funkcji turystyki. FUNKCJA MlAsToT wÓnczn Jak juz stwierdzono w rozdziale 2. w swoim wymiarze ekonomicznym. w określonych warunkach kształceniowa funkcja turystyki. r wnież zwr cić uwagę na jej znaczenie dla samokształcenia uczestnik w podr ży turystycznych. ne. Wśrd tych czynnik w można wymienić przede wszystkim przemysł. Doświadczenie renomowanych miejscowości turystycznych wikazuje. Wiadomo bowiem. ze mimo zewnętrznych r żnic istnieje w się oraz wsp łdziałanie. port. Turystyka ułatwia też porozumienie między ludźmi. może też oblldzić w sobie nowe zainteresowania intelektualne oral kulturalne.Turystyka daje okazję do praktycznego wykorzy_ stania umiejętności językowych. czyli funkcja miastotwr rcza turystyki. Kształceniowa funkcja turystyki znajduje takze odbicie w formułow& niu prawidłowego obrazu odwiedzanych miejscowościi kraj w. Na skutek tego zwiękżycia obu grup ludności oraz zmniejsza satysfakcja sza się uciążliwość turyst w. rozumiane. szkolnictwo średnie i wyższe. żc turystyka krajowa i zagraliczna. w turystyÓc krajoznavłczej człowiek odkrywa nowe wartości moralne i intelektuali. ekonomicznej. Miastotw rcza funkcja turystyki zawiera teŻ wiele element w pochodnych od innych jej funkcji. stanowiące rozwoju turystyki. szczeg |nie zagranicznej. arczw j innych generuje' iurystyka jako czynnik miastotw rczy tie ma charakteru uniwersaln"go.Wpływ urbanizacji na tempo i kierunki rozwoju turystyki Został już dokładnie scharakteryzowany.Konfrontacja wiedzy o świecie. Sil. z uwzględnieniem wszystkich aspekt w przejawiania się tego procesu' iod wpływem rozwoju turystyki zwiększa się 1iczba ludnościstałej oraz sezonowo i tymczasowo zamieszkałej w danej miejscowości turystycznej. turystyka jest pochodną jednych czynnik w. naZywanym urbanizacją. że stosunek liczby ludności stałej do stanu ludności og łem Na zakoriczenie tego fragmentu rozwuża wolno powiedzieć. zorganizowana w formie wycieczeĘ moze być interesującym źr dłem wiedzy i instrumentem wychowania. zapamiętywane i uświadamiane. zdobytej dzięki czytaniu książoĘ prasy i oglądaniu telewizji. Pozostaje do oceny oddziaływanie turystyki na proces urbanizacji. garnizon wojskowy i turystykę' Turystyka.2. naukę. może odegrać znaczną rolę w postępowych przeobruŻeniach społeczno-kulturowych. kt rzy odkrywają. Jak to się starano wykazać w rozdziale 2. Po tych uwagach wstępnych można przejśćdo zaprezentowanla Zakresu oddziaływania turystyki na proces urbanizacji. okolicznośćtawzmacniapozyqę turystyki w procesie kulturowym. Ponadto w strukturze czynnik w miastotw rczych turystyka pełni funkcję modernizacyjną. z praktycznym doświadczeniem turyst w jest formą weryfikacji tej wiedzy i niejednokrotnie powoduje szok. Że poznawane fakty są szczeg lnlc odczuwane. społecznym i przestrzennym. interesującą z punktu widzenia nowoczesnych czynnik w przemian społeczno-gospodarczych i przestrzennych. czyli ruchu turystycznego -kulturowe podstawy i gospodarki turystycznej. ne przeżycie turystyczne sprawia. węzeł komunikacyjny. między wsp łczesną turystyką a procesem urbanizacji występuje dwustronna za|eŻność. 396 397 . atakŻe handel hurtowy. Jego podstawowym miernikiem ludności zamieszkałej w miastach w stosunku do og lnego zaludnienia na danym obszarze geograficznym.5. że 6. Proces ten jest uwarunkowany rozwojern określonychczynnik w miastotw rczych. Kształceniowa funkcja turystyki zasługuje na popularyzację zwłaslł cza w turyStyce młodziezowej zorganizowanej. np. wykazuje określone związkj z podstawowymi czynnikami miastotw rczymi. Ń omawianej roli występuje gł wnie na obszarach wyposazonych przyrodniczojak wiadomo w walory turystyczne. pozwalających na zrozumienie społeczno-kulturalnym innych kraj w moze stymulować aktywnośćintelektualną turyst w na rozwoju jak już stwierdzono Proces urbanizacji polega jest wzrost liczby ośrodk w miejskich.

niezależnie od długościtrwania Sezonu wypoczynku. do 35 Ęs. mającego warunki turystycznej. Dążenie do więtszości z nich prowadzi do rozwoju miasta. domy źd'oio*". czyIi og lnie turysĘka rekreacyjna' Inieresującym przykładem miastotw rczej roli turystyki mogą być parki rozrywek. isiotne zmiany. Wydaje się. 398 Rzeczowym wyrazem rozwoju szeroko rozumianej infrastruktury turystycznej i miejskich urządze komunalnych jest odpowiedni przy_ rost zabudowy określonej miejscowości.. iż miastotw rcza funkcja turystyki działa według zasa_ dy sprzężenia zwrotnego.in. Floryda)' Park ten zajmuje 111 km2 powierzchni i odwiedza go kilkadziesiąt milion w os b rocznie. pola namiotowe. dostosowanej do potrzeu t"ł_ l stycznych. gł wnie obcokrajowc w. zaś |iczbaturyst w odwiedzających Florydę zŻ3 mLn do 36 mln. W ich wyniku powstają ''o*" -l"1ś. działywania. W latach 1glo-tgtz liczba pokoi hotelowych wzrosla z 6 tys. . p''y korzystnych warunkach naturalnych danej miejscowości. rzemieślniczych. Dobrze rozwinięta sieć szeroko rozumianych usług turystyczny. hotell. rorrr"rzają ekonomiczne podstawy rozwoju danego miasta.Problemy Turystyki" 1'98'1. lstltnym cz nikiem rozwoju urządze infrastruktury turystycznej i paraturySt' są nakłady inwestycyjne. Ruch turystyczny pobudza do rozwojulospodarkę danego ośrodka. W dążeniu do coraz lepszego zaspokajania roilicznych choć stanowią istotną przesłankę podjęcia takiej podr ży. zagęszcza się sieć zaklad w gastronomic znych. zapewniające atrakcyjne spędzenie wolnego czasu' Takim miejscem jest m. Przykładami tego rodzaju miast w Polsce mogą być: Zakopane. pamiątkarskiego itp. Potrzeba wypoczynku nad morzem czy w g tach prowadzi do rozbudowy infrasruktury turystycznej.h. rozwija się budownictwo'mieszkaniowe. Sopot. Z biegiem czasu powstają odpowiednie sanatoria. rozrywkowych i kulturalnych. skuteczność kuracji wymaga zorganizowania zespołu usług zapewniających osiągnięcie celu. Dowodem tego mogą być liczne miasta w pasie wybrzeża Bałtyku oraz sieć g rskich ośrodk w turystyki wypoczynkowej.u oraz wzrasta liczba zatrudnionych w gospodarce.oś-ni" |iczba turyst q aby z kolei z jeszcze większą siłą oddziaływać nagospodarczy i przestrzenny rozw j ośrodka turyStycznego. Krynica Zdr j. Walt Disney World (Orlando. morze czy powietrze g rskie nie wystarcz4-ą uo'i"m. Rośnieliczba ludności stałej zatrudnionej w obsłudze ruchu turystycznego. Powstają nowe utice i drogi.podarowanie. powstaje i rozwija się skupisko miejskie. produkcj a przemysłu spożywczego. Następuj e iez rozw j gospodarki komunalnej i mieszkaniowej. '"""p"ii Jeżeli np. Połczyn Zdr j. stanowiącej stały element zabudowy miejskiej. Liczba pasażer w komunikacji lotniczej wzrosła siedmiokrotnie. nt I' 399 . j kempingi. w eretcie tego rozszerzają się możliwościrecepcji turystycznej całego miasta. to nietrudno zauważyć. wu-nki". powoduje wzrost liczby ludnościw kąpieliskach nadmorskich i ośrodkach turystyki g rskiej. opr cz walor w turystycznych danej miejscowości. iz turyściw istotny spos b się przyczyniają do rozwoju miejscowości gwarantującej im zaspokojenie iej potrzeĘ.Miastotw rczą funkcję turystyki można też rozpatrywać z punktu widzenia cel w podr iy turysĘcznej.1 "ugo. Podobny mechanizm rozwoju pod wpływem turystyki można wskazać la przyŁJadzieparku Disneyiand wKalifornii i innych w Europie Zachodniejg. Busko Zdr j. Tury styka w parkach rozrywki. a za gralicąVichy we Francji' W procesach urbanizacyjnych duzą ro1ę odgrywa turystyka pobytowa. Dana jednostka osadnicza urbanizuje się i rozszerza terytorialnie. Sło ce. W zakresie urbanizacji ekonomicznej turystyka ma duże pole od-. Prawie dwukrotnie wzrosła liczba mieszkarc w. osiągnięcia wspomnianego celu podr ży turystycznej jest. Nałęcz w.. warunkującej funkcj onowanio wządzeft oraz instytucji turystycznych danej miejscow-ości. potrzeb turyStycznych powstaje bogata sieć zakład w usługowych b pośrednio i pośrednio świadczących usługi dla turyst w. Pod Znacznym wpływem turystyki w omawianym kompleksie w regionie orlando zaszły od 1970 r. wycieczkowa i weekendowa. Gtspodarka turystyczna i wsp łdziałaj ące z nią gałęzie gospodarki miejskiej zwiększają więc źr dła zarobkowania w sektorze nierolniczy^-orui. juk np. komunikacyjnych. rozwija się r żnorodna sieć usług towarzyszących. Powstają bowiem nowe obiekty noclegowe. Dla przykładu można wymienić Krynicę More R. przesrrz"nni" -"hłonniejszą i przez to atrakcyjniejszą dla turyst w. jako cel podr ży turystycznej weźmie się leczenie. W taki . Rośniewięc majątek trwały miasta.1". czyniąc ją sprawniej szą. odpowiedni" . Michna. wykazujących stosunkowo szybki wzrost liczby ludności. wzrost zatrudnienia w sektorze usfug turystycznych. gwaranĘe przekształcenie jej w prawdziwe miasto.po'ou turystyka oddzialuje na przestrzenną stronę proces w urbanistycznych. hotele. motele.

Jezeli chodzi o miejscowości typowo turystyczne. jvł. siciriski. Turystyka a pr7emiany sĘlu życia. Jeślisię przyjmie. Jerozolimę. Reims. urbanizacja w płaszczyźniespołecznej wnosi jego miejski charakter. Po pierwsze. Rozw j zatem tego rodzaju jednostek musi być oparty na planie zagospodarowania przestrzennego.Ustkę. gdy tylko występuje w układzie licznych czynnik w miastotw rczych. Styl życia problemy pojęciowe s.. Jastrzęb ią G Wybrzeża czy Riwiery. daje |0 obszerny przegląd interpretacji tego terminu. miasta Krymu. Nie jest to rzadkością w historii miast i ośrodkw turystycznych. że proces urbanizacyjny na obszarach turystycz_ som urbanizacji przez turystykę. Ponadto istnieją miaSta. wrzesieri 1988. Siła miastotw rczej funkcji turystyki 1est zależna od wagi.rozumieć zakres i formy codziennych zachowa jednostek lub grup. 155. Ateny (Akropol) itp. że urbanizacja turyStyczna oddziałuje na proces ujednolicania stylu ży cia przez o gr aniczanie r żnic lokalnych i zmniej zob. będących zasadniczą przesłanką rozwoju turystyki. 40r . nych powinien być optymalizowany.Instytut Turystyki. Jastarnię. Jako przykłady powstania i rozwoju takich miast można wskazać m./ życia. Z potrzebą wypoczynku często się łączą potrzeby emocji estetycznych. to urbanizacja demograftczna oraz przestrzenno-techniczna swoimi rozmiarami i strukturą nie może obntżać wartości recepcji ruchu turystycznego. Częstochowę Każdy cel podr ży turystycznej prowadzi pośrednio do rozwoju skupisk ludności miejskiej. te..in. że np. Przy takim załoŻeniu urbanizacja społeczna przezturystykę może oddziaływać na styl życia dwukierunkowo. W celu ich zaspokojenia |iczne rzesze turyst w odwiedzają miejscowości słynące z zabytk w kultury materialnej. kt re rozwijają się dzięki określonym potrzebom turyst w. iż warunkiem miastotw rczego działania turystyki na obszarze wSpor mnianych miast jest ponadregionalny i międzynarodowy zasięg oddzia_ ływania ośrodk w religijnych. W: Sry. Wersal. to oczywiście oddziałuje pobudzająco na rozw j miasta. Warszawa. w kt rej miejscowość turystyczna przestaje spełniać swoje funkcje i przechodzi do tzędu jednostek osadniczych. gdy poszczeg |ne cele nakładają się na siebie. są powoli i systematycznie zastępowane elementami związanymi z pracą oraz życiem w mieście. Turystyka przyczynia się także do rozrostu miast. utraciło wiele na wartości jako miejscowośćwypoczynkowa.rę. poddawane żywiołowym proce400 Należy zaaważyć. jw. W wyniku tego rozwijają się i stabilizują gospodarczo. Atlantic City. masowy charakter wsp łczesnej turystyki. Spośrd miast wypoczynku za granicą można wskaza Brighton. Po drugie.sty| życia". wysyłających swoich mieszka c w na wypoczynek do innych obszar w. Należą do nich przede wszystkim: Florencja.. Zapewnia to jej istota społeczna czy Mekkę. manifestujące połozenie społeczne otaz postrzegane jako charakterystyczne dla tego połozenia. tzn. A. zar wno krajowej. kt rych gł wną siłąprzyciągającą są skarby sztuki. Dijon. Wisłę czy Szczyrk. Nie powinna też degradować pierwotnych walor w naturalnych. Wszelka żywiołowość prowadzi do sytuacji. jaką turystyka ma w strukturze funkcjonalnej danego skupiska ludności. W literaturze termin ten jest r żnie określanylO. kt re były kojarzone z pracąrolnika i mieszkaniem na wsi. Lazurowego ską. - i teoretyc7ne. daje podstawę do twierdzenia. Wiadomo. Siła miastotw1tczego oddziaływania tury_ stykijest szczeg lnie duża. a dzięk't temu umożliwiające szeroko rozumianą społeczną lokalizację innych ludzi''ll. że urbanizacja nie nalezy do podstawowych czynnik w determinujących treśćstylu życia. Wzrost liczby mieszkar c w miast i rozpowszechnienie się miejskiego stylu życia r wnież na wsi mogą wyjaśniaćmechanizmy tych przekształceri także pod wpływem turyStyki. Świnouj ście. Wydaje się.. Mozna się tu zmiany do stylu życia... specyficzne dla ich usytuowania społecznego. to rolę turystyki w tych przemianach mozna traktować w sensie modyfikacji zmian. tzn. jej wpływ przejawia się w tym. i ekonomiczna. Miami. R wnież zestaw referat w na międzynarodową konferencję nt... Ma to miejsce w wczas. Jakjuz wspomniano. nie pozbawionych walor w turystycznych. gdy większa częśćludności zawodowo czynnej jest zatrudniona w obsłudze ruchu turystycznego. Niekt re miejscowości zaspokajają religijne potrzeby turyst w. Wenecja..kształĘąc zastanowić nad udziałem turystyki w przemianach stylu zycia w kontekście funkcji miastotw rczej. Punktem wyjściabędzie zdefiniowanie pojęcia . r| A. Juratę. jak i zagranicznej. Sicir ski przez styl życia proponuje . Zakopane. Jeżeli dominuje w niej... iz wiejskie elementy stylu zycia.. Styl życia. Zakopane. Są to więc skupiska ludności. Lourdes.

Elementame pojęcia socjologii' PWN. W ośrodkach turystycznych. Jest to widoczne np. R wnież w dziedzinie ubioru można wskazać na zmiany pod wpływem turystyki. Jednak może r wnież wnosić elementy niekorzystne do obraZu tego środowiska. iż rodzina stwarza także własne środowisko kulturowe. Pod wpływem urbanizacji. dzięki wychowawczo-kształceniowej funkcji turystyki.in. 144. wzrasta jej udział w zagospodarowaniu czasu wolnego od pracy itp. w większym docenianiu mody i jej urozmaicaniu. że turystyka kształtuje patriotyczne postawy jednostki lub grupy. czyli rozumiane jako dobre samopoczucie fizyczne. np. Zjawisko to wzrasta w miarę rozwoju miast i pogarszania się środowiska zdrowia ich mieszkar c w.in. obserwuje się wzrost standardu mieszkar . np. własnego narodu. satysfakcji społecznych i tw rczości|3. Sry'l życia w epoce przemian nia. Przy założeniu. - determinanty i układy odniesie- 403 . bądźteŻobejmujące takie cechyjednostki. pod wpływem turystyki biorącaudział w ruchu turyStycznym. Szczepariski. następuje pogorszenie się szeroko pojętego środowiska zdrowia. Przejawami tego mogą być: wzrost konsumpcji zywnościpoza domem (m. w zwiększonym obciązeniu organizmu nadmierną |iczbą bodźc w i we wzrościeprzeciĘenia komunikacj ą. tj. a pośrednio i turystyki. Jak juz wcześniej wykazano. np. wykazuje relatywnie większe motywacje do podnoszenia swoich kwalifikacji i poziomu wykształcenia og lnego. Należy tu takze upaĘwać możliwościnatężenia funkcji socjaliza- cyjnych. Pawełczyriska. Ma ona sw j udział w zwiększaniu nacisku na ochronę zdrowia w obszarach zurbanizowanych. Warto wreszcie zalważyć. iż stwierdzenia dotyczące stopnia oraz kierunk w tego od_ działywania mają charakter hipotez. Istotnym składnikiem stylu życia jest zdrowie definiowane pozytywnie. że proces urbanizacji jako wynik cywilizacji przemysło- życia. odzież staje się wyr znikiem subkultur. Ten proces ujednolicania moze się odbywać dośrodkowo. Ludnośćobszar w zurbanizowanych. 13 |2 J. szczeg lnie wśrd ludnościzamieszkującej duze miasta.szanie ich między miastem a wsią. pochodzącym od turyst w. jw. rozw j gastronomii). psychiczne ludności i grup wiekowych. Wyraża się to m. W zespole codziennych zachowa formujących styl zycia znajduje się także czas wolny i sposoby jego wykorzystania. s. 30l-302.in. sw j styl wej jest r wmęż nośnikiemwielu zjawisk stanowiących niezamierzony produkt uboczny tego procesu. Przejawia się ono m. Aktywną obecnośćturystyki można też odnotować w kształtowaniu się kolejnego składnika stylu życia. zaciera się teŻ r żnica w sposobie ubierania się poszczeg lnych warstw i społeczne. przy powrocie rodziny lub jej członka z podr ży turyStycznej. Przedmiotem oddziaływania turystyki w omawianym zakresie jest r wnież mieszkalnictwo. Nie można wykluczyć osłabiania sp jności rodziny w wyniku niedostatecznego przeciwdziałania naciskom zewnętrznym. jej rola w formowaniu tego środowiska może być poZytywna. geografii. Po tych uwagach og lnych można podjąć pr bę wskazania na rolę turystyki w modyfikowaniu niekt rych składnik w stylu życia. a także bodźcem do nauki np. etnografii czy pogłębiania wiedzy o kulturze. w degradacji środowiska przyrodniczego. A. obejmować elementy stylu miejskiego i tra_ dycyjnego w postaci pewnych wartości środowiska wiejskiego. w postaci obcych zwyczaj w czy słownictwal2. np. Tlv rcza obserwacja turyst w krajowych i zagranicznych oraz kształceniowa funkcja turystyki mogą być źr dłem kształtowania osobowości otwartych na innowacj e. s. Należy Zastrzec. pod wpływem popytu na usługi noclegowe. język w obcych. Wiadomo. kul_ tury regionalnej czy stosunku do przyrody. to trudno nie zauwuŻyć wpływu turystyki na kształtowanie jego modyfikacji. Miastotw rcza funkcja turystyki może oddziaływać dwojako w odniesieniu do rodziny. czyli przekazywania dzieciom dziedzictwa kulturowego.jak zdolnośćdo pracy. Skutki pozytywne to możliwość wzmocnieniawięzi emocjonalnych rodziny. większa kultura spożycia i rozmaitość posiłk w oraz konsumpcja przetwor w. w tendencji do posiadania domk w letniskowych. Turystyka może też nasilać tendencje do umacniania lub osłabiania partnerskich stosunk w w rodzinie. tzn. jw.. Jednocześnie turystykę jako stymulator środowiska zdrowia należy umieścićw układzie pozytywnych skutk w procesu urbanizacji.. turystyczne formy zagospodarowania tej kategorii czasu mają tendencję do utrwalania się i szerokie perspektywy. odzywianie uzna się za segment konsumpcji. Składnikiem stylu zycia moze być życie w rodzinie. stąd się biorą pewne uproszczenia wywod w. Jezeli np. konsumpcji.

Podstawy urbanizacj i ekonomicznej w si rozsze rza także rozbudowa sieci usług bytowych świadczonychturystom i ludności wiejskiej. większą dostępność d br kultury. w sensie skutk w jej rozwoju. Dotychczasowe rozwuŻania o roli miastotw rczej funkcji turystyki w modyfikowaniu miejskiego stylu życia skłaniają do og lnego wniosku. Miastotw rcza funkcja tury_ styki przejawia się tu z r żnym natężeniem we wszystkich czterech płaszczyznach przebiegu procesu urbanizacji. iż turystyka wywiera także wpływ na przebieg urbanizacji wiejskich jednostek osadniczych. iż uprawianie turystyki. jest istotna dla wielokierunkowych przekształcer wiejskiej sieci osadniczej. że turystyka może w tym procesie zĄąć znaczące miejsce. parkingi) nie- rzadko są wyobcowane ze środowiska wiejskiego i obniżają walory krajobrazu wiejskiego. częSto zagrożonych ekonomicznie.Doświadczenie wykazuj e. przyczyrtla się d9 wzmocnienia i poszerzenia tego uczestnictwa. jakości i stylu życia ludnościwiejskiej. iż jest ona jednocześnie jednym z cel w zyciowych wyznaczarLych wsp łcześnieprzezmiejski styl życia' Wsp łczesna wieśznajduje się r wniez w polu oddziaływania procesu urbanizacji. Przejawem urbanizacji technicznej wsi jest r wnież rozszerzająca się zabudowa typu miejskiego. Na przykład tradycyjna władza ojcowska.. że rośnie odsetek ludności wiejskiej uffzymującej się z nierolniczych źr deł zarobkowania. $ 405 $ :{ tl $ . Widoczne są pożądane przemiany pod tym względem. mie te przemiany ekonomiczne pochodzenia turystycznego mogą zahamować odpływ ludnościwiejskiej do miast. wyposażonych w określone walory turystyczne. w tym z turystyki. Mozna postawić tezę. pensjonaty. Że aczestnictwo w kulturze ma relatywnie korzystniejsze warunki rozwoju w wyniku procesu urbanizacji. że miastotw rcza funkcja turyStyki. jako częśćskładowa szeroko rozumianej kultury. tworzy korzystne warunki do powstawania tego rodzaju stosunk w społecznych i do wzrostu znaczenia elementu komplementarności w charakterze więzi między turystami oraz między turystami a ludnością goszczącą. Dowodem na to moze być zwłaszcza sieć wsi turystycznych. W su404 . w sferze obrotu ziemiączy obyczaj w. Trzeba też og lnie zauvłażyć. np. Praca taka daje młodym ludziom więcej swobody. Można je zwłaszcza odnieśćdo stylu życia. Rozważając kierunki oddziaływania turystyki na kształtowanie miejskiego stylu zycia. w degradacji środowiska przyrodniczego. kształĘąc w określonym zakresie styl życia ludnościmiejskiej. poprawiają warunki zycia ludności wiejskiej i podtrzymują funkcjonowanie niekt rych gospodarstw wiejskich. Zapr ezentow ane r o zw ażania o mi as to tw r czej funkcj i w sp łc ze snej turystyki upoważniają do wniosku. domki letniskowe. społecznego i kulturalnego. kempingi. r wniez z tytułu sprzedaŻy turyStom i organizacjom zajmującym się obsługą ruchu turyStycznego usług noclegowych. takie jak koleże stwo iprzyjaź '. Warunkiem funkcjonowania wsi letniskowych jest też wyposażenie ich w podstawowe utządzenia infrastrukturalne o charakterze turystycznym i miejskim. ściśl'e związana z dawną strukturą ekonomiczną gospodarstw chłopskich i decydowaniem o dziedziczeniu.. Można zatemWzyjąć. Mogą tez być przyczyną wielu zjawisk patologicznych. W tym sensie ma charakter pozytywny. kwalifikowanej czy wycieczkowej. Turystyka ułatwia też swobodne i intymne kontakty międzyludzkie. iz nieracjonalna urbanizacj a techniczna wiej skiej sieci osadni czej może by ć przy czy ną degradacji środowiska przyrodniczego' Urbanizowane wsie turyStyczne stają się r wnież obiektem przekształcer w sferze społecznej. jest lub moze być podważoflaprzez pojawienie się lepszej pracy dla obu płci w sferze obsługi ruchu turystycznego. Rozw j infrastruktury turystycznej i og lnej oraz kontakty ludności wiejskiej z uczestnikami ruchu turystycznego tworzą podstawy tych postępowych przemian. Skutki wzrastającej roli turystyki są szczeg lnie widoczne w zakresie urbanizacji ekonomicznej i technicznej. kt re z kolei potęguje działanie czynnika wywoławczego. że vrbanizacja wywołuje zjawisko turystyki. obserwuje się. wykazująca wzrost w miarę rozwoju turystyki. iz tworzenie nowych miejsc pracy oraz osiąganie dodatkowych dochod w. artykuł w żywnościowychitp. Zwiększająca się Zwartość tej zabudowy i wymiar przestrzenny (np. Jej pozycja wynika r wnież z te9o. co wzmacnia rolę turystyki w omawianym zakresie. lepsze warunki rozwoju osobowości. warto r wnież zwr cić uwagę na stosunki spo_ łeczne. Turystyka. og lnie można więc powiedzieć. Skutki nie kontrolowanego rozwoju turystyki na tych obszarach mogą jednak r wnież być niekorzystne i wyrażać się np. Badania dowodzą. np. Wyrazem tych przemian moze być zatem poprawa warunk w. kt ry pod wpływem turystyki jest poddany przekształceniom na wz r miejski.

zumianej kultury są obecne prawie we wszystkich rodzajach wsp li czesnej turystyki. Wywiera ona r wniez określony wpływ na iozw j kul_ turalny miejscowości odwiedzanych przez turyst w. Przyswajają oni zaobserwo_ wane u turyst w z reguły wyższe potrzeby kulturalne oraz ucząsię ko_ rzystać z przygotowanych dla turyst w i wymaganychptzez nich urzą- miona dobra kulturalnego. wzbogaca ona uczestnictwo w tradycji kulturalnej kraju i świata. int. iż zakres i natęż!r1l.2. gł wnte młodzieży.. W ten. dzeri kulturalnych. Korzyściekonomiczn e rwiry. chroni i dobra kulturalne. Humanisryczne podstawy urystyki. ze kultura oznacza spos b. Podjęta w tym rczdziale pr ba określenia postulowanych funkcji httr rystyki w sferze pozaekonomicznej dowiodła. jakośći poziom życia. Postulat ten ma szansę realizacjiw turystyce Turystyka krajoznawcza otaz kwalifikowana. Upowszechnienie wymienionych form turystyki oraz tworzeł nie odpowiednich warunk w ich rozwoju mogą się przyczynić do po' lepszenia stanu zdrowotnego społecze stwa i w konsekwencji. 6.war to podnieśćzagadnienie stanu zdrowia społeczeristwa. spotkanie kultur i czynnik przemian kulturowychla. W tym sensie odzwierciedla ją wzrost poziomu życiaw wyniku ekonomicznego i społecznego rozwoju miej scowości turystycznych. w sferach etyki (ochrona środowiska'. Edukacja kulturowa jest terminem dającym wyruz nowej potrzo' bie turystycznej. kulturowy.t. Funkcja edukacji kulturowej turystyki odnosi się nie tylko do samych turyst w.niesie przy tym wiele wartości moral_ i społecznych. W edukacji kulturowej głosi się też postulat. Turystyka zaśma bardzo dogodne warunki do przal kazywania tych wartości kulturowych swoim uczestnikom i otoczeniu' w kt rym są osiągane jej rozmaite cele. uprawiana rozumnie i dobrze zorganizowana. w parkach rozrywki oraz w odni"sieniu do wielkich miast i metropolii gospodarczych. a także spos b i poziom życia ich stałych mieszkarc w. Termin ten odnosi się do r Żnych dzie' dzin życia. W sumie te rodzaje iurystyki mogą spełniać oczekjwania edukacji kulturowej społeczer{śtwa. wości wsp łczesnej turystyki. Przyjmując. przeto trzeba zwr ci uwagę na rolę turystyki wypoczynkowej i zdrowotnej w poprawie Ę sytuacji.o_lę * kształtowaniu świadomości kulturowej jej uczestnik w. w Polsce jest zły. rodzaje i sposoby uprawiania rozrywki oraz zabawy były wartośc iąi rntały zna- 406 .ou mogą oni odnieśćwiele korzyści. element kultury. iuł"i" interesują się wielkimi osiągnięciami naukowymi i technicznymi. jest w tym procesie powszechna i może przynieśćwiele wartościowych efekt w.Jednocześnie skłaniają one do następnego wniosku. FUNKCJA EDUKACJI KULTUROWEJ Związl<t turystyki z kulturą pozwalają na sformułowanie wniosku.po. Przecławski wyraża pogląd. atakże coraz częściej zabytkami przemysłowymi.ałe z tozw o- festiwalowej. może odegrać doniosłą . aĘ poziom. że elementy szeroko ro. turystyka zaśwzbogaca. czyli archeologicznu. Edukacja kulturowa może mieć postać samokształcenia. Przecławski. Turystyczna edukacja kulturowa przejawia się takze w ekonomicz_ nych aspektach rozwoju turystyki.np. zasługującej na upowszechnienie w warunkach maso. nych czynnikiem edukacji kulturowej jest tez turystyka pielgrzymkowa. Ponieważ stan kultury pod tym względem np. Promując liczne wartościreligijne. że dziedziny te znajdują się w związku dialektycznym.k_ tualnej oraz kultury życia codziennego. do korzystnych przemian kulturowych. K. cześniestała ewolucja form wsp łczesnej turystyki zwiększa formułowania wzaj emnych powiązar{ tych zj awisk. ra inspiruje rozw j turystyki.6. |a i K. obecność turystyki. jw. szczeg lnie o podłożupoznawczym. w wyni' ku edukacji kulturowej. Turystyka archeolo giczna pogłębia świadomość kulturową społecze stwa pod względem tradycji wytw rczościprzemysłowej. plażowej. nie miastotw rczego działania turystyki powinny być regulowane w cQ}i lu zachowania szeroko rozumianych społecznych wartościwsp łcze&:' nej turystyki. iż ryzuje moze być traktowana jako funkcja kultury. Wymiar edukacji kulturowej ma r wnież turystyka polegająca na zwiedzaliu zakład w przemysłow ych.

rozrywkowych. Jak wiadomo. Należy też dodać. komunikacyjnych. iż konstatacja wyższego poziomu Życia w czasie uprawiania turystyki. przez efekt naślazwłaszcza zagranicznej. Turystyka krajowa stanowi przede wszystkim ważn! czynnik spoTurysta.7. ryzuje go rozwinięty poziom funkcji turystycznej. wpływa za408 kulturalnego i gospodarczego. swojej dyspozycji środkipłatticze. opr cz warunk w natuU podstaw dochodowości turystyki leŻy wymaganie stworzenia pewnego miniralnych danej miejscowości - 409 .2. W polskiej rzeczywistości ekonomiczna funkcja turystyki nie była należycie doceniana. turystycznych oddziałuje też na kształtowanie sfery produkcji d br i usług.jem turystyki odnoszą się też do całego kraju. zwłaszcza gdy charakte. tem na wielkość. zmniejszanie rozpiętości w poziomie życia miejscowości. noclegowych. wpływając dodatnio na innowacyjnośćgospodarki.atakże na strukturę popytu i w efekcie oddziafuje na rozmiary oraz strukturę wydatk w ludności. Przeprowadzona w rozdziale 4 ocena miejsca turystyki w strukturze gospodarki narodowej daje podstawy do twierdzenia. W tym sensie turystyka należy zar wno do sfery wymiany.g o s p o darc ze g o ro zw oj u ob s zar w re c ep cj i tury s Ę c zn ej. dokonuje zakupu Sprzętu turystycznego. wymiany oraz konsumpcji. iż do sfery wymiany można przypisać efekty dewizowe turystyki międzynarodowej. Warto więc jeszcze raz podkreślić jej walory w procesie gospodarowania. a więc nośnikami popytu na r żnorodne świadczeniaturystyczne. kulturalnych. Ekonomiczne' dodatnie skutki turystyki przejawiają się w skali kraj owej i zagr anicznej. dotyczącego wpływu turystyki na procesy rozwojowe w r żnej skali prze_ Turystyka. Wzrasta liczba nowych stanowisk pracy. łe c zno . jak i sfery podziału. Wolno sądzić. Wolno też przypomnieć. RedysĘbucyjny efekt turystyki ma np. ze wysoki prestiż tury_ styki w strukturze czynnik w rozwoju jest określony ptzez jej obecność we wszystkich sferach gospodarowania: produkcji d br i usług. jako zjawisko o bogatej i r znorodnej treściekonomicz_ nej. jak kłżdyrodzaj konsumpcji. gastronomicznych.moŻe też się przyczynić do intelektualnego rozwoju społecznościturyStycznej. np. jest dokładnie opisana zwlaszczaw zagranicznej literaturze przedmiotu.Moze więc wzbogacić postawy patriotyzmu. powoduje liczne konsekwencje we wszystkich sferach gospodarowania. stwarzając możliwości odnowy sił człowieka. Turystyka zaśo motywacjach poznawczych moŻe przynieśćefekty w formie nowych tozułirya w wielu dziedzinachżycia. pamiątek itp'. prowadzi do wzrostu wydajności pracy. jak zmiany w przestrzennej strukturze podziału dochodu narodowego. handlowych. Wiadomo. stanowi pr bę wnioskowania uog lniającego. informacyjnych. bodźce ze sf'ery konsumpcji docierają do sfery produkcji za pośrednictwem wymiany i podziału. podzia_ łu. że funkcja edukacji kulturowej turystyki może być stymulatorem popularyzacji dorobku wsp łczesnościi kultywowaniB dziedzictwa przeszłości. wyrażające się gł wnie w ich wpływie na bilans płatniczy kraju o rozwiniętych funkcjach turystycznych. Pod wpływem popytu turystycznego powstają nowe pola aktywności człowieka w r żnych dziedzinach wytw rczościi usfug. poprzedzony w rozdziale 2 obszerną analizą uwarunkowa rozwoju turystyki jako zjawi_ ska ekonomicznego. ścisłepowiązaniaz procesem podziału i pociąga za sobą takie konsekwencje. to strumie pieniądza w formie wydatku turystycznego może stanowić istotne źr dło dochod w budżetowych i dochod w gospodarstw domowych w miej scowościach turystycznych. Ta obecnośćtu_ rystyki jest widoczna w kształtowaniu modelu konsumpcji. pojmowanego jako troska o narodową wsp lnotę. Że wiele zjawisk 6. wyższego poziomu życia stanowi istotnej wagi bodziec do postępu społecznego' downictwa cepcji turystycznej. Turyścisą konsumentami wielu usfug i d br. stając się uczestnikiem rynku turystycznego. zaspokaja potzeby w zamając do kresie usług. powstawanie nowych źr deł dochod w w miejscach restrzennej. Punktem wyjściarozwaŻail jest twierdzenie. rzemieślniczych. Jeżeli popytowi temu przeciwstawi się odpowiednio zorganizowaną poda:ż poszukiwanych usfug i d br materialnych. że turystyka ze swej natury jest formą konsumpcji. Dlatego. Tirrystyka zdrowotna i wypoczynkowa. FUNKCJA EKONOMICZNA Zgodnie zprzyjętąkonwencją podrozdział ten. wzrost wpływ w do bu_ dzet w lokalnych i centralnych.region w i kraj w turystycznych.

Jednocześnie powstają liczn. Na przykład w poszczeg lnych uzdrowiskach francuskich doch d z turystyki przewyższa607o budżetu miejskiego. z drugiej zaśtzw. W takiej sytuacji znaLazło się wiele kraj w rozwijających się i kraj w byłego realnego socjalizmu. Na og ł obszary turystyczne mająniŻszy poziom rozwoju w por wnaniu z tymi. Powstają nowe i rozwijają się istniejące ele-' menty tej gospodarki.. wskłźnlkten w wybranych krajach europejskich miał nastęgranicznej. lecz także umozliwiają zwiększenie importu koniecznego do zaPewruenia społeczno-gospodarczego rozwoju kraju.Dlatego aktywizacja wszelkich źr deł dochod w dewizowych nabiera w tych krajach szczeg lnego znaczenia. Wszystkie jednostki gospodarki turystycznej osiągają zwiększone miot w gospodarki turystycznej. niekompetentna polityka w dziedzinie stosunk w gospodarczych z zagranicą może szybko do_ prowadzić do sytuacji. gwaran. w wielu przypadkach wpływy dewizowe z tytułu mrystyki zagranicznej nie tylko pozwalają na pokrycie defi cytu bilans u płatniczego. W takim kontekście należy oceniać ekonomiczną funkcję turystyki zaZagraniczna turystyka przyjazdowa daje efekty analogiczne do efekt w. Zmniejszają się też rozpiętościstandardu życiowego mieszkarc w poszczeg l_ nych region w kraju. mum podaży ekonomicznych d br turystycznych. Mieszkar{cy miej scowości turystycznych uzyskuj r wnież okre_ ą do budżetu podwyższone podatki w zutiry.ł +^_i_ *:^:^^^ pracy. Wykładnikiem znaczenia tego rodza_ ju turystyki może być r wnież udział wp'ływ wdowizowych Z turyStyki w og 'lnych wPływach dewizowych danego kraju. Jak to już podkreślano przy opisie turystyki międzynarodowej' w międzynarodowym obrocie turystycznym występuje. Należy przypomnieć. Wagę ekononicznej funkcji turystyki zagranicznej podkreślafakt. Uważa się. Wiadomo. JednakŻe wadliwa. Przejawem ekonomicznej funkcji turystyki krajowej jest także to. kt re uzyskuje w stałym miejscu zamieszkania. z wyjątkiem ośrodk w wielofunkcyjnych. R 'wniez podejmujący pracę w sektorze usług turystycznych znajdują źr dło zarobkowania' Wszystko to razem pro_ wadzi do ożywienia i rozwoju miejscowościturystycznych oraz do aktywizacji ruchu turystyczne1o w okresach następnych. Pod względem omawianej funkcji stanowi jedną z najbardziej korzystnych form obrotu.ślonekorzyści. w wyniku tego poprawiają się warunki aktywizacji Ęon w turystycznych. Połączenie dynamiki ruchu turystycznego z podażą r żnorodnych' ' najest elementeln handlu zagranicznego. jak np.handel zagraniczny umożliwia osiąganie korzy3gi z wyrnlany międzynarodowej. z jednej strony. w tym 1$wnież Polska. iż turystyka stanowi narzędzie zmian w przestrzennej struktur7e podziału dochodu narodowego. Dziękt turystyce następuje więc przemieszczanie się środkw pieniężnych z obszar w rozwiniętych do miejsca wy_ branego przez turystę jako cel podr ży turystycznej.ka z obsługą ruchu turystycznego.w pod. Ten zaśjest sferą gospodarki ściśle związaląz całym systemem gospodarczym. tujących warunki bytowania turyStycznego. skąd przybywają turyści. Ekonomiczna funkcja turystyki jest wysoko notowana zwłaszcza w skali międzynarodowej. rystycznego wywiera nacisk na poszczeg lne elementy kształtującej się gospodarki turystycznej. Dynamika popytu tu. 4ro 4II . w kt rej handel zagraniczny sam się przekształca w najdotkliwsze ograniczenie jego rozwoju. Wymiana zagraniczna wywiera wielokierunkowy wpływ na gospodarkę narodową i jej dynamikę wzrostu. w wyniku inspiracji rynku powstaje i rozwija sigr infrastruktura turystyczn a oraz sieć jednostek gospodarczych. niewidzialny eksport towarowy. Miarą gospodarczego znaczenia zagranicznej turystyki przyjazdowej jest stosunek dochod w z turystyki do og lnych dochod w pa stwa z Ętułu eksportu towar w i usług. Ludnośćwpłaca d br turystycznych przynosi wielorakie korzyści. gdzie nie przekracza30vo. Moze on nawet wynosić 10Ovo w małych uzdrowiskach o skromnych funkcjach miejskich. Vichy czy Dax. iŻ turysĘka zagranicz- dochody w zamian za świadczone turyStom usfugi i sprzedawane inne dobra. że dta wielu kraj w jest ona bardzo istotnym dzialem ich międzynarodowego obrotu gospodarczego. Przy takim załozeniu turysta ponosi wydatki z dochod w. Przede wszystkim zwiększa dochody budżetowe z tytułu podwyższonych obrot . l ne i tanie miejsca __^^-. kt re nie wystąpiłyby w warunkach gospodarki zamkniętej. jak'te przynosi eksport towar w i usług. szczeg lnie korzystna sprzedaż szerokiego zakresu usług.udzielając turystom nocleg ą sprzedając produkty zywnościowelub posiłki. Na pewnyrn etapie rozwoju staje się czynnikiem pokonywania barier i ogranię7ę(l wzrostu. Na przykład w 1990 r. iz ogromne zadłuzenie tych kraj w stało się jednym z najwuŻniejszych problem w gospodarczych wsp łczesnego świata. że łącząc gospodarkę Wajową ze światową.

gastronomia. młodzieży i uzdrowiskowej. Par stwa doceniające ekonomiczną funkcję turystyki stwarzająinwestorom daleko idące preferencje.Wielka Brytania . i zamieszkania w przeszłościsamych turyst w oraz ich przodk w.). urządzenia wy- ]5 Przy opracowywaniu tego podrozdziału wykorzystano publikacje Instytufu Turystyki oraz Zespofu ds.. rozumnie zaplanowane. ich dzieci i wnuki. w taki spos b stanowi instrument wyr wnywania poziom w rozwoju tychjednostek przestrzennych. ogłoszone w . o rozwiniętych funkcjach turystycznych dochody-z turystyki stanowią więc ważne źr dło fi nansowania rozwoju społeczno-gospodarczego. turystyki dzieci. rolnictwo itp. Portugalia 9.) pociąga za sobą konieczność powiększania zdolności usługowej i produkcyjnej w działach gospodarki narodowej pośrednio włączanych do obsługi ruchu turystycznego (drogownictwo.gospodarczego. zaspokajając r żnorodne potrzeby i aktywizując gospodarczo wiele sfer życia..Żvo. handel detaliczny. W warunkach tworzenia w Polsce jakościowo nowej ekonomiki omawiana funkcja turystyki zasługuje na poważne potraktowanie' społeczno. Dążenie do maksymalizacji do_ chod w z turystyki krajowej i zagranicznej przyjazdowej narzuca bowiem. Innym miernikiem znaczenia turystyki zagranicznej w gospodarce narodowej jest Stosunek wpływ w z tej działalnoścido dochodu narodowego' W badaniach międzynarodowych przyjęto zasadę. . np. Wruchu tym biorą udział emigranci. Funkcja etniczna wsp łczesnej turystyki jest widoczna w wielu płaszczyznach. transport publiczny. Wsp łczesna turystyka etniczna występuje w skali międzynarodowej i dzięki niej osiąga się r wnież inne. że inwestycje takie. znajomych. -3.pujące wartości: Hiszpania _ Zl. można powiedzieć' iż w pewnym zakresie.7Vo.Żvo. .to wpływy z turystyki zagraniczne1 są odczuwalne dla gospodarki narodowej. Doświadczenie wykazuje. Powszechnie się przyjmuje. gospodarczo-orgaruzacyjnych w szeroko pojmowanej sferze obsługi tu- Rozbudowa zdolności usługowej bezpośredniej gospodarki turystycznej (hotelarstwo. Grecja I9.. Jest też narzędziem transferu dochodu zjednych obszar w i kraj w. jest ona kategorią podziału dochodu narodowego' w innym zaś tworzy doch d narodowy przy stosunkowo nistich nakładach kapitałowych. gdzie turystyka stanowi odczuwalne źr dło finansowania rozwoju k kt ra ryst w pozwala na aktywizację gospodarki lokaInej i regionalnej. sportowe itp. siłą rzeczy. konieczność stałej troski o wzrost produktu turystycznego na gruncie nowych inwestycji w szeroko rozumianej gospodarce turystycznej.9?o. mniej zasobnych. dzięki roz|icznym skutkom swego rozwoju. czyli funkcję wyraŻającą tendencję do szukania przez turyst w swoich korzeni.SzwajcariaAustria I7. do innych. należy też zutr cić uwagę na sprawę inwestycji. a takŻe wsp lne dziedzictwo historyczne i kul413 4r2 . są gospodarczo opłacalne. FUNKCJA ETNICZNA Treśćzarysowanej w rozdziale l charakterystyki turystyki etnicznej daje podstawę do wniosku. Turcja I5.4%o.że turystyka. Struktura tej populacji według wieku jest więc zr Żnicowana. 6. towarzyszące cele turystyczne.2. Wzrastająca dynamika zagranicznego ruchu turyStycznego i wydatw turystycznych powoduje. U podstaw kształtowania się etnicznej funkcji turystyki leżąliczne zwiqzii kraj w emisji i kĄ w przyjmujqcych turyst w w płaszczyźnle historyczno-kulturowej. że gdy stosunek ten jest większy od jedności. przemysł turystyczny.Ovo|5.8.5vo. Wśrd rozlicznych cel w podr ży tego rodzaju turyst w są wizyty u rodzin. jw. najczęściejbogatych. zwłaszcza tam. Nalezy w tym miejscu zwr cić uwagę' że realizacja przedsięwzięć. Badar . Nie rozwijając tego tematu.A. iż ekonomiczna funkcja turystyki zagranicznej jest przedmiotem obszernych badar naukowych. widząc w tym r wnież znaczne korzyści pośrednie' Rozważając zagadnienie ekonomicznej funkcji turystyki. oddziałuje w określonyspos b na doch d narodowy. nie miałaby warunk w do rozwoju sektor w pozaturystycznych' Trzeba r wnież podkreślić.orbis'' S. W krajach Włochy RFN -7.I4. może spełniać funkcję etfiiczną. urodzenia poczynkowe. że turystyka etniczna obejmuje podr że zagraniczne związane gł wnie z miejscem pochodzenia. w miejscowościach rodzinnych oraz w ośrodkach historycznych i kulturalnYch. 2. że ten rodzaj turystyki.9Vo.Międzynarodowych AktualnościachTurystycznych''.I?o.

rozw j turystyki zależy od turystyatrakcyjności środowiska. woda.. że rozw j turystyki etnicznej do Polski i z Polski wzmocni budowę wsp lnego domu europejskiego.ku Radzieckiego.gospodarczego. Polski z tą częściąnarodu. Pełnej realizacji omawianej funkcji w Polsce sprzyja tworzenie nowego. Wilna czy Grodna. powietrze. Dlatego teŻ setki milion w turyst w. demokratycznego ładu polityczno. Ilustracją występowania tych zutiązk w moŻebyć turystyka niczna do Polski np. Turystyczny ruch etniczny przyjmuje r żne formy organizacyjnc. Kształtowanie się oraz umacnianie etnicznej funkcji turystyki znajduje podatny grunt w postaci istniejących i tworzonych struktur organi_ i z Polski.9 .Łotuty. a także osoby pracujące w turystyce bezpośrednio i pośrednio. Na zakoriczenie wolno powiedzieć.Polonijna turystyka pielgrzymkowa do Polski pozwala teŻ napił lęgnowarrie języka polskiego. W warunkach sprzyjających pokojowej wsp łpracy narod w rozwoju turystyki etnicznej' zvtłaszcza polonijwzrastają możliwości żydowskiej. Warto tu przypomnieć. Można też przewidywać. musi prędzej czy p źniej prowadzić do zniszczeria turystyki. światroślinny i zwierzęcy oraz r Żnego rodzaju dzieła człowieka. Nie_ miec. Powinno to sprzyjać intensyfikacji donej. Układ struktur organizacyjnych sprzyjają_ cych wzbogacaniu omawianej funkcji poszerzajątowarzystwa kultural414 gicznej wsp łczesnej turystyki nabiera coraz większego znaczeria. co jeŁączyło lub nadal łączy. 2) turyści. w tym w sektorze turystycznym. Ukrainy itp. międzynarodowych. Warto zauwuŻyć. Litwy. Mogą to być np. Zwiry. ekoloW świetle tych uwag funkcja ksztahowania świadomości mających na celu ochronę polskiej kultury kresowej. niemieckiej czy chod w z turystyki przyjazdowej i procesowi inwestowania kapitał w zagranicznych w Polsce. poczuwa się do zvłiązk w Ze .. takich jego element w. W Polsce obserwuje się obecnie działalność nowych zasadach na stowarzyszenia . FU N KCJA lśzTAŁTowANlA zacyjnych.2. żl w sprzyjających warunkach ten ruch turystyczny może się stać istotnej wagi czynnikiem ułatwiającym tworzenie modelu szerokich kontakt 'w narodowej oraz zwiększać satysfakcję i nicznych. De_ gradacja krajobrazu. narodowości żydow. lIkrair{c w. np. że funkcja etniczna turystyki ogniskuje w sobie prawie wszystkie funkcje będące skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki i sąd jej znaczelie. organizowanych przez stowarzyszenia kulturalne. Podobne możliwościorganizacyjne występują na obszarze USA. Ostatecznie bowiem narody muszą szukać tego. organizatorzy i świadczący usługi turystyczne powinni mieć właściwystosunek 415 . iż turystyka etniczna często się wiqle z religijnymi i w tym sensie wspiera proces kreowania określonych war. Niezależnie od kształtu organizacji tej turyStyki zwiększa ona świadomość narodową w Ę formie ruchu turystycznego może wzbogacać wi wiedzę o dumę narodową turyst w ne żyjących w Polsce mniejszości narodowych: Niemc w. zbiorowe wycieczki szkolne. Rosjan i Żyd w. Pierwiastek poznaw czo-kulturowy skiej. zutłaszcza zaśorganizatorzy turystyki. poŻe winni mieć świadomość. Znaczenie etnicznej funkcji turystyki wzrasta więc dzięki temu. turystyka polonijna czy turystyka mieszkaric w Polski do krai turowe. Białorusin w. dobrze zachowane środowiskoprzyrodnicze otM dziedzictwo kulturowe są dla turystyki bezcenne. włączane często do programu nauczania o kraju przodk w. przyjaci ł Lwowa. że zależność ki od środowiska jest dużo większa niż innych gałęzi gospodarki. Jest to istotna przesłanka urzeczywistniania etnicznej funkcji turystyki. Jest to widoczne w kierunkach podr żowania do Polski Jak wykazano już w rozdziaLe 2 książki. jak ziemia. Można jej przypisać koniecznośćuświadomienia tzech og lnych spraw: 1) problem środowiska przyrodniczego i społecznego należy do najważniejszych zagadnieri wsp łczesnego życia.starą ojczyzn{. i chce nawiązać do swoich korzeni.Wsp lnota Polska''. tzn. EKoLoGlczNEJ śwnooMośo 6.b. Na przykład w Izraelu działa około 200 organizacji zrzeszających ludzi mających swoje korzenie w r żnych miastach polskich. kt ra pozostaj ąc poza granicarrli kraju. Ruch ten może r wnież przyjme wać formę podr Ży grup specjalistycznych. Etniczna funkcja wsp łczesnej turystyki ma teŻ sw j wymiar ekonomiczny. powstawanie r żnych towaŹystw uczestnik w. np. służyoświacie i kulturze turyst w. ludności niemieckojęzycznej. tości. społeczne czy naukowe.

Pozycja danego par stwa w świecie jest także mierzona obecnością w sferze podr Ży międzynarodowych. celne itp. s. 43. Die Tburismuslehre im Grundriss.2 rnln cudzoziemc w. Turystyka łagodna stwarza bowiem moŹliwość porozumienia między ludnością tubylczą i gośćmi. wydanie spe- Polskę odwiedziło 8Ż. Turystyka międzynarodowa może stanowić istotny instrument osiągania innych cel w politycznych. że turystyka opiera się na trzech nośnikach:społecze stwie... np. Kaspar. łagodną. może np. . na og ł masowa powinna być zastępowana turystyką . prow adzące do jego faktycznego zriszczenia. ozywienie tej funkcji jest wprost proporcjonalne do stanu odprężenia orazzacieśniania wsp łpracy gospodarczej i kulturalnej poszczeg lnych pa stw. apelowanie do moralnościludzkiej. rozwijania kontakt w między krajami. gospodarki.twarda''. rozumianej jako spos b myślenia.stanie wartościowym zar wno dla ludnościmiejscowej. Dlatego można śmiało m wić o politycznej funkcji turystyki..).. gospodarce i środowisku. Wynosi on 0. zwiększenie roli wychowania ekologicznego i stosowanie mechanizm w ekonomiczno-rynkowych. praktyce w miejscowościach turystycznych. budowania wizerunku kraju za granicą czy aktywizacji turystyki etnicznej. jakie obserwuje się w Europie i poza nią.budzą pewne wątpliwości.Wszystkie podmioty turystyki muszę być świadome ujemnych skutk w obcizyżenia środo_ wiska. ponad 36 mln Polak w wyjechało za granicę w celach turystycznych. jw. 3) trzeba zmniejszyć r żnice między świadomością ekologiczną a postępowa_ niem ekologicznym podmiot w turystyki. że dopuszczalne obciążenie środowiska nie jest wielkościąstałą itrzeba ciągle się starać dostosowywać skutki ludzkiej działalnoścido potencjału natury kt ry zapewnia jej odnawialność. Na zako czenie można wskazać pewne kierunki działania proekologicznego w turystyce.nie wpływa ujemnie na specy- l |7 cjalne. Waga omawianej funkcji nabiera ostrościzwlaszcza w świetle wy_ nik w badar zależnościmiędzy świadomością ekologiczną podmiot w turystyki a ich postępowaniem ekologicznym. takich jakt : do dopuszczalnego obciążenia potencjału przyrody.2.in. W skali międzynarodowej polityczne aspekty turystyki pogłębiają się wraz z postępami proces w integracyjnych. proekologiczne planowanie przestrzenne' rozumną promocję turystyki łagodnej. s.35. odnotowano na świecie567 mln zagranicznych podr ży. polonijnej. zakresu formalności granicznych (prawo paszportowe. gdy się dokładnieprzyjrzeć. Die Tourismuslehre im Grundriss. Daje więc szansę na zachowanie . respekĘ ącą w pełni wymagania ochrony środowiska. w ptzeznaczonych na wypo- o niewłaściwymstosunku do ochrony środowiska wśrd podmiow turystyki . Deklarowane często świadomość ekologiczna. hałas. Punktem wyjścia jest w niej założenie. C. Należy przypomnieć.środowiska degradacji krajobrazu. 6. dewizowe. gdyż na skutek tych migracji międzynarodowych pa stwa są automatycznie włączane w tę sferę ptzez kształtowanie np. om wione funkcje wsp wykorzystanie na inne cele obszar czynek.. jw. zwłaszcza turyst w. Dorner. D. uzyskany na podstawie badar niemieckich.poszatkowanie'' krajobrazu. m. 416 4r7 . Zmiana świadomościekologicznej?. Dotychczas rozwijana turystyka nadycyjna. turystyki inteligentnej. Chodzi tu o brak wzajemnego dostosowania rozwoju techniki. świadczyć og lny wsp ł_ czynnik korelacji między świadomościąekologiczną a postępowaniem ekologicznym.Deutschland'' 1995. Problem ten można teżrozwiązywać przezrozw j tzw. dlatego teŻtetrzy elementy naleŻy traktować jednakowo poważniel8. FUNKCJA POLIT YCZNA łczesnej turystyki nie wyczerpują wszystjej rozwoju. Stat8 C. alternatywną.. jak i dla tuw ryst w.miękką''. Kaspar. poziomu zamozności i czasu wolnego narastających wsp łcześnieproblem w środowiska. r r r t przypadkowe zasiedlenie i. co oznacza' że wsp łzależność tajest bardzo mała17.10. iż wsp łczesną turystykich skutk w kę cechuje masowość' Skalę zjawiska charakteryzują następujące liczby: w 1995 r. Trzeba przypo- rzecz jasna fikę kulturową odwiedzanego obszaru i nie powoduj e . 37-38. gotowośćdziałania i zrozumienie problemu do mnieć. Realizacja tej koncepcji odbywa się przez rozsądne.

czyli masowa' jako zjawisko obejmujące przemieszczanie się w przestzeni. kształĘąp ich charaktery zainteresowania oraz postawy.i C. iż turystyka wsp łczesna. objęła ty|ko część ludności świata. Turysty. Przepływa na og ł z region w t0 ściąwolnego czasu. te The Hague Declaration on Tburism.] Wszystkie rządy powinny więc podejmować działania na rzecz zapew- Wsp łczesna furystyka. ze turystyka spełnia funkcje polityczne pośrednio lub bezpośrednio oraz sama daje impulsy do formułowania polityki. zl Polska podejmuje energiczne starania o to. 32-33. Jej początki sięgają. nienia międzynarodowego pokoju i bezpieczeflstwa. a tym samym pokoju i odprężenia. Skutki polityczne towarzyszą r wnież turyStyce krajowej.a mianowicie tę. westycji za granicą. Die Tourismuslehre im Grundriss. Dotyczy to r wnież polskich in. ki. czynniki polityczne. iż walory poznawcze turystyki wywieĘą duży wpływ na życie jednostek i całych grup społecznych. wykaĄe charakterystyczną strukturę. Wynika ztego. rozwoju i modernizacji. ka daje możliwość rozpowszechniania osiągnięć np. efekt w jej transformacji. Wydaje się. ze turystyka.. jako zjawisko ruchliwości przestrzennej. Mozna wyrazić opinię. jest wynikiem rozwoju społeczno-gospodarczego. przyjętej w Hadze w 1989 r. rozwijając się. C.. Znaczny udzid m|odzieży i dzieci w turystyce krajowej daje okazję do wychowywania turyst w w duchu patriotyzmu i zwiększania wiedzy o zachodzących przemianach cywilizacyjnych. 418 $ s 419 1. turystyka międzynarodowa odgrywa ważną rolę wsp łpracy i porozumieniu między krajami oraz narodami. połowy XIX w. Kaspafo uvłuŻa. nym członkiem Unii Europejskiej. j est reglamentowany. DYSFUNKCJE wsPoŁczEsNEJ TURYSTYKI Turystyka wsp łczesna.' a poświęconej turystycelg: . ponadto rozw j turystyki. ju polskiej turystyki międzynarodowej. Stosunki te mogą być konfliktogenne' więc anga. a jej rozul j jest sterowany centralnie. jest ona podporządkowana celom politycznym. Na zako czenie warto więc przypomnieć. w pa stwach totalitarnych turystyka leży w kompetencjach parstwa. Iecz jako zjawisko masowe wykształciłasię w latach 50. Należy zauważyć. [. jak wiadomo. Kaspar. Przedstawione obserwacje można zakoitczyć cytatem ze wsp 'lnej żują agendy rządowe. kt rych podstawą jest rozw j oraz modernizacja infrastruktury turystycznej z udziałem inwestor w zagranicznych. zwłaszcza zagr anicznej. s.Turystyka jest pozytywnym i wszechobecnym czynnikiem promocji wzajemnego zrozumienia. . kt ra należy do społeczeristw ekonomicznie rozwiniętych i dysponuje znacznymi dochodami oraz sporą ilo- deklaracji Światowej organizacji Turystyki i Światowej organizacji Parlament w. kt re są niezbędne dla rozwoju krajowej i międzynarodowej turystyki''. iż na tym po. zimnej wojny oraz zmiany w krajach Europy Środkowej i W stworzyły możliwość łatwych kontakt w w czasie podr ży i pobytu granicą. dlatego występują tu Z natury rzeczy przesłanki polityczne do swobodnego rozwoju turystyki wraz zjego korzyściami i kosztami.3. xx w. polskiej gospodar. a podsycana pokojem. z drugiej strony turystyka jest hamowana konfliktami. W sferze politycznej natomiast powstają w związku z tym na przykład stosunki handlowe. Jednak mechanizm działania otoczenia politycznego turystyki jest zr żnicowany w zależnościod ustroju pa stwa: r r r w pa stwach liberalnych prawa obywatela mogą się swobodnie rozwijać. jw. Jest to dobry prognostyk dla rozwo. aby się stać pełnopraw. .iżpo ny aspekt rozwoju turystyki międzynarodowej stanowi istotny czy polityki zagranicznej poszczeg lnych par stw. 1 . turystyka socjalna).. w pa stwach opiekur{czych turystyka jest popierana pośrednio lub bezpośrednio (np.nowi to dobrą przesłankę rozwoju turystyki. og lnie biorąc.będąc przejest w znacznym stopniu determinowanaprzez jawem wsp 'łżycialudzi.. jw.. lega sens politycznego angażowania się par stwa w sferę turystyki jako ruchu masowego. a także wykorzystywanie pewnej ilościczasu wolnego od pracy.

Jednocześnie jej rozw j może być źr dłem niekorzystnych zjawisk dla kultury. Na podstawie literatury przedmiotu można wskazać przynajmniej' zachowania i postawy. kt ra się staje corazbardziej wzajemnie za7eżna. Turystyka może więc powodować r wnieżuczucie frustracji wśrd tych.i nych miejscowości jako typowe dla kraju ich pochodzenia. prostytucję. z P łnocy na Pofudnie . włamania do samochod w. Inny przykład niekorzystnych konsekwencji turystyki można wskazać w obrębie efekt w ekonomicznych dla ludności miejscowej. czarny rynek dewizowy ilp. gdyż turysta nie reprezentuje wszystkich mieszka c w swego kraju ani środowiska. 4ŻI . ZaprezentowanQ uwagi odnoszą się do kraj w o rynkowym systemie gospodarki.pr bując narzucić swoje wzory i swoją pseudokulturę. Mają one rozmaity charakter. Nierzadko stosunki te zastąpiło podejście komercyjne. jak i dla środowiska przyrodniczego' Jest to ważne. dla kt rych np. Na przykład w miarę rozwoju turystyki masowej małe miejscowości turystyczne oferują swoim gościom bardziej wyrafinowaną. Sprzyja temu tendencja do upowszechniania postaw konsumpcyjnych. zmieniają się obyczaje. kt re u ludnościmiejscowej mogą wywołać uczucie rezygnacji lub agresywnego niezadowolenia. Do niekorzystnych zjawisk środowiskowych zvłiązanych z turystyką wsp łczesną zalicza się także zjawiska patologii społecznej' Najczęściej wymienia się tu narkomanię. Zanikajątradycyjne wartości. Jak już wykazano. Do kor{ca stulecia liczba ta przekroczy 500 mln. poglądy moralne i religijne. Nietrudno zau:wużyć. Demonstrowana kultura turyStycznB jest więc niesłusznie uog lniana w odwiedzanym środowisku. prawie nie ist. ze społecze stw zurbanizowanych do czych. że turyścizagraniczni w dużych ośrodkachnadmorskich nie odczuwają zadnych po- niekt re niekorzystne zj awiska tow arzy szące rozwojowi wsp łczesnoJ' turystyki. Pojawiają się opinie. pijar stw o. Wywofuje to silne reakcje obronne i wzmaga wzajemną nieufność. Niekt . UwaŻa się. Gospodarze zaśnie Są przygotowani. iż stanowi to jedną z charak terystycznych cech obecnej sytuacji społeczno-gospodarczej ściświatowej. Nie jest td prawdą. Wsp łczesna turystyka.i to wyłącznie ekonomicznych. Po-l twierdzają to prowadzone na świeciebadania naukowe. że pod wpływem turystyki masowej następują stałe i szybkie zmiany w zyciu miejscowej ludności.czemu towarzyszy nacisk na naśladownictwo wzor w zachowania się turyst w. niedostępne są dobra uzywane powszechnie przez turyst w. szczeg lnie w dużych ośrodkachturystycznych. W stosunkach międzyludzkich zwraca się też uwagę na zanikanie tradycyjnej gościnności. naleŻy także mieć świadomość wić w kształtowaniu przyjaznych stosunk w międzyludzkich. a7e fałszywą wersję swego folkloru i obyczaj w. dostosowaną do Stereotypowych wyobrażer o odwiedzanym kraju. czy|i jej dysfunkcje. rzy badacze uułażająnawet. Ich znajo mośćjednak może być w pełni wykorzystana w kształtowaniu polskieJ polityki turystycznej. Można więc powiedzieć. Często też turyści prezenĘą wobec ludności miejscowej postawę wyższości. Turystyka wsp łczesna jest częściąkultury i nośnikiemwielu wartościkulturalnych. że efekt wzrastającego zrozumienia między narodami' jeślisię temu batdzo dokładnie przyjrzeć. podobnio zresztąjak korzyści związane z rozwojem turystyki. gdyz dotychczas na og ł m wiono tylko o korzyściach. jest jednocześnie obciążona r żnymi kosztami. Ma ona jednak r wniez ujemny wpływ na omawiane środowisko. W literaturze przedmiotu zwraca się uwagę na takie niekorzystne zjawiska. z kraj w zaawansowanych przem do mniej rozwiniętych.jakie może ona stano-' ludźmi. Turystyka nic jest bowiem pełnowartościowymnatzędziem przekazywania prawdl o świecie.. aby pom c gościompozbyć się tych wyobra:żeri. UwaŻając turystykę za środeksłuzący pogłębianiu przyjaźni między zagroże . słabną więzirodzinne. Wadzieże. jak uprzedzenia i stereotypy występujące wśrd turySt w oraz odwiedzanych społeczności. w turyStyce uczestniczy obecnie kilkaset mil n w os b.} dziennego życia w swoim kraju. nieje. od kilkunastu lat na świecio jest prowadzona dyskusja na temat korzyści i koszt w turystyki za: r wno dla gospodarki oraz społecze stwa. wysoko rozwiniętych gospodarczo i do kraj w rozwijających się. z kt rego się wywodzi. będąca źr dłem rozmaitych korzyści. choroby weneryczne. Wiadomo' ze pod wpływem rozwoju turystyki następuje majątkowe zr6żnicowanie miejscowej społeczności. iż ttyści z bogatych kraj w demonstrują 4Ż0 Turystyka o ddzi ałuj e znac zqc o na ś dow ro is ko s p o łe c zno - kult urow c. Nie odzwierciedla też co. Zachowania turyst w są odbierane przez ludnośćodwiedza.bogatszych do biedniejszych.W efekcie obserwuje się zmiany w jej stylu życiai pewne zakl cenia w stosunkach społecznych środowiska przyjmującego turyst w.

tyfus. motor wek. kt ra w szczycie sezonu dodatkowo chroni turyst Problem bezpiecze stwa turyst w szczeg lnie ostro występuje w komunikacji lotniczej w wyniku eksplozji ruchu pasażerskiego.in' do architek- wadza się np. Potwierdzeniem tego jest wzrastaj ąca |iczba wypadk w drogowych. Na przykład ktaje zachodnie notują nasilenie tradycyjnych epidemii.odkulturalniania'' i przystosowania do skomercjalizowanego Stylu ży. Ucieczka od tłoku w miastach w paradoksalny spos b doprowadza do tłoku w miejscowościach turystycznych. zakazy wjazdu. z:właszcza w okresie letnim. a także w d śrdlądowych' W zwipku Z tym wprowadza się r żneprzepisy ochronne. Z masowymi podr żami jest r wnież zwią_ zana choroba AIDS. źr dła hałasu. że wraz z rozwojem wsp łczesnej turystyki występują zagrożenia dla zdrowia ludzkiego. Inną ujemną konsekwencją turystyki jest przekraczanie chłonnościobszar w. obnizające jakośćwypoczynku. W sumie jednostronnie traktowana polityka turystyczna przynosi wiele skutk w negatywnych. Powiększa np. że np. piowadzące m. Wynikiem podejmowanych przez społecze stwo pr b chronienia się przed skutkami motoryzacji są niekt re pomniejsze ograniczenia wolności osobistej. Warto w tym miejscu powiedzieć. zakł ca ten porządek i wprowadza chaos do zycia codziennego mieszka c w obszar w turystycznych. Wsp łczesna turystyka obniza jakośćżycia nle tylko odwiedzanych społeczności. Dynamiczny rozw j turystyki masowej oraz koncentracja ruchu turystycznego wpływają na bezpieczetistwo. samolot w. jednokierunkowe l|ice. będące w konsekwencji ograniczeniem swob d. ograniczenia szybkości. Jak juz podkreślano. W wyniku rozwoju i koncentracji turystyki masowej następuje coraz większe zaśmiecanie ulic. Wśrd niekorzystnych zjawisk będących skutkiem nieprzemyślanej polityki turystycznej można wymienić urba_ nzację obszar w turystycznychprzez wznoszenie budowli w stylu spotykanym powszechnie w miastach (np. Degradoprzyrodniczym. Doświadczenie wykazuje. PrzeciE/lenie międzynarodowej komunika423 w .lecztakŻe turyst w.trzeb kulturalnych. Zakopane. rozw j turystyki pielgrzymkowej i w dużych miastach przyczyniają się do zwiększania |iczby źx deł hałasu oraz r wnomiernego rozprzestrzeniania się hałasu prawie na całej powierzchni globu ziemskiego. wzdłuż wybrzeży m rz i jezior.. Rozmiary r znorodnych uciążliwościpowodowanych przez zmotoryZowanych turyst w umykają kalkulacji. cia. wyręby w lasach. takichjak cholera. z drugiej zaś może tę sferę ograrriczać. Wpro4ŻŻ tonicznego niszczenia krajobrazu. teren w parkingowych. Naturalnie przeciEżenie szlak w komunikacyjnych nie jest jedynym problemem związanym z motoryzacją. zakł cając harmonię środowiska przyrodniczego i naturalną r wnowagę. uzdrowisk położonychna obszarach g rskich. z jednej strony. nart motorowych. lecz takŻe stanowią zagrożerue życia na drogach. czyniącje bardziej W czasie pobytu na og ł w jednym miejscu nic zdradzajązainteresowania okolicami ani krajem. może być czynnikiem zwiększającym samodzielnośćmieszkar{c w odwiedzanych obszar w. Turystyka. Systematyczny wzrost turystyki krajowej i międzynarodowej oraz zwiryarty z ruą rozw j np. w Hiszpanii powołano do zycia policję turystyczną. zakazy parkowania. od. działywanie turystyki na miejscowe zwyczaje nosi zaśczęsto charakter . Turystyce przypisuje się nawet niszczenie kultury lokalnej i wartościreligijnych.vrządze stereofonicznych itp' jest zaśpodsta_ w. Pod tym względem złą sławą ciesząsię regiony i miejscowościturystyczne. a więc w konsekwencji ograrricza prawo do ciszy i spokoju. rozw j wsp łczesnej turystyki jest ściśle związany z transportem. tranzystor . ospa czy grypa. zwłaszcza turyst w. Zmotoryzowani turyści nie tylko w duzym stopniu ograniczają wolnośćpieszych. ją zmotory zowani turyści. kt ry odwie dzają. niwelację terenu itp. plź. Preferowanie w polityce turysĘcznej gł wnie cel w ekonomicznych prowadzi często do zubożenia środowiska architektonicznego miejscowości turystycznych. Przykład w z tego zakresu dostarcza szeroko rozumiany sektor usług bytowych. Ujemne skutki są powodowane przez wzrastające zagęszczenie sieci dr g czy tor w kolejowych. zkt rych korzysta- tw rczy wpływ turystyki jest widoczny także w środowisku męczącym. Wolnośćod niechcianego hałasu samochod w. Spotyka się też opinie. że nadmierna koncentracja ruchu turystycznego w określo_ nych miejscowościachwprowadza na og ł wiele ogranicze oraz niedogodności w zyciu codziennym i zawodowym. czyli sferę ich wolności. ogranicza ona dostępność do przyrody jako źr dła har_ monii oraz porządku. dyfteryt. P łwysep Helski) czy przypadkowe i bezplanowe osadnictwo. wowym warunkiem zdrowia psychicznego.

turyst w). ptzeto wszelkie zagrożenia płynące dla środowiska ze strony turystyki budzą uzasadniony niepo. Znaczenie składnik w środowiska przyrodniczego dla turystyki oraz dla człowieka podkreślają takie jego cechy. powodzi orazzwiększonych erozji. Na cele turystyki narciarskiej poświęca się tam każdego roku 500 ha ażytk w rolnych. Drugą dziedziną' do kt Ę są odnoszone negatywne skutki rozwoju wsp łczesnej turystyki. gł wnie wody i powietrza. nych było nieuwzględnianie w rachunku ekonomicznym działalności gospodarczej. Utrata drzew przyczynia się do zwiększania występowania lawin. że warunkiem korzystaniaprzez człowieka z element w śro. niebezpiecznych obsunięć ziemi. Stwarza to liczne niebezpieczerfutwa dla człowieka. iż 60Vo drzew jest uszkodzonych. tj. przy niedostatecznym uwzględnieniu ochrony tych obszar w. km. że np. W obliczu grożącej światukatastrofy ekologicznej ludzie zaczęli dostrzegać' że mĄądo czynienia z procesami być może nieodwracalnymi i że wzrost turystyki prowadzi do rujna. Wśrd wielu sprawc w degradacji środowiska przyrodniczego wymienia się turystykę masową. ocenia się.cji lotniczej jest widoczne w portach lotniczych. W Ęrolu co czwarta trasa narciarska prowadzi przez zagrożone lasy g rskie. ziemia. cji teren w bogato wyposazonychprzez naturę.lecz także z relatywnym zwięk szaniem się w środowisku składnik w antropogennych. wiska. dowiska jest uznanie ich za dobra ekonomiczne. Zagrożony jest r wnież inny składnik środowiskaprzyrodniczego. wyciąg w i tras narciarskich ołącznej powierzchni ponad 20 tys. należy do przeszłości. kt rym nio zagrtŻa wyczerpywanie się. Wskutek koncentracji ruchu turystycznego kozice żyjące na szczytach g rskich zostają Zmuszone do szukania pokarmu na niższych poziomach. Stwierdza się też obumieranie roślini kwiat w alpejskich. na pasach startowych i autostradach dojazdowych. jako tzw. Wiąże się to nie tylko z ich ograniczonością fizy czną i narastaj ącą konkurencyjnością między funkcjami środowiska przyrodniczego. w Davos na 6 tys. fakt w korzystania z niekt . co prowadzi do przepełnienia port w lotniczych. Zwraca się uwagę na słabą pojemnośćtas lotniczych. że wsp łdziałaniewszystkich tych czynnik w może w ciągu najbliższych lat aczynić cały region wysokog rski niezamieszkanym. np. Walcowanie śniegu na trasach narciarskich ciężkimi pojazdami powoduje. Następnym problemem jest stan las w w Alpach. m. su istnienia samej turystyki. Rozw j wsp łczesnej turystyki prowadzi też do zmiany charakteru środowiska przyrodniczego. Skalę problemu uzmywyciąg w i kolejek alpejskich. Stale rosnąca liczba uczestnik w ruchu tu4Ż5 ' 424 . Na przykład wybrzeża morskie Włoch oraz Hiszpanii wykazują znaczne zalieczyszczenia spowodowane zbyt intensywnym zagospodarowaniem turystycznym linii brzegowej. Innym przykładem zagrożerua środowiska przyrodniczego są Alpy. mieszka c w przypada 50 tys. Systematycznie też wzrasta stosunek liczby turyst w do liczby stałych mieszkardc w miejscowości g rskich (np. od roku 1950 liczba turyst w w Alpach podwaja się co siedem lat. jak ograniczona substytucyjność oraz wysoka kapitałochłonnośćodzyskiwania utraconego krajobrazu. masowe zaśmiecanie Alp. w tym także turystycznej.Zaosttza go okoliczność. Austria zamierza do kor{ca tego stulecia zbudować 3 tys.in. czyli do niszczenia sen. wynosząca około sławia choćby długość 120 tys. ha. Konsekwencją przyjmowanej w ekonomiitezy o istnieniu d br wol. d br wolnych. Biologowie obawiają się. Ponieważ jest ono istotnym czynnikiem rozwoju turystyki. W wyniku rozwoju turystyki g rskiej pojawia się tez zagrożenie ze strony zwieruąt' Na skutek dokarmiania przez turyst w liczba jeleni wzrosła S-krotnie w stosunku do stanu z początk w tego stulecia. Dodatkowo można powiedzieć. W Bawarii 70Vo las w g rskich jest skazanych na obumarcie. Negatywne skutki turystyki masowej odczuwalne dla środowiska przyrodruczego Są szczeg lnie widoczne w wielkich regionach turystycznych. k j. Coraz częściej się m wi. W Polsco (chociaż nie tylko) często jeszcze trakĘe się ziemię jako niemalże dobro wolne. W wyniku tego wystąpiło wiele niekorzystnych zjawisk. w budownictwie. czyli tyle co trzykrotny obwÓd kuli ziemskiej. Przy takiej koncentracji przestrzennej ruchu turystycznego powstają r żne lciąż|iwe problemy. jest środowisla pr7yrodnicze. że już tylko 10-15vo ziemijest pokryte trawą. że turystyka masowa stwarza paradoks: turystyka niszczy turystykę. Duże szkody powoduje turystyka narciarska.iż traktowanie niekt rych zasob w środo. rych d br naturalnych i szkodliwego oddziaływania na nie. gdzie masowo pożerająpędy młodej roślinności.Powszechnie już wiadomo.

Jej stopa w regionach turystycznych bywa znacznie wyższa niz średnia w danym kraju. dla kt rego r żne kraje i miejscowości rywalizują między sobą o przyciąganie turyst w. Ta działalnośćkonsumpcyjna jest bardzo ważna z punktu widzenia całej gospodarki. Niekiedy niszczy środowisko przyrodnicze. USD. że spekulacja terenami budowlanymi osiąga szczeg tnie d:uże rozŻ'. zaśpotrzeba było na ten cel 90 tys. wyobraźnia i etyka sozoekologiczna. np. odnosi się to zwłaszcza do międzynarodo_ wych sieci hotelowych. Jak wysep Helski itp.] . a także z konieczności ochrony i odnowy tego środowiska. zwłaszcza kraj w przyjmujących go_ ści. Poniewaz turystyka jest istotnym źr dłem dochod w dla wszystkich kraj w. Wiedza.Nietrudno bowiem za_ uvłażyć. mające swoje siedziby w krajach wysoko rozwiniętych. aby przesłanki poprawy jakościżyciai standardu ekonomicznego nie były zagrożone. według kt rych turystyka wykazuje wysoką podatnośćna kryzysy i niewielki społeczny prestiż zawodowego zatrudnienia w niej. Zależność ma charakter ekonomiczny. jak i wysyłającego turyst w. rystycznego oznaczajednocześnie wzrost popytu nar żne usługi i do_ bra turystyczne. Z omawianego punktu widzenia prowadzi to do coraz większego zagęszczenia vrządzeniami infrastruktury turystycznej i og lnej (hotele.). W krajach o wysokiej atrakcyjności tuinwestycyjną prowadzoną przez rystycznej obserwuje się działalność ponadnarodowe organizacje turystyczne. Jest tez gł wnym powodem. doznają uszczerbku przez eksploatację turyst y czną (P ł- tych. wymianę usług oraz tworzenie organizacji gospodarczych. społecznej i organizacyjnej. kt re nie mogą powaznie myślećo konkurowaniu w dziedzlnte produkcji przemysłowej. Rynek reaguje na to wzrostem podazy. Lista dysfunkcji wsp łczesnej turystyki obejmuje też zjawisko spekulacji gruntami budowlanymi. Z eko' nomicznego punktu widzenia negatywnym skutkiem rozwoju wsp łczesnej turystyki moŻe być inflacja. Należy tu zauważyć. powinny być przedmiotem edukacji mieszkaric w oraz turyst w. Zasadniczo nie jest ona regulowal. inwesto_ wanie. chociaz w pewnym zakresie są odwrotnością funkcji ekonomicznej. plaze czy naturalny krajobraz wiej ski.że istotne składniki środowiska. W sumie turystyka masowa przyczynia się do zmian w strukturze przestrzennej i funkcjonalnej obszar w wiejskich. W roku 1983 za 10 tys. drogi. mająteż sw j wymiar negatywny. w wyniku ekspancoraz ściślej sji masowej turystyki. a odnosi się do struktury podaży i popytu. w kt rym stale żyje miejscowa ludność. Polega ona na zdawaniu sobie sprawy ze znaczenia środowiska przyrodniczego dla wsp łczesnego człowieka oraz gospodarki. USD można było nabyć 4 tys.Wahania sezonowe działalnościgospodarczej w turyStyce powodują wiele konsekwenŻycia.U podstaw działania szeroko rozumianej gospodarki turystycznej musi r wniez lec pełna świadomość sozoekologiczna. Jednym z niekorzystnych przejaw w rozwoju turystyki może być powstawanie i umacnianie zależnościkraj w przyjmujących od kraj w ta wysyłających turyst w. Fakt ten jest wyjątkowo dokuczliwy dla ludności miejscowej i obniża jej standard Jednąz istotnych cech turyStyki jest sezonowość.ra ptzez władzę polityczną. Można więc powiedzieć.Dysfunkcje te są dośćtrudne do sklasyfikowania.obniza więc jakośćżycia tej ludności. Na przykład na Wyspach Karaibskich i na Hawajach ceny ziemi osiągają Zawrotne sumy. iż ta oczywista zależnośćekonomiczna jest akceptowana przez pailst:wa przyjmujące gościzagranicznych. Dla porządku należy też zaprezentować opinie. tereny sportowe itp. Efekty tego splecionego życia międzynarodowego. zar wno dla społecze stwa przyjmującego. turystyka masowa konsumuje cji natury gospodarczej. zwłaszcza zaś 426 juz niejednokrotnie podkreślano. Powinna ona zapewnić ochronę środowiska przyrodniczego w taki spos b. m2 teren w budowlanych. przeto każdy ktaj o rozwiniętych funkcjach turystycznych dryy do poprawy swojej pozycii na rynku. Ryzyko zvłiązane z sezonowością odnosi się najczęściej do bezrobocia w okresach poza sezonami turystycznymi. szczeg lnie atrakcyjnych turystycznie. kempingi. w 1988 r. Środkiem zaradczym w tym względzie może być wydłużaniesezon w. Gł wnym narzędziem ochrony region w i miejscowości turystycz_ nych przed szkodliwymi skutkami rozwoju turystyki powinna być kon_ sekwentna polityka turystyczna pa stwa. Ponadto wchodzenie danego kraju na rynek turystyczny i chęć ufizymania się na nim nie są wymuszane. olbrzymią ilośćusług i d br. Umożliwia ona przepływ kapitał w. Na uwagę zasługują teŻ ne?atywne skutki rozwoju turysĘki masowej w sferze życia gospodarczeTo.) wielu obszar w wiejskich. jako podstawowe elementy tej świadomości. stanowiących podstawę gospodarki turystycznej.

kt re warto sobie uświadomići w miarę mozliwości uwzględniać w rachunku ekonomicznej efektywności przedsięwzięć w dziedzinie turystyki. C' Kaspar i K. problem zaśsprowadza się do jego skali. jaką są rezerwaty dzikich zwierząl Przyjmując. Prawie wszystkie stanowiska pracownik w wysoko kwalifikowanych zajmują mieszkarcy metropolii i obcokrajowcy' Przytoczone przykłady dysfunkcji turystyki w życiu gospodarczym kraj w przyjmujących mają. Wydawnictwo UW Warszawa 1994.lecz na razie z mĄmi efektami. R wnież turystyka krajowa. 6Ż5 mln zagranicznych podr zy w 1998 r. U podstaw dylematu. W konsekwencji powoduje to znaczny odpływ dewiz do kraj w wysoko uprzemysłowionych. iż dla niekt rych kraj w rozwijających się turystyka może być interesem niekorzystnym. że ptzykład Kenii nie jest od_ osobniony' można powiedzieć. czy też może w wielu przypadkach temu zdrowiu szkodzić? 2l 22 Na przykład J. zwłaszcza międzynarodowej . Przeprowadzona w tej książce wieloaspektowa prezentacja rozwoju turystyki wskazuje na liczne implikacje rozmaitej natury. Specjaliści2' rozwa' żając funkcje i dysfunkcje turystyki. Przecławskj' Turystyka a światwsp łczeslcy. Wskazuje się też w tych krajach na stosunkowo niski udział zatrudnienia pracownik w miejscowych w zatrudnieniu og lnym w gospodarce turystycznej. Kwota ta nie uwzględnia wydatk w na usługi transportowe. B. przedsiębiorstw ' s Czy zawsze jest tak. W praktyce tych kraj w czę_ sto się stwierdza nieuzasadniony import poszukiwanychprzez turyst w d br konsumpcyjnych. na kt re brak jednoznacznych odpowiedzi. nadmierny odpływ dewiz obniża efekt mnożnikowy dochod w turystycznych par stwa. Turystyka stała się w mijającym stuleciu nieodłącznym elementem wsp łczesnej kultury bytowania społecze stw. przekształcając dynamicznie oblicze odwiedzanych miejscowości. obejmuje swoim zasięgiem liczne rzesze społeczelistwa. ze im kraj turystyki docelowej jest biedniej_ szy. gdyŻ dotyczą one gł wnie pozaekonomicznych funkcji turystyki. W krajach. atakże coraz większymi wpływami os b prywatnych. w 1998 r. zgłaszają wiele pytar{.--l miary w tych krajach i regionach turystycznych. np. czy wsp łczesna turystyka jest błogosławierStwem. import nowych technologii (know-how). w kt rych brakuje odpowiednich własnych środkw kontroli ziemi. czy przekIe Stwem. Przecławski' K. Jednocześnie. Inwestycje zagraniczne w krajach i regionach turyStycznych takŻe mogą być źr dlem niekorzystnych zjawisk ekonomicznych.). Mimo pomocy zagranicznej rząd Kenii mu_ si nawet dofinansowywać swoją gł wną atrakcję turystyczną. kt re osiągają dochody w bilansie płatniczym' opierając się na turystyce rozwijanej przezkapitałzagraniczny. Można spotkać opinie. Tietz. region w i kraju.4. w miarę rozwoju wsp łczesnej turystyki. 4Ż8 429 . kt re dla przykładu mozna zaK. samorząd w lokalnych i budżet w par(stwowych' TUrystyka międzynarodowa stała się duzym biznesem. rzecz jasna. co stanowiło 97o wartościĘestrowanego światowegoeksportu. Krippendorf. W Kenii np. wpływy z niej wyniosły 445 mld USD. tkwią r żne wątpliwości. tym niekorzystniej wypada rachunek koszt w i zysk w. -sPoŁEczNYcH KoRzYśol RozWoJU wsPÓŁczEsNEJ TURYST YKl KoszTow ]] i organizacji turystycznych. notuje się coraz liczniejsze głosy krytyczne pod jej adresem. Jeśliwziąć pod uwagę turystykę międzynarodową. to fascynuje ona cotaz większą liczbąprzy' jazdlw i wyjazd w (np. charakter sygnał w. rozwijająca się coraz szybciej w krajach atrakcyjnych turystycznie. Naturalnie są podejmowane pr by blokady zakup w ziemi przezkapitał zagraniczny (gł wnie japo ski na Hawajach). Większośćdochod w idzie natomiast do właścicieli hoteli. iż uprawianie turystyki sprzyja zdrowiu ftzycznemu i psychicznemu. nie przemyślane transfery zysk w itp. przede wszystkim ugrupowar międzynarodowych. Literatura przedmiotu noĘe w tym względzie przede wszystkim odpływ dewiz za granicę. 6. Pruecławskim22 ująć w formie kilku pytar . Samo zjawisko odpływu dewiz należy uznać za nieuniknione. BILANS GOSPODARCZO. zaledwie 30vo wpływ w dewizowych pozostaje w kraju.

Koszty gospodarczo-społeczne to: I inflacja. a sezonowośći bezrobocie.Czy w miejscowościach turystycznych stosunki międzylu-clzkie stają się lepsze. zapoznanie się ludnościdanego kraju (regionu. Jedno jest dziśpewn-e. iż wątpliwości narastają w miarę studi w nad skutkami rozwoju wsp łczesnej turystyki dla r Źnych sfer wsp łczesnego życia. rzy szy jej przestępczość. Korzyścigospodarczo-społeczne r r r r r r to: napływ dewiz. narkotyki? Czy wiedza. konflikty. czy możejest zupełnie inaczej? A może turystyka przy. społecznych. iż oczekiwany obraz bywa spłycony lub wprost fałszywy? Czy turyści chronią środowisko przyrodnicze i społeczn e. I niewykorzystanie infrastruktury turystycznej przez ludnośćmiejscową ze względu na brak środkw lub fizyczną niedostępnośćtej I I infrastruktury (getto turysty czne). w gruncie rzeczy ma charakter poglądowy. większa r t I I a miejscową. nie wszystkie dają. os b niestworzenie możliwości wykwalifikowanych i dodatkowej w miejscowościach rolniczych. klasowych. 430 korzystanie z istniejącej infrastruktury turystycznej przez ludność inwestycje. polepszenie infrastruktury komunalnej przez budowę infrastruktury turystycznej.ksenofobia. niszczenie krajobrazu jako skutek błędnego oszacowania chłonnościturystycznej obszaru. turystycznej. ze turystyka spełnia funkcje wychowawczc. co po_ twierdziły nauka i praktyka: rozwoju wsp łczesnej turyStyki nie możta zatrzymać. pijar{stwo. a niekt re nie są dotąd rozpoznane.ię it **tyfikować. wzbogacanie treścioświatowych.brak zrozumienia i działalnośćna pokaz. I wycieki dewiz. zachowanie i wspieranie d br kultury odbudowa dzieł architektury. religijnych i rasowych. międzynarodowy pok j i zrozumienie. jaką zdobywają turyściw czasie poar ty i pobytu w innych miejscowościach. efekt mnożnikowy. Przytoczone pytania można mnożyć. krajach. bieniem dotychczasowej. Może do tworzenia optymalnego modelu Przytoczony bilans zalet i wad rozwoju wsp łczesnej turystykl vki. I zaniechanie alternatywnego wykorzystania zasob w miejscowych i ich niszczenie. przełamywanie barier. ziłaszcza z wykorzystaniem miejscowych zasob w i produkt w. zeszpecenie krajobrazu przez obiekty turystyczne. dla młodzieży. żnorodność działalności gospodarczej. czy może zdarza się. że jĄ uprawianio Czy : : : : : polepszenie poziomu zaopatrzenia ludności.poniewaz sązbyt|iczne. . sztuki i rzemiosła wskutek dopasowania komercjalizacja ich do gust w turyst w. mieszanie się cy- I n wilizacji. a tym samym utrata tozsamości. to można zaprezentować bilans korzyścl oraz koszt w wsptłczesnej turystyki w sferze gospodarczej ispołecznej. spiesza niekt re procesy patologii społecznej? nie przynosi w tych sferach życia pozytywnych a towa'yn1io*. jest zawsze pogłę. duże obciążenie ekologiczne wskutek działalności kultury. prostytucja.kobiet. miejscowości)z innymi wzorcami socjologicznymi i kulturowymi. regionach. Faktem jest. wsparcie gospodarki dzięki produkcji towar w i usług dla turyst w. zabtrzenia ustalonej r wnowagi kulturowej i religijnej' ksenofobia. czy też może przyczyniają się niekiedy do jego dalszej degradacji? zavłsze jest tak. pracy np. I wahania ekonomiczne i niezr wnowa'żony rozw j. wykorzystanie istniejącej infrastruktury. językowych. gdyż wszystkich za7et i wad turystyki nie można określić. A skoro tak jest. świadomości ekologicznej i kształĘ" po"yiy*n" posta. wy turyst w wobec innych ladzi? A może jest tak. docenianie własnych i obcych wartości społeczno-kulturalnych. kulturowe. : nieodwracalność funkcj i obiekt w infrastrukturalnych. przestępczość. np. Są to tylko ptzyklady.

markerlng. Krak w 1992. Warszawa 1990. Turystyka.. Altkorn J.BIBL!OGRAFIA Altkorn J. organizacja turysĘki w Polsce. Seasonality in Tourism. Cowell D.. Warszawa 1992. Podstawy marketingu turystycznego.. Cieloch G. Butowski L. Warszawa 1998. Wydawnic_ two Naukowe PWN. 26. PART. Rogozir ski K. Usługi... Oxford 1990. Heinemann Professional Publishing.. Nowakowska A. Promocja produktu turystyczne7o w obrocie ą krajami o gospodarce rynkow ej.Pergamon 2001.A. Miinchen-Wien 2000. SGPiS... produkcja.. Warszawa 1994. Cząs wolny . Warszawa 1 987.. AE. Altkorn J. Konsumpcja d br i usług turystycznych w gospodarstw ach domowy ch. Oldenburg Verlag..Monografie-Ruch Turystyczny" z.. PWE. Warszawa 1996. Warszauła 1999Baum T. The Marketing of Services.czasem lconsumpcji?.. APT MART. Kuczytiski J. R. 433 . PWE. Instytut Turystyki. rynek. Dreyer A.. Kulturtourismus. Daszkowska M. Bosiacki S. Bąk S. Davidson K. Strategia marki. Marketing w turystyce. Warszawa 1996. Wydawnictwo Naukowe PWN... Lundtorp 5.

Marketing for Tourism. 1995.. Kaspar C. Instytut Turystyki. Gospodarla turystyczna u progu XXI wieku. 434 szavta 1997.. I. Warszauła 1999.Innowacja".. Hanis P'. St.. Kr l A. Zarzqdzanie hotelarstwem i gastronomiq. GTN. Eseje psychologiczne. Obszar recepcji turystycznej jako przedmiot zarzqdzania strategicznego. PWE. Wosia.Drzewicki M. Robinson Ch. Majewski J. Warszawa 1998. . hr7qdzanie turysĘką i jej podmiotami w miejscowości i regionie. Pielgrzymki i turysĘka religijna w Polsce.A. War- Holloway LCh. Kaspar C. Kornak A. Jędrzejczyk J.. Geografia hotelarstwa' Wydawnictuło IJŁ. Kowalczyk A. wydawnictwo. Warszawa 1995.. PWN.. Plant R. Pręntice Hall. Bern-stuttgart-Wien 1 995. praca zbiorowa pod red... Byd. Instytut Turystyki. Verlag Paul Haupt.. Biura podr ży na rynku turyStycznym. AE. Wydawnictwo Naukowe Pv/N. Wrocław 1991. Międzynarodowy ruch osobowy. Planowanie 7ysku w hotelarstwią Wydawnictwo Naukowe PWN. Gaworecki W. Pitman.. Encyklopedia agrobiznesu. AE. Wydawnictwo AE.Świadectwo''. Pozna(t 1997 .. Warszawa 19'18.. Warszawa*Poznail Konieczna-Doma ska A. S. K-PS-Ed. Warszawa 1998. Gołembskiego.. praca zbiorowa pod red. PWE. Kornak A. PWE... Wrocław 2001. praca zbiorowa pod red. Wydawnictwo UG. AwĘ Pozna 2000.. Gaworecki w. Geneza i funkcje. London-New York 2000.. 19'77.. Warszawa 1992. Holloway J. London 1989. TurysĘka wiejska i rozw j lokalny. Pozna 200I. turystyki i hotelarstwa. Warszawa 1994. Eleme nĘ tury s tyki mię dzynaro dowe7. mocje. Verlag Paul Haupt. AE.goszcz 1999.. Wprowadzenie do zarzqdzania w turystyce. Warszawa Gołembski G. Medlik S...Ch. Kornak A.. Bydgoszcz 1991. o człowieku wielowymiarowym. Fundacja . Ż002..w. Jafariego. Gdą ska aglomeracja. Wrocław 1991. Wydawnictwo Naukowe PWN. G. Marketing w turystyce.A. Warszawa 1988. Marketing usług turystycznych. ODK . K-PS-Ed.. Lane B.W.. ce.. Kotler Ph. Management im Tourismus.Śląsk''. Upper Saddle River...... Gdar sk 1976. Bydgoszcz Dziedzic E.. Routledge. Warszawa 1991.. Leksykon podr ży. Elementy infrastruktury turysĘcznej i paraturysĘcznej.w. A.Orbis" S. hrzqdzanie. Jackowski A.. Bern und Stuttgart 1991. Kozielecki I.Fundusz Wp łpracy''. Marketing for Hospitality and Tourism.. Pitman. Droga do europejskiego rynku wewnętrzne7o w turysty- . Makens J. Wrocław 1992. Warszawa 1995. Ekonomiką turyStyki.. Ekonomika turystyki.. Encyclopedia of Tburism. Kornak 4. Knowles T. Warszavła 1999. ŁazarekR'. Bowen J. AgroturysĘka. PWE. 1999. WSE. Kornak A..Monografie i Opracowania" nt 442. praca zbiorowa pod red. The Business of Tburism. London 1986. Kaspar C. AE. Warszawa 1989. Die Tourismuslehre im Grundriss. Usługi pośrednictwa i orTąnizacji w rozwoju rynku turystycznego. J. Bosiackiego.Ch.. SGH. Funkcja turystyczna Augustowa.Instytut Turystyki. Kompendium wiedzy o turystyce.. praca zbiorowa pod red. Ekologiczne uwarunkowąnią i funkcje turystyki. Wydawnictwo Naukowe PwN. Rapacz A. Ł dź 200r. Warszavła200I. New Jersey. Libera K. Kornak S. Giezgała J'' Turystyka w gospodarce narodowej. marketing i pro- Holloway J..Y. Warszawa 1969. Fundacja. Biura podr ży na rynku. Nowy system kierowania (management) w turystyce. Gda sk 1993.... Konieczna-Domariska A. Liszewskiego. SGH. Przedsiębiorstwo turystyczne w gospodarce wolnorynkowej. Katowice l995.

D. Przecławski K. praca zbiorowa pod red. Hotelarstwo.PWE Warszawa 1994. Kufla. Ochrona prawna konsumenta w uregulowaniach publicznopraw- Turkowski M. G. New York 1988.. Zarys ekonomiki i organizacji hotelarstwa. praca zbiorowa pod red... PWE. Turystyka jako sfera zaspokajania potrzeb osobistych. Wydawnictwo AE. Management in Hotellerie und Gastronomie. Leisure and Tourism. Gartnera. Ruch prTyjazdovry z Zachodu do v.C. Przecławski K. Pozna 1999. Warszawa 1984. B. AE. organizacja ruchu turyStyczneqo na wsi. Krak w 1996. 436 437 . Pilotąż wycieczek zagranicznyc .. W. AE. Lime'a.e Żoo0. Szczecin 1987. pa stw sojako vvyraz luki na europejskim rynku turystycznym. Warszawa Warszawa 1993. Przecławski K'. Gda sk 1995. Biblioteka .. Daszkowskiej. FranKurt am Main 1992. Wydawnictwo Prawnicze. Przedsiębiorstvvo turystyczne. Marketing usług. Przed trzecim przyspieszeniem. Junga. praca zbiorowa pod red. Warszawa 1994. PotrTeby konsumpcyjne.E. mateiały podstawowe Kongresu Turystyki Polskiej.. Wydawnictwo Naukowe PWN. Gołembskiego. Gda sk 1993. 2002. Człowiek a turystyka. UKFiT Warszawa 1996. AE. Gołembskiego. Nasza Księgarnia. Marketing usług hotelarskich.rt Metody sĘmulowania rozwoju turysĘki w ujęciu przestrzennym' praca zbiorowa pod red. Czy kultura jest do zbawienia koniecznie potrzebnaŻ.. Poznar{ 1998.. Marketing usług. Senyszyn L. siciriskiego. Humanistyczne podstawy turysĘki. Miotke-Dzięgiel J.T.. z' Ż63. Warszawa TurysĘka a człowiek i społeczeltstwo. Wodejko 5. PAPT. Wydawnictwo UG. Deutscher Fachverlag..Prace Naukowe Politechniki Szczecir skiej" nr 338. . Wodejko S'.-BIS. Warszawa 1968. Nestorowicz M. Warszawa 1995. Sierpi ski J.. Wydawnictwo Naukowe . Instytut Turystyki. Wydawnictwo UG.W. Trends in Outdoor Recreation. Krako no mi c zne uw 1993.. cjalistycznych . Wydawnictwo (JW.Mentor''. SfW . Sp r o wzrost gospodarczy. Turystyka a światwsp łczesny. Turystyka a wychowanje.Monografie'' nr 88. Wydawnictwo UG. Warszawa 1989. Warszawa 1997.. Warszawa 1996. PWN. Gda sk 1992. Warszawa 1994. Witulska 1. Warszawa Turkowski M.Semper".Monografie i Opracowania" nt 288. Ekonomiczne zagadnienia turysĘłi wsH' Warszawa TurysĘka . wsiĘ Warszawa 1999. . Ż003. Podstawy i zasady działania.. G..Monografie i opracowania'' nr 262' scPis.C. Nowakowsk a A'.Iil\brane zagadnienia. Warszawa Sikora J. Middleton V. Przecławski K. S p ołe c zno . Schaetzing E... J. PWE. praca zbiorowa pod red..Szansq rozwoju kraju. Prawo turystyczne. M. PIW. Krak w 1996.ybranych 1997. Poznalt Ż002. Naumowicz K. 1989. Warszawa 1986. Warszawa 1986. Gda sk Mishan 8J. .. Pluta-olearnik M. A. Zarys marketingu usług. Organizacja i zarzqdzanie hotelem... Styl życia' Koncepcje i propozycje' praca zbiorowa pod red. . Payne A.Wię- WZZ. Warszawa 197 . Warszauła 1973. praca zbiorowa pod red. Usługi pośrednictwaw polskiej gospodarce turysĘcznej.. PUS.. Przecławski ego. Rapacz A. zi". PwE. Wielowieyski A.. Krak w 1988. hrądzanie i marketing w kulturze i rekreacji. Tulibacki T.. ElemenĘ marketingll.. Woźniakowski J. K. kw arunkow ania ruc hu turystyczne?o w układach przestrzennych. AL. Turystyka morska. I99Ż.Znak". Marketing w turystyce. nych. Ząrys socjologii turyStyki. ptaca zbiorowa pod red. SGPiS. Wydawnictwo UG.. FBC. Rozw j usług turysĘcznych u proqu XXI wieku. CABI Publishing..

. A.Monografie i Opracowania" nr 448. Kornaka. Warszauta 1994.. Warszawa 1999. Znaczenie ochrony prawnej konsument w usług turystycznych dla rozwoju turystyki w Polsce. Wydawnictwo Naukowe PWN...Prace Naukowe AE w Katowicach''. . Zawistowska H. Podstawy i mechaniruy ksztąłtowąnia konsumpcji usług turystycznych. Żabi ska T.. SGH. . praca zbiorowa pod red. Katowice 1990.il Zarzqdzanie turysĘką.

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->