P. 1
prawo karne część ogólna

prawo karne część ogólna

|Views: 368|Likes:
prawo karne skrypt radwański
prawo karne skrypt radwański

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: Tomasz Płonka on Jan 13, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/03/2014

pdf

text

original

Sections

  • Skrypt do Prawa Karnego(nauka o przestępstwie)/B.Migas/
  • Funkcje prawa karnego
  • Zasady prawa karnego
  • Wykład Dietera Shenka(zbrodnia sądowa)
  • Budowa przepisu i normy prawnokarnej
  • Sankcja prawnokarna
  • Budowa normy prawnokarnej
  • Przedmiot ochrony prawnokarnej
  • Struktura przestępstwa
  • Trójelementowa definicja przestępstwa(Ernst Beling)
  • Czteroelementowa definicja przestępstwa
  • Pięcioelementowa struktura przestępstwa
  • Teorie związku przyczynowego(czyn a przypisanie skutku)
  • Karalność czynu(II element przestępstwa)
  • Bezprawność czynu zabronionego(III element przestępstwa)
  • Kontratypy(opis)
  • Podmiot przestępstwa(sprawca)
  • Odpowiedzialność karna a wiek
  • Gwarant w ujęciu prawnokarnym
  • Czyn zabroniony kwalifikowany przez następstwo
  • Wina(V element przestępstwa)
  • Teorie winy
  • Formy stadialne przestępstwa
  • Zamiar
  • Przygotowanie
  • Postacie zjawiskowe przestępstwa
  • Sprawstwo
  • Jednosprawstwo
  • Pomocnictwo
  • Karalność za przestępstwa w postaci zjawiskowej
  • Zbieg przestępstw i zbieg przepisów ustawy
  • Zbieg przepisów ustawy
  • Zbieg przestępstw
  • Nauka o karze/O.Bączyk/
  • Kara kryminalna(pojęcie, teorie cele)
  • Kary(rodzaje)
  • Środki karne
  • Zasady i dyrektywy wymiaru kary
  • Nadzwyczajne złagodzenie i nadzwyczajne obostrzenie kary
  • Warunkowa reakcja karna
  • Uchylenie i darowanie kary
  • Środki zabezpieczające
  • KRADZIEŻ(i jej odmiany)
  • ROZBÓJ(i jego odmiany)
  • OSZUSTWA
  • PASERSTWO
  • Zaostrzenie i złagodzenie odpowiedzialności karnej
  • Pranie pieniędzy i korupcja

Skrypt do Prawa Karnego(nauka o przestępstwie)/B.

Migas/
(Skrypt obejmuje wykład prof. Witolda Kuleszy z 2008/2009, podręcznik prof. Indecki i prof. Liszewska wyd. z 2002, komentarz z ćwiczeń dr Wiciński oraz poprzedni skrypt z roku 2004 w zakresie poruszanym na wykładzie kursowym z prawa karnego materialnego 2008/2009)1
SKRYPT DO PRAWA KARNEGO(NAUKA O PRZESTĘPSTWIE)/B.MIGAS/..................................................1 POJĘCIE, FUNKCJE I ZASADY PRAWA KARNEGO.........................................................................................................................2 POJĘCIE PRAWA KARNEGO........................................................................................................................................................2 FUNKCJE PRAWA KARNEGO.......................................................................................................................................................2 ZASADY PRAWA KARNEGO.......................................................................................................................................................3 WYKŁAD DIETERA SHENKA(ZBRODNIA SĄDOWA).....................................................................................................................5 BUDOWA PRZEPISU I NORMY PRAWNOKARNEJ...........................................................................................................................8 SANKCJA PRAWNOKARNA.........................................................................................................................................................9 BUDOWA NORMY PRAWNOKARNEJ.............................................................................................................................................9 PRZEDMIOT OCHRONY PRAWNOKARNEJ..................................................................................................................................10 STRUKTURA PRZESTĘPSTWA..................................................................................................................................................11 TRÓJELEMENTOWA DEFINICJA PRZESTĘPSTWA(ERNST BELING). ...................................................................................................11 CZTEROELEMENTOWA DEFINICJA PRZESTĘPSTWA........................................................................................................................11 PIĘCIOELEMENTOWA STRUKTURA PRZESTĘPSTWA........................................................................................................................11 PODZIAŁY PRZESTĘPSTW......................................................................................................................................................12 CZYN W UJĘCIU PRAWNOKARNYM(I ELEMENT PRZESTĘPSTWA) ...............................................................................................14 POJĘCIE CZYNU....................................................................................................................................................................14 OKOLICZNOŚCI WYŁĄCZAJĄCE CZYN........................................................................................................................................17 TEORIE ZWIĄZKU PRZYCZYNOWEGO(CZYN A PRZYPISANIE SKUTKU)...............................................................................................20 KARALNOŚĆ CZYNU(II ELEMENT PRZESTĘPSTWA)...................................................................................................................23 BEZPRAWNOŚĆ CZYNU ZABRONIONEGO(III ELEMENT PRZESTĘPSTWA)......................................................................................23 OKOLICZNOŚCI WYŁĄCZAJĄCE BEZPRAWNOŚĆ CZYNU(KONTRATYPY - TEORIA)................................................................................24 KONTRATYPY(OPIS)..............................................................................................................................................................26 KARYGODNOŚĆ CZYNU(SPOŁECZNA SZKODLIWOŚĆ)(IV ELEMENT PRZESTĘPSTWA).....................................................................42 PODMIOT PRZESTĘPSTWA(SPRAWCA).....................................................................................................................................43 ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNA A WIEK........................................................................................................................................43 GWARANT W UJĘCIU PRAWNOKARNYM.....................................................................................................................................46 UMYŚLNOŚĆ I NIEUMYŚLNOŚĆ W OCENIE PRAWNOKARNEJ........................................................................................................49 UMYŚLNOŚĆ(ZAMIAR I POSTACIE ZAMIARU)..............................................................................................................................49 NIEUMYŚLNOŚĆ....................................................................................................................................................................52 CZYN ZABRONIONY KWALIFIKOWANY PRZEZ NASTĘPSTWO...........................................................................................................54 WINA(V ELEMENT PRZESTĘPSTWA)......................................................................................................................................55 TEORIE WINY.......................................................................................................................................................................56 OKOLICZNOŚCI WYŁĄCZAJĄCE WINĘ.........................................................................................................................................58 FORMY STADIALNE PRZESTĘPSTWA........................................................................................................................................71 ZAMIAR..............................................................................................................................................................................72 PRZYGOTOWANIE..................................................................................................................................................................72 USIŁOWANIE........................................................................................................................................................................74 POSTACIE ZJAWISKOWE PRZESTĘPSTWA.................................................................................................................................78 SPRAWSTWO........................................................................................................................................................................83 PODŻEGANIE........................................................................................................................................................................86 POMOCNICTWO.....................................................................................................................................................................87 KARALNOŚĆ ZA PRZESTĘPSTWA W POSTACI ZJAWISKOWEJ ...........................................................................................................88 ZBIEG PRZESTĘPSTW I ZBIEG PRZEPISÓW USTAWY...................................................................................................................91 ZBIEG PRZEPISÓW USTAWY.....................................................................................................................................................91 ZBIEG PRZESTĘPSTW..............................................................................................................................................................93
1

Skrypt ma charakter jedynie pomocy naukowej, jest niekomercyjny, autorzy nie ponoszą odpowiedzialności za jego używanie, rozpowszechnianie, powoływanie a w szczególności nie ponoszą odpowiedzialności za niezdany egzamin z prawa karnego lub z jakiegokolwiek zakresu poruszanego w niniejszym skrypcie. Skrypt stanowi interpretację tekstów i wykładów autorów podanych na wstępie, więc nie ponoszą oni odpowiedzialności za żadną z informacji zawartych w skrypcie. Autorzy niniejszego skryptu życzą powodzenia na egzaminie i zachęcają do samodzielnego badania dogmatyki prawa karnego.

1

NAUKA O KARZE/O.BĄCZYK/..............................................................................................................................97 KARA KRYMINALNA(POJĘCIE, TEORIE CELE)..............................................................................................................................97 KARY(RODZAJE)...................................................................................................................................................................99 ŚRODKI KARNE...................................................................................................................................................................103 ZASADY I DYREKTYWY WYMIARU KARY.................................................................................................................................110 NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE I NADZWYCZAJNE OBOSTRZENIE KARY.........................................................................................115 WARUNKOWA REAKCJA KARNA.............................................................................................................................................121 UCHYLENIE I DAROWANIE KARY............................................................................................................................................126 ŚRODKI ZABEZPIECZAJĄCE....................................................................................................................................................133 CZĘŚĆ SZCZEGÓLNA /O.BĄCZYK/...................................................................................................................135 KRADZIEŻ(I JEJ ODMIANY).............................................................................................................................................135 ROZBÓJ(I JEGO ODMIANY)................................................................................................................................................139 OSZUSTWA..................................................................................................................................................................142 PASERSTWO................................................................................................................................................................146 ZAOSTRZENIE I ZŁAGODZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ.......................................................................................................147 PRANIE PIENIĘDZY I KORUPCJA..............................................................................................................................................148

Pojęcie, funkcje i zasady prawa karnego
Pojęcie prawa karnego
Prawo karne to zinstytucjonalizowana przemoc(kara), która jest reakcją na przemoc niezinstytucjonalizowaną (przestępstwo). Jest to reakcja państwa na przestępstwo. Prawo karne jako dziedzina prawa dzieli się na 3 podstawowe działy: • Prawo karne materialne(głównie k.k. ) • Prawo karne procesowe(głównie k.p.k.) • Prawo karne wykonawcze(głównie k.k.w.) Te trzy działy prawa operują w zakresie systemowej jedności, dotyczą całości procesu w jakim państwo reaguje na przestępstwo, czyli wskazuje zachowania, które są przestępstwami, opisuje procedurę w jakiej osądza się sprawcę takiego zachowania oraz sposób i wymiar reakcji prawnokarnej, a także reguluje sposób wykonania sądowego wyroku w danej sprawie(tzw. prawo karne sensu stricte) Poza naukami normatywnymi wchodzącymi w skład prawa karnego sensu stricte rozwijają się nauki pokrewne, które są bezpośrednio związane z tematyką prawa karnego( np. kryminologia, wiktymologia, kryminalistyka, polityka kryminalna, medycyna sądowa) Prawo karne sensu stricte poszerzone o nauki pomocnicze tworzą wspólnie prawo karne largissimo senso, które ma na celu zapobieganie i przeciwdziałania patologii społecznych.

Funkcje prawa karnego
Prawo karne jest częścią całego porządku prawnego, który ma na celu zapewnienie ładu społecznego, dotyczy przede wszystkim dóbr chronionych prawnie(najważniejszych dla danej społeczności: życie, zdrowie, własność) oraz sposobu postępowania z tymi dobrami. Jak każda dziedzina prawa, prawo karne zostało ustanowione by realizować pewne konkretne funkcje: Funkcja sprawiedliwościowa: Związana z rodzajem i wymiarem kary. Ta funkcja ma na celu zaspokojenie poczucia sprawiedliwości. Problem sprawiedliwości w prawie karnym dotyczy sprawiedliwości postrzeganej ze strony pokrzywdzonego, oskarżonego oraz społeczeństwo. W wypadku zachwiania tej funkcji następują negatywne skutki: 2

Gdy prawo karne jest zbyt łagodne dla przestępstw – spadek zaufania społeczeństwa i pokrzywdzonych do organów wymiaru sprawiedliwości co prowadzi do samodzielnego wymierzania sprawiedliwości poza gmachem sądu. (biznesmeni w sportowym stroju wymierzający kary cielesne) Gdy prawo karne jest zbyt surowe dla przestępstw – wywołuje litość i współczucie społeczeństwa do przestępców, co zaburza całą zasadność sankcji karnej, która powinna dotyczyć jedynie czynów karygodnych(np. konfiskata majątku za domową produkcję wysokoprocentowego alkoholu)

Funkcja ochronna: Prawo karne chroni dobra prawne szczególnie ważne dla danej społeczności i ma na celu zapobieganie naruszania tych dóbr. Związana jest z karą kryminalną, która składa się z istoty kary(dolegliwość) oraz celu kary(skutek wychowawczy, resocjalizacyjny).Z funkcji ochronnej wyprowadza się bezpośrednio: • Funkcja prewencyjna: jest realizowana poprzez wskazanie dóbr chronionych prawnie i czynów dotyczących tych dóbr, które podlegają karze(prewencja generalna), ma na celu odstraszyć i zniechęcić potencjalnych przestępców od dokonywania opisanych w ustawie karnej czynów(z punktu widzenia ustawodawcy najbardziej pożądane jest aby powstrzymywanie się od popełniania przestępstw wynikało z przekonania o słuszności o słuszności obowiązujących norm prawnych. Gdy jednak mimo to sprawca dopuści się naruszenia dobra prawnego nie stosując się do obowiązujących przepisów, państwo poprzez swoją prawnokarną reakcję ma na celu wpłynięcie na sprawcę tak aby nie popełnił ponownie przestępstwa(prewencja indywidualna)(związana z celem kary). • Funkcja represyjna(związana z istotą kary): Istotą kary kryminalnej jest wywołanie dolegliwości u sprawcy w ramach reakcji państwa(przemoc zinstytucjonalizowana) na przestępstwo(przemoc niezinstytucjonalizowana). Funkcja gwarancyjna: Jedna z najważniejszych funkcji prawa karnego. Prawo karne realizuje funkcję gwarancyjną wyznaczając granicę bezprawia, z jednej strony wskazując wszystkie zachowania, które będą skutkować reakcją w postaci kary kryminalnej, z drugiej zaś strony wskazuje, iż tylko i wyłącznie te zachowania, dokładnie opisane w ustawie będę skutkować karą, a więc gwarantuje z jednej strony karę za przestępstwa, a brak kary za czyny, które przestępstwami nie są. [Art. 1 k.k] Prawo karne ma zatem wskazywać które czyny są karalne, jaka i w jakiej wysokości grozi kara za dane czyny i kto i nijakiej podstawie będzie osądzał czy czyn miał miejsce i jaką zastosować karę. Z funkcji gwarancyjnej wypływają bezpośrednio zasady prawa karnego.

Zasady prawa karnego
W obrębie prawa karnego funkcjonują ustalone zasady, które znajdują odzwierciedlenie w ustawie karnej, a które towarzyszą prawu karnemu od początku jego istnienia. Zasady te są fundamentem funkcjonowania całej gałęzi prawa, więc ich naruszenie i osłabienie podważa zasadność funkcjonowania prawa karnego w ogóle. Lex retro non agit(w prawie karnym) Podstawą odpowiedzialności karnej mogą być jedynie przepisy zawarte w ustawie, która obowiązuje w chwili dokonania czynu przez sprawcę. Stosowanie tej zasady ma fundamentalne znaczenie nie tylko dla prawa karnego, ale dla całego systemu(L.L Fuller uważa, że przepisy przewidujące wsteczne działanie prawa nie są prawem, gdyż nieracjonalne i niewykonalne jest wymaganie stosowania norm, bez ich ogłoszenia). Wydawanie ustaw karnych z mocą wsteczną neguje funkcję gwarancyjną, gdyż doprowadza do sytuacji, gdzie nie wiadomo jakie zachowania będą karalne w przyszłości a jakie nie, a zatem nie są one żadną regulacją zachowań ludzkich(wg Fullera w ogóle nie jest to prawo). Ta zasada znajduje swoją gwarancję[Art. 1 k.k. oraz Art. 42 Konstytucji RP]. /naruszenie – 30 X 1944 dekret PKWN „o ochronie państwa” art. 18 – dekret wchodzi w życie z dniem ogłoszenia 3 XI 1944, z mocą obowiązującą od 15 VIII 1944. Art.1 kto zakłada związek mający na celu obalenie demokratycznego ustroju polskiego[…] Bezprawie tego zdarzenia oznacza, iż oskarżony w momencie popełnienia czynu nie ma i nie może mieć pojęcia o tym, że będzie to czyn zabroniony przez ustawę, a więc w żaden sposób nie działa sprzecznie z 3

Anzelm Feuerbach sformułował zasadę po łacinie w roku 1801.k. 4 . Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (Rewolucja Francuska – 1789) 3. Jest to również zakaz stosowania wykładni rozszerzającej i analogii na niekorzyść oskarżonego.k. Postulat ten zakłada formułowanie na tyle precyzyjnych przepisów na ile to możliwe bez uchybienia innym zasadom prawa karnego. Jest to oczywiście postulat. który został wydany w odpowiedniej procedurze. gdyż odmawiał mu uściśnięcia ręki. Ustawa co prawda nie przewiduje odpowiedzialności karnej za czyn sprawcy. Ponowna taka sytuacja miała miejsce w Polsce gdy dekret z 14 XII 1981 stał się podstawą ukarania uczestników strajku z dnia 13 XII 1981. jego zachowanie nie niesie ze sobą negatywnej oceny społecznej ani nieposłuszeństwa wobec władzy. które znajdują się w ustawie karnej(w praktyce występuje niezmiernie rzadko i na granicy wykładni rozszerzającej przepisów karnych). art. że podstawą odpowiedzialności nie będzie wola władcy. gdyż nie da się w sposób jednoznaczny opisać znamion tak. a jest jedynie do niego podobny. 42 Konstytucja RP 1997 7. • Analogia iuris – karanie za czyn.1 k. Nie może być to zwyczaj. karze podlegają tylko te zachowania. który nie był opisany w ustawie karnej. a nie wola władcy. Podstawą odpowiedzialności karnej nie może być zwyczaj. /np. 1997 Nullum crimen sine lege scripta(nie ma przestępstwa bez ustawy „pisanej”) Co do zasady przyjmuje się. że wykaże się przed sądem kryminalne bezprawie zawarte w zachowaniu sprawcy(np.: 1. ogłoszony w odpowiednim terminie. kaprys sędziego czy też zwyczaj. Nullum crimen sine lege stricta Zakaz stosowania analogii legis. gdzie sędzia mógł ukarać za czyn. który nie jest dokładnie opisany w ustawie karnej. Powszechna Deklaracja Praw Człowieka 1948 5. zniewaga – poszkodowany twierdzi.prawem. / zasada ta znalazła zastosowanie m. 4. które zostały należycie opisane i ogłoszone. Nullum crimen sine lege certa(nie ma przestępstwa bez ustawy wyraźnie opisującej czyn zabroniony) Jest to obowiązek opisania typów czynów zabronionych w sposób wystarczająco precyzyjny. Zasada ta ogranicza nadmierną ingerencję państwa. który nie jest opisany w ustawie. Nullum crimen sine lege(nie ma przestępstwa bez ustawy) Podstawą odpowiedzialności karnej mogą być jedynie przepisy zawarte w ustawie. dla młodzieży określenie ej stary! Nie jest zniewagą(taki zwyczaj) natomiast dla osób starszych może być to traktowane jako obraźliwe/. Nullum crimen sine lege praevia Jest to zakaz ustanawiania wstecznego działania przepisów tworzących nowe typy przestępstw lub zaostrzających odpowiedzialność karną w stosunku do typów już istniejących. w faszystowskiej III Rzeszy. aby nie dopuścić elementów ocennych. ale zgodnie z duchem narodu zasługiwał na karę lub prawo karne w Rosji 1917-1918 gdzie sędzia mógł ukarać za czyn nieopisany w ustawie jeśli było to zgodne z jego sumieniem rewolucyjnym. iż podstawą odpowiedzialności karnej może być przepis rangi co najmniej ustawowej. w Józefinie(k. natomiast z w wyjątkowych okolicznościach dopuszcza się stosowanie z mocą wsteczną przepisów polepszających sytuację oskarżonego. in. która pogarsza sytuacje oskarżonego. ale sędzia czując kryminalne bezprawie zawarte w zachowaniu sprawcy stosuje przepisy dotyczące podobnego zachowania. który jest podobny do czynu karalnego. art. nie można ukarać nikogo za czyn. austriacki z 1787) Podstawą karania może być tylko ustawa. ale zwyczaj może wpływać na interpretację przepisów w taki sposób. ale w ocenie sędziego zasługuje na karę(np. że oskarżony dopuścił się zniewagi. Zabronione jest wsteczne działanie ustawy. gdyż ustawa karna popadła by w nadmierną kazuistykę. W tej zasadzie zawiera się również zakaz analogii w prawie karnym: • Analogia legis – karanie za czyn. 2. jest to gwarancja. co jest nakazane przez zwyczaj. aby nie pozostawić wątpliwości interpretacyjnych. Europejska Konwencja Praw Człowieka 1950 6.

W uzasadnieniu przytoczono wszystkie argumenty prof. Jest to postulat. Zasada odpowiedzialności osobistej i indywidualnej. Zarówno ówczesne jak i współczesne sądy zajmowały się tą samą sprawą. prawnik. nie może być karalne nieopuszczanie deski klozetowej). ludzi ( Policja.pisarz. Nie podlegają odpowiedzialności karnej myśli i zamiary. Podstawą odpowiedzialności karnej jest dokonanie czynu zabronionego. Temat wykładu napina łuk łączący rok 1939 i rok 2000.Nullum poena sine lege(nie ma kary bez ustawy) Nikt nie może być skazany na karę. Nullum crimen sine periculo sociali(nie ma przestępstwa bez szkodliwości społecznej) Tylko takie zachowania. "Sędzia lub inny urzędnik.60 tys.nie występuje jako osobne przestępstwo w polskim kk. który ma ograniczyć ingerencję władzy państwowej w życie obywateli(np. W niemieckim kk z 1987 pojęcie to opisane jest jako odrębny typ rodzajowy przestępstwa w § 399. 5 . Wyklucza tzw. podlega karze pozbawienia wolności od 1 roku do lat 5. Chcieli wydać wyrok skazujący za wszelką cenę. Gestapo. Selbschutz. W 1996 opublikował książkę o wyroku skazującym polskich pocztowców. Liczba jest tak abstrakcyjna. która została wydana z polecenia UE.w ramach tego programu wymordowano na samym początku wojny 50. historyk. SS.iż Polacy są winni przestępczej partyzantki. Wykład Dietera Shenka(zbrodnia sądowa) POJĘCIE MORDERSTWA SĄDOWEGO na przykładzie wyroku skazującego obrońców poczty polskiej w Gdańsku. która nie jest opisana w ustawie karnej. Poprzez prawomocne orzeczenie sądu Lubece skazanie obrońców polskiej poczty zostało uchylone. Prof. kar cielesnych. lecz sędziowie w sposób umyślny naruszyli podstawowe obowiązki sędziowskie. Zasada odpowiedzialności karnej za czyn. Polscy pocztowcy zostali skazania na karę śmierci przez niemiecki sąd polowy jesienią 1939. PRZESTĘPSTWO NAGINANIA PRAWA (Zbrodni sądowej) . Zasada humanitaryzmu Ta zasada wyklucza stosowanie tortur. Doszło nie tylko do formalnego naruszenia sprawy. kar upokarzających oraz nakazuje stosowanie kar z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu i z poszanowaniem godności człowieka. Chodzi o morderstwo sądowe obrońców polskiej poczty w ramach realizacji programu likwidacji polskiej inteligencji. Na podstawie tego sąd w Lubece wydał orzeczenie uznające skazanie za morderstwo sądowe. które są w większym niż znikomym zakresie szkodliwe społecznie mogą być podstawą do ponoszenia odpowiedzialności karnej. a więc nie działania(lub zaniechanie). że wręcz niepojęta. Zasada winy(zasada subiektywizmu) Odpowiedzialności karnej podlegają tylko Ci sprawcy. Sędzia podczas wymierzania kary ma określony dokładnie wachlarz kar oraz dyrektywy w jaki sposób i w jakiej wysokości ma te kary wymierzać dostosowując je do sytuacji. Wymiar Sprawiedliwości ). Dieter Schenk. Kara ma zatem stanowić indywidualną i osobistą dolegliwość dla sprawcy. umyślnie nagina prawo na szkodę lub na korzyść jednej ze stron postępowania. którym można przypisać winę w czasie czynu. który przy prowadzeniu sprawy lub wydawaniu orzeczenia w sprawie mającej znaczenie prawne. ale jest ona martwa i ze względu na jej konstrukcję/trudno przypisać winę osobie prawnej/ raczej nie będzie zastosowana w Polsce) oraz przejmowanie na siebie odpowiedzialności karnej za innych. które nie są w żaden sposób uzewnętrznione przez sprawcę. odpowiedzialność zbiorową(co prawda istnieje ustawa o odpowiedzialności karnej podmiotów zbiorowych. a nie tylko powzięcie zamiaru. Schenka.

w końcu podpalono wpompowaną benzynę. co ma zasadnicze znaczenie w badanej sprawie. że wyrok był bezprawny. to pozostaje wątpliwość czy w ogóle istniał stan wojenny. był farsą. który działa na szkodę dobra publicznego lub prawnego przekraczając swe uprawnienia lub nie dochowując obowiązki ). wśród ofiar była również Emina. kto: . która ukazała się w Niemczech w 1995. Musieli zostać zakwalifikowani jako należący do milicji wojskowej. Natomiast napastnicy nie byli ani żołnierzami ani wojskową milicją.09. Po za tym mieli tylko jednego obrońcę. Prof. a przecież napastnicy należeli do policji. a nie na terenie operacyjnym III Rzeszy. 2.Jeżeli wynikiem nagięcia prawa jest wydanie wyroki śmierci. .1939 stanowiła. że obowiązywało w Gdańsku. to proces trwałby kilka dni. sąd w ogóle o nim nie wspomniał. Wszystkie te warunki spełniali polscy pocztowcy. Kombatantów można było tylko wziąć do niewoli. Morderstwo te nie zostały zbadane. Kuzyn matki profesora należał do obrońców poczty. nie mogą być uznani za partyzantów i nie mogą być sądzeni. Gdyby każdy z uczestników miał choć 15 minut na przedstawienie argumentów. ale niemiecki wymiar sprawiedliwości nie chciał o nich wiedzieć. że Grass odnosił się obojętnie do wydarzeń w Poczcie Polskiej. Schenka: "Nie dziwnego. M. zlecając sądowi krajowemu w Lubece sprawdzenie procesu i uchylenie orzeczenia.pozostaje pod jednolitym dowództwem. Ust. . Zbrodnia sądowa jest przedmiotem mojej książki. a trwał od popołudnia do wieczora. Wzmocnieni przez SS. wg rozporządzenia o wojskowym prawie karnym. a do obrony zostali zmuszeni przez napaść. Proces przeciwko 38 pocztowcom. od których zależy status strony walczącej. chociaż nie zostały wypełnione znamiona przestępstwa. Naczelnik i kierownik zostali postrzeleni.01. Znajdowały się tam bowiem dwa inne urzędy pocztowe. Rozporządzenie regulowało odpowiedzialność karną za działania na szkodę Wehrmachtu. A zatem obrońcy poczty mogli się powołać na obronę konieczną. Prawdziwy tytuł: "Polska poczta w Gdańsku".nosi z daleka widoczne i jednolite z innymi odznaki. Skazanie pomijało ust. Z listu Gunthera Grassa do prof. 2.przestrzega ustaw i zwyczajów wojennych. który odmówili pomocy poparzonym. Skazanie nastąpiło jednak za PRZESTĘPSTWO CZYNNEJ PARTYZANTKI. ponownie oskarżeni na podstawie prawa narodowosocjalistycznego. że sędziowie ci w RFN mogli robić karierę.nosi broń jawnie. Postanowił o tym sąd najwyższy w Karlshrure.ów wyjątek odpowiedzialności za przestępstwo.1939 prawo Rzeszy Niemieckiej zostało rozciągnięte na obszar W.jeśli osoby z bronią w ręku spełniają warunku. że pańska książka dostarcza dowodów na zatrucie wymiaru sprawiedliwości RFN". Znamy kryteria. Schenk spotkał się w Polsce z poglądem. W czasie przesłuchania w 1965 w procedurze w Lubece Grass przekazał swą wiedzę do dyspozycji i z własnej inicjatywy wskazał trzech świadków. Dopiero zarządzeniem z 14. iż nagięcie prawa mieści się w ramach przestępstwa nadużycia służbowego art. Gdańska do Rzeszy. które decydują o tym. że tymczasowo obowiązują na terenie Gdańska gdańskie ustawy. Podobnie jak morderstwa tych. tylko policjantami. . To dobrze. A nawet gdyby przyjąć. Szczegóły walki o pocztę.09.ustawo o włączeniu W. Ten akt prawny nie miał jednak w okresie zdarzeń żadnej mocy obowiązującej na obszarze Gdańska. gdyż otrzymali taki rozkaz z dowództwa. który zawiera znamiona morderstwa. którzy przeżyli. powołuje się do kwalifikacji prawnej czynu § 211. Gdańska. M.11. jednakże obrońców skazano na podstawie rozporządzenia o specjalnym wojskowym prawie karnym z 1938.gospodarcza domu. komu przysługuje status kombatantów ( strony walczącej ).nie jest przestępcą partyzantem. To napastnikom nie przysługiwał status kombatanta. Na gruncie prawa polskiego przyjmujemy.w czterech falach atakowały siły policyjne. Nie byli strzelającymi w plecy ani też partyzantami. Przestępstwo to ( Frei Schulderei ). Obrońcy poczty bronili się.III Rzesza nie 6 . ten. a w Polsce w 1998 "Poczta Polska w Gdańsku". Rozporządzenie o specjalnym wojskowym prawie karnym miało moc na terenie operacyjnym Wehrmachtu.11 letnia przybrana córka pary małżeńskiej.został zamordowany.231 ( odpowiedzialność karna funkcjonariusza. a Gdańsk włączono do Rzeszy ustawą z 01. 5 ludzi spłonęło.Konwencja Haska o zasadach prowadzenia wojny lądowej-1907 wyraźnie określa.oficera Wehrmachtu. 6 zmarło w strasznych cierpieniach. które nie znały kary śmierci. Spowodowała ponowne podjęcie procesu. ale nie ponoszą odpowiedzialności karnej za zabójstwa dokonane w walce.

oficerów. Bode donosił do Ministra Sprawiedliwości. Kurt Eichman. pełne głodu i niebezpieczeństw.1939. bo na pewno by tej niewoli nie przeżył."zdecydowałem się nie czynić użytku z prawa do ułaskawienia.żaden z nich w okresie życia autora nie zawiadomił organów ścigania. Bode to ambitny technokrata. by wyrok został wykonany". Poprzez naginanie prawa sędziowie chcieli osiągnąć wydanie wyroku śmierci.07. Próbował on ukraść kurczaka. W Gdańsku 05. Obaj prawnicy byli fanatycznymi zwolennikami narodowego socjalizmu. Oficer sądowy odkrył. sam biorąc odpowiedzialność za swój czyn. Los taki przeżywała również rodzina Fuss.1944. sędziów wojskowych. b) dr mjr Wolfgang Scherenfeig. by przeszła przez nią sprawiedliwość" b) 19. Gorzej niż teraz nie będzie nam nawet pod bolszewikami". Nigdy nie przyznano mu prawno-karnego rachunku za zbrodnie. c) trzeciego nie znamy. ale sprawiedliwego. że jako świadek tych wydarzeń musi umrzeć. znajduje się w obozie internowania i zażądał wydania go od szefa Gestapo.10.wyroki śmierci z powodu kradzieży trzody chlewnej i kur. został później skazany przez sąd na 4 lata pozbawienia wolności. ale obaj wnieśli wkład w celu zboczenia prawa.04. c) 05. Bode wzbraniał się przed ułaskawieniem"zostawiam wolną drogę.01. Sąd polowy.09. Początkowo został prezydentem wyższego sądu. Wysyłano go na różne teatry działań wojennych. bo wymiar sprawiedliwości nie zadał sobie nawet trudu.1945. Z każdym strzałem Leon Fuss wiedział. Dr Bode był od dawna określany jako najlepsza siła nazizmu. dla majora zbrodnią było strzelać do umundurowanych Niemców. Panujący wówczas klimat polityczny w Gdańsku stwarzał podstawy dla wydania wyroku.1939. aresztowano go. którego chciał oskarżyć. do którego odnosiło się rozporządzenie.09 zesłano do obozu internowania w Gdyni. Jest to masowy morderca. który brał udział w tym procesie osobiście brał udział w rozstrzelaniu. a 09. Giesekel ze względu na swe przekonania.nieznana była jego funkcja jako prokuratora generalnego. a jego przełożony nie był w ogóle sądzony. z czego odbył 2.09.dr. Gdy powrócił do Niemiec otrzymał już po 6 tygodniach "świadectwo persilowe" w którym uznano go za odciążonego od nazistowskiej przeszłości. że obrońca poczty. chociaż było to zabronione. Przykłady z lat 1943.10. by go zidentyfikować. W tych warunkach było oczywiste. De iure stan wojny rozpoczął się 03. a) Dr Bode. że nie mogło dojść do skazania zgodnie z prawem.1951 Bode został zatrudniony w służbie wymiaru sprawiedliwości. in. ale w jego księgach można odnaleźć 34 wyroki śmierci ( m.wypowiedziała wojny.12. Werner Best był autorem został dostarczony.1939 dzwoniły dzwony. który sądził pocztowców.jeden z 3 tys. Lata do 1945 były dla rodzin pocztowców bardzo ciężkie. jego wyroki były charakteryzowane w superlatywach. Urzędnik pocztowy Leon Fuss miał we wrześniu 1939 44 lata i udało mu się z 6 innymi obrońcami poczty zbiec. Egzekucja nastąpiła 05. że polscy pocztowcy nie mieli żadnej szansy. Stało się to 13. ale już 05. w 1960 przeszedł w stan 7 . składał się z 3 sędziów. Oskarżyciel. W wykazie czytelników akt figurują nazwiska prawników. Dr Giesekel. które wskazują.1939. Uznawano go za surowego. autor zbrodni. ten jednak tego nie zrobił. Bode chciał zrobić karierę.przeznaczono go na śmierć. Połowa jego dzienników wojennych został utracona. Został zaliczony do 100 najwybitniejszych i wiodących jurystów.45: a) sąd specjalny w Bydgoszczy skazał w lutym 1943 Stanisława Mikołajczaka za kradzież i ciężki uszkodzenie ciał na karę śmierci.bo Hitler odebrał w Warszawie paradę zwycięstwa. Istniej zatem wiele względów. policjantów. Skazywał na śmierć nieletnich. Dr Bode będąc w rosyjskiej niewoli. Ciała zostały zakopane i odnalezione je przypadkowo dopiero w 1991 podczas prac budowlanych. za nielegalne sprowadzanie węgla do lokomotywy ). 01. W końcu przydzielono go do komanda grzebalnego.wyrok śmierci dla Edmunda Suwalskiego uzasadniony słowami oskarżonego "wojna skończy się za 14 dni. Ale Leon Fuss został poddany szczególnemu traktowaniu. Poczta Polska była celem w oku nazistów. Program wyniszczenia polskiej inteligencji.

że będący w tym budynku polscy urzędnicy zostali potraktowani jako przeciwnicy narodowego socjalizmu. że ta wiedza nie obowiązuje na egzaminie) 8 . wszyscy się zgodzili. Ponadto wymogiem wypłacenia odszkodowania było zgoda wszystkich roszczących. Wychodził z założenia. w oparciu o którą został zatrudniony w wymiarze sprawiedliwości. którzy odmówili polskim pocztowcom prawa do aktu łaski.10000 DM. w którym okazało się. Nikt nie postawił w tych latach nasuwającego się pytanie: Ile zwłok musiał mieć w swej piwnicy prokurator generalny nazizmu? Giesekel. Ale był to początek sporu z Wyższą Dyrekcją Finansową w Kolonii co do wysokości odszkodowania. Właściwość ustalonoponieważ zadaniem jego jest uregulować wszystkie roszczenia odszkodowawcze związane ze skutkami wojny. A wreszcie nastąpiło tzw. ale mimo to do ostatniego słowo zeznań kłamał. Ci. W wieku 49 lat Fuss zmarł w USA. Zapamiętać: przesłanki zbrodni sądowej! Budowa przepisu i normy prawnokarnej. Nie można przyjąć. Ostatecznie każda córka i syn pocztowców otrzymali 5000 DM. skazując 5 partyzantów. Nastąpiło pomocnictwo. Nie doczekał ostatecznego orzeczenia sądu we Frankfurcie: "To. Zostało to odebrane jako poniżające. gdzie referent wykazał całkowitą nieznajomość prawa. Ostatecznie jednak ze względu na solidarność. że Leon Fuss został zamordowany. Zaniechania ścigania było kolejną metodą nie zbadania zbrodni nazistowskich. że jego ojciec należał do skazanych na karę śmierci pocztowców. że ojciec należał do przeciwników narodowego socjalizmu nie da się ustalić". ponieważ orzeczenie Sądu Krajowego w Lubece miało moc wiążącą. że każdy sąd wojskowy wydałby wyroki śmierci. a drugi zasiadł w Urzędzie Ochrony Konstytucji. byli urzędnicy. Np. Mówił. tłumacząc się. że była to kryjówka jego przeciwników. Nie zadawano podejrzanym pytań: nie stawiano zarzutów tym.jeden stał się sędzią SN. Z prokuratury można było przesłać akta śledztwa do Komisji Kryminalnej. których członkowie rodzin zostali skazani. którzy prowadzili śledztwo przeciwko nim. gdyż prof. Współuczestniczył w postępowaniu karnym aż do momentu. że wydał tylko 5 wyroków śmierci. Za wszystkie zbrodnie został skazany przez sąd w Stuttgarcie na 2 lata więzienia. Musiało dojść do wystąpienia różnych osób. Uczestniczyli w paradoksalnej zamianie ról. a nie wyrównanie czy zadośćuczynienie za zdarzenie dokonane aktem morderstwa". George Fuss habilitował się na doktora nauk prawnych i w 1964 złożył wniosek do Centrali Ścigania Zbrodni Narodowosocjalistycznych w Luisburgu dotyczący wyroku śmierci na pocztowców. Tak było z urzędnikiem Dortmundu. Kulesza nie umieszcza tego w swoim wykładzie i istnieje niemal pewność. Nie chcieli prowadzić dalszego sporu co do wysokości odszkodowania. jego zeznania oceniano jako wiarygodne. Podawano całkowicie nieprzydatne wyniki śledztwa. IV Izba Sądu Krajowego w Kolonii uznała roszczenie odszkodowawcze. Jedna z nich powiedziała: "To jest jak jałmużna. a później wyrok unieważnionoprzysługuje im prawo do odszkodowania na podstawie rozporządzenia z 1951 ze Skarbu Państwa. Można było nie obejmować śledztwem osób ważnych tak długi. Złożył wniosek o odszkodowanie z tytułu uniemożliwienia wykształcenia w Polsce i szkód psychicznych oraz jako spadkobierca majątku. ale złożył skargę. Ust.z powodu panowania "ducha kastowego". Tak był z dr Erikiem Ladchertem Bode i Giesekel w ogóle nie musieli się troszczyć o siebie. Jedyny syn Leona Fussa po wojnie wyemigrował do USA i uzyskał obywatelstwo. Naginanie prawa dokonywane przez prawników i urzędników. Nie można ustalić. że napaść na polski urząd pocztowy dlatego. że z powodów zdrowotnych nie mogą uczestniczyć w postępowaniu. Zaskarżono wyrok do sądu w Kolonii. w 1979 umarł w wieku 84 lat. Sprawa odszkodowania: osoby. do tego czasu zdążył zostać dyrektorem Sądu Krajowego we Frankfurcie. W 1971 przeniesiono go w stan spoczynku. dysponującego skierowaniami do obozu koncentracyjnego w Stuthof. 2 o statusie kombatanta był przez sądy tak samo ignorowany jak w czasie jego stosowania. a wdowy. w tym Gunthera Grassa. który przesłuchiwał szefa Gestapo z Gdańska. (zakres podręcznikowy niniejszego rozdziału został okrojony w niniejszym opracowaniu. "biologiczne przedawnienie". Roszczenie zostało nie uwzględniono. jak umarli albo zostało stwierdzone. Postępowanie toczono przez 12 lat.w 1949 w postępowaniu denazyfikacyjnym został zakwalifikowany członek partii nazistowskiej. stali się ich najlepszymi obrońcami.spoczynku.

Ze względu na sposób w jaki dokonano opisu grożących kar i środków karnych: • Sankcje bezwzględnie nieoznaczone(historyczne) Stosowane w epoce feudalnej. wykreowany przez cywilizację ludzką w toku jej rozwoju. kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Normy sankcjonowane są oderwane od kodeksu karnego. 54§2 wobec sprawcy. niemieckiego prawnika z przełomu wieków XIX i XX. takie jak wolność. która stanowi podstawę tej teorii. art. opublikował pracę „O normach i ich naruszaniu”. art. 155) • Sankcje wielorodzajowe/ przewidują dwa lub więcej rodzaje kary za dane przestępstwo(np. w obrębie którego mogą być one wymierzone. który powinien być użyty przy wymiarze kary(np. • Sankcje bezwzględnie oznaczone(historyczne – choć nie do końca/niestety/). W narodzie niemieckim są takie jednostki i muszą być wyeliminowane. które zawierało dogmatyczne uzasadnienie dla mordowania osób dotkniętych kalectwem psychicznym i fizycznym ( EUTANAZJA ). / Sama koncepcja ta została jednak wykorzystana w sposób zbrodniczy.241) a. • Sankcje względnie oznaczone(obecnie powszechnie stosowane) Przewidują nie tylko rodzaje kary ale również i ich zakres. • Sankcje względnie nieoznaczone(historyczne) Przewidują jedynie rodzaj kary nie określając jej wysokości ani żadnych granic jej wymierzania(np. ale nie określano ani jej rodzajów ani wysokości(np. Kulesza umieścił ten fragment wykładu w miejscu dotyczącym struktury przestępstwa jako uzasadnienie do powstania koncepcji pięcioelementowej. które czyni rozróżnienie pomiędzy normami sankcjonowanymi. zdrowie. 290§1) Budowa normy prawnokarnej (prof. Ze względu na budowę sankcji: • Sankcje jednorodzajowe/ przewidują tylko jeden rodzaj kary (np. ma ona chronić jakieś dobro prawne. która wyrosła na podłożu myśli Carla Bindinga. natomiast na podstawie art. Ale jest przecież norma "nie zabijaj".h. O charakterze alternatywnym/ sąd ma do wyboru rodzaj kary(np. kto zabija podlega karze więzienia). Kara jest ściśle określona zarówno co do rodzaju jak i wysokości kary(np. Sankcje dzielimy: 1. /W obecnym kodeksie karnym z 1997 po nowelizacji z 2005r. egzystują poza nim. Jeśli się uśmierca takie jednostki. "Jeżeli wśród uczestników górskiej wycieczki są osoby kalekie. Sankcja to zatem negatywne konsekwencje jakie ustawodawca wiąże z zachowaniem sprawcy wypełniającym znamiona czynu zabronionego. a normami sankcjonującymi w prawie karnym. art. Carl Binding w 1916 r. 585§1 k. które mają na celu chronić najważniejsze dobra.s. życie.Sankcja prawnokarna Opis sankcji w przepisie prawnokarnym składa się z opisu rodzaju kary oraz granic ustawowego zagrożenia.) • Sankcje odsyłające(rzadko występujące w prawie karnym)/ nie określa rodzaju kary ani jej wysokości ale odsyła do innego przepisu prawnokarnego. 148§2 grozi kara 25 lat pozbawienia wolności albo kara dożywotniego pozbawienia wolności.148§2 podlega karze bezwzględnie oznaczonej 25 lat pozbawienia wolności/. to będą one opóźniać marsz całej grupy". art. to przepis 211 i 212 niemieckiego kk w ogóle nie mają zastosowania do takiej sytuacji. które podlegały karze. (np. wskazywano czyny. art. własność. 148§1) b./ Normy sankcjonowane: Normy sankcjonowane to zespół nakazów i zakazów. O charakterze kumulatywnym/ sąd wymierza wszystkie kary łącznie(np. Obecnie powszechnie uznaje się teorię. za przestępstwo zabójstwa w typie kwalifikowanym z art. Binding stworzył bowiem dogmatyczne uzasadnienie dla eksterminacji "żyjących niewartych życia". więc sprawca zabójstwa z art. który nie ukończył 18 lat nie orzeka się kary dożywotniego pozbawienia wolności. Ale norma to nie chroni "życia niewartego życia" (ein unwertiges Leben). 2. są samoistne i niezależne od 9 . kto zabija podlega karze). Opublikował dzieło. natomiast logika tego skryptu nakazuje umieścić to w tym miejscu). kto zabija podlega karze 25 lat pozbawienia wolności).

czy odpowiada im norma sankcjonowana. istnieją poza kodeksem bez względu na to. Indywidualny(szczególny przedmiot przestępstwa – to konkretne dobro chronione prawem karnym(np. który nieprzestrzegając zasad te dobra narusza. Nie można ich uchylić. (nie zabijaj. ustawia je w pozycji przedmiotu przestępstwa. jest to pewien „worek” w którym znajdują się wszystkie normy prawnokarne i prokurator rozpoczyna ściganie publiczne sprawcy jeśli naruszy którą z tych norm. które przewidują reakcję na nieprzestrzeganie norm sankcjonowanych. 10 . ale stosunek społeczeństwa rządzącego się pewnymi zasadami chroniącymi dobra do sprawcy. że jeżeli coś nie jest zagrożone konsekwencją prawnokarną to jest to dozwolone. dlatego. ostracyzmem społecznym. ze przedmiotem przestępstwa może być tylko takie dobro. Zatem błędem(szczególnie na niego wyczulony jest prof. co oznacza. bo nadal egzystuje pozakodeksowa norma. Normy te to np. Normy te nie zakazują niczego. Dochodzimy więc do wniosku. Ogólny przedmiot przestępstwa – to zespół dóbr prawnie chronionych(chronionych przez prawo karne). ale nie podlega karze w myśl kodeksu karnego. które przewidują sankcje prawnokarne za naruszenie pewnych norm sankcjonowanych w pewnych określonych przez prawo karne przypadkach(naruszenie innych norm sankcjonowanych skutkuje przeważnie sankcją obyczajową. PRZESTĘPSTWEM JEST TYLKO TAKI CZYN CZŁOWIEKA. WSZYSTKO CO NIE JEST ZAKAZANE PRZEZ KODEKS KARNY NIE JEST PRZESTĘPSTWEM. ale nie pociąga za sobą odpowiedzialności karnej). „nie można kraść”). a jedynie przewiduje reakcję prawnokarną państwa wobec sprawcy takiego czy innego czynu („kto zabija podlega karze”). KTÓRY NARUSZA NORMĘ SANKCJONOWANĄ W SPOSÓB I W OKOLICZNOŚCIACH PRZEWIDZIANYCH PRZEZ NORMĘ SANKCJONUJĄCĄ ZAWARTĄ W USTAWIE. Dobra te mają zasadnicze znaczenie dla funkcjonowania wspólnoty dlatego są chronione przez państwo. Żaden przepis prawnokarny nie brzmi(„zabijanie jest złe”. że godzi w porządek społeczny. które jest chronione prawnie. co nie oznacza. życie. ani niczego nie nakazują. porządek publiczny).przepisów prawnych. własność. nie jest to stosunek prywatnoprawny pomiędzy ofiarą a sprawcą. czy też podręcznikiem korzystania z wolności. ze kłamanie jest dozwolone. Przedmiot ochrony prawnokarnej Przedmiotem przestępstwa jest dobro chronione prawem: • Z punktu widzenia sprawcy – jest to przedmiot zamachu • Z punktu widzenia ustawodawcy – jest to przedmiot ochrony prawnokarnej Sam fakt ustanowienia dobra chronionego prawem w ustawie karnej. Normy sankcjonujące: Przepisy prawnokarne to zbiór norm sankcjonujących. bez względu na to czy to dobro zostanie kiedykolwiek naruszone. iż normy sankcjonowane są wynikiem rozwoju cywilizacji ludzkiej. Kulesza) jest twierdzenie. że jeżeli jakiś czyn nie wiąże ze sobą odpowiedzialności karnej to nie znaczy jeszcze. nieformalną. Zalety tej koncepcji: • Świadomość. • Nie wszystko co nie jest zakazane jest dozwolone! Pozakodeksowa norma „nie kłam” jest pewnym zaleceniem chroniącym wartość mówienia prawdy. który dopuścił się jego naruszenia. że jest dozwolony. Czytanie cudzych listów już otwartych i podsłuchiwanie pod drzwiami jest niezgodne z normami sankcjonowanymi. • Normy sankcjonowane są bezwzględnie obowiązujące. mimo iż prawo w oczywisty sposób stara się je bronić. zdrowie. a więc ustawodawca wskazał w ustawie karnej zagrożenie ustawowe dla sprawcy. kodeks karny nie przewiduje odpowiedzialności karnej za czyn kłamstwa(oprócz kłamstwa przy składaniu zeznań). nie kradnij). Kodeks karny nie jest zbiorem wskazówek jak żyć. a jedynie zbiorem technicznych przepisów.

Podczas badania danego czynu człowieka pod kątem odpowiedzialności karnej za przestępstwo. jeśli bezdomne. 1. przy kradzieży zegarek). iż mógł dochować wierności prawu). które jest naruszane w konsekwencji popełnienia tych przestępstw. Przedmiot wykonawczy przestępstwa – jest to swojego rodzaju „nośnik” dobra prawnie chronionego(np. Zgodność czynu człowieka z ustawowym opisem czynu zabronionego /np. jest bezprawny i zawiniony przez sprawcę”. Przez długi czas była powszechnie przyjmowana w doktrynie. 1 § 1 „Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko. a serce nie jest rzeczą ruchomą/. gdyż brak jednego elementu wyklucza byt przestępstwa i dalsze badanie. którego społeczna szkodliwość jest znikoma” §3 „Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego. 11 . 1 pięcioelementową definicję przestępstwa. oskarżenie o przestępstwo „ona skradła mi serce” jest bezzasadne. kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia”. gdyż kradzież to zabór rzeczy ruchomej celem przywłaszczenia. Zgodnie z tą koncepcją należy wyróżnić trzy elementy przestępstwa: 1. przy zabójstwie to ciało. Bezprawność takie czynu(sprzeczność z porządkiem prawnym). Wina sprawcy(zarzut. przy czym kolejność nie jest przypadkowa.Rodzajowy przedmiot przestępstwa[art. iż nie ma przestępstwa bez społecznej szkodliwości. jeżeli nie można mu przypisać winy w czasie czynu”. że nie dochował wierności prawu. Struktura przestępstwa Trójelementowa definicja przestępstwa(Ernst Beling). Art. /np. zabór samochodu osobowego dokonany przez komornika zapewniającego spełnienie zobowiązania nie jest działaniem bezprawnym. a więc wyklucza byt przestępstwa. odwieszenie wykonania kary są zależne od popełnienia podobnego przestępstwa przez sprawcę]. Powstała ona na gruncie teorii normy sankcjonowanej i sankcjonującej Carla Bindinga. 4. zgodnie z koncepcją trójelementową należy kolejno rozpatrywać wyżej wymienione elementy. recydywa. które odpowiada zasadzie prawa karnego. 115§3 – przestępstwa podobne] – Dwa lub więcej przestępstw są do siebie podobne ze względu na dobro chronione. 3. Czyn człowieka zabroniony w ustawie Bezprawny Szkodliwy społecznie Zawiniony Pięcioelementowa struktura przestępstwa Kodeks karny z 1997 r. „Przestępstwo to czyn człowieka odpowiadający opisowi czynu zakazanego w ustawie. Jest to kryterium. Czteroelementowa definicja przestępstwa Czteroelementowa definicja przestępstwa powstała na skutek „wzbogacenia” trójelementowej definicji o kolejne kryterium jakie zachowanie musi spełnić. 2. 3. którym jest społeczna szkodliwość. głodujące dziecko zabiera kawałek chleba aby zaspokoić głód nie można przypisać mu winy. przewiduje w swoim art. Ustawodawca korzysta z instytucji podobnych przestępstw do kreowania innych instytucji prawa karnego[np. §2 „Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony. /np. 2.

że prawo karne przede w pierwszym rzędzie chroni sposób postępowania z dobrami. /np./np. 272 wyłudzenie poświadczenia nieprawdy. toteż podstawą odpowiedzialności karnej jest sam czyn]. art. Karygodny(Jego społeczna szkodliwość jest większa niż znikoma). Przestępstwa dzielą się: Według „wagi”[ art. Są to wykroczenia. które nie są przestępstwami. 12 . która wywoła u niego poczucie znieważenia niezbędne dla bytu przestępstwa. bez względu na to czy się udało czy nie/ • Materialne(w zespole znamion występuje skutek(warunkiem popełnienia przestępstwa jest wystąpienie skutku). NATOMIAST WYSTĘPKI POPEŁNIONE NIEUMYŚLNIE MOGĄ PODLEGAĆ KARZE JEŚLI USTAWA TAK STANOWI[art. / spór w doktrynie toczy się o przestępstwo zniewagi art. a więc dla bytu przestępstwa zniewagi nie jest wymagane poczucie znieważenia u pokrzywdzonego. 7 – podział ustawowy] na: • Zbrodnie(zagrożenie min. 216. a więc musi dowiedzieć się o zniewadze. 148§1/ • Występki(min. Według skutku[podział doktrynalny] na: • Formalne(w zespole znamion przestępstwa nie występuje skutek jako element konieczny. że poszkodowany musi poczuć się znieważony. Zawiniony(Sprawcy można przypisać winę w czasie czynu). Przewaga doktryny uważa. aczkolwiek mają wpływ na stosowanie ustawy karnej praktyce. Bezprawny(Nie jest popełniony w okolicznościach wyłączających bezprawność). 278§1/ /Należy pamiętać.Przestępstwo to: 1. działanie w konkretnym celu)/np. Według umyślności[art. 2. ale wystarczy działanie sprawcy w celu wywołania takiego poczucia. 3. że przestępstwo to jest przestępstwem materialnym. 5. art. niektóre natomiast poprzez doktrynę.148§1 śmierć człowieka jest niezbędna do postawienia zarzutu zabójstwa/. co oznacza. Łódzka szkoła prawa karnego uważa[i jest to votum separatum]że przestępstwo to jest przestępstwem formalnym. Zagrożenie mniejsze niż 3 lata pozbawienia wolności)/np. art. otóż ZBRODNIĘ MOŻNA POPEŁNIĆ TYLKO UMYŚLNIE. art. Ustawodawca polski przewiduje jeszcze jedną kategorię czynów zabronionych. Szczegółowy opis poszczególnych elementów struktury przestępstwa będzie zawarty w dalszej części skryptu. 8]/. aby zawsze brać pod uwagę DOLNĄ GRANICĘ! zagrożenia ustawowego. 4. a nie same dobra jak twierdzą inni przedstawiciele doktryny/.278§1 kto zabiera cudzą rzecz ruchomą w celu przywłaszczenia/ • Inne(mogą być popełnione w zamiarze ewentualnym lub bez zamiaru). 3 lata pozbawienia wolności)/np. 8 i 9 – podział ustawowy] na: • Umyślne(popełnione z zamiarem)/chodzi tutaj o zamiar zarówno bezpośrednio jak i ewentualny/ • Nieumyślne(popełnione bez zamiaru)/popełnione w wyniku naruszenia reguł ostrożności/ Według zamiaru[podział doktrynalny] na: • Kierunkowe(dla bytu przestępstwa wymagany jest bezpośredni zamiar sprawcy. art. Podziały przestępstw Niektóre podziały przestępstw zostały przeprowadzone przez ustawodawcę w ustawie karnym(podziały ustawowe). samo wyłudzanie jest już wystarczające do bytu przestępstwa. bez względu na faktyczny skutek. Karalny(Jest opisany w ustawie zawierającej normy sankcjonujące). których karalność jest regulowana w kodeksie wykroczeń Ustawodawca z tym podziałem wiąże konkretne skutki. W ten sposób po raz kolejny objawia się pogląd łódzkiej szkoły. Czyn człowieka naruszający normę sankcjonowaną.

art. 13 . 160§2]/. natomiast jeśli sprawca posiada pewną szczególną cechę opisaną w ustawie jego czyn zmienia kwalifikację na łagodniejszą bądź surowszą)/np. jeżeli tej cechy brakuje. art. wystarczy jego zagrożenie: o Narażenie abstrakcyjne(formalne)(w opisie znamion nie jest uwzględniony ani skutek. art. zabójstwo w typie podstawowym zagrożone jest karą nie mniej niż 8 lat. 148§2 pkt. że zagrożenie musi być bezpośrednie. art. ustawodawca penalizuje zachowanie zniesławiania bez względu na to czy i jakie dobra poszkodowanego zostały naruszone. • Indywidualne(takie przestępstwo może popełnić tylko osoba posiadająca konkretną cechę wskazaną w treści przepisu).228§1 łapownictwo bierne. 160/ Według cech sprawcy[podział doktrynalny]na: • Powszechne(ogólno sprawcze)(każdy może dokonać takiego przestępstwa. /np. art. a dobrem zagrożonym ma być życie i zdrowie człowieka. o Niewłaściwe(Każdy sprawca danego czynu ponosi odpowiedzialność karną. art. /np. art. o Typ kwalifikowany(wyższe zagrożenie ustawowe)/np. art. • Zarówno z działania jak i zaniechania(przestępstwo może być dokonane zarówno poprzez działanie sprawcy jak i brak działania)/ np. Według wariantów[podział doktrynalny]na: • Typ podstawowy(podstawowy zespół znamion danego typu rodzajowego przestępstw)/np. art. na której ciąży szczególny obowiązek opieki nad osobą narażoną[posiada szczególną cechę szczególnego obowiązku] podlega surowszej odpowiedzialności karnej[art. przewiduje iż tylko osoba pełniąca funkcje publiczne może dokonać łapownictwa biernego. 148§1/. gdyż podmiot jest określony zaimkiem „kto”)./np. a więc uniknie odpowiedzialności karnej/. a zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem jako typ kwalifikowany zagrożone jest karą 25 lat pozbawienia wolności albo karą dożywotniego pozbawienia wolności/ o Typ uprzywilejowany(niższe zagrożenie ustawowe)/np. 160 „kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu” W zespole znamion ustawodawca przewiduje. 148§1 może być to zarówno zabicie nożem jak i niepodanie wody i pokarmu powodujące śmierć człowieka/./np. ale osoba. 278§1 kradzież/. i tylko w takich przypadkach można zakwalifikować czyn z art. art. 217§1 naruszenie nietykalności cielesnej. przestępstwa materialne)/np. wystarczy abstrakcyjne istnienie takiej możliwości/.150 zabójstwo eutanatyczne na żądanie ofiary i pod wpływem współczucia od 3 miesięcy do lat 5. to nie będzie to łapownictwo bierne. 25 albo dożywotnie pozbawienie wolności.162 nieudzielenie pomocy/. gdyż student nie pełni funkcji publicznej.Według intensywności[podział doktrynalny] na: • Naruszające dobro(niszczące dobro. ani rodzaj dobra jakie ma być naruszone). o Narażenie konkretne(materialne)(ustawodawca wskazuje jakie dobra mają być zagrożone i to. art. 148§1/ • Typy modyfikowane(Występuje dodatkowe znamię/znamiona które wpływają na wyższe albo niższe zagrożenie ustawowe). jeżeli natomiast student otrzyma pieniądze za załatwienie jakiejś sprawy w urzędzie.160§1 narażenie na niebezpieczeństwo. • Z narażenia(nie jest koniecznie naruszenie dobra. Według zachowania sprawcy[podział doktrynalny] na: • Z działania(dla bytu przestępstwa wymagane jest działanie sprawcy)/np. 212 zniesławienie.1 zabójstwo ze szczególnym okrucieństwem. sprawca w ogóle nie poniesie odpowiedzialności karnej). • Z zaniechania(dla bytu przestępstwa wymagany jest brak działania i tylko wtedy kiedy ustawodawca dokładnie to opisuje) / np.148§1 w wyniku tego przestępstwa następuje zniszczenie dobra jakim jest ludzkie życie/. każdy kto naraża inną osobą na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia lub zdrowia podlega karze. o Właściwe(dla bytu przestępstwa wymagana jest szczególna cecha sprawcy. a nie tylko abstrakcyjne). art. że zagrożenie musi być bezpośrednie.

• Z oskarżenia prywatnego(dla wszczęcia postępowania konieczne jest złożenie wniosku przez uprawniony podmiot – np. Habakort wymieniany często w poprzednich skryptach [sic!]/. 212§4 pomówienie. to jest ono ścigane z oskarżenia publicznego/ np. postępowanie nie będzie rozpoczęte./ Według celu działania sprawcy[podział medialny – niespecjalnie udany] na: • Przestępstwa polityczne(ocenia się motywację sprawcy[kryterium podmiotowe] czy działa na szkodę państwa lub przeciw organom państwowym)/ np. a dotyczy ona III Rzeszy. 278§4 kradzież na szkodę osoby najbliższej. 115§1 „ Czynem zabronionym jest zachowanie o znamionach określonych w ustawie karnej” Początkowo za czyn uważano każde zachowanie człowieka(w średniowieczu to i zwierzętom się dostawało za czyn). E. wymagany wniosek okradzionego/ o Ściganie prywatne(oskarżony sam składa akt oskarżenia do sądu i popiera go przed sądem). poszkodowanego)(jeżeli takiego wniosku nie ma. że nie miał możliwości nawet symbolicznie zaprotestować)”. E. 127 spisek/ • Powszechne(pospolite – cała reszta). /np.k. 1§1 „Odpowiedzialności karnej podlega ten tylko. mogący stanowić podstawę odpowiedzialności karnej od innych zachowań. art. które nosiło za sobą konkretny skutek przyrodzie(zgodnie z zasadą nieważne czy ukradli Ci rower. Liszt. art. Art. Czyn w ujęciu prawnokarnym(I element przestępstwa) (prof. Kulesza często podaje na wykładach teorię naród – zbrodniarz w kontekście czynu. którą stworzył prof.p. w którym istniała wola. „Odpowiedzialność za czyn(hitleryzm) dotyczy każdego dorosłego Niemca. który udowodniłby. Ujęcie naturalistyczno – kauzalne(F. to na podstawie art. wola osoby pokrzywdzonej jest nieistotna w podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania)(jeżeli przepis milczy o sposobie ścigania danego przestępstwa. Beling): „Czyn to spowodowane ludzką wolą zmiany w świecie zewnętrznym” „Czynem jest chciane działanie lub niechciane zaniechanie. by traktować to jako czyn” 14 . / np. 148§1/. art. Media dzielą jeszcze przestępstwa na kryminalne i inne. ale zgodnie z dogmatyką prawa karnego każde przestępstwo jest kryminalne[idem per idem]. 17 k. masz coś wspólnego z kradzionym rowerem) Na całe szczęście jurysprudencja na przestrzeni kilku wieków wykształciła bardziej wyrafinowane definicje czynu. kto popełnia czyn zabroniony pod groźbą kary przez ustawę obowiązującą w czasie jego popełnienia”. a więc kryterium jest tu niejasne i warto spytać studenta dziennikarstwa o co chodzi jak się przypadkiem napatoczy. czy ukradłeś rower. które pozwoliły odróżnić czyn. który przez zaniechanie(nawet w symboliczny sposób) udzielił pełnomocnictwa zbrodniom hitlerowskim(wyłączony spod odpowiedzialności miał być ten. /lepiej ją pamiętać. które odpowiedzialności karnej powodować nie mogą. bez względu na przydatność w kontekście wykładu z prawa karnego/ Pojęcie czynu Art. a rozpoczęte zostanie umorzone): o Ściganie publicznie(po złożeniu wniosku uprawnionego organu postępowanie toczy się z oskarżenia publicznego i wola uprawnionego jest już bez znaczenia). Emil Rappaport(UŁ)/a nie prof.Według sposobu ścigania[podział ustawowy] na: • Z oskarżenia publicznego(prokurator oskarża z urzędu i występuje przed sądem. art.

że czyn to ruch mięśni poddany kontrolnej funkcji psychicznej. Stopniowo jednak wyklarował się pogląd. Ujęcie to zostało następnie „wzbogacone” o pewien element podmiotowy. zgodnie z tą teorię. która nie zamknęła na czas przejazdu. / Mężczyzna zakochany w kobiecie mówi jej. odrzuca zaniechanie jako sferę myśli(zaniechanie to sfera myślenia. który chce osiągnąć swoim działaniem) • Wybór środków realizacji(kiedy cel jest już wykreowany sprawca ustala jakich środków użyje do jego osiągnięcia).Ujęcie to powstało w wyniku połączenia dwóch nurtów. które występują w obiektywnej rzeczywistości. To kategoria obiektywnej rzeczywistości. 2. nie poniesie ona odpowiedzialności karnej za brak akceptacji tego mężczyzny. Struktura czynu w koncepcji finalistycznej: 1. nie ponosiła odpowiedzialności karnej wtedy gdy zapomniała o tym. powstawał pewien problem praktyczny – dróżniczka. „Czyn to kategoria bytu(taka samo jak krzesło) a nie sfera myślenia. iż zmiany w świecie zewnętrznym mogą być spowodowane zarówno ruchem mięśni jak i brakiem takiego ruchu. Istotą czynu jako aktywności jest zdolność do przewidywania zdarzeń(i ich skutków). która zbudowana jest z warstwy subiektywnej i obiektywnej. że wola jest czynnikiem sprawczym). pewna konstrukcja abstrakcyjna nie istniejąca w „dotykalnej” rzeczywistości). gdyż człowiek zawsze poprzez działania chce osiągnąć jakiś cel. KRYTYKA: • Ze względu na oparcie się tej teorii na elemencie woluntatywnym(woli działającego podmiotu). że czyn to ruch mięśni przy działaniu i brak ruchu mięśni przy zaniechaniu(było to kryterium czysto przedmiotowe. Ujęcie czysto naturalistyczne zakładało. Czyn to zatem pasywność wobec prawnego nakazu działania(nie jest zatem przestępstwem złamanie nakazu moralnego. Niezależnie od nakazu moralnego jakim kierowała się ta kobieta. nie uwzględniało aspektu psychologicznego). że się zabije jeśli ona nie będzie chciała się z nim spotykać. co prowadziło do niezaistnienia czynu w ocenie prawnokarnej. 15 . • Podjęcie decyzji(powzięcie zamiaru w znaczeniu prawnokarnym. Czyn z zaniechania – to bierność wobec prawnego(a nie żadnego innego) obowiązku narzucanego przez przepisy i wskazującego należyty sposób zachowania. a w konsekwencji świadome kierowanie przebiegiem zdarzeń tak aby zrealizować uprzednio zamierzony cel. Warstwa subiektywna(podmiotowa – odnosząca się do przeżyć wewnętrznych i procesów psychicznych). sprawca posiada świadomość celu i środków jakie są potrzebne do jego realizacji oraz posiada wolę dokonania). od którego uzależniony był byt czynu w ocenie prawnokarnej(uważano. Czyn jest to rzeczywiste zachowanie człowieka stanowiące kategorię ontologiczną(byt). gdyż nie ma takiego obowiązku prawnego/ Władysław Wolter(krakowska szkoła prawa karnego) w swojej refleksji o czynie kładł nacisk na aktywność woli: „Czyn to kompleks ruchów ciała oraz kierunkowa bezczynność uzależniona od procesów psychicznych”. więc taki w którym żyje wola(jest to pewna świadomość ontologiczna. Początkowo ujęcie to nie przewidywało uznania zaniechania za czyn. Koncepcja finalistyczna czynu(Hans Welzel). Warstwa obiektywna – sprawca działający w zamiarze przewidując znaczenie swoich działań i ich skutki wpływa na otaczającą rzeczywistość tak aby spowodować konkretny cel. gdyż w jej zachowaniu nie było elementu woli. któremu nie odpowiada obowiązek prawny). • Antycypacja celu(sprawca wybiera sobie cel. a mianowicie uważano.

Istotą tej teorii jest stwierdzenie czy dane uzewnętrznienie było opanowane lub opanowywane. polegające na działaniu a także zaniechaniu aktywności we wskazanym przez prawo kierunku. badamy czy sprawca posiadał zdolność do uniknięcia skutku. jeżeli tylko ocena społeczna tak wskazuje. Teoria socjologiczna O czynie nie decyduje zachowanie człowieka i jego cechy lecz społeczny kontekst tego zachowania. Odbiera to pewność ocenie prawnokarnej i stanowi zaburzenie funkcji gwarancyjnej(sprawca nie wie co zostanie w sądzie uznane za czyn. gdyż tylko czyn jest bytem w rzeczywistości. czyny nieumyślne czy popełnione z zamiarem ewentualnym). posiadające wartość społeczną”(czyn jest zatem kategorią przedmiotowo – podmiotową(zawiera w sobie zarówno 16 . Mimo tego jednak zwolennicy tej teorii uznawali karalność zaniechania. tak aby na potrzeby rozpatrywania sprawcy możliwe było ujednolicenie kryteriów. które nie wiedzie do z góry założonego celu nie jest czynem w rozumieniu prawnokarnym. „Czynem jest zachowanie człowieka. • Koncepcja finalna nie znajduje uzasadnienia dla karalności czynów w których skutek nie pokrywa się z celem. Roxin uważa.Koncepcja finalna czynu włącza zamiar w opis czynu zabronionego nie zaś(jak było wcześniej) do winy. • Koncepcja finalna jest wysoce zindywidualizowana. Operacyjna eklektyczna teoria czynu(sformułowana na potrzeby sądu): Ponieważ ustawodawca nie przesądził o teorii czynu jaką przyjmuje kodeks karny z 1997 sądy podczas rozpatrywania spraw sformułowały definicję eklektyczną. powstałą w wyniku połączenia elementów wyżej wymienionych teorii. świadome i celowe. jeśli sprawca mógł opanować zachowanie prowadzące do naruszenie reguł ostrożności. Negatywna definicja czynu(Gunther Jacobs) Czyn to zdolność do uniknięcie skutku. Czynem jest zatem wszystko co można przypisać człowiekowi jako centrum aktywności. to jego zachowanie możemy określić jako czyn. zaniechanie zaś tylko konstrukcją abstrakcyjną ze sfery psychologicznej. KRYTYKA: • Koncepcja finalna odrzuca zaniechanie jako czyn. Przy zachowaniach nieumyślnych. dzięki której człowiek może rozwinąć osobowość poprzez integralność psychiczną jako „ja”. jeśli miał taką możliwość. w zależności od kontekstu społecznego. a z niej nie skorzystał. a mimo tego nie zrobił tego. gdyż jest wynikiem pewnego przewartościowania elementów subiektywnych czynu( w skład bytu czynu wchodzą przebiegi psychiczne). który przyświecał działaniu sprawcy(np. KRYTYKA: • To samo zachowanie raz stanowi czyn. / mniej przydatna praktycznie – przypis autora skryptu/ Pojęcie czynu według Clausa Roxina Czyn człowieka to akt uzewnętrznienia jego osobowości. Celowość czynu jest jego cechą konstytutywną toteż zachowanie. W tej koncepcji traktujemy zaniechanie jako czyn. To ocena społeczna decyduje czy zachowanie sprawcy będziemy traktować jako czyn. a więc istotą czynu jest ocena czy sprawca poddał działanie kontrolnej funkcji umysłu. Skutkiem w takim wypadku jest naruszenie dobra prawnie chronionego. według których dokonuje się oceny czy dane zachowanie było czynem czy też nie. to takie zachowanie jest czynem w rozumieniu prawa karnego. gdyż to zależy od kontekstu społecznego). poddane kontrolnej funkcji jego świadomości. a raz nie. że tylko zachowania opanowywalne mogą być uważane za czyn(wszystkie zachowania umyślne).

które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego” §4 „Przepisu §2 nie stosuje się. • Na gruncie teorii C. strażnik banku zostaje związany przez napastników i nie jest w stanie w żaden sposób zapobiec obrabowaniu banku. Jest to wywołanie bólu poprzez nacisk na ciało. jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć. ALE JEGO ZAISTNIENIE MOŻE WYŁĄCZYĆ ODPOWIEDZIALNOŚĆ KARNĄ!!!) Nie pozbawia możliwości zachowania się zgodnie ze swoją wolą.elementy obiektywne. Roxina – ani mężczyzna A ani B nie popełnili czynu. w wyniku czego podarł rzeczoną kurtkę. • Na gruncie teorii naturalistyczno – kauzalnej = ani mężczyzna A ani mężczyzna B nie popełnili czynu. 18§3 „ […]Odpowiada za pomocnictwo także ten. poświęca dobro. jeżeli sprawca poświęca dobro. • Na gruncie teorii finalistycznej – ani mężczyzna A ani B nie popełnili czynu. napastnicy wdarli się do banku i biją strażnika aby ten otworzył sejf. Osoba taka jest poddana przymusowi. tutaj opisany pokrótce na potrzeby przykładu => problematyka omówione szerzej w części poświęconej kontratypom i w części dotyczącej gwaranta) Art. gdyż w ich zachowaniu nie występuje wola jako element konstytutywny czynu. szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie” Przymus nieodporny badamy obiektywnie. któremu nie jest w stanie się przeciwstawić w żaden sposób. a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego” §2 „Nie popełnia przestępstwa także ten. strażnik z własnej woli pozwolił się związać wtedy przymus nieodporny nie będzie okolicznością wyłączająca czyn. gdyż ich zachowanie nie było celowe. 26§1 „Nie popełnia przestępstwa. jak zaistnienie pewnego zachowania dostrzegalnego w rzeczywistości jak i ocenę przebiegów psychicznych podmiotu. aby przymuszana osoba dokonała jakiegoś czynu. jak poddanie zachowania kontrolnej funkcji świadomości) / do ilustracji tych teorii posłużę się przykładem zaczerpniętym z wykładu: 1. kto. które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażaniem się na niebezpieczeństwo osobiste” 17 . Nie ponosi zatem odpowiedzialności karnej za pomocnictwo: Art. / Okoliczności wyłączające czyn Vis absoluta(przymus fizyczny nieodporny)(wyłącza czyn) Całkowite wyłączenie osoby poddanej przymusowi od wykonania jakiegokolwiek aktu zgodnego z jego wolą. bo nie jest w stanie fizycznie bronić sejfu czy choćby włączyć alarmu. przymuszany strażnik w końcu otwiera sejf. Mężczyzna A poślizgnął się i chwycił mężczyznę B za kurtkę co by nie wywinąć orła. a więc ustalamy czy sprawca miał obiektywną. /np. fizyczną możliwość dokonania danego czynu. Popełnił on czyn zabroniony w postaci pomocnictwa. bo jeżeli np. / np. kto wbrew prawnemu. Należy jednak pamiętać o ujęciu podmiotowej strony tego kryterium. ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w §1. Vis compulsiva(przymus fizyczny odporny – przymus fizyczny innego rodzaju)(NIE WYŁĄCZA CZYNU. Mężczyzna A został popchnięty przez osobę trzecią na mężczyznę B i nabił mu guza. kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącemu jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem. 2. ale odpowiedzialność karna może być wyłączona na podstawie stanu wyższej konieczności/ Stan wyższej konieczności(dalej SWK. gdyż ich działanie nie było poddane kontrolnej funkcji świadomości.

że porysuje jej samochód lub poplami ręcznie robioną bluzkę atramentem(lub jeszcze inne barwne przykłady)/. że broń jest prawdziwa. jeśli sprawca groził. iż nie ponosi odpowiedzialności karnej ten kto był w usprawiedliwionym okolicznościami przekonaniu. Przymus psychiczny(groźba)(nie wyłącza czynu.błąd co do okoliczności wyłączających bezprawność. iż przekonanie było usprawiedliwione. gdyż np. Poza sytuacjami w których groźba powoduje wyłączenie bezprawności. Art.29 . Art. że ratował swoje życie. 26§2 jest opisem okoliczności. Jeżeli jednak zostanie poddany torturom i otworzy sejf to zgodnie z §1 nie poniesie odpowiedzialności karnej ze względu na wyłączenie bezprawności czynu działając w SWK. Na kasjerkę nie działa żaden przymus fizyczny. ale wisząca nad nią groźba utraty życia wpływa na jej zachowanie. Uważa się powszechnie.Istotą SWK w tym wypadku jest kolizja dwóch dóbr chronionych prawem. że przymus fizyczny. ale wyłącza odpowiedzialność karną na podstawie SWK). Oczywiście nie może powołać się na zaistnienie groźby kasjerka. że groźba nie ma realnej możliwości zaistnienia. a więc element konieczny dla bytu przestępstwa. „W żadnym wypadku ustawodawca nie wymaga od adresata przepisu poświęcenia swojego życia(wymaga jednak narażenia się na niebezpieczeństwo. natomiast jeśli z pistoletu ciekła woda. ale może wyłączyć odpowiedzialność karną. które nie jest oczywiście większej wartości niż dobro ratowane lub są to dobra o wartości podobnej. Nie oznacza to jednak. nie będzie to co prawda okoliczność wyłączająca bezprawność czynu. /Oczywiście należy pamiętać. na których ciąży szczególny obowiązek ochrony danego dobra prawnego. 26§1 wyłączający bezprawność czynu. /np. Jeżeli więc pistolety były atrapami wystarczająco podobnymi do oryginałów sąd uzna. to nie może powołać się na wyłączenie winy z §2. aby wyłączyć odpowiedzialność karną powinien mieć pewien stopień nasilenia => prztyczek w ucho(nawet najbardziej bolesny) nie będzie uznany przez sąd za vis compulsiva dla strażnika otwierającego sejf). może się zdarzyć również. Przymus psychiczny(groźba) ma wymusić zachowanie zgodne z wolą sprawcy przymusu na osobie podlegającej przymusowi. z uwagi na art. Okoliczność ta nie wyłącza czynu. W takich wypadkach jeżeli jest to usprawiedliwione przekonanie. jeżeli na takiej osobie ciąży szczególny prawny obowiązek)”. przewiduje. że ze względu na szczególny obowiązek ochrony mienia strażnik nie może zbiec z banku podczas napadu argumentując. iż §2 nie stosuje się do osób. ale nie będzie ponosił odpowiedzialności karnej. kiedy sprawca działając w stanie wyższej konieczności poświęca dobro. broń. 26§4 to tzw. to kasjerka uniknie odpowiedzialności karnej. więc nie można wykluczyć odpowiedzialności karnej na podstawie SWK. natomiast Art. Jeżeli zatem strażnik ma szczególny prawny obowiązek ochrony mienia banku. które wyłączają odpowiedzialność karną za czyn z powodu braku winy. W takiej sytuacji jeśli wyda pieniądze nie poniesie odpowiedzialności ze względu na działanie w SWK(poświęca mienie banku aby ratować własne życie – życie jest zawsze większej wartości niż mienie) co wyłącza bezprawność czynu. że przekonanie nie było usprawiedliwione i sprawca poniesie odpowiedzialność karną. którą napastnicy posłużyli się do napadu na bank jest atrapą. że ma obowiązek poświęcić swoje życie aby chronić mienie banku. że nie ma bezpośredniego zagrożenia życia. Jeżeli jednak napastnicy posługiwaliby się atrapami broni(np. Strażnik poddany torturom. ale będzie wyłączać winę. „klauzula wyłączająca” która przewiduje. życia i zdrowia strażnika oraz mienia banku. 18 . który otworzy sejf dokona czynu zabronionego. to sąd uzna. /napastnik przystawia kasjerce pistolet to głowy i żąda wydania pieniędzy z kasy. powinien pozostać na miejscu. że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność lub winę. pistolety na wodę) to okoliczności faktyczne wskazują.

Odpowiedzialność karna jest uzależniona od tego czy sprawca mógł poddać swoje działnie kontrolnej funkcji świadomości. Okazało się. • Zachowania niezgodne z wolą sprawcy. Nie są one czynami. to sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. doświadczenia. Inne okoliczności w których zachowanie nie może być poddane tej funkcji to: • Sen – /np. Czynności odruchowe(Wyłączają czyn) Czynności odruchowe (odruchy) to zachowania człowieka na działanie zewnętrznego bodźca. że jeśli uszczerbek na dobru spowodowany jest czynnością zautomatyzowaną. wiedzy. nie poddał tego działania kontrolnej funkcji świadomości. Bodziec powinien też być niespodziewany. Możliwość odautomatyzowania czynności wynikać będziemy ze zbadania elementów subiektywnych. której sprawca nie mógł się przeciwstawić(np. aby uchronić się przed zderzeniem z ziemią. wylewami itp. Sprawca tego zdarzenia nie poniesie odpowiedzialności karnej za sam czyn(automatyczne przejście przez ulicę za innymi ludźmi) ale za to. to dojść możemy do wniosku. /np. Jeśli pojawił się ten sam bodziec. Inne okoliczności wyłączające czyn Niemalże wszystkie okoliczności wyłączające czyn sprowadzają się do ustalenia. sprawia to. Słowem jeśli zachowanie jest reakcją na nieoczekiwany bodziec. gdyż zareagował odruchowo na niespodziewany bodziec. tak niefortunnie. to w psychice pojawia się łuk zachowań warunkowych. które zaistniały pod wpływem innej siły. że jest poza kontrolą świadomości. które jest reakcją na potrącenie pieszego przez innego pieszego na chodniku. inni zaczęli przechodzić na drugą stronę więc i n zaczał przechodzić. stan psychicznego w trakcie czynu. czy też nie. że zawsze jak widzi wystający z kieszeni portfel to automatycznie po niego sięga. czy też takiej możliwości nie miał. zatem mężczyzna A nie dokonał czynu). jeżeli osoba przez sen znieważa inną osobę. /np. bo jeżeli sprawca spodziewał się bodźca. czy sprawca mógł poddać zachowanie kontrolnej funkcji świadomości. Aby sąd uznał czynność zautomatyzowaną za okoliczność wyłączającą czyn nie może być zautomatyzowany atak bezpośredni na dobro chronione prawem(np. Sprawca nie dokonał czynu. Operator zatem wykonał czynność zautomatyzowaną. a jeśli tak. Ilekroć następuje percepcja bodźca to odruch nie jest czynem. powtarzana dostateczną ilość razy. zgodną z lege artis. sąd nie uzna za okoliczność wyłączającą czyn jeśli sprawca będzie argumentował. nie będzie okolicznością wyłączająca odpowiedzialność karną uderzenie w twarz. gdyż zgodnie z zasadami obsługi koparki we wszystkich niebezpiecznych sytuacjach należy najpierw opuścić łyżkę koparki.wyuczona. /np. sprawca. Oczywiście sąd bierze pod uwage jak taka reakcja na bodziec wyglądała(np. operator koparki usłyszał krzyk kobiety i natychmiast opuścił „łyżkę” do wykopu. czynności ruchowe związane z atakami serca.wieku. Operator koparki nie poniesie odpowiedzialności karnej. sprawca patrzył w ziemię na przejściu dla pieszych. że było czerwone światło i samochód hamując wpadł w poślizg i uderzył w przystanek raniąc kilka osób. to nie jest to czyn) • Stan wysokiej gorączki • Ataki epileptyczne. który się poślizgnął przed upadkiem próbował się chwycić kurtki nieznajomego idącego obok. mężczyzna A został popchnięty na mężczyznę B i ten wpadł pod samochód. • Upośledzenie umysłowe głębokie(poniżej 20 IQ) • Hipnoza(doktryna obecnie prowadzi spór czy bycie zahipnotyzowanym wyłącza czyn. czy też nie – problem na razie nierozwiązany).Czynności zautomatyzowane(wyłącza czyn) Czynność zautomatyzowana. to mógł poddać zachowanie kontrolnej funkcji świadomości. że nie poddał tego działania bezpośrednio wcześniej kontrolnej funkcji świadomości. to nie jest to czynem. 19 . że łyżka zabiła dziecko.

a zachowania te były kierowane emocjami skierowanymi ku Kleopatrze. zatem można mu przypisać skutek na płaszczyźnie przyrodniczej natomiast nie można mu przypisać skutku na płaszczyźnie normatywnej gdyż zakup biletu nie jest naruszeniem normy sankcjonowanej. że badamy tylko czyny poprzedzające skutek. które odpowiadają przyjmowanemu przez nas pojęciu czynu człowieka. myślą w czasie od zdarzeń. Do odpowiedzialności karnej nie wystarczy zatem przypisanie skutku w sferze przyrodniczej. Mimo teorii ograniczenia. „paradoks nosa Kleopatry” . toteż sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej mimo przypisania skutku na płaszczyźnie przyrodniczej/ Teoria ekwiwalencji(równowartości warunków)(J. Za pomocą określenia związku przyczynowo-skutkowego jesteśmy w stanie określić sprawstwo oraz zakres odpowiedzialności(możemy określić kto się dopuścił czynu i jakie skutki on wywołał. Ograniczenie polega na cofaniu się od zdarzenia rozpatrywanego jako skutek. Czy emocje te kierowałyby zachowaniami Cezara i Antoniusza. a ustalamy ją metodą warunków sine qua non – to znaczy. co powodowało pewna wątpliwości: /np. są one względem siebie ekwiwalentne. Jeżeli bez danego warunku skutek i tak by wystąpił – usuwamy go. że zachowania Juliusza Cezara i Marka Antoniusza zdeterminowały bieg historii. Teoria ta odnosiła się do ogólnej teorii przyczynowości. to sprawca uniknie odpowiedzialności karnej mimo. Pod wpływem doniesień prasowych o częstych porwaniach i katastrofach lotniczych sprawca kupuje spadkodawcy bilet lotniczy na podróż dookoła świata. Gdyby sprawca nie kupił tego biletu na pewno nie wystąpiłby skutek w postaci śmierci. że „cofając się w czasie” po kolei usuwamy warunki składające się na przyczynę skutki. to katalog owych warunków ekwiwalentnych może być dość duży. bo uderzenie pioruna nie jest czynem człowieka) Zaczynamy od czynów w czasie najbardziej przyległych do skutku i cofamy się następnie. gdyż musi temu towarzyszyć naruszenie normy sankcjonowanej. Związek przyczynowo-skutkowy jest to konstrukcja. (Jeśli skutkiem jest śmierć człowieka. Natomiast jeśli sprawcy nie da się przypisać związku przyczynowo-skutkowego jedynie na płaszczyźnie normatywnej. pozostając więc tylko te warunki bez których skutek by nie wystąpił(sine qua non).Teorie związku przyczynowego(czyn a przypisanie skutku) Zagadnienie związku przyczynowo-skutkowego pojawia się przede wszystkim w kontekście przestępstw materialnych.Nie ulega wątpliwości. mają taką samą moc sprawczą. która pozwala określonym działaniom przypisać konkretne skutki. Jeżeli nie jest możliwe połączenie czynu ze skutkiem ani w sferze przyrodniczej. która przechodziła przez 20 . a śmierć poprzedzało uderzenie pioruna. Mill) Na przyczynę składa się cały zespół warunków. a zatem przypisanie skutku na płaszczyźnie normatywnej. ani w sferze normatywnej. to sprawca z całą pewnością nie poniesie odpowiedzialności karnej. Zespół warunków nazywamy przyczyną skutku. gdzie zarówno czyn jak i skutek wchodzą do zespołu znamion danego typu rodzajowego przestępstw. które umieścimy w katalogu warunków. które w równym stopniu posiadają moc sprawczą. S. sprawca chciał śmierci swojego spadkodawcy żeby przyspieszyć objęcie spadku. Przy każdym czynie człowieka poprzedzającym skutek wszystkie te czyny. /np. to jego konstatacja pozostanie poza zainteresowaniem prawa karnego. Spadkodawca rzeczywiście ginie w tej podróży. a więc jaki będzie zakres jego odpowiedzialności karnej)./Jeśli rozpatrujemy skutek jakim jest uszczerbek na zdrowiu ofiary wypadku drogowego. Przypisanie skutku i związanie go z czynem dokonuje się na dwóch płaszczyznach: • Przyrodniczej(fizyczne powiązanie) • Normatywnej(powiązanie prawne – konsekwencje prawne) Dla odpowiedzialności karnej sprawcy za przestępstwo skutkowe konieczne jest przypisanie mu skutku zarówno w płaszczyźnie przyrodniczej jak i normatywnej. gdyby Kleopatra miała inny nos?/ Na potrzeby prawa karnego należało tę teorię ograniczyć. ze da się przypisać taki związek na płaszczyźnie przyrodniczej.

który wg testu sine qua non dopuścił się warunku.skutkowy to przypisanie skutku w płaszczyźnie przyrodniczej. to jednak za ów skutek nie poniesie odpowiedzialności karnej. argumentując to sympatią i chęcią uatrakcyjnienia życia obdarowanego.w naszych warunkach chodzi o naruszenie reguł staranności przez kierowcę czy oddanie strzału. Diler argumentuje: gdyby nie konstruktor.skutkowy między wykopaniem dołu a śmiercią dziecka/ Owo ograniczenie katalogu skutków jest błędne. nie było czynem zawinionym. że bierzemy pod uwagę tylko te warunki. Kierowca tłumaczy: to była moja pierwsza jazda. który podejmuje decyzje badając sprawę obiektywnie. W ocenie prawnokarnej zatem wiązane są tylko te skutki. W przypisaniu w płaszczyźnie normatywnej badać będziemy. Mogą znajdować się warunki. Trzeba przypisania w płaszczyźnie normatywnej. to spadkobierca. Jest więc potrzeba dalszego ograniczenia teorii ekwiwalencji na potrzeby prawa. który przekroczył prędkość swym superszybkim samochodemnie nastąpiłby skutek w postaci uszczerbku na zdrowiu. który wypuścił nowy model.jezdnię i została potrącona przez kierowcę. Nawet jeśli przewidywany skutek nastąpi. ale w swoim podstawowym założeniu ma ona przede wszystkim wykazać związek przyczyny ze skutkiem na płaszczyźnie przyrodniczej. Spośród czynów wybieramy tylko te. Sąsiedzi ostrzegali sprawcę. Rzeczywiście jedno z dzieci wpadło do dołu i utonęło. między nim a skutkiem występuje związek przyczynowo. w którym umieścić miał beczkę z przeznaczeniem na kiszenie ogórków. które były zawinione . gdyby nie byłoby czynu. Ta teoria stała się podstawą do dalszych rozważań na temat przyczynowości w prawie karnym. by spowodować jego śmierć. Teoria normatywnego związku przyczynowo-skutkowego(teoria adekwatności) Zgodnie z uzasadnieniem przedstawionym do projektu tej ustawy ta teoria miała być obowiązująca w obecnym kodeksie karnym. a nie tak jak ją widzi sprawca). bo związek przyczynowo. Gdyby nie to. musiałby naruszać reguły postępowania z dobrem chronionym prawnie/ Ograniczenie polega na tym. Jednak wykopanie na swym gruncie dołu nie jest czynem społecznie szkodliwym.odwołanie się do kryterium społecznej szkodliwości. Leszek Lernell z UW). a nie uzasadniają przypisywania w płaszczyźnie normatywnej. /Np. sprawca sprezentował spadkodawcy bilet lotniczy na podróż dookoła świata.chodzi o warunki w płaszczyźnie normatywnej a nie przyrodniczej.skutkowego. sprawca na swej działce wykopał dół. społeczna szkodliwość czynu to nie kategoria przyrodnicza. które uzasadniają przypisanie w płaszczyźnie przyrodniczej.skutkowy (prof. jeśli wnioskodawca spełniał określone warunki. które mają wpływ na odpowiedzialność karną za czyn lub jej brak – płaszczyzna normatywna. że diler mnie namawiał do kupna samochodu o dużej mocy. który z czynów ludzkich wchodzących do zespołu warunków tworzących przyczynę narusza reguły postępowania z danym dobrem prawnym. 21 . Zgromadziła się w nim woda. Ograniczenie katalogu warunków na gruncie teorii ekwiwalencji.To samo dotyczy sytuacji związanej z użyciem broni palnej.czyn. o ile skutek ten jest wg doświadczenia powszechnego typowy.gdyby nie dół. kupiłem samochód od dilera pod wpływem namowy. bo przyrodnicze przypisanie nie wystarcza. nie byłoby śmierci dziecka. Podstawą odpowiedzialności za przestępstwo stało się ustalenie związku przyczynowo. Ograniczenia przeprowadzać można przez pojęcie winy. występujący z reguły. a więc przyrodniczo spowodował śmierć.to moja nieruchomość i mogę robić na niej co chce. to bym go nie sprzedał. to prędkość samochodu byłaby mniejsza i zdążyłbym zahamować. Reklamowanie pojazdu przez sprzedawcę czy wydanie zezwolenia na broń. że w podróży lotniczej jego spadkodawca zginie. iż na jego działce bawią się dzieci i któreś z nich może tam wpaść. nie istniej związek przyczynowo. które wynikają „normalnie” z danych zachowań(kryterium oceny będzie tutaj doświadczenie życiowe sądu. była wielokrotnie komentowana i uzupełniani na potrzeby przydatności do prawa karnego. A konstruktor: nie skonstruowałbym nowego modelu. gdyby nie polecenie producenta. /sprawca czytając o wypadkach w komunikacji lotniczej z nadzieją. Inne kryterium. Według teorii adekwatności sprawca ponosi odpowiedzialność za spowodowany przez ten czyn skutek. który spowodował skutek. lecz społeczna. Sprawca odpowiadał: pilnujcie dzieci.

występuje incydentalnie. Mężczyzna A uderza w twarz mężczyznę B. że taka czynność często powoduje śmierć człowieka. mandat) ale nie poniesie odpowiedzialności karnej za nieumyślne spowodowanie śmierci. • Śpiewanie piosenki „Killing me softy” – nie jest przyczyną śmierci człowieka w granicach czasownika zabija – nie ma związku. że jest czynem zabronionym i jest przyczyną śmierci na płaszczyźnie przyrodniczej. kto zniszczył. a wada fabryczna układu hamulcowego. Nie bierzemy pod uwagę tylko tych skutków. Utrata posagu jest następstwem atypowym. że interpretacja sądu nie może tak się różnić. Jeżeli np. Na gruncie prawa polskiego najczęściej przyjmuje się teorię ekwiwalencji (równowartości warunków). to występując do sądu cywilnego o naprawienie szkody. to na gruncie teorii relewancji nie mieści się w granicach znaczenia słowa „zabija”(uderzenie w twarz ręką nie jest zasadniczo przyczyną śmierci. a poszkodowany utracił posag. Co do zasady sprawca nie poniesienie odpowiedzialności karnej. Jeżeli bowiem Mężczyzna A wiedział o schorzeniu na jakie cierpi mężczyzna B. Jeśli np. dziecko wyszło na przejście dla pieszych i kierowca nie wyhamował(hamulce posiadały wadę fabryczną i nie działały – sprawca nie był tego świadom) i potrącił je powodując śmierć. w skutek czego nie doszło do mariażu. a zgodnie z drugą jest(w razie niemożności rozstrzygnięcia zasada in dubio pro reo). bo gdyby jechał prędkością zgodną z przepisami to przez wadę układu hamulcowego i tak by potrącił to dziecko i tak. Nie wszystkie sytuacje są jednak łatwe do rozstrzygnięcia. a mężczyzna B chorował na chorobę objawiającą się zmiękczeniem kości(i akurat były dotknięte tym schorzeniem kości twarzy) i uderzenie powoduje śmierć B. W prawie cywilnym sprawca szkody ponosi odpowiedzialność odszkodowawczą tylko za szkodę typową. że zgodnie z jedną teorią nie ma związku przyczynowo skutkowego. sprawca czynu niedozwolonego zniszczył poszkodowanemu garnitur. /np. która zazwyczaj występuje po wyrządzeniu. Teoria obiektywnego przypisania skutku Teoria ta opiera się na obiektywnym przypisaniu skutku do zachowań. bo uderzenie w twarz człowieka mimo. Przyjmuje się jednak. to jego zachowanie mieściło się w granicach czasownika „zabija” gdyż sprawca wiedział. a więc mieści się w granicach pojęciowych czasownika „zabija” – jest związek. Teoretycznie sprawca naruszył przepisy ruchu drogowego przekraczając dozwoloną prędkość.ten.wartość zniszczonego ubrania./ (teoria ta jest expressis verbis wskazana w prawie cywilnym jako obowiązująca). Należy jednak ocenić również kryterium subiektywne. a więc sprawca odpowie za uderzenie w twarz. 148§1 kto zabija człowieka – badamy znaczenie i zakres pojęciowy czasownika zabija: • Dźganie nożem – jest powszechnie wiadomo. sprawca nie mógł przewidzieć takiego skutku). które są naruszeniem norm postępowania z dobrami prawnie chronionymi. • Student zaskakując wykładowcę odpowiedzią powoduje atak serca – nie mieści się w granicach „zabija” – nie ma związku. że jego zachowanie może przynieść taki efekt. Jednakże sąd rozpatrując sprawę zastosuje teorię adekwatnego związku. przy art. ale przypisanie skutku następuje na podstawie teorii ekwiwalencji oznacza przypisanie skutku w płaszczyźnie 22 . czynie wyrządzającym ową szkodę. a następstwem tego zniszczenia było odrzucenie zalotów poszkodowanego przez wybrankę jego serca. ale oceniamy jakie okoliczności wpłynęły(lub mogły wpłynąć) obiektywnie na wystąpienie danego skutku.sprawca nie ponosi więc odpowiedzialności odszkodowawczej. Sprawca poniesie zatem odpowiedzialność za przekroczenie prędkości(np. poszkodowany może szkodę określić jako złożoną z wartości garnituru + wysokości utraconego majątku. /np.normalnym następstwem takiego zdarzenia jest szkoda. odpowiada za następstwa typowe. Kulesza też jest jej zwolennikiem – przypis autora skryptu/ ./np. Teoria relewancji Teoria relewancji opiera się na ocenie znamion czasownikowych zawartych w ustawie karnej(teoria dominująca w nauce niemieckiej – wszystko wskazuje na to. kierowca jechał po drodze z prędkością o 30km/h większą od dopuszczalnej. pozostawiając to decyzji sądu. a nie za zabójstwo człowieka. że prof. ale obiektywną przyczyną śmierci dziecka nie jest przekroczenie prędkości przez kierowcę./ Podsumowanie Ustawodawca nie zadecydował expressis verbis o teorii jaką należy zastosować w prawie karnym.

musimy stwierdzić czy w ustawie karnej znajduje się przepis. a więc takie. gdyby kierowca zachował się w sposób sprzeczny z prawem.przyrodniczej.kierowca nie naruszył żadnych reguł.gdyby nie czyn sprawcy. ustala to poprzez opisywanie znamion całego typu rodzajowego zachowań(pewnej grupy zachowań społecznie szkodliwych). czy wstanie z łóżka lewą nogą jest czynem w rozumieniu prawa karnego. Jeżeli sprawca spowodował skutek przyrodniczo. że jego czyn naruszył reguły postępowania z dobrem chronionym prawnie. ponieważ nie zdążył zahamować. tzn. czy czyn sprawcy był bezprawny(bo bezprawność jest jednym z warunków bytu przestępstwa). Dobra te są w życiu codziennym w tym sensie. że sprawcy. Odbywa się to przez ustalenie. to nie można pytać o zachowanie zgodne z normą. przy których znajdujemy tabliczkę „nie dotykać”. skoro takie zachowanie nie odpowiada opisowi żadnego z czynów zabronionych przewidzianych w ustawie karnej/. ale nie przypiszemy w płaszczyźnie normatywnej. narusza reguły postępowania z danym dobrem. mimo. Kierowca jechał zgodnie z przepisami. czy czyn sprawcy. który opisują taką grupę zachowań. że sprawca dokonał czynu oraz faktu. które czyny człowieka są karalne. jakim jest przypisanie skutku w płaszczyźnie normatywnej. Ustalenie karalności danego zachowania polega zatem na stwierdzeniu czy zachowanie realizuje wszystkie znamiona typu rodzajowego przestępstw. iż kierowca w takim wypadku nie ponosi winy za spowodowanie wypadku. konieczne jest przypisanie skutku również w płaszczyźnie normatywnej. czy też nie. nie możemy przypisać mu uszczerbku. a nie naruszył reguł postępowania z danym dobrem prawnym. albo też istniejące niebezpieczeństwo zwiększył tak. To ustawodawca decyduje o tym. który skutek przyrodniczo spowodował. W gazetach często pisze się. Sprawcy można przypisać czyn w płaszczyźnie przyrodniczej. Bezprawność czynu zabronionego(III element przestępstwa) Po ustaleniu. jeśli takowe nie istniało. ale potrącił pieszego. niebezpieczeństwo to stworzył wcześniej. Aby czyn został zakwalifikowany jako karalny. które akceptowane jest w realiach dnia powszedniego. a to nie wystarcza. Nie jest spełniony warunek odpowiedzialności karnej. które może mieć szkodliwość społeczną(np.w opisanym stanie faktycznym nie badamy winy. Taki komentarz jest błędny. Inaczej: ustalenie przypisania w płaszczyźnie normatywnej uszczerbku w dobru chronionym prawem sprawcy wymaga stwierdzenia. które odpowiadają opisowi zawartemu w ustawie karnej. nie poniesie odpowiedzialności karnej. Tylko twierdząca odpowiedź na tak postawione pytanie pozwala na przypisanie uszczerbku w dobru chronionym prawem w płaszczyźnie normatywnej(a więc zaistnienie w ocenie prawnokarnej związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniem sprawcy a skutkiem w postaci naruszenia dobra chronionego prawem). nie wskazując na konkretne przykłady. że biorą udział w obrocie wynikającym z realiów dnia powszedniego. który przyrodniczo spowodował skutek. że przekroczyło ono granicę tolerowalną. Sprawca będzie wolny od odpowiedzialności ze względu na brak przypisania mu uszczerbku!!!/ Karalność czynu(II element przestępstwa) Przedmiotem prawnokarnej oceny są tylko czyny karalne. Badamy zatem. /nie ma zatem podstaw do rozważań. /np. Przypisanie skutku w płaszczyźnie normatywnej wymaga ustalenia. w przeciwnym wypadku. że możemy negatywnie oceniać zachowanie. nie da się przypisać skutku w płaszczyźnie normatywnej. Odpowiedź przecząca oznacza. że taki czyn znajduje swój opis w ustawie karnej należy przeanalizować. Pojawiłaby się ona wtedy. czy sprawca czynu przekroczył granice społecznie tolerowanego niebezpieczeństwa dla dóbr chronionych prawem. a co za tym idzie. Owe reguły postępowania z dobrem chronionym prawnie wykształcone zostały i powszechnie zaakceptowane w wyniku praktyki dnia powszedniego. Jeżeli sprawca normy nie naruszył. prostytucja) sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. 23 . że sprawca swoim zachowaniem naraził dobro chronione na większe niebezpieczeństwo aniżeli to. Dobra chronione prawem nie są muzealnymi eksponatami. zachowując wszelkie reguły ostrożności. Pieszy zza słupa wyskoczył pod koła samochodu. nie nastąpiłby uszczerbek w dobru chronionym prawem.

/ Okoliczności wyłączające bezprawność czynu(kontratypy . a więc nie jest to obrona konieczna” KONTRATYPU nie stanowi sama obrona konieczna. zatem jeśli poniesie śmierć napotykając na obronę konieczną. że może on stanowić podstawę odpowiedzialności karnej).teoria) Mimo. Szczegóły znamion pozytywnych oraz milcząco założonych przez ustawodawcę znamion negatywnych. Woltera. to nie będzie to czyn bezprawny. to kontra-typ dla przestępstwa. terapia itp. przy braku takiej negatywnej oceny zachowanie człowieka nie podlega karze). Wolter uważał. który przedstawił własną teorię na temat budowy okoliczności wyłączającej bezprawność. które bezprawność wyłączają. alkoholizm. wypełniając obowiązki służbowe. działając na wojnie na rozkaz = (kontratyp) kto zabija człowieka w obronie koniecznej – nie popełnia przestępstwa. kontratypem jest zabicie człowieka w obronie koniecznej! Pojęcie kontratypu[Władysław Wolter] Do polskiego języka prawniczego pojęcie kontratypu zostało na stałe wprowadzone za sprawą prof. to czyn zabroniony(wypełnia wszelkie znamiona czynu zabronionego opisanego w ustawie). Bezprawność pozostaje w konkretnym związku ze społeczną szkodliwością. nie wystarczy czegoś opatrzyć sankcją karną. a broniący się łapie za jego kij i odrzuca – zachowanie atakowanego nie wypełnia znamion żadnego typu rodzajowego przestępstwa. który popełniono w okolicznościach wyłączających bezprawność(w sytuacji kontratypowej np. Bezprawność. Woltera. opisany w ustawie stan wyższej konieczności)(zatem kontratyp to wszystkie znamiona pozytywne i jedno negatywne)/np.naruszenie normy. żeby walczyć z tym zjawiskiem. że napastnik poprzez bezpośredni atak na inną osobą pozbawia się ochrony prawnej.Bezprawność dzielimy na: • Bezprawność formalną – znamiona czynu(czy czyn jest karalny) • Bezprawność materialną – podstawa odpowiedzialności(czy czyn został popełniony w takich okolicznościach. leczenie. Uznaje się bowiem. Należy nadmienić. (znamiona pozytywne} kto. ze kontratyp występuje wtedy i tylko wtedy gdy zachowanie wypełnia wszelkie znamiona czynu zabronionego!!! /np. człowieka + (znamiona negatywne) w obronie koniecznej. natomiast nie wszystkie czyny społecznie szkodliwe są bezprawne / wiąże się to z celem prawa karnego. Teoria ta zakłada. „Aby czyn był bezprawny musi wypełniać wszystkie znamiona pozytywne(zawarte w części szczególnej) i nie wypełniać żadnych znamion negatywnych(wyłączających bezprawność)” Kontratyp według prof. że czyn naruszający normę nie został popełniony w okolicznościach. Prawo karne nie jest po to aby naprawić całe zło tego świata. Jana Waszczyńskiego . które co prawda są społecznie szkodliwe. zabija. Dlatego istnieje pewna kategoria czynów. narkomania – kara kryminalna nie pomoże w ograniczeniu tych patologii./ Prof. że wszystkie czyny bezprawne są społecznie szkodliwe(dlatego właśnie zostały opatrzone sankcją karną). potrzebne jest np.materialny substrat bezprawności. napastnik zamierza się pałką. ale nie są bezprawne(ich penalizacja nie przyniosłaby pozytywnych rezultatów) Są to: prostytucja. że dokonano czynu zabronionego(czyn spełnia wszystkie znamiona opisane w ustawie) nie zawsze taki czyn może być uznany za bezprawny. że zniszczenie dóbr osobistych napastnika nie jest społecznie szkodliwe. pomoc. ale warunkiem stwierdzenia bezprawności jest ustalenie. Według powoływanego autora każdy typ rodzajowy przestępstwa składa się z wyraźnie opisanych w części szczególnej znamion przestępstwa. 24 . wsparcie. W niektórych wypadkach mimo popełnienia czynu zabronionego ustawodawca wyłącza jego bezprawność ze względu na brak negatywnej oceny społecznej danego zachowania mimo jego społecznej szkodliwości(ujemny ocenny ładunek przestępstwa to według prof.

„Ten kto dokonuje bezpośredniego, bezpodstawnego zamachu na inną osobę, pozbawia się ochrony prawnej, a więc atakowany może naruszyć dobra osobiste napastnika w celu obrony” Krytyka: Najbardziej krytykuje się w koncepcji prof. Woltera jego przekonanie, że osoba dokonująca zamachu na dobro chronione prawem sama pozbawia się ochrony prawnej, a więc nie ponosi odpowiedzialności ten kto naruszy jego dobra osobiste. Prowadzi to nieuchronnie do wartościowania życia ludzkiego, promując twierdzenie, że życie przestępców jest mniej wartościowe od życia praworządnych obywateli, co powoduje pewne wątpliwości moralne(każde życie ludzkie jest ważne i podlega ochronie ze strony państwa, a jego naruszenie jest szkodliwe społecznie). Ogólna teoria kontratypów[Claus Roxin, Andrzej Zoll] Prof. Zoll wprowadził do polskiej doktryny teorię promowaną w nauce niemieckiej przez C. Roxina, profesora Uniwersytetu w Monachium. Teoria ta głosi, iż: „Istotą kontratypów jest kolizja dwóch dóbr prawnych z których każde ma wartość społeczną, której to kolizji nie da się rozwiązać w inny sposób niż poprzez ustawowe dozwolenie zniszczenia jednego z nich dla ratowania drugiego. Takie działanie musi przejawiać ‘społeczną opłacalność’, o której decyduje ustawodawca.” obrona konieczna – to dozwolenie ustawodawcy na poświęcenie dobra napastnika gdy inaczej nie można rozwiązać kolizji dóbr. Stan wyższej konieczności(SWK) jest zatem matką kontratypów, jest skuteczny tylko wtedy gdy dobro poświęcone jest mniejszej wartości niż dobro ratowane. Zasada ta ogranicza zatem wyłączenie bezprawności do zasady proporcjonalności, jeżeli więc w sytuacji kontratypowej sprawca zniszczył dobro wyższej wartości, wtedy przekroczył ustawowe dozwolenie. WARUNEK SUBSYDIARNOŚCI dozwolenie na społeczne poświęcenie 1 z 2 kolidujących ze sobą dóbr, dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy zachodzi nierozwiązywalna kolizja między 2 dobrami i tylko wtedy, gdy nie można jej rozwiązać w sposób inny. WARUNEK PROPORCJONALNOŚCI(SPOŁECZNA OPŁACALNOŚĆ) Dozwala się na unicestwienie dobra pozostającego w nierozwiązywalnej innymi sposobami kolizji wtedy i tylko wtedy gdy przyniesie to społeczną opłacalność(dobro poświęcone będzie mniejszej wartości niż dobro ratowane). Krytyka: Opierając się na założeniu, że SWK jest matką wszelkich kontratypów dochodzimy do wniosku, że warunki jakie muszą być spełnione dla bytu SWK odnoszą się do wszystkich kontratypów(implikuje to tezę, że wszystkie inne kontratypy np. obrona konieczna nie są samoistnymi instytucjami). Obrona konieczna- według tego rozumowania: broniący się nie może zastosować obrony koniecznej, jeśli istnieje inny sposób obrony niż naruszenie dóbr napastnika- np. poprzez zwrócenie się do organów powołanych w państwie do ochrony dóbr prawem chronionym, ucieczkę czy też wystąpienie z ustną oracją do napastnika, które ma spowodować refleksję prawną. Prezentowana przez Zolla koncepcja wiedzie na stanowisko, że nie można poświęcić dobra napastnika jeśli istnieje inny sposób uniknięcia napaści. /Sprawca w miejscu publicznym dokonuje słownego zamachu na godność pokrzywdzonego znieważając go. Czy taki werbalny zamach daje prawo do naruszenia nietykalności osobistej znieważającego poprzez działanie obronne znieważanego? Jeśli obrona konieczna ma charakter posiłkowy, to nie można naruszyć dóbr napastnika, bo jeśli jest inny sposób- np. oddalenie się z miejsca na taką odległość, w której zniewaga nie będzie słyszana. Ale jeśli zaatakowany słowami w miejscu publicznym zdecyduje się zostać na miejscu, nie będzie to już obrona godności, ale obrona wolności osobistej pozostawania w miejscu publicznym, a dobra tego nie można już inaczej bronić jak czyniąc uszczerbek na zdrowiu napastnika. Ale jaka jest społeczna opłacalność poświęcenia dóbr napastnika? 25

Inny autor- Radecki- określa jakie dobra napastnika mają być naruszone w toku odpierania bezprawnego, bezpośredniego i rzeczywistego zamachu na mienie? Decyduje wartość zaatakowanego mienia. Jeśli jest niewielka- można naruszyć nietykalność cielesną, jeśli nieco większa- lekki uszczerbek na zdrowiu, itd. Gdyby pójść proponowaną drogą, to dojdziemy do absurdalnych sytuacji- np. ktoś zdecyduje się przyjść z pomocą kobiecie, której wyrwano torebkę. Powinien on zwrócić się do kobiety z pytaniem: na ile ocenia pani wartość mienia? Czy wolno mi spowodować ciężki uszczerbek na zdrowiu?/ Porównanie Aby porównać wyżej wymienione teorie należy posłużyć się pewnym przykładem: Małe dziecko idąc z mamą po ulicy w okresie świątecznych zakupów chce przebiec na drugą stronę ruchliwej ulicy aby dostać cukierka od św. Mikołaja. Mama widząc ten zamiar dziecka chwyta go za rękę i daje mu klapsa w pupę. [prof. Wolter] Dziecko usiłując przebiec przez jednię pozbawia się ochrony, nie jest więc penalizowane naruszenie jego nietykalności cielesnej przez matkę. [prof. Zoll] Następuje kolizja dóbr prawnych, nietykalność cielesna dziecka oraz jego życie i dobre wychowanie. Biorąc pod uwagę tę kolizję matka może dać dziecku klapsa, bo życie dziecka i jego dobre wychowanie jest większej wartości niż jego nietykalność cielesna, a więc spełnione zostały przesłanki kontratypu. Biorąc pod uwagę stan faktyczny można stwierdzić, że jest to zwyczajowy kontratyp karcenia małoletnich, a dodatkowo matka realizuje w ten sposób szczególny obowiązek ochrony dziecka przez rodzica, dlatego też nie poniesie odpowiedzialności karnej za naruszenie nietykalności cielesnej dziecka. Trudno dogmatycznie odróżnić, która koncepcja jest lepsza, czy też bardziej uzasadniona, gdyż obie mają swoją podstawę w dogmatycznych założeniach, których nie trzeba udowadniać, a należy je przyjąć a priori. / Oznacza to mniej więcej tyle, że problem nie jest rozstrzygnięty, a każda z koncepcji ma swoje wady i zalety – choć przesłanki każdej sytuacji kontratypowej są ukształtowane w orzecznictwie – przypis autora skryptu./ Kontratypy dzielimy na: 1. Ustawowe(mają swoje oparcie w ustawie): a. Kodeksowe(opisane w kodeksie karnym) i. Części ogólnej(Stan wyższej konieczności, obrona konieczna, dozwolony eksperyment) ii. Części szczególnej(np. dozwolona krytyka) b. Pozakodeksowa(opisane w innych ustawach karnych)(np. strajk) 2. Pozaustawowe(swoje oparcie znajdują w tradycji lub zwyczaju)(np. karcenie małoletnich)

Kontratypy(opis)
Stan wyższej konieczności(dalej SWK)/kontratyp ustawowy – część ogólna/
Art. 26 §1 „Nie popełnia przestępstwa, kto działa w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego jakiemukolwiek dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa nie można inaczej uniknąć, a dobro poświęcone przedstawia wartość niższą od dobra ratowanego” §2. „Nie popełnia przestępstwa także ten, kto, ratując dobro chronione prawem w warunkach określonych w §1, poświęca dobro, które nie przedstawia wartości oczywiście wyższej od dobra ratowanego” §3. „W razie przekroczenia granic stanu wyższej konieczności, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. §4. Przepisu § 2 nie stosuje się, jeżeli sprawca poświęca dobro, które ma szczególny obowiązek chronić nawet z narażeniem się na niebezpieczeństwo osobiste”

26

§5. „Przepisy § 1-3 stosuje się odpowiednio w wypadku, gdy z ciążących na sprawcy obowiązków tylko jeden może być spełniony.”

Polski ustawodawca w przepisie dotyczącym SWK przewidział jego dwie formy: • §1 – odnosi się do sytuacji kiedy dobro ratowane jest większej wartości od dobra poświęconego(taki stan wyższej konieczności wyłącza bezprawność czynu) • §2 – dotyczy sytuacji w której dobro ratowane nie jest oczywiście większej wartości od dobra poświęcanego(taki SWK nie wyłącza bezprawności!! Wyłącza jedynie winę – należy to traktować jako wyjątek!!) §1- jest to ustawowe dozwolenie wyrażone słowami "nie popełnia przestępstwa" na poświęcenie dobra niższej wagi aniżeli dobro ratowane w sytuacji, gdy dobru ratowanemu grozi bezpośrednie niebezpieczeństwo, którego nie można inaczej uniknąć, jak tylko poprzez uczynienie uszczerbku lub unicestwienie dobra poświęconego. Nie występuje wyłączenie bezprawności, jeśli sprawca odpowiada za działanie, które nie jest/nie weszło w kolizję z innym dobrem chronionym prawem(SWK odnosi się tylko do zachowań, które w innym wypadku uważane byłyby za czyn zabroniony. / SWK nie dotyczy sytuacji kiedy okłamujemy kolegę, że ma śliczny krawat mimo, że jest beznadziejny, tylko dla tego, że przyjaźń jest ważniejsza od prawdy o krawacie. Okłamanie kolegi co do jego krawatu nie jest czynem opisanym w ustawie karnej, a więc SWK nie stosuje się do tej sytuacji. / Przesłanki SWK: 1. Istnienie bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego uszczerbkiem lub unicestwieniem dobra chronionego prawem. Takie niebezpieczeństwo może pochodzić z różnych źródeł(inaczej niż w obronie koniecznej): - może być spowodowane działaniem sił przyrody, - atakiem zwierzęcia, - zachowaniem człowieka Niebezpieczeństwo to nie polega ocenie w kategoriach bezprawności, inaczej niż w konstrukcji obrony koniecznej. (Jeśli np. jest powódź, nie ma co pytać, czy zdarzenie jest bezprawne) Niebezpieczeństwo musi być bezpośrednie- grozić wprost dobru chronionemu prawem, stwarzając zagrożenie uszczerbku w tym dobru chronionym prawem lub niebezpieczeństwo jego unicestwienia. (Np. powódź we Wrocławiu- władze rozważały możliwość spowodowania zalania przez falę powodziową zabudowań wiejskich aby uchronić miasto przed zalaniem. Nie doszło do realizacji, ale był to przykład stanu wyższej konieczności. Jednakże w trakcie ratowania dóbr zagrożonych powodzią miały miejsce liczne sytuacje wyłączające bezprawność działań. Także inne żywioły- ogień- akcja ratownicza prowadzona przez straż pożarną- uzasadnia ze względu na stan wyższej konieczności spowodowanie uszczerbku w mieniu- np. uszkodzenie zaparkowanego na drodze pożarowej samochodu, ponieważ jest to konieczne dla prowadzenia akcji ratunkowej. Nie jest działaniem w SWK zachowanie sąsiada, który wybija szyby w samochodzie sąsiada, tak aby strażacy mogli tam przeciągnąć wąż gaśniczy, kiedy tylko zobaczył dym – nie ma bezpośredniego zagrożenia zniszczenia dobra chronionego prawem. 2. Niemożność uniknięcia tego niebezpieczeństwa w inny sposób(ZASADA SUBSYDIARNOŚCI) Na SWK można powołać się tylko i wyłącznie w momencie kiedy następuje kolizja dóbr chronionych prawem, ale tylko wtedy kiedy nie da się jej w żaden inny sposób uniknąć. SWK powinien być zatem traktowany jako wyjątek, kiedy nie ma innej możliwości rozwiązania sytuacji niż poprzez zniszczenie jednego dobra kosztem innego. 27

że może utrzymać tylko jednego z rozbitków. powiadomić ochronę sklepu przed którym stoi samochód aby powiadomili właściciela i żeby przyszedł i otworzył drzwi). Grecki prawnik Karreadeus zbudował kazus: dwaj rozbitkowie po zatonięciu statku w wyniku burzy dopłynęli do jednej deski. zaczynamy od §1: /Jeśli strażak w momencie akcji gaśniczej wchodzi do pomieszczenia zajętego ogniem. Ma to miejsce również wtedy 28 . która ma najmniejszą wartość). argumentując. kto mnie spycha. / Zaczęło się od kazusu znanego jako deska Carneadesa./ SWK §2 – okoliczność wyłączająca winę: SWK dotyczy również sytuacji kiedy w kolizji pozostają dobra prawne takiej samej wartości. że jest to klasyczny stan wyższej konieczności. to nie będzie spełniony warunek. a nie winę!/ Na podstawie art. Jej wyporność jest na tyle mała. należy wybić szybę boczną. §2 wyłącza winę. Kolizja obowiązków występuje. aby pies mógł przeżyć(przy np. który uśmierca psa atakującego dziecko. Jeżeli można tego niebezpieczeństwa(śmierci psa) uniknąć w inny sposób.(Jeśli w trakcie akcji gaśniczej strażacy mogą doprowadzić wąż przez położenie go na dachu samochodu. zatem można zastosować obronę konieczną w celu obrony własnego życia wolno zabić napastnika. a nie przednią(zasada proporcjonalności – jeśli już trzeba wybić szybę to najlepiej taką. / Nie działa w SWK strażak. Ratownik. gdy na jednym i tym samym sprawcy ciążą co dwa obowiązki. Rozstrzygając sytuację.ratowania życia i ratowania mienia. Czy spychany z deski rozbitek ma przyjąć prawną argumentację. Jeżeli już nie ma innej możliwości. aby dać takiemu rozbitkowi szansę obrony koniecznej.§2: /Ratownik ma do wyboru uratowanie życia tylko jednego tonącego. to zabicie go nie odpowiadało warunkowi subsydiarności) 3. a nie bezprawnośćskazywanie na śmierć jest działaniem bezprawnym. W takiej sytuacji obowiązują wszystkie zasady SWK./ Problem rozpoczyna się gdy kolidujące ze sobą obowiązki dotyczą dóbr takiej samej wartości . Czy uśmiercenie psa było jedynym sposobem ratowania dobra zagrożonego. jakim było życie dziecka? Jeśli pies był na smyczy. który mimo tego.skoro jest to stan wyższej konieczności. dużych upałach. natomiast wyłącza winę. który dla ratowania życia zwierzęcia zamkniętego w samochodzie wybija szybę po to. Obrona konieczna wyłącza bezprawność czynu. stworzono §2. Ratując plażowicza B i dopuszczając utonięcie plażowicza A działa w świetle §2. z których w konkretnej sytuacji tylko jeden może być wypełniony.26 §5 przepisy §1 .kolizja dwóch dóbr. to strażak odwoła się do treści §1. to należy z tych możliwości skorzystać(np. by go przeprowadzić przez wnętrze pojazdu. Dlatego. Wszelkie inne działanie będzie uważane za przekroczenie SWK.życia A i życia B. zapomniał. że może przeciągnąć wąż gaśniczy po masce samochodu wybija szyby żeby przeciągnąć go w środku/ /W SWK działa ten sprawca.nie działa w sposób zawiniony. że do takiej sytuacji kolizji powinności stosuje się §1-3 tegoż artykułu.jeśli ma wybór uratowania materaca i życia pływaka. możliwie najmniejszą. która co prawda nie wyłącza bezprawności czynu. w którym znajduje się człowiek i telewizor.§3 stosuje się odpowiednio do sytuacji kiedy z dwóch obowiązków osoba może wykonać tylko jeden(jest więc to nie tylko kolizja dwóch dóbr ale i kolizja szczególnych obowiązków). to ratuje życie człowieka a nie ratuje mienia. §5 stanowi na wstępie.nie popełnia przestępstwa. gdy sprawca może wypełnić tylko jeden obowiązek. "Ten. jeśli poświęci telewizor dla ratowania życia widza. Dobro poświęcone musi PROPORCJONALNOŚCI) być większej wartości niż dobro ratowane(WARUNEK Działania podejmowane w SWK muszą być proporcjonalne do niebezpieczeństwa jakie grozi dobru chronionemu prawem. że istnieją dwa przepisy o stanie wyższej konieczności. więc uwalnia od odpowiedzialności karnej. jeśli wybiją w samochodzie szyby. Czy rozbitek może zepchnąć w odmęt towarzysza niedoli. Podobnie z działaniem policjanta. jest to druga postać SWK. Ciążyły na strażaku dwa obowiązki.

wybija szyby w samochodzie sąsiada. jeśli dom ten się zawala. Kwestie problematyczne w kontekście egzaminu: Art. która ma status gwaranta wymaga się narażenia własnego bezpieczeństwa.] sytuacji kiedy do przeprowadzenia akcji ratowniczej konieczne jest przetoczenie krwi. żeby strażacy mogli przeciągnąć wąż w momencie kiedy tylko zobaczył dym. Przekroczenie granicy SWK[§3]: Przekroczenie granicy SWK ma miejsce gdy sprawca: • Uchyla grożące niebezpieczeństwo. kto nie udziela pomocy. strażak wpada do płonącego muzeum. że boi się o własne życie i zdrowie. Od osoby. Właśnie na podstawie §2 jego działanie mimo że bezprawne nie będzie pociągało odpowiedzialności karnej. kiedy jest to konieczne do udzielenia komuś natychmiastowej pomocy. /lekarz nie może odmówić zbadania/leczenia osoby chorej na chorobę zakaźną dlatego. oczywiście powinien uratować obraz Mona Lisa gdyż jest oczywiście większej wartości/. żeby poświęcił swoje życie. Prawo jednak nie może wymagać nawet od gwaranta. Jeżeli natomiast kolizja dotyczy dobra materialnego i życia. a temperatura jest tak wysoka. że mógł wybić tylko szybę boczną. jeśli jest to konieczne dla ratowania życia danej osoby. która ma większe szanse na przeżycie). /Strażak może odmówić wejścia do płonącego domu. Prof. strażak) nie może się powołać na §2 dlatego. in. Według niej gwarant(lekarz. Można zatem wymagać od rodzica lub osoby najbliższej(opiekuna itp. W takich wypadkach sąd biorąc pod uwagę wszelkie okoliczności sprawcy może nadzwyczajnie złagodzić karę albo odstąpić od jej wymierzenia. Na podstawie tego przepisu można odmówić przetoczenia krwi nawet w sytuacji. którego ma szczególny obowiązek bronić/. to oczywiście większą wartość należy przypisać życiu(nawet życiu zwierzęcia). ale ma tutaj zastosowanie SWK z §1.). Zoll] W świetle klauzuli wyłączenia ten przepis wydaje się wadliwie skonstruowany./ • Poświęca dobro większej wartości niż dobro ratowane /wybija wszystkie szyby w samochodzie żeby uratować siedzącego w środku pieska mimo tego. Kulesza zwraca również uwagę na ocenę wartości dóbr chronionych prawnie. która wejdzie do środka z pewnością poniesie śmierć/. że ma szczególny prawny obowiązek ochrony tych dóbr. to wartość dobra prawnego oceniamy według jego wartości materialnej. 162 §2 „Nie popełnia przestępstwa. nie natomiast wyłączony klauzulą wyłączenia §2. że osobą. /np. Jeżeli sprawa dotyczy przedmiotów materialnych. do której konieczne jest poddanie się zabiegowi lekarskiemu albo w warunkach. w których możliwa jest niezwłoczna pomoc ze strony instytucji albo osoby do tego powołanej”. może uratować albo Obra Mona Lisa albo haftowaną firankę. [A. dlatego w sytuacjach w których akcja jest „pewną śmiercią” gwarant ma prawo odmówić. tak samo strażak nie może odmówić brania udziału w akcji powołując się na SWK §2. Gwarant ma obowiązek narazić własne życie w celu ratowania dobra chronionego prawem. które stało się jeszcze nie bezpośrednie /np. Klauzula wyłączenia [§4]: Klauzula wyłączenia jest bezpośrednio związana ze statusem gwaranta i §2 przepisu o SWK.gdy lekarz uczestniczący w wypadku samochodowym ma do wyboru ratowanie poszkodowanego A i ratowanie poszkodowanego B. ze względu na brak winy(miał możliwość uratowania tylko jednej osoby – w tym wypadku lekarz powinien kierować się rozsądkiem i doświadczeniem i wybrać tę osobę. Ponieważ działanie lekarza pozostawiającego innego rannego bez pomocy jest bezprawne to bliski pozostawionego może wobec lekarza zastosować obronę konieczną w celu ratowania życia bliskiego(czyn lekarza jest bezprawny). Przepis ten dotyczy [m. 29 .

naruszenie nietykalności cielesnej. Zamach człowieka: /Napastnik szczuje psem inną osobę. nawet jeśli dotyczy zwierzęcia. od której niebezpieczeństwo pochodzi. jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu” Obrona konieczna jest jednym z najstarszych kontratypów w historii prawa. Sprawca w tym wypadku działał w SWK i może się na niego skutecznie powołać przed sądem. bo w ustawie karnej nie ma przepisu „kto wyrywa drugiemu kij z ręki podlega karze” • Zamach napastnika musi być bezprawny. stwarzające bezpośrednie niebezpieczeństwo dla dobra chronionego prawem broniącej się osoby. zaatakowane przez psa szczutego przez napastnika zabija psa (w stanie wyższej konieczności). gdy w kolizji jest życie ludzkie i życie zwierzęcia: /mężczyzna z psem wpada do wody. że mężczyzna nie odpierał ataku na swoje dobro. bezpośredni i rzeczywisty. może także bronić dóbr innych. ratownik może ratować albo człowieka albo psa. zdrowia)/nie ma OK. Wątpliwości budzi sytuacja. kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni. Cyceron: „ Jest takie prawo naturalne niepisane. życia. mężczyzna atakuje napastników próbujących wypchnąć kobietę z pociągu – jest to obrona konieczna mimo. Uznaje się. w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu. Strażak wpada do płonącego muzeum i może ratować albo kotka albo obraz Mona Lisa – strażak powinien uratować życie kotka. mienia. 25 §1 „Nie popełnia przestępstwa./Strażak wpada do mieszkania i ma do wyboru ratować człowieka albo telewizor.to kieruje się zawsze na dobra napastnika! Natomiast stan wyższej konieczności pozwala na unicestwienie dóbr chronionych innych niż dobra osoby. niedopuszczalne jest mierzenie wartości zwierzęcia poprzez mierzenie jego ceny rynkowej. a na dobro osoby trzeciej/ Przesłanki: Broniący się wypełnia zespół znamion przestępstwa opisanego w ustawie(np. W drugim wariancie uderza właściciela psa.ratuje człowieka. gdyż życie nie jest mierzalne materialne. bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem” §2 „W razie przekroczenia granic obrony koniecznej. że ratownik mógłby uratować psa i obronić się przed sądem powołując na SWK wyłączający winę §2/ Obrona konieczna(dalej OK)/kontratyp ustawowy – część ogólna/ Art. że nie działa bezprawnie ten kto dokonuje uszczerbku w dobrach innej osoby broniąc się. że przemoc możemy odeprzeć przemocą(vim vi repelle licet) Jeśli jest obrona konieczna. gdy sprawca wyrwał napastnikowi kij z ręki. (Obie te przesłanki muszą być spełnione łącznie abyśmy mogli mówić o zaistnieniu w danej sytuacji okoliczności wskazujących na obronę konieczną) • Zamach: Źródłem zamachu może być tylko zachowanie człowieka i to zachowanie bezprawne. Już starożytni odczuwali./np. wolności. by ten zaprzestał szczucia (obronie koniecznej)/ 30 . sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. a nawet odstąpić od jej wymierzenia” §3 „Sąd odstępuje od wymierzenia kary. Broniący się nie musi jednak odpierać ataku wymierzonego w jego osobę.

ponieważ uszczerbek powstały w wyniku tego działania nie jest nieodwracalny. który tylko w jego mniemaniu(subiektywnie) jest atakiem. gdy uszczerbek w dobrach napastnika jest konieczny do odparcia ataku /np. nie stosuje się obrony koniecznej w stosunku do funkcjonariusza działającego w ramach porządku prawnego. gdyż potencjalny uszczerbek byłby nieodwracalny/ GRANICE OBRONY KONIECZNEJ(!!!): W GRANICACH OBRONY KONIECZNEJ WOLNE DOKONAĆ USZCZERBKU W DOBRACH NAPASTNIKA CHRONIONYCH PRAWEM W TAKIM STOPNIU. Mężczyzna nie może go gonić żeby odebrać swoje mienie. ale nie może być uznawane za działanie w obronie koniecznej zachowanie. Co prawda dobro poświęcone nie musi być oczywiście mniejszej wartości niż dobro chronione. Granice obrony koniecznej wyznaczane są również przez samo znaczenie słów. że będzie chciał okraść sklep/ Zamach bezpośredni: Zamach musi grozić zniszczeniem lub narażeniem dobra bez potrzeby uruchamiania przez napastnika dodatkowych czynności przyczynowych(nie jest to jednak równoznaczne z jednością czasu –np. a zanim wezwie odpowiednie służby. Międzywojnie /Napastnikiem jest dziecko. czy też policjanta. z których stworzona jest ta konstrukcja: OBRONA – tylko w wypadku kiedy atak jest bezprawny. które wkrada się do ogrodu chromego(kulawego) mężczyzny i kradnie jabłka. że jej wybuch jest oddalony w czasie o kilka godzin) /Nie jest obroną konieczną instalowanie pułapek na złodzieja (np. JAKI JEST NIEZBĘDNY DO ODPARCIA ATAKU. gdzie naruszone dobro napastnika jest niewspółmiernie więcej warte niż chronione dobro broniącego się. rzeczywisty i bezpośredni KONIECZNA – Gdy nie ma innej możliwości uniknięcia zagrożenia uszczerbku w dobrach chronionych prawem. gdy jego uprawnione działanie jest błędne i grozi nieodwracalnym uszczerbkiem w dobru chronionym prawem lub zniszczeniem tego dobra. czyli kryterium spodziewanej korzyści.29]) /Motocyklista w kominiarce wchodzi do sklepu żeby kupić papierosy. bo kasjerka myślała. także OK wymaga pewnej proporcji pomiędzy dobrem chronionym. że powinna istnieć racjonalna proporcja. a dobrem napastnika. Oznacza to. który chce zatrzymać osobę podejrzaną o popełnienie przestępstwa. nie można zatem stosować OK wobec komornika prowadzącego egzekucję. wtedy można mówić o obronie koniecznej wobec działań policjanta. Natomiast jeśli policjant wycelowałby broń z zamiarem użycia nie do tej osoby co trzeba. tak samo jak policjant zatrzymuje nie tą osobę. a dostaje pałką w głowę. podłożenie bomby jest atakiem bezpośrednim(nie wymaga dodatkowych czynności) mimo. Np.Zamach rzeczywisty: Atak musi być rzeczywisty(obiektywnie). /np. to jest to atak urojony i mamy w tym wypadku do czynienia z urojoną obroną konieczną(wchodzą w grę przepisy o błędzie co do kontratypu [art. rów pełen zaostrzonych bali drewna żeby złodziej nadział się jak wejdzie na podwórko) ponieważ nie ma bezpośredniego zamachu/ Zamach bezprawny: Zamach musi być sprzeczny z normą zakazującą czynienia uszczerbku w danym dobru chronionym prawem(powinien być sprzeczny z prawem). Jeśli broniący się odpiera atak. to dziecko 31 . która jest oceniania przez kryterium probabilistyczne. Jak każdy kontratyp. jeżeli komornik zabiera mienie nie tej osoby co trzeba to nie można zastosować OK. WYJĄTEK: Wolno stosować obronę konieczną wobec funkcjonariusza wtedy.

niepracującej młodzieży postanowiła im "dać szkołę". a napastnik nie żyje(sędziowie widzą go tylko na zdjęciach dołączonych do akt sprawy). OK. Praktyka sądowa: • Broniący się przed zamachem i odpierający go nie musi stosować reguł rycerskiej walki. co oczywiste. Sprawcy bili maturzystów i jeden z nich nadbiegał z zamiarem kopnięcia w głowę pokrzywdzonego. a dopiero potem stosować obronę konieczną.w praktyce stosowania prawa. to nie musi wbijać go w serce żeby odeprzeć atak. który jest bardzo często rozstrzygany przed sądem. Skoro kodeks o tym nie wspomina. ilekroć sąd widzi na ławie oskarżonych "obrońcę" zdrowego. Mężczyzna oddaje więc strzał z broni palnej do dziecka. nie musi go powiadamiać o podjęciu obrony koniecznej. sądy rozumieją. /Dwaj maturzyści przygotowywali się do egzaminów. Sąd uznał. każda rozprawa sądowa jest ponownym wyznaczaniem granicy pomiędzy tym co dozwolone. a tym co bezprawne. • W niektórych orzeczeniach sąd wskazuje. ani wzniosłą oracją próbować zniechęcić napastnika do podjęcia ataku. przekroczeniem OK. że broniący się powinien był napastnika uprzedzić. będzie pogoń za napastnikiem i zabicie go nożem – to broniący się w takiej sytuacji dopuszcza się bezprawnego zamachu. broniący się nie musi zatem najpierw próbować ucieczki(działania pasywnego). Problem polega na tym. które zostaje zabite/ Zdaniem doktryny prawa karnego takie zachowanie godzi w „ludzkość” takiego postępowania.zdąży zbiec i zjeść jabłka.Waszczyński . Grupa nie uczącej się. że do obrony koniecznej. kiedy to broniący się prowokuje bójkę(sprowokowana obrona konieczna) tak aby powstała sytuacja w której mógłby zabić swojego przeciwnika. Obrona konieczna jest problemem. Na ocenę sądu wpływają bardzo różne czynniki.J. w zależności od specyfiki sprawy. nie może być powołana kiedy broniący się poprzez unicestwienie życia atakującego realizuje swój interes(odnosi się do porachunków. który po poprzednim ciosie leżał na kolanach. • Działania podjęte w obronie koniecznej powinny być proporcjonalne do ataku i potrzeby odparcia go. Maturzysta został jednak skazany za zabójstwo przez przekroczenie granic obrony koniecznej. że nie ma sztywnej. Wyrok ten został uchylony dopiero w wyniku kasacji. wymaga proporcji pomiędzy dobrem unicestwianym a dobrem chronionym. powodując śmierć napastnika. Leżący wyjął scyzoryk z kieszeni i zadał cios na wysokości pachwiny.jeśli nie będziemy ograniczająco traktować obrony koniecznej w sytuacji. dlatego też orzecznictwo dotyczące obrony koniecznej jest tak samo obszerne jak niespójne.praktyka sądowa dąży do ograniczania stosowania kontratypu. obronił się skutecznie i sądy skłonne są poszukiwać racji do skazania tego obrońcy./ Zamach był rzeczywisty. to samo nasze obudzenie było wystarczającą reakcją do odstąpienia od zamachu. może posłużyć się niebezpiecznym narzędziem. Jeżeli broniący wyciągnie nóż i broni się przed atakującym. powinien więc mieć to na uwadze(tak samo jeżeli ktoś włamał się do naszego domu i na nasz widok ucieka. • Obrona konieczna odnosi się do działania aktywnego. kiedy może zwrócić się o pomoc do funkcjonariuszy policji? 32 . bezpośredni i bezprawny. obowiązek uprzedzenia o obronie. także w sytuacji. że napaść nie była taka poważna. obiektywnej granicy obrony koniecznej. w której sąd uznał. Przeciął tętnicę udową. ustawodawca nie wprowadził obowiązku uprzedzenia napastnika o obronie. co weekend po dyskotekach będą dziesiątki ofiar . K. który zabił. gdy ktoś stracił życie. skoro obrońca zabił tego. że do obrony koniecznej wymagana jest świadomość broniącego się o zamachu oraz świadomość i wola podjęcia obrony koniecznej – przypis autora skryptu. nawet gdy napastnik atakuje jedynie siłą gołych rąk. Czy zagrożony napaścią człowiek może naruszyć dobra napastnika.Buchała . sądy tworzą „kwiatki” dla skazania. Dyskusja praktyków . • OK. a więc dozna on nieodwracalnego uszczerbku.np. głośno powtarzając fragmenty podręcznika na ławce w parku. przeważnie przez wszystkie instancje. że będzie stosował obronę konieczną.

i tylko na zasadzie wyjątku. wyjąwszy przypadki wykonania wyroku sądowego skazującego za przestępstwo. pieniądze umieściła w torebce na siedzeniu samochodu i wyjechała rozpocząć nowe życie na południu kraju. W trakcie drogi podjechał do niej motocyklista. a więc tylko wtedy gdy jest konieczna. że odpierał zamach. czy chroniąc dobra broniący może spowodować śmierć atakowanego. wybił 33 . to jeśli naruszy dobra napastnika. Kuleszy problem ten rozstrzyga Europejska Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności: Art. Problem bójki: Problem pojawił się w praktyce sądowej. Obrona konieczna. Autor odrzuca koncepcję karania za zamiar ewentualny i nieumyślne spowodowanie śmierci: /obywatelka Francji spieniężyła cały swój majątek. a pomimo tego został przez jedno z walczących zaatakowany ponownie. że ten kto bierze udział w bójce nie może powołać się na okoliczność. Praktyka jednak uznaje. że sprawca nie atakuje osoby tylko rzecz). za które ustawa przewiduje taką karę” ust. 2 ust. gdyż Polska ratyfikowała tę umowę) pozbawienie życia może nastąpić w obronie jakiejkolwiek osoby przed grożącą jej bezprawną przemocą. to obrona konieczna jest swojego rodzaju „ostateczną ostatecznością” kiedy nie ma absolutnie innej możliwości uniknięcia naruszenia dóbr. Inaczej interpretuje ten przepis Hans-Heinrich Jescheck: Nie wykracza poza granice OK. przysługuje tylko temu uczestnikowi bójki. Powołany autor opiera się na anglojęzycznym tekście konwencji. Jeśli jest możliwe zwrócenie się o pomoc do odpowiednich organów.Obrona konieczna powinna respektować zasadę subsydiarności. który z bójki się wycofał. Często pojawia się pytanie. nawet jeśli byłoby to konieczne dla skutecznego odparcia zamachu na mienie (Kazimierz Buchała). Kulesza często o to pyta). Nikt nie może być umyślnie pozbawiony życia. z wyjątkiem przypadku gdy osoba działa w sposób zamierzony i pragnie śmierci napastnika(musi być świadomość. natomiast w polskim prawie karnym działanie w zamiarze obejmuje także zamiar ewentualny. kiedy nie ma innego sposobu uniknięcia naruszenia dóbr. może być stosowana wtedy. a więc a contrario zabronione jest zabicie w obronie mienia. zwłaszcza wtedy gdy w jej wyniku może być unicestwione życie ludzkie. jeżeli nastąpi w wyniku bezwzględnego koniecznego użycia siły: a) W obronie jakiejkolwiek osoby przed bezprawną przemocą b) W celu wykonania zgodnego z prawem zatrzymania lub uniemożliwienia ucieczki osobie pozbawionej wolności zgodnie z prawem c) W działaniach podjętych zgodnie z prawem w celu stłumienia zamieszek lub powstania” Biorąc pod uwagę przepisy zawarte w konwencji(które są częścią polskiego porządku prawnego. Wyjątek: Prawo do OK. który odnosi się do zamiaru(rozumuje – zamiar bezpośredni). powinna być sytuacją ostateczną i absolutnie wyjątkową. 1 „Prawo każdego człowieka do życia jest chronione przez ustawę. który powoduje śmierć człowieka. Kiedy w wyniku bójki jeden uczestników poniósł śmierć. gdzie sprawcy biorący udział w bójce powoływali się na OB. a broniący się zdając sobie z tego sprawę zaniecha takiego działania. można stosować OK. 2 „Pozbawienie życia nie będzie uznane za sprzeczne z tym Artykułem. zamanifestował to. Ponieważ w demokratycznym państwie prawie istnieją odpowiednie organy. PROBLEM SKUTKU OBRONY KONIECZNEJ W POSTACI ŚMIERCI NAPASTNIKA(prof. dobra chronionego prawem jakim jest mienie obrońca. W żadnej sytuacji nie jest dozwolone pozbawienie życia napastnika(przy ataku na mienie). które mają chronić obywateli. a jeśli tak czy dozwolone jest aby broniący się działał z zamiarem bezpośrednim czy ewentualnym. będzie to uznane za przekroczenie granic obrony koniecznej. Według prof. Wolter – jeśli można uniknąć zamachu nie przysługuje obrona konieczna.

/Np. złodziej chce wyrwać babci torbę. Kulesza proponuje następujące rozwiązanie: „Obrona konieczna nie legitymuje działania osoby. kiedy broniący się działa zbyt późno /np.tylko zwykłe wzburzenie z art. Należy zatem przyjąć. jeżeli przekroczenie granic obrony koniecznej było wynikiem strachu lub wzburzenia usprawiedliwionych okolicznościami zamachu” 1) Sformułowanie przepisu zawiera jednak błąd: . 25. że ją zabije.szybę i zabrał torebkę. gdzie broniący się odpiera zamach.art. potem odkłada broń do sejfu i mówi. że przepisy konwencji wiążą jedynie państwa członkowskie. ekscesy: Eksces ekstensywny(niewspółmierność czasowa – obrona zbyt wczesna lub zbyt późna): odnosi się do takich zachowań. który nie jest jeszcze bezpośredni. powodując jego śmierć. oznacza to: • Współmierność czasową • Współmierność intensywności Jakiekolwiek naruszenie tych reguł stanowi przekroczenie granic obrony koniecznej. i biegnie w kierunku broni.tylko łagodzi karę. że chroniąc mienie. Zabicie napastnika. uderzył głową o chodnik i zmarł. mąż krzyczy do żony. 148§4 (zabicie pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami). że ją zabije. Nie jest przekroczeniem zabójstwo napastnika atakującego mienie.odstąpienie jest obligatoryjne. jeśli zostało dokonane z zamiarem ewentualnym lub bez zamiaru(nieumyślnie)” /Sprawca broniąc portfela uderzył napastnika. . a nie obywateli. sprawczyni nie działała z zamiarem zabicia złodzieja. a ona wtedy rzuca się na niego z nożem/ Eksces intensywny(niewspółmierność intensywności – zbyt intensywne działanie) Broniący się działa zbyt intensywnie w porównaniu do sprawcy. czyli tzw. 34 . Czy jej zachowanie było sprzeczne z Konwencją? Wg Jeschecka. a ona wyciąga pistolet i zaczyna do niego strzelać/ Problem przekroczenia granic obrony koniecznej powstaje wtedy. zabójstwo przy przekroczeniu obrony koniecznej). (w kilku orzeczeniach sądów znajduje się twierdzenie. Jeśli sięgniemy do przepisu o zabójstwie człowieka w postaci uprzywilejowanej. a ona rzuca się na niego z nożem/ Oraz do sytuacji. że kryteria strachu i wzburzenia z art. Jeśli więc sprawca.ustawodawca nie stopniuje strachu lub wzburzenia. jeżeli towarzyszy mu zamiar bezpośredni jest zawsze przekroczeniem granic obrony koniecznej.nie jest to przekroczenie granic obrony koniecznej/ Przekroczenie granic obrony koniecznej: Obrona konieczna powinna być przede wszystkim współmierna do zamachu. choć istnienie realnie. mąż celował do żony z pistoletu krzycząc. ale jej działanie nie było nakierowane na śmierć – zamiar ewentualny/ Ponadto powołany autor argumentuje. a jeśli silne wzburzenie. Polski ustawodawca rozwiązał ten problem umieszczając dodatkowy przepis: §3 „Sąd odstępuje od wymierzenia kary. która zamach na cudze mienie odpiera z zamiarem bezpośrednim pozbawienia życia napastnika. to brak odpowiedzialności karnej. kiedy w wyniku przekroczenia broniący się popełnia przestępstwo określone w ustawie karnej(np. ten upadł. /np. Kobieta dogoniła motocyklistę i potrąciła go.śmierć napastnika nie była spowodowana intencjonalnie. 25 §3 są podobne do tych z 148§4 – przypis autora skryptu) Prof. Jest to więc pewna niekonsekwencja. torebkę odebrała. sprawca powodując śmierć napastnika wykracza poza granice obrony koniecznej tylko wtedy gdy działa z zamiarem bezpośrednim. że zabije ją następnym razem.

celowość oraz sposób przeprowadzenia eksperymentu są zasadne w świetle aktualnego stanu wiedzy. „Eksperyment jest niedopuszczalny bez zgody uczestnika. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. b) Eksperyment medyczny(ma polepszyć stan zdrowia człowieka dotkniętego chorobą. kto działa w celu przeprowadzenia eksperymentu poznawczego. 25§2 §2 „W razie przekroczenia granic obrony koniecznej. a jakie nie. „Nie popełnia przestępstwa. 27. należycie poinformowanego o spodziewanych korzyściach i grożących mu ujemnych skutkach oraz prawdopodobieństwie ich powstania. Przepisy o eksperymencie stosujemy wtedy gdy eksperymentator jest uprawniony do przeprowadzenia tego rodzaju eksperymentu(posiada odpowiednie kwalifikacje) /np. c) Eksperyment techniczny(powinien sprawdzać skuteczność założeń technicznych np. a oczekiwanie jej osiągnięcia. w szczególności gdy sprawca zastosował sposób obrony niewspółmierny do niebezpieczeństwa zamachu. na którym jest przeprowadzany. technicznego lub ekonomicznego.W takim wypadku odpowiedzialność karna broniącego się za eksces obrony koniecznej wyznaczana jest przez art. odwołujemy się do tej konstrukcji tylko wtedy kiedy działanie podjęte w ramach eksperymentu wypełniło znamiona przestępstwa opisanego w ustawie karnej. Tymczasem nie ma potrzeby odwoływać się do kontratypu. jeśli nie są spełnione znamiona typu. a ona rzuca się na niego z nożem – na pewno uniknie odpowiedzialności karnej. że niepotrzebnie znajduje się w k. medycznego. plan Balcerowicza. medyczne lub gospodarcze. której nie da się wyleczyć inaczej. a nawet odstąpić od jej wymierzenia” Trudno określić jednoznacznie i obiektywnie. okrutna dziewczynka wyrywająca pająkowi 35 .” § 3. podlega karze". co wynika z tego. Buchały eksperymentem nazwano np.) powinien mieć na celu przyniesienie korzyści podmiotowi gospodarującemu i mieć zastosowanie w gospodarce. jeżeli spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze. „Zasady i warunki dopuszczalności eksperymentu medycznego określa ustawa. jakie ekscesy będą wiązać się z odpowiedzialnością karną.” Podobnie jak przy innych kontratypach. bo trudno wymagać od niej aby czekała z obroną konieczną aż padnie strzał/ Eksperyment(kontratyp ustawowy – część ogólna) Art. Nie odwołujemy się wtedy. że ustalenie granic obrony koniecznej i powodów jej przekroczenia są zawsze dostosowane do danej sytuacji i muszą być zawsze wyznaczane na nowo. W komentarzu do kk A. Eksperymenty: a) Eksperyment poznawczy(ma powiększyć ogólną wiedzę – np. a ten wyciąga nóż i go zabija – na pewno będzie to przekroczenie OK. d) Eksperyment ekonomiczny(prof. że np: • 15-letni pijany chłopak biegnie z pięściami do dorosłego postawnego mężczyzny.k.” § 2. • Mąż celuje do żony z pistoletu. Nie było przepisu: "Kto przeprowadza reformę finansów. jak również o możliwości odstąpienia od udziału w eksperymencie na każdym jego etapie. eksperyment budowlany) osiągnięte skutki powinny posiadać znaczną wartość w świetle gospodarki. tragedia promu Columbia) Zamierzony skutek powinien mieć doniosłe znaczenie i w sposób znaczny poprawiać stan wiedzy w danej dziedzinie. Kulesza uważa. Zolla i K. jeśli natomiast eksperyment dotyczy ogólnej wiedzy medycznej to jest to eksperyment poznawczy) Celem działania powinno być poważne polepszenie stanu zdrowia pacjenta. § 1. / nie ma jednak wątpliwości. gdy zachowanie nie wypełnia znamion przestępstwa.

kto publicznie podnosi lub rozgłasza prawdziwy zarzut służący obronie społecznie uzasadnionego interesu. jeśli eksperyment przynosi informacje takie same. Także sam sposób jego przeprowadzenia. powinny spełniać dwa warunki: 1. Jeśli eksperyment stwarza zagrożenie dla osób uczestniczących muszą one wyrazić zgodę na narażenie dóbr chronionych prawem (§2). 213. nie może podejmować eksperymentu medycznego. kto nie jest medykiem.nie może on pochodzić z przypadków indywidualno. jest to zwykłe zabójstwo. . Eksperyment musi być zgodny z aktualnym stanem wiedzy. czy odnoszą się do niego słowa "nie popełnia przestępstwa".konkretnych. § 2. gdyż nie jest do tego rodzaju badań uprawniona/ Punktem wyjścia dla kontratypu eksperymentu jest wskazanie podmiotu uprawnionego do jego dokonywania. 212 k. Nie jest eksperymentem działanie. to musimy zbadać stan wiedzy: . 212 § 1. Hańbiący zarzut postawiony był publicznie. Ofiary poddane zostały działaniu sprawców. Nie ma przestępstwa określonego w art.) Art. Dozwolona krytyka odnosi się do dwóch rodzajów sytuacji: 1. /Eksperymentem przyszło się niekiedy określać zbrodnie popełniane w obozach koncentracyjnych. Owa zgoda musi być poprzedzona poinformowaniem uczestnika o spodziewanych korzyściach i ujemnych skutkach. Eksperyment ma odzwierciedlać celowość i racjonalność przeprowadzenia. Stan wiedzy musi być powszechnie uznany.nogi by zbadać jego odruchy i poszerzyć wiedzę o tych stworzeniach nie działa w ramach eksperymentu. Spodziewana korzyść ma istotne znaczenie poznawcze. Nie popełnia przestępstwa określonego w art. dowód prawdy może być przeprowadzony tylko wtedy. gdy zarzut ma zapobiec niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia człowieka albo demoralizacji małoletniego. 2. Wszystkie rodzaje eksperymentu. w której ofiara nie ma szans przeżycie. medyczne. dotyczy przestępstwa pomówienia art. jeżeli zarzut uczyniony niepublicznie jest prawdziwy./ Dozwolona krytyka(kontratyp ustawowy – część szczególna. jeżeli zarzut dotyczy życia prywatnego lub rodzinnego. jak dzięki eksperymentom wcześniejszym. z góry miały zostać uśmiercone.nie może pochodzić ze źródeł niepowszechnych.k. § 1. Hańbiący zarzut postawiony był niepublicznie i okazał się prawdą. 212 § 1 lub 2. Przy ocenie czy zachodzą okoliczności wyłączające bezprawność należy zbadać: a) Kwalifikacje osoby przeprowadzającej eksperyment b) Celowość eksperymentu c) Spodziewaną istotną korzyść d) Sposób przeprowadzenia e) Ogólny stan wiedzy z danej dziedziny uznany powszechnie. gospodarcze 2. Uczestnik eksperymentu musi mieć możliwość odstąpienia od eksperymentu w każdym momencie eksperymentowania. aby być traktowane jako okoliczności wyłączające bezprawność. który wypełnił znamiona typu rodzajowego przestępstwa i chcemy zbadać. to nie jest dopuszczalny. jest prawdziwy i został postawiony w obronie interesu społecznego(za wyjątkiem sfery życia prywatnego i rodzinnego) 36 . Ktoś. Jeśli oceniamy eksperymentatora. Eksperymentator musi przed podjęciem eksperymentu zapoznać się z aktualnym stanem wiedzy.

a dotyczącego życia rodzinnego i prywatnego gdy: • Zarzut ma na celu zapobieżenie naruszenia życia i zdrowia człowieka. 213 nie wyłącza odpowiedzialności sprawcy za zniewagę ze względu na formę podniesienia lub rozgłoszenia zarzutu” Kontratyp ten dotyczy tylko wypowiedzi.k. strajku okupacyjnego. Strajk okupacyjny wypełnia w istocie znamiona przestępstwa art. które nie zawierają słownych zniewag/ np. Dotyczy to jednak tylko osób pełniących funkcje publiczne(w przeciwnym wypadku sprawca musi udowodnić iż działa w interesie społecznym). gdyż słowa „półgłówek” i „łajdak” to czysta zniewaga i nie da się udowodnić przed sądem ich prawdziwości” Kontratyp strajku(kontratyp ustawowy – pozakodeksowy) W nauce polskiej rozróżnia się dwa rodzaje kontratypów strajku(odnoszą się do wyłączenia bezprawności dwóch różnych czynów zabronionych opisanych w ustawie karnej) 1. 37 . artykuł w gazecie „burmistrz miasta brał łapówki.k.Trybunał Konstytucyjny: Gdy chodzi o publiczne pomawianie osób pełniących funkcje publiczne. ten półgłówek.. Kontratyp strajku wyłącza bezprawność naruszenia miru zakładu pracy w sytuacji gdy strajk przybiera postać. że sprawca działa w interesie publicznym. czy powinniśmy wybrać go ponownie? – jeżeli dziennikarz dowiedzie prawdziwości zarzutu nie poniesie odpowiedzialności karnej” Nie wyłączy jednak odpowiedzialności karnej za zniewagę. Ograniczenie możliwości dowodzenia prawdy zarzutów dotyczących życia rodzinnego i prywatnego występuje tylko wtedy kiedy zarzut przedstawiony jest publicznie(co do zasady zabronione jest prowadzenie dowodu prawdziwości takiego zarzutu) Wyjątek => można dowodzić prawdziwości zarzutu postawionego publicznie. 214 „Brak przestępstwa wynikający z przyczyn określonych w art. „O rozwiązywaniu sporów zbiorowych”. więc jeśli dowiedzie prawdziwości zarzutu. domniemywa się. Kontratyp ten wyłącza odpowiedzialność karną za przestępstwo pomówienia. Wyłączenie bezprawności naruszenia miru budynków przedsiębiorstwa(legalny strajk) Strajk legalny(strajk okupacyjny) Opisany został w ustawie z 1991r. artykuł w gazecie „burmistrz miasta. Wyłączenie bezprawności zniewagi wobec łamistrajków(ustalone w drodze zwyczaju) 2. brał łapówki. /np. czyli naruszenia miru pomieszczenia. "półgłówek" (obraza intelektualna) i "łajdak" (obraza moralna). 193 k. Kontratyp strajku dedukujemy z przepisów powyższej ustawy. Czy powinniśmy wybrać ponownie tego łajdaka? – nawet jeśli dziennikarz dowiedzie prawdziwości zarzutu odpowie za przestępstwo zniewagi. • Zarzut ma na celu zapobieżenie demoralizacji małoletniego. jeżeli zarzut kwestionujący kompetencje intelektualne i moralne został postawiony w formie słownej zniewagi np. jednak inaczej niż w przypadku kontratypów k. Art. nie dotyczy jednak przestępstwa zniewagi!!! Art. gdyż kontratyp strajku nie został opisany przy użyciu „Nie popełnia przestępstwa”. unika odpowiedzialności karnej. zarzut kwestionujący kompetencje intelektualne i moralne danej osoby do prowadzenia konkretnej działalności – np.k. 193 k.

Rok 1980r. że słowo strajk odnosi się do wydarzeń na wybrzeżu czyli do strajku typu okupacyjnego. 38 . Strajk nie występuje w gospodarce socjalistycznej. Pracownicy na mocy tych porozumień uzyskali prawo do strajku.„Kto wdziera się do cudzego domu. Lud pracujący nie może sam siebie wyzyskiwać. gdyż środki produkcji należą do ludu pracującego miast i wsi. – strajk na wybrzeżu. że strajk jest formą protestu pracowników. mieszkania. że strajk okupacyjny wypełnia znamiona przestępstwa Lata powojenne – brak pojęcia strajku z przyczyn ideologicznych.s. które wypełnia zespół znamion przestępstwa naruszenia miru pomieszczeń zakładu pracy.VIII w Gdańsku podpisano „porozumienia sierpniowe” między MKS a przedstawicielami władz. Ich zachowanie nie jest bezprawne ze względu na kontratyp strajku opisany w art. pomieszczenia albo ogrodzonego terenu albo wbrew żądaniu osoby uprawnionej miejsca takiego nie opuszcza. W dniach 30. One były przez władzę tolerowane a reakcja na strajk z użyciem oddziałów Milicji Obywatelskiej następowała wtedy gdy załoga opuszcza zakład formując pochód np. 193 kk. jeśli pozostanie ona w pomieszczeniu zakładu pracy. Strajk okupacyjny był jednak często negowany w orzecznictwie i piśmiennictwie RFN. którego prowadzenie nie ogranicza uprawnień i obowiązków kierownika.. strajk w Poznaniu 1956r. Reakcja mistrzów polegała na chwytaniu i przymuszeniu ich do pracy bądź wypędzaniu ich z miasta Międzywojnie – strajk okupacyjny był czynem bezprawnym! W orzecznictwie SN II RP przyjęto. Strajk określono jak „przerwy w pracy”. 21 u. 21 ustawy o rozwiązywaniu sporów zbiorowych „Kierownik zakładu pracy nie może być ograniczany w czasie pracy w wykonywaniu swych uprawnień lub obowiązków w stosunku do swych pracowników” Skoro ustawa zawiera wyrażone ograniczenie zachowań strajkujących. przepis ten ma sens tylko wtedy gdy załoga pozostaje w pomieszczeniach zakładu i czyni nic co by ograniczałoby możliwość wykonywania uprawnień i obowiązków kierownika. Zakładano.r. wstawanie od warsztatu). kapitalistów. Nie popełnia przestępstwa naruszenia miru zakładu pracy ten kto uczestniczy w strajku okupacyjnym. lokalu. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku” W momencie wezwania strajkującej załogi do opuszczenia pomieszczenia.z: Art.VIII w Szczecinie i 31.strajk polegał na ustalonym działaniu czeladników. który następnie znalazł swoje odzwierciedlenie na terenie całej Polski. którzy nie mogą w czasie strajku ograniczać uprawnień kierownika. podlega grzywnie. którzy świadcząc pracę wytwarzają wartość dodatkową przywłaszczaną przez właścicieli środków produkcji. Uznano per facta concludentia. Przyjęto w nim nawet określenie „strajk polski” do określenia strajku okupacyjnego. co powoduje brak przyczyn do strajkowania. Jednak w tychże porozumieniach nie zdefiniowano czy strajk obejmuje również strajk okupacyjny. Ewolucja historyczna powyższego zagadnienia: • Średniowiecze . wypełni znamiona przestępstwa z art. którzy odmawiali swym mistrzom pracy (tzw. • • • Strajk okupacyjny nie jest bezprawnym zachowaniem.

kontratyp zgromadzeń publicznych. że akcja strajkowa będzie polegać na blokowaniu miejsc pracy i to właśnie te zdarzenia określono mianem „strajku polskiego”. Orzeczenie to dało początek całej linii orzecznictwa.k. że brak jest dogmatycznych racji. panowało w Łodzi duże bezrobocie i w każdej chwili pracodawca mógł bardzo łatwo znaleźć nową załogę. więc gromadzenie się przed zakładem nie przynosiło żadnych zmian. Uznano tą okoliczność za przestępstwo zmuszenia w myśl art. do zaniechania przemieszczania się w miejscu publicznym wcześniej przez siebie zaplanowanym!!!! Tego typu zachowania demonstrantów. które wynikają z istoty zgromadzeń publicznych i jeżeli są podejmowane przez uczestników tego zgromadzenia. które przemawiałyby za tezą. Wyłączenie bezprawności takich zachowań . że siedzący na torach student uruchomił w psychice motorniczego proces myślenia. 39 . w 2 przypadku będzie to przestępstwo zmuszenia do wyboru innej trasy jazdy w rozumieniu art. Bezprawności nie wyłącza blokada drogi publicznej. 240 k. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. W praktyce i piśmiennictwie RFN w pewnym okresie czasu przyjęto. „Kto stosuje przemoc wobec osoby lub groźbę bezprawną w celu zmuszenia innej osoby do określonego działania. którzy blokując pochodem bądź przez udział w zgromadzeniu w miejscu publicznym mogą być zakwalifikowane jako zmuszenie innej osoby do określonego zachowania. ustawione w poprzek drogi. Łódzkie włókniarki postanowiły. niemieckiego. zaniechania lub znoszenia. które zmuszają osoby przebywające w miejscu publicznym i nie uczestniczą w zgromadzeniu. 191 kk. Kontratyp ograniczenia swobody poruszania się obywateli w miejscu publicznym(kontratyp ustawowy – pozakodeksowy) Ograniczenie to nie jest bezprawne ze względu na dedukowany z „ustawy o zgromadzeniach” z 1990r. To właśnie w Łodzi po raz pierwszy w historii walki pracowników przybrały w swym natężeniu tak szeroką skalę. zaniechania lub znoszenia Art. § 1.Według piśmiennictwa niemieckiego strajk wymyśliły kobiety zatrudnione w łódzkim przemyśle tekstylnym. Kuleszy rozumowanie sądu niemieckiego było całkowicie błędne w tym sensie. Sparaliżowało to wolę pokrzywdzonego – motorniczego. że siła przymusu psychicznego była tak wielka jak użycie przymusu fizycznego. 191 kk gdyż posłużenie się przez demonstrantów środkami technicznymi uznać należy za użycie przemocy. Sąd stwierdził. w którym motorniczy wyobraził sobie straszne skutki nie zatrzymania tramwaju. w którym potwierdzono powyższą argumentację!!! Zdaniem prof.” „Ustawa o zgromadzeniach” wyłącza bezprawność tylko takich zachowań. że bierne siedzenie na jezdni należy poczytywać jako akt przemocy.jest czynem bezprawnym uczestników b) blokada drogi publicznej przy użyciu środków technicznych takich jak maszyny rolne. 191. Strajk zwykły nie dawał żadnych rezultatów. że blokada utworzona z „żywej przeszkody” jest przestępstwem zmuszenie nie zaś wykroczeniem!!! Kazus Leplee: Student na znak protestu przeciwko podwyżkom cen biletów studenckich na środki komunikacji miejskiej usiadł na torach tramwajowych demonstrując swoje stanowisko. stwierdzono. – wypełniają znamiona przestępstwa opisanego w art. Wyróżniamy 2 różne postacie blokady drogi publicznej: a) blokada drogi publicznej w postaci „muru ciał demonstrantów”. W zależności od tego czy blokada drogi publicznej tworzona jest jedynie z ciał demonstrantów czy też przy użyciu środków technicznych będziemy ją dwojako kwalifikować! W 1 przypadku będzie to wykroczenie bezprawnego zajęcia pasa ruchu.

Ratio legis tego zakazu – uczestnicy zakładają maski w celu uniemożliwienia identyfikacji ich twarzy wtedy gdy osoby zgromadzone dokonują gwałtu na osobach lub mieniu. Istotny jest cel leczniczy. w wypadku kontratypu ciężar dowodu spoczywa na osobie powołującej się na okoliczność wyłączającą bezprawność (czyli na lekarza) w przypadku wykonania zabiegu lege artis i w celu leczniczym. W demonstracjach. 197 k. że samo siedzenie potencjalnego sprawcy mogło wywrzeć w umyśle potencjalnego pokrzywdzonego wyobrażenie o gwałcie. Istniej zakaz uczestnictwa w zgromadzeniach publicznych w zamaskowaniu.Zoll. Dlatego traktujemy je jako pierwotnie legalne czyli nie wypełniające znamion typów przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu. godząc w zdrowie lub życie pacjenta. jeżeli lekarz w trakcie jego wykonywania postąpił w sposób sprzeczny z regułami wiedzy i praktyki medycznej. w przypadku braku jego zgody. Zachowanie lekarza. skoro zabieg leczniczy wypełnia znamiona typów przestępstw skierowanych przeciwko zdrowiu lub życiu 2) 3) Zgodnie z koncepcją A. Czynność lekarska może być traktowana w kategoriach kontratypu. odrzucił kontratyp uzasadnienia legalności czynności leczniczych. bez którego nie może być mowy o zabiegu Nielecznicze (nieterapeutyczne) – takie. Mówimy wówczas o błędzie w sztuce medycznej. Jako czynności zmierzające do ratowania życia i zdrowia ludzkiego nie zmierzają jednocześnie do naruszenia tych właśnie dóbr. 40 . podejmującego swoje czynności w celu ratowania życia lub zdrowia pacjenta. ale bez zgody pacjenta. Podał następujące argumenty: 1) czynność lecznicza zmierzająca do ratowania zdrowia lub życia pacjenta nie może być traktowana jako „atak” na to dobro prawne. wymaga usprawiedliwienia na podstawie kontratypu. którego bezprawność zostaje wyłączona. zgodnie z którym każdy zabieg leczniczy . operacja plastyczna w celu powiększenia biustu. który powoduje bezprawność podjętej czynności. w związku z tym sytuacja ta nie jest objęta kontratypem. Zolla nie należy zabiegów leczniczych usprawiedliwiać kontratypowo. zgromadzeni zakładają maski w celu uniknięcia odpowiedzialności karnej.k. przestępstwo zgwałcenia czyli zmuszenie przemocą do obcowania płciowego wiodło by do rozumowania. jednak wymaga to tego by czyn lekarza wypełnił znamiona typu czynu zabronionego skierowanego przeciwko życiu lub zdrowiu. godzi jedynie w jego wolność. lekarz powinien odpowiadać za przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu. zdrowia i życia pacjenta. które podejmowane są dla ratowania życia.Pojęcie przemocy psychicznej prowadzi do uduchowienia samego pojęcia przemocy i wieść musi myślenie prawnika karnisty na manowce. Do niedawna w doktrynie polskiej panował pogląd. Wymieniano tu następujące znamiona: a) cel leczniczy b) wykonanie zabiegu zgodnie z zasadami sztuki lekarskiej(zgodnie z lege artis) c) zgoda pacjenta Z krytyką tej koncepcji wystąpił A. Przykładowo art. poprawy zdrowia lub umniejszenia cierpień pacjenta. rozumiana w tym wypadku jako prawo do samostanowienia!!!! Zabieg leczniczy traci jednak walor pierwotnej legalności. które podejmowane są w innym celu niż leczenie np. Kontratyp czynności leczniczych(kontratyp pozaustawowy) Rozpoczynając rozważania na ten temat legalności czynności medycznych podziału ich na: • • należ wstępnie dokonać Lecznicze (terapeutyczne) – takie. jako związany z naruszeniem dobra prawnego. które przybierają przebieg przestępczy.

jakie wywoła jego 41 . Lekarz. aby były one chronione. tzn. zgoda tego podmiotu jest okolicznością wyłączającą bezprawność czynu sprawcy naruszającego owo dobro. „ustawa o pobieraniu i przeszczepianiu komórek”. czy nieleczniczy. a rodzice nie wyrazili zgody na zabieg. skoro nie chodzi o leczenie. decyzja podjęta po konsultacji z innym lekarzem d. /jeśli osobą wymagającą natychmiastowego zabiegu jest dziecko. penalizacja określonego zachowania następuje przede wszystkim w celu ochrony praw podmiotowych jednostki. swoim zachowaniem wypełnia znamiona przestępstwa przeciwko zdrowiu lub zdrowiu. w jakim sam zainteresowany życzy sobie. Żaden lekarz nie podejmie się przeprowadzenia zabiegu jeśli nie uzyska zgody na niego. bez przymusu itp. decyzja consilium lekarskiego c. to zgodę taką może wyrazić sąd – sędzia sądu rodzinnego pod telefon na dyżurze/ Zgoda pokrzywdzonego(kontratyp pozaustawowy) Zgoda pokrzywdzonego pełni w prawie karnym 3 funkcje: 1) jest znamieniem innego kontratypu 2) brak zgody stanowi znamię czynu zabronionego uprzywilejowującym typ przestępstwa 3) stanowi samoistną okoliczność wyłączającą bezprawność bądź też zgoda jest znamieniem Z punktu widzenia samodzielnego kontratypu interesuje nas wariant zgody przedstawiony w 3 punkcie. czy to leczniczy. Komentarz: Co do zasady zawsze wymagana jest zgoda na zabieg. W przypadku zabiegów nieleczniczych bez zgody nie może przeprowadzić zabiegu. Jego zachowanie jest wymierzone bowiem w zdrowie lub życie człowieka. który wymaga wtórnej legalizacji – zgody. zgoda rodziców.Inna zupełnie sytuacja występuje przy zabiegach nieleczniczych. powinna być złożona na serio. surogaty zgody(coś co zgodę zastępuje): a. Jako kryterium pomocnicze możemy tu wskazać tryb ścigania przestępstw. przyjmując. Największy problem w tym zakresie sprawia ustalenie granic dopuszczalności zabiegów kosmetycznych. Zgoda może wyłączać bezprawność tylko wtedy gdy. bo w wypadku błędu poniesie odpowiedzialność karną. w wyjątkowych okolicznościach samodzielne podjęcie decyzji. dzieci. We wszystkich przypadkach. który bez zgody pacjenta wykonuje zabieg nieleczniczy. Zgoda pokrzywdzonego wywołuje skutki prawne tylko wtedy gdy jest wyrażana: • • świadomie i dobrowolnie uprzednio albo najpóźniej w chwili czynu Świadomość i dobrowolność zachodzą wtedy gdy wyrażający zgodę w pełni zdaje sobie sprawę ze wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla podjęcia decyzji woli oraz skutków. najbliższych b. Zgoda(zgoda powinna odpowiadać wszystkim wymogom oświadczenia woli. że jeśli ściganie zależy od woli pokrzywdzonego (np.) 2. zawsze dla legalności zabiegów nieleczniczych wymagana jest zgoda pacjenta. w wypadku braku zgody(osoba nieprzytomna) występują tzw. Granice zabiegów nieleczniczych są w każdym przypadku inaczej określone np. Podsumowując. Zatem społeczeństwo jest zainteresowane ochroną tych dóbr tylko w takim stopniu. gdy pokrzywdzony jest dysponentem dobra prawnego i może decydować o jego naruszeniu. lecz o osiągnięcie innego celu. Zabiegi lecznicze: 1. mienie). zdrowie. odpowiednio poinformowanego o wszystkich możliwych skutkach i ryzyku związanym z takim zabiegiem.

1§2. to czyny te na gruncie prawa karnego nie są oceniane jako przestępstwa. Zgody nie można również wymusić. ani nie jest dozwolone w tej dyscyplinie/ Karygodność czynu(społeczna szkodliwość)(IV element przestępstwa) Karygodność czynu człowieka określamy badając czy ten czyn posiadał społeczną szkodliwość większą niż znikoma. bo ryzyko doznania kontuzji w wypadku wślizgu jest wliczone w ryzyko uprawiania piłki nożnej. Po drugie drobne naruszenia lub narażenia na niebezpieczeństwo dóbr małoletniego. które naruszają dobra o większej wartości(życie. że zgoda nie jest oświadczeniem woli w rozumieniu prawa cywilnego. że wypełnia znamiona przestępstw znajdujących się kk. 115§2 sąd decydując o stopniu społecznej szkodliwości danego czynu bierze pod uwagę: a) rodzaj i charakter naruszonego dobra(czyny.„Nie stanowi przestępstwa czyn zabroniony. oraz w zakresie w jakim takie zachowania w danym sporcie występują. Znamiona kontratypu obowiązku karcenia małoletniego: 1) działanie musi mieć cechy karcenia czyli wyrządzenia dolegliwości . który doznaje bolesnej kontuzji. Trzeba przy tym mieć na uwadze. którego społeczna szkodliwość jest znikoma”. ryzyku sportowym. Należy jednak zwrócić uwagę. ponieważ jednak wślizgi zdarzają się w piłce nożnej sprawca uniknie odpowiedzialności karnej. Na tej podstawie też usiłowanie będzie zawsze łagodniej karalne od dokonania. Piłkarz robiący wślizg nie trafia w piłkę i kopie pokrzywdzonego. /Np. Zgodnie z art. . jak dopuści się przestępstwa publicznie to będzie surowiej karane) d) wagę naruszonych obowiązków. co determinuje kryterium dobrowolności. b) rozmiary wyrządzonej i grożącej szkodę(W wypadku kradzieży im droższa rzecz tym większa szkodliwość społeczna/np. że takie działania muszą się mieścić w tzw. Po pierwsze przestępność takich zachowań wyłączona jest przez kontratyp obowiązku karcenia małoletnich ale tylko wobec rodziców i opiekunów. co wynika wprost z art.oświadczenie. to nie będzie to wyłączało bezprawności zachowania. Uprawianie sportu(kontratyp pozaustawowy) Czynności podejmowane przez podmioty w czasie brania udziału w zawodach sportowych co do zasady są okolicznościami wyłączającymi odpowiedzialność karną. c) sposób i okoliczności popełnionego czynu(np. kradzież mienia znacznej wartości[przekracza 200x najniższe wynagrodzenie miesięczne] jest typem kwalifikowanym kradzieży. 4) podmiotem karconym może być osoba niepełnoletnia 5) karcenie nie może przybierać postaci wielokrotnego bicia powodującego sińce na ciele niepełnoletniego. e) postać zamiaru(zamiar ewentualny będzie zawsze łagodniej karalny niż bezpośredni) 42 . gdyż nie mieści się to w ryzyku uprawiana piłki nożnej. tym samym nie jest tu istotne kryterium pełnej zdolności do czynności prawnych. Jeśli jednak sprawca uderzy przeciwnika pięścią w twarz. Najważniejszą kwestia jest udzielenie odpowiedzi na pytanie jaki podmiot uprawniony jest do takich zachowań oraz gdzie leży granica między nieprzestępnym karceniem małoletnich a przestępnym. której celem jest uświadomienie innej osobie naganności jej zachowania po to. by wpłynąć na zachowanie tej osoby w przyszłości 2) karcenie musi być podjęte w celu wychowawczym 3) na kontratyp ten mogą się powołać wyłącznie osoby sprawujące władzę rodzicielską. zdrowie) są bardziej szkodliwe społecznie od czynów naruszających dobra mniejszej wartości(własność). a potem zacznie go kopać. Karcenie małoletnich(kontratyp pozaustawowy) Karcenie małoletniego mimo. Świadome wyrażenie zgody wymaga posiadania wszystkich istotnych informacji.

gdyż na podstawie art.f) motywacja sprawcy(np. in. art. / Łódzka szkoła prawa karnego odbiega nieznacznie od poglądu reszty doktryny[swoiste votum separatum]. własności).2 lub 3. że kodeks karny chroni w pierwszym rzędzie sposób postępowania z dobrami prawnie chronionymi [dostrzega się jednak problem czynów zabronionych niskiej szkodliwości. według przedstawicieli łódzkiej doktryny takie przestępstwo z punktu widzenia dogmatyki ma miejsce. 148§1.156§1 lub 3. art. iż każde zachowanie opisane w ustawie karnej jest społeczne szkodliwie. natomiast stopień społecznej szkodliwości jest każdorazowo mierzony przez sąd w konkretnym stanie faktycznym. może odpowiadać na zasadach określonych w tym kodeksie. h) stopień ich naruszenia O karalności czynu decyduje zatem ustawodawca poprzez zawarcie opisu danego zachowania w ustawie karnej. art. kto popełnia czyn zabroniony po ukończeniu 17 lat” §2 „Nieletni. ale ze względu na znikomą społeczną szkodliwość postępowanie powinno być niewszczynane(lub umarzane) na podstawie stosownego przepisu k. 10 §1 „Na zasadach określonych tym kodeksie odpowiada ten. Prawo karne to prawo do praw(do prawa do życia. 134. 1§2 wyłączający przestępstwo ze względu na brak społecznej szkodliwości ilustruje takie podejście: „nie wolno kraść. bo narusza normy zawarte w ustawie. jest to przestępstwo kradzieży. 197 §3. jeśli po to by zaspokoić głód to niższa) g) rodzaj naruszonych reguł ostrożności. Określenie stopnia społecznej szkodliwości ma konkretny wpływ na wymiar kary. Nie ma zatem różnicy czy przedmiotem kradzieży jest drogi przedmiot czy bardzo tani. 280. chyba. że kradniesz mało”. Przedstawiciele łódzkiej szkoły mówią często.] Założenie łódzkiej szkoły prawa karnego: „Prawo karne nie chroni w pierwszym rzędzie dóbr prawnych lecz normy. Byt przestępstwa wynika z naruszenia przez czyn człowieka normy. Odpowiedzialność karna a wiek Nieletni(<17lat) Art.p. bo właśnie ze względu na swą szkodliwość zostało opatrzone sankcją karną. Z punktu widzenia dogmatyki prawa karnego byt przestępstwa nie jest uzależniony od społecznej szkodliwości. który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego określonego w art. że art. 163§1 lub 3.k. Jan Waszczyński słusznie podnosił. Funkcjonuje zatem domniemanie. art. jeżeli okoliczności sprawy oraz 43 . jeśli sprawca działał żeby się wzbogadzić to wyższa karalność. 173§1 lub 3. ŻE MINIMALNA SZKODLIWOŚĆ CZYNU UNIEWAŻNIA NORMĘ PRAWNOKARNĄ!!! Podmiot przestępstwa(sprawca) Strona podmiotowa czynu zabronionego obejmuje zjawiska psychiczne towarzyszące zachowaniu się człowieka i odzwierciedlające jego stosunek do popełnionego czynu. 53 Sąd wymierza karę według swego uznania bacząc by [m. art. czy też stany umysłu w momencie popełniania czynu zabronionego wpływają na odpowiedzialność karną za przestępstwo. że każdy czyn zabroniony jest społecznie szkodliwy. zdrowia. 166. Tu po raz kolejny objawia się przekonanie łódzkiej szkoły prawa karnego. NIE JEST ZATEM TAK. W obrębie tej kategorii mieści się osoba przestępcy jako sprawcy czynu i w jaki sposób indywidualne cechy. art. 252§1 lub 2 oraz w art.] nie była ona większa niż stopień winy i społecznej szkodliwości działań sprawcy. art. Otóż prof.

a nie ukończyła jeszcze 18 lat. i) Art. d) Art. Nie podlegają odpowiedzialności karnej. pedagogiczne i lekarskie/ Osoba. sprowadzenie katastrofy w ruchu ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkim uszkodzeniem ciała wielu osób. wychowawcze lub lecznicze. w szczególności jego stopień rozwoju – czy sprawca rozpoznawał znaczenie swojego czynu i mógł pokierować swoim postępowaniem – czy można mu przypisać winę w czasie czynu)/konieczność ustalenia rozwoju intelektualnego. 148 §1. 252 §1. 3 – ciężkie uszkodzenie ciała. 2 – branie lub przetrzymywanie zakładnika. sprowadzenie katastrofy ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkim uszkodzeniem ciała wielu osób. jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają. 3 – zabójstwo. Przesłanki materialne: a. ciężkie uszkodzenie ciała ze skutkiem śmiertelnym. a w szczególności. Jeżeli okoliczności sprawy oraz stopień rozwoju sprawcy. 3 – sprowadzenie katastrofy w ruchu.stopień rozwoju sprawcy. a także cechy osobowości. lecz przed ukończeniem lat 18. która w chwili popełnienia czynu zabronionego miała ukończone 17 lat. Co do zasady nieletni odpowiadają na podstawie ustawy „o postępowaniu w sprawach nieletnich”(Ustawa prawo nieletnich – UPN) Nieletni: Popełniają czyny karalne. Okoliczności sprawy na to wskazują(ocena czynu) b. ponieważ ze względu na zbyt niski wiek nie można im przypisać winy w czasie czynu. 197 §3 – gwałt wspólnie z inną osobą(ale np. 173 §1. która w czasie popełnienia czynu zabronionego nie ukończyła 17 lat. W szczególności(a więc niekoniecznie) jeśli wcześniej były stosowane wobec sprawcy środki wychowawcze lub poprawcze(jeżeli osoba odpowiadała już z UPN). branie lub przetrzymywanie zakładnika ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkim uszczerbku na zdrowiu. sytuacja rodzinna – wywiad środowiskowy. Warunki i cechy sprawcy(ocenia się indywiduum sprawcy. sąd może zastosować także nadzwyczajne złagodzenie kary” §4 „W stosunku do sprawcy. 134 – zamach na Prezydenta RP b) Art. lecznicze albo poprawcze przewidziane dla nieletnich. stan zdrowia. który popełnił występek po ukończeniu lat 17. 280 – rozbój c. sąd zamiast kary stosuje środki wychowawcze. środowisko w którym przebywa. 2. Nie stosuje się wobec nich kar. nie gwałt w typie podstawowym– krytyka!) h) Art. jeżeli poprzednio stosowane środki wychowawcze lub poprawcze okazały się bezskuteczne” §3 „W wypadku określonym w §2. 163 §1. 166 – przejęcie kontroli na statku f) Art. Przesłanki formalne: a. stopień demoralizacji. jego właściwości i warunki osobiste za tym przemawiają” Nieletni to osoba. g) Art. Odpowiedni wiek(ukończone lat 15 w chwili popełnienia czynu) b. wielokrotne zabójstwo c) Art. 2. moralnego i świadomość konieczna do przypisania winy. Nieletni może podlegać odpowiedzialności karnej (zgodnie z §2) jeżeli spełni łącznie przesłanki: 1. badania psychologiczne. e) Art. orzeczona kara nie może przekroczyć dwóch trzecich górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za przypisane sprawcy przestępstwo. 3 – sprowadzenie katastrofy. Dopuszczenie się przynajmniej jednego czynu zabronionego wskazanego w ustawie(katalog zamknięty!): a) Art. zabójstwo kwalifikowane. a orzeka się środki poprawcze. może odpowiadać jak nieletni(z UPN) jeśli spełni łącznie przesłanki/§4/: 44 . 156 §1.

Przesłanki formalne: a. sytuacja rodzinna – wywiad środowiskowy. podlega grzywnie. jeśli sprawca kradzieży popełnił przestępstwo by zdobyć pieniądze bo nie ma pracy. 54 §1 „Wymierzając karę nieletniemu albo młodocianemu. Warunki i cechy sprawcy(ocenia się indywiduum sprawcy. aby sprawcę wychować. a także cechy osobowości. który w chwili popełnienia czynu zabronionego nie ukończył 21 lat i w czasie orzekania w pierwszej instancji 24 lat. która nie ukończyła 18 lat(nie ma tutaj znaczenia zdolność do czynności prawnej. Małoletni z 200 => przed ukończeniem lat 15 Małoletni z 208 => przed ukończeniem lat 18 /zatem okazuje się. sąd kieruje się przede wszystkim tym. nie oznacza to jednak zawsze mniejszej kary(np.1. dostarczając mu napoju alkoholowego. Okoliczności sprawy na to wskazują(ocena czynu) b. w szczególności jego stopień rozwoju – czy sprawca rozpoznawał znaczenie swojego czynu i mógł pokierować swoim postępowaniem – czy można mu przypisać winę w czasie czynu)/konieczność ustalenia rozwoju intelektualnego. aby sprawcę wychować” Młodociany to sprawca czynu zabronionego. stan zdrowia. który w czasie popełnienia czynu nie miał ukończonych lat 21. Sąd przy wymiarze kary powinien kierować się przede wszystkim tym.” Art. moralnego i świadomość konieczna do przypisania winy. Popełnienie występku 2. a w chwili orzekania w pierwszej instancji nie miał ukończonych lat 24. 115 §10 „Młodocianym jest sprawca. podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12” Co do zasady małoletni to osoba. środowisko w którym przebywa. Ukończone lat 17. nieukończone 18 b. ułatwiając jego spożycie lub nakłaniając go do spożycia takiego napoju. 208 „Kto rozpija małoletniego. ani to czy małoletni pozostaje w związku małżeńskim czy nie – prawo cywilne) i jest ofiarą przestępstwa. 200 §1 „Kto obcuje płciowo z małoletnim poniżej 15 lat lub dopuszcza się wobec takiej osoby innej czynności seksualnej lub doprowadza ją do poddania się takim czynnościom albo do ich wykonania. że picie alkoholu jest bardziej groźne społecznie niż seks – złośliwość/ 45 . nawet jeśli będzie to kradzież o niskiej wartości” Małoletni(ofiara przestępstwa) Art. Przesłanki materialne: a. gdzie zostanie nauczony zawodu. badania psychologiczne. to sąd może osadzić sprawcę w zakładzie karnym. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2” Art. stopień demoralizacji. pedagogiczne i lekarskie/ Młodociany Art.

Gwarant. 2 „Odpowiedzialności karnej za przestępstwo skutkowe popełnione przez zaniechanie podlega ten tylko. więc do zespołu znamion nie należy skutek(skutek nie jest konieczny dla bytu przestępstwa). Jeśli okaże się przed sądem. a po odjechaniu osoba umiera. to gwarant w wypadku jeśli działał umyślnie to odpowie za zabójstwo. że jeśli ofiara wypadku utraci życie w wyniku nieudzielenia jej pomocy przez gwaranta. to odpowie za nieumyślne spowodowanie śmierci. na której ciąży szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi. Obowiązek ciążący na gwarancie: • Prawny(nie żaden inny. to odpowie za nieumyślne spowodowanie śmierci. 162. to jego definicja znajduje się w kodeksie karnym: Art. który ma szczególny prawny obowiązek ochrony konkretnego dobra prawnego od wszelkich możliwych. Jeśli na naszym miejscu znajdzie się osoba. to jeśli ta osoba zaniecha działania. /np. dających się wyobrazić zagrożeń/np. ale ogólny obowiązek udzielenia pomocy człowiekowi. nad którą sprawuje kontrolę/ 3. że gwarant działał w zamiarze to poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe zabójstwa. (spór w doktrynie) Gwarant ma obowiązek ochrony pewnej generalnie określonej grupy osób przed źródłem niebezpieczeństwa wyraźnie wskazanym przez prawo./np. a jeśli dokonał tego bez zamiaru. który znajduje się w bezpośrednim niebezpieczeństwie grożącym zdrowiu lub życiu.Gwarant w ujęciu prawnokarnym Choć ustawodawca nie używa pojęcia gwaranta w przepisach prawno karnych. to poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe/np. rodzice mają szczególny prawny obowiązek chronić własne dziecko od wszelkich zagrożeń na podstawie kodeksu rodzinnego i opiekuńczego/ 2. nie moralny czy religijny) • Szczególny(chodzi o szczególny. na kim ciążył szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi” Gwarant to osoba na której ciąży szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi. co oznacza. aby wszędzie spełnione były przepisy bhp chroniące ich zdrowie i życie/ 46 . Nieudzielenie pomocy jest przestępstwem formalnym. Postaci w jakich występuje gwarant: 1. Gwarant ma obowiązek chronić wszystkie możliwe dobra prawne zagrożone przez konkretne źródło niebezpieczeństwa nad którym to gwarant sprawuje pieczę/np. a jeżeli nieumyślnie. ale naruszając reguły ostrożności. właściciel przerażającej bestii(psa rasy jamnik) wychodzi z psem na spacer i ciąży na nim szczególny prawny obowiązek chronić wszelkie możliwe dobra prawne przed bestią. Gwarant odpowie zatem za coś więcej niż każdy inny obywatel/ Kazus: Ratownik medyczny wezwany telefonicznie na miejsce wypadku postanawia ułożyć ofiarę na trawie i poczekać aż jej przejdzie bo ma inne zajęcia. Każdy z nas ma obowiązek pomocy takiej osobie jeżeli nie narażamy się tym samym na osobisty uszczerbek. mamy obowiązek pomóc potrąconemu leżącemu na drodze jeśli nie narazimy się tym samym na uszczerbek/ Jeżeli nie zadośćuczynimy temu obowiązkowi to popełniamy przestępstwo nieudzielenia pomocy opisane w art. osoba sprawująca pieczę nad pracownikami budowy. a nie każdy prawny obowiązek) Na każdym z nas ciąży prawny. gwarant poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe.

która z własnej woli przyjmuje na siebie taki obowiązek poprzez swoje działanie. Powstał szczególny obowiązek usunięcia plamy oleju. np. II. lekarze czy pielęgniarki – gwarant może podjąć akcję strajkową. Jeśli policjanci po otwarciu pomieszczenia odnajdą dziecko żywe. a pierwszy z klientów zabrał ją ze sobą. chwyta je za rękę i mówi. Co prawda źródłem jej obowiązków jest umowa. gdyż sprawca stworzył to 47 . a zagrożenie takie stworzył. która poprzez uprzednie działanie stworzyła niebezpieczeństwo dla dóbr chronionych prawem ma szczególny prawny obowiązek zapobiegnięcia skutkowi w postaci naruszenia tych dóbr. 148./np. obowiązek ten wynika wprost z przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. które w jakikolwiek sposób potwierdza istnienie takiego obowiązku. właściciel gospody napoił swoich klientów winem. współmałżonek zamknął drugiego współmałżonka w pomieszczeniu bez żywności. 160 narażenie na bezpośrednie niebezpieczeństwo. kiedy to faktycznie przystępuje do wykonywania obowiązków gwaranta. że odprowadzi je do domu. pielęgniarka zatrudnia się na podstawie umowy o pracę i zobowiązuje do chronienia i pielęgnacji powierzonych jej pacjentów/ W takim wypadku jednak pielęgniarka nie jest odpowiedzialna za pacjentów przez 24 h jak rodzice za dzieci. /powstało pytanie czy gwarant może podjąć akcję strajkową. sprawca naprawia swój samochód na drodze publicznej i doprowadził do wycieku oleju na powierzchnię drogi. który to obowiązek może wynikać z umowy o pracę lub umowy zawartej indywidualnie lub też może być przyjęty poprzez faktyczne przejęcie na siebie obowiązków gwaranta. Co do szczególnego obowiązku małżonków wobec siebie nie ma żadnego orzecznictwa. że dziecko stoi samotne na ulicy. Już w prawie karnym Rzymu przewidywano odpowiedzialność karną za zagrożenie. Prawnicy rzymscy zadawali sobie pytania dalej – co w sytuacji kiedy gospodarz lampę wywiesił. /np. więc jeśli dziecko dozna uszczerbku podczas odprowadzania go do domu. czy gospodarz ma obowiązek ponownego wywieszenia lampy??/ Współcześnie: /np. Kulesza: Na takie stwierdzenie wskazuje wykładnia historyczna. ale tylko w momencie dyżuru. a więc stworzył zagrożenie na dla ich bezpieczeństwa. po czym zaniepokojeni sąsiedzi po kilku dniach gdy wciąż słyszeli płacz dziecka alarmują policję. to sąd zazwyczaj kwalifikuje to jako znęcanie fizyczne lub psychiczne. np. bo drogi były nierówne. ale nie w momencie kiedy rozpoczęły już dyżur przy pacjentach/ Status gwaranta uzyskuje także osoba. a pijani przewracali się i doznawali złamań. jako na tym kto zagrożenie stworzył ciążył szczególny obowiązek prawny zapobiec naruszeniom dóbr./np.Źródło obowiązków gwaranta: I. sprawca zamyka dziecko w pomieszczeniu bez jedzenie. Czy jednak jeden z współmałżonków ma szczególny prawny obowiązek wobec drugiego małżonka? Praktyka sądowa: Szczególny obowiązek prawny rodziców wobec dzieci jest niekwestionowany/np. W tym celu gospodarz wywieszał lampę oliwną przed gospodą. ale nie jak przystąpił już do faktycznego wykonywania obowiązku gwaranta – zatem pielęgniarki mogą zastrajkować. to rodzic poniesie odpowiedzialność z art. dorosły mężczyzna zauważył. Przepis ustawy(niekwestionowane w doktrynie) Rodzice mają obowiązek wobec swoich dzieci ochrony ich zdrowia i życia od wszelkich zagrożeń. a policjanci go uwolnili. którego skutkowi sprawca nie zapobiegł. Przyjęcie na siebie obowiązku Gwarant może przyjąć na siebie obowiązek ochrony dobra. a jeżeli dziecko będzie martwe sprawca poniesie odpowiedzialność karną za zabójstwo z art. aby oświetlała drogę wracającym do domu. ale jest zobowiązana w momencie kiedy faktycznie przystępuje do wykonywania obowiązków. to mężczyzna ten poniesie odpowiedzialność karną jak gwarant/ III Uprzednie działanie stwarzające niebezpieczeństwo(spór w doktrynie – Kulesza jest na tak) Na osobie. stawi się na dyżurze./np. Zatem na gospodarzu. W tym momencie sprawca dobrowolnie przyjmuje szczególny prawny obowiązek.

zwłaszcza gdy sprawca może pomóc drugiej osobie w sposób niewymagający poświęcenia intelektualnego i fizycznego. Kulesza jest na tak) Szczególny prawny obowiązek spoczywa również na tym. Nie wymaga się natomiast podejmowania zabiegów nie rokujących żadnych szans na uratowanie dobra chronionego prawem. któremu to zniszczeniu według wiedzy powszechnej zapobiec nie można. które określane są jako nieuchronnie prowadzące do uszczerbku w dobru chronionym prawem lub do zniszczenia dobra. Okazuje się. a ciągle wchodzą tam jacyś ludzie. a jeśli tak. nie może być to norma funkcjonująca poza prawem pozytywnym. że wszystko co nie jest zabronione prawem jest dozwolone. W przepisach dotyczących SWK zawarta jest klauzula wyłączenia. która zna topograficzny układ danej groźnej jaskini. tak jak gwarant. /Np. twierdząc. jest jedyną osobą. tj. i samochód wpadł w poślizg na danej plamie i wpadł w grupę przechodniów raniąc ich dotkliwie. Zwrócili się do doświadczonego grotołaza.dróżnik nie miał możliwości opuszczenia szlabanów. kto według elementarnej reguły międzyludzkiej solidarności powinien skutkowi zapobiec. to dojdziemy do konstatacji. że jeśli uznamy. Gwarant nie może odmówić udzielenia pomocy powołując się na ochronę własnych dóbr osobistych. Wiem jak dostać się do tego miejsca. Kulesza] Słaby punkt teorii: Gwarant to ten na kim ciąży szczególny prawny obowiązek. działań. Np. Kulesza twierdzi jednak. Nie wymagamy od gwaranta działania w sytuacjach. Jeśli sprawca nie zapobiegł skutkowi. wprawny i doświadczony grotołaz. Prof. a więc będzie to znacząca degeneracja myśli prawniczej. gdy gwarant miał faktyczną możliwość wypełnienia swego obowiązku. który wkrótce znalazł się w niebezpieczeństwie. Ratownicy nie wiedzieli jak dostać się inną drogą do zagrożonego grotołaza. ale ta teoria zakłada. uwaga. Ma to szczególne znaczenie przy odpowiedzialności lekarza. to tym źródłem może być także elementarna norma międzyludzkiej solidarności. Nie powstaje odpowiedzialność.zagrożenie. że podstawą może być elementarna norma. oparte są na wiedzy i doświadczeniu medycznym.[za tym rozwiązaniem opowiada się prof. nie wchodzić. że podstawą odpowiedzialności karnej może być tylko obowiązek wynikający wprost z prawa. ale nie powiem. bo poszedł do sąsiada obejrzeć mecz. które w racjonalny sposób zmierza do zapobiegnięcia skutkowi. który znał dobrze tę jaskinię. to sprawca wycieku oleje poniesie odpowiedzialność za przestępstwa skutkowe. 48 . Kulesza twierdzi. Doktryna krytykuje ten pogląd./ Od gwaranta wymagamy działania. Wówczas dróżnik jako gwarant ponosi odpowiedzialność za przestępstwo skutkowe. Może w końcu jak ktoś tam umrze to przestaną tam łazić. które zapobiegłoby skutkowi. że do tej jaskini wszedł niedoświadczony grotołaz. bo może jak wiadomość o wypadku śmiertelnym pójdzie w świat to przestaną tam wchodzić” Akcja ratownicza się nie powiodła i uwięziony w jaskini grotołaz poniósł śmierć. Sposób wykonania obowiązków gwaranta: Niezależnie od źródeł jego niedopełnienie rodzi odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe zawsze i tylko wtedy. które nie zostaną wyraźnie opisane przez ustawodawcę. chyba że przez swe własne zachowanie tej możliwości się pozbawił. że prawo karne chroni w pierwszym rzędzie norm postępowania z dobrami prawnymi. że nie istnieją normy. Sprawca poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo formalne nieudzielenia pomocy(jak każdy obywatel) Sprawca poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo skutkowe zabójstwa popełnione w zamiarze(odpowie tak jak gwarant). .zabiegi zmierzają do ratowania zdrowia i życia pacjenta. jeśli gwarant nie miał możliwości podjęcia działania. a ten odpowiedział: „Postawiłem przed wejściem do jaskini napis niebezpieczeństwo./ IV Elementarna norma międzyludzkiej solidarności(krytykowane przez doktrynę. dotycząca sytuacji odmowy działania przez gwaranta.

Wola(element dynamiczny)(chęć zachowania się w dany sposób) 49 . Art. Sprawca świadom jest. w którym wskazuję się wybór sprawcy. mogą być popełnione jedynie umyślnie. 9 §1 „Czyn popełniony jest umyślnie. nie poniesie odpowiedzialności karnej za niespełnienie obowiązków na nim ciążących/ Umyślność i nieumyślność w ocenie prawnokarnej Jednym z elementów strony podmiotowej przestępstwa jest określenie czy sprawca dokonując czynu zabronionego działał umyślnie czy też nie. iż działa umyślnie ten sprawca. który odmówił wejścia do płonącego domu.Wymagamy od gwaranta aby podjął wszelkie działania zmierzające do zapobiegnięcia skutkowi nawet z narażeniem swoich dóbr osobistych. Mogłeś nie zabijać. iż polski ustawodawca przyjął. to nie będzie to nie poniesiemy odpowiedzialności karnej) Na określeniu umyślności i nieumyślności opiera się również zarzut stawiany oskarżonemu w procesie karnym(umyślność albo nieumyślność są istotą zarzutu) /np. nie powinieneś był zabijać/ Umyślność i nieumyślność obok winy są ważnymi obszarami określenia odpowiedzialności karnej od strony podmiotowej przestępstwa. występek można popełnić także nieumyślnie. to jest chce go popełnić albo przewidując możliwość jego popełnienia. Różne formy zarzutu: zamiar bezpośredni – nie powinieneś był chcieć zamiar ewentualny – nie powinieneś był się godzić nieumyślność – nie powinieneś naruszać reguł ostrożności/ Zarzut formułuje się zatem w postaci pewnego wyboru. jeżeli sprawca ma zamiar jego popełnienia. jeśli nieumyślnie zabierzemy z teatru cudzy płaszcz. w którym na pewno by nie przeżył. że to co czyni jest czynem zabronionym. Umyślność(zamiar i postacie zamiaru) Art. kradzież wymaga zamiaru bezpośredniego. 8 „Zbrodnię można popełnić tylko umyślnie. i to tylko w formie zamiaru bezpośredniego. ale mimo to zabiłeś. jeżeli ustawa tak stanowi” Jeżeli zatem sprawca popełnił zbrodnię. a więc jeśli sprawca działał nieumyślnie nie poniesie odpowiedzialności karnej za swój czyn w ogóle(np. Świadomość(element statyczny)(jej treścią jest odbicie się w postrzeganiu sprawcy znamion danego czynu jako czynu zabronionego. który popełnia czyn z zamiarem(umyślność obejmuje dwa rodzaje zamiaru): • Zamiar bezpośredni(dolus directus) • Zamiar ewentualny(dolus eventualis) Istotą zamiaru jest połączenie dwóch elementów: 1. Konsekwencje takiego ustalenia są dosyć poważne i mają ogromny wpływ na odpowiedzialność karną. kiedy przewidziana jest karalność za nieumyślny występek(np. to będzie ponosił odpowiedzialność za swój czyn tylko wtedy. ale nie wymagamy od gwaranta aby poświęcił swoje własne życie. na to się godzi” Z tego przepisu wynika. ale sąd uzna. który podlega negatywnej ocenie i stanowi podstawę odpowiedzialności karnej/np. ze działał nieumyślnie. Jego świadomość obejmuje cechy czynu zabronionego zwanego znamionami) 2. nieumyślne spowodowanie śmierci zamiast zabójstwa – niższa odpowiedzialność karna) Przestępstwa kierunkowe natomiast. /Strażak.

iż jego działanie jest zabronione)/np. które decydują o bycie przestępstwa). zamiar ewentualny – godzi się/ Zamiar bezpośredni(dolus directus) Zamiar bezpośredni to odbicie w świadomości sprawcy przesłanek czynu zabronionego(tzn. uważa się. Teoria obojętności woli(Władysław Wolter) Godzenie się to stan woli obojętnej opisany jako ani chcenie popełnienia czynu. Zamiar ewentualny(dolus eventualis) Zamiar ewentualny opiera się na godzeniu się na możliwość popełnienia danego czynu zabronionego • Świadomość – sprawca przewiduje. sprawca zabiera z teatru płaszcz. zamiar bezpośredni – chce.Skoro istotą zamiaru jest świadomość i wola. 2. Sprawca nie jest pewien. są de facto różnicami wynikającymi z woli/np. ale w środku jest jego rodzina. strzela i nie wie czy trafi) 3. Sprowadza również karnistę na manowce – nie oddaje całej istoty zamiaru ewentualnego(sprawca chciał jak zabił i nie chciał jak nie zabił). że się z tym godził. sprawca zdaje sobie sprawę. sprawca wysadza samochód by zabić jego kierowcę. gdyż jest największym zagrożeniem dla dobra chronionego prawem i jest najbardziej ujemnie oceniany ze względu na swoją społeczną szkodliwość. sprawca bije po całym ciele swoją ofiarę i chce narazić jej życie 50 . jeśli przestępstwo zostanie popełnione uważa się. ale mimo to dokonuje tej zbrodni – sprawca zabija rodzinę ofiary z zamiarem bezpośrednim. a świadomość jest elementem statycznym(albo sprawca jest czegoś świadom. Krytyka: Koncepcji tej zarzuca się brak kryteriów według których można określić z jakim zamiarem sprawca faktycznie działał. albo nie) to różnice pomiędzy poszczególnymi rodzajami zamiarów. sprawca zachowuje się w konkretny sposób. że może dokonać czynu zabronionego • Wola – sprawca chce zachować się w określony sposób i godzi się na to./np. art. czy jego zachowanie wypełni znamiona przestępstwa i chce tego(np. który ani chce by „tak”. że jego czyn jest przestępstwem i chce go dokonać. że na pewno zginą. ani nie chce by „nie” to czemu ma odpowiadać za pomocnictwo? Koncepcja Jana Waszczyńskiego Zamiar ewentualny to chcenie narażenia dobra chronionego prawem na niebezpieczeństwo oraz obojętność na to co wyniknie z takiego działania. jeśli nie zostało popełnione. sprawca wie. ani nie chcenie(działa cum dolo eventuali ten sprawca. choć wie. Krytyka: (Jan Waszczyński) Jeśli przyjmiemy tą teorię niemożliwe jest racjonalne wytłumaczenie karalności pomocnictwa z zamiarem ewentualnym – skoro sprawca ani nie chce by „tak”. że nie jest to jego płaszcz/ Wyróżniamy 3 rodzaje zamiaru bezpośredniego: 1. gdyż godził się na nieuchronność popełnienia czynu zabronionego/ Przestępstwa kierunkowe można popełnić tylko z zamiarem bezpośrednim/np. Sprawca świadom jest nieuchronności popełnienia czynu zabronionego i na tę nieuchronność się godzi(w tym wypadku godzenie się jest równoznaczne z chceniem)np. Wola jest zatem zawieszona. 278 kradzież – zamiar bezpośredni znajduje się w zespole znamion danego typu rodzajowego przestępstw/ Zamiar bezpośredni podlega zawsze najwyższej karalności. który chce popełnić przestępstwo jeśli zostanie ono popełnione. że się z tym nie godził(wola sprawcy jest zawieszona do czasu wystąpienia skutków. Sprawca wie. ani chce by „nie”. że popełni przestępstwo Teoria woli warunkowej(Juliusz Makarewicz) Godzenie się to chcenie warunkowe – godzi się na popełnienie czynu zabronionego ten sprawca.

o wysokim prawdopodobieństwie spełnienia się czynu zabronionego i na owe wysokie prawdopodobieństwo się godzi(postulat wprowadzenia do zamiaru ewentualnego element prawdopodobieństwa). a więc mają wpływ na określenie odpowiedzialności karnej za czyn: • Zamiar nagły(dolus repentinus) – sprawca decyduje się na popełnienie czynu zabronionego pod wpływem chwili. więc korzysta z okazji i zabiera/ • Zamiar przemyślany(dolus praemeditatus) – sprawca miał czas żeby przemyśleć sytuację. że cel można osiągnąć tylko poprzez stworzenie możliwości popełnienia czynu zabronionego. sprawca obserwuje dom ofiary. a w konsekwencji śmierć spadkodawcy i szybsze wejście w posiadanie spadku – sprawca działa zatem z zamiarem ewentualnym/ Koncepcja Kazimierza Buchały Zamiar ewentualny ma miejsce kiedy sprawca przewiduje realną możliwość. iż sprawca przewidując możliwość popełnienia czynu zabronionego wykazał rażącą obojętność na skutki jakie może spowodować jego działanie. działającego w konkretnych okolicznościach. sporządza notatki dotyczące zabezpieczeń domu. potencjalny spadkobierca idzie zarażony grypą do swojego spadkodawcy żeby zakaszleć na niego. ofiara umrze po kilku godzinach w szpitalu można postawić sprawcy zarzut popełnienia zabójstwa z zamiarem ewentualnym. sprawca widzi. Polska praktyka sądowa Sąd ustalił. z konkretną świadomością.(praktyka sądowa kładzie nacisk na wolę). podjąć decyzję. że nie chce by czyn zabroniony został przez niego popełniony(godzenie się to brak zachowania. / takie proste porównanie dla zobrazowania różnicy pomiędzy zamiarem bezpośrednim a ewentualnym: • Zamiar bezpośredni – sprawca wyrzuca ofiarę przez okno z 10 piętra • Zamiar ewentualny – sprawca zrzuca ofiarę z 10 piętra po schodach/ Inne postaci zamiaru: W dogmatyce prawa karnego wymienia się jeszcze inne postacie zamiaru. że ktoś zostawił komórkę na stole i jest odwrócony. 51 . spowodować zarażenie grypą. które wskazują na okoliczności ważne dla określenia społecznej szkodliwości danego czynu. bo pozostawił poważnie pobitą ofiarę wykazując obojętność/ Krytyka:(Kazimierz Buchała) Waszczyński rozbija pojęcie zamiaru ewentualnego na dwie części. ale sprawca to akceptuje(uważa to jakby za „cenę” dotarcia do celu) Krytyka: Działa z zamiarem ewentualnym(umyślnie) ten kto działa akceptując możliwość popełnienia czynu zabronionego(nawet jeśli jest bardzo małe prawdopodobieństwo wystąpienia skutku)/np. a potem odchodzi od nieprzytomnej ofiary i jest obojętny. Manifestacja woli Działa z zamiarem bezpośrednim ten kto przewidując możliwość popełnienia czynu zabronionego nie uczynił niczego co byłoby manifestacją tego. za zwyczaj na skutek jakiś gwałtownych wydarzeń w otaczającej go rzeczywistości. czy ofiara przeżyje czy też nie – jeżeli np. kupuje odpowiedni sprzęt i wreszcie dokonuje przestępstwa kradzieży z włamaniem). które wskazywałoby wolę uniknięcia popełnienia czynu zabronionego) Sprawca zawsze czegoś chce. dzieląc godzenie się na wolę narażenia i obojętność wobec skutków. Tak jak niemalże przy wszystkich elementach natury podmiotowej należy dostosować ocenę do konkretnego sprawcy.na niebezpieczeństwo. jest to rodzaj reakcji lub wykorzystania nadarzającej się okazji(zazwyczaj oceniany łagodniej)/np. zamiar ewentualny występuje wtedy gdy sprawca zdaje sobie sprawę. przygotować się do popełnienia przestępstwa(zazwyczaj jest surowiej oceniany)/np.

Wcześniejsze kodeksy rozróżniały dwa rodzaje nieumyślności: Lekkomyślność(luxuria) – Sprawca przewidywał możliwość popełnienia czynu zabronionego(doświadczenie powszechne wskazywało. oraz sprawca popełnił czyn zabroniony z powodu naruszenia reguł ostrożności obowiązujących w danych warunkach. miłość. że możliwość popełnienie tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć” Nieumyślność występuje wtedy i tylko wtedy. że większość przeciętnych obywateli popełniłaby w tym miejscu czyn zabroniony) połączona z bezpodstawnym mniemaniem. Do odpowiedzialności karnej za przestępstwo popełnione nieumyślnie sąd musi w wyroku wskazać: • Brak zamiaru sprawcy • Regułę ostrożności. chociaż taką możliwość powinien i mógł przewidzieć/np. mimo. Sprawca nie przewidział. troska. sprawca potrącił samochodem rowerzystę. które jest dodatkowo zabarwione ze względu na przedmiot przestępstwa albo jego ofiarę(wpływ na odpowiedzialność karną jest zależny od rodzaju zabarwienia)/np. który wyjechał wprost pod koła i zginął na miejscu. że zaśnie i spowoduje pożar. ale czyn jest dodatkowo zabarwiony chęcią zemsty/ Nieumyślność Art. ale wydaje mu się. był trzeźwy i jechał zgodnie z przepisami ruchu drogowego. że jego działanie nie doprowadzi do popełnienia czynu zabronionego(ja jestem wyjątkiem) /np. Warunkiem odpowiedzialności karnej za czyn jest nie tylko naruszenie reguły ostrożności ale również określenie czy sprawca przewidział lub mógł przewidzieć popełnienie czynu zabronionego. jest to nie tylko bezpośredni zamiar przywłaszczenia rzeczy. gdy uprzednio wyeliminujemy umyślność sprawcy(czyn jest nieumyślny jeżeli sprawca nie ma zamiaru popełnienia czynu). choć elementy obu tych konstrukcji są zachowane w obecnym unormowaniu. Reguły ostrożności jakie naruszył sprawca muszą być odpowiednie do zaistniałej sytuacji. jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia. strach. w którym zginęli jego sąsiedzi. sprawca zasnął z papierosem i spowodował pożar. a powinien/ Obecny kodeks karny odszedł od tego podziału na rzecz jednolitej nieumyślności. jeśli kierowca samochodu miał w pełni sprawny pojazd. o szczególnym zabarwieniu(dolus coloratus) – sprawca popełnia przestępstwo. która była wymagana w danych okolicznościach a została naruszona(jeśli sprawca bez zamiaru dokonał czynu zabronionego. chęć zemsty) Zamiar kierunkowy. który dostał awans zamiast niego. 9 §2 „Czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie. a nie naruszył żadnych reguł ostrożności to nie ma odpowiedzialności karnej)/np. a surowsza ocena gdy jest to zawiść. kierowca tira wyjeżdża z bazy z niesprawnym układem hamulcowym. popełnia go jednak na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach. to nie poniesie odpowiedzialności karnej za nieumyślne spowodowanie śmierci/ • Sprawca przewidywał lub mógł przewidzieć możliwość popełnienia czynu zabronionego. że uniknie wypadku na drodze – dam radę/ Niedbalstwo(neglegentia) – Sprawca nie przewidywał możliwości popełnienia czynu zabronionego.• • Zamiar afektywny(dolus affectus) – Sprawca podejmuje decyzję w sposób nagły i pod wpływem silnego wzburzenia czy też silnych emocji(łagodniejsza ocena gdy jest to uczucie społecznie nienaganne np. sprawca okrada dom kolegi z pracy. 52 . Reguły ostrożności – sąd w wyroku skazującym musi wskazać jakie reguły ostrożności były naruszone przy popełnianiu czynu zabronionego.

że jego żona miała ciężki wypadek i w wyniku niezachowania bezpiecznej odległości uderzył w samochód jadący przed nim – sąd morze wziąć pod uwagę stan emocjonalny w czasie czynu) Prof. działanie zgodnie z zasadami bhp w miejscu pracy. nie sprawdzając zawartości. bo jest ona od niego wymagana społecznie/np. tak jak zaleciła jej oddziałowa. Przewidywanie popełnienia czynu zabronionego lub możliwość przewidzenia Sąd oceniając możliwość przewidzenia możliwości popełnienia czynu zabronionego ocenia elementy subiektywne: • Wiek(sąd ocenia proporcję wieku do wymaganego doświadczenia. Sprawca nie może powołać się na brak wiedzy. że na danym wykładzie akurat spał/ Jeśli brak doświadczenia – Jeżeli jest to ordynator. kiedy trafił mu się pierwszy raz w życiu trudny przypadek sąd może uznać. kierowca samochodu dostał wiadomość. a osoba starsza powinna to już przewidzieć) • Wiedza(wykształcenie)(od lekarza prowadzącego operację lub kierowcy autobusu wymaga się aby posiadali odpowiednią wiedzę potrzebną do realizowania przez nich konkretnych zadań) • Doświadczenie(jest związane zarówno z wiekiem sprawcy jak i doświadczeniem w danym zawodzie czy przy pełnieniu danej funkcji. którego nie można było wymagać od tak młodego lekarza. więc sąd może uznać. „Czy można było wymagać doświadczenia od tego sprawcy?”) Kazus 1: Lekarz w wyniku błędnie przeprowadzonego zabiegu operacyjnego. nie wyrzucać niebezpiecznych przedmiotów przez okno. który pracuje w swojej specjalizacji przez 30 lat i wykazał się działaniem sprzecznym z lege artis. np. spowodował pogorszenie stanu zdrowia człowieka. czy brak wiedzy? czy brak doświadczenia? Jeśli brak wiedzy – W kategoriach społecznych zawsze można wymagać od lekarza wiedzy potrzebnej do wykonywania przez niego zawodu. Kulesza: Określenie czy sprawca mógł przewidzieć popełnienie czynu zabronionego w następstwie naruszenia reguł ostrożności wymaga ustalenia cech subiektywnych i dostosowania oceny do konkretnego stanu faktycznego i do konkretnej osoby(przewaga indywidualizmu. W powołanym stanie faktycznym doszło do śmierci pacjentki. pytamy co było przyczyną takiego działania.Standardy ostrożności: • Dotyczące życia codziennego(np. młodsza osoba jest mniej doświadczona. który dopiero się uczy) • Stan emocjonalny i psychiczny w czasie czynu(np. nie zasypiać z zapalonym papierosem) • Dotyczące pracy lub wykonywanej czynności(działanie zgodne ze sztuką(lege artis) – np. przeprowadzenie operacji w odpowiedni sposób. Kazus 2 : Pielęgniarka oddziałowa wydała polecenie stażystce zaniesienia płynu infuzyjnego na oddział położniczy. lekarz nie może powołać się na okoliczność. jest on zawsze dostosowany do konkretnej sytuacji. wzięła pierwszą lepszą z brzegu z szafki. od lekarza z wieloletnią praktyką. którego zabrakło(np. sprawca wykazał się brakiem doświadczenia – pyt. że nie miał możliwości przewidzenia popełnienia czynu zabronionego ze względu na brak doświadczenia. Jeśli natomiast jest to lekarz dopiero wyrabiający specjalizację. że był zbyt młody żeby przewidzieć popełnienie czynu. to z pewnością można było wymagać od niego więcej doświadczenia. Ustalenie odpowiedzialności karnej zależy od odpowiedzi na pytanie czy w danej sytuacji można było(z punktu widzenia społecznego) wymagać od sprawcy elementu. Stażystka naruszyła regułę ostrożności. nie trzaskać drzwiami. który w swoim życiu przeprowadził już setki operacji wymaga się większego doświadczenia od stażysty. zaś stażystkę skazano za nieumyślne zabójstwo. Na półce znajdował się płyn nie przeznaczony do kroplówki lecz płyn służący do mycia narzędzi chirurgicznych. a nie odnoszenie się do abstrakcyjnej konstrukcji przeciętnego obywatela/przeciętny obywatel(reasonable person) w prawie anglosaskim – przypis autora skryptu/. przestrzeganie przepisów ruchu drogowego) Nie ma uniwersalnego standardu ostrożności. 53 .

Stażystka co prawda posiadała odpowiednią wiedzę potrzebną do wykonywania zawodu i naruszyła regułę ostrożności jaką jest sprawdzenie zawartości buteleczki przed podaniem. Ta konstrukcja dotyczy przede wszystkim przestępstw. którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabronionego. ale nie miała odpowiedniego doświadczenia i nie można było tego doświadczenia wymagać od stażystki(sąd powinien uwolnić ją od odpowiedzialności karnej) Natomiast siostra oddziałowa nadzorująca staż miała zarówno wiedzę jak i wymagane doświadczenie. Powstaje pytanie jak interpretować sytuacje. a następstwo zaostrzające odpowiedzialność może być objęte zamiarem ewentualnym) /np. Art. 182§1 zanieczyszczanie środowiska w sposób zagrażający życiu i zdrowiu wielu osób i może powodować wielkie zniszczenia w świecie przyrody(kara od 3 miesięcy do lat 5). sprawca dokonuje czynu umyślnie i umyślnością musi obejmować również skutek/ Umyślno – nieumyślny(czyn umyślny + nieumyślny skutek) 54 .Prof. a skutek decydujący o wyższej karalności wystąpił nieumyślnie. które podlegają surowszej odpowiedzialności karnej jeśli ich wystąpienie powoduje pewien określony skutek. mienie jest znacznej wartości już w chwili czynu. kradzież mienia o znacznej wartości. że podstawowe znamiona typu rodzajowego przestępstwa muszą być popełnione z zamiarem bezpośrednim. jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć” Okoliczności kwalifikujące(powodujące surowszą odpowiedzialność karną) muszą wystąpić po spełnieniu przesłanek przestępstwa i musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy przestępstwem. 185 Jeżeli następstwem jest zniszczenie w świecie przyrody(kara od 6 miesięcy do 8 lat) lub śmierć człowieka lub uszczerbek na zdrowiu wielu osób(kara od 2 do 12 lat) – jest to przykład przestępstwa umyślno-umyślnego. Wyróżnić można dwa rodzaje znamion jakie ustawodawca wprowadza do przestępstwa decydując o jego wyższej karalności: • Znamiona statyczne(znamię to jest spełnione już w chwili popełniania czynu)/np. Art. Kulesza: Sąd w podanych okolicznościach popełnił błąd. Zarzut powinien być zatem postawiony siostrze oddziałowej od której można było wymagać zapobiegnięcia popełnienia czynu zabronionego. art. Poprzez wprowadzanie do zespołu znamion przestępstw znamion statycznych i dynamicznych ustawodawca wprowadza konstrukcję czynów kwalifikowanych przez następstwo. a dodatkowo naruszyła regułę ostrożności(powinna sprawdzić jaki płyn przyniosła stażystka). kiedy sprawca dokonał czynu umyślnie. a jego następstwem. 9 §3 „Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność. W obrębie czynów kwalifikowanych przez następstwo wyróżnia się 3 warianty: Umyślno – umyślny(czyn umyślny + umyślne następstwo) Zarówno czyn jaki i jego następstwo musi być objęte umyślnością jako warunek zaostrzenia odpowiedzialności karnej poprzez typ kwalifikowany(przyjmuje się jednak. bez względu czy sprawca zdaje sobie z tego sprawę czy też nie/ • Znamiona dynamiczne(znamiona powstają w chwili popełnienia czynu)/np. śmierć jednego z mężczyzn biorących udział w bójce. Czyn zabroniony kwalifikowany przez następstwo Czyny zabronione kwalifikowane przez następstwo składają się ze złożonej strony podmiotowej.

którego treścią jest stwierdzenie. 148. Obiektywne warunki wyższej karalności Są to okoliczności. w której śmierć ponosi jeden z uczestników. nie ma przestępstwa) 55 . Nieumyślno – nieumyślne(czyn nieumyślny + nieumyślne następstwo) Czyn popełniony nieumyślnie wywołuje nieumyślne następstwo. Sprawcy jednak nie odpowiedzą surowiej za wywołanie skutku śmiertelnego. ale nie za skutek śmiertelny. Sprawcy nie realizuję więc warunków z art. że w sytuacji w której się znajdował można było od niego wymagać dochowania wierności prawu. spór toczy się również w doktrynie. bo jeżeli wystąpienie skutku śmiertelnego obejmowali umyślnością.Czyn zabroniony musi być popełniony umyślnie. Wina(V element przestępstwa) Art. to poniosą odpowiedzialność karną za zabójstwo z art. 158§3 poniosą tylko ci sprawcy. z których wystąpieniem ustawodawca wiąże surowszą odpowiedzialność karną bez względu na to czy sprawca mógł je przewidzieć czy też nie. /Np. 163§2 nieumyślne sprowadzenie pożaru(od 3 miesięcy do lat 5) skutkuje nieumyślnym spowodowaniem śmierci lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu wielu osób(od 6 miesięcy do lat 8). że naruszył normę postępowania. a więc poniosą odpowiedzialność karną za bójkę. Powstaje pytanie o odpowiedzialność karną. ale nie wiedzieli. Polski ustawodawca nie przesądził jednoznacznie o obowiązującej teorii winy. Sprawcy umyślnie biorą udział w bójce niebezpiecznej dla zdrowia i życia. który ginie w bójce oraz wykładnia art. Surowszą odpowiedzialność karną z art. 158§1 dotyczy bójki grożącej utratą życia lub zdrowia(kara do 3 lat)§3 jeśli następstwem jest śmierć człowieka(kara od 1 roku do 10 lat). Art. jeśli nawet stwierdzi się. W Polsce nie funkcjonują obiektywne warunki wyższej karalności. /np. 9 §3 „Sprawca ponosi surowszą odpowiedzialność. W tej konstrukcji sprawca przewiduje surowszą odpowiedzialność karną za nieumyślny czyn jeżeli wystąpi nieumyślny skutek. jeżeli następstwo to przewidywał albo mógł przewidzieć” Istotą obiektywnych warunków wyższej karalności jest fakt. powszechnie ścierają się najbardziej popularne teorie. którzy działali nieumyślnie powodując śmierć. Uczestnik ten doznał krwotoku z nosa i w obliczu niemożności jego zatamowania zmarł. na które nie rozciąga się wina sprawcy wpływają na surowszą odpowiedzialność karną. Niemożliwe logicznie jest popełnienie nieumyślnego czynu z umyślnym jego następstwem. a nie za pobicie ze skutkiem śmiertelnym. jeśli nie można mu przypisać winy w czasie czynu” Wina to personalny zarzut stawiany przez sędziego konkretnemu sprawcy. że okoliczność kwalifikująca czyn wystąpiła należy stwierdzić czy sprawcy powinni przewidzieć i mogli przewidzieć wystąpienie tego skutku /przykładem niestosowalności obiektywnych warunków wyższej karalności jest przywołany wcześniej przykład z mężczyzną chorym na hemofilię. Zasada subiektywizmu przy ustalaniu winy: • Sensu stricte – sprowadza się do zarzutu winy(nie ma winy./ Kazus: Sprawcy brali umyślnie udział w bójce niebezpiecznej dla zdrowia i życia. gdyż nie byli w stanie przewidzieć. że jeden z uczestników jest chory na hemofilię. że okoliczności występujące obiektywnie. 1 §3 „Nie popełnia przestępstwa sprawca czynu zabronionego. art. że po doznaniu niewielkich obrażeń(złamanie nosa w bójce – nic specjalnego) wystąpi skutek w postaci śmierci. pomimo. którą ustawa uzależnia od określonego następstwa czynu zabronionego. natomiast następstwo danego czynu może wystąpić nieumyślnie(ale będzie powodowało surowszą odpowiedzialność karną tylko wtedy kiedy sprawca przewidział lub mógł przewidzieć powstanie skutku). 9 §3.

ale na jej gruncie nie da się go logicznie uzasadnić – niekonsekwencja dogmatyczna/ • Samo nastawienie człowieka i decyzje nie mogą stanowić winy.• Sensu largo – okoliczności które podczas wymierzania kary wpływają na ocenę stopnia zawinienia(np. /zwolennicy tej teorii uznawali karalność niedbalstwa. Jeśli brak jest zamiaru to wina jest lekkomyślnością lub niedbalstwem w podejściu do czynu. Teoria normatywna Wina nie wyczerpuje się w samej tylko umyślności albo nieumyślności(przeżycia psychicznego). Teorie winy Teoria psychologiczna(najstarsza) Wina to psychiczny stosunek sprawcy do czynu(powstała na gruncie klasycznej nauki prawa karnego oddzielającej stronę przedmiotową(czyn) od strony podmiotowej(wina). a nie tylko przeżycia psychicznego. teoria woli – wina realizuje się w nastawieniu do skutku czynu. • Prawo karne czynu(wina czynu)/sądy odmierzają ilość „złej woli” zawartej w czynie biorąc pod uwagę te cechy sprawcy. Można postawić zarzut sprawcy. ale wymaga oceny. Wina wymaga oceny czynu sprawcy z uwzględnieniem wszystkich elementów. Na gruncie ewolucji teorii psychicznej zbudowano koncepcję winy umyślnej i winy nieumyślnej(lekkomyślność. że dokonał naruszenia normy(umyślnie albo nieumyślnie) mimo. sprawca jest winny. Kompleksowa teoria winy: Obok zarzucalności niezastosowania się do normy również umyślność albo nieumyślność(charakteryzują przeżycia sprawcy zgodnie z teorią psychologiczną). silne wzburzenie. teoria wyobrażenia – świadomość sprawcy. 2. że podjęte przez niego działanie może doprowadzić do przestępnego skutku(bardziej represyjna w stosunku do teorii woli. czy w danej sytuacji można było domagać się od sprawcy zachowania zgodnego z prawem. Ta teoria łączy w sobie ocenę(zarzut) i przedmiot tej oceny(umyślność albo nieumyślność)(ocena przebiegów psychicznych). niedbalstwo) Sędzia podczas oceny prawnokarnej zachowania sprawcy dekoduje to co sprawca ma w swojej świadomości i to co jest objęte jego wolą. które pozostają w związku z dokonanym czynem. zatem sąd przy stawianiu oskarżenia tylko wydobywa te elementy. Występuje w dwóch wersjach: 1. motywacja. Krytyka: • Brak uzasadnienia niedbalstwa(brak przeżycia psychicznego. bo podstawą odpowiedzialności karnej jest już sama świadomość). sądy skupiają się na negatywnej ocenie sprawcy i jego osobowości(niezwiązanej z czynem) do określenia stopnia winy. Zgodnie z tą teorią wina leży „w głowie” sprawcy. Teoria uznawała podział winy na: • Wina umyślna(związana z zamiarem) 56 .) Ze względu na „umieszczenie” winy rozróżniamy: • Prawo karne sprawcy(wina osobowości)/głównie w systemach totalitarnych. zarówno świadomości jak i woli w sytuacji kiedy powinno takie nastąpić) jako winy nieumyślnej. Winą jest zatem „zła” wola towarzysząca czynowi zabronionemu. bo jest elementem przewrotowym. bo jej istotą jest nastawienie i decyzje w sytuacji i w sposób jaki jest to zabronione. litość itp. iż mógł tego uniknąć.

którzy wykazują się obojętnością wobec życia bliźniego. początkowo chce go ratować. Skoro czyn jest celowy i sterowany przez człowieka pozwoliło to na przeniesienie umyślności i nieumyślności do pojęcia czynu. Sprawca kierował się miłością do cierpiącego brata i uszanował jego decyzję o samobójstwie z miłości i szacunku. a wina staje się personalnym zarzutem stawianym sprawcy. że będzie karał przede wszystkim tych. a mimo tej możliwości popełnił czyn zabroniony. bo nigdy go nie lubił. ale potem pozwala bratu umrzeć. Taka motywacja 57 . 3. W takich wypadkach sytuacja motywacyjna działa jeszcze bardziej na niekorzyść sprawcy. Stwierdzenie sędziego. a wina stała się samym zarzutem(negatywną oceną). zachowanie zgodnie z prawem). Zarzucalność – elementy zarzutu winy stawianego przez sędziego sprawcy przestępstwa(w teorii normatywnej): 1. nienawiść /Sprawca nie udziela pomocy czarnoskóremu. • Motywacja in plus – motywacją jest np. znajduje się zatem w głowie sędziego. miłość /{kazus oparty na fabule filmu „Skazany”) Sprawca miał nieuleczalnie chorego brata.• Wina nieumyślna(wadliwy sposób podjęcia decyzji – negatywna ocena przebiegów psychicznych) Krytyka: • Upatrując winy w ocenie zachowania teoria normatywna przenosi winę „na zewnątrz” sprawcy • Upatrując winy w zarzucalności nie określa kryteriów wymagalności zgodnego z prawem zachowania(co narusza funkcję gwarancyjną – winny jest ten. i tym bardziej jego zachowanie będzie adekwatne do przepisu o nieudzieleniu pomocy. a nie sprawcy/ Sytuacja motywacyjna dotyczy motywacji i okoliczności w jakich sprawca dokonał danego czynu zabronionego. który zażywa śmiertelną dawkę leków. Np. • Motywacja in minus – motywacją jest np. natomiast trzeci element zależy od oceny sędziego. a mimo to unika odpowiedzialności karnej. poczytalność itp. że koncepcja ta powinna być ograniczona przez ustawodawcę w drodze wyliczenia warunków/ Czysta normatywna koncepcja winy(nauka niemiecka): Jest ściśle powiązana z finalną koncepcją czynu(nauka niemiecka)(stanowią systemową jedność). że w danych okolicznościach można było od niego wymagać dochowania wierności prawu. • Motywacja przewidziana przy projektowaniu przepisu/sprawca jest obojętny wobec zagrożenia życia innego człowieka. Capacitas doli vel culpa – zdolność danej osoby do bycia sprawcą przestępstwa. personalny zarzut stawiany sprawcy. że mógł postąpić w inny sposób. Pytamy dlaczego sprawca zdolny dokonać przestępstwa. Ustawodawca bowiem projektując przepis zakładał wobec jakich sprawców będzie on kierowany. świadomość bezprawności czynu. nieudzielenie pomocy – ustawodawca przewidział. że na gruncie polskiego prawa karnego obecnie dominuje kompleksowa normatywna koncepcja winy z dużym „ukłonem” w kierunku czystej normatywnej koncepcji winy. Sytuacja motywacyjna – czym kierował się sprawca podczas dokonywania czynu zabronionego. a mimo tego naruszył normę prawnokarną.) 2. Skoro zatem przebiegi psychiczne dotyczą czynu. jej podatność na działanie przestępcze zarówno w formie umyślnej jak i nieumyślnej(odpowiedni wiek sprawcy. gdyż nienawidzi takich ludzi albo nie udziela pomocy sąsiadowi. dojrzałość. działa z premedytacja i w zamiarze bezpośrednim. sprawca widzi to. Otóż wiele zależy od sytuacji motywacyjnej sprawcy w czasie dokonywania czynu zabronionego. to wina jest negatywną oceną przebiegów psychicznych przez sędziego. /Pierwsze dwa elementy są ściśle związane z osobą sprawcy i to w nim się znajdują. nie udziela mu pomocy i takie zachowanie podlega karze. Należy przyjąć. a zatem głównie do nich kieruje ten przepis. Wina jest zatem wartościującym osądem opartym na odpowiednich przesłankach(poczytalność. kto zostanie uznany za winnego przed sądem)/Władysław Wolter uważa. gdyż umyślność i nieumyślność są wyraźnie przeniesione do znamion czynu(znajdują się w zespole znamion typów rodzajowych przestępstw).

działał z motywacją. Nie jest normalny ten kto takie wartości odrzuca.nie leżała u podstaw projektowania przepisu o nieudzieleniu pomocy. Nie można w takim wypadku wymagać od niego dochowania wierności prawu. że dysputy na temat nieuczciwości i niesprawiedliwości sędziów będą jedynie sporami akademickimi bez odniesienia do rzeczywistości. gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności. że przez pięć lat uczą nie tylko wiedzy. że pozostawia ona zbyt wiele możliwości i wolności do oceny sędziemu. który przyjmuje powszechnie przyjęty przez społeczeństwo system wartości. że przyszli praktycy prawa będą mieli na tyle sztywny kręgosłup moralny. ale i pewnych wartości i postaw doprowadzą do tego. że studia prawnicze. Krytycy uważają. natomiast §2 przewiduje. z powodu choroby psychicznej. nie wymienia żadnego katalogu anormalnych sytuacji motywacyjnych i okoliczności w których sąd mimo jawnie bezpośredniemu działaniu sprawcy nie przypisze mu winy. wskazuje jedynie na niepoczytalność. gdzie ten wzorzec ukształtowany jest przez różne warunki społeczne. Na tej podstawie sprawca powinien uniknąć odpowiedzialności karnej ze względu na wyjątkową sytuację motywacyjną. Prof. że ograniczona poczytalność nie wyłącza winy. Ustawodawca nie przesądza także o normie psychicznej. którzy nie odpowiadają wzorcowi przeciętnego obywatela. gdyż istnieje zagrożenie. Sprawca znajdował się bowiem w sytuacji anormalnej. Krytyka: w takim stanie rzeczy nienormalni są wszyscy ludzie wybitni i wyjątkowi. upośledzenia umysłowego lub innego zakłócenia czynności psychicznych. Teoria normatywna spotyka się z krytyką ze strony części doktryny. wyjątkowej. Okoliczności wyłączające winę Niepoczytalność Art. nie mógł w czasie czynu rozpoznać jego znaczenia lub pokierować swoim postępowaniem” §2 „Jeżeli w czasie popełnienia przestępstwa zdolność rozpoznania znaczenia czynu lub kierowania postępowaniem była w znacznym stopniu ograniczona. a ocena prawnokarna opiera się na teoriach zbudowanych przez psychologię i psychiatrię: Teoria wartości: Normalny jest ten. Kulesza ma nadzieję. Teoria zdolności nawiązywania relacji społecznych i wchodzenia w społecznych interakcje: Normalną jest ta jednostka. które przewidywał albo mógł przewidzieć” Zgodnie z §1 niepoczytalność wyłącza winę. tylko ją ogranicza. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” §3 „Przepisów §1 i 2 nie stosuje się. 31 §1 „Nie popełnia przestępstwa. a sąd może w takich wypadkach zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Podnosi się. z uwagi na to. że godzi to w funkcję gwarancyjną. która nie jest moralnie negatywnie oceniana. Teoria przeciętności: Normalny jest ten kto odpowiada wzorcowi przeciętnego człowieka. Krytyka: W takim wypadku przeciwnicy komunizmu w ZSRR i nazizmu w III Rzeszy byli jednostkami nienormalnymi. które decydują o uznaniu danej jednostki za normalną. 58 . która potrafi nawiązać relacje z innymi jednostkami. kto. z której można a contrario wyprowadzić definicję poczytalności. wchodzić w interakcje społeczne i przyjmować na siebie wykonywanie ról społecznych. że sędziowie mogą niesłusznie uwalniać od odpowiedzialności karnej każdego przestępcę. szczególnej. Polski ustawodawca nie definiuje poczytalności.

który po zbadaniu sprawcy wydaje opinię. Kryterium psychiatryczne: W praktyce do ustalenia poczytalności powołuje się biegłego specjalistę. 59 . Opinia sprowadza się do ustalenia czy wystąpił element kryterium psychiatrycznego oraz czy zaistniał stan. a następnie stan manii gdzie powstaje pragnienie gwałtownego działania wypaczone przez chorobę(tutaj najczęściej popełniane są czyny zabronione) c) Paranoja(obłęd) – omamy w czasie których sprawca rozpoznaje grożące mu niebezpieczeństwo i popełnia czyny zabronione w ataku agresji. ale sąd. oparte na nauce. sprawca nie miał w chwili czynu możliwości rozpoznania znaczenia czynu. d) Epilepsja e) Nerwica f) Psychozy reaktywne(długotrwały stres itp.) • Można ją leczyć i uleczyć • Może mieć różne natężenie(np. • Kryterium psychologiczne(niemożność rozpoznania znaczenia swojego czynu lub niemożność pokierowania swoim postępowaniem)(termin prawny) Jeżeli łącznie spełnione są przesłanki z obu kryteriów.Krytyka: Nienormalni są samotnicy. • Może być otępienie starcze powstałe na skutek mniejszego dokrwienia mózgu ze względu na wady układu krwionośnego. samotnik malarz W polskim prawie karnym przyjęto. dokonuje oceny jak w przypadku każdego środka dowodowego. które wyłączają winę. a może powstać na skutek urazu mózgu. zakres itp. okresy choroby i remisji) a) Schizofrenia(rozpad osobowości) – Simplex => tylko dwie osobowości. czy wystąpiły u niego zaburzenia psychiatryczne. upośledzenie umysłowe. którzy nie nawiązują relacji np. podczas którego następuje znaczne otępienie przez długi okres czasu.) Za choroby psychiczne nie są uznawane psychopatie! Upośledzenie umysłowe: • Element statyczny(jest albo go nie ma. występuje w danym zakresie przez cały czas) • Stan nieuleczalny(można częściowo usprawniać) • Może być to stan wrodzony. czy też nie. a więc nie podlega odpowiedzialności karnej. głównie psychiatrii i psychologii). Zatem wniosek co do okoliczności niepoczytalności. multiplex => kilka osobowości. może i musi wyciągnąć tylko sąd(to nie biegły decyduje o niepoczytalności sprawcy. o którym mówi kryterium psychologiczne tzn. to sprawca uznawany jest za niepoczytalnego i nie można przypisać mu winy w czasie czynu. że do wyłączenia odpowiedzialności karnej konieczne jest spełnienie dwóch kryteriów: • Kryterium psychiatryczne(składa się z trzech elementów: choroba psychiczna. b) Cyklofrenia(choroba maniakalno-depresyjna) – stan depresji. inne zakłócenie czynności psychicznych)(pojęcie nieprawnicze. które na podstawie opinii biegłego dokonuje oceny poczytalności sprawcy) Choroba psychiczna: • Nie jest to definicja prawna(opiera się na psychiatrii i psychologii) • Jest zjawiskiem dynamicznym(może zmieniać swój stan. Sąd nie jest związany opinią biegłego psychiatry.

że tak nie wolno. a w konsekwencji czy może wyłączyć poczytalność sprawcy czynu zabronionego. Alzheimer) • Choroby spowodowane używkami(np. Pojawia się w społeczeństwach opartych na władzy totalitarnej. /np. ale co do zasady nie jest okolicznością wyłączającą winę. a duża agresja. Członkowie partii tracą podmiotowe myślenie na rzecz adoracji przywódcy(Stalina. Sąd ocenia. dlatego też obecnie używa się określeń: głębokie upośledzenie. wyłączenie odpowiedzialności karnej. jeśli zabierze cudzą rzecz znalezioną. nie ma nic wspólnego z upiciem fizycznym. upojenie patologiczne – mała ilość alkoholu. Debilizm(lekki)[IQ 35 – 50] – ogranicza poczytalność sprawcy. 3. bo nie będzie wiedział. • Jeśli mógł – bez względu na spełnieniu przesłanki psychiatrycznej sprawca odpowie karnie za czyn(np. gdyż powyższe terminy weszły do języka codziennego jako terminy znieważające. czy z powodów wymienionych w kryterium psychiatrycznym sprawca był w stanie rozpoznać znaczenie swojego czynu lub pokierować swoim postępowaniem: • Jeśli nie mógł – brak winy. Hitlera)/np. to należałoby ją uznać za chorobę /prof. • Choroby wieku starczego(np. lekko upośledzony nie zostanie oskarżony o kradzież. / Jednak Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) wskazała na konieczność zmiany tej terminologii. woluntatywnej i sfery popędów. ale sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. ale nie umie zapanować nad patologiami innych sfer. Idiotyzm(najpoważniejszy)[IQ poniżej 20] – jest to okoliczność wyłączająca czyn. jeśli ograniczenie było znaczne. 2. imbecylizm(średni)[IQ od 20 do 34] – Wyłączenie winy sprawcy. przestępstwo popełnione przez osobę chorą psychicznie w czasie remisji)/może paść pytanie: Czy osoba chora psychicznie może popełnić przestępstwo i iść odbyć karę pozbawienia wolności? Tak. ale był w tym ograniczony – ograniczona wina. Wątpliwości budzi również miłość.Wyróżnia się 3 najważniejsze stopnie niedorozwoju(terminologia łacińska): 1. ale bardzo wpływa na psychikę sprawcy) • Pomroczność jasna Doktryna prowadzi spór czy hipnoza może być traktowana jako zakłócenie czynności psychicznych. Kulesza dowcipnie proponuje nazwę omamica emocjonalna/ Psychoza wyindukowana – zakłócenie czynności psychicznych wytworzone na podstawie oddziaływania otoczenia. ale odpowie za zabójstwo/ Inne zakłócenie czynności psychicznych: • Psychopatie(powodują zakłócenie sfery emocjonalnej. gdyż sprawca ze względu na upośledzenie nie jest w stanie poddać swoich zachowań kontrolnej funkcji umysłu./ To czy upośledzenie umysłowe stanowi okoliczność wyłączającą odpowiedzialność zależy również od powagi naruszenia. gdyż nie jest on w stanie rozpoznać znaczenia swojego czynu i pokierować swoim postępowaniem. ale żeby można było ją zakwalifikować jako okoliczność ograniczającą poczytalność. lekkie itp. Psychopatia nie upośledza intelektu) Sprawca jest świadom czynu i jego znaczenia. Głuptactwo. jeśli czyn zabroniony został popełniony w okresie remisji kiedy osoba była zdolna rozpoznać znaczenie swojego czynu i pokierować swoim postępowaniem/ 60 . znaczące upośledzenie. • Jeśli mógł. masowe akcje przeciw Cyganom inspirowane przez system/ Poddanie się instynktowi stadnemu nie ma wpływu na odpowiedzialność karną! Kryterium psychologiczne(pojęcie prawne): Niezdolność rozpoznania znaczenia swojego czynu lub niemożność pokierowania swym postępowaniem(jeżeli osoba jest niezdolna do rozpoznania znaczenia swojego czynu to nie jest też zdolna pokierować swym postępowaniem). podlega odpowiedzialności karnej.

7) świadczenie pieniężne. jeżeli przemawiają za tym okoliczności wymienione w § 1 lub w art. sąd orzeka zwolnienie sprawcy. 31 § 1. sąd orzeka o zwolnieniu sprawcy jeśli jego pobyt w takiej placówce nie jest dłużej konieczny. 93 „Sąd może orzec przewidziany w tym rozdziale środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym tylko wtedy. 6) nawiązka. zarządzenie nie może być wydane po upływie 5 lat od zwolnienia z zakładu” Warunki umieszczenia sprawcy w szpitalu psychiatrycznym(muszą być spełnione łącznie): • Popełnienie przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości • Zachodzi wysokie prawdopodobieństwo.” Poczytalność ograniczona Poczytalność ograniczona występuje. 3) zakaz prowadzenia pojazdów. przed orzeczeniem tego środka sąd wysłuchuje lekarzy psychiatrów oraz psychologa” Art. 2b) obowiązek powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach. że popełni taki czyn ponownie. 2) zakaz zajmowania określonego stanowiska. może polegać na zastosowaniu środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia sprawcy w zakładzie psychiatrycznym: Art. jeżeli jego dalsze pozostawanie w zakładzie nie jest konieczne” §3 „Sąd może zarządzić ponowne umieszczenie sprawcy określonego w § 1 w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym. które może później uchylić jeśli ustała przyczyna ich ustanowienia. 2a) zakaz prowadzenia działalności związanej z wychowaniem. który ma dużą szkodliwość społeczną. wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej.Reakcja sądu na czyn zabroniony w oparciu o opinię biegłego. sąd orzeka umieszczenie sprawcy w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym” §2 „Czasu pobytu w zakładzie nie określa się z góry. a jedynie ograniczona. Sąd przy orzeczeniu niepoczytalności może również zasądzić zakazy i nakazy. 94 §1 „Jeżeli sprawca. Czas pobytu w szpitalu lub innym ośrodkiem nie jest określany z góry. leczeniem. natomiast zdolność do rozpoznania znaczenia swojego czynu lub pokierowania swoim postępowaniem nie była wyłączona. popełnił czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości i zachodzi wysokie prawdopodobieństwo. aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną. 39 „Środkami karnymi są: 1) pozbawienie praw publicznych. 61 . 4) przepadek . 5) obowiązek naprawienia szkody. zakaz kontaktowania się z określonymi osobami lub zakaz opuszczania określonego miejsca pobytu bez zgody sądu. w stanie niepoczytalności określonej w art. że sprawca ponownie dokona czynu zabronionego. 93. gdy sprawca spełnił któryś z elementów kryterium psychiatrycznego. edukacją małoletnich lub z opieką nad nimi. upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego. gdy jest to niezbędne. Art. która stwierdza niepoczytalność sprawcy. 8) podanie wyroku do publicznej wiadomości.

Konstrukcje sformułowane przez doktrynę są bardziej uzasadnieniem karalności tych czynów ze względu na ich społeczną szkodliwość niż podstawą do ich karania. podejmuje ją na podstawie opinii biegłego. ale nie może całkowicie uwolnić sprawcy od odpowiedzialności karnej. /Odpowiedzialność karna za czyny popełnione w stanie odurzenia alkoholowego odbiegają od klasycznego pojęcia winy zawartego w §1 k. Ustawodawca zawsze starał się uzasadnić penalizację czynów dokonanych w stanie silnego upojenia alkoholowego. • Czyny nieumyślne – pijany kierowca powoduje wypadek w którym ginie jedna osoba. natomiast od strony szkodliwości społecznej nie można sobie pozwolić na to. Można założyć. 1. w którym się znajdował nie można mu przypisać winy” 2. Krytyka: Koncepcji często zarzucano brak konsekwencji. może jedynie w wypadkach kiedy ograniczenie było znaczne zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Sprawca nie miał zamiaru popełnienia czynu wcześniej. że przy czynie popełnionym w stanie bardzo silnego upojenia mamy niemalże do czynienia z elementami obiektywnej odpowiedzialności karnej niezależnej od winy(stricte liability w krajach anglosaskich) Trudno bowiem przypisać kompletnie pijanemu sprawcy winę za pobicie ze skutkiem śmiertelnym jeśli był tak pijany.k. za który nie może być ukarany. Trudno jest bowiem uznać.k. ponieważ z powodu rauschu. Koncepcja ta dopuszczała karalność za czyny popełnione w stanie upojenia alkoholowego zarówno w formie umyślnej jak i nieumyślnej: • Czyny umyślne – matka postanawia zabić własne dziecko. choć czasem odbiegało to pojęcia winy.§2 zakłada milcząco wystąpienie przesłanek psychiatrycznych z §1 !!! Do oceny sądu należy w jakim stopniu była ograniczona zdolność sprawcy do rozpoznania znaczenia swojego czynu lub pokierowania swoim postępowaniem. odpowie za zabójstwo w formie umyślnej. Sprawca odpowiadał za czyn popełniony w stanie upojenia jeśli w momencie pełnej poczytalności powziął zamiar popełnienia czynu zabronionego i w tym celu wprawił się w stan odurzenia. 62 . podlega karze pozbawienia wolności do lat 5 lub karze grzywny jeżeli w tym stanie popełnia czyn zabroniony. gdyż wykazał rażącą lekkomyślność.k. że sprawca w celu popełnienia przestępstwa wprawiał się w stan odurzenia alkoholowego aż do takiego stopnia. ale odpowie za czyn w formie nieumyślnej. „Kara nie może być jednak surowsza aniżeli. ta którą zagrożony jest czyn faktycznie popełniony przez sprawcę działającego w stanie rauschu” Sama koncepcja zwana jest jako rauschdelikt. upicie fizjologiczne). bo jak mógł realizować zamiar popełnienia przestępstwa w takim stanie? Koncepcja pełnego upicia oparta na rauschdelikt – nauka niemiecka(Vollrausch) art. że nie jest w stanie rozpoznać znaczenia swojego czynu lub pokierować swoim postępowaniem(tzw. że nie pamięta w ogóle bójki – przypis autora skryptu oparty na komentarzu z ćwiczeń/ Actio libera in causa (skarga wolna w przyczynie): Przyjmowana przez polski k. Odpowiedzialność karna za czyn popełniony w stanie odurzenia lub nietrzeźwości Problem odnosi się do sytuacji w której sprawca jest odurzony alkoholem w takim stopniu. by wprawić się w stan braku świadomości i wyrzuca dziecko przez okno. czyli przestępcze upicie. koncepcja broniona przez Juliusza Makarewicza. 323niemiecki k. Sytuacja taka z jednej strony jest znaczącym ograniczeniem poczytalności sprawcy. z 1932 r.. by była łagodniej traktowana przez ustawodawcę. że niemalże wyłączał poczytalność. W tym celu łyka odpowiednie pigułki psychotropowe. „Kto wprawia się umyślnie lub nieumyślnie za pomocą alkoholu lub innych środków odurzających w stan upicia (rauschu) .

a sprawca działa w stanie podobnym do paranoi. Upojenie patologiczne występuje bardzo rzadko i tylko u osób nie uzależnionych od alkoholu. czy sprawca był odurzony w czasie czynu też nie. że dla odpowiedzialności karnej sprawcy niepoczytalnego z powodu odurzenia alkoholem nie ma znaczenia czy wprowadzający się w stan odurzenia przewidywał albo mógł przewidzieć. że w tym stanie popełni czyn zabroniony. Odpowiedzialność występuje za popełnienie czynu zabronionego w stanie odurzenia. w który to stan sprawca wprawił się świadomie lub nieświadomie. Sąd bada w takiej sprawie tylko czy sprawca znał działanie tego środka lub powinien je znać i przewidział lub mógł przewidzieć. nie mających częstego kontaktu z alkoholem. który dokonuje je na rozkaz żołnierza wyższego stopniem. 31§3 wynika. w którym to stanie popełnił jakikolwiek czyn zabroniony. Jeżeli czyn zabroniony objęty jest karą niższą niż rauschdelict stosuje się karę niższą przewidzianą za ten czyn!!! Koncepcja winy na przedpolu(obecnie stosowana w Polsce): art. że pod wpływem tego środka człowiek traci zdolność oceny swojego postępowania. 50 ml wódki 40%. 63 . kto już wcześniej wprawił się w taki stan i wiedział. który udowodni(co jest niemalże niemożliwe) że nie zna działania alkoholu. Reakcja patologiczna występuje po spożyciu niewielkiej ilości alkoholu np.(nie może się jednak powołać na upicie patologiczne ten.” Sprawca odpowiada za czyn. czyli chorobliwa reakcja człowieka na niewielką dawkę alkoholu. jeśli spożyje go ponownie). najczęściej w postaci zaatakowania innej osoby. że wprowadzenie się w stan odurzenia spowoduje utratę zdolności rozpoznania znaczenia czynu i kierowania swym postępowaniem lub zdolność tą będzie miał ograniczoną. które przewidywał albo mógł przewidzieć. Rozkaz Problem rozkazu dotyczy czynów zabronionych popełnionych przez żołnierza w czynnej służbie wojskowej. Znaczenie ma tylko to czy przewidywał albo mógł przewidzieć to. pierwszy raz wprowadził się w stan upojenia i działania tego nie przewidział i nie mógł przewidzieć. silne.Sprawca ponosi odpowiedzialność karną za to. Po tej okoliczności zapada w długi sen. Sąd uwolni tylko takiego sprawcę. Karzemy go za fakt upicia i w tym stanie dokonanie czynu zabronionego. nie można do niego zastosować przepisów ani o wyłączeniu winy. Do objaw zewnętrznych należy zaliczyć przede wszystkim. że tak zareaguje na alkohol. który faktycznie popełnił. która to reakcja powoduje utratę zdolności rozpoznawcze czynu i kierowania swym postępowaniem. może jedynie wyłączyć winę. że wprowadził się w stan odurzenia. gdyż przewidywana jest odpowiedzialność karna w takim samym zakresie.31 §3 „Przepisów § 1 i 2 nie stosuje się. gdy sprawca wprawił się w stan nietrzeźwości lub odurzenia powodujący wyłączenie lub ograniczenie poczytalności. W praktyce sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej jedynie za tzw. Z treści komentowanego art. Dokonuje czynu zabronionego. Rozkaz wydany przez starszego stopniem do podległego żołnierza jeżeli prowadzi do dokonania czynu zabronionego nie wyłącza bezprawności! Rozkaz nie jest prawem dla żołnierza dlatego też nie wyłącza bezprawności. zaś po przebudzeniu nie pamięta nic. Na gruncie tej teorii bez znaczenia dla odpowiedzialności karnej jest. „upicie patologiczne”. ani o nadzwyczajnym złagodzeniu kary. wręcz „fontannowe” pocenie się sprawcy. a mógł to przewidzieć lub przewidywał. za który nie może być oskarżony gdyż nie można mu przypisać winy w chwili popełnienia czynu.

123 k. /np. wykonuje bezwzględnie rozkaz przełożonego. ale żołnierz twierdzi. Sprawa Nangar Khel: W sytuacji kiedy popełniono zbrodnię wojenną działa zasada aut dedere aut punie(wydaj albo ukarz) Podczas polskiej misji w Afganistanie żołnierze ostrzelali afgańską wioskę Nangar Khel gdzie zginęło kilku cywili. [ zabójstwo ludności cywilnej niezgodne z prawem międzynarodowym] §1 „Kto naruszając prawo międzynarodowe. że samochód nie posiada świateł drogowych. Natomiast poniesie odpowiedzialność karną jeśli umyślnie popełni przestępstwo. że wykonując rozkaz umyślnie popełnia przestępstwo” Sprawca nie ponosi odpowiedzialności karnej za czyn zabroniony będący przedmiotem rozkazu. politycznej lub religijnej). iż odmowa wykonania rozkazu byłaby równoznaczna ze śmiercią. 318 „Nie popełnia przestępstwa żołnierz. jeśli nie popełnił tego czynu umyślnie(zarówno z zamiarem bezpośrednim jak i ewentualnym). toteż ponosi on odpowiedzialność karną za treść rozkazu jeżeli jest to czyn zabroniony. który odmawia wykonania rozkazu polecającego popełnienie przestępstwa albo nie wykonuje go” W procesach zbrodniarzy wojennych XX wieku często powołują się oni na wykonywanie rozkazu. W wypadku incydentu w Nangar Khel sprawcy mogą być oskarżeni: [oskarżenie]Podwójna bezprawność: Art. dowódca rozkazuje użycie w transporcie jakiegoś pojazdu opancerzonego. 334 §1 „Nie popełnia przestępstwa określonego w art. Jednak ponosi odpowiedzialność karną ten kto działa z zamiarem popełnienia przestępstwa toteż sprawcy często powołują się na SWK. 343 żołnierz. a więc starają się uniknąć odpowiedzialności karnej. czy w takiej sytuacji może prowadzić taki pojazd czy też jest to zabronione/ Unormowanie polskie: Art. W historii nie jest znany jednak ani jeden przypadek żeby odmawiający rozkazowi popełnienia zbrodni został dotknięty bezpośrednim zagrożeniem życia. jest bezrozumny. Art. /np. żołnierze wykonują ten rozkaz. dopuszcza się zabójstwa[…] 4) ludności cywilnej obszaru okupowanego[…]” Jest to zarówno czyn zabroniony w myśl polskiego prawa karnego jak i wiążących Polskę umów międzynarodowych takich jak: 64 . natomiast żołnierze są wolni ze względu n a brak winy/ Teoria myślących bagnetów Obowiązkiem żołnierza jest refleksja prawna nad treścią rozkazu. że zostali oni oskarżeni o ludobójstwo(jest to zupełnie inna kwalifikacja prawnokarna. ludobójstwo dotyczy mordowania w celu wyniszczenia grupy etnicznej. Media niesłusznie rozpowszechniały wiadomość. twierdząc.W kwestii rozkazu jako okoliczności wyłączającej winę powstały dwie rywalizujące teorie: Teoria ślepych bagnetów Żołnierz podwładny jest tylko narzędziem realizującym wolę rozkazodawcy. więc musi się skontaktować z prawnikiem. dowódca w czasie ćwiczeń wydaje rozkaz podpalenia okolicznej wioski pełnej ludności cywilnej dla podniesienia realizmu manewrów. toteż nie ponosi odpowiedzialności karnej za czyn będący treścią rozkazu z powodu braku winy. chyba. Odpowiedzialności karnej podlega dowódca. który dopuszcza się czynu zabronionego będącego wykonaniem rozkazu.k.

to znaczy. w których świadomość sprawcy rozmija się z obiektywną rzeczywistością traktowane są jako błąd w rozumieniu prawnokarnym. że strzela do dzika. albo też w ogóle nie dotyczy jego działania. Sekcja zwłok wykazała. błąd jest na tyle nie dotyczy zawartości kryminalnego bezprawia działania sprawcy. 148§2 (kto zabija człowieka) Błąd co do tożsamości ofiary nie wpłynie na zakres odpowiedzialności karnej. ale okazuje się. kiedy to na skutek błędu sprawcy podejmują działanie. Jest to błąd nieistotny dla oceny prawnokarnej. 226] ale za zniewagę [Art. że to nie A tylko B i w efekcie sprawca zabija B/chciał zabić A. 216]. którego nie podjęliby gdyby nie znajdowali się w błędzie. a potem okazuje się. że na skutek błędu zabił kobietę w futrze zbierającą grzyby – czy sprawca poniesie odpowiedzialność karną za zabójstwo?” Nie wszystkie jednak momenty. choć nie istnieje on obiektywnie w rzeczywistości. że to był zwykły petent. sprawca bił swoją ofiarę do utraty przytomności i był pewien. gdyż zrealizował on przesłanki przepisu kto zabija człowieka. Error in personam(błąd co do osoby) – sprawca oddaje strzał aby zabić osobę A. urojenia lub w obu formach jednocześnie: 1. sprawca znieważa w ZUSie jakiegoś człowieka myśląc. że bezpośrednią przyczyną śmierci było utonięcie. Zdarzają się bowiem sytuacje kiedy. bez względu na to. któremu swojemu działaniu przypisywał w świadomości wywołanie skutku w postaci śmierci. gdy tożsamość ofiary wchodzi w zespół znamion danego typu rodzajowego przestępstw. że można popełnić to przestępstwo tylko na określonej osobie/np. Na gruncie dogmatyki prawa karnego wyróżnia się zatem: • Błędy istotne – wpływają na odpowiedzialność karną sprawcy • Błędy nieistotne – pozostają bez wpływu na ocenę prawnokarną czynu sprawcy Błędy nieistotne: Błędy nieistotne nie wpływają na ocenę prawnokarną zachowania sprawcy. Pozostaje to bez wpływu na odpowiedzialność karną sprawcy.• • Konwencja dotycząca praw i zwyczajów wojny lądowej (1907) IV Konwencja genewska o ochronie osób cywilnych podczas wojny(1948) Błąd Błąd to rozbieżność pomiędzy rzeczywistością. a dokładniej. mogą wystąpić w formie nieświadomości. uczestnik polowania słyszy ruch w krzakach i błyska mu kawałek brązowego futra. że to urzędnik. a zabija B). ze ofiara już nie żyje. Problem polega na wyznaczeniu granicy odpowiedzialności karnej dla takich osób. Sprawca w takim wypadku nie odpowie za zniewagę urzędnika[Art. • WYJĄTEK: Błąd co do osoby będzie miał znaczenie wtedy. oddaje strzał w tamtym kierunku sądząc. że staje się on nieistotny w ocenie prawnokarnej. że istnieje pewien element. 65 . W tym stanie rzeczy błąd będzie istotny(błąd co do faktu). Następnie wrzucił ciało do wody. W praktyce występują często sytuacje. kiedy można złagodzić ocenę prawnokarną takiego zachowania lub nawet nie przypisać odpowiedzialności karnej za czyn zabroniony popełniony w warunkach błędu z powodu braku winy po stronie sprawcy. a odbiciem tej rzeczywistości w świadomości sprawcy. Może wystąpić w dwóch postaciach(albo w obu naraz): • Nieświadomość – sprawca nie jest świadom jakiegoś elementu. a okazuje się. 2. Error in faciendo(błąd co do sposobu działania) – Sprawca błędnie przypisuje skutek jakiejś części swego działania choć w rzeczywistości ten skutek jest spowodowany innym działaniem sprawcy/np. sprawca bez względu na to jaką tożsamość miała ofiara odpowie za zbrodnię morderstwa z art. który obiektywnie występuje w rzeczywistości • Urojenie – sprawca wyobraża sobie w swojej świadomości. Np.

a. Nie jest to błąd w rozumieniu prawa karnego. kasjerka oddaje pieniądze bandycie grożącemu jej bronią. Art. a właściwie o braku możliwości przypisania mu zamiaru(bo jeżeli miał mylne wyobrażenie o rzeczywistości. 11 §2 „Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej. Błąd: • • Świadomy – sprawca zdaje sobie sprawę. Jednak zgodnie z Art. że byłem w błędzie” – przypis autora skryptu” 4. ale nie trafia i w efekcie powoduje ciężki uszczerbek na zdrowiu siedzącego obok B/ W tym stanie rzeczy dochodzimy do wniosku. Art. jeśli zostaną stwierdzone po stronie sprawcy podczas procesu sądowego. w pewien sposób wpływają na ocenę prawnokarną takiego zachowania. kasjerka oddała pieniądze bandycie. a więc nie jest też błędem nieistotnym! Błędy istotne: Błędy istotne. że był w błędzie. Sprawca wywołuje inny skutek niż zamierzony. ale błąd był nieusprawiedliwiony. jest więc winny temu. należy jeszcze ocenić czy błąd był usprawiedliwiony czy też nie. iż sprawca dokonał dwóch przestępstw: usiłowanie zabójstwa A i dokonanie zabójstwa B. ale podlegający takiej samej klasyfikacji prawnokarnej. ona powołuje się na błąd co do kontratypu. że jest w błędzie. w chwili kiedy dokonywałem zabójstwa eutanatycznego wydawało mi się. że byłem pod wpływem żalu. ale jest wierną repliką autentycznej broni i kasjerka nie mogła się domyślić. to odpada z zamiaru świadomość – zamiar to świadomość i wola) Zawiniony – okoliczności towarzyszące czynowi nie usprawiedliwiają sprawcy w jego błędnym przekonaniu. ale ich ocena prawnokarna jest różna. zatem sprawca odpowie jedynie za zabójstwo. Abberatio ictus(zboczenie działania) – Występuje wtedy i tylko wtedy. 11§1 jeden czyn możne stanowić tylko jedno przestępstwo. że sprawca swoim zachowaniem dokonał dwa przestępstwa: usiłowanie zabójstwa A i ciężki uszczerbek na zdrowiu B. Sprawca strzela do A. morderstwo na B. nie ma to wpływu na ocenę prawnokarną /moim zdaniem nie można tutaj w ogóle mówić o błędzie. więc jej błąd jest usprawiedliwiony/ 66 • • . ale w ocenie prawnokarnej oba skutki(zamierzony i niezamierzony) mają taką samą kwalifikację/ W pierwszym momencie wydawałby się mogło. gdy działanie sprawcy wywołuje skutek różny od zamierzonego. Sprawca wywołuje inny skutek niż zamierzony. a wywołał inny skutek. stan emocjonalny sprawcy – Sprawca znajduje się w błędzie co do swojego stanu emocjonalnego. /np. gdyż trudno sobie wyobrazić dogmatycznie poprawne uzasadnienie do argumentacji: „Wysoki sądzie. Tylko taka sytuacja jest oznaczana mianem abberatio ictus! 2. który groził jej pistoletem na wodę. sprawca strzela do A z zamiarem zabicia. 11 §1 „Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo” b. Sprawca chciał dokonać morderstwa na A. ale o takiej samej prawnokarnej ocenieni/np. bo pistolet był na pierwszy rzut oka zabawkowy i kapała z niego woda – powinna to zauważyć” Niezawiniony – sprawca w sposób niezawiniony znajdował się w błędzie. ale teraz doszedłem do wniosku. w takim wypadku sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. podczas gdy powinien tego błędu uniknąć/ np. Samo stwierdzenie błędu nie wystarczy do uwolnienia od odpowiedzialności karnej. co usprawiedliwia jego zachowanie w danych okolicznościach. Ponieważ czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo. /np. gdy skutek zamierzony i niezamierzony mają inną kwalifikację stosują się zasady dotyczące zbiegu przepisów ustawy(o czym mowa dalej – przypis autora skryptu) Takie działanie nie będzie więc traktowane jako abberatio ictus. sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów” W przypadku abberatio ictus należy wyraźnie rozróżnić dwie sytuacje: 1. bo bez względu na zboczenie działania dokonał on zabójstwa. że jest fałszywa. Błąd co do znamion podmiotowych charakteryzujących np. a zabija siedzącego obok B. która jest atrapą. to w wypadku.3. gdyż sprawca zdaje sobie sprawę z różnicy pomiędzy jego świadomością a rzeczywistością!!! Nieświadomy – jeżeli zakwalifikujemy jakąś okoliczność jako błąd w rozumieniu prawa karnego zawsze mówimy o nieświadomości sprawcy.

że musi istnieć nieumyślny wariant czynu zabronionego aby można było mówić o odpowiedzialności karnej osoby działającej w błędzie co do faktu!!! 67 . jeśli zostanie wykazane. który ginie na skutek postrzału. że zbrodnię można popełnić tylko umyślnie. Ponieważ nie można popełnić przestępstwa kradzieży nieumyślnie. po czym okazuje się. ze to jego. czy można było wymagać od sprawcy żeby się zorientował.O tym czy błąd jest usprawiedliwiony czy tez nie decyduje sąd biorąc pod uwagę obiektywne kryterium jakim jest uśrednione pojęcie oparte na doświadczeniu. Konsekwencji przyjęcia danej oceny są różne: • Błąd usprawiedliwiony – nie ma odpowiedzialności karnej bez względu na to czy przestępstwo przewiduje formę nieumyślną czy też nie. że sprawca nie mógł popełnić zbrodni z art. że ten dzik to człowiek kradnący z pola ziemniaki ubrany w futro. 8 k. natomiast przedmiotem przestępstwa może być w tym wypadku jedynie osoba ludzka. to sprawca uniknie odpowiedzialności karnej. jeśli zrealizował swym zachowaniem znamiona nieumyślnego występku. to dedukujemy. że zachodzi okoliczność stanowiąca znamię czynu zabronionego. /np. oddając strzał z broni palnej. KAZUS 1: Myśliwy na polowaniu oddaje strzał do dzika biegnącego po polu. ze można mu przypisać winę w czasie czynu i gdy naruszył regułę bezpieczeństwa(gdy spełni kryteria dla przestępstwa w formie nieświadomej). Jeśli więc sprawca był w błędzie co do swego celu. a więc jeśli ustawa karna nie przewiduje penalizacji danego czynu w postaci nieumyślnej. 148 §1 przewiduje odpowiedzialność karną dla tego kto zabija człowieka. a działanie sprawcy spełni wymagania odpowiedzialności za przestępstwo nieumyślne(niezachowanie ostrożności) to sprawca odpowie za czyn w wariancie nieumyślnym. Skoro więc art. 28 §1 „Nie popełnia umyślnie czynu zabronionego. A contrario należy stwierdzić. od którego taka łagodniejsza odpowiedzialność zależy” Sprawca znajdujący się w błędzie nie odpowiada za czyn umyślny. • Błąd nieusprawiedliwiony – jeśli dany rodzaj przestępstwa przewiduje formę nieumyślną to sprawca odpowie za czyn w formie nieumyślnej. ze jest w błędzie czy też nie. Czy sprawca poniesie odpowiedzialność karną?” Najpierw badamy. kto pozostaje w błędzie co do okoliczności stanowiącej jego znamię” §2 „Odpowiada na podstawie przepisu przewidującego łagodniejszą odpowiedzialność sprawca. to będzie on uwolniony od odpowiedzialności karnej ze względu na brak winy. Jeśli ustawa karna nie przewiduje nieumyślnego występku zgodnego z działaniem sprawcy działającego w błędzie co do faktu. aby błąd był usprawiedliwiony. to sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej” Taka sytuacja występuje gdy sprawca nie jest świadom. Błąd co do ustawowych znamion(Error facti – błąd co do faktu) Art.k. Ustawodawca nie wymaga tutaj tego. ale uwalnia od odpowiedzialności tylko za czyn umyślny. a odpowiedzialność karną może ponieść jedynie. czy błąd w którym znajdował się sprawca jest istotny czy też nie /art. to jest to błąd istotny. 148§1. jeżeli zatem istnieje wariant nieumyślny danego przestępstwa. gdyż jest konstytutywny dla odpowiedzialności karnej/ Pozostając w istotnym błędzie sprawca nie może popełnić czynu w formie umyślnej. mężczyzna wracający z teatru zabrał cudzy płaszcz myśląc. Sprawca zdecydowanie zrealizował znamię czasownikowe zabija. że jego działanie w warstwie obiektywnej rzeczywistości realizuje znamiona przestępstwa. który dopuszcza się czynu w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. przewiduje.

/Sprawca zabił chorego mężczyznę pod wpływem współczucia i na jego żądanie. Sprawca nabył samochód na giełdzie po okazyjnej cenie. Można przypisać sprawcy winę w czasie czynu. jeśli sąd orzeknie. po uprzednim wykonaniu przeglądu technicznego. który dokonywał w warunkach błędu co do okoliczności stanowiących znamię przestępstwa. którego nie ma w systemie prawa karnego. to błąd sprawcy nie jest błędem co do kontratypy. to można było od niego wymagać zarówno wiedzy jak i odpowiedniego doświadczenia toteż poniesie odpowiedzialność karną/ Odpowiedzialności karnej za czyn popełniony w warunkach błędu co do ustawowych znamion przestępstwa podlega sprawca. że nie można oddawać strzału do zwierzęcia. Omawiany artykuł dotyczy błędu co znamienia stanowiącego kontratyp. jeśli nie widzi się jego głowy. że zachodzi okoliczność wyłączająca bezprawność albo winę. czyniąc uszczerbek w jego zdrowiu. po czym okazuje się. Okazało się. /np. a potem okazało się. tej samej marki i tego samego koloru – ponieważ zniszczenie cudzej rzeczy nie przewiduje wariantu nieumyślnego. kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. a ponieważ był długoletnim myśliwym. Na podstawie §2 powołanego przepisu łagodniejszą odpowiedzialność karną poniesie ten sprawca. jeśli łącznie zostały spełnione warunki: 1. że ofiara wcale nie żądała uśmiercenia. że koszt naprawy będzie wielokrotnie przekraczał wartość samochodu. Okazało się. ofiara powiedziała „zabij mnie a sobie nie przypomnę” a sprawca potraktował to jako żądanie i był pełen współczucia wobec słabej pamięci ofiary] to sprawca poniesie odpowiedzialność karną za czyn w wariancie podstawowym/ Błąd co do znamienia kontratypu(Error facti – błąd co do faktu) Art. obrona konieczna – sprawca uroił sobie nieistniejący zamach ze strony napastnika(który napastnikiem de facto nie jest). to należy przeanalizować. że błąd sprawcy był usprawiedliwiony[np. czy spełnił przesłanki odpowiedzialności karnej za czyn nieumyślny. ze próbowała złapać powietrze] to sprawca poniesie łagodniejszą odpowiedzialność karną. W złości sprawca wziął pręt metalowy i zniszczył samochód stojący przed budynkiem firmy dokonującej przeglądu. W takim wypadku./np. Auto wymagało rejestracji. jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” Błąd co do kontratypu odnosi się tylko i wyłącznie do kontratypu istniejącego w systemie prawa karnego. to jest czy naruszył regułę ostrożności: • Sprawca nie naruszył reguł ostrożności – nie poniesie odpowiedzialności karnej. Występuje w sytuacji kiedy sprawca uroił sobie. 3. odpierając owy zamach. ale błędem co do prawa(omawiany dalej). • Sprawca naruszył regułę ostrożności – ponosi odpowiedzialność karną za czyn w wariancie nieumyślnym /Myśliwy naruszył reguły ostrożności mówiące o tym. a w rzeczywistości tak nie jest. 2. Obok umyślnego wariantu przestępstwa w ustawie karnej penalizowany jest także wariant nieumyślny. Sprawca naruszył reguły ostrożności. że zniszczył on nie swój samochód lecz cudzy. że okoliczność łagodząca zachodzi i błąd w którym się znajdował jest usprawiedliwiony. Sprawca uroił sobie także istnienie bezprawności. 155 „Kto nieumyślnie powoduje śmierć człowieka. rzeczywistości zamachu/ 68 . jeśli zaś błąd był nieusprawiedliwiony[np. to sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej/ Odnośnie spowodowania skutku śmiertelnego istnieje jednak występek w formie nieumyślnej: Art. że działa w sytuacji kontratypowej. ofiara kiwnęła głową na pytanie sprawcy i ponagliła go ruchami ręki. który znajdował się w błędnym mniemaniu. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5” Skoro więc myśliwy wywołał skutek w postaci śmierci człowieka. bezpośredniości. 29 „Nie popełnia przestępstwa. Sprawca naruszył tę regułę. a więc jeśli sprawca uroił sobie kontratyp.

Błąd będzie usprawiedliwiony wtedy gdy sprawca działa w ochronie interesu publicznego. że nie był wstanie rozpoznać twarzy pokrzywdzonego. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” Występuje gdy sprawca realizuje swoim zachowaniem znamiona typu rodzajowego przestępstw nie mając świadomości. to błąd będzie uznany za usprawiedliwiony. podszedł do drzwi i spytał: „Kto tam?” usłyszał odpowiedź: „Swój. Nie jest błędem co do prawa w ustalonym wyżej rozumieniu. zaopatrzył się w metalowy pręt.213 k. że wystąpiła okoliczność kontratypowa. że zarzut przez niego stawiany jest zarzutem prawdziwym. Sprawca tłumaczył się. jeśli uznamy. 30 „Nie popełnia przestępstwa. Okazało się.k. który jest abstrakcyjnym standardem zachowań dla danego społeczeństwa. Słysząc pewnego wieczoru pukanie do drzwi. Przedmiotem błędu może być znamię kontratypu: • Obrony koniecznej • Stanu wyższej konieczności(zarówno wyłączającej bezprawność jak i winę) • Dozwolonego eksperymentu • Dozwolonej krytyki • Kolizji obowiązków • Rozkazu /W przypadku kontratypu dozwolonej publicznej krytyki (art. Istotą odpowiedzialności karnej. błędne wyobrażenie. że konkretne zachowanie jest czynem zabronionym./ Sprawca uniknie odpowiedzialności karnej jeśli błąd będzie usprawiedliwiony.Kazus 1: Sprawca mieszkał na obrzeżach wsi i docierały do niego informacje o zamachach rabunkowych dokonywanych na mieszkańcach wsi. Aby uchronić się przed potencjalnym zamachem. Czy sprawca odpowie za ciężki uszczerbek na zdrowiu? Odpowiedzialności karnej nie odpowiada ten kto popełnia czyn zabroniony w usprawiedliwionym błędnym przekonaniu. Aby sprawdzić czy był to błąd usprawiedliwiony należy odwołać się do wzorca roztropnego i rozważnego obywatela. Czyn w ramach obrony koniecznej – wyłączenie bezprawności Czyn w usprawiedliwionym błędzie co do okoliczności stanowiących kontratyp obrony koniecznej – wyłącza winę.). nie mogąc zobaczyć jego twarzy. jest określenie czy błąd ten był usprawiedliwiony czy też nie. jeżeli zarzut okaże się obiektywnie nieprawdziwy badamy zaistniałą sytuację zgodnie z art. że popełnia się przestępstwo. Dopuszczenie się pewnego zachowania w świadomości.” Otwierając drzwi sprawca zadał cios intruzowi. urojenie bezprawności. że sprawca rzeczywiście działał w błędzie. Urojenie bezprawności (delictum tutativum) pozostaje poza 69 . Jeżeli zatem sąd uzna. że po 2 stronie drzwi stał listonosz mający paczkę dla adresata. jeżeli błąd sprawcy jest nieusprawiedliwiony. Czy sprawca na podstawie zgromadzonych przez siebie przesłanek doszedłby do wniosku.k. że rozsądny obywatel postąpiłby w ten sam sposób. kto dopuszcza się czynu zabronionego w usprawiedliwionej nieświadomości jego bezprawności. 29 k. że ustawodawca wiąże z takim zachowaniem odpowiedzialność karną. jeśli jednak błąd nie będzie usprawiedliwiony sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. zatem sprawca uniknie odpowiedzialności karnej ze względu na brak winy. W tym celu stosujemy test rozważnego obywatela. Błąd co do prawa(Error iuris) Art.

niemożności wymagania od niego dochowania wierności prawu w sytuacji gdy pozostawał w usprawiedliwionej nieświadomości bezprawności swego zachowania. Jeśli zatem sprawca nie jest świadom. • Błąd co do prawa wyłącza zatem odpowiedzialność karną za przestępstwa w formie umyślnej. Krytyka: • W sytuacjach gdy ustawa nie przewiduje wariantu przestępstwa nieumyślnego to sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. że czyn podlega karze to nie poniesie odpowiedzialności. /krytyka: bardzo szkodliwy pogląd.1 k. Teoria zamiaru: • Warunkiem popełnienia przestępstwa jest dolus malus(zła wola) • Jeżeli sprawca działał w nieświadomości bezprawności swego czynu to nie mógł działać z zamiarem i złą wolą. Teoria winy: • Podstawą jest określenie. a więc nie mógł dokonać przestępstwa umyślnego. jeśli chodzi o czyn zły sam w sobie(mala in se)/n[. że art./np. Polski ustawodawca przyjął ograniczoną teorię winy: Zwrot „Nie popełnia przestępstwa” należy interpretować jako brak przestępstwa z powodu niemożności przypisania sprawcy winy. który naruszył.zainteresowaniem prawa karnego z tego względu. Sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej. a mimo to z treścią przepisu się nie zapoznał. stanowi. bo jak ustalić czy sprawca był świadom czy nie. czyli nieznajomość prawa nie szkodzi(problem dowodowy. posiadanie miękkich narkotyków/ Nie da się skutecznie przed sądem dowieść. lecz od XIX wieku doznała pewnych ograniczeń. W istocie łączy się to z podziałem czynów zabronionych na: • Mala in se(zło samo w sobie)/np. który stwierdzi. że odpowiedzialności karnej podlega ten tylko. • Nawet gdy sprawca nie mógł uniknąć błędu. jeśli ustawa karna penalizuje czyn w wariancie nieumyślnym./ o Ograniczona teoria winy – Odpowiedzialność karna sprawcy działającego bezprawnie zależy od tego. że sprawca znajdował się w błędzie co do prawa. ani włamywać się do domów/ 70 . • Sprawca ponosi odpowiedzialność karną tylko za przestępstwa umyślne. a zatem jeżeli sprawca powinien był i mógł poznać treść przepisu. czy sprawca działał w błędnym usprawiedliwionym przekonaniu. czy też błąd ten jest nieusprawiedliwiony. o Skrajna teoria winy – sprawca odpowiada za przestępstwo tylko wtedy kiedy zdawał sobie sprawę. kto popełnił czyn zabroniony przez ustawę obowiązującą w chwili jego popełnienia. ze nigdy nie czytał kodeksu karnego i nie wiedział. że jego czyn jest bezprawny. który implikuje ignorantia iuris non nocet. nie uwolni się od odpowiedzialności karnej sprawca. zabójstwo/ • Mala in prohibita(zło zabronione)/np. że jest to zabronione. Według niej sprawca działający w błędzie co do prawa ponosi odpowiedzialność karną zarówno za przestępstwo umyślne jak i za przestępstwo nieumyślne jeżeli mógł zapoznać się z treścią naruszonej przez siebie normy a tego nie uczynił. a jego wyobrażenie nie podlega ocenie prawnokarnej/ Co do zasady funkcjonuje Ignorantia iuris nocet – nieznajomość prawa szkodzi(nie uwalnia od odpowiedzialności karnej) Zasada ta ma dalej mocne zastosowanie. że nie popełnia przestępstwa. ze nie można kraść. to sprawca poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo w formie umyślnej.k. czy błąd sprawcy jest zawiniony czy też nie. wiele czynów byłoby niekaralnych itp. sprawca wstał z łóżka lewą nogą myśląc. A contrario: Można od sprawcy wymagać posłuszeństwa prawu jeżeli nieświadomość prawa była nieusprawiedliwiona.

Ustawodawca wyróżnił poszczególne etapy. Jednak jeśli obywatel zachowuję się tak jak profesjonalistą bądź jeśli znajduję się sytuacji dla niego charakterystycznej wymaga się od niego znawstwa przepisów z tej szczególnej dziedziny. Określane jest to mianem iter delicti. można sobie wyobrazić. ze powinien był zapoznać się z prawem. to na pewno sąd stwierdzi. w okresie stanu wojennego wystąpiły okoliczności pogwałcające prawo karne. która w Holandii jest dozwolona. a jego cel leżał gdzie indziej). a mimo to sprawca nie rozpoznał bezprawności swego zachowania. Nawet dobry obywatel nie był wstanie zapoznać się z treścią dekretu gdyż możliwe to było dopiero po czynie!! Tylko sąd w Olsztynie miał odwagę uniewinnić człowieka za udział w strajku w dniu 13. był już w Polsce wiele razy i studiował tutaj rok czasu. tylko przez Polskę przejeżdżał. że jego błąd był usprawiedliwiony. kiedy bezprawność danego zachowania wynika tylko i wyłącznie z tego.XII. Może powołać się na błąd co do prawa. Pytanie: Co uczyniłby w konkretnej sytuacji dobry obywatel by poznać treść danego przepisu a czego nie uczynił sprawca powołujący się na błąd co do prawa? Jeżeli sprawca uczynił wszystko co na jego miejscu poczyniłby dobry obywatel. powiemy.XII. /przepis ten ma niewielkie zastosowanie praktyczne i jest stosowany absolutnie wyjątkowo – przypis autora skryptu/ Formy stadialne przestępstwa Przed dokonaniem przez sprawcę przestępstwa dochodzi do wielu procesów myślowych i faktycznych. Dopuszczając się czynu nie popełnił przestępstwa z powodu braku winy.1981r. w których sprawca powoli realizuje dane przestępstwo. Oskarżeni na jego podstawie powoływali się na błąd co do prawa. • Obywatel ma obowiązek znajomości zakazów odpowiadających znamionom przestępstw pospolitych (powszechna znajomość przestępstw pospolitych) Jednakże od dobrego obywatela nie wymaga się znajomości przepisów.XII. że został on zabroniony. Otóż „Dekret o wprowadzeniu stanu wojennego z 14.1981r. /np. przepisy o publicznym obrocie papierów wartościowych. bez względu na to. Jeśli jednak np. a więc nie kierował się świadomie w kierunku jego realizacji. nie mieli możliwości zapoznania się z jego postanowieniami w dniu 13.1981r. Wymaga to uściślenia i namysłu nad tym jaki zakres znawstwa prawa powinien cechować obywatela? • Na pewno dobry obywatel powinien znać zakazy. choćby w formie ogólnej oraz znamiona określonych czynów zabronionych. a więc jego błąd jest nieusprawiedliwiony/ To czy błąd był usprawiedliwiony bada się również za pomocą testu roztropnego obywatela. zwłaszcza przy przestępstwach o dużym ciężarze gatunkowym. jeśli będzie on usprawiedliwiony(np. by w niektórych przypadkach penalizować już przygotowanie do dokonania danego czynu. W historii Polski. Formy stadialne przestępstwa dotyczą oczywiście jedynie przestępstw umyślnych(przy przestępstwach nieumyślnych nie badamy tej drogi.Można natomiast skutecznie powołać się na błąd co do prawa w sytuacji. że młody holender. gdyż został opublikowany on dzień później. Wyróżniamy dwa rodzaje iter delicti: 71 . czyli droga przestępstwa(lub pochód przestępstwa). ” przewidywał odpowiedzialność karną za organizowanie strajków. a miał przy sobie małą dawkę narkotyku. Sprawca przechodzi przez kolejne etapy w procesie realizacji znamion czynu zabronionego zbliżając się do jego dokonania. których treść jest obliczona na działanie profesjonalistów np. gdyż sprawca nie popełnił czynu celowo. Dlatego też ustawodawca zezwala sądowi na nadzwyczajne złagodzenie kary. czy czyn sam w sobie jest zły(mala in prohibita – zło zabronione). inaczej mówiąc stopień jego winy jest zdecydowanie mniejszy niż sprawców działających w świadomości bezprawności popełnianego czynu. przejeżdżał akurat przez Polskę i został zatrzymany.

że wystarczy nawet „cień. gdyż nie ma to wpływu na odpowiedzialność karną. Uznał. że sprawca znalazł się na etapie przygotowań do np. W późniejszych latach popadł nawet w mistycyzm mówiąc. 1 k. że w prawie karnym ZSRR wystarczy chociażby „cień zamiaru” by pociągnąć osobę do odpowiedzialności karnej. Nie podlega odpowiedzialności karnej ten. Wyszyński wykazał wyższość prawa karnego radzieckiego nad prawem karnym burżuazyjnym. zapobiec zaistnieniu przestępstwa. a nie zamiar jego popełnienia. w szczególności w tymże celu wchodzi w porozumienie z inną osobą. bo niedopuszczalne jest w państwie demokratycznym. to już przygotowanie może podlegać karze. 72 . który przechodzi sprawca popełniając czyn. natomiast psychologia z pewnością opisałaby dokładnie etapy tego pochodu/ • Zewnętrzny – to pochód. Przygotowanie Art. Dotyczy oczywiście jedynie przestępstw w zamiarze przemyślanym. Przygotowanie co do zasady nie jest karalne. a których zakończeniem jest powzięcie zamiaru(jest to również początek pochodu zewnętrznego) /np. • Zamiar Zamiar popełnienia czynu zabronionego nigdy nie jest karalny. które w ogromnej większości pozostałyby martwe. w tym czasie może zrezygnować. który wskazuje podstawy odpowiedzialności karnej. cienia zamiaru”/ Zgonie z art. Prokurator Generalny ZSRR A. które zachodzą w świadomości sprawcy. dlatego też racjonalny ustawodawca nie tworzył przepisów. gdy sprawca w celu popełnienia czynu zabronionego podejmuje czynności mające stworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do jego dokonania. Względy praktyczne – trudno jest udowodnić. W praktyce pojawia się to przy najcięższych gatunkowo czynach zabronionych. 2. aby karano za myśli.Wewnętrzny – to zespół procesów myślowych. Powstaje pytanie dlaczego ustawodawca nie penalizuje przygotowania do jakiekolwiek przestępstwa? 1. kradzieży. ale jeśli ustawa tak stanowi. /Została ona skrytykowana przez dogmatyków prawa radzieckiego. Od ustawodawcy zależy w którym momencie zaczyna penalizować zachowanie sprawcy podążającego drogą przestępstwa: o Zamiar o Przygotowanie o Usiłowanie o Dokonanie Pochód wewnętrzny nie jest karalny. 16 §1 „Przygotowanie zachodzi tylko wtedy. nie występuje co do zasady w momencie kiedy czyn zabroniony jest popełniany w zamiarze nagłym. karze podlega jedynie czyn człowieka. Od przygotowania do dokonania jest jeszcze długa droga przed przestępcą. uzyskuje lub przysposabia środki. co do zasady doktryna prawa karnego nie bada procesów myślowych poprzedzających powzięcie zamiaru. Ten pogląd wyraża łacińska premia: cogitationis poenam nemo patitur – nikt nie ponosi odpowiedzialności za swoje myśli.k. a pochód zewnętrzny może być karalny w przypadkach określonych przez ustawę. odstąpić od jego dokonania. gdy ustawa tak stanowi” Przygotowanie jest kolejnym etapem na drodze przestępstwa. którego skutki i działania podjęte w jego obrębie widać w otaczającej rzeczywistości. zbiera informacje lub sporządza plan działania” §2 „Przygotowanie jest karalne tylko wtedy. kto powziął zamiar popełnienia czynu zabronionego.

natomiast przygotowanie jest czynione w celu stworzenia warunków do dokonania. nie ponosi odpowiedzialności karnej) • Przyszły sprawca kradzieży z włamaniem czeka za drzewem aż ofiara wyjdzie z domu(przygotowanie. Prokurator prowadzący śledztwo w tej sprawie chciał zakwalifikowania działań sprawców jako usiłowanie popełnienia przestępstwa rozboju. nie jest karalne na etapie przygotowania. która cechuje się stałością celów i zorganizowaniem. starej osobie. L. Czy w takich wypadkach możemy mówić o przygotowaniu?/ Przygotowanie może polegać na: 1./Ciekawym przykładem jest zabójstwo. Sprawcy podzielili się swoimi planami ze znajomym listonoszem od . nieświadomie zbiera informacje) • Sprawca działa aby utworzyć warunki do przedsięwzięcia czynu zmierzającego bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. Wejściu w porozumienie z inną osobą(przygotowanie grupowe)/od przygotowania grupowego należy odróżnić wejście do grupy. dopiero próba wejścia do mieszkania jest karalnym usiłowaniem. 258 udział w gangu/ 73 . /W praktyce powstało również pytanie czy karalne jest przygotowanie do przestępstwa nieopłacalnego. które jest karalne – wyrok SN) Buchała: To rozumowanie SN idzie zbyt daleko. a jedynie tworzy warunki do jego dokonania). Powodem tego stanu rzeczy jest przede wszystkim trudność w przeprowadzenia dowodu/ Karalne przygotowanie: • Sprawca działa w celu popełnienia czynu zabronionego o Działa z zamiarem bezpośrednim! o Jeśli nie działa z zamiarem bezpośrednim nie będzie ponosił odpowiedzialności za przygotowanie(jeżeli np. podkreśliła fakt. że zachowanie sprawców nie wykroczyło poza etap niekaralnego przygotowania. zaś drugi miał zaczaić się pod ścianą i w momencie gdy ofiara uchyli drzwi wtargnąć do mieszkania. nie jest to jednak zadanie proste. że usiłowanie zmierza bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. Listonosz powiadomił jednak Policję. Przygotowanie różni się od usiłowania właśnie tym. gdyż jest to już przestępstwo opisane w art. to usiłowanie. nie jest karalne. gdzie sprawcy mieli dokonać rozboju. Jedne ze sprawców miał przebrać się za listonosza. że istotą przygotowania jest stworzenie warunków do podjęcia czynu zmierzającego bezpośrednio do dokonania czynu zabronionego. Gardocki: • Zamiar kradzieży z włamaniem na dom (jest to tylko zamiar. gdyż granica ta podczas pochodu przestępstwa często zaciera się. (Przygotowanie nie zmierza bezpośrednio do czynu zabronionego. /Dwóch sprawców przygotowywało się do dokonania przestępstwa rozboju. które to przygotowanie według k. którego pożyczyli strój. funkcjonariusze zatrzymali sprawców przed drzwiami domu staruszki. Sprawcy działali z zamiarem bezpośrednim dokonania rozboju na samotnie mieszkającej. Argumentując. niekaralne) • Sprawca wychodzi zza drzewa żeby zobaczyć gdzie jest ofiara(usiłowanie – karalne!) Dogmatycy krakowscy: • Przyszli sprawcy kradzieży z włamaniem udali się pod dom ofiary z potrzebnymi narzędziami(jest to coś więcej niż przygotowanie. które mimo niewątpliwie dużego ciężaru gatunkowego. gdzie patelnia była droższa niż spodziewane korzyści z przestępstwa. W latach 70-tych sprawcy przygotowywali się do fałszowania 5 złotówek przy pomocy patelni aluminiowych. Obrona podniosła. Zatem sprawcy powinni być uwolnieni od odpowiedzialności karnej/ Problem polega zatem na oddzieleniu przygotowania od usiłowania.k.

168 wymienia 4 przestępstwa do. Jeżeli ustawodawca nie przewidział karalności przygotowania do danego przestępstwa. 175 podjęcie czynności przygotowawczych do sprowadzenia katastrofy w ruchu lądowym. 17 §1 „Nie podlega karze za przygotowanie. ale poniosą odpowiedzialność za kradzież/ Czynny żal sprawcy przygotowania: Art. lub sporządzanie planu działania(przygotowanie rzeczowe) Przykłady karalności przygotowania: • Art. ale wykazać działanie zmierzające do zapobiegnięcia dokonania czynu zabronionego(samo odstąpienie nie wystarczy). to sprawca odpowie tylko za takie czyny związane z przygotowaniem. 166 akt porwania statku powietrznego lub morskiego o Art. Zatrzymani sprawcy nie odpowiedzą za przygotowanie do napadu. 252 §3 przygotowania do przestępstwa wzięcia lub przetrzymywania zakładników • Art. 127 § 2 zdrada państwa polskiego (spisek) • Art. w razie wejścia w porozumienie z inną osobą w celu popełnienia czynu zabronionego. 74 • . to podstawą był stopień zagrożenia dla dobra chronionego prawem. zawalenia budowli itp. że usiłowanie to początek dokonania. 165 sprowadzenie niebezpieczeństwa dla życia lub zdrowia wielu osób poprzez np. Anzelm Feuerbach – usiłowanie stwarza niebezpieczeństwo dla dobra chronionego prawem. zagrożenie epidemiologiczne o Art. których przygotowanie podlega karze: o Art. by były w przyszłości użyte(zamanifestowanie odstąpienia) • W przypadku wejścia w porozumienie z innymi osobami nie tylko musi odstąpić od porozumienia. 270 §3 przygotowanie do przestępstwa podrobienia dokumentów • Art. czyli jeżeli istniało zagrożenie dla działania sprawcy. 15 §1(odstąpienie od usiłowania)” Nie podlega odpowiedzialności za przygotowanie ten kto: • W przypadku przygotowania rzeczowego zniszczył rzeczy potrzebne do tego przestępstwa lub zapobiegł.) były jedynie dopełnieniem.2. morskim lub powietrznym • Art. kto nadto podjął istotne starania zmierzające do zapobieżenia dokonaniu” §2 „Nie podlega karze za przygotowanie osoba. 163 sprowadzenie powszechnego niebezpieczeństwa w postaci pożaru. nie podlega karze ten. zbieranie informacji. a więc uzależniało odpowiedzialność karną od obiektywnie ocenionego zagrożenia dla dobra. kto dobrowolnie od niego odstąpił. Usiłowanie • • XV w. Skonstruował teorię obiektywnego karania za usiłowanie. a elementy podmiotowe(zamiar itp. w szczególności zniszczył przygotowane środki lub zapobiegł skorzystaniu z nich w przyszłości. o Art. który ma posłużyć jako transport. która odstąpiła od usiłowania dokonania przestępstwa nie będzie odpowiadać za przygotowanie. • Osoba. 128 §2 zbrodnia zamachu stanu • Art. glosatorzy – usiłowanie to bliskość popełnienia przestępstwa. które będą realizowały samodzielnie znamię czynu zabronionego opisanego w ustawie karnej/np. 167 umieszczenie na statku powietrznym lub morskim ładunku wybuchowego. do której stosuje się art. Na gruncie nauki niemieckiej przyjęło się twierdzenie. Teoria ta kładła duży nacisk na kryterium przedmiotowe. Uzyskanie lub przysposobienie środków. sprawcy w ramach przygotowania do napadu na bank kradną samochód.

policjant wytrącił broń z ręki/ • Ukończone . że bomba ma wybuchnąć parę dni później i w miejscu odległym o setki kilometrów/ Usiłowanie zostało podzielone w doktrynie na: • Zaniechane – sprawca dobrowolnie odstąpił od dokonania czynu(czynny żal) • Zatamowane – przerwane z przyczyn niezależnych od sprawcy /np. które może być popełnione jedynie z zamiarem bezpośrednim. a podjęte w celu urzeczywistnienia zamiaru sprawcy” „Bezpośredniość to ostatnia forma działalności sprawcy. że w odróżnieniu od przygotowania. Występuje tylko przy przestępstwach materialnych(przy 75 . Dokonanie nie nastąpiło. Istotą usiłowania jest bezpośrednie zmierzanie ku dokonaniu czynu zabronionego. bez względu na obiektywne zagrożenie dla dobra chronionego prawem. Zachowanie bezpośrednio zmierzające do dokonania(element obiektywny) 3. Znalazło to swój wyraz w kodeksowej regulacji: Art. choćby sprawca nie był wstanie sam zrealizować tego czynu. sprawca włożył uzbrojoną bombę do paczki i wysłał pocztą. a skutek ten jednak nie nastąpił. pod którym to pojęciem rozumie się stworzenie obiektywnego zagrożenia dla dobra chronionego prawem bez potrzeby włączenia się dodatkowych elementów przyczynowości.Obecnie w polskim prawie karnym stosowana jest teoria subiektywna: Odpowiedzialność karna za usiłowanie oparta jest na uzewnętrznionym zamiarze naruszenia normy sankcjonującej. gdy sprawca nie uświadamia sobie. Usiłowanie może być popełnione jedynie przy przestępstwach umyślnych.sprawca uczynił wszystko by spowodować uszczerbek w dobru chronionym prawem./ Na bezpośredniość nie ma wpływu także odległość czasowa i miejscowa od czynności mających na celu spowodowanie uszczerbku w dobru chronionym prawem. uruchamianych przez samo zachowanie sprawcy. Uzewnętrzniony zamiar(występujący w obu postaciach. Jest to działanie bezpośrednie mimo. Jeżeli zatem sprawca dokonał wszelkich czynności potrzebnych do dokonania czynu zabronionego i nie jest już potrzebne uruchamianie przez niego żadnych dodatkowych czynności. które są zbliżone do dokonania czynu zabronionego. którą chce dokonać aby urzeczywistnić swój zamiar” Zatem bezpośredniość to zachowanie sprawcy stwarzające obiektywne zagrożenie dla dobra chronionego prawem także wtedy gdy uzyskanie zamierzonego skutku uzależnione jest od postępowania innych osób. Mianowicie to pracownicy obsługi lotniska umieszczą paczkę na pokładzie samolotu. kto w zamiarze popełnienia czynu zabronionego swoim zachowaniem bezpośrednio zmierza do jego dokonania. usiłowaniem jest nadanie przesyłki. to mamy do czynienia z usiłowaniem. jednak zauważyć należy. że dokonanie jest niemożliwe ze względu na brak przedmiotu nadającego się do popełnienia na nim czynu zabronionego lub ze względu na użycie środka nie nadającego się do popełnienia czynu zabronionego” Warunki bytu usiłowania: 1. zarówno bezpośrednim jak i ewentualnym) (element subiektywny) 2. 13 §1 „Odpowiada za usiłowanie. to usiłowanie aby było karalne musi być popełnione także w zamiarze bezpośrednim). /np. które jednak nie następuje” §2 „Usiłowanie zachodzi także wtedy. zwierającej materiał wybuchowy. która ma być umieszczona na pokładzie samolotu. /np. Orzecznictwo SN: „Bezpośredniość jako kryterium usiłowania należy oceniać na podstawie takich czynności. usiłowanie można popełnić zarówno w zamiarze bezpośrednim jak i zamiarze ewentualnym(jeżeli natomiast do bytu przestępstwa wymagane jest działanie w zamiarze bezpośrednim.

/ Karalność usiłowania: Art. Jeśli karetka zawiezie ofiarę wypadku do innego szpitala i inny lekarz przeprowadzi skutecznie operację. jednak powinna ona być niższa niż za dokonania. Z chwilą gdy sprawca sam pozbawi się możliwości wypełnienia obowiązku. gdyż do znamion przestępstw formalnych nie jest włączony skutek. że jest to cukier puder(obiektywnie nieodpowiedni)/ Nie jest jednak usiłowaniem nieudolnym użycie narzędzia z którego sprawca nie potrafi korzystać/np. Usiłowanie przestępstw formalnych z zaniechania Część doktryny uważa. co znajduję swoją podstawę w art. który oglądał skoki poniesie odpowiedzialność karną za usiłowanie. że można dokonać usiłowania przestępstwa formalnego z zaniechania. w czasie jego trwania dobrowolnie odstąpił(czynny żal udały). ale mimo to skutek nie wystąpił. a nawet odstąpić od jej wymierzenia” Za usiłowanie udolne sprawca poniesie odpowiedzialność karną w granicach ustawowego zagrożenia. powstaje usiłowanie popełnienia przestępstwa nie udzielenia pomocy. sprawca strzelił do ofiary. a nie potrafi go odbezpieczyć/ Przy przestępstwach formalnych usiłowanie równoznaczne jest z dokonaniem. że nie była uzbrojona/ Usiłowanie kwalifikowane – Sprawca dokonywał czynu zabronionego. /np. gdyż bardzo chciał zobaczyć konkurs skoków narciarskich. Podział kodeksowy: • Usiłowanie udolne[§1] – Wszystkie czynności konieczne do wystąpienia skutku zostały dokonane. że usiłowanie np. 13 §2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. nieudzielenia pomocy człowiekowi. nie jest usiłowaniem nieudolnym jeśli kobieta chwyta za zabezpieczony pistolet i próbuje strzelać do męża. Gdyby ofiara zmarła poniósłby odpowiedzialność karną za przestępstwo umyślne zabicia człowiek z art./np. sprawca włamuje się do magazynu żeby go okraść. Kazus: /Lekarz dyżurny otrzymał wiadomość. będzie miało miejsce wtedy gdy sprawca pozbawia się sam swoim własnym czynem możliwości wypełnienia obowiązku nakazanego przez prawo. Tym samym pozbawił się możliwości wykonania ciążącego na nim obowiązku ustawowego.• • przestępstwach formalnych skutek nie wchodzi w znamiona przestępstwa. ale po drodze dokonał innego czynu zabronionego. 115 §2 wskazującym 76 . ale okazało się. Przyjmuje się. ale chybił/ • Usiłowanie nieudolne[§2] – Bez względu na to. że do izby przyjęć zmierza karetka z ofiara wypadku. czy wszystkie czynności zostały dokonane czy też nie skutek nie może obiektywnie wystąpić(sprawca nie jest tego świadom) ze względu na: o Brak przedmiotu przestępstwa/np. sprawca oddaje strzał z broni palnej. a magazyn okazuje się pusty/ o Użycie nieodpowiedniego środka/Sprawca dosypał ofierze do jedzenia cyjanek potasu.k. 14 §1 „Sąd wymierza karę za usiłowanie w granicach zagrożenia przewidzianego dla danego przestępstwa” §2 „W wypadku określonym w art. sprawca wysłał bombę pocztę. 148 k. więc na tym etapie zachodzi już dokonanie). Nakazał on pielęgniarce zamknięcie izby przyjęć i włączenie TV. lekarz. ale nie trafia/ Nieukończone – Sprawca na jakimś etapie nie dokonał pewnej czynności lub nie zaistniał pewien element konieczny dla dokonania /np. a okazało się. ratując życie ofiary wypadku.

społeczną szkodliwość w związku z art. 53 §1 wymieniającym społeczną szkodliwość jako podstawę wymierzenia kary(usiłowanie jest zawsze mniej społecznie szkodliwe niż dokonanie). Przy usiłowaniu nieudolnym sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, a nawet odstąpić od jej wymierzenia. Sama możliwość karalności usiłowanie nieudolnego wskazuje wyraźnie na koncepcję subiektywną karania za usiłowanie, gdyż karanie za usiłowanie nieudolne to w praktyce wymierzanie kary za czyn nie powodujący obiektywnego zagrożenia dla dobra chronionego prawem. (kolejny argument do twierdzenia, iż prawo karne w pierwszej kolejności broni norm postępowania z dobrami chronionymi prawem)

Odstąpienie od usiłowania(czynny żal): Art. 15 §1 „Nie podlega karze za usiłowanie, kto dobrowolnie odstąpił od dokonania lub zapobiegł skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego” §2 „Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do sprawcy, który dobrowolnie starał się zapobiec skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego” Tak długo jak dobro prawne nie zostało naruszone ustawodawca stara się „przekonać” sprawcę, by nie dopuścił do naruszenia tego dobra, zapewniając mu w takim wypadku uniknięcie odpowiedzialności karnej(w myśl zasady – nigdy nie jest za późno dopóki nie zniszczysz dobra) Odstąpienie może wystąpić w dwóch postaciach: 1. Dobrowolne odstąpienie od dokonania Dobrowolne wyrażenie woli o odstąpieniu od dokonania czynu w sytuacji gdy usiłowanie nie zostało zatamowane, wtedy kiedy istnieje obiektywna możliwość dokonania czynu zabronionego(sprawca z własnej woli nie przymuszonej okolicznościami odstępuje od usiłowania czynu). Z punktu widzenia tej konstrukcji bez znaczenia pozostaje motywacja sprawcy/np. dobrowolność występuje gdy sprawca zrozumiał swój błąd, stwierdził, że jest to nieopłacalne, boi się kary, nie wystąpił dobry moment do zamachu na dobro, a nawet pchany motywami, które są potępiane społecznie – np. mężczyzna napada kobietę i usiłuje ją zgwałcić, ale w pewnym momencie mówi jej, że jak mu odda pieniądze to jej nie zgwałci, a ona oddaje te pieniądze. Sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej za usiłowanie gwałtu, bo dobrowolnie odstąpił od jego dokonania/ Nie będzie jednak dobrowolnym odstąpieniem od usiłowania kradzieży z włamaniem sytuacja kiedy sprawca ucieka na widok policjanta. 2. Dobrowolne zapobiegnięcie skutkowi stanowiącemu znamię czynu zabronionego(czynny żal) Sprawca dobrowolnie zapobiega skutkowi wchodzącemu w skład znamion czynu zabronionego i udaje mu się to(tzw. czynny żal udały). /np. sprawca podłożył bombę pod samochód żony, ale po pewnym czasie zanim ona wsiadła do samochodu rozbraja ją/ Usiłowanie kwalifikowane: Usiłowanie kwalifikowane ma miejsce gdy sprawca działając w zamiarze popełnienia danego przestępstwa zapobiega skutki wchodzącemu w zespół znamion tego przestępstwa, jednak jego działanie wypełnia znamiona innego przestępstwa. W takim wypadku sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej za przestępstwo zamierzonego, którego skutkowi dobrowolnie zapobiegł, a poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo dokonane./np. sprawca z zamiarem zabójstwa dźga nożem swoją ofiarę, po czym udziela jej pomocy i ofiara zostaje uratowana, ale doznaje ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej za usiłowanie zabójstwa, ale poniesie odpowiedzialność karną za spowodowanie ciężkiego uszczerbku na zdrowiu/ Czynny żal nieudały[§2]: 77

Sprawca starał się zapobiec skutkowi swojego działania wchodzącego do zespołu znamion przestępstwa, ale nie udało mu się temu skutkowi zapobiec. W takiej sytuacji sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary, ale nie może odstąpić od jej wymierzenia. Kazus: Doktorant składa pracę doktorską – plagiat. Czy jeżeli dobrowolnie przerwie proces nadania doktoratu to czy uniknie odpowiedzialności karnej? Art. 272 „Kto wyłudza poświadczenie nieprawdy przed podstępne wprowadzenie w błąd funkcjonariusza publicznego lub innej osoby upoważnionej do wystawienia dokumentu podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” Różne spojrzenia na ten problem: 1. Przestępstwo wyłudzenia poświadczenia nieprawdy jest przestępstwem formalnym, więc jest popełnione już gdy przedstawiamy pracę do podpisu(z chwilą wyłudzenia już jest przestępstwem bez względu na skutek) /rezygnacja nie wyłącza odpowiedzialności karnej/ 2. Przestępstwo wyłudzanie poświadczenia nieprawdy jest przestępstwem materialnym, a więc ma miejsce dopiero gdy nieprawda zostanie poświadczona przez odpowiedni organ. /rezygnacja wyłączy odpowiedzialność karną/ Promotor, który nie przeczyta pracy magistranta, a wystawi opinię pozytywną działa cum dolo eventuali jako pomocnik do przestępstwa wyłudzenia poświadczenia nieprawdy. DOKONANIE PRZESTĘPSTWA NASTĘPUJE: • W WYPADKU PRZESTĘPSTW FORMALNYCH – W CHWILI ZREALIZOWANIA PRZESŁANEK BEZ WZGLĘDU NA SKUTEK WYWOŁANY CZYNEM ZABRONIONYM. • W WYPADKU PRZESTĘPSTW MATERIALNYCH – KIEDY WYSTĄPI SKUTEK ZNAJDUJĄCY SIĘ W ZESPOLE ZNAMION CZYNU ZABRONIONEGO, KTÓRY JEST ZMIANĄ W ŚWIECIE MATERIALNYM.

Postacie zjawiskowe przestępstwa
Problem ma swoje źródło w sytuacji kiedy przy dokonaniu czynu zabronionego mamy do czynienia z większą liczbą osób, które się do tego przyczyniły. Powstało pytanie o odpowiedzialność karną tych, którzy mimo tego, że nie zrealizowali znamion przestępstw to jednak wydatnie przyczynili się do jego popełnienia. W procesie ewolucji prawa karnego powstało wiele teorii uzasadniających karalność dla osób, które brały udział w popełnianiu czynu zabronionego: Odpowiedzialność zbiorowa: Karze podlegają nie tylko Ci, którzy fizycznie realizowali znamiona czynu zabronionego, ale również Ci, którzy są ze sprawcą związani(podstawą odpowiedzialności jest więź): • Więź krwi – wróżda, krwawa zemsta. Zemsta za popełnienie przestępstwa dotyka nie tylko sprawcę ale i jego ród, gdyż w pewnym sensie domniemuje się, że mu pomagali. • Więź terytorialna – np. jeśli ciało zostało znalezione w Opolu, to wszyscy mieszkańcy Opola mieli obowiązek wydania sprawcy, jeśli tego nie zrobili to narażali się na odpowiedzialność karną/mieli również np. obowiązek gonić z krzykiem sprawcę nocnej kradzieży/ Generalnie traktuje się odpowiedzialność zbiorową za relikt prawa karnego, ale w niektórych typach rodzajowych przestępstw zachowały się pewne elementy odpowiedzialności oparte na „braniu udziału”. [udział w przestępczym zbiegowisku] Art. 254 78

§1 „Kto bierze czynny udział w zbiegowisku wiedząc, że jego uczestnicy wspólnymi siłami dopuszczają się gwałtownego zamachu na osobę lub mienie, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” §2 „Jeżeli następstwem gwałtownego zamachu jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu, uczestnik zbiegowiska określony w § 1, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5” Znajdujący się w obrębie zbiegowiska ponoszą odpowiedzialność karną za branie udziału w zbiegowisku jeżeli zachowują się czynnie(biją brawo, wznoszą okrzyki) w momencie gdy inni uczestnicy zbiegowiska dokonują gwałtownego zamachu na osoby lub mienie(podstawą odpowiedzialności karnej jest pozostawanie w obrębie zbiegowiska i czynne okazywanie poparcia i solidarności z innymi uczestnikami zbiegowiska).

Art. 158 [udział w bójce lub pobiciu] §1 „Kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku określonego w art. 156 §1 lub w art. 157 §1,podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” §2 „Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy d o lat 8” §3 „Jeżeli następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10” Według orzecznictwa nie tylko zadawanie ciosów jest uznawane za branie udziału w bójce, również okrzyki, bicie brawa, zachęcanie uczestników do bójki jest uznawane za branie w niej udziału (nawet stwierdzenie „ale fajnie się biją”) Trzeba pamiętać, że na gruncie art. 1 k.k. odpowiedzialności karnej podlega ten tylko, kto dokonał czynu zabronionego, a więc można odpowiadać jedynie za swój czyn(odpowiedzialność indywidualna) Ustawodawca pozostawił jednak w niektórych przestępstwach elementy odpowiedzialności zbiorowej, ale trzeba to traktować zawsze w kategoriach wyjątku!. Koncepcja spisku(komplott) Odpowiedzialność karną ponoszą wszyscy uczestniczący w porozumieniu przestępczym(ograniczenie w stosunku do kręgu karanych przy odpowiedzialności zbiorowej). Współcześnie ta forma funkcjonuje głównie w prawie amerykańskim w postaci spisku „conspiracy” (odp. Karna powstaje gdy jest on związany w celu popełniania czynów zabronionych i działania bezpośrednio do tego zmierzają nawet jeśli środki są legalne – np. wzięcie kredytu(osiągnięcie celu przestępczego nieprzestępczymi metodami). Odpowiedzialność karna powstaje już na etapie podziału ról przestępczych. W Polsce mamy do czynienia z tą koncepcją przy przestępstwie udziału w gangu lub prowadzenia gangu: Art. 258 §1 „Kto bierze udział w zorganizowanej grupie albo związku mającym na celu popełnianie przestępstw, w tym i przestępstw skarbowych, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” §2 „Jeżeli grupa albo związek określony w §1 ma charakter zbrojny, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5” §3 „Kto grupę albo związek określony w §1 lub 2 zakłada lub taką grupą albo takim związkiem kieruje, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8” 79

a jedynie czyn zabroniony. Pani adwokat. bez względu na to do jakiego czynu nawoływali lub udzielali pomocy. a jaki został dokonany. zaś adwokatka jako pełnomocnik oskarżonego wzięła udział w przesłuchani. to odpowiedzialność ta przechodziła na sprawcę pośredniego. a nie będzie można przypisać mu winy w czasie czynu i nie poniesie odpowiedzialności karnej. który uważał za degenerację myśli prawniczej traktowanie sprawcy czynu zabronionego niezdolnego do dokonania przestępstwa jak psa. niezależnie od intencji. że istnieje jedno popełnione przestępstwo dokonane przez sprawcę głównego(sprawca sensu stricte). Jednak sprawca zastrzelił strażnika. namówiony przez dorosłych 12-latek bierze nóż i zabija wskazanego mężczyzny przy użyciu noża. która podważała uzasadnienie dogmatyczne takiego założenia. podżegacz i pomocnik nawołują i pomagają mężczyźnie do kradzieży z włamaniem.Uczestnicy takiego związku mającego na celu popełnianie przestępstw ponoszą odpowiedzialność karną za samo uczestnictwo w tym spisku. Adwokatka została skazana za nieumyślny udział w umyślnym przestępstwie zabójstwa. który nie popełnił przestępstwa. według tej teorii zostaje popełnione tylko 1 przestępstwo. Fojnicki. że teoria udziału w cudzym przestępstwie ściśle trzyma się schematu iż niezależnie od ilości osób biorących udział w popełnianiu przestępstwa. Teoria udziału w cudzym przestępstwie(akcesoryjność) Teoria ta zakłada. a jeżeli sprawca dokona czyn mniejszej wagi niż nawoływali. która posługuję się osobą nie podlegającą odpowiedzialności karnej(głownie dzieckiem) w celu zrealizowania swego własnego przestępczego zamiaru. Getz. /np. Zwrócili oni uwagę. że nie działali w okolicznościach wyłączających winę. a udział w tym przestępstwie biorą inne osoby. Popełnia przestępstwo jedynie sprawca główny. Mężczyzna w czasie dokonywania kradzieży napotyka właściciela domu i zabija go. który dostał od starszego mężczyzny. to nie poniosą również odpowiedzialności karnej podżegacz i pomocnik. natomiast podżegacz i pomocnik biorą w nim udział. Krytyka: Ta koncepcja spotkała się z szeroką krytyką. mimo. przekazując mu wtedy broń. Sprawca główny nie poniesie odpowiedzialności karnej za czyn. o którym nie mieli pojęcia i którego nie planowali/ Kazus: Adwokatka została poproszona przez swego mandanta o udzielenie pomocy w postaci dostarczenia mu nabitego pistoletu. Sam fakt przynależności do takiej grupy stanowi podstawę odpowiedzialności karnej. w takim wypadku podżegacz i pomocnik mieli uniknąć odpowiedzialności karnej. nawet jeśli nie dokonano przestępstwa. Jej intencją było udzielenie pomocy do sterroryzowania policjanta i samouwolnienia. Podżegacz i pomocnik odpowiedzą nie tylko za kradzież z włamaniem. Według tej koncepcji jeśli sprawca główny dokonał czynu zabronionego nie podlegającego odpowiedzialności karnej. /Sprzeciwiał się temu zwłaszcza Juliusz Makarewicz. jak podżegacz(nawołujący do popełnienia przestępstwa) czy pomocnik(udzielający pomocy przy przestępstwie). Mandant był przesłuchiwany przez policję. /np. Z największym oporem spotkała się ta teoria w przypadku sprawcy. a więc podżegacz i pomocnik również nie poniosą odpowiedzialności/ • Podżegacz i pomocnik odpowiadają w takim samym zakresie za czyn zabroniony jak sprawca główny. w tym wypadku pomocnik. ale również za zabójstwo. 80 . Są w pełnym zakresie odpowiedzialni za eksces sprawcy. a co za tym idzie ich odpowiedzialność jest akcesoryjna(jest całkowicie zależna od odpowiedzialności karnej sprawcy głównego): • Jeżeli zatem sprawca dokona czynu zabronionego. które było celem takiej grupy. Na gruncie takiej krytyki powstała koncepcja sprawcy pośredniego: Sprawca pośredni – to osoba. jak narzędzie w rękach innych/ Z takim rozwiązaniem nie zgodziło się również 3 wybitnych prawników: Nikolanoi. to również poniosą mniejszą odpowiedzialność. zamiaru udzielenia pomocy poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo faktycznie popełnione.

albo pomaga w jego popełnieniu podlega karze”/ Każdy ze współdziałających popełnia własne przestępstwo. która została przyjęta w polskim k. • Traci sens konstrukcja sprawcy pośredniego. pomocnictwo(sprawcy sensu largo).k. Sprawca sensu stricto(nie doszły) zawarł związek małżeński. Zakłada ona. ale podżeganie i pomocnictwo /np. za konieczne. Krytyka: Powstało poważne pytanie. który nie ustanie inwigilował jego postępowanie. podżeganie. żeby w każdym przepisie części szczególnej opisywać poszczególne formy. List przyjaciela ze stwierdzeniem „zabij” wpadł jednak ręce organu prowadzącego śledztwo w tej sprawie. Wypełnia on swoim zachowaniem określone znamię występujące w ustawowym opisie przestępstwa. gdyż każdy odpowiada za własny czyn będący odrębnym przestępstwem. ze każdy odpowiada za swój czyn/ Uważali. kiedy sprawca sensu stricte faktycznie go nie popełni. pomagała mi cieszyć się każdym nowo rozpoczętym dniem”. że za każdy czyn zabroniony odpowiedzialny jest także podżegacz i pomocnik. Sprawca sensu stricto – sprawca Sprawca sensu largo – podżegacz. z 1932.k. „Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą. nie zrealizowałem go. Stwierdził w liście.Takie rozwiązanie jest sprzeczne z zasadą odpowiedzialności za własny czyn. które w równym stopniu są realizacją przestępstwa: Sprawstwo(sprawca sensu stricte). Wyraża to łacińska premia: QUOD DELIQUENTES QUENTA TOT DELICTO – Ile przestępstw tylu sprawców Teoria postaci zjawiskowych przestępstwa(Juliusz Makarewicz): Juliusz Makarewicz stworzył własną autorską koncepcję. Kodeks norweski opisywał nie tylko zachowanie sprawcy głównego.(W takiej sytuacji sprawca pośrednio poniesie odpowiedzialność za czyn sprawcy głównego. co kłóci się z zasadą. że jego życie stało się gehenną z powodu teścia. Nie uważał. a więc nawet jeśli zostanie on uwolniony od odpowiedzialności karnej. iż każdy biorący udział w przestępstwie popełnia własne przestępstwo. pomocnik Konsekwencje: • Każde przestępstwo można popełnić w 3 równorzędnych formach. że może go zabije. zakładał. sprawca napisał kolejny list. skoro np. że podżegacz i pomocnik powinni ponosić odpowiedzialność za własny czyn. podżegacz ponosi odpowiedzialność karną już w momencie kiedy skutecznie nakłonił sprawcę do popełnienia przestępstwa. iż wystarczy „wyjąć przed nawias”(do części ogólnej). Teść zmarł w końcu w wyniku śmierci naturalnej. to podżegacz i pomocnik taką odpowiedzialność poniosą. Sprawca spytał co ma robić? Uzyskał odpowiedź: „Zabij starego”. Po 10 latach od owej wymiany listów. podjąłem zamiar zabicia teścia. • Sprawcy sensu largo(podżegacz i pomocnik) odpowiedzą za zabójstwo nawet wtedy. /np. w którym stwierdził: „Dziękuje Ci za dobrą radę. Norweski prokurator Getz zaproponował zmianę opisów przestępstw rodzajowych w k. Pytanie: Czy nadawca listu ze zwrotem „zabij starca” poniesie odpowiedzialność karną?/ 81 . czy teoria ta nie idzie za daleko w wyznaczaniu odpowiedzialności karnej. Napisał list do swego przyjaciela po pewnym okresie trwania małżeństwa. • Podżegacz i pomocnik odpowiadają niezależnie od odpowiedzialności sprawcy. bądź też podżega do popełnienia czynu zabronionego. nawet jeśli sprawca nigdy tego czynu nie dokonał. ale myśl o tym.

Sprawca B nie chcąc samemu dokonać owego czynu zabronionego. gdyż widząc kobietę. otóż obecny k. a nawet odstąpić od jej wymierzenia. 82 .Jeżeli podżeganie i pomocnictwo to równoważne ze sprawstwem. nie dokonał czynu zabronionego. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Ostatecznie zdjęcie ofiary trafiło do sprawcy C. w celu aby ta ostatnia poroniła. aby ten pobił kobietę ciężarną. Wystąpiła tu sytuacja przestępstwa typu zjawiskowego podżegania do podżegania. który nakłaniał swoją przyjaciółkę do poddania się zabiegowi przerwania ciąży. żal przyszłej matki i nawet nie usiłował popełnić przestępstwa. Jak zbadać tutaj ową płaszczyznę aksjologiczną? Czy z faktu iż w sprawcy C odezwały się ludzkie instynkty. na to że w owej sytuacji trzeba przeprowadzić całe postępowanie karne i sądowe 3) Sąd może sprawce sensu largo uwolnić od odpowiedzialności karnej ale tylko w wyroku skazującym.k. Potencjalny wykonawca czynu zabronionego . 19). Prowadzi to do zbyt dalekich skutków (sprawca poniósłby karę 8 lat pozbawienia wolności!!!!). zatem owy sprawca popełnia przestępstwo!!! Kazus: Łódzki są rozważał kwestię odpowiedzialności karnej sprawcy A . humanitaryzmu. zrobiło mu się przykro. że każde przestępstwo ma być traktowane samoistnie i jest równoważne wobec innych. Zatem sprawca A znalazł sprawcę B. typy rodzajowe przestępstwa. Krytyka: Owy odblask akcesoryjności nie rozwiązuje problemu(ale znacząco łagodzi teorię zjawiskową) 1) Występuje jedynie możliwość odstąpienia od wymierzenia kary 2) Przepis wskazuje. to nadawca listu poniesie odpowiedzialność karną za przestępstwo w postaci zjawiskowej podżegania do zabójstwa. któremu zagwarantował ekwiwalent pieniężny w zamian za popełnienie czynu. 19 §1 „Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za sprawstwo” §2 „Wymierzając karę za pomocnictwo sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” §1 – wyraża dokładnie koncepcję J. 155§2 w związku z 53 §1 będzie to zawsze niższa odpowiedzialność karna niż za dokonanie). ale sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. na której opiera się prawo karne. a więc wymierzane w granicach ustawowego zagrożenia przewidzianego dla dokonania(oczywiście ze względu na art. a nawet odstąpić od jej wymierzenia[ w stosunku do podżegacza i pomocnika]” W tym stanie rzeczy podżegacz i pomocnik do przestępstwa. wymieniając w nim jedynie pomocnictwo a zapominając całkowicie o podżeganiu!!!(w stosunku do podżegania sąd nie może zastosować nadzwyczajnego złagodzenia kary na podstawie art. Art. którego sprawca sensu stricto nawet nie próbował dokonać. to czy z tego faktu sprawca A i B mają uzyskać korzyści? Przecież mogliby ponownie próbować dokonać czynu zabronionego. Makarewicza. popełniają własne przestępstwo. 22 §2 „Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać. znalazł sprawcę C. §2 – w wypadku pomocnictwa sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary Tym samym bardzo nieudolnie ustawodawca polski sformułował przepis w §2. Jednak kobieta zdecydowanie odmawiała. Trzeba więc zawsze wziąć pod uwagę płaszczyznę aksjologiczną. postąpił zgodnie z zasadami prawa. w celu złagodzenia tak daleko idących skutków wprowadził „odblask” akcesoryjności: Odblask akcesoryjności: Art.

zatrzymał się i rozbił szybę kluczem francuskim. w pierwszej części wskazuje na teorię subiektywną. dokonuje go samodzielnie. /np. przy przestępstwie rozboju. Jednak współsprawca przejeżdżający samochodem ową ulicą. gdy wielu sprawców realizuje znamiona przestępstwa w tym samym miejscu i czasie. działają oddzielnie. Uczestnicy zamieszek wchodzą do sklepu i każdy bierze co mu się podoba. że taka postać mieści się już w kodeksowym ujęciu sprawstwa/ Jednosprawstwo Jednosprawstwo ma miejsce wtedy. wybuchły zamieszki i ktoś wybił szybę do sklepu RTV.000 zł. a mijają się tylko w drzwiach/ Eksces współsprawcy 83 . które to porozumienie w pewien sposób łączy sprawców czynu zabronionego.Sprawstwo Art. poleca jej wykonanie takiego czynu” Sprawstwo w polskim prawie karnym to: • Jednosprawstwo • Współsprawstwo • Sprawstwo kierownicze • Sprawstwo polecające /Niektórzy przedstawiciele doktryny postulują dodanie sprawstwa na zlecenie(np. Istnieją dwie teorie wskazujące na istotę Jednosprawstwo: 1. natomiast w dalszej części wymienia postaci sprawstwa przewidziane przez teorię subiektywną. wybijając szybę wystawową w tym celu. Kradzież z włamaniem. 18 k. 18 §1 „Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten.k. kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie. nie była wstanie rozbić szyby. że dochód z przestępstwa każdego z nich nie mieścił się w pojęciu mienie znacznej wartości/ Współsprawstwem nie jest natomiast działanie koincydentalne(tzw. mogą być to gesty lub milcząca zgoda. ale także ten. gdy sprawca samodzielnie realizuje wszystkie znamiona czynu zabronionego. wielosprawstwo). sprawca pragnął obrabować pewien sklep. Jeżeli zatem dwóch sprawców ukradło mienie znacznej wartości 200. ale nie ma między nimi porozumienia(każdy działa samodzielni i na własną rękę). każdy po 100. może być dorozumiane) • wspólnie – dokonują czynu razem. że pewne czynności popełnione są przez kogoś innego. Współsprawstwo Jest dokonanie czynu zabronionego wspólnie i w porozumieniu: • porozumienie(łączy sprawców) . Istotą współsprawstwa jest działanie w porozumieniu.nie musi być wyrażone dosłownie. bez porozumienia. kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. teoria subiektywna / Sprawcą jest ten kto działa cum animo actoris(ten kto jest autorem intelektualnym czynu zabronionego) Poprzez czyn realizuje on własną wolę popełnienia czynu mimo. razem realizują znamiona przestępstwa. które ma miejsce wtedy. Kulesza twierdzi. jeden tylko używa siły fizycznej. ale prof. teoria formalno – obiektywna / Wykonuje własnoręcznie sprawstwo ten kto wykonuje wszystkie znamiona czynu zabronionego samodzielnie.000 zł i następnie podzielili się łupem. Powołany art. to poniosą wspólnie odpowiedzialność za kradzież mienia znacznej wartości. /np. zabójstwa na zlecenie). Odpowiedzą razem za całe przestępstwo rozboju. na której mieścił się sklep. jest podstawą działania wspólnego. /np. 2. Tak samo działa to przy kradzieży mienia znacznej wartości. Jednak zabrana przez niego drewniana pałka. mimo. Następnie wraz z 2 sprawcą wyniósł towar ze sklepu/ Każdy współsprawca odpowiada w całości za czyn zabroniony. nawet jeśli dokonał tylko części znamion przestępstwa. a drugi tylko okrada ofiary.

że dalsze dokonywanie przestępstwa jest milczącym porozumieniem wobec zmieniających się okoliczności czynu./np. Leon Tyszkiewicz: Współsprawca jest odpowiedzialny za eksces. przedmiotem. gdy jeden ze współsprawców dokonuje czynu nieobjętego porozumieniem. Wyrok SN zanegował pogląd Jana Waszczyńskiego. a istotą współsprawstwa jest działanie w porozumieniu. /np. Kulesza podtrzymuje pogląd Jana Waszczyńskiego dotyczący odpowiedzialności współsprawcy za eksces jeśli nie odstąpił od dokonywania przestępstwa. podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3” /Przyjęty został pogląd. to nie poniesie odpowiedzialności karnej/ Krytyka: Ta teoria przypisuje odpowiedzialność karną za czyny wykraczające poza świadomość współdziałającego co do umówionych wcześniej działań. gdyż uważa. że odpowiedzą za czyn w formie nieumyślnej. Jeżeli ten drugi nie zwróci na to uwagi i będzie dalej okradał mieszkanie to poniesie odpowiedzialność karną za eksces. że granicą odpowiedzialności karnej współsprawcy jest porozumienie. 280[rozbój] §2 „Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną. Należy przyjąć. Prof. Praktyka sądowa: W praktyce sądowej przyjęło się. sprawcy porozumieli się w sprawie dokonania rozboju. że współsprawcy mogą odpowiadać za czyny popełnione nieumyślnie. jeśli natomiast zostawi łup i ucieknie z mieszkania. 280§2 znamię porozumienia jest milcząco założone. żeby je okraść. dwóch sprawców włamuje się do mieszkania w nocy. Jeden z nich spowodował ciężki uszczerbek na zdrowiu trafiając cegłą przechodnia. Należy przyjąć. a podczas jego dokonywania jeden z nich zabił ofiarę/ Uznaje się. iż w treści art. • Przedmiotem może być również naruszenie reguł ostrożności. Należy przyjąć również. jeśli eksces taki mógł przewidzieć. dwaj pracownicy budowy porozumieli się co do wyrzucania cegieł z rusztowania na chodnik. gdyż istniało pomiędzy nimi porozumienie dotyczące naruszenia reguł ostrożności. Powstaje pytanie o odpowiedzialność współsprawcy za eksces innego współsprawcy.Ma miejsce wtedy. bo nie chciało im się schodzić. Jeden z nich zabija jednak właściciela. że co do zasady jeden współsprawca nie odpowiada za eksces drugiego współsprawcy. Jan Waszczyński: Współsprawca odpowiada za eksces jeśli w czasie ekscesu nie odstąpi od realizacji czynu objętego porozumieniem. którego sprawcy byli w porozumieniu. a więc sprawcy odpowiadają za przestępstwa umyślne objęte porozumieniem. które są podstawą odpowiedzialności karnej za czyn nieumyślny/ Różnica pomiędzy współsprawcą a pomocnikiem: 84 . że współsprawstwo w kwestii zbrodni rozboju opiera się na działaniu wspólnym/ Kulesza: Tę wykładnie należy odrzucić. który realizuje kwalifikowaną formę przestępstwa lub inne przestępstwo niż to wobec. Art. co oznacza. środkiem lub sposobem. która posługuje się taką bronią. nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą. które nie są objęte porozumieniem(porozumieniem objęte jest tylko naruszenie reguł ostrożności). iż: • Przedmiotem porozumienia może być czyn zabroniony. /np.

Sprawcy zostają jednak ujęci przed wejściem do banku. Istotą sprawstwa kierowniczego jest jego dominujący wpływ na przestępstwo. kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie. • Współsprawca realizuje pewne znamiona czynu zabronionego. kiedy sprawcy sensu stricte nie przystąpią do usiłowania. a nie jako pomocnik. które przedmiotem jest dokonanie czynu zabronionego. Ma miejsce nawet wtedy gdy sprawca znajduje się setki kilometrów od miejsca przestępstwa(jeśli tylko ma kontakt ze sprawcami i może koordynować ich działania). iż nie realizuje on swoim zachowaniem znamion przestępstwa. ale także ten. Odpowiedzialność sprawcy kierownicze powstaje w momencie. kiedy wykona wszelkie działania kierownicze(np. kto kieruje wykonaniem czynu zabronionego przez inną osobę lub wykorzystując uzależnienie innej osoby od siebie. a pomocnictwem. poleca jej wykonanie takiego czynu” • 85 . który nie realizując samodzielnie żadnego znamienia czynu zabronionego(„rąk sobie nie brudząc”) panuje nad przebiegiem realizacji znamion przestępstwa. Czy kierowca poniesie odpowiedzialność karną?/ Należy przyjąć. decyduje o tym kiedy się rozpoczyna. a w drodze na miejsce przestępstwa sprawcy zostaną ujęci/ Sprawstwo polecające Występuje wtedy gdy sprawca korzystając ze stosunku zależności wydaje polecenie sprawcy sensu stricte. jeden z nich zostaje w samochodzie jako kierowca podczas ucieczki.Współsprawca ma wolę animus actoris popełnienia przestępstwa. kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. a fizycznie wykonują te znamiona inni sprawcy zależni od sprawcy kierowniczego. podczas gdy pomocnik jest obojętny wobec czynu. iż kierowca podlega odpowiedzialności karnej z chwilą wyjścia współsprawców w kierunku banku(usiłowanie). gdzie będzie dokonywane. Sprawstwo kierownicze: Art. dlatego bardzo często jest to przedmiotem rozważań sądu/ Kazus: /Sprawcy umawiają się co do napadu na bank i dzielą między siebie role. /np. to poprzez realizację tego czynu wypełnia się jego przestępcza wola jego dokonania. a pomocnik nie. w jakim zakresie i przez kogo. Art. 18 §1 „Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten. Mimo. Sprawcy realizują jego wolę. Ponosi odpowiedzialność karną za usiłowanie nawet wtedy. powinien być zatem traktowany jako współsprawca. /w praktyce chodzi tu przede wszystkim o hersztów grup przestępczych/ Sprawca kierowniczy: • Panuje nad przebiegiem akcji przestępczej(kontroluje ją) • Rozdziela role przestępcze i koordynuje działania pomiędzy sprawcami • Ma wpływ na rozpoczęcie i zakończenie akcji przestępczej. Gdy sprawcy udają się już do budynku. kto wykonuje czyn zabroniony sam albo wspólnie i w porozumieniu z inną osobą. kończy. pomaga on jedynie przy realizacji woli innej osoby. poleca jej wykonanie takiego czynu” Sprawca kierowniczy to ten. 18 §1 „Odpowiada za sprawstwo nie tylko ten. ale także ten. sprawca kierowniczy wyda polecenie rozpoczęcia akcji. Czyn zabroniony jest realizacją jego własnej woli dokonania tego przestępstwa. przygotuje całą akcję i wyda polecenie jej rozpoczęcia). /W praktyce często trudno wyznaczyć granicę pomiędzy współsprawstwem.

zabij babsztyla. iż dowódcy Wojska Polskiego zostali niejako „wrzuceni do jednego worka” z hersztami grup przestępczych i odpowiadają na takich samych zasadach na podstawie przepisów dotyczących sprawstwa kierowniczego i sprawstwa polecającego. jeśli Franek zabije babsztyla. do nieokreślonej grupy osób. informacja na gg. gestem strzelania w głowę z broni kolega namawia Franka do zabicia babsztyla”) Podżeganie ukończone – ma miejsce w sytuacji kiedy u osoby. słowa w liście „P. Art. Karalność podżegania: 1. jaki osoba dokonała. sms. Sprawca polecający odpowie za usiłowanie nawet wtedy. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3” Odpowiedzialność prowokatora Art. kto chcąc. sprawca polecający nie kontroluje całej akcji dokonywania czynu. Prof. Franek zabij babsztyla!”) • Gest . /np. która nakłania. Nie jest natomiast konieczne aby osoba ta kiedykolwiek podjęła się usiłowania dokonania czynu zabronionego. Podżegacz oddziałuje na psychikę osoby w taki sposób aby wywołać zamiar popełnienia czynu zabronionego u osoby. Podżeganie jest skierowane do konkretnej osoby oznaczonej indywidualnie w celu wywołania u niej zamiaru popełnienia czynu zabronionego. Kulesza uważa. W odróżnieniu od sprawstwa kierowniczego. /np. aby inna osoba dokonała czynu zabronionego. wobec której kierowana jest namowa. S. W takim wypadku sprawca odpowie za taki czyn w formie podżegania. których rozkazy były poleceniem dokonania czynu przestępnego. ale odpowie za przestępstwo sui generis jakim jest nawoływanie do zbrodni. mówię Ci”) • Pisemna – list skierowany do konkretnego adresata. 24 86 . mail. nakłania ją do tego” Podżeganie to podjęte z zamiarem bezpośrednim(cum dolo directo) nakłanianie innej osoby do popełnienia czynu zabronionego. powstaje zamiar dokonania czynu zabronionego. Powoduje to./np. że część wojskowa kodeksu karnego nie przewiduje zasad odpowiedzialności karnej dla dowódców. Podżeganie czynione jest publicznie. W takim wypadku sprawca nie poniesie odpowiedzialności karnej za przestępstwo do którego nawoływał. że smutnym faktem dla myśli prawniczej w Polsce jest to. 255[podżeganie czynione publicznie] §1 „Kto publicznie nawołuje do popełnienia występku lub przestępstwa skarbowego podlega grzywnie. 18 §2 „Odpowiada za podżeganie. gdy sprawca sensu stricto nawet nie przystąpił do usiłowania(analogicznie do sprawcy kierowniczego). to podżegacz odpowie za podżeganie do zabójstwa/ 2. komentarz na naszej klasie /np. a jedynie „wprawia maszynę w ruch” wydając polecenie dokonania czynu. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2” §2 „Kto publicznie nawołuje do popełnienia zbrodni. Podżeganie Art.Istotą sprawstwa polecającego jest stosunek zależności pomiędzy sprawcą polecającym a sprawcą sensu stricto. Podżeganie może mieć formę: • Słowna – słowna enuncjacja pod adresem danej osoby. Nie jest możliwe zatem popełnienie podżegania z zamiarem ewentualnym. Franek.

ale wie. opinię łapówkarza. /może być zatem stosowana wobec tego. wtedy agent CBA usiądzie na ławie oskarżonych. odpowiada za pomocnictwo także ten. Jeżeli w treści złożonej propozycji będzie zamieszczona działalność mająca na celu nakłonienie do popełnienia przestępstwa. USA – teoria owoców z zatrutego drzewa(fruits of the poisonous tree theory) Zgodnie z tą koncepcją nie można przed sądem powoływać dowodów. w tym wypadku nie stosuje się art. udzielając rady lub informacji. 23 /artykuły te zostaną opisane w dalszej części wywodu/ Pomocnictwo Art. kto w zamiarze. tak aby zgromadzić dowody i ująć sprawców. środka przewozu. swoim zachowaniem ułatwia jego popełnienie. iż jest wysokie prawdopodobieństwo. która ma na celu potwierdzenie wiarygodnych informacji uzyskanych o przestępstwie. choć istnieje rzetelna wiedza/ Możliwe jest podjęcie takiej operacji w sytuacji w której istnieją uzasadnione podejrzenia popełnienia przestępstwa. szczególnemu obowiązkowi niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego swoim zaniechaniem ułatwia innej osobie jego popełnienie” Pomocnictwo może być udzielone zarówno w zamiarze bezpośrednim jak i ewentualnym(w zamiarze – polski ustawodawca obejmuje tym pojęciem obie postacie zamiaru) Istotą pomocnictwa jest ułatwienie popełnienia przestępstwa: • Pomoc techniczna – dostarczenie narzędzi. ale nie dają się przełożyć na dowody procesowe. ze zostanie ujęta na gorącym uczynku. w szczególności dostarczając narzędzie. Podżegacz – dąży swym działaniem do popełnienia przestępstwa. Do prowokatora nie stosuje się: • Art. • (nowość w prawie karnym) Zaniechanie wbrew szczególnemu prawnemu obowiązkowi zapobieżenia skutkowi przez pomocnika. aby inna osoba dokonała czynu zabronionego. 22 • Art. 22 i 23” Prowokator nie podżega innej osoby do faktycznego popełnienia przestępstwa. W tak wypadku można „złożyć propozycję” uzyskania korzyści. 87 . CBA:[czynności o charakterze prowokacji] Są to czynności operacyjno – rozpoznawcza. a w pojęciu „złożyć propozycję” nie może być zawarte działanie mające na celu wywołanie zamiaru u osoby poddanej prowokacji. kto w celu skierowania przeciwko innej osobie postępowania karnego nakłania ją do popełnienia czynu zabronionego. ale funkcjonariusz naraża się na odpowiedzialność karną. Polska – działanie nielegalne funkcjonariusza CBA nie unicestwi wartości takich dowodów przed sądem. a nie ma na to dowodów. kto wbrew prawnemu. który ułatwia tym samym dokonanie czynu zabronionego.„Odpowiada jak za podżeganie. a ponosi odpowiedzialność jak za podżeganie jeśli ma na celu ujęcie osoby do której kieruje swoje nakłanianie. które zostały pozyskane w sposób nielegalny. środek przewozu. udzielenie informacji o zabezpieczeniach). Prowokator – dąży swym działaniem do ujęcia sprawcy. Nie jest prowokatorem ten kto nakłania inną osobę do dokonania czynu zabronionego nie w celu skierowania przeciw niemu postępowania. 18 §3 „Odpowiada za pomocnictwo. • Pomoc intelektualna – udzielanie rady lub informacji(np. kto ma np.

/np. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary a nawet odstąpić od jej wymierzenia(odblask akcesoryjności). Jeżeli został zraniony. gdy będą naprawiać dach. a tam ekipa sprzątająca wywozi bezużyteczne rzeczy. a za kradzież. Jeśli natomiast czynu nie usiłowano dokonać.Kazus: /Sprawca wynosi z przedpokoju rower sąsiada na dół. Spadła na kogoś. Wyjątkiem jest tutaj art. bo była ciężka. a podżegacz i pomocnik z zamiarem. ale do kogokolwiek kto zechciałby okraść sąsiada/ Pomocnictwo może być dokonane przez zaniechanie. iż postacie zjawiskowe są wobec siebie równorzędne. Treścią porozumienia staje się wspólne naruszenie reguł ostrożności. która przygląda się jak konkubent zabija jej dziecko podlega odpowiedzialności karnej za pomocnictwo do zabójstwa/ Karalność za przestępstwa w postaci zjawiskowej Zakres odpowiedzialności karnej Art. gdyż istotą kradzieży jest wyjęcie rzeczy ruchomej spod władztwa osoby uprawnionej i rozporządzenie rzeczą jak właściciel/ Pomocnictwo może być kierowane do indywidualnie nieokreślonej osoby. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Kazus: Robotnicy postanowili. że nie zabezpieczą chodnika. 22 §1 „Jeżeli czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać. w warunkach. zrzucili belkę z dachu razem. Sprawca sensu stricto może działać nieumyślnie. /np. sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” W związku z tym. wspólnie i w porozumieniu popełnione przestępstwo ciężkiego uszkodzenia ciała.czyn może być popełniony nieumyślnie. to sąd wymierza karę w granicach zagrożenia ustawowego. podmiot określony w art. pomocnik wywiesza na drzwiach nielubianego sąsiada informacje o tym. 19 §2. 88 . których współsprawcy podjęli zagrażające dobru chronionemu prawem. a nawet odstąpić od jej wymierzenia” Zgodnie z powyższym podżegacz i pomocnik odpowiadają za podżeganie i pomocnictwo w postaci usiłowania wtedy kiedy czynu zabronionego tylko usiłowano dokonać. Umyślność i nieumyślność współdziałających Przy współsprawstwie możliwe jest popełnienie wspólnie i w porozumieniu przestępstwa nieumyślnie. 18§2 i §3[podżegacz i pomocnik] odpowiada jak za usiłowanie” §2 „Jeżeli czynu zabronionego nie usiłowano dokonać. który przewiduje możliwość nadzwyczajnego złagodzenia kary za pomocnictwo/widocznie ustawodawca traktuje pomocnictwo jako najmniej szkodliwą społecznie formę zjawiskową przestępstwa/ Art. w jakich dniach go nie będzie i jakie są zabezpieczenia drzwi. 19 §1 „Sąd wymierza karę za podżeganie lub pomocnictwo w granicach zagrożenia przewidzianego za przestępstwo” §2 „Wymierzając karę za pomocnictwo. matka.nieumyślnie. W tym wypadku jednak sprawca odpowie nie za pomocnictwo. Nie jest to kierowane do konkretnej osoby.

Powstaje pytanie o odpowiedzialność karną sprawcy, który daje osobie odurzonej alkoholem kluczyki do samochodu. /np. mąż daje pijanej żonie kluczyki, a ona potrąca przechodnia powodując jego śmierć/ Lech Gardocki: Kto przekazuje osobie odurzonej alkoholem kluczyki ten odpowiada za nieumyślne spowodowanie śmierci z powodu bycia sprawcą pośrednim. Andrzej Zoll: Ten kto przekazuje kluczyki pijanemu ten odpowiada za sprawstwo jako ten, który wykonał czyn zabroniony samodzielnie(posiadał animus actoris dokonania przestępstwa). Kazus: Sprawca udostępnia kluczyki do samochodu osobie odurzonej alkoholem. Jest to pomocnictwo ale nie do popełnienia czynu zabronionego, nie było zamiaru, by wykonawca dokonał czynu zabronionego lecz by ten naruszył reguły ostrożności. Pomocnik nie może ponieść odpowiedzialności karnej, bo nie chciał i nie godził się by sprawca czyn zabroniony popełnił. Nie ma nieumyślnego pomocnictwa i podżegania! Podżegacz odpowiada, gdy namówił inną osobę chcąc, by wykonawca popełnił czyn zabroniony, a pomocnik, gdy w zamiarze bezpośrednim lub ewentualnym ułatwia innej osobie popełnienie czynu zabronionego. Art. 20 „Każdy ze współdziałających w popełnieniu czynu zabronionego odpowiada w granicach swojej umyślności lub nieumyślności niezależnie od odpowiedzialności pozostałych współdziałających” Zgodnie z teorią postaci zjawiskowych Juliusza Makarewicza każdy ze współdziałających odpowiada oddzielnie i samoistnie w granicach swojej umyślności albo nieumyślności – umyślność jednego ze współdziałających nie przesądza umyślności innych. Współdziałający – to zarówno sprawca, jak i podżegacz czy pomocnik. • • • Podżeganie może być popełnione tylko z zamiarem bezpośrednim. Pomocnictwo tylko umyślnie(zamiar bezpośredni i ewentualny). Nie można odpowiadać za nieumyślne pomocnictwo lub nieumyślne podżeganie.

Kazus: Pracownicy naprawiając dach działając w porozumieniu zrzucali ciężką belkę z dachu, w momencie gdy przechodził przechodzień. Odpowiadają oni za współsprawstwo ciężkiego uszkodzenia ciała choć nieumyślnego. Mogło być także tak, że jeden ze współsprawców widział przechodnia, a pozostali czekali na znak, kiedy będą mogli zrzucić belkę. Ten, mimo, iż widział przechodnia, dał znak do zrzutu. Przypiszemy mu umyślne spowodowanie ciężkiego uszczerbku ciała, pozostali - nieumyślnie. Kazus II: Sprawca wykorzystując podległość pozostałych członków grupy, polecił jednemu z członków zabójstwo drugiego, gdyż podejrzewał, że jest on informatorem policji. Miał on wsypać truciznę do napoju ofiary. Zdecydował się jednak na akt czynnego żalu. Po wypiciu przez ofiarę zawiadomił policję i pogotowie. Szef grupy przestępczej wyjaśniał, że sprawdzał lojalność swej grupy, podał nie cyjanek, a cukier puder. Za co odpowiada szef grupy przestępczej? Nie odpowiada on ani za podżeganie ani za pomocnictwo – brak zamiaru!!. Bezpośredni wykonawca poniesie odpowiedzialność za nieudolne spowodowanie zabójstwa człowieka, gdyż użył środka, który nie mógł spowodować śmierci człowieka. Czy będzie miało to wpływ na odpowiedzialność karną to, że dokonał aktu czynnego żalu? Zgodnie z treścią art. 15 nie powinien podlegać karze - aczkolwiek sprawca nie zapobiegł skutkowi przestępnemu, gdyż skutek ten nie mógł nastąpić ze względu na użycie niewłaściwego środka. Zgodnie z art. 89

15 §2 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Można też zastosować art. 14 §2 – nadzwyczajne złagodzenie kary przy usiłowaniu nieudolnym. Zasada indywidualizacji odpowiedzialności karnej Art. 21 §1 „Okoliczności osobiste, wyłączające lub łagodzące albo zaostrzające odpowiedzialność karną, uwzględnia się tylko co do osoby, której dotyczą” §2 „Jeżeli okoliczność osobista dotycząca sprawcy, wpływająca chociażby tylko na wyższą karalność, stanowi znamię czynu zabronionego, współdziałający podlega odpowiedzialności karnej przewidzianej za ten czyn zabroniony, gdy o tej okoliczności wiedział, chociażby go nie dotyczyła” §3 „Wobec współdziałającego, którego nie dotyczy okoliczność określona w §2, sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary” Kazus: Sprawca stawiając pierwsze kroki w swym przestępnym życiorysie namówił wielokrotnego recydywistę do współdziałania w przestępstwie kradzieży z włamaniem, bo chciał wykorzystać doświadczenie recydywisty. Dokonali czynu. Art. 64 przewiduje surowszą odpowiedzialność karną recydywistów. §2 tego artykułu mówi o tzw. recydywie wielokrotnej, przy której sąd wymierza karę pozbawienia wolności powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia a może ją zwiększyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. W przypadku kradzieży z włamaniem ( art. 279 ) sąd może wymierzyć karę pozbawienia wolności do lat 15. Jak będzie odpowiadał sprawca wcześniej nie karany? Według art. 21 §1 okoliczności osobiste zaostrzające odpowiedzialność karną będą uwzględniane tylko w odniesieniu do recydywisty. Sprawca wcześniej nie karany nie poniesie surowszej odpowiedzialności karnej. §1 stanowi, ze okoliczności osobiste, które dotyczą danej osoby, a nie są okolicznościami stanowiącymi znamię danego typu rodzajowego przestępstwa stosuje się tylko w odniesieniu do danej osoby: Te okoliczności to: • Małoletniość/sprawca posłużył się dzieckiem do włamania. Sprawca poniesie odpowiedzialność, a dziecko nie). • Niepoczytalność/ Jeśli dziennikarz publikuje informacje zniesławiające pokrzywdzonego, które uzyskał od osoby niepoczytalnej, nie uwolni się od odpowiedzialności karnej. Ten współdziałający, który jest niepoczytalny, nie będzie natomiast podlegał odpowiedzialności karnej/ • Działanie w usprawiedliwionym błędzie • Dokonanie czynnego żalu. §2 Dotyczy przypadku kiedy jedna z osób współdziałających posiada szczególną cechę znajdującą się w zespole znamion przestępstwa(decyduje o bytności danego przestępstwa – przestępstwa indywidualne właściwe) lub ta szczególna cecha wpływa na zaostrzenie odpowiedzialności karnej(jej posiadanie nie warunkuje, ale zaostrza odpowiedzialność karną – przestępstwa indywidualne niewłaściwe). Przepis ten nie odnosi się do sytuacji, które dotyczą cech łagodzących odpowiedzialność karną. EKSTRANEUS – osoba, która nie posiada szczególnej cechy INTRANEUS – osoba, która szczególną cechę posiada Powstaje pytanie, czy extraneus ponosi odpowiedzialność karną lub ta odpowiedzialność jest zaostrzona za współdziałanie z intraneusem? Kazus I: Sekretarka posła przyjmuje za niego łapówkę i później mu przekazuje. Sekretarka nie pełni funkcji publicznej. Czy poniesie odpowiedzialność karną za pomocnictwo przy łapownictwie biernym[art. 228]? 90

Kazus II: Każdy obywatel ponosi odpowiedzialność karną za nieudzieleni pomocy[art. 160 §1]. Jeżeli sprawca jest podżegaczem do nieudzielenia pomocy przez matkę w stosunku do dziecka, na której ciąży szczególny prawny obowiązek związany z wyższą odpowiedzialnością karną w przypadku naruszenia, to czy podżegacz odpowie za nieudzielenie pomocy w typie podstawowym czy kwalifikowanym? Ekstraneus poniesie odpowiedzialność karną jak intraneus za współdziałanie z intraneusem wtedy, gdy o szczególnej cesze intraneusa wiedział, choćby go nie dotyczyła. Kazus 1: Sekretarka wiedziała, że poseł sprawuje funkcję publiczną, a więc posiada szczególną cechę wpływającą na zaistnienie odpowiedzialności karnej, zatem zostanie postawiony jej zarzut pomocnictwa do łapownictwa biernego. Kazus II: Jeżeli dany sprawca podżegania wiedział o tym, że ta osoba jest matką i ciąży na niej szczególny prawny obowiązek ochrony dziecka, to poniesie odpowiedzialność karną za podżeganie do typu kwalifikowanego, a jeżeli nie wiedział, ze jest to matka, odpowie za podżeganie do typu podstawowego. Na podstawie §3 sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do extraneusa współdziałającego z intraneusem przy dokonaniu czynu zabronionego. Czynny żal współdziałającego Art. 23 §1 „Nie podlega karze współdziałający, który dobrowolnie zapobiegł dokonaniu czynu zabronionego” §2 „Sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary w stosunku do współdziałającego, który dobrowolnie starał się zapobiec dokonaniu czynu zabronionego” Jeżeli współdziałający dokona aktu: • Czynnego żalu udałego(dobrowolnie zapobiegł dokonaniu czynu zabronionego) – uniknie odpowiedzialności karnej. • Czynnego żalu nieudałego(starał się zapobiec dokonaniu, ale mu się nie powiodło) – sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. Czynny żal stosuje się tylko i wyłącznie do osoby, która podjęła takie działania i nie ma wpływu na odpowiedzialność karną innych współdziałających. Przepisów o czynnym żalu nie stosuje się do prowokatora, który nie może powołać się na dobrowolne zapobiegnięcie skutkowi.

Zbieg przestępstw i zbieg przepisów ustawy
Zbieg przepisów ustawy – Do jednego czynu konkurują dwa lub więcej przepisy ustawy karnej(różne możliwości kwalifikacji za ten sam czyn zabroniony) Zbieg przestępstw – ten sam sprawca popełnił dwa czyny i zastanawiamy się czy są to oddzielne przestępstwa, czy jedno przestępstwo.

Zbieg przepisów ustawy
Art. 11 91

to nie będzie odpowiadać za przygotowanie. to tym samym nie podlega odpowiedzialności karnej z art. przepis pierwotny – łapówkarstwo bierne[art. a nie zabił w art. co nie stoi na przeszkodzie orzeczeniu innych środków przewidzianych w ustawie na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów” Zbieg pozorny przepisów ustawy – Jeden czyn tego samego sprawcy wypełnia dwa lub więcej przepisów. sąd wymierza karę na podstawie przepisu przewidującego karę najsurowszą. które narusza tę samą normę. Art. to nie podlega odpowiedzialności za usiłowanie. 228 §1] i przepis posiłkowy – nadużycie służbowe w celu osiągnięcia korzyści majątkowej[art. II. Witold Kulesza: [Złośliwość wobec argumentów Zolla] Skoro tak to dochodzimy do wniosku. Zoll uważa. jeśli osoba odpowiada za usiłowanie. jeśli zabronione działanie sprawcy nie mieści się w zakresie przepisu pierwotnego. lecz używając reguły wyłączania wielości ocen prawno karnych sprowadzamy czyn do jednego przepisu. Reguły(wyłączanie wielości ocen prawno karnych): I. to nie bada się jego odpowiedzialności za usiłowanie. to przepis posiłkowy stosujemy wtedy i tylko wtedy. Jeśli zakwalifikujemy czyn sprawcy jako łapówkarstwo bierne. Jeśli odpada odpowiedzialność karna na pewnym etapie iter delicti to nie wznawia to odpowiedzialności karnej za etap poprzedni – np. 148 §2. Andrzej Zoll(komentarz krakowski): Ta reguła to błędne rozumowanie. 148 §. który stanowi podstawę oceny prawnokarnej(zgodnie z art. /np. /np. Lex primaria derogat legi subsidiariae(przepis pierwotny uchyla przepis posiłkowy) Jeśli mamy przepis o charakterze pierwotnym i posiłkowym. Lex specialis derogat legi generali(zasada specjalności) Przepis szczegółowy uchyla przepis ogólny. sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów” §3 „W wypadku określonym w §2. Jeśli sprawca dopuszcza się zabójstwa ze szczególnym okrucieństwem. jeśli odpowiada za dokonanie. Narażenie dobra chronionego prawem jest subsydiarne wobec naruszenie tożsamego dobra prawnego. 231 §4 „Przepisu §2[nadużycie służbowe w celu osiągnięcia korzyści majątkowych] nie stosuje się. który należy usunąć regułą specjalności. że w takich wypadkach nie ma zbiegu przepisów. kiedy nie stosuje się przepisu pierwotnego. sprawca spychał z dachu(narażając na bezpośrednie zagrożenie życia)i zepchnął(zabił) – sprawca odpowie za zepchnięcie/ 92 . która stanowi podstawę przepisu ogólnego. 11 jeden czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo). to jego zachowanie nie będzie zakwalifikowane jako nadużycie służbowe w celu uzyskania korzyści majątkowej. które to jest przepisem pierwotnym chroniącym dane dobro prawne.§1 „Ten sam czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo” §2 „Jeżeli czyn wyczerpuje znamiona określone w dwóch albo więcej przepisach ustawy karnej. 148 §2 . 228[łapownictwo bierne]” Odpowiedzialność karna za pewien etap na iter delicti jest formą subsydiarną w stosunku do formy bardziej zaawansowanej na drodze przestępstwa. Przepis szczegółowy jest tylko dopełnieniem do pełnego zakresu. sprawca został uznany ze niewinnego dokonania. 148 §1 – błąd logiczny. 231 §1]. gdyż to jest przepis posiłkowy. jeżeli czyn wyczerpuje znamiona czynu zabronionego określonego w art. /np. że sprawca zabił w art. a nie zabójstwa w typie podstawowym z art. przepis szczególny opisuje zachowanie. jest zbieg przepisów.

zatem przepis kradzieży z włamaniem nie zawiera odpowiedniej ilości kryminalnego bezprawia.. włamywacz aby dostać się do wnętrza starego kościoła wybił XV wieczny witraż. że przepis dotyczący kradzieży z włamaniem oddaje cały zakres kryminalnego bezprawia zawartego w czynie zniszczenia mienia przez włamywacza/ Wyjątek(z orzecznictwa): Nie zachodzi zbieg pozorny(nie działają zasady wyłączenia wielości ocen) gdy wartość zniszczonego przy kradzieży zabezpieczenia jest znacznie wyższa niż łup włamywacza. Podstawą odpowiedzialności karnej jest wtedy przepis konsumujący. art. wobec zniewag czy naruszenia nietykalności cielesnej) Zbieg rzeczywisty przepisów ustawy Zbieg rzeczywisty ma miejsce wtedy. Kara: Zgodnie z [art. które „nazwiemy” rozbojem ze skutkiem w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu/ Skazanie: Skazanie oznacza. że sprawca dokonał jednego przestępstwa. gdyż wartość mienia zniszczonego znacznie przewyższa wartość kradzieży. /np. /np. ze czyn dokonany przez sprawcę jest przestępstwem i sprawca ten podlega karze. Czy sprawca dopuścił się jednego przestępstwa kradzieży 100 cygar. który wypełnia znamiona przepisu konsumowanego. /np. ale nie stoi to na przeszkodzie. sprawca podczas rozboju tak intensywnie używał przemocy wobec swojej ofiary. Przyjmuje się. w przypadku rozboju z ciężkim uszczerbkiem sąd wymierzy karę w granicach surowszych przewidzianych dla uszczerbku od 2 lat do 12/ Zbieg przestępstw Sytuacja ta zachodzi. 279] i dopuszcza się przy tym zniszczenia zamków w drzwiach mieszkania[art. po czym skradł 200 zł z pojemniczka z darami na kwiaty – nie będzie to pozorny zbieg przepisów. /klasyczny przykład: kamerdyner co wieczór zabierał jedno drogie cygaro z gabinetu swego pracodawcy i wypalał je przed pójściem do domu. która w obecnym uregulowaniu z 1997 została zastąpiona dwoma pojęciami: • Czyn ciągły • Ciąg przestępstw 93 . gdy powstaje pytanie czy wielość zachowań sprawcy mających miejsce w krótkim odstępie czasu traktować jako jeden czyn. gdy z dwóch lub więcej przepisów konkurujących nie da się wybrać jednego stanowiącego podstawę do odpowiedzialności karnej.III Lex consumens derogat legi consumptae Przepis konsumujący uchyla przepis konsumowany. czy też jako oddzielne przestępstwa. 288 – uszkodzenie mienia]. W sytuacji zbiegu przestępstw sąd tworzy „nowy” typ rodzajowy przestępstwa posługując się znamionami zawartymi w dwóch lub więcej przepisów. 207[znęcanie się] jest konsumujący wobec działań które składają się na znęcanie się{np. a nie rzeczy skradzionej. /np. aby zastosował inne środki reakcje przewidziane w innych przepisach stanowiących podstawę skazania. gdyż jeden czyn może stanowić tylko jedno przestępstwo[art. 11 §1] /Sąd uzna. że czyn odpowiada wszystkim pięciu elementom przestępstwa. czy też 100 kradzieży jednego cygara?/ W kodeksie karnym z 1932 istniała konstrukcja przestępstwa ciągłego. O społecznej szkodliwości tego czynu decyduje wartość zniszczonej rzeczy. stworzonego z połączenia znamion. Skazanie dogmatycznie nie zawiera wymierzenia kary. który stwierdza. Regułę tę stosujemy gdy przepis konsumujący oddaje całą zawartość kryminalnego bezprawia czynu. sprawca włamuje się do mieszkania w celu kradzieży[art. którego dopuścił się sprawca/ Np. 11 §3] Sąd wymierza karę na podstawie przepisu przewidującego najsurowszą odpowiedzialność karną. że doprowadził do ciężkiego uszczerbku na zdrowiu/ Jeżeli czyn wypełnia znamiona dwóch lub więcej przepisów to sąd skazuje za jedno przestępstwo na podstawie wszystkich zbiegających się przepisów ustawy. jest procesem poprzedzającym.

sprawca codziennie kradł z domu ofiary jedno cygaro warte 300 PLN przez 100 dni. Wąsek)/zwolennik przestępstwa ciągłego z 32): Warunkiem przyjęcia czynu ciągłego jest z góry powzięty zamiar sprawcy(np./ Aby uznać wielość czynów za jedno przestępstwo należy wykonać test usiłowania(czy jedno działanie sprawcy było usiłowaniem dokonania całego przestępstwa?) /np. bo mimo wielu zachowań przestępczych odpowie jak za jeden czyn( w kodeksie z 1932 zaostrzało to odpowiedzialność karną – w obecnym tej odpowiedzialności nie zaostrza). 91 §1 „Jeżeli sprawca popełnia w podobny sposób. podjętych w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru. gdzie wiele zachowań uważane jest za oddzielne przestępstwa popełniane w ciągu. to każdy kolejny czyn nie jest już podjęty ze z góry powziętym zamiarem. Najczęściej ma to miejsce wtedy. a więc zostaną zakwalifikowane jako jeden czyn ciągły. potem kierownice itp. chociażby nieprawomocny. Konstrukcja czynu ciągłego nie łączy się z ustawowym zaostrzeniem wymiaru kary!!! Sąd wymierzając karę za zachowania jednostkowe wchodzące w skład jednego czynu ciągłego nie może przekroczyć ustawowego zagrożenia przewidzianego dla przestępstwa tego rodzaju.Czyn ciągły (pojęcie łączy się z pozornym zbiegiem przestępstw – wiele zachowań. która zastąpiła znane z wcześniejszych uregulowań przestępstwo ciągłe. gdy sprawca postanawia dokonać jedno przestępstwo „na raty”. najpierw koło. a więc to nowe przestępstwa. jedno przestępstwo) Art. więc odpowie za czyn ciągły kradzieży do maksymalnej wysokości kary przewidzianej za kradzież od 3 miesięcy do lat 5/ Ciąg przestępstw Jest to kolejna konstrukcja. w krótkich odstępach czasu. 12 „Dwa lub więcej zachowań. zanim zapadł pierwszy wyrok. Jest związana z rzeczywistym zbiegiem przestępstw. Krytyka(A. pracownik salonu samochodowego postanawia ukraść samochód. warunkiem uznania wielości zachowań za jeden czyn zabroniony jest tożsamość pokrzywdzonego” Czyn ciągły – Warunki: • Z góry powzięty i ciągle odnawiający się zamiar • Dwa lub więcej czyny tego samego rodzaju • Krótki odstęp czasu • Jeżeli to przestępstwo przeciw osobie(naruszające dobra osobiste) to musi być to ta sama osoba W obecnym kodeksie karnym uznanie zachowań sprawcy za jeden czyn ciągły jest dla niego korzystniejsze. jeśli urzędnik przerwał ten zamiar. /np. co do któregokolwiek z tych 94 . ale codziennie wynosi jedną część. jeżeli przedmiotem zamachu jest dobro osobiste. potem drugie. ze miał na celu kradzież całego pojazdu to będzie to zakwalifikowane jako czyn ciągły/ Wymagany jest również krótki odstęp czasu pomiędzy poszczególnymi zachowaniami składającymi się na dany czyn ciągły(uznaje się kilka do kilkunastu dni)./np. Słabość tej koncepcji: Dwa artykuły zniesławiające tę samą osobę zostały wydane w krótkim czasie i ze z góry podjętym zamiarem zniesławienia tej osoby. Art. to nastąpi przerwanie czynu ciągłego i powrót do dokonania będzie stanowił odrębny czyn zabroniony. dwa lub więcej przestępstw. Jeżeli zatem przerwa trwała dłużej. jeżeli zostanie zatrzymany sprawca kradzieży koła do samochodu i udowodnimy. uważa się za jeden czyn zabroniony.

którego znamiona każde z tych przestępstw wyczerpuje. że ustawodawca objął opisem wielość jednostkowych zachowań. sąd orzeka karę łączną. art. że nie jest to handel ludźmi. 207[znęcanie się] – ustawodawca projektując ten przepis objął przestępstwem znęcania się wielość zachowań sprawcy.przestępstw. zbiorowe): Wiele czynów może być potraktowane jako jedno przestępstwo gdy w ustawie opis tego zachowania jest tak sformułowany. /np. aby powstała odpowiedzialność karna. 95 . przypalenie dziecka papierosem/ Wyjątkiem jest także przepis dotyczący handlu ludźmi[art. / Sąd Okręgowy miasta „L” stanął przed pytaniem jak zakwalifikować czyn człowieka. ze podlega karze ten kto uprawia handel ludźmi. wskazując na przestępstwo wieloczynowe. na podstawie przepisu. kilkanaście dni) • Przestępstwa popełniane zanim zapadł wyrok skazujący za któreś z tych przestępstw(choćby był to wyrok nieprawomocny) Jeżeli 4 powyższe warunki są spełnione. Ma to miejsce zawsze wtedy. orzeczona w wyroku łącznym kara nie może przekroczyć górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. 85 popełnia dwa lub więcej ciągów przestępstw określonych w §1 lub ciąg przestępstw oraz inne przestępstwo. gdyż był to niewątpliwe handel ludźmi. I – przestępstwo wieloczynowe(kolektywne. sąd orzeka 1 karę. sprawca włamał się do kilku samochodów po kolei kradnąc z nich radia i znaleziono je w trakcie przeszukania w jego mieszkaniu/ Pozorny zbieg przestępstw Możemy mieć także do czynienia z pozornym zbiegiem przestępstw. że wynika bez wątpliwości. by łącznie zakwalifikować je jako znęcanie się/ Przy znęcaniu się wyjątkowo jeden czyn może stanowić o bycie przestępstwa wieloszynowego/np. stosując odpowiednio przepisy tego rozdziału” §3 „Jeżeli sprawca został skazany dwoma lub więcej wyrokami za przestępstwa należące do ciągu przestępstw określonego w § 1. w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę” §2 „Jeżeli sprawca w warunkach określonych w art. II – przestępstwo dwuaktowe: Opis przestępstwa zawiera dwa czyny(dwie przesłanki)które muszą być spełnione łącznie. którego znamiona każde z tych przestępstw wyczerpuje” Ciąg przestępstw – Warunki: • Ten sam sprawca • Czyny dokonane w podobny sposób • Krótkie odstępy czasu(kilka. który może być dokonany jednym czynem mimo. którego znamiona. który tylko jeden raz sprzedał jedną osobę – sąd uznał. sąd orzeka jedną karę na podstawie przepisu. mimo wielości jednostkowych przestępstw. kiedy dwa lub więcej zachowania sprawcy traktujemy jak jeden czyn zabroniony. /np. każde z tych jednostkowych przestępstw wyczerpuje. takich jak zniewagi czy naruszenie nietykalności cielesnej. gdyż to zachowanie człowieka nie miało charakteru wieloszynowego/ Sąd oczywiście popełnił błąd. przewidzianego w przepisie. Sąd wymierza karę w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę (nadzwyczajne obostrzenie kary) za jeden ciąg przestępstw. że z treści przepisu wynika wieloszynowość. 253] Przepis przewiduje.

/np. ukradł samochód. jeździł nim przez jakiś czas. Wtedy gdy sprawca dopuszcza się czynu na określonym etapie iter delicti. co do któregokolwiek z tych przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne podlegające łączeniu. Sądy traktują kwalifikowaną formę wypadku drogowego spowodowaną ucieczką sprawcy jako współukaranie nieudzielenia pomocy. Działa w tym samym miejscu(lub wobec tej samej osoby) c. z którego każde jest oddzielnie penalizowane w ustawie karnej /np. 177] kiedy sprawca następnie ucieka z miejsca zdarzenia./np. 230] ustawodawca dla zaistnienia tego przestępstwa wymaga aby sprawca: • Powołał się na wpływy • Podjął się pośrednictwa w załatwieniu sprawy Występuje także wtedy. Odstęp czasu był niewielki Jeśli te wymogi nie będą spełnione to zbieg przestępstw będzie rzeczywisty i sprawca poniesie odpowiedzialność karną za dwa oddzielne przestępstwa. a następnie dopuszcza się drugiego czynu na następnej stacji iter delicti. chociażby nieprawomocny. przestępstwo płatnej protekcji[art. a potem go zniszczył. biorąc za podstawę kary z osobna wymierzone za zbiegające się przestępstwa” Rzeczywisty zbieg przestępstw ma miejsce gdy ten sam sprawca popełnia 2 lub więcej przestępstw. a za parę dni próbuje jeszcze raz i tym razem ją zabija. Odpowie za jedno zabójstwo./np. 96 . 85 „Jeżeli sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw zanim zapadł pierwszy wyrok. Jeżeli sprawca zbiegł z miejsca przestępstwa lub był pod wpływem alkoholu. że do zaistnienia przestępstwa rozboju wymagane jest zarówno użycie siły fizycznej jak i kradzież/ III – współukarane czyny uprzednie: Dwa czyny traktujemy jako pozorny zbieg przestępstw: 1. to kara zostanie wymierzona w graniach od dolnej granicy zwiększonej o połowę do górnej granicy zwiększonej o połowę. IV – współukarane czyny następcze: Sprawca korzysta z owoców przestępstwa lub zaciera ślady. że ukaranie za czyn poprzedni będzie uznane za współukarane za czyny następcze. a owo korzystanie lub zacieranie śladów stanowi odrębne przestępstwo. w którym będzie zawierać się kara za usiłowanie – warunki: a. facet strzela do żona – nie trafia. a nie za późniejsze zniszczenie cudzego mienia/ Współukaranie czynów następczych nie ma zastosowania przy przestępstwie spowodowania wypadku drogowego[art. Odpowie za kradzież. a następnie wspólnie ze sprawcą dokonuje czynu zabronionego. przestępstwo rozboju – ustawodawca zadecydował.(ukaranie za następny etap będzie zawierało również karę za etap poprzedni). sąd orzeka karę łączną. z których każde jest oddzielne i podlega karze tego samego rodzaju i nie jest to pozorny zbieg przestępstw i nie zapadł wyrok co do któregokolwiek z tych przestępstw. jednak przyjmujemy. kiedy ustawodawca przewiduje dwa zachowania składające się na dane przestępstwo. 2. Sprawca dopuszcza się jednym czynem podżegania lub pomocnictwa. ale jest to rozumowanie błędne dogmatycznie: • Spowodowanie wypadku(nieumyślne) • Nieudzielenie pomocy(umyślne) /nie da się dogmatycznie uzasadnić współukaranie za dane przestępstwa/ Rzeczywisty zbieg przestępstw Art. Ten sam sprawca b.

czyli ustalenia kryteriów. Środki karne stosowane są obok kary i mają na celu wyrządzenie dodatkowej dolegliwości dostosowanej do charakteru popełnionego przestępstwa. Cechy kary kryminalnej: • może być wymierzana tylko w razie popełnienia przestępstwa • dolegliwość. 87] Jeżeli zbiega się kara pozbawienia wolności z karą ograniczenia wolności. a następnie orzeka karę łączną. Ich katalog wymienia art. Nauka o karze/O. 86]: • (minimum) najwyższa z kar wymierzonych za popełnione przestępstwa • (maximum) suma wymierzonych kar(nie może być więcej niż suma poszczególnych) • (maximum) 15 lat pozbawienia wolności (i odpowiednia stawka grzywny itp. 39 K. [Art. J. Waszczyński) jest środkiem przymusu państwowego stosowanym przez sąd wobec sprawcy przestępstwa. 88] Jeżeli najsurowszą karą orzeczoną za zbiegające się przestępstwa jest kara 25 lat pozbawienia wolności albo kara dożywotniego pozbawienia wolności.Bączyk/ Kara kryminalna(pojęcie. to orzeka się tą karę jako karę łączną. zagrożenie karne zawarte w ustawie 2.W takich okolicznościach sąd wymierza karę za każde z tych przestępstw. na podstawie których jest ona wymierzana przez sąd Kara kryminalna (def. Jeśli zbiegają się dwie lub więcej kar 25 lat pozbawienia wolności sąd może orzec jako karę łączną karę dożywotniego pozbawienia wolności.: • pozbawienie praw publicznych • zakaz zajmowania określonego stanowiska • zaraz wykonywania określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej • zakaz prowadzenia pojazdów 97 . kara orzeczona w wyroku skazującym 3. współmiernej do wagi popełnionego czynu przestępnego i wyrażającej potępienie jego sprawcy. a każda próba wymierzenia jej na własną rękę traktowana jest jako działanie bezprawne • powszechność – może być stosowana do każdego. Jest ona jednak wymierzana tylko wtedy. polegającym na wyrządzeniu określonej dolegliwości o charakterze osobistym. jaką ma wyrządzać sprawcy przestępstwa • osobisty charakter kary – musi być ona wymierzona w sprawcę przestępstwa (tu wątpliwości budzi kara grzywny) • jest środkiem przymusu państwowego – wymierzać ją może tylko państwo. gdy zostaną spełnione wszystkie warunki odpowiedzialności karnej. kara wykonana Odpowiedzialność karna zawsze wiąże się z koniecznością wymierzenia sankcji za popełnienie przestępstwa. Kara łączna[Art. to sąd wymierza karę łączną pozbawienia wolności przyjmując. kto dopuszcza się przestępstwa • współmierność do wagi popełnionego czynu oznacza konieczność racjonalizacji kary. teorie cele) POJĘCIE KARY KRYMINALNEJ Można wyróżnić 3 aspekty kary: 1.k.) [Art. że miesiąc ograniczenia wolności to 15 dni pozbawienia wolności.

jakie wyrządził sprawca. by sprawca odpokutował. Celem finalnym wszystkich teorii jest ograniczenie przestępczości. nie ma żadnych innych celów. Filozoficznie uzasadniane przez poglądy Kanta. Ma służyć również przywróceniu ładu i porządku społecznego.in. Karę wymierza się tylko po to. RACJONALIZACJA KARY Racjonalizacja kary to uzasadnienie dla stosowania przez państwo określonych środków reakcji na przestępstwo. Teorie kary są bardzo ściśle powiązane z teoriami przestępstwa. Beccarii. Wyróżniane są 3 rodzaje poglądów uzasadniających sens karania: Teorie absolutne (retrybutywne) – kara jest reakcja państwa na popełnione przestępstwo oraz jednym z warunków skuteczności prawa karnego. by nie powrócił on do popełniania przestępstw oraz by inni powstrzymali się od tego typu działań. które generuje przestępców spośród siebie. Związana z socjologiczną szkołą prawa.• • • • • przepadek przedmiotów obowiązek naprawienia szkody nawiązka świadczenie pieniężne podanie wyroku do publicznej wiadomości Środki zabezpieczające są to środki penalne. Ma ona naprawić moralne zło. Kara to odpłata. <patrzenie w przód> Teorie mieszane – elementy moralne jak i utylitarne. że ich celem nie jest wyrządzenie dolegliwości sprawcy. Jej zwolennikiem był Liszt. Makarewicz. Benthama. które stosowane są wobec sprawców. Hegla. Przestępczości winne jest społeczeństwo. który został naruszony wraz z popełnieniem przestępstwa. Wg tej teorii kara powinna być dostosowana do indywidualnych cech i właściwości sprawcy i w optymalnym zakresie prowadzić do jego resocjalizacji. by „odechciało mu” się popełniać przestępstwa w przyszłości. która ma spełniać cele prewencyjne. Środki związane z poddaniem sprawcy próbie – należą do nich: • warunkowe umorzenie postępowania karnego • warunkowe zawieszenie wykonania kary • warunkowe przedterminowe zwolnienie 2. Współczesne teorie kary: 98 . ale też powodować. ale też na resztę społeczeństwa. Kodeks z 1997 roku bliższy jest modelowi resocjalizacyjno-represyjnemu. dlatego najważniejsze jest przywrócenie człowieka społeczności. <patrzenie wstecz> Teorie względne (utylitarne) – kara to środek oddziaływania na sprawcę przestępstwa. Sensem kary jest sprawiedliwa odpłata. Związane z socjologiczna szkołą prawa karnego. J. Sprawca powinien być tak ukarany. Różnią się od kary tym. Ma na celu nie tylko wymierzenie kary sprawcy. Teorie te wynikały z klasycznej szkoły prawa. którym z powodu niepoczytalności nie można przypisać winy. Zwolennikiem tej teorii był m. Kodeks z 1969 roku bliższy był modelowi represyjno-resocjalizacyjnemu. Początków tej myśli doszukiwać się można u Seneki.

). Dziś przez prewencję generalną należy rozumieć pozytywnie. W drobnych sprawach jest to bardzo dobre rozwiązanie. potencjalnych sprawców. tj. Kary(rodzaje) Art. zadośćuczynienie wyrządzonym krzywdom. 32 K. bez wychowawczego nazywane jest poprawą jurydyczną. Zalety: 99 . Jest jednym ze środków karnych (art. poprzez resocjalizację. Prewencja indywidualna – działanie zapobiegawcze i wychowawcze na sprawcę. GRZYWNA Kara majątkowa. Osiągnięcie celu zapobiegawczego. – za przestępstwo mogą być wymierzone następujące kary: • grzywna • ograniczenie wolności • pozbawienie wolności (dla żołnierzy – może być areszt wojskowy) • 25 lat pozbawienia wolności • dożywotnie pozbawienie wolności Kolejność ważna. prace na rzecz lokalnej społeczności. gdyż tylko taka może prowadzić do prewencji indywidualnej i generalnej.Model sprawiedliwości retrybutywnej – związany z neoklasycyzmem prawniczym. Naprawienie szkody (kompensacja) – domena prawa cywilnego. Przejawem tego jest mediacja. Mącior. Większą pewność. 46 K. a dopiero w ostateczności surowszej. lecz również zadośćuczynienie moralne. W tym ujęciu celem jest kształtowanie postaw i poczucia. Cel zapobiegawczy zostaje spełniony.k. iż sprawca nie powróci na drogę przestępstwa daje realizacja zarówno celu zapobiegawczego. Wg tego modelu kara powinna być celowa i surowa.). sprzeczna z zasadami humanitaryzmu (art.k. a kara ma na celu jedynie odstraszenie innych. jak i celu wychowawczego. jako kształtowanie świadomości prawnej społeczeństwa poprzez zagrożenie karą oraz jej wymierzanie. Model sprawiedliwości naprawczej – w modelu tym ważną rolę pełni pojednanie. że prowadzi on do braku rozgraniczenia między prawem karnym a prawem cywilnym CELE KARY I ŚRODKÓW KARNYCH Cel sprawiedliwościowy – kara powinna wyrządzać sprawy tylko taką dolegliwość. Sąd zawsze bierze pod uwagę pojednanie się poszkodowanego ze sprawcą. gdyż sąd powinien najpierw rozważyć możliwość wymierzenia kary łagodniejszej. Przeciwnicy podnoszą zarzut. Przedstawiciel: prof. że prawo jest egzekwowane. prewencja negatywna. wspólne ustalenie odszkodowania. jaka jest współmierna do jego winy i wagi (stopnia społecznej szkodliwości) popełnionego czynu. Jest to tzw. Sąd orzeka karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko wtedy. Prewencja generalna – początkowo oznaczała odstraszanie potencjalnych sprawców poprzez zagrożenie karą oraz jej orzekanie i wykonanie. gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary. Duże znaczenie mają tu środki karne. Dolegliwość: uszczuplenie majątku skazanego. Składa się na nie nie tylko wymiar finansowy. Jest szeroko stosowana we współczesnych systemach prawnych. 3 K. gdy sprawca nie powraca na drogę przestępstwa.k.

• nie orzeka się w grzywny obok kary ograniczenia wolności -> wyjątek: w razie warunkowego zawieszenia wykonania kary ograniczenia wolności. Grzywna samoistna – orzekanie: • przestępstwo zagrożone wyłącznie kara grzywny lub karą grzywny alternatywnie z innymi karami • w razie stosowania art.• • kara wolnościowa (nie wiąże się z izolowaniem sprawcy od rodziny i społeczeństwa. 1969 oraz niektóre ustawy zawierające ustawy karne)!!! SYSTEM STAWEK DZIENNYCH Zastosowany po raz pierwszy w krajach skandynawskich. zarobkowe i osobiste W systemie kwotowym nie ma praktycznie możliwości dopasowania grzywny do wagi czynu ze względu na konieczność jednoczesnego dopasowania sytuacji majątkowej i osobistej skazanego. Ustalenie ostatecznego wymiaru grzywny odbywa się w 2 etapach. innej osoby fizycznej lub prawnej. Grzywna kumulatywna – wymierzana obok kary pozbawienia wolności. 115 §4 – korzyść dla siebie. jednostki organizacyjnej nie mającej osobowości prawnej oraz grupy osób prowadzącej zorganizowaną działalność przestępczą. 100 .k. 58 §3 (pozwala sądowi na zrezygnowanie z kary pozbawienia wolności i orzeczenie grzywny. W każdym sąd rozważa inne przesłanki decydujące o wymiarze kary: I ETAP: o ustalenie liczby stawek dziennych. demoralizacją) wykonanie tej kary nie wiąże się z kosztami ze strony państwa. 60 §6 pkt 2 i 3) Grzywna kumulatywna: • ma na celu zwiększenie represji karnej • orzekana fakultatywnie (art. koniecznością przerwania pracy. Nie dotyczy to orzeczenia kary 25 lat lub dożywotniego pozbawienia wolności). W obecnym systemie karnym funkcjonują 2 systemy wymiaru grzywny – stawek dziennych (K. a wręcz powiększa jego dochody Wady: • brak osobistego charakteru dolegliwości (może zapłacić ktoś inny) • każde uszczuplenie majątku skazanego stanowi dolegliwość dla jego rodziny Grzywna samoistna – wymierzana jako jedyna dolegliwość (+ ewentualnie środek karny). 1997) oraz system kwotowy (K. 33 §2 – sąd może wymierzyć grzywnę obok pozbawienia wolności.k. jeżeli przestępstwo jest zagrożone karą nie przekraczająca 5 lat pozbawienia wolności) • w razie zastosowania nadzwyczajnego złagodzenia kary (art. Korzyść majątkowa – art. jeśli sprawca dopuścił się czynu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub taką korzyść osiągnął. dopasowując ją do wagi czynu oraz winy sprawcy (bierze się pod uwagę dyrektywy wymiaru kary) o nie bierze się pod uwagę sytuacji majątkowej skazanego II ETAP o ustalenie wysokości jednej stawki dziennej o sąd bierze pod uwagę sytuację indywidualne możliwości majątkowe.

Najniższa liczba stawek dziennych może wynosić 10. okoliczności wskazują. KARA OGRANICZENIA WOLNOŚCI Alternatywa dla krótkoterminowego pozbawienia wolności. Praca ta trawa min. Gdy nie można zastosować ww. 34 §1). Górna granica liczby stawek dziennych może ulec modyfikacji: 1. po wyrażeniu zgody przez skazanego. 296 §3. grzywna wymierzana w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary ograniczenia wolności oraz łączna kara z takich grzywien nie może przekroczyć 90 stawek dziennych Wysokość jednej stawki dziennej nie może być niższa od 10 zł ani przekraczać 2000 zł. 299 (pranie brudnych pieniędzy) – zwiększenie do 2000 stawek dziennych 2. rodzinne • stosunki majątkowe • możliwości zarobkowe • zobowiązania względem innych osób (np. sąd może zmienić grzywnę (nie przekraczającą 100 stawek dziennych) na pracę społecznie użyteczną. nadzwyczajne obostrzenie kary lub wymierzenie kary łącznej do 540 stawek dziennych 3. art. że nie uiści on grzywny i nie będzie można jej ściągnąć w drodze egzekucji. alimenty) Grzywny nie orzeka się. gdy dochody sprawcy i inne ww. Skazany jej wzywany do dobrowolnego uiszczenia kary grzywny w terminie 30 dni. Obowiązki: • z mocy prawa: o zaniechanie zmiany miejsca stałego pobytu bez zgody sądu o wykonywanie pracy wskazanej przez sąd o udzielania wyjaśnień dotyczących przebiegu odbywania kary • na mocy decyzji sądu 101 . z których najważniejszy to obowiązek pracy. Nie ma charakteru izolacyjnego. a największa 360. a jeśli ustawa nie przewiduje pozbawienia wolności za to przestępstwo – nie więcej niż 6 miesięcy. Wymierza się w miesiącach – od 1 do 12 (art. W szczególnych wypadkach grzywnę można rozłożyć na 3 lata. Granice obowiązku pracy wyznacza przepis art. Jeśli termin ten upłynie bezskutecznie. 35 §1.Grzywnę określa się poprzez określenie jednej stawki dziennej oraz ilość stawek. Orzekając wysokość sąd bierze pod uwagę (na podstawie art. a max. wariantów (brak zgody na pracę) sąd orzeka wykonanie zastępczej kary pozbawienia wolności: 1 dzień = 2 stawki dzienne grzywny Kara zastępcza nie może przekraczać 12 miesięcy pozbawienia wolności lub górnej granicy kary pozbawienia wolności za to przestępstwo. Sąd może odroczyć ściągnięcie grzywny. miesiąc. gdy ściągnięcie grzywny przyniosłoby zbyt ciężkie skutki dla jego rodziny. Gdy egzekucja okaże się bezskuteczna. 12 miesięcy. lub rozłożyć ją na raty (na rok). 297 §1 (oszustwo kredytowe) lub art. grzywnę ściąga się w drodze egzekucji. Dolegliwość: nałożenie na skazanego szeregu obowiązków. 33 §3): • dochody sprawcy • warunki osobiste. grzywna wymierzana w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności oraz jako kara łączna z takich grzywien – nie może przekroczyć 180 stawek dziennych 4. skazanie za przestępstwo z art.

Kara dożywotniego pozbawienia wolności ma głównie cel prewencyjny – odizolowanie sprawcy najcięższych zbrodni od społeczeństwa. 35): 1. 322). 25 lat pozbawienia wolności 3. 3 rodzaje: 1. pozbawienie wolności 2. Wymierzana jest żołnierzom na czas nie krótszy niż 2 miesiące i nie dłuższy niż 2 lata. dożywotnie pozbawienie wolności Jakościowo się nie różnią. placówce służby zdrowia. a najdłużej 15 lat. Np. W podstawowym rodzaju kara pozbawienia wolności trwa najkrócej miesiąc. Stosuje się odpowiednio przepisy o karze pozbawienia wolności. „grozi kara pozbawienia wolności do lat 3” należy rozumieć „od miesiąca do lat 3”. instytucji albo organizacji społecznej Obowiązek pracy (dwa warianty – art. Odmiennością charakteryzuje się jedynie kara aresztu wojskowego (art. W tym czasie skazany nie może bez zgody sądu rozwiązać stosunku pracy. potrącenie od 10 do 25% wynagrodzenia miesięcznego na rzecz skarbu państwa albo na cel społeczny wskazany przez sąd. kara zastępcza nie może przekraczać 6 miesięcy. Pełni funkcje ochronna i odstraszającą. Jedyną karą bezwzględnie oznaczoną jest kara 25 lat pozbawienia wolności. 102 . jednak jego zgoda nie jest dla sądu wiążąca. Skazany podlega w czasie jej odbywania szkoleniu wojskowemu. wykonywanie nieodpłatnej. od 20 do 40 godzin 2. 37) Najsurowsza sankcja karna. rodzaj i sposób wykonywania pracy określa sąd po wysłuchaniu skazanego. Wymierzana jest w miesiącach i latach (wyjątek stanowi zastępcza kara pozbawienia wolności). czas. stowarzyszenia. Uchylanie się od tej kary skutkuje orzeczeniem zastępczej kary grzywny: 1 dzień ograniczenia wolności = 1 stawka dzienna Jeżeli orzeczenie zastępczej kary grzywny jest niecelowe sąd orzeka zastępczą karę pozbawienia wolności: 2 dni pozbawienia wolności = 1 dzień ograniczenia wolności Jeśli ustawa nie przewiduje za dane przestępstwo kary pozbawienia wolności. Dolegliwość: godzi w podstawowe prawo każdego obywatela – wolność. dozorowanej pracy na cele społeczne.o o o o o przeproszenie pokrzywdzonego łożenie na rzecz innej osoby powstrzymywanie się od nadużywania alkoholu lub innych środków odurzających naprawienie szkody w całości lub w części ponadto może oddać skazanego pod nadzór kuratora lub osoby godnej zaufania. wskazane przez sąd w odpowiednim zakładzie pracy. gdy każda z nich polega na umieszczeniu skazanego w zakładzie karnym. KARA POZBAWIENIA WOLNOŚCI (art. Miejsce. opieki społecznej itp.

nawiązka 7. Poza art. odznaczeń i tytułów honorowych przyznawanych przez uprawnione do tego podmioty (Prezydenta RP. prowadzenia działalności gospodarczej lub prowadzenia pojazdów stanowi występek zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 3.) oraz w stosunku do podmiotów takiej władzy nie sprawujących. Utrata czynnego i biernego prawa wyborczego do organów władzy publicznej. 39 znajdują się środki karne o charakterze probacyjnym. pozbawienie praw publicznych 2. członka KRRiTV. wykonywania zawodu. zakaz prowadzenia pojazdów 4. 45) 2. 39 znajdują się: 1. 39 mogą być używane również jako środki zabezpieczające (art. zakaz zajmowania określonego stanowiska lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej 3. Utrata posiadanego stopnia wojskowego i powrót do stopnia szeregowego. podanie wyroku do publicznej wiadomości Poza treścią art. 324 §1: • obniżenie stopnia wojskowego • wydalenie z zawodowej służby wojskowej • degradacja Niestosowanie się do orzeczonych przez są zakazów zajmowania stanowiska. sędziego TS. sędziego TK. Senatu. zwrot korzyści majątkowej (art. notariusza itp. przepadek przedmiotów 5. Nie można pozbawić czynnego i biernego prawa wyborczego do partii politycznych. samorząd terytorialny. Może nastąpić w stosunku do podmiotów sprawujących taką władzę (Prezydenta RP. władze wyższej uczelni) oraz utraty zdolności do ich uzyskania w okresie trwania tego środka karnego. Jest to zakaz wykonywania funkcji sędziego (także TK i TS). arbitra. świadczenie pieniężne 8. ławnika. 1. 52) Środki karne stosowane wobec żołnierzy wymienia art. Utrata prawa do udziału w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości oraz do pełnienia funkcji w organach i instytucjach państwowych i samorządu terytorialnego i zawodowego. organów samorządu zawodowego lub gospodarczego. Dotyczy to też członkowstwa w komisjach orzekających w sprawach dyscyplinarnych. Art. 2. a także utraty orderów. fundacji itp. 103 . 39 wymienia następujące środki karne: 1. przepadek korzyści majątkowych uzyskanych z popełnienia przestępstwa (art. izb lekarskich itp. Krajowej Rady Sądownictwa.Środki karne Środki karne – w kodeksie z 1969 roku znane jako kary dodatkowe. Mogą być orzekane obok kary zasadniczej lub zamiast niej. 3. Sejmu. rad gmin i ich komisji. obowiązek naprawienia szkody 6. 99). POZBAWIENIE PRAW PUBLICZNYCH Szeroki zakres stosowania. Środki karne wymienione w art.

od roku do 10 lat. nabywa się zdolność do ponownego uzyskania praw publicznych. stanowiska lub wykonywanego zawodu (między nadużyciem stanowiska/zawodu a przestępstwem istnieje związek przyczynowy oraz gdy uprawnienia sprawcy umożliwiły mu lub ułatwiły dokonanie przestępstwa) Zachowania te mogą być objęte umyślnością lub nieumyślnością. na który środek ten został orzeczony. zagrożone karą pozbawienia wolności do lat 3. że dalsze zajmowanie stanowiska lub wykonywanego zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem” – zazwyczaj chodzi tu o niedołożenie należytych starań w ich wykonywaniu. wykonywany po odbyciu kary pozbawienia wolności. lecz nie można pozbawić stopni naukowych i tytułów zawodowych (profesora. By sąd orzekł ten środek karny. jeżeli sprawca przestrzegał porządku prawnego. Okazanie (np. Zakaz zajmowania określonego stanowiska lub wykonywania określonego zawodu. popełnione zostało w związku z prowadzeniem takiej działalności • jej dalsze prowadzenie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.Można pozbawić skazanego tytułu dr honoris causa. Zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej. że środek ten został wykonany. które sprawca posiadał w chwili orzeczenia. ZAKAZ ZAJMOWANIA OKREŚLONEGO STANOWISKA. Środek ten orzeka się fakultatywnie w przypadku skazania na karę pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3 za przestępstwo popełnione w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie (pojecie szersze niż „niskie pobudki” – z chęci uzyskania korzyści majątkowej. zajmowania stanowiska lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej stanowi przestępstwo z art. nie przyszłe! Okres. 244. Pozbawienie praw publicznych orzeka się w latach od roku do 10 lat. uznać. magistra). gdy: • przestępstwo. odporności na stres) też musi mieć związek z popełnionym przestępstwem! 2. Orzeczony jedynie wtedy. przy popełnieniu przestępstwa. na który środek ten został orzeczony. Zakaz ten orzeka się fakultatywnie w latach. nie biegnie czasie odbywania kary pozbawienia wolności. a zakaz był wykonywany przynajmniej przez rok. chyba że ustawa daje możliwość orzeczenia w innym wymiarze. „Okazanie. Obowiązuje od uprawomocnienia się wyroku. Po terminie. na jaki został ten środek orzeczony. 104 . za które nastąpiło skazanie. Naruszenie orzeczonego przez sąd zakazu wykonywania zawodu. WYKONYWANIA OKRESLONEGO ZAWODU LUB PROWADZENIA OKREŚLONEJ DZIAŁALNOŚCI GOSPODARCZEJ Trzy różne zakazy: 1. że sprawca nadużył. Nie musi to oznaczać zakazu wykonywania zawodu – zakresy tych znamion nie pokrywają się. nie przywrócenia!! Przedmiotem orzeczenia mogą być tylko prawa. brak wiedzy. Sąd po upływie połowy okresu. z zemsty). muszą być spełnione warunki: • Wykazanie.

uznać. Przez „pojazd” należy rozumieć wszelki pojazd przystosowany do poruszania się po drodze publicznej. barku poczucia odpowiedzialności. jeżeli sprawca przestrzegał porządku prawnego. ZAKAZ PROWADZENIA POJAZDÓW (art. uznać. LUB Zbiegł z miejsca zdarzenia. 3. do sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa takiej katastrofy lub zbiegł z miejsca wypadku. Może być orzeczony (fakultatywnie) w razie skazania osoby uczestniczącej w ruchu za przestępstwo przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. istotnej wady wzroku kierującego. że środek ten został wykonany. 42) 1.): • Pojazdy silnikowe • Maszyny samobieżne • Maszyny rolnicze. do sprowadzenia bezpośredniego niebezpieczeństwa takiej katastrofy lub zbiegł z miejsca wypadku. LUB • Zbiegł z miejsca zdarzenia.Sąd po upływie połowy okresu. Zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych. wodnym lub powietrznym. leśne • Maszyny szynowe. Pojazdy mechaniczne (m. a zakaz był wykonywany przynajmniej przez rok. jeżeli okoliczności popełnionego przestępstwa wskazują na to.in. pod wpływem środka odurzającego. jeżeli sprawca przestrzegał porządku prawnego. na który środek ten został orzeczony. 2. w którym doszło do sprowadzenia katastrofy w ruchu lądowym. wodnej lub powietrznej. pod wpływem środka odurzającego. a zakaz był wykonywany przynajmniej przez rok. Orzeczenie następuje na czas od roku do 10 lat (do lat 2 w związku z warunkowym umorzeniem postępowania) oraz tytułem środka zabezpieczającego. wodnym lub powietrznym. iż prowadzenie pojazdów określonego rodzaju zagraża bezpieczeństwu w komunikacji z powodu. że środek ten został wykonany. np. będąc w stanie nietrzeźwości . jeżeli zaistniała choć jedna z przesłanek: • Sprawca dopuściło się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. będąc w stanie nietrzeźwości . Przesłanki: • • Sprawca dopuściło się przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu w komunikacji. Zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju. Orzeka się obligatoryjnie. na który środek ten został orzeczony. Zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych określonego rodzaju. Może być orzeczony: 105 . tramwaje • Łodzie motorowe • Samoloty Zbiec z miejsca zdarzenia – oddalić się bez zamiaru powrotu. Zakaz ten można orzec. w którym doszło do sprowadzenia katastrofy w ruchu lądowym. Sąd po upływie połowy okresu.

na czas od roku do 10 lat (do lat 2 w związku z warunkowym umorzeniem postępowania) oraz tytułem środka zabezpieczającego Na zawsze (fakultatywnie). fakultatywnie) Sąd nakłada obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu. ALBO w czasie popełnienia przestępstwa z art. którego następstwem była śmierć innej osoby lub ciężki uszczerbek na jej zdrowiu. jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa z art.• • • Obligatoryjnie. po uprawomocnieniu się wyroku stają się własnością Skarbu Państwa. jeśli przedmioty te podlegają zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. Mogą to być przedmioty codziennego użytku. 173 lub 174 (katastrofa komunikacyjna i sprowadzenie zagrożenia katastrofą komunikacyjną). PRZEPADEK PRZEDMIOTÓW Ma na celu pozbawienie sprawcy przestępstwa korzyści z niego osiągniętych. Jeżeli nie można pieniędzy zwrócić pieniędzy poszkodowanemu przechodzą na rzecz Skarbu Państwa. Przepisów tych nie można stosować do przypadków nieświadomej utraty tych przedmiotów. Przepadek orzeka się niezależnie od tego czy rzeczy są własnością sprawcy. pod wpływem środka odurzającego lub zbiegł z miejsca zdarzenia. Jeśli ten środek karny orzeczony zostaje jako środek zabezpieczający to orzeczenie następuje bez określenia terminu. wówczas sąd może orzec obowiązek uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość tej rzeczy. np. Na zawsze (obligatoryjnie) w razie ponownego skazania osoby prowadzącej pojazd mechaniczny w warunkach wymienionych wyżej (patrz: na zawsze. nieruchomości Przepadek nie ma miejsca.:  Noże  Wytrychy 106 . ją spali). Jeśli sprawca świadomie spowoduje niemożność orzeczenia przepadku rzeczy (np. które służyły lub były przeznaczone do popełnienia przestępstwa (instrumenta sceleris). Orzekany: • Obligatoryjnie – przedmioty pochodzące bezpośrednio z przestępstwa („owoce przestępstwa”): o Nie stanowiące własności sprawcy. 177 §2 (wypadek komunikacyjne ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu) lub 355 §2 (wojskowy wypadek komunikacyjny ze skutkiem śmiertelnym lub ciężkiego uszczerbku na zdrowiu) był w stanie nietrzeźwości. uzyskane w drodze:  Kradzieży  Rozboju  Paserstwa  Łapownictwa  Fałszerstwa o Przedmioty wytworzone w drodze przestępstwa o Dotyczy to też pieniędzy. Jeśli nie można ich zwrócić. • Fakultatywnie – może dotyczyć: o Przedmiotów stanowiących mienie ruchome .

Ma to charakter zarówno zabezpieczający (uniemożliwia sprawcy ponowne użycie przedmiotu). Jeśli ww. Jeśli sprawca świadomie spowoduje niemożność orzeczenia przepadku rzeczy użytej do popełnienia przestępstwa. Zamiast przepadku sąd może orzec nawiązkę na rzecz Skarbu Państwa. jeśli zostały one zwrócone poszkodowanemu lub innemu podmiotowi. Środki transportu Nie orzeka się przepadku instrumenta sceleris. 100) przepadek rzeczy jeśli społeczna szkodliwość jest znikoma. że zachodzi okoliczność wyłączająca ukaranie sprawcy czynu zabronionego. obrotu lub przewozu w razie skazania za przestępstwo polegające na naruszeniu tych zakazów. wówczas sąd może orzec obowiązek uiszczenia kwoty stanowiącej równowartość tej rzeczy. Przepadek orzeka się w przypadku skazania za pranie brudnych pieniędzy. gdyż nie zostaje wymierzona kara. Sąd może orzec (art. lub przy jego braku Skarbowi Państwa. Przepisów tych nie można stosować do przypadków nieświadomej utraty tych przedmiotów. by można było orzec przepadek rzeczy w wypadku. Jeśli przedmioty stanowią własność sprawcy. PRZEPADEK KORZYŚCI MAJATKOWYCH OSIĄGNIĘTYCH Z POPEŁNIENIA PRZESTEPSTWA Przepadek korzyści majątkowych osiągniętych z popełnienia przestępstwa (lub ich równowartość) może być orzeczony: • Fakultatywnie. chyba że nastąpił jej zwrot pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. „Równowartość mienia” budzi wiele kontrowersji – czy ma to być kwora pieniężna. czy rzecz o podobnej wartości należąca do sprawcy (powrót do konfiskaty mienia). Ciężko jest udowodnić. przedmioty nie są własności sprawcy podlegają zwrotowi poszkodowanemu. gdyż dochodzi do przepadku korzyści majątkowych. 107 . 65) o Który osiągnął z popełnienia przestępstwa korzyść majątkową znacznej wartości Jest to względna obligatoryjność. 139). gdy czyn nie stanowi przestępstwa lub gdy stanowiłby przestępstwo. o Przedmiotów objętych zakazem posiadania. Oczywiści jeśli nie podlega zwrotowi przechodzi na rzecz Skarbu Państwa • Obligatoryjnie w razie skazania sprawcy: o Który uczynił z przestępstwa stałe źródło dochodu (art. W wypadku współwłasności – orzeka się przepadek części należącej do sprawcy albo obowiązek uiszczenia kwoty pieniężnej. wytwarzania. że korzyści pochodzą pośrednio z przestępstwa. można orzec ich przepadek tylko jeśli wskazuje na to ustawa (np. jeśli orzeczenie tego środka karnego byłoby niewspółmierne do wagi popełnionego czynu. jak i wyrządzający sprawcy określoną dolegliwość. jeżeli osiągnięta została chociażby pośrednio z popełnienia jakiegokolwiek przestępstwa. Przepis jest ważny. w razie warunkowego umorzenia postępowania albo gdy zostanie stwierdzone. ale nie można wymierzyć środka karnego. art.

NAWIĄZKA (art.za przestępstwo z art. Gdy czyn nie okaże się bezprawny. Podobna sytuacja jest przy skazaniu za zniewagę (art. Powstaje na podstawie przepisów prawa karnego. na rzecz organizacji społecznej pomagającej osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. spowodowanie śmierci. Do jej orzeczenia nie jest wymagany wniosek! • W części szczególnej . 355) jeśli był w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego albo zbiegł z miejsca zdarzenia. Sprowadzenie katastrofy w ruchu (art. Nawiązka od 3x do 100X najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. o Art. którego skutkiem jest śmierć człowieka. przez nawiązkę (substytut obowiązku naruszenia szkody). 290 §1 – podwójna wartość drzewa) Nawiązkę można orzec: 108 . 47) • W części ogólnej. pokrzywdzony (lub inna uprawniona osoba) może dochodzić roszczeń w postępowaniu karnym jako oskarżyciel posiłkowy lub w drodze powództwa cywilnego.). ciężki uszczerbek na zdrowiu. pomówienie) sąd może orzec nawiązkę na rzecz pokrzywdzonego. 173) 2. przestępstwo przeciwko mieniu. Sprowadzenie niebezpieczeństwa katastrofy komunikacyjnej (art. 212 (zniesławienie. Sąd może wtedy orzec nawiązkę na wskazany cel społeczny związany z ochroną zdrowia w wysokości nie przekraczającej 10x najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. 47 (§1 i 2) – możliwość orzeczenia nawiązki w razie skazania za umyślne przestępstwo przeciwko życiu lub zdrowiu albo za inne przestępstwo umyślne. 46 §2 (patrz: wyżej) o Art. 174) 3. naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia. 47a – nawiązkę orzeka się wobec sprawcy jednego z wymienionych przestępstw: 1. Jeśli wniosek taki nie zostanie złożony. ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. odszkodowania dochodzić na zasadach ogólnych prawa cywilnego.OBOWIĄZEK NAPRAWIENIA SZKODY Może być orzeczony w całości lub w części w postępowaniu karnym po uprzednim złożeniu wniosku przez pokrzywdzonego lub inną osobę uprawniona. która nie może przekroczyć 10x najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. więc nie podlega terminom przedawnienia prawa cywilnego. 216) czy za wyrąb drzewa albo za kradzież drzewa wyrąbanego czy powalonego (art. Sąd wnioskiem nie jest związany! Szkoda naprawiona może być np. albo inny cel społeczny wskazany przez pokrzywdzonego. środowisku itp. PCK. na podstawie: o Art. Wojskowy wypadek komunikacyjny (art. W razie skazania za przestępstwo przeciwko środowisku można wyznaczyć nawiązkę na cel społeczny związany z ochroną środowiska w wysokości od 3x do 20x najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. Orzeczenie tego środka jest uzależnione od możliwości skazania za określone przestępstwo (np.

36 §2 – zezwala na orzeczenie świadczenia pieniężnego wobec sprawcy skazanego na karę ograniczenia wolności b. który ze sposobów publikacji jest najbardziej pożądany. by sąd miał ewentualnie możliwość usunięcia nieprawidłowości. by zachować kompensacyjną funkcje tego środka karnego) ŚWIADCZENIE PIENIĘŻNE (art. Sposób wykonania tego polecenia ma być „niezwłoczny”. 49) Dwie przesłanki orzekania: 1. Świadczenie takie nie może przekraczać 10X najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. Ustawa z 14 kwietnia 2000 roku – wprowadziła obligatoryjne świadczenie pieniężne w razie skazania sprawcy za przestępstwo z art. 46) o Obok innych nawiązek – każda wobec tego samego sprawcy na rzecz różnych podmiotów (tu sąd powinien kierować się dyrektywami wymiaru kary. Art. 178a (prowadzenie pojazdu w stanie nietrzeźwości). ZWROT KORZYŚCI MAJĄTKOWEJ (art. zakład pracy). 50) Stosowane w wypadkach wskazanych w ustawie (np. Sprzeciwia się temu K. Art. Buchała. że podanie wyroku może nastąpić w jakimkolwiek miejscu. Możliwe jest łączne orzekanie świadczenia pieniężnego z obowiązkiem naprawienia szkody i nawiązką. Sąd rozważa. w którym wyrok ma być wydrukowany. • W inny sposób – sąd wydaje odpowiednie polecenie „komu należy”. redakcja zaś ma zawiadomić sąd o wykonaniu polecenia. 72 §2 – zezwala na orzeczenie świadczenia pieniężnego w wypadku zawieszenia wykonania kary Orzeka się je fakultatywnie na cel społeczny w wysokości nie przekraczającej 3x najniższego miesięcznego wynagrodzenia w czasie orzekania w pierwszej instancji. PODANIE WYROKU DO PUBLICZNEJ WIADOMOŚCI (art. 67 §3 – zezwala na orzeczenie świadczenia pieniężnego w wypadku warunkowego umorzenia postępowania karnego c. który wskazuje. 52) 109 . że powinno to być miejsce merytorycznie związane ze skazaniem (np. w przypadku odstąpienia od wymierzenia kary 2.o Samoistnie o Obok innych środków karnych w tym obok obowiązku naprawienia szkody (art. Orzekane jest na rzecz instytucji państwowej lub organizacji społecznej. art. „w wypadkach przewidzianych w ustawie”: a. do której zadań należy świadczenie pomocy osobom poszkodowanym w wypadkach komunikacyjnych. Termin „inny sposób” wskazuje. którym może być osoba fizyczna lub prawna. Art. z poleceniem jego wydrukowania w jednym z najbliższych numerów. przesyłając jednocześnie odpis wyroku lub wyciąg z niego z ze wzmianką o prawomocności. Możliwe jest przez: • Ogłoszenie w czasopiśmie – sąd wysyła odpis wyroku lub wyciąg z niego ze wzmianką o prawomocności do redakcji czasopisma. 215) Środek względnie obligatoryjny – wymaga wniosku pokrzywdzonego. przesyłając jednocześnie egzemplarz w którym zamieszczono ogłoszenie.

k. Sędzia. o którym tu mowa jest orzekany wobec podmiotu. które przyniosło korzyść majątkową podmiotom w tym przepisie wymienionym. który uzyskał korzyść majątkową z przestępstwa. prawną lub jednostkę organizacyjną nie mającą osobowości prawnej w wyniku przestępczych działań jej przedstawicieli. mimo iż nie podlega żadnym wpływom. • Wynikającym z zasad swobody sędziowskiej – jest to pewna swoboda w wymierzaniu kary przez sędziego.Zobowiązanie podmiotu. jeżeli czyn ten podjęty był w ich interesie. „W granicach przewidzianych przez ustawę”: • Sędzia nie jest związany żadnymi katami prawnymi o randze niższej niż ustawa lub mu równorzędnym. za które sprawca. Nie jest wymieniony w art. został skazany. Nie dotyczy to sprawcy przestępstwa. który uzyskał korzyść majątkową przez inną niż sprawca osobę fizyczną. linie orzecznictwa i piśmiennictwo przedmiotu. Zawarte są w Konstytucji RP i przepisach K. Niezbędne jest stwierdzenie. dyrektyw szczególnych oraz granice wyznaczone sądowi w procesie indywidualizacji kary i środków karnych. ZASADA WZGLĘDNEJ SWOBODY SĄDU (Art.. działający w imieniu lub interesie tego podmiotu. Polega on na orzeczeniu kary zasadniczej i ewentualnie środka karnego lub probacyjnego wobec sprawcy przestępstwa uznanego winnym zarzucanego mu czynu. 39!! Zwrot. Wykonywany jest przez sąd i mówimy wtedy o sądowym wymiarze kary. powinien kierować się dyrektywami sądowego wymiaru kary. Dla nich punktem jest sankcja grożąca za dany typ przestępstwa. • Granice te wyznaczane są przez rodzaj i granice sankcji. kształtowana przez zasadę ograniczonej swobody sędziów ZASADY WYMIARU KARY Podporządkowany jest im wymiar kary.k. Zasady i dyrektywy wymiaru kary „Wymiar kary” – to termin techniczny prawa karnego. ustawach dodatkowych. 53 §1) „Sąd wymierza karę według swojego uznania w granicach przewidzianych przez ustawę” Wynika z niezawisłości sędziowskiej i niezależności sądów. chyba że korzyść ta podlega zwrotowi innemu podmiotowi. o którym mowa w art. by niwelować wątpliwości przy jej wymierzaniu. do zwrotu korzyści majątkowej uzyskanej przez ten podmiot w wyniku tych działań. W Konstytucji zawarte są 2 zasady: praworządności i równości wobec prawa. Stosowanie kar (i innych środków) podlega dwojakim ograniczeniom: • Wynikającym z ustawy – zespół przepisów zawartych zarówno w części ogólnej jak i szczególnej K. ograniczenia wynikające z zasad ogólnoustrojowych i kodeksowych. Zwrot następuje na korzyść Skarbu Państwa. 52!! Do sprawcy środki karne orzeka się według ogólnych zasad. 110 . że sprawca popełnił przestępstwo. Muszą być uwzględniane przy wymierzaniu kary.

ZASADA WYBORU W PIERSZEJ KOLEJNOŚCI KAR I ŚRODKÓW NIE ZWIĄZANYCH Z POZBAWIENIEM WOLNOŚCI Kodeks z 1969 roku „sugerował” by sąd w pierwszej kolejności orzekał karę pozbawienia wolności (kolejność wymienionych kar odwrotna niż w dzisiejszym kodeksie). Sprowadza się do przeciwdziałania kierowaniu się w procesie wymiaru kary prewencja ogólną w sensie negatywnym. że działanie przepisu jest wyłączone). 32): 1. gdy inna kara lub środek karny nie może spełnić celów kary. Art. Zasada ta umożliwia zróżnicowanie odpowiedzialności karnej wobec osób współdziałających w popełnieniu przestępstwa. a szkodliwość społeczna czynu jest niewielka.k. sąd orzeka karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania tylko tedy. 55) Okoliczności wpływające na wymiar kary uwzględnia się co do osoby. ograniczenie wolności 3. (?) Okres zatrzymania nie pokrywa się z okresem tymczasowego aresztowania. w szczególności współsprawców oraz podżegacza. w szczególności z poszanowaniem godności człowieka. ZASADA ZALICZENIA ARESZTU TYMCZASOWEGO NA POCZET ORZECZONEJ KARY ORAZ ŚRODKÓW KARNYCH NA POCZET ORZECZONYCH ŚRODKÓW (art. 59 – gdy przestępstwo zagrożone karą do 3 lat pozbawienia wolności albo alternatywnie: grzywna lub karą ograniczenia wolności. które rodzajowo odpowiadają środkom karnym. ZASADA INDYWIDUALIACJI KAR I ŚRODKÓW KARNYCH (art. 58 §1 – ilekroć ustawa przewiduje możliwość wyboru rodzaju kary. 3) Kary oraz inne środki przewidziane w K. grzywna 2. 247 K. Dzisiejszy kodeks wymienia kary w następującej kolejności (art. Obligatoryjnie zalicza się również środki zapobiegawcze. stosuje się z uwzględnieniem zasad humanitaryzmu. pozbawienie wolności Wzmocnieniem tej zasady jest art. której dotyczą. §3 tegoż artykułu pozwala zamiast kary pozbawienia wolności nie przekraczającej 5 lat orzec karę grzywny albo ograniczenia wolności (chyba.„Według swojego uznania”: • Swoboda wyboru dyrektywy wymiaru kary • Swoboda wyboru instytucji do tego wymiaru prowadzących ZASADA HUMANITARYZMU (art.p. 63) Obligatoryjnie zalicza się okres tymczasowego aresztowania w zaokrągleniu do jednego pełnego dnia wg następujących zasad: 1 dzień rzeczywistego pozbawienia wolności = 1 dzień kary pozbawienia wolności = 2 dni ograniczenia wolności = 2 dni dziennej stawki grzywny Wlicza się również czas zatrzymania i przymusowego doprowadzenia osoby podejrzanej w trybie art. sąd może odstąpić od 111 .k.

112 . jeżeli orzeczono równocześnie środek karny i uznano. jakimi powinien kierować się sąd wydając wyrok wg swego uznania w granicach przewidzianych w ustawie. probacyjnych albo zabezpieczających (tu wyjątkiem jest niepoczytalność sprawcy). Na stopień winy wpływają: • • • • • Okoliczności popełnienia czynu Subiektywna strona realizacji znamion typu Stopień i rodzaj naruszenia ciążących na sprawcy obowiązków Poziom rozwoju intelektualnego Błąd sprawcy Nie wpływają na stopień winy: • Sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu • Uprzednia karalność • Zapobiegnięcie skutkowi • Naprawienie szkody • Zachowanie się pokrzywdzonego • Poddanie się mediacji • Ugoda b. a. Uwzględniana musi być również przy wymierzaniu środków karnych. że w ten sposób cele kary zostaną spełnione. chyba że ma miejsce ułaskawienie. DYREKTYWY OGÓLNE Dotyczą stosowania kar i środków karnych wobec każdego sprawcy przestępstwa. DYREKTYWA STOPNIA SPOŁECZNEJ SZKODLIWOŚCI. Uniemożliwia to ich późniejszą modyfikację po uprawomocnieniu się orzeczenia. DYREKTYWY WYMIARU KARY Należy wiązać e z celami karania. DYREKTYWA WSPÓŁMIERNOŚCI KARY DO STOPNIA WINY.wymierzenia kary. 53 §1 – dolegliwość kary nie może przekraczać stopnia winy -> kara musi być współmierna do winy. warunkowe przedterminowe zwolnienie. wynikającymi z przepisów K. Jest jednym z elementów konstytuujących przestępstwo. Dwie funkcje winy – legitymuje odpowiedzialności karną oraz limituje karę. Są to wskazówki.1 §3) Wina jest podstawą odpowiedzialności karnej. orzeczenia kary zastępczej.k. ZASADA OZNACZONOŚCI ŚRODKÓW KARNYCH Sąd musi wskazać rodzaj i wysokość kary i środków karnych. bezwarunkowe zwolnienie z odbycia części kary lub środka karnego. ZASADA WINY (Art. Art.

Szczegółowe cele: • Socjologiczno-pedagogiczny – motywowany efekt przyjmowania norm prawa karnego. ich przyswajanie przez społeczeństwo. że prawo zwycięża) • Kształtowanie świadomości prawnej. Zapobieganie – ochrona społeczeństwa przed zagrożeniami ze strony sprawcy (ponownym popełnieniem przez niego przestępstwa). orzekając zakaz prowadzenia pojazdów określonego rodzaju. osiągany przez działanie wymiaru sprawiedliwości • Budowanie zaufania do działalności wymiaru sprawiedliwości (społeczeństwo widzi. który poprzez surowość i nieuchronność wpływa na psychikę potencjalnych sprawców. Dyrektywa ta wraz z dyrektywą współmierności kary do stopnia winy wzajemnie się uzupełniają: Dyrektywa stopnia społecznej szkodliwości nie pozwala wymierzyć kary zbyt łagodnej. zadośćuczynienie poczuciu sprawiedliwości społeczeństwa (każdy sprawca karany jest wg stopnia winy) Orzeczona kara przede wszystkim powinna wywierać wpływ na osoby związane ze sprawcą lub na jego środowisko. d. Miarą osiągnięcia celu zapobiegawczego jest to. Prewencja negatywna – taki sposób orzekania kar. np. szczególnie poprzez przekonanie o nieuchronności kary. Art. że sprawca nie popełnia ponownie przestępstwa. Jest to prewencja pozytywna – wprowadza konieczność kształtowania postaw proprawnych. Art. przyczyniając się do powstrzymania się przez nich od popełniania przestępstw. aby można go było ponownie be nadmiernego ryzyka włączyć do społeczeństwa). 53 §2 i 3) Katalog ten należy rozpatrywać w powiązaniu z dyrektywami ogólnymi. 53 §1 – przy wymiarze kary sąd musi brać pod uwagę cele zapobiegawcze i wychowawcze. DYREKTYWA PREWENCJI OGÓLNEJ. e. OKOLICZNOŚCI MAJĄCE WPŁYW NA WYMIAR KARY I ŚRODKA KARNEGO (art. Obecnie – społeczna szkodliwość czynu jest brana pod uwagę przy określaniu wymiaru kary i środków karnych. Można to osiągnąć przez odstraszanie sprawcy wysokimi karami za pewne rodzaje przestępstw lub uniemożliwienie sprawcy popełnienia przestępstwa. DYREKTYWA PREWENCJI INDYWIDUALNEJ. Okolicznościami tymi są: • Motywacja i sposób zachowania sprawcy 113 . Dyrektywa współmierności kary do stopnia winy nie pozwala wymierzyć kary zbyt surowej.takie sformułowanie stymulowało możliwość kształtowania wymiaru kary zgodnie z potrzebami kryminalno-politycznymi.Kodeks z 1969 roku – kara współmierna do stopnia społecznego niebezpieczeństwa. Wychowanie – dążenie do resocjalizacji sprawcy (przekształcenie osobowości skazanego. zaś celu wychowawczego – moralna poprawa osobowości sprawcy. 53 §1 – „kształtowanie świadomości społecznej” Przy wymiarze kary należy uwzględnić potrzeby społeczeństwa w zakresie kształtowania świadomości prawnej. c.

alimenty) Ma to na celu przeciwdziałaniu ww. Art. DYREKTYWA WYMIARU KARY WOBEC NIELETNICH ALBO MŁODOCIANYCH Art. praktykom. Gdy dyrektywy ogólne i szczególne prowadzą do rozbieżnych rozwiązań pierwszeństwo należy dać karze. Sąd może też zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary. co oznaczało wymierzanie grzywny bez brania pod uwagę realnej sytuacji majątkowej sprawcy. a zwłaszcza staranie się o naprawienie szkody lub zadośćuczynienie w innej formie społecznemu poczuciu sprawiedliwości Zachowanie się pokrzywdzonego Poddanie się mediacji Ugoda Nie maja jednolitego charakteru (niektóre są obciążające. który w czasie popełnienia przestępstwa nie osiągnął 18 lat. Dotyczy więc nieletnich oraz młodocianych. 54 §2 – zakaz orzekania kary dożywotniego pozbawienia wolności wobec sprawcy. a jeszcze inne z kolei albo obciążające albo łagodzące). Obecnie orzekając wysokość grzywny sąd bierze pod uwagę (na podstawie art. 54 §1 – cel wychowawczy wysuwa się tu przed cele kary Nie musi to jednak oznaczać wymierzenia kary łagodniejszej niż dorosłemu. b. 60 – sąd może zastosować nadzwyczajne złagodzenie kary wobec młodocianego. DYREKTYWA ORZEKANIA GRZYWNY Pod rządami kodeksu z 1969 roku sądy przy wymierzaniu kary grzywny kierowały się głównie stopniem społecznego niebezpieczeństwa czynu i innymi dyrektywami ogólnymi. Możliwe jest więc orzekanie kary dożywotniego pozbawienia wolności wobec młodocianych (dyrektywa z art. jeśli przemawia za tym cel wychowawczy. która pozwoli wychować sprawcę. Art. który po ukończeniu 15 lat dopuszcza się czynu zabronionego wymienionego w §2 tego artykułu. Czynnikiem wiodącym są warunki i właściwości osobiste sprawcy. 54 §1 nie jest stosowana). 114 . 33 §3): • dochody sprawcy • warunki osobiste.• • • • • • • • Popełnienie przestępstwa wspólnie z nieletnim Rodzaj i stopień naruszenia przez sprawcę ciążących obowiązków Rodzaj i rozmiar ujemnych następstw przestępstwa Właściwości i warunki osobiste sprawcy Sposób życia przed popełnieniem przestępstwa i zachowanie się po jego popełnieniu. nauczyć go zawodu i wdrożyć do przestrzegania porządku prawnego. Art. innego łagodzące. W rezultacie często orzekano karę pozbawienia wolności za nieziszczone grzywny. kara nie może przekroczyć 2/3 górnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego za to przestępstwo. DYREKTYWY SZCZEGÓLNE a. 10 §3 – wobec nieletniego. rodzinne • stosunki majątkowe • możliwości zarobkowe • zobowiązania względem innych osób (np. którzy nie ukończyli 18 roku życia.

k. Nie dotyczy to nieletnich!! – w stosunku do nich podstawą nadzwyczajnego złagodzenia kary jest art. Katalog przypadków dających taką możliwość jest otwarty. dla których nadzwyczajne złagodzenie kary jest stosowane. kiedy nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa (art. kiedy nawet najniższa kara przewidziana w ustawie byłaby „niewspółmiernie surowa”. okoliczności wskazują. że nawet najniższa kara wskazana w ustawie za dany czyn jest niewspółmiernie surowa. 60 §) Możliwe. sąd ex lege wymierza nieletniemu karę nie przekraczającą 2/3 górnej granicy ustawowego zagrożenia). 10 §3 (pozwala na nadzwyczajne złagodzenie kary. nawiązki). Nadzwyczajne złagodzenie i nadzwyczajne obostrzenie kary NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY Polega na wymierzeniu kary poniżej dolnej granicy zagrożenia ustawowego albo kary łagodniejszego rodzaju w wypadkach wskazanych w ustawie oraz w stosunku do młodocianego. Są to względy wychowawcze. wprowadził dyrektywę nieorzekania grzywny niecelowej oraz dyrektywę nieorzekania grzywny. 3. Może też być jedynie możliwość odstąpienia od jej wymierzenie – wtedy będzie to traktowane jako nadzwyczajne złagodzenie kary. Jest ich 13 w części ogólnej i 8 w szczególnej. Nie ma podanych powodów. o ile będą spełniać kryterium zawarte w tym przepisie – będzie to 115 . gdy czyn przestępny zagrożony jest wyłącznie karą grzywny! PIERWSZEŃSTWO DYREKTYW WYMIARU KARY I ŚRODKÓW KARNYCH Ciężko rozpatrywać kwestie prymatu dyrektywy in abstracto. nie uzależniając tego od dodatkowych okoliczności. że nie uiści on grzywny i nie będzie można jej ściągnąć w drodze egzekucji. jeżeli przemawiają za tym względy wychowawcze. Zawsze zależy to od konkretnego przypadku i stopnia winy sprawcy. o których mowa w art. np. 2.Na wymiar grzywny powinno mieć wpływ orzeczenie środków karny (np. gdy sprawcą nie jest osoba wyjątkowo zdemoralizowana. położenie nacisku na cel wychowawczy. w stosunku do młodocianego. w wypadkach wskazanych w ustawie (art. dla których nadzwyczajne złagodzenie kary jest stosowane. FAKULTATYWNE NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY Sąd może je zastosować: 1. Uniemożliwia to wymierzenie kary. K. jeżeli przemawiają za tym cele wychowawcze.k. a ponadto w szczególnie uzasadnionych wypadkach. gdy inne przepisy części ogólnej czy szczególnej tego nie przewidują. 54 §1 (art. W przepisach części szczególnej nadzwyczajne złagodzenie kary może nastąpić wraz z odstąpieniem od jej wymierzenia. Istnieją dwa rodzaje nadzwyczajnego złagodzenia kary – fakultatywne i obligatoryjne. w szczególnie uzasadnionych wypadkach. 60 §1) Wskazane w przepisach ogólnych i szczególnych K. gdy dochody sprawcy i inne ww. 60 §1) Ustawodawca podaje powody. Sąd musi uznać.

która mogłaby być uznana przez sąd (sąd może dopuścić dowód z przesłuchania świadków. a także faktu ewentualnego orzeczenia innych środków karnych. że nawet najniższa kara przewidziana za przestępstwo będzie niewspółmiernie surowa. w których „zdecydowanie przeważają ważkie okoliczności tak dalece łagodzące winę. zwłaszcza gdy czynił on starania o naprawienie szkody lub jej zapobieżenie Powinno się brać po uwagę głównie postawę sprawcy. przestępstwa zagrożonego kara powyżej 5 lat pozbawienia wolności (art. czasu jej trwania. Naprawienie szkody – wyrównanie strat poniesionych przez pokrzywdzonego w skutek uprzedniego zniszczenia lub uszkodzenia mienia. Przykładowy katalog takich przypadków: • pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą. 4.przypadek „szczególnie uzasadniony”. w przypadkach złożenia wniosku przez prokuratora w stosunku do sprawcy przestępstwa. lecz także inne straty (np. Ocena kary „nadmiernie surowej” wymaga uwzględnienia rodzaju kary. ujawnił przed organem ścigania i przedstawił istotne okoliczności. • przemawia za tym postawa sprawcy. Wymierzając karę pozbawienia wolności do lat 5. 60 §4) Stosowanie nadzwyczajnego złagodzenia kary podlega podwójnej ocenie – prokuratora (składa wniosek) i sędziego. że nawet najniższa kara przewidziana za to przestępstwo byłaby niewspółmiernie surowa. niezależnie od wyjaśnień złożonych w swojej sprawie. sąd może warunkowo zawiesić jej 116 . który da pretekst do przypuszczenia. szkoda została naprawiona albo pokrzywdzony i sprawca uzgodnili sposób naprawienia szkody Pojednanie nie jest regulowane. który. „Poważny uszczerbek” – nie tylko efektywnie poniesiona szkoda. Istotne okoliczności – takie. 177 (wypadek komunikacyjny). Kwestia innych nie wymienionych wyżej przypadków pozostaje otwarta – w tym celu należy odwołać się do orzecznictwa SN. że pojednanie miało miejsce). może przybrać każdą postać. Chodzi tu więc o takie okoliczności jak: • zły stan zdrowia sprawcy • wyjątkowe pobudki działania sprawcy W takich wypadkach nadzwyczajne złagodzenie kary stosuje się wg zasad ogólnych. „Szczególnie uzasadnionymi wypadkami” są zdarzenia. nie zaś skuteczność podjętych działań. nieznane dotychczas temu organowi. których ujawnienie przyczyniło się do ustalenia sprawstwa lub okoliczności popełnienia czynu. W zależności od konkretnego stanu faktycznego zależeć może od podjęcia działań mających na celu naprawienie szkody. • sprawca przestępstwa nieumyślnego lub jego najbliższy poniósł poważny uszczerbek w związku z popełnieniem przestępstwa Stosowane głównie przy popełnieniu przestępstwa z art. Ujawnienie nie musi być dobrowolne – może nastąpić ustnie lub pisemnie. niemożność wykonywania pracy).

SPOSOBY NADZWYCZAJNEGO ZŁAGODZENIA KARY Nadzwyczajne złagodzenie kary – wymierzenie kary poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia albo kary łagodniejszego rodzaju. nie później niż przed zamknięciem rozprawy głównej Ujawnienie nie musi być dobrowolne. który współdziałał z innymi osobami w popełnieniu przestępstwa. w których jedynym zagrożeniem jest kara 25 lat pozbawienia wolności lub dożywotniego pozbawienia wolności. forma dowolna. Osoby współdziałające: • współsprawca • sprawca kierowniczy • sprawca polecający • podżegacz • pomocnik Muszą ujawnić: • informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa • istotne okoliczności jego popełnienia niezbędne do ukończenia postępowania. a także zbrodni zagrożonych jedynie kara dożywotniego pozbawienia wolności. Ważne jest przekonanie sądu. OBLIGATORYJNE NADZWYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY Stosuje się wobec sprawcy. Gdy informacje przyczyniły się do zapobieżenia innemu przestępstwu. a. Jeżeli takie podstawy zbiegają się – decyzja o wyborze należy do sądu. Ta sama okoliczność może być tylko raz uwzględniania w wymiarze kary. Okres próbny będzie wynosić 10 lat. 60 §3).wykonanie na okres próby wynoszący lat 10. a rola sprawcy była niewielka – sąd może odstąpić od wymierzenia kary i środków karnych. jeżeli uzna. liczy się współpraca z wymiarem sprawiedliwości. 117 . Informacje te mogą być znane organom. że pomimo niewykonania kary sprawca nie popełni ponownie przestępstwa. Nadzwyczajne złagodzenie kary może prowadzić do warunkowego zawieszenia jej wykonania. ZBIEG PODSTAW DO NADZWYCZAJNEGO ZŁAGODZENIA KARY Sąd może tylko raz nadzwyczajnie karę złagodzić. jeżeli ujawni on wobec organu ścigania informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz istotne okoliczności jego popełnienia (art. ZBRODNIE Wymierzenie kary pozbawienia wolności w wymiarze co najmniej równym 1/3 dolnej granicy ustawowego zagrożenia. że sprawca nie powróci na drogę przestępstwa. Nie ma zastosowania do zbrodni. jeżeli wymierzono karę pozbawienia wolności do lat 5.

b. kara ograniczenia wolności albo kara pozbawienia wolności (od 1 miesiąca do 11 miesięcy) • Niższą niż rok -> grzywna albo kara ograniczenia wolności Zagrożony alternatywnie grzywną. Przewidziana przy: • Ciągu przestępstw (art.Zawsze jest to kara poniżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia (np. 65) • Nietrzeźwości • Działaniu pod wpływem środka odurzającego • Zbiegnięciu z miejsca zdarzenia CIĄG PRZESTEPSTW Wymierzanie kary w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę.: • Recydywa ogólna • Recydywa specjalna: o Recydywa specjalna podstawowa o Recydywa specjalna wielokrotna (multirecydywa) a. którego znamiona wypełniają przestępstwa pozostające w ciągu. rozbój kwalifikowany zagrożony karą od 3 do 15 lat pozbawienia wolności -> przy nadzwyczajnym złagodzeniu kary sad może wymierzyć karę od 1 roku (1/3) do 2 lat 11 miesięcy pozbawienia wolności). . 64) • Uczynieniu z popełnienia przestępstwa stałego źródła dochodu lub popełnienia przestępstwa w związku z działaniem w zorganizowanej grupie albo związku mającym n celu popełnianie przestępstw (art.w tym: K. 1969 r. NADZWYCZAJNE OBOSTRZENIE KARY Może dotyczyć zarówno górnej jak i dolnej granicy ustawowego zagrożenia. 60 §7) (samoistne orzekanie środka karnego). 1997 r. niezależnie czy był on za to pierwsze ukarany czy nie 2) recydywa penitencjarna – ponowne znalezienie się tego samego sprawcy w zakładzie karnym w związku z ponownym skazaniem go na bezwzględną karę pozbawienia wolności 3) recydywę ustawową (jurydyczną). -> K. RECYDYWA SPECJALNA Wyróżniamy: 1) recydywę kryminologiczną – fakt popełnienia przez tego samego sprawcę przestępstwa po raz drugi.k. WYSTĘPKI Zagrożony karą pozbawienia wolności: • Nie niższą niż 1 rok -> grzywna. RECYDYWA SPECJALNA PODSTAWOWA Spełnione kumulatywnie następujące przesłanki (znamiona): 118 . karą ograniczenia wolności i kara pozbawienia wolności (orzekaną samoistnie) -> odstąpienie od wymierzenia kary i wymierzenie środka karnego (art. 91) • Recydywie specjalnej (art.k. Podstawą do wymierzania jest sankcja tego typu czynu zabronionego.

• Skazany odbył łącznie co najmniej 1 rok kary pozbawienia wolności Sprawca musiał odbyć dwie kary zasadnicze pozbawienia wolności (każda w wymiarze co najmniej 6 miesięcy). Nie dotyczy zakładów poprawczych! • Popełnienie w ciągu przynajmniej 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności umyślnego przestępstwa podobnego do tego. przy czym dwa poprzednie były umyślnymi przestępstwami podobnymi. popełnionymi przed upływem 5 lat od odbycia kary pozbawienia wolności. b. Przedawnienie recydywy – 5 lat.• Uprzednie skazanie za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności. Jeśli sprawa tyczy się kary 25 lat pozbawienie wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności. Nie można warunkowo umorzyć postępowania w warunkach recydywy specjalnej podstawowej!! Można warunkowo zawiesić wykonanie kary. Są też nimi przestępstwa dokonane z użyciem przemocy lub groźby jej użycia albo przestępstwa popełnione w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. przestępstwa zgwałcenia. MULITERCYDYWA Spełnione kumulatywnie następujące przesłanki (art. ale godzące w to samo dobro prawne. oraz odbyło dwukrotnie kary pozbawienia wolności. licząc od dnia upływu kary pozbawienia wolności wymierzonej za poprzednie przestępstwo umyślne. 115 §3) przestępstwa należące do tego samego rodzaju. dopuścił się umyślnego przestępstwa przeciwko życiu lub zdrowiu. rozboju. kary te sąd może orzec jedynie w takim wymiarze. 6 miesięcy – łączny okres odbywania kary w zakładzie karnym i tymczasowego aresztowania (w tej samej sprawie). kradzieży z włamaniem lub innego przestępstwa przeciwko mieniu popełnionego z użyciem przemocy lub groźba jej użycia Chodzi nie o jakiekolwiek popełnione wcześniej przestępstwo. w ciągu 5 lat po odbyciu w całości lub w części ostatniej kary. Za skazanie w warunkach recydywy specjalnej podstawowej sąd może wymierzyć karę przewidzianą za przypisane przestępstwo w wysokości do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę. za które wymierzono karę Przestępstwa podobne – (art. 64 §2): • Miało miejsce uprzednie skazanie w warunkach recydywy specjalnej podstawowej Sprawca popełnia co najmniej trzecie przestępstwo. czyli naruszające tę samą normę sankcjonowaną lub różne normy sankcjonowane. • Skazany ponownie. Gdy czyn stanowi zbrodnię – kara wymierzana w granicach ustawowego zagrożenia. ale o przestępstwo objęte skazaniem!! 119 . którą skazany odbył w wymiarze co najmniej 6 miesięcy Nie dotyczy przestępstw popełnionych nieumyślnie oraz wykroczeń. a także warunkowo przedterminowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary po odbyciu minimum 2/3 kary.

Sąd wymierza karę powyżej dolnej granicy ustawowego zagrożenia, a może ją wymierzyć do górnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę (podwyższanie granicy ustawowego zagrożenia nie dotyczy zbrodni!). Jeśli sprawa tyczy się kary 25 lat pozbawienie wolności albo dożywotniego pozbawienia wolności, kary te sąd może orzec jedynie w takim wymiarze. Nie można warunkowo umorzyć postępowania. Można warunkowo zawiesić wykonanie kary (ale tylko w szczególnych okolicznościach), a także warunkowo przedterminowo zwolnić skazanego z odbycia reszty kary po odbyciu minimum ¾ kary, ale nie mniej niż 1 roku. STAŁE ŹRÓDŁO DOCHODU JAKO PRZESŁANKA NADZWYCZAJNEGO OBOSTRZENIA KARY (art. 65) „Stałe źródło dochodu” – subiektywna ocena, czy sprawca przekonany jest, że popełnianie przestępstw stanowi dla niego „stałe źródło dochodu”. Popełnienie co najmniej kilku przestępstw, które nie muszą być popełnione w warunkach recydywy, zbiegu przestępstw, ciągu przestępstw. Dochód nie musi pochodzić wyłącznie z przestępstwa, ważne by miał charakter trwały.

POPEŁNIENIE PRZESTĘPSTWA W ZORGANIZOWANEJ GRUPIE ALBO W ZWIĄZKU MAJACYM NA CELU POPEŁNIANIE PRZESTEPSTW JAKO PRZESŁANKA NADZWYCZAJNEGO OBOSTRZENIA KARY „Grupa zorganizowana” i „związek mający na celu popełnianie przestępstw” nie mają normatywnego wyjaśnienia. Ich wykładnia dokonywana na podstawie doktryny i judykatury. Zasady wymierzania kary i środków karnych – jak przy multirecydywie. Art. 258 – kara na przynależność do ww. struktur bez względu na pełnioną w nich rolę. „Grupa zorganizowana”- konstrukcja podstawowa do karania przestępców działających w ramach przestępczości zorganizowanej, obejmująca swoim zakresem dwu lub więcej sprawców , których celem działania jest popełnienie przestępstwa. „Grupa zorganizowana” a współsprawstwo – stopień zorganizowania grupy może być niski byleby zapewniał dokonywanie przestępstw i posiadanie stałego źródła dochodu; grupa taka ma swojego przywódcę. Czy mamy do czynienia z grupą zorganizowaną? : • • • Czy dany czyn popełniony został w jakiejś formie współdziałania? Czy stopień zorganizowania osób współdziałających był wyższy niż w przypadku współdziałania przestępnego (kryterium subiektywne, np.: przynależność do grupy)? Czy istnieje przywódca grupy (musi wykazywać cechy wykraczające poza zwykłe kierowanie czy organizowanie grupy)?

Jest to kwalifikowana postać współdziałania przestępnego. 120

„Związek” – (wyrok SN) porozumienie co najmniej 3 osób, w którym istnieją rygory organizacyjne, a osoby zobowiązane do wykonania polecenia w przypadku nie wykonania go spotykają się z określonymi konsekwencjami. ZBIEG PODSTAW DO NADZWYCZAJNEGO OBOSTRZENIA KARY Sąd może tylko raz nadzwyczajnie karę obostrzyć. ZBIEG PODSTAW DO NAZWYCZAJNEGO ZŁAGODZENIA I OBOSTRZENIA KARY Np. młodociany recydywista. Sąd dokonuje wyboru czy karę nadzwyczajnie złagodzić czy zaostrzyć. ZAOSTRZENIE USTAWOWEGO WYMIARU KARY W PRZYPADKU POPEŁNIENIA PRZESTEPSTWA PRZECIWKO BEZPIECZEŃSTWU W KOMUNIKACJI (art. 178) Szczególne nadzwyczajne zaostrzenie kary. Przepis ten obliguje sąd do wymierzenia kary pozbawienia wolności nie niższej od dolnej granicy ustawowego zagrożenia zwiększonego o połowę, dopuszcza zaś, by wymierzona kara pozbawienia wolności była orzeczona do górnej granicy tegoż zagrożenia zwiększonego o połowę. Kara w tych granicach może być orzekana wyłącznie wobec sprawcy przestępstwa: • spowodowania katastrofy • bezpośredniego niebezpieczeństwa katastrofy albo • wypadku w komunikacji znajdującego się w chwili czynu w stanie nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego, czy wobec sprawcy, który zbiegł z miejsca zdarzenia.

Warunkowa reakcja karna
Są to tzw. instytucje probacyjne. Mają na celu poddanie sprawcy próbie, od wyniku której zależą jego dalsze losy. Można rozróżnić 3 systemy probacji: • Anglo-amerykański – po przeprowadzeniu postępowania i wydaniu wyroku skazującego sąd wstrzymuje się z orzeczeniem kary na okres próby, w czasie którego skazany jest poddany dozorowi kuratora. Wina sprawcy potwierdzona jest wyrokiem, sad zawiesza jednak orzeczenie o wymiarze kary. • Francusko-belgijski – polega na wydaniu wyroku, w którym sąd nie tylko stwierdza winę, ale wymierza także karę, zawieszając warunkowo jej wykonanie. Dominuje w ustawodawstwie europejskim. Norwesko-duński – zawieszenie nie dotyczy ani wymierzenia kary, ani też jej wykonania, lecz samego postępowania karnego. Pozytywny przebieg okresu próby powoduje, że nie dochodzi w ogóle do wydania wyroku skazującego za przestępstwo.

W polskim systemie prawa środkami probacyjnym są: • Warunkowe umorzenie postępowania karnego • Warunkowe zawieszenie wykonania kary 121

Warunkowe przedterminowe zwolnienie (nie jest to środek probacyjny sensu stricto ze względu na to, że może być stosowany dopiero po obyciu przynajmniej części orzeczonej prawomocnej kary)

WARUNKOWE UMORZENIE POSTEPOWANIA KARNEGO (art. 66) W stosunku do sprawców pewnej kategorii przestępstw, którzy spełniają dodatkowe ustawowo określone przesłanki można podjąć decyzję o umorzeniu postępowania karnego, która staje się ostateczna dopiero po pozytywnym przebiegu okresu próby. Decyzje zawsze podejmuje sąd, z reguły jednak na wniosek prokuratora. Art. 66 – przesłanki war4unkowego umorzenia postępowania karnego: • Zarzucany czyn zbrodnią, gdy jednak pokrzywdzony pojednał się ze sprawcą, sprawca naprawił szkodę lub pokrzywdzony i sprawca uzgodnili obowiązek naprawienia szkody, warunkowe umorzenie może być zastosowane nawet wtedy, gdy zarzucany czyn jest zagrożony karą nie przekraczającą 5 lat pozbawienia wolności • Wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne • Okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości • Sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne (tzw. recydywa ogólna) • Właściwości i warunki osobiste sprawcy oraz jego dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że pomimo umorzenia postępowania będzie przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni przestępstwa (pozytywna prognoza) Umarzając warunkowo sąd wyznacza okres próby i zakłada na sprawcę określone obowiązki. Okres próby może trwać najkrócej 1 rok – najdłużej 2 lata i biegnie od uprawomocnienia się orzeczenia. Obligatoryjnie sąd zobowiązuje sprawcę do: • Naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem w całości lub w części. Fakultatywnie sąd zobowiązuje sprawcę do: • Przeproszenia pokrzywdzonego • Wykonywania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby • Powstrzymywania się od nadużywania alkoholu lub używania innych środków odurzających Sąd może orzec świadczenie pieniężne oraz zakaz prowadzenia pojazdów na okres do 2 lat, a także oddać sprawce pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania, stowarzyszenia, instytucji albo organizacji społecznej, do której działalności należy troska o wychowanie, zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków sąd określa po wysłuchaniu skazanego. W okresie próby sąd może ustanawiać, rozszerzać lub zmieniać nałożone obowiązki albo zwolnic od ich wykonywania, jak również oddać sprawcę pod dozór, albo od dozoru zwolnić. Możliwość zwolnienia nie dotyczy obowiązku naprawienia szkody oraz uiszczenia świadczenia pieniężnego. Sąd wydaje decyzję o podjęciu postępowania: • Obligatoryjnie: o Jeżeli sprawca w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne, za które został prawomocnie skazany • Fakultatywnie, jeżeli sprawca: 122

gdyby przesłanki podjęcia postępowania zaistniały pod koniec okresu próby. w szczególności odwykowemu. Art. właściwości i warunków osobistych dotychczasowego sposobu życia oraz zachowania się popełnieniu przestępstwa • Sprawca nie jest recydywistą szczególnym wielokrotnym. Daje on możliwość działania sądowi w sytuacji. Zawieszając wykonanie kary sąd może skazanego zobowiązać do: • Informowanie (sądu lub kuratora) o przebiegu okresu próby • Przeproszenia pokrzywdzonego • Wykonania ciążącego na nim obowiązku łożenia na utrzymanie innej osoby • Wykonywania pracy zarobkowej • Do nauki lub przygotowania się do zawodu • Powstrzymania się od alkoholu lub innych środków • Poddania się leczeniu. w szczególności gdy popełni inne przestępstwo niż umyślne. karą ograniczenia wolności albo grzywna samoistną • Samo orzeczenie kary nie jest wystarczające do określenia jej celów a w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa • Istnieje pozytywna prognoza w stosunku do sprawcy.o W okresie próby rażąco narusza porządek prawny. chyba że w wyroku został orzeczony środek karny w postaci obowiązku naprawienia szkody • Uiszczenia świadczenia pieniężnego na określony cel społeczny 123 .k. którą sąd ocenia na podstawie jego postawy. chyba że zachodzą wyjątkowe okoliczności Okres próby na jaki następuje zawieszenie zależy od rodzaju kary i wynosi od 2 do 5 lat (kara pozbawienia wolności) oraz od 1 roku do 3 lat (kara ograniczenia wolności oraz grzywna). a w szczególności w tym czasie popełnia przestępstwo Warunkowo umorzonego postępowania nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Okres próby zaczyna biec od uprawomocnienia się wyroku. lecz przed jego uprawomocnieniem się rażąco narusza porządek prawny. Jeżeli jednak kara pozbawienia wolności orzeczona jest w stosunku do młodocianego lub multirecydywisty okres próby wynosi od 3 do 5 lat. 69 – przesłanki: • Orzeczona kara jest kara pozbawienia wolności nie przekraczającą 2 lat. lub rehabilitacyjnemu (potrzebna zgoda skazanego) • Powstrzymania się od przebywania w określonych środowiskach lub miejscach • Naprawienia w całości lub w części szkody. WARUNKOWE ZAWIESZENIE WYKONANIA KARY Zawsze poprzedzone jest skazaniem sprawcy za przestępstwo oraz orzeczeniem w stosunku do niego kary określonego rodzaju oraz w określonej wysokości. za które został prawomocnie skazany o Uchyla się od dozoru o Uchyla się od wykonania nałożonego obowiązku lub orzeczonego środka karnego o Nie wykonuje zawartej z pokrzywdzonym ugody o Po wydaniu orzeczenia o warunkowym umorzeniu p. Po upływie tego terminu postępowanie uważa się za umorzone bezwarunkowo (ostatecznie).

Skazanie z tą chwilą uważa się za niebyłe. Jeśli została wpłacona – nie podlega zwrotowi. stowarzyszenia.darowaniem lub przedawnieniem (nie dotyczy naprawienia szkody). za które skazany z zawieszeniem oraz popełnionego w okresie próby) umyślne (tylko czyn popełniony w okresie próby) za które został prawomocnie skazany na karę pozbawienia wolności • Fakultatywnie: o Skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny (popełnia inne przestępstwo) o Uchyla się od uiszczenia grzywny lub dozoru. o ile jej orzeczenie na innej podstawie nie jest możliwe. Z zawieszeniem wykonania kary pozbawienia wolności i ograniczenia wolności wiąże się możliwość wymierzenia grzywny (aby nie zmniejszać zanadto dolegliwości kary). Zarządzenie wykonania kary: • Obligatoryjnie: o Jeżeli skazany popełnił w okresie próby podobne przestępstwo (dotyczy tego.do 90 stawek dziennych (ograniczenie wolności) Jeśli sąd zarządzi wykonanie kary pozbawienia lub ograniczenia wolności – kary grzywny się wykonuje się. zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym. włącznie z zezwoleniem odbycia jej ostatniego etapu na wolności. ale kara ulega zwróceniu. Czas i sposób wykonania nałożonych obowiązków sąd określa po wysłuchaniu skazanego. wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych o Skazany po wydaniu wyroku. W okresie próby sąd może ustanawiać. Skutkiem pozytywnego przebiegu okresu próby jest zatarcie skazania z mocy prawa z upływem 6 miesięcy od zakończenia tego okresu. a wpis usuwa się z rejestru skazanych. do której działalności należy troska o wychowanie. Może oddać pod dozór albo z dozoru zwolnić. instytucji albo organizacji społecznej. to zatarcie skazania nie może nastąpić przed ich wykonaniem . przeproszenia oraz łożenia na utrzymanie innej osoby) albo od ich wykonania zwolnić. WARUNKOWE PRZEDTERMINOWE ZWOLNIENIE Idea: w miarę postępów w resocjalizacji skazanego powinno następować łagodzenie warunków odbywania kary. Wcześniejsze zwolnienie skazanego – przesłanki: 124 .Sąd może oddać sprawce pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania. rozszerzać lub zmieniać nałożone obowiązki (oprócz informowania o przebiegu. Pojawiła się w XIX w. Dozór – obowiązkowy wobec sprawcy młodocianego i multirecydywisty. Grzywna – do 180 stawek dziennych (pozbawienie wolności) . lecz przed jego uprawomocnieniem się rażąco narusza porządek prawny (popełnia inne przestępstwo) Zarządzenia wykonania kary nie można podjąć później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. lub środek karny. (położenie nacisku na resocjalizację). Gdy orzeczono grzywnę.

za które orzeczono prawomocna karę pozbawienia wolności. spełniła nałożone obowiązki. W okresie próby sąd może oddać skazanego pod dozór kuratora lub osoby godnej zaufania. instytucji albo organizacji społecznej. 125 . np. 2 lata. Przesłanki odwołania warunkowego zwolnienia: • Obligatoryjne: o Jeżeli zwolniony w okresie próby popełnił przestępstwo umyślne. max 5 lat). Art. a przy skazaniu na dożywocie po odbyciu 25 lat Pozytywna prognoza kryminologiczna Przesłanki te dzielimy na: • Formalne – wskazanie części kary. którzy popełnili przestępstwo umyślne. a jedno przestępstwo popełnione w warunkach recydywy. do której działalności należy troska o wychowanie. warunków zwolnic po odbyciu kary 15 lat pozbawienia wolności. dożywotnie – 5 lat). Ponowne zwolnienie nie jest wykluczone (po roku od osadzenia skazanego. Okres próby – tyle. Można przedterminowo zwolnić osobę skazaną na ograniczenie wolności. po połowie upływy. recydywista szczególny podstawowy – 2/3. Art. wykonania nałożonych obowiązków. o Jeżeli zwolniony w okresie próby rażąco narusza porządek prawny (popełnia przestępstwo) o Gdy uchyla się od dozoru. młodocianych. ile jeszcze kary skazany ma do odbycia (min. stowarzyszenia.• • • Skazany odbył co najmniej połowę kary (nie mniej niż 6 miesięcy).¾ (nie mniej niż rok) W wypadku skazania na 25 lat pozbawienia wolności skazany może ubiegać się o warunkowe zwolnienie po odbyciu 15 lat. multirecydywista . gdy przestrzegała porządku prawnego. bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. 77 §2 . środków karnych Odwołanie – w ciągu trwania próby i 6 miesięcy po.sąd może zaostrzyć ograniczenia dotyczące warunkowego zwolnienia (nigdy na odwrót!). potrzeba przestrzegania porządku prawnego Gdy skazany ma orzeczone dwie kary. skazanych na karę dożywotniego pozbawienia wolności. Obowiązkowy dozór wobec – recydywistów szczególnych. to przesłanki formalne stosuje się do innych popełnionych przez niego przestępstw. która musi być odbyta • Materialne – szeroko rozumiana pozytywna prognoza kryminologiczna Prognoza – sąd bierze pod uwagę: • Postawę sprawcy • Cechy osobiste • Sposób życia i zachowania się przed popełnieniem przestępstwa • Jego zachowanie się w trakcie odbywania kary • Możliwość oddziaływania na niego w okresie próby • Czy nastąpiły pożądane zmiany w postawie skazanego (najważniejsze!). zapobieganie demoralizacji lub pomoc skazanym. Kara odbyta – czas próby + 6 miesięcy. 79 §2 – skazanego można niezależnie od ww. Multirecydywista – minimalny okres próby – 3 lata Zwolnienie z dożywotniego pozbawienia wolności – zawsze 10 lat.

Uchylenie i darowanie kary Uchylenie kary . zwłaszcza ochrony przed szykanami z powodu jej wykonywania.z powodu: • immunitetu. a. Gdy znieważy lub zniesławi osobę nie należącą do kręgu ww. Wyłącza karalność sprawcy typu czynu zabronionego Adwokat – w wykonywaniu zawodu korzysta z wolności słowa i pisma w granicach określonych przez zadania adwokatury i przepisy prawa. obrońcy • Świadka • Biegłego • Tłumacza • Kuratora Podlega jedynie odpowiedzialności dyscyplinarnej. zniesławienie) wobec: • Drugiej strony • Pełnomocnika. • przedawnienia. gdy dotyczą pozbawienia praw i zakazów (oprócz prowadzenia pojazdów). Prokurator – za nadużycie wolności słowa podczas wykonywania obowiązków służbowych (zniewaga. W przypadku jej nadużycia (zniewaga. • w przypadkach. • w których ustawa stanowi o niepodleganiu karze • w zasadzie – śmierć skazanego lub oskarżonego Darowanie kary: • amnestia • abolicja • odstąpienie od wymierzenia kary IMMUNITETY Istota – zapewnienie możliwości prawidłowego wykonywania swojej funkcji. Posłowie/senatorowie.Środki karne – tak samo. • w wyniku abolicji.nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za swoją działalność wchodzącą w zakres sprawowania immunitetu poselskiego ani w czasie jego trwania ani po jego wygaśnięciu 126 . zniesławienie) wobec: • Drugiej strony • Pełnomocnika. podlega odpowiedzialności dyscyplinarnej i karnej. obrońcy • Świadka • Biegłego • Tłumacza • Kuratora Podlega jedynie odpowiedzialności dyscyplinarnej. MATERIALNY Wyłącza możliwość pociągnięcia do odpowiedzialności karnej i nie może być to uchylone.

z którą jest on związany. Przysługuje: • Prezydentowi • Posłowi • RPO • Sędzia • Prokurator • Pracownik NIK-u Prezydent – odpowiada przed TS za naruszenie Konstytucji. ani po jego wygaśnięciu. który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. Bez zgody sejmu posła nie można zatrzymać lub aresztować. Do czasu wydania wniosku sąd dyscyplinarny może polecić niezwłoczne zwolnienie 127 . Zawieszeniu ulega też przedawnienia w posterowani karnym. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu. w którym nie został on uchylony przez upoważniony do tego organ lub dana osoba przestaje pełnić funkcje. Jeśli czyn przestępny popełniony został przed dniem wyboru i wszczęto postępowanie przed dniem ogłoszenia wyborów. Nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności za działalność za zakresie wykonywania mandatu ani w czasie trwania mandatu. Sędzia – nie może być bez uprzedniej zgody sądu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. Czas obowiązywania to czas. Nie dotyczy to zatrzymania na gorącym uczynku. Za wykroczenia sędzia odpowiada wyłącznie dyscyplinarnie (immunitet materialny). chyba że ujęty został na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do prawidłowego toku postępowania. FORMALNY Uchyla karalność czynu wypełniającego znamiona typu tylko w czasie trwania tego immunitetu. ustawy. chyba. że narusza prawa osób trzecich. O zatrzymaniu prezes sądu apelacyjnego niezwłocznie zawiadamia Krajową Radę Sądownictwa i Ministra Sprawiedliwości. który może nakazać natychmiastowe zwolnienie zatrzymanego. Do czasu wydania uchwały zezwalającej na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej sądowej lub administracyjnej wolno podejmować tylko czynności nie cierpiące zwłoki. Poseł/senator – immunitet obowiązuje od dnia ogłoszenia wyborów. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się Marszałka Sejmu. RPO nie można zatrzymać lub aresztować. Poseł może wyrazić zgodę na pociągnięcie go do odpowiedzialności. do dnia wygaśnięcia mandatu. Nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej bez zgody Sejmu. Nie może być postawiony w stan oskarżenia przed żadnym innym sądem. za popełnienie przestępstwa. RPO – nie może być bez uprzedniej zgody sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. chyba że ujęty został na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do prawidłowego toku postępowania. Postawienie go w stan oskarżenia możliwe jest uchwałą Zgromadzenia Narodowego. chyba że ujęty został na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do prawidłowego toku postępowania. Do wydania zezwolenia można podejmować tylko czynności nie cierpiące zwłoki. b. Odnosi się tez do działalności posła poza sejmem.Odpowiadają wyłącznie przed parlamentem. to zostaje ono zawieszone na żądanie Sejmu do czasu wygaśnięcia mandatu. Prokurator – nie może być pociągnięty do odpowiedzialności karnej lub administracyjnej bez zezwolenia właściwego sądu dyscyplinarnego ani zatrzymany bez zgody przełożonego dyscyplinarnego. O zatrzymaniu niezwłocznie powiadamia się prezesa właściwego miejscowo sądu. Sędziego nie można zatrzymać lub aresztować.

Prezesa NIK nie można zatrzymać lub aresztować. chyba że termin przedawnienia już upłynął. • • • • • Szefowie przedstawicielstw dyplomatycznych państw obcych Osoby należące do personelu dyplomatycznego tych przedstawicielstw Osoby należące do personelu technicznego i administracyjnego tych przedstawicielstw Członkowie rodzin osób ww. osób. Od orzeczenia sądu dyscyplinarnego przysługuje odwołanie do odwoławczego sądu dyscyplinarnego. W przypadkach.. PRZEDAWNIENIE KARALNOŚCI Terminy przedawnienia karalności zależą od tego czy czyn stanowi zbrodnię (i jaką) czy też występek (art. jeśli pozostają z nimi we wspólnocie domowej Inne osoby korzystające z immunitetów dyplomatycznych Jurysdykcja polskich sądów jest wyłączona. IMMUNITET DYPLOMATYCZNY I KONSULARNY Regulowany przez k. oraz zwyczaje międzynarodowe. także po ustaniu stosunku pracy.k. jeżeli między przestępstwem a chwilą orzeczenia i wykonania kary upływnie zbyt długi okres • Cele kary Po upływie określonego czasu nie mogą być już osiągnięte. Im waga przestępstwa większa. dyrektor generalny oraz pracownicy nadzorujący lub wykonujący czynności kontrolne nie mogą być pociągnięci do odpowiedzialności karnej z powodu swoich czynności służbowych bez uprzedniej zgody Kolegium NIK (Prezes – Sejmu). Wiceprezesi. z 1997 roku. PRZEDAWNIENIE Elementy leżące u podstaw przedawnienia: • Przestępstwo Przestępstwo i jego waga nie mogą pozostać bez wpływu na okresy przedawnienia.k. jeśli państwo wysyłające nie zrzeknie się immunitetu w stosunku do ww. w których termin przedawnienia uległ wydłużeniu w stosunku do terminu przedawnienia określonych w k.prokuratora zatrzymanego na gorącym uczynku. c. chyba że ujęty został na gorącym uczynku i jeżeli zatrzymanie jest niezbędne do prawidłowego toku postępowania. albo dane przestępstwo nie podlega przedawnieniu • Kara Brak możliwości efektywnego oddziaływania na sprawcę. z 19696 roku terminy przedawnienia określa się według zasad wskazanych w K. tym okres przedawnienia bardziej odległy. Pracownik NIK – Prezes NIK nie może być bez uprzedniej zgody sejmu pociągnięty do odpowiedzialności karnej ani pozbawiony wolności. 101 §1 i 2) • • Zbrodnie: o Zabójstwo – przedawnienie karalności – po upływie 30 lat o Inne zbrodnie – 20 lat Występek – terminy zależą: 128 .k.p.

nie później jednak niż z upływem 3 lat od czasu jego popełnienia Terminy mogą ulec wydłużeniu nawet o 5 lat. nawiązki i świadczenia pieniężnego. materialne). Po upływie terminu przedawnienia nie można orzec środków zabezpieczających.o Od ustawowego zagrożenia tych czynów:  Zagrożonych karą: • Pozbawienia wolności przekraczającą 3 lata – 10 lat • Nie przekraczająca 3 lat – 5 lat • Ograniczenie wolności/grzywna – 3 lata  Trybu w jakich są ścigane: • Z oskarżenia prywatnego – z upływem 1 roku od czasu. zakazu zajmowania określonego stanowiska. gdy pokrzywdzony dowiedział się o osobie sprawcy przestępstwa. PRZEDAWNIENIE WYKONANIA KARY Uzależnione jest od czasu wymiaru kary i rodzaju środka karnego za popełnione przestępstwo. • Kara łączna (spór – 2 stanowiska): 129 . Czas zakończenia przestępstwa. dopuszcza wniesienie kasacji lub wznowienie postępowania. zakazu prowadzenia pojazdów. wykonywani określonego zawodu lub prowadzenia określonej działalności gospodarczej. • W przypadku orzeczenia grzywny obok karty pozbawienia wolności termin przedawnienia wykonania kary pozbawienia wolności nie musi pokrywać się z terminem przedawnienia wykonania grzywny. albo surowszą (także 25 lat i dożywotniego pozbawienia wolności) • 15 lat w razie skazania na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 5 lat. jeśli od uprawomocnienia się wyroku skazującego upłynęło: • 30 lat – skazanie na karę pozbawienia wolności przekraczającą 5 lat. w którym sprawca był zobowiązany do działania lub zaniechania. Mimo upływu terminy przedawnienia k. lub z chwilą nastąpienia Funku (p. Tak samo w odniesieniu do przygotowania lub usiłowania. Terminy te biegną. Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z chwilą popełnienia (zakończenia) przestępstwa (p.k. przepadku przedmiotów. formalne). jeśli w okresach liczonych jako termin przedawnienia karalności dla poszczególnych rodzajów zbrodni i występków wszczęto postępowanie przeciwko osobie karalność popełnionego przez nią przestępstwa ustaje z upływem 5 lat od zakończenia tego okresu. 94 i 95 (brak związku – ze względu na upływ czasu między czynem a przesłanką zastosowania tych środków jaką jest „poważne zagrożenie dla porządku prawnego”). 101 i 102 – bezwzględne terminy przedawnienia ( z ich upływem możliwość ukaranie sprawcy przestępstwa jest wyłączona ex lege) Jest negatywna przesłanka procesową – w razie jest stwierdzenia postępowanie karne powinno być umorzone. Gdy nawet nie usiłowano rozpocząć realizacji przestępstwa decyduje czas działania lub zaniechania podżegacza lub pomocnika. 101 §1 i 2 – względne terminy przedawnienia Art. do którego podżegano lub udzielano pomocy jest początkiem biegu przedawnienia dla czyny podżegacza i pomocnika. a także jeśli orzeczono środek karny w postaci naprawienia szkody • 10 lat – skazanie na inną karę (ograniczenie wolności/grzywna) oraz w przypadku orzeczenia środka karnego w postaci pozbawienia praw publicznych. Przestępstwa z zaniechania – decyduje czas. o których mowa w art. Może być orzeczony przepadek rzeczy.p. Art.

zdrowiu. jeżeli przepis ustawy nie pozwala na wszczęcie lub dalsze prowadzenie postępowania karnego (np. Bieg przedawnienia w stosunku do przestępstw nie ściganych z przyczyn politycznych popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych lub na ich zlecenie ulega zawieszeniu do czasu ustania tych przyczyn.01. Art. ludzkości i przestępstwa wojenne Źródła w prawie międzynarodowym i prawie wewnętrznym. 103).01.1990 roku termin przedawnienia za wskazane w nim przestępstwo spoczywa.. Konwencja o niestosowaniu przedawnienia wobec zbrodni wojennych i zbrodni przeciw ludzkości z 1968 roku. ciężkie uszkodzenie ciała. W demokratycznym państwie należeć będzie do rzadkości. Spoczywanie dotyczy przedawnienia karalności (art. Przedawnienie nie biegnie.o Przedawnienie wykonania dotyczy kar wymierzonych za poszczególne przestępstwa o Przedawnienie wykonania następuje w terminach zależnych od wysokości w jakiej kara łączna została orzeczona SPOCZYWANIE BIEGU PRZEDAWNIENIA W przypadku zaistnienia okoliczności wskazanych w ustawie przedawnienie nie biegnie do czasu ustania tych okoliczności. 43 Konstytucji RP – zbrodnie wojenne i zbrodnie przeciwko ludzkości nie podlegają przedawnieniu. immunitet formalny) – charakter prawny. Nie ulegają przedawnieniu zbrodnie (nie zaś występki) przeciwko pokojowi i ludzkości oraz zbrodnie i występki (przestępstwa wojenne).12. Nie przerywa spoczywania biegu przedawnienia także odbywanie kary pozbawienia wolności orzeczonej innym wyrokiem. WYŁĄCZNIE BIEGU PRZEDAWNIENIA Art. Art. wolności lub wymiarowi sprawiedliwości zagrożonych karą pozbawienia wolności powyżej 3 lat popełnionych przez funkcjonariuszy publicznych w okresie od 1. 1989 roku w czasie lub w związku z pełnieniem ich funkcji rozpoczyna się od 1. 105 §1 ma szerszy zakres – obejmuje bowiem zbrodnie przeciwko pokojowi. Ustalenie czy przestępstwo nie było ściganie z przyczyn politycznych oparte być musi wyłącznie na ocenach. • Umyślne przestępstwa zabójstwa. W przypadku przestępstw ściganych na wniosek lub z oskarżenia prywatnego brak stosownego wniosku albo oskarżenia prywatnego nie powoduje spoczywania biegu przedawnienia w odniesieniu do tych przestępstw. 1944 roku do 31.1990 roku.01. ciężki uszczerbek na zdrowiu lub pozbawienie wolności połączone ze szczególnym udręczaniem popełnione przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych 130 . Bieg terminu przedawnienia umyślnych przestępstw przeciwko życiu. 105 §1 i 2 – obejmuje 2 kategorie przestępstw: • Zbrodnie przeciwko pokojowi. 101) jak i wykonania kary (art. Do 1.

148 §4 (afekt) i art. Zoll: przestępstwo zabójstwa obejmuje przestępstwo określone w art. Zazwyczaj są to motywy polityczne. AMNESTIA Wprowadzana aktem normatywnym rangi ustawy. Polega na darowaniu lub złagodzeniu orzeczonej wcześniej kary kryminalnej. 150 §1 (eutanazja). natomiast nie obejmuje przestępstwa określonego w art. 105 §2 – nie ma wyraźnego oparcia w normach konstytucyjnych. 148 §2.Art. Po II wojnie światowej akty amnestyjne uchwalane były przeważnie z powodów: • politycznych (uczczenie rocznic) • kryminalno-politycznych i pragmatycznych (zniwelowanie efektów zbyt surowych skazań w okresie poprzedzającym amnestie po to by doprowadzić do zmniejszenia liczby osadzonych) Amnestia z roku 1989 – celem było złagodzenie represyjnej polityki karnej okresu PRL. podjęcie pracy). a wszczęte umarza” – bezwzględna negatywna przesłanka procesowa • „przebacza się i puszcza w niepamięć” – zakaz toczenia postępowania karnego jak i zatarcie skazania jeżeli kara została prawomocnie orzeczona (abolicja pełna) W gestii ustawodawcy pozostaje decyzja co do zakresu przestępstw objętych abolicja. Brak innych postanowień regulujących zakres ułaskawień -> przedmiot ułaskawień jest nieograniczony. Ustawodawca może uzależnić stosowanie abolicji od pewnych szczególnych ustawowo określonych warunków (np. Prezydent RP stosuje prawo łaski (nie dotyczy to skazań przez TS). ABOLICJA Zaniechanie ścigania i orzekania w sprawach o przestępstwa wskazane w akcje abolicyjnym (ranga ustawy). Przestępstwa określone w tym przepisie zostały popełnione przez funkcjonariusza publicznego w związku z pełnieniem obowiązków służbowych. A. 131 . a w przypadku prawomocnego skazania jego zatarcie z mocy prawa. Prawny zakaz wszczęcia postępowania karnego lub nakaz jego umorzenia. Charakterystyczne zwroty: • „nie wszczyna się postępowania. Ułaskawienie dotyczyć może kar: o skrócenie czasu na jaki je orzeczono o darowanie kar w całości o zatarcie skazania o warunkowe zawieszenie wykonania kara o przedterminowe zwolnienie. UŁASKAWIENIE Akt o charakterze indywidualnym skierowany zawsze do określonej osoby. niekoniecznie zaś w czasie ich pełnienia.

Nie dotyczy to rozstrzygnięć o charakterze cywilno-prawnym. • (1 rok)[§5]/z mocy prawa/ . Art. darowaniem albo przedawnieniem jego wykonania. że formalnoprawne skutki powstają niezależnie od usunięcia wpisu. § 5. Od tego momentu skazany ma prawo twierdzić. albo od przedawnienia jej wykonania. Nie znosi skutków wykonanej już kary (nie ma charakteru restytucyjnego). § 1. jeżeli skazany w tym okresie przestrzegał porządku prawnego. co w praktyce oznacza zakaz wszczęcia lub nakaz umorzenia postępowania karnego wobec sprawcy przestępstwa. od darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. a żaden organ czy instytucja nie może ograniczyć jego praw z powołaniem się na karalność. Jeżeli orzeczono środek karny. np. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. • (6 miesięcy)[art. § 3. na wniosek skazanego sąd może zarządzić zatarcie skazania już po upływie 3 lat. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 5 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Może polegać na abolicji indywidualnej. 76 §2]/z mocy prawa/ . Sąd może na wniosek skazanego zarządzić zatarcie skazania już po upływie 5 lat. od 1 miesiąca do lat 15. z zastrzeżeniem art. lub darowania albo od przedawnienia jej wykonania. na nie orzekaniu kary ani środków karnych za popełnione przestępstwo. lub darowania albo przedawnienia jej wykonania. • (10 lat)[§3]/z mocy prawa/ – w razie orzeczenia kary dożywotniego pozbawienia wolności – licząc od uznania za wykonaną. Usunięcie wpisów dotyczących skazania jest jedynie aktem deklaratoryjnym. ZATARCIE SKAZANIA Zatarcie skazania polega na uznaniu skazania za niebyłe i usunięciu wpisu o skazaniu z Krajowego Rejestru Karnego. a także uchylania środków zabezpieczających orzeczonych w trybie art.skazanie na grzywnę lub ograniczenie wolności – licząc od jej wykonania. 25 lat pozbawienia wolności – licząc od dnia jej wykonania. 32 pkt 3 lub karę 25 lat pozbawienia wolności. jego sytuacji rodzinnej lub podeszłego wieku. przewinień i wykroczeń dyscyplinarnych. że nie był karany. • (3 lata)[§4]/orzeczenie sądu/ . W razie skazania na karę dożywotniego pozbawienia wolności. • (5 lat)[§2]/orzeczenie sądu/ – kara pozbawienia wolności nie dłużej niż 3 lata. 132 . co oznacza. od darowania. 76 § 2.W razie odstąpienia od wymierzenia kary licząc od dnia prawomocnego wyroku w tej sprawie. W razie odstąpienia od wymierzenia kary. z powodu złego stanu zdrowia skazanego. Terminy po których następuje zatarcie skazania: • (10 lat)[§1]/z mocy prawa/ – przy karach pozbawienia wolności. 107. zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem.skazanie na grzywnę lub ograniczenie wolności – licząc od jej wykonania. § 6. W razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art.W razie pomyślnego zakończenia okresu próby orzeczonego w związku z warunkowym zawieszeniem wykonania kary. Wszelkie oświadczenia o niekaralności nie mogą być w takim wypadku traktowane jako oświadczenie nieprawdy. lub darowania albo przedawnienia jej wykonania. § 4. a wymierzona kara pozbawienia wolności nie przekraczała 3 lat. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem roku od wydania prawomocnego orzeczenia. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od uznania jej za wykonaną. i w ciągu 5 lat przestrzegał porządku prawnego. 94. W razie skazania na grzywnę albo karę ograniczenia wolności. § 2. • (5 lat)[§4]/z mocy prawa/ .

ze jedna z kar zostało w całości wykonana przed orzeczeniem kary łącznej).Zatarcie w przypadku orzeczenia środka karnego lub kary grzywny. wykonanie. pomyślny przebieg próby). 5 – obowiązek naprawienia szkody). Jeżeli sprawcę skazano za dwa lub więcej nie pozostających w zbiegu przestępstw. okresu wymaganego do zatarcia skazania ponownie popełnił przestępstwo. ŚRODKI O CHARAKTERZE LECZNICZO . • Kara musi być ściśle oznaczona. W takim wypadku zatarcie skazania ma miejsce na mocy postanowienia sądu. • W drodze aktu łaski – poprzez akt łaski wydany przez Prezydenta RP. rodzaj orzeczonego środka karnego. 93. Jeżeli natomiast była kara łączna. bez względu na rodzaj i wymiar kary. Najczęściej na wniosek skazanego. darowaniem lub przedawnieniem jego wykonania(nie dotyczy art. nie może nastąpić przed jego wykonaniem. a środek zabezpieczający ma być proporcjonalny do zagrożenia. Różnice pomiędzy karami. środek może być stosowany aż do ustania przyczyny jego orzeczenia. jak również jeżeli skazany po rozpoczęciu. ponownie popełnił przestępstwo. 133 . • Środki zabezpieczające Ich celem jest (nie jak kary realizacja wymiaru sprawiedliwości) ochrona społeczeństwa przed osobami zagrażającymi porządkowi prawnemu – więc ich stosowanie nie opiera się na zasadzie winy. darowanie. ze zaszły przesłanki uzasadniające zatarcia skazania. • Skazany po rozpoczęciu lecz przed upływem terminu wymaganego do zatarcia skazania. Przesłanki są zróżnicowane(rodzaj i wymiar orzeczonej kary.IZOLACYJNYM Art. 39 pkt. przedawnienie wykonania kary. Wyróżnia się: środki o charakterze leczniczo – izolacyjnym. który dotyczy wszystkich. środki o charakterze administracyjnym. dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. Zatarcie skazania w takich wypadkach może nastąpić tylko jednocześnie. • Na mocy postanowienia sądu – jest zawsze fakultatywne. Sprawca został skazany za dwa lub więcej przestępstwa za które nie można było wymierzyć kary łącznej. • Wymiar kary powinien uwzględniać stopień winy i społecznej szkodliwości czynu. Tryb dokonywania zatarcia skazania: • Z mocy prawa(ipso iure) – zatarcie skazania dokonuje się po uprzednim ustaleniu. 108. to za każde przestępstwo zatarcie następuje oddzielnie(chyba. jeśli zachodzą pewne przesłanki określone w ustawie karnej. Konieczne jest natomiast popełnienie czynu zabronionego ze strony sprawcy(choćby będącego w stanie niepoczytalności) gdyż niedopuszczalne jest stosowanie środków zabezpieczających z powodu samego zagrożenia jakie osoba stwarza dla społeczeństwa(środki o charakterze predeliktualnym). które sprawca stanowi dla społeczeństwa. a środek zabezpieczający może być orzeczony już przy czynie zabronionym. Jednoczesne zatarcie skazań: Art. lecz przed upływem. a środkami zabezpieczającymi: • Kara to reakcja na przestępstwo. za które został prawomocnie skazany. • Celem środka zabezpieczającego w przeciwieństwie do kary nie jest wyrządzenie osobistej uciążliwości.

95] – zakład karny stosujący szczególne środki lecznicze i rehabilitacyjne: • Sprawca popełnił przestępstwo w stanie ograniczonej poczytalności • Został za przestępstwo skazany na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania. Leczenie nie może być krótsze niż 3 miesiące i dłuższe niż 2 lata. 96](zawsze fakultatywne): • Sprawca dopuścił się przestępstwa w związku z uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego • Został za to skazany na karę pozbawienia wolności nie przekraczającą 2 lat bez warunkowego zawieszenia jej wykonania • Zachodzi wysokie prawdopodobieństwo ponownego popełnienia przestępstwa związanego z tym uzależnieniem. jednak dopiero po upływie 5 lat od zwolnienia. 134 . gdy jest to niezbędne. ale czas spędzony na leczeniu zalicza się na poczet przyszłej kary pozbawienia wolności.Sąd może orzec przewidziany w tym rozdziale środek zabezpieczający związany z umieszczeniem w zakładzie zamkniętym tylko wtedy. Okres próby trwa od 6 miesięcy do 2 lat i sprawca jest oddany pod dozór kuratora. Rodzaje leczniczych środków zabezpieczających: • Umieszczenie w odpowiednim zakładzie psychiatrycznym • Umieszczenie w zakładzie leczenia odwykowego • Umieszczenie w zakładzie karnym. upośledzeniem umysłowym lub uzależnieniem od alkoholu lub innego środka odurzającego. Są to: zakaz zajmowania określonego stanowiska. można wyznaczyć mu próbę i nakazać odbywanie tego leczenia w wariancie wolnościowym. że popełni czyn ponownie Fakultatywne orzeczenie leczenia psychiatrycznego[art. 94] – szpital psychiatryczny: • Sprawca popełnił czyn zabroniony o znacznej szkodliwości społecznej • W chwili czynu znajdował się w stanie niepoczytalności • Zachodzi wysokie prawdopodobieństwo. zakaz wykonywania określonego zawodu. w którym stosuje się szczególne środki lecznice oraz rehabilitacyjne Użycie tego środka jest stosowane wtedy i tylko wtedy gdy jest to niezbędne aby zapobiec ponownemu dokonaniu czynu zabronionego i aby zapewnić poprawne leczenie. Sąd może ponownie zarządzić umieszczenie w zakładzie zamkniętym jeśli oskarżony w czasie próby: • Uchyla się od obowiązkowego leczenia • Popełnia przestępstwo lub rażąco narusza porządek prawny • Narusza regulamin placówki leczniczo – rehabilitacyjnej. Umieszczenie sprawcy w zamkniętym zakładzie leczenia odwykowego[art. a sąd może warunkowo zwolnić z pozostałej do odbycia kary. ŚRODKI ZABEZPIECZAJĄCE O CHARAKTERZE NIELECZNICZYM (środki administracyjne) Środki te polegają na orzeczeniu pozbawienia praw (zakaz) lub przepadku przedmiotów. jeśli może on znów popełnić przestępstwo. O zwolnieniu rozstrzyga sąd na podstawie przebiegu leczenia. Jeżeli skazany wykazuje duże postępy. przed orzeczeniem tego środka sąd wysłuchuje lekarzy psychiatrów oraz psychologa. Jeśli pobyt w zakładzie nie jest konieczny sąd orzeka zwolnienie. aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego związanego z jego chorobą psychiczną. Przymusowe leczenie psychiatryczne(orzekane obligatoryjnie jeśli)[art. Po odbyciu tego leczenia skazany przystępuje do odbycia kary. Sprawca może być ponownie umieszczony w zakładzie. Orzeczone zostaje zawsze po wysłuchaniu opinii biegłych psychiatrów i psychologa.

że właściciel stracił możliwość wykonywania swoich praw. W wypadku mniejszej wagi. § 1. § 5. Poniżej tej kwoty jest to wykroczenia i podlega jurysdykcji sądu grodzkiego. sprawca podlega grzywnie. Teoria uniesienia: Kradzież ma miejsce. 278. gdy zachodzi okoliczność wyłączająca karalność sprawcy. Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej. Kto zabiera w celu przywłaszczenia cudzą rzecz ruchomą. gdy wartość skradzionego mienia przekracza 250 zł. Jak wskazuje przepis sprawca dokonuje czynu „w celu przywłaszczenia” – rozporządzania jak swoją własnością: • Pobierania pożytków • Użytkowania • Zniszczenia Gdy kradzież dokonywana jest „dla sportu” – nie jest kradzieżą – nie jest dokonywana w celu przywłaszczenia. 3 i 4 stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego. gdy ustały przyczyny jego orzeknięcia. mimo iż sklepu nie opuścił. Przepisy § 1. Teoria zawładnięcia: Kradzież ma miejsce. § 3. Gdy do rzeczy skradzionej lub do dokonania przestępstwa kradzieży trzeba dołożyć z własnych środków – nadal jest to kradzież. § 4. 278 Art. Przepadek przedmiotów jako środek zabezpieczający może być także orzeczony w razie umorzenia postępowania z powodu znikomej szkodliwości czynu. Przykład: Sprawca wypił drogiego szampana na terenie sklepu – dopuścił się kradzieży. w której właściciel może wykonywać prawo własności. Tej samej karze podlega. przepadek rzeczy. Kradzież ma miejsce. zakaz prowadzenia pojazdów. kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. warunkowego umorzenia postępowania a także.zakaz prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Zakazy odnosi się do sprawców. którzy dopuścili się czynu zabronionego w stanie niepoczytalności. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Pozbawienie praw lub zakazy orzeka się bezterminowo – sąd uchyla zakaz. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. gdy sprawca rzecz porwał i uniósł ją poza sferę. 135 . gdy sprawca wyjmuje rzecz spod władztwa osoby uprawnionej i przejmuje nad nią władzę tak.Bączyk/ KRADZIEŻ(i jej odmiany) KRADZIEŻ ART. § 2. Kradzież jest przestępstwem kierunkowym. Część szczególna /O.

KRADZIEŻ IMPULSÓW TELEFONICZNYCH – art. 278 §3 § 3. Z wypadkiem mniejszej wagi mamy do czynienia. motywacja. § 1. sprawca podlega grzywnie. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. włączając się do urządzenia telekomunikacyjnego. Zagrożona karą od 3 miesięcy do 5 lat pozbawienia wolności. Wartość karty bankomatowej jako przedmiotu jest bardzo niska – tyle. Przepisy § 1.Działanie – cum dolo directo. WYPADEK MNIEJSZEJ WAGI – art. sposób zachowania sprawcy. Zagrożony karą do 1 roku pozbawienia wolności. Kto. Ważne są również okoliczności. W wypadku mniejszej wagi. kto bez zgody osoby uprawnionej uzyskuje cudzy program komputerowy w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Zamieszkanie w cudzym domu – nie jest kradzieżą. 218 §4 § 4. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli kradzież popełniono na szkodę osoby najbliższej. Tej samej karze podlega. 285 Art. uruchamia na cudzy rachunek impulsy telefoniczne. Odnosi się do uzyskania programu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej (dotyczy to również chęci zaoszczędzenia sobie wydatku). Zamiar wyklucza błąd co do okoliczności (znamienia: „cudza rzecz ruchoma”). INNE Kradzież domu – zdemontowany domek letniskowy jest „cudzą rzeczą ruchomą”. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. 285. KRADZIEŻ PROGRAMU KOMPUTEROWEGO – art. Dotyczy zarówno rzeczy ruchomej jak i programu komputerowego. lecz naruszeniem miru domowego. 136 . Nie polega na wyjęciu przedmiotu kradzieży spod władztwa osoby uprawnionej. 278 §5 § 5. Postępowanie wszczyna się na wniosek pokrzywdzonego. KRADZIEZ NA SZKODĘ OSOBY NAJBLIŻSZEJ – art. gdy wartość skradzionego mienia przekracza nieznacznie 250 zł. 278 §2 § 2. co kawałek plastiku. lecz na uzyskaniu programu bez zgody osoby uprawnionej. 3 i 4 stosuje się odpowiednio do kradzieży energii lub karty uprawniającej do podjęcia pieniędzy z automatu bankowego. Również na jego wniosek wszczęte postępowanie się umarza. KRADZIEŻ ENERGII LUB KARTY BANKOMATOWEJ – art.

Przywłaszczenie następuje w momencie zadysponowania rzeczą jak swoją własnością (gdy sprawca zapomniał oddać rzecz na czas. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. § 3. § 2. którą przywłaszcza (a nie zabiera). ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Przykład: Pracownice dzwoniące na audio-tele z telefonu firmy ponoszą odpowiedzialność pracowniczą. § 1. Również na jego wniosek wszczęte postępowanie się umarza. 137 . 284. Zagrożone kara pozbawienia wolności do 3 lat. Jeżeli kradzież impulsów popełniono na szkodę osoby najbliższej postępowanie wszczyna się na wniosek pokrzywdzonego. Przykład: Przyłączenie aparatu z budki telefonicznej do cudzego telefonu i dzwonienie na cudzy koszt (niezależnie od tego jak to wygląda technicznie . 284 Art. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Jeżeli przywłaszczenie nastąpiło na szkodę osoby najbliższej. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Przywłaszczenie rzeczy. 279 Art. Kto przywłaszcza sobie powierzoną mu rzecz ruchomą. nie ma przywłaszczenia). Jeżeli kradzież z włamaniem popełniono na szkodę osoby najbliższej. Zagrożona karą do 3 lat pozbawienia wolności. Kto przywłaszcza sobie cudzą rzecz ruchomą lub prawo majątkowe.: na podstawie umowy użyczenia rzeczy. W wypadku mniejszej wagi lub przywłaszczenia rzeczy znalezionej. 279. KRADZIEŻ A PRZYWŁASZCZENIE – art. która została powierzona sprawcy – karane jest jak kradzież! (Przykład: przywłaszczenie auta przez właściciela komisu) Przywłaszczenie cudzej rzeczy znalezionej – traktowane jak przywłaszczenie mniejszej wagi (chyba że właściciel się wyraźnie owej rzeczy pozbył). Dysponuje rzeczą tak. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.§ 2. § 2. • • Sprawca znajduje się w posiadaniu rzeczy ruchomej. Jeżeli czyn określony w § 1 popełniono na szkodę osoby najbliższej. Uruchomienie impulsów telefonicznych na cudzy rachunek nie jest tym samym co korzystanie z telefonu bez zgody uprawnionego dysponenta.). ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. Nie jest to kradzież impulsów telefonicznych. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. np. § 1. Kto kradnie z włamaniem. sprawca podlega grzywnie. Przedmiotem przywłaszczenia może być też prawo majątkowe. że właściciel nie może sprawować władztwa. KRADZIEŻ Z WŁAMANIEM – art. § 4.

Kradzież z włamaniem + sprowadzenie pożaru = łączna kara. więc nie jest to zbieg przepisów ustawy).to jak przywłaszczenia.przedmiotem zaboru były skuterynajchętniej włoskie niż polski. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. kodu komputerowego. gdyż oddaje całą zawartość bezprawia znajdującego się w przepisie o zniszczeniu cudzej rzeczy. sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 3. krótkie spodnie i kolorowe skarpetki. W wypadkach określonych w § 1-3 sąd może wymierzyć grzywnę obok kary pozbawienia wolności. § 4.Art. ZABÓR POJAZDU W CELU KRÓTKOTRWAŁEGO UŻYCIA . A więc tak jak za kradzież! Typy kwalifikowany: a) §2 138 . Przepis o włamaniu „konsumuje” przepis o zniszczeniu cudzej rzeczy. § 2. że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo jego części lub zawartości.popełniane przez młodych mężczyzn. pojazd stanowi mienie znacznej wartości albo sprawca następnie porzuca pojazd w stanie uszkodzonym lub w takich okolicznościach. w celu kradzieży kilku złotych „z tacy”. WYJĄTEK: gdy zniszczone mienie ma większą wartość od skradzione rzeczy! Przykład: Włamanie do świątyni przez wybicie cennego witraża. Podpalenie pomieszczenia do którego włamał się sprawca w celu zatarcia śladów -> rzeczywisty zbieg przestępstw (2 czyny.i kradzież z Art. Jest to kradzież z włamaniem ze zniszczeniem cudzej rzeczy. 289 Art.Sytuacja. Dotyczy również sytuacji. zrywa plomby z drzwi. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat + fakultatywna grzywna. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nieupoważnioną. 289. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.bikiniarzymieli oni kolorowe marynarki. § 5. Typ podstawowy: 1) sprawcą może być każdy 2) zabór cudzego pojazdu mechanicznego 3) w celu krótkotrwałego użycia. w której sprawca pokonuje szyfr zamka elektronicznego. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego. 278. Jeżeli czyn określony w § 1 popełniono używając przemocy lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności.tych. Sprawcy nie działają z zamiarem przywłaszczenia lecz krótkotrwałego użycia Bo jeśli w celu długotrwałego. § 1. Przepis o kradzieży jest w tym wypadku równoczesny z wypełnieniem znamion przestępstwa o zniszczeniu cudzej rzeczy. w której sprawca zamiar kradzieży rzeczy powziął dopiero po pokonaniu przeszkody. Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej. W Polsce przestępstwo to pojawiło się w latach 50. Kto zabiera w celu krótkotrwałego użycia cudzy pojazd mechaniczny.

Np. Nie jest zabezpieczeniem pojazdu zostawienie w samochodzie członka rodziny ani umieszczenie przez zapalonego kierowcę haczyka do łowienia ryb. że zachodzi niebezpieczeństwo utraty lub uszkodzenia pojazdu albo jego części lub zawartości Zagrożenie: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat + fakultatywna grzywna. Sąd zastanawiał się. W K. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 1 do 10 lat + fakultatywna grzywna.sprawca pokonuje zabezpieczenie pojazdu przed jego użyciem przez osobę nieupoważnioną lub. z 1969 roku jeszcze istniała. wybiegł. ROZBÓJ(i jego odmiany) ROZBÓJ – art.. zabrali mu kluczyki i odjechali. nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą. . podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Pokonanie innego zabezpieczenia np.k. która posługuje się taką bronią. Sprawczyni wyglądająca na bogatą osobę poprosiła ekspedientkę o podanie jej futra do przymierzenia. W centrum handlowym wystawione w gablocie było cenne futro. Przykład: Sprawca w miejscu publicznym w akcie zuchwalstwa. Gdy przemoc została użyta kwalifikowane są jako rozbój. 280. podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. ROZBÓJ TYPU PODSTAWOWEGO – art.grożenie jej natychmiastowym użyciem albo. Przestępstwo ścigane na wniosek. Kto kradnie. a sprawcy pobili go. • • Typu podstawowego (zagrożony karą pozbawienia wolności od 2 do 12 lat – występek) Typu kwalifikowanego (od 3 lat – zbrodnia) *** Obowiązujący kodeks karny nie zna pojęcia kradzieży szczególnie zuchwałej. § 1. dziś traktowane są jako zwykła kradzież. o ile nie użyto przemocy.użycie przemocy lub. Po założeniu powiedziała: „biorę je” i wyszła. . 280 Art. czy w tym przypadku miejsce miała kradzież zuchwała. b) §3 ( ROZBÓJNICZY ZABÓJ POJAZDU W CELU KRÓTKOTRWAŁEGO UŻYCIA ) . właściciel pojazdu obudził się. Przy drzwiach rzuciła jeszcze „dziękuję”. blokada kierownicy.sprawca następnie porzuca pojazd w stanie uszkodzonym lub w takich okolicznościach. § 2. na oczach innych wyrwał kobiecie torebkę (tzw. przedmiotem. pogłaskanie psa stojącego "na straży" samochodu nie wypełnia znamion tego typu rodzajowego przestępstwa. ceną odpowiadające samochodowi marki Mikrus. 280 §1 139 .pojazd stanowi mienie wielkiej wartości albo . Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną. . Zachowania kiedyś kwalifikowane jako zuchwałe. kradzież na wyrwę). alarm. używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. sprawcy uruchomili alarm nocą.doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności Np. środkiem lub sposobem. jeśli pokrzywdzonym jest osoba najbliższa ( wszystkie typy ).

Nie wypełnia znamion rozboju takie zachowanie. które stwarzają niebezpieczeństwo śmierci człowieka. Dopuścił się przestępstwa zmuszenia do określonego zachowania (art. Kradzież 2. który doprowadził ją do nieprzytomności. Na rozbój składają się 2 zachowania sprawcy: 1. Do rozboju doszło. narkotyków. Nie musi być to osoba. nasennych. środkiem lub sposobem. Doprowadzenie do bezbronności np. grozi atrapa pistoletu) oraz czy sam zabiera rzecz ofierze. no podstawie ustawy z 1999 roku) • Nożem • Innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem • Innym podobnie niebezpiecznym środkiem obezwładniającym • ALBO działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu • Wspólnie z inną osobą. Kto kradnie. zakneblowanie. Wypełnia znamiona rozboju. która ma się zamiar okraść. gdy sprawca rozboju posługuje się: • Bronią palną (również gazową. Jeżeli sprawca rozboju posługuje się bronią palną. gdy sprawca razem z ofiarą piją. Doprowadzenie do nieprzytomności może być dokonane za pomocą środków odurzających. Dla bytu przestępstwa rozboju nie jest istotna wartość rzeczy!!! (por. 140 .§ 1. powierzchnia tnąca). – kradzież) Przykład: Sprawca wykręcił ofierze rękę i ukradł fotografię. Przemoc wobec rzeczy nie jest wystarczająca by wypełnić znamiona rozboju! Grożenie natychmiastowym użyciem przemocy może mieć postać słowa. nożem lub innym podobnie niebezpiecznym przedmiotem lub środkiem obezwładniającym albo działa w inny sposób bezpośrednio zagrażający życiu lub wspólnie z inną osobą. przedmiotem. podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 3. alkoholu. ROZBÓJ TYPU KWALIFIKOWANEGO – art. Z rozbojem typu kwalifikowanego mamy do czynienia. która posługuje się taką bronią. przez związanie. gestu. … • Użycie przemocy • Grożenie natychmiastowym użyciem przemocy • Doprowadzenie człowieka do stanu nieprzytomności • Doprowadzanie człowieka do stanu bezbronności LUB ALBO LUB Użycie przemocy dotyczy użycia siły fizycznej przeciwko osobie. przedmiotem. gdy sprawca powziął zamiar kradzieży zanim zaczął podawać ofierze środek. środkiem lub sposobem Zagrożony pozbawieniem wolności na czas nie krótszy od lat 3 (zbrodnia). która posługuje się taką bronią. podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Bez znaczenia jest czy sprawca obejmuje zamiarem rzeczywiste spełnienie groźby (np. czy ofiara sama ja oddaje. 280 §2 § 2. Sprawca naruszył nietykalność cielesną ofiary. a po wypiciu znacznej ilości sprawca postanawia okraść ofiarę. który paraliżuje u pokrzywdzonego wolę obrony. jednak skradziona rzecz ma wartość poniżej 250 zł. Nóż – przedmiot o takich właściwościach (kształt. używając przemocy wobec osoby lub grożąc natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzając człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. 191 §1).

WYMUSZENIE ROZBÓJNICZE – art. a ten go bije by zachować swój łup. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. środki chemiczne. KRADZIEŻ ROZBÓJNICZA – art. nie musi prowadzić do uszkodzenia ciała człowieka. groźbą zamachu na życie lub zdrowie albo gwałtownego zamachu na mienie. Kto. Sprawca nie zabiera rzeczy. podpalenie. 281 Art. żyletki. Czyni to w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. w celu utrzymania się w posiadaniu zabranej rzeczy. zaciskanie szalika na szyi ofiary. często dochodziło do wymuszania haraczy oferując tzw. stłuczone butelki (tulipanów). Przykład: Sprawcy grożą. „ochronę”. Stosowanie przemocy. 281.. bezpośrednio po dokonaniu kradzieży. glany. grożenie natychmiastowym jej użyciem albo doprowadzenie do stanu nieprzytomności lub bezbronności bezpośrednio PO dokonaniu kradzieży. Zagrożona karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat. 282 Art. Przykład: Ochroniarz w sklepie próbuje zatrzymać złodzieja. że będą codziennie przychodzić i spożywać w nim posiłki.Inne niebezpieczne przedmioty: materiały wybuchowe. Przykład: W latach 90. Przemoc – użycie siły fizyczne. 141 . podłożenie bomby. a że masa ich ciała jest znaczna zapewne w krótkim czasie poniszczą krzesełka – zamach niegwałtowny! Nie jest to forma groźby należąca do znamion przestępstwa wymuszenia rozbójniczego. Ważna jest forma groźby: Zamach na mienie – ważne by przedmiotem groźby była zamach gwałtowny na mienie (np. Doprowadzenie do rozporządzenia mieniem – np. Przykład: Dwóch sprawców napada na bank. drugi kradnie (według założonego przez nich planu). Środki obezwładniające: ręczny miotacz gazu. siekiery. Ma to na celu utrzymanie się sprawcy w posiadaniu rzeczy. mimo iż drugi nie miał broni w ręce. doprowadza inną osobę do rozporządzenia mieniem własnym lub cudzym albo do zaprzestania działalności gospodarczej. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. 282. Jeden trzyma broń. poprzez wysłanie do rodziców listu z groźbą pobicia dziecka. Zagrożone karą pozbawienia wolności od roku do 10 lat. paralizator. przemocą. Obaj odpowiadają za rozbój typu kwalifikowanego. zdemolowanie lokalu). używa przemocy wobec osoby lub grozi natychmiastowym jej użyciem albo doprowadza człowieka do stanu nieprzytomności lub bezbronności. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. Kto. lecz doprowadza ofiarę do rozporządzenia swoim własnym lub cudzym mieniem albo do zaprzestania działalności gospodarczej pod wpływem groźby lub przemocy.

Wypadek mniejszej wagi określa się na podstawie motywacji sprawcy. § 1. że 50 000 zł za życie ukochanej nie ma żadnego znaczenia. wartości skradzionego lub wymuszonego mienia. pojęć składających się na społeczną szkodliwość czynu.Uwaga: Nadawca dla bytu przestępstwa nie musi posiadać realnej możliwości spełnienia groźby. Sposoby działania sprawcy: • Oszustwo czynne – wprowadzenie w błąd. sposobu działania. kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. Sam Pan musi przyznać. WYPADEK MNIEJSZEJ WAGI – art. jeśli przekaże mi Pan 100 000 zł. Ale z okazji Walentynek postanowiłem zorganizować dla Pana promocję i chcę tylko 50 000 zł za oszczędzenie Pana żony. doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Do znamion przestępstwa wymuszenia rozbójniczego NIE NALEŻY niekorzystne rozporządzenie mieniem!! Ważne jest by rozporządzenie było wymuszone!! Przykład: „Nie zabiję Pana żony. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.!! Przykład: Sprawca groził ofierze użyciem granatnika przeciwpancernego RPG 7. Liczy się. 142 . sprawca podlega grzywnie. Jeżeli czyn określony w § 1-3 popełniono na szkodę osoby najbliższej. że za życie ukochanej to niewiele” To. Sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Jeżeli nie dojdzie do rozporządzenia mieniem przez osobę pokrzywdzoną – usiłowanie wymuszenia rozbójniczego. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. Tej samej karze podlega. że takie rozporządzenie będzie wymuszone. chociaż go nie posiadał. Doprowadzenie osoby poszkodowanej do niekorzystnego rozporządzenia mieniem swoim lub cudzym. Kto. W wypadku mniejszej wagi. 283 Dotyczy sprawców kradzieży z włamaniem. § 2. OSZUSTWA OSZUSTWO – art. kradzieży rozbójniczej oraz wymuszenia rozbójniczego. 286. § 3. § 4. 286 Art. rozboju typu podstawowego. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. ściganie następuje na wniosek pokrzywdzonego.

gdyż wprowadziła właścicielkę futra w błąd z zawiści i nie otrzymała żadnej korzyści majątkowej. Również na jego wniosek wszczęte postępowanie się umarza. Żądanie korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. Zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.jeżeli oszustwa pokradzieżowego dopuszczono się na szkodę osoby najbliższej postępowanie wszczyna się na wniosek pokrzywdzonego. 286 §4 . ze świadomością. Oszustwo czynne – wszelkie zachowanie wytwarzające u pokrzywdzonego fałszywe wyobrażenie o stanie rzeczy. jeśli nie robi tego w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lecz z zawiści. Art. mówiąc. Dla bytu przestępstwa nie ma znaczenia czy sprawcy sami ukradli rzecz! Może to być np. że jest to tandetna podróbka i sugerującą. Przykład: Oferowanie ROLEXA po okazyjnej cenie z zapewnieniem o jego oryginalności. Chęć osiągnięcia korzyści majątkowej jest jednym ze znamion tego przestępstwa. 286 §2 § 2. „Przyjaciółka” nie dopuściła się oszustwa w rozumieniu kodeksu karnego. 286 §3 . że jest to rachunek za alkohol. utrzymującą. że wie gdzie znajduje się skradziona rzecz w celu otrzymania korzyści majątkowej. OSZUSTWO POKRADZIEŻOWE – art. pod którego wpływem pokrzywdzony dokonuje niekorzystnego rozporządzenia mieniem. Art. Zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. musi mieć miejsce!! Przykład: Właścicielka futra gronostajowego została wprowadzona w błąd przez przyjaciółkę. Przykład: Podsunięcie pijanemu poszkodowanemu weksla do podpisania.wypadek mniejszej wagi. że z futra można by zrobić piękny dywanik. Nie popełnia przestępstwa osoba. Oszustwo bierne – nieświadomość istnieje bez udziału sprawcy. Określenie to razi smak stylistyczny Prof. Kuleszy. która wprowadza poszkodowanego w błąd. osoba. Przykład: Sprawcy ukradli samochód.• Oszustwo bierne – wyzyskanie błędu osoby poszkodowanej lub jej niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. kto żąda korzyści majątkowej w zamian za zwrot bezprawnie zabranej rzeczy. która wie o kradzieży i wprowadza w błąd właściciela utrzymując. Często dotyczy osób starszych i braku u nich świadomości co do wartości ich mienia. a następnie dzwonili do właściciela z „ofertą” wykupienia auta. iż jest to podróbka. Tej samej karze podlega. 143 . pod wpływem którego osoba niekorzystnie rozporządza swoim mieniem.

akredytywy. od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi .tych pojawiły się zachowania sprawców. kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłacie odszkodowania. 298 §2 – instytucja czynnego żalu. Kto. Przykład: Sprawca sprzedał samochód cudzoziemcowi. w celu wyłudzenia odszkodowania. Nie podlega karze. przedkłada podrobiony. przerobiony. 286) oraz za bezpodstawne zgłoszenie kradzieży. ustawą o ochronie obrotu gospodarczego. Przykład: Umyślne rozbicie samochodu. OSZUSTWO KAPITAŁOWE ( KREDYTOWE ) . dotacji. kto wbrew ciążącemu obowiązkowi. § 2. a potem zgłosił firmie ubezpieczeniowej kradzież pojazdu. 298. poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne. 297 Art. 297. w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego. Często dotyczy wyłudzenia odszkodowania AC Dla bytu przestępstwa sprawca sam musi wywołać zdarzenie będące podstawą do wypłaty odszkodowania. Jedyną podstawą do odpowiedzialności sprawców był przepis o zwykłym oszustwie. Tej samej karze podlega. Nie jest to przestępstwo w rozumieniu art. określonego w § 1. elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego. potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy. § 1. pożyczki pieniężnej. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.k. subwencji. lub zamówienia publicznego albo na możliwość dalszego korzystania z elektronicznego instrumentu płatniczego. 144 . Wprowadzone do k. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Kto. 298 Art. gdy na początku lat 90. § 3. Odpowiadać będzie jedynie za oszustwo (art. instrumentu płatniczego lub zamówienia. w celu uzyskania odszkodowania z tytułu umowy ubezpieczenia.Art.OSZUSTWO UBEZPIECZENIOWE – WYŁUDZNIE ODSZKODOWANIA – art. nie powiadamia właściwego podmiotu o powstaniu sytuacji mogącej mieć wpływ na wstrzymanie albo ograniczenie wysokości udzielonego wsparcia finansowego. określonych w § 1. 298. zrezygnował z dotacji lub zamówienia publicznego albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. powoduje zdarzenie będące podstawą do wypłaty takiego odszkodowania. nie podlega karze. Art. którzy zaciągali kredyt. Należy do przestępstw kierunkowych. gwarancji.kredytu. Nie podlega karze. § 1. kto przed rozpoczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wypłaceniu odszkodowania. pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego. gdyż sprawca nie spowodował zdarzenia będącego podstawą do wypłaty ubezpieczenia. kto przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia finansowego lub instrumentu płatniczego. § 2. poręczenia.

3) przed wszczęciem postępowania karnego. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. sprawca podlega grzywnie.nie musi być udzielony kredyt. Karze określonej w § 1 podlega także ten.także zaniechania o powiadomieniu organów ścigania. gwarancji kredytowej.zamówienia publicznego. doprowadzając do niekorzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem (zaciągnięcie kredytu). udzielając im kredytu. kto przerywa lub uszkadza kabel podmorski albo narusza przepisy obowiązujące przy zakładaniu lub naprawie takiego kabla. Nawet. który działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. . . ZNISZCZENIE MIENIA – art.dotacji. że kredyt zwróci i transakcja dojdzie do skutku. zrezygnował z zamówienia publicznego lub dotacji uzyskanych w sposób określony w §1 lub 2 albo. Na gruncie obowiązującego prawa. b) zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. CZYNNY ŻAL ( §3 ) 1) sprawca. § 3. 288 Art. ( §2 ) 1) sprawcą może być gwarant. Kto cudzą rzecz niszczy. Nie podlega karze. § 2. rolnicy. 2) dobrowolnie a) zapobiegł wykorzystaniu kredytu. gdyż będzie budował promy kosmiczne pod ulicą Piotrkowską. jeśli w chwili popełnienia czynu ma zamiar zwrotu kredytu. ( §1 ) 1) sprawcą może być każdy 2) przedkładanie bankowi lub innej jednostki dysponującej środkami publicznymi a) fałszywych lub stwierdzających nieprawdę dokumentów albo b) pisemnych oświadczeń dotyczących okoliczności mających istotne znaczenie dla uzyskania ( zob. działając w wierze. 2) zaniechanie powiadomienia właściwego organu lub instytucji o powstaniu okoliczności mogących mieć wpływ na wstrzymanie lub ograniczenie wysokości udzielonego Zagrożenie: pozbawienie wolności od 3 miesięcy do 5 lat Przepis powstał jako odpowiedź na stan faktyczny.Przysparzało to duże problemy.subwencji. uszkadza lub czyni niezdatną do użytku. dodając jedno zero. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.pożyczki bankowej. W wypadku mniejszej wagi. Takiego czynu nie da się zakwalifikować jako zwykłe oszustwo. A. Ściganie przestępstwa określonego w § 1 lub 2 następuje na wniosek pokrzywdzonego. B. pożyczki bankowej. wystarczy już samo złożenie dokumentów czy oświadczeń! Np. § 1. którzy przedkładają fałszywe informacje o powierzchni gruntu. § 4. . w których pracownicy banku współdziałali z nieuczciwymi kredytobiorcami.gwarancji kredytowej. • • Zniszczenie rzeczy Uszkodzenie rzeczy 145 .wyobraźmy sobie groteskową sytuację sprawcy. 3 ) Przestępstwo formalne. 3) w celu uzyskania dla siebie lub innej osoby: . . 288. .kredytu.

lecz mógł i powinien na podstawie towarzyszących okoliczności domyślić się pochodzenia rzeczy. Przedmiotami paserstwa nieumyślnego często stają się radia. lecz lepiej by nie wyjeżdżał na zachód. że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego. Kto rzecz. Przykład: Nabywca samochodu za okazyjnie niską cenę słyszy od sprzedawcy. gdy sprawca nie miał zamiaru. PASERSTWO PASERSTWO – art. W wypadku mniejszej wagi. § 1. Przy gwałtownym hamowaniu wybija szybę. § 2. Przykład: Sprawca jedzie autobusem nie trzymając się uchwytów lub poręczy. Paserstwa dopuszcza się osoba. § 1. W wypadku znacznej wartości rzeczy. jedyny wyjątek stanowi paserstwo) Przykład: Sprawca jedzie autobusem nie trzymając się uchwytów lub poręczy. że samochód wolny jest od wad prawnych. Z wariantem nieumyślnym paserstwa mamy do czynienia. Przy gwałtownym hamowaniu wpada na wózek z dzieckiem. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. o której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać. Nie ponosi odpowiedzialności karnej. 291 i 292 Art. która świadoma pochodzenia rzeczy: • Nabywa ją • Pomaga ją zbyć • Rzecz taką przyjmuje • Pomaga do jej ukrycia Korzyść majątkowa nie należy do znamion tego przestępstwa! PASERSTWO NIEUMYŚLNE[art. Kto rzecz uzyskaną za pomocą czynu zabronionego nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia. a „dowód rejestracyjny pokazywał nie w pełnym słońcu”. Dopuszcza się wariant nieumyślnego paserstwa. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. 292. 146 . podlega grzywnie. § 2. o której mowa w § 1. sprawca podlega grzywnie. sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. części samochodowe. gdyż za to przestępstwo nie ma wariantu nieumyślnego. gdy sprawcy nie można przypisać świadomości przestępnego pochodzenia rzeczy. Odpowie ze nieumyślne spowodowanie uszkodzenia ciała człowieka. nabywa lub pomaga do jej zbycia albo tę rzecz przyjmuje lub pomaga do jej ukrycia. Ustawodawca penalizuje paserstwo.• Uczynienie jej niezdatną do użytku Istnieje tylko wariant umyślny (jak w innych przestępstwach przeciw mieniu. 292] Art. 291. podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

293. 295 Dotyczy: • Kradzieży (art. jeśli sprawca po dokonaniu jednego z ww. przestępstw dokonał aktu czynnego żalu. 289) • Paserstwa umyślnego (art. 285 §1) • Oszustwa (art. 278 §1) • Kradzieży programu komputerowego (art. 287 §1) • Zniszczenia lub uszkodzenia mienia (art. Zaostrzenie i złagodzenie odpowiedzialności karnej ZAOSTRZENIE ODPOWIEDZIALNOŚCI KARNEJ Dotyczy: • Kradzieży (art. 294) Sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę albo odstąpić od jej wymierzenia (ujęcie fakultatywne). Sąd może orzec przepadek rzeczy określonej w § 1 oraz w art. 295 §1 147 . 291 §1) Kara zostaje zaostrzona. Przepisy art. 288) • Zaboru pojazdu mechanicznego w celu krótkotrwałego użycia (art. § 1. chociażby nie stanowiła ona własności sprawcy. Mienie znacznej wartości – 200 x najniższa pensja krajowa NADZYCZAJNE ZŁAGODZENIE KARY – art. również gdy nie stanowi własności sprawcy. 292) LUB • Przestępstwa przeciwko mieniu o znacznej wartości lub dobru o szczególnym znaczeniu dla kultury (art.PASERSTWO PROGRAMU KOMPUTEROWEGO – art. 286) • Oszustwa komputerowego (art. 293 Art. a karalność tego zachowania nie pokrywa się z przekonaniem o karygodności. 278 §2) • Przywłaszczenia (art. Przestępstwo to spotyka się z dużą tolerancją społeczną. § 2. 286 §1) • Oszustwa komputerowego (art. Możliwe orzeczenie przepadku programu komputerowego. gdy dopuszczono się przestępstwa w stosunku do mienia znacznej wartości. 291 i 292 stosuje się odpowiednio do programu komputerowego. 278) • Przywłaszczenia (art. 284 §1 lub2) • Kradzieży impulsów elektronicznych (art. lub dobra o szczególnym znaczeniu dla kultury i wynosi od roku pozbawienia wolności do 10 lat. 285) • Oszustwa (art. 291 i 292. 288 §1 lub 3) • Paserstwa umyślnego (art. 291) • Paserstwa nieumyślnego (art. „PEŁNY” CZYNNY ŻAL – art. 287) • Zniszczenia lub uszkodzenia mienia (art. 284) • Kradzieży impulsów elektronicznych (art.

Kiedyś by wprowadzić pieniądze w obieg wpłacano je jako utarg za działalność pralni. pochodzące z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego. 148 . pieniądze lub inne wartości dewizowe. będąc odpowiedzialny w banku. lub udzielania ich osobie uprawnionej. Kto. Przepadku nie orzeka się w całości lub w części. kto będąc pracownikiem banku. lecz nie może odstąpić od jej wymierzenia. § 3. kto dobrowolnie ujawnił wobec organu powołanego do ścigania przestępstw informacje dotyczące osób uczestniczących w popełnieniu przestępstwa oraz okoliczności jego popełnienia. Wtedy stawały się „czyste”. zajęcie albo orzeczenie przepadku. nie wartościuje się ich moralnie. mimo że okoliczności przeprowadzenia operacji finansowej wzbudzają uzasadnione podejrzenie. § 5. że chodzi o źródło ich pochodzenia określone w § 1. § 1. przyjmuje. jeżeli dopuszczając się czynu określonego w § 1 lub 2. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. działając w porozumieniu z innymi osobami. instytucji finansowej lub kredytowej albo innego podmiotu. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Karze określonej w § 3 podlega. korzyść lub jej równowartość podlega zwrotowi pokrzywdzonemu lub innemu podmiotowi. zwrócenie pojazdu. na którym z mocy przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji transakcji i osób dokonujących transakcji. Karze określonej w § 5 podlega sprawca. Pod pewnymi względami konstrukcyjnie zbliżone do paserstwa. Jeżeli sprawca dopuszcza się czynu określonego w § 1 lub 2. kto w banku. W razie skazania za przestępstwo określone w § 1 lub 2. sąd stosuje nadzwyczajne złagodzenie kary.. § 2. albo świadczy inne usługi mające ukryć ich przestępne pochodzenie lub usługi w zabezpieczeniu przed zajęciem. sąd orzeka przepadek przedmiotów pochodzących bezpośrednio albo pośrednio z przestępstwa. jeżeli przedmiot. instytucji finansowej lub kredytowej za informowanie zarządu lub organu nadzoru finansowego o przeprowadzeniu operacji finansowej. 299 Art. 299. rzeczy ważnej dla kultury w stanie nieuszkodzonym (skuteczny i pełny akt czynnego żalu). chociażby nie stanowiły one własności sprawcy. § 4.Naprawienie szkody w całości. nie czyni tego niezwłocznie w formie przewidzianej przepisami prawa. nie czyni zadość obowiązującym przepisom. Pranie pieniędzy i korupcja PRANIE PIENIĘDZY – art. § 8. W obu przypadkach sprawca musi dokonać tego dobrowolnie. Karze określonej w § 1 podlega. o których mowa w § 3. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. ich wykrycie. papiery wartościowe lub inne wartości dewizowe. jeżeli sprawca czynił starania zmierzające do ujawnienia tych informacji i okoliczności. instytucji finansowej lub kredytowej. Kto środki płatnicze. że stanowią one przedmiot czynu określonego w § 1. 295 §2 Gdy sprawca naprawił szkodę w znacznej części sąd może nadzwyczajnie złagodzić karę. pomaga do przenoszenia ich własności lub posiadania albo podejmuje inne czynności. „NIEPEŁNY” CZYNNY ŻAL – art. § 6. a także korzyści z tego przestępstwa lub ich równowartość. będąc odpowiedzialny za wyznaczenie osoby uprawnionej do przyjmowania informacji. Nie ocenia się motywów sprawcy. Nie podlega karze za przestępstwo określone w § 1-4. przekazuje lub wywozi za granicę. § 7. dokonuje ich transferu lub konwersji albo przyjmuje je w innych okolicznościach wzbudzających uzasadnione podejrzenie. osiąga znaczną korzyść majątkową. jeżeli zapobiegło to popełnieniu innego przestępstwa. wbrew przepisom. prawa majątkowe albo mienie ruchome lub nieruchome. potem je opodatkowywano. przyjmuje w gotówce. które mogą udaremnić lub znacznie utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia lub miejsca umieszczenia.

które zostaną wymyślone. miejsca umieszczenia. praw majątkowych albo mienia ruchomego lub nieruchomego. Nie popełnia przestępstwa. Art. instytucji finansowej lub kredytowej za informowanie zarządu lub organu nadzoru finansowego o przeprowadzeniu operacji finansowej. albo świadczy inne usługi mające ukryć ich przestępne pochodzenie lub usługi w zabezpieczeniu przed zajęciem. Kto. pieniądze lub inne wartości dewizowe. § 2. Przepis sformułowany jest ogólnikowo. ale również te. zajęcie albo orzeczenie przepadku Środków płatniczych. że stanowią one przedmiot czynu określonego w § 1. że chodzi o źródło ich pochodzenia określone w § 1. pochodzących z korzyści związanych z popełnieniem czynu zabronionego. na którym z mocy przepisów prawa ciąży obowiązek rejestracji transakcji i osób dokonujących transakcji. 149 . dokonuje ich transferu lub konwersji albo przyjmuje je w innych okolicznościach wzbudzających uzasadnione podejrzenie. instytucji finansowej lub kredytowej albo innego podmiotu. kto dopuścił się kradzieży. podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Zakupili sztuki odzieży i pod przykrywką eksportu otrzymywali pieniądze. nie czyni tego niezwłocznie w formie przewidzianej przepisami prawa. Odzież następnie była odsyłana i tak w kółko. 299 §2 – odpowiedzialność pracowników banków nie dopełniających obowiązku rejestracji transakcji i osób ich dokonujących wpłat gotówki. Art. by łatwiej było je wpłacić do banku. Karze określonej w § 1 podlega. mimo że okoliczności przeprowadzenia operacji finansowej wzbudzają uzasadnione podejrzenie. jako „naprawy błędu”. 299 §3 – odpowiedzialność pracowników banku nie zgłaszających niezwłocznie zarządowi lub organowi nadzoru finansowego operacji finansowych budzących podejrzenia. gdy odkryli. ich wykrycie. Będzie to raczej akt paserstwa. a pieniądze przekazał dalej. Celnicy domyślili się o co chodzi. Przykład: Tworzenie biur konsultingowych. które mogą udaremnić lub utrudnić stwierdzenie ich przestępnego pochodzenia. Płacono setki tysięcy Euro za wystawienie opinii dotyczącej rynku polskiego na pytania: „czy w Polsce jest miejsce na kolejny proszek do prania?”. słupy składające się z mniejszych sum pieniędzy. wbrew przepisom. Poprzez pranie brudnych pieniędzy rozumie się: • Przyjmowanie • Przekazywanie • Pomaganie do przenoszenia własności lub posiadania • Podejmowanie innych czynności. Zagrożone karą pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Przykład: Producenci amfetaminy w Polsce dostarczali pieniądze dla kontrahentów z krajów Europy zachodniej. by obejmowanie tylko znane już techniki prania brudnych pieniędzy. By ominąć ten przepis pieniądze dzielono na tzw. będąc odpowiedzialny w banku. § 3.Dzisiaj odbywa się to na ogół poprzez transferowanie pieniędzy z banku do banku. kto będąc pracownikiem banku. przyjmuje w gotówce. Jest to legalizacja pozorna pieniędzy pochodzących z czynu zabronionego. Tajemnica bankowa uniemożliwia cofnięcie się do początkowych transakcji. że odzież jest już bardzo zniszczona. papierów wartościowych lub innych wartości dewizowych.

bezpośrednio lub pośrednio. Typ podstawowy: 1) sprawcą może być tylko A. KORUPCJA Pojęcie korupcji jest niedookreślone. w związku z pełnieniem funkcji publicznej. Ta definicja nie poddaje się wykładni a contrario (dochodzi do sprzeczności z art. § 5. § 1.Pozwala to objąć odpowiedzialnością karną nie tylko sprawcę. w związku z pełnieniem funkcji publicznej. § 6. Kto. przyjmuje korzyść majątkową znacznej wartości lub jej obietnicę. komornik. Jeśli nie zostanie dodane. . przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa. Karze określonej w § 3 podlega także ten. § 3. Kto. prokurator. jakiejkolwiek nienależnej korzyści majątkowej. 228 (łapownictwo bierne) Art. Karom określonym w § 1-5 podlega odpowiednio także ten. Kto. wręczanie. ale też pracowników.k. OSOBA PEŁNIĄCA FUNKCJĘ PUBLICZNĄ. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. W wypadku mniejszej wagi. 115 §13 ): . podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12. Ponadto uznane za korupcję są zachowania nie ścigane przez K. uzależnia wykonanie czynności służbowej od otrzymania korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub takiej korzyści żąda. § 2. senator. dla niej samej lub jakiejkolwiek innej osoby. przyjmowanie przez jakąkolwiek osobę. w związku z pełnieniem funkcji publicznej. żądanie.sędzia. sprawca podlega grzywnie. w związku z pełnieniem funkcji publicznej. że bank nie oczekuje działania lub zaniechania: • Będzie to przestępstwo w rozumieniu K. którzy nie dopełnili swoich obowiązków. w rozumieniu ustawy. osoba pełniąca funkcję publiczną. proponowanie.Prezydent RP. . 150 . kto. osobistej lub innej. jest obiecywanie.poseł. ławnik. § 4. Definicja legalna (ustawa o CBA z 2006 roku): „Korupcją. radny.Art. • Nie będzie przestępstwem w rozumieniu ustawy o CBA art.k. osoba orzekająca w sprawach o wykroczenia lub w organach dyscyplinarnych działających na podstawie ustawy. przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę lub takiej korzyści żąda. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. 228. kto. notariusz. 228). lub przyjmowanie propozycji lub obietnicy takich korzyści w zamian za działanie lub zaniechanie działania w wykonywaniu funkcji publicznej lub w toku działalności gospodarczej”. przyjmuje korzyść majątkową lub osobistą albo jej obietnicę. 115 §19 a) funkcjonariusz publiczny ( Art. w związku z pełnieniem funkcji publicznej w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej. kurator sądowy. Przykład: Po wyborach do PE wybrany otrzymuje od banku list gratulacyjny z zawiadomieniem o umorzeniu kredytu. podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. albo uzależnia wykonanie czynności służbowej od jej otrzymania.

Nie jest korzyścią majątkową ani osobistą . a także zmniejszenie pasywów ( np. i musi być przyjęta ( nawet per facta concludentia ). 191 – zmuszanie innej osoby do kreślonego zachowania • art. KORZYŚĆ OSOBISTA. lecz inne przestępstwo (wg prof.musi być ona konkretna co do rozmiaru korzyści. . przyjęcie dziecka bez egzaminu na studia dzienne. jeżeli wartość symboliczna jest większa niż materialna ( np. . której uprawnienia i obowiązki w zakresie działalności publicznej są określone lub uznane przez ustawę lub wiążącą RP umowę międzynarodową. d) inna osoba. osoba pełniąca funkcję publiczną w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej. chyba.każde zwiększenie aktywów stanu majątkowego osoby pełniącej funkcję publiczną. że wykonuje wyłącznie czynności usługowe. 199 – nadużycie stosunku zależności i doprowadzenie do czynności seksualnej o osoba udzielająca takiego świadczenia nie podlega karze!! o karze podlega tylko osoba.osoba zajmująca kierownicze stanowisko w innej instytucji państwowej. Kuleszy). Dla bytu przestępstwa nie jest konieczne konkretne świadczenie ze strony osoby pełniącej funkcję publiczną.wręczenie przedmiotu wyrażającego wdzięczność. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat. nie dotyczy to własnoręcznie wykonanej biżuterii.osoba będąca pracownikiem administracji rządowej. pudełko cukierków. OBIETNICA KORZYŚCI MAJĄTKOWEJ LUB OSOBISTEJ. Świadczenie natury seksualnej – nie jest to łapówka. chyba.wręczenie przedmiotu własnoręcznie wykonanego ( np. że pełni wyłącznie czynności usługowe. chyba.: • art. 231 – nadużycie służbowe • art. na rzecz której takie świadczenie miało miejsce Przedmiotem łapownictwa biernego może być sama obietnica – może mieć charakter ogólnikowy (prof.osoba będąca pracownikiem organu kontroli państwowej lub organu kontroli samorządu terytorialnego. która udzieliła mu pomocy.funkcjonariusz organu powołanego do ochrony bezpieczeństwa publicznego albo funkcjonariusz Służby Więziennej. Przykład: „I w zamian jestem w stanie zaoferować górę złota” „Będę dozgonnie wdzięczny” „Będę zobowiązany” 151 . że pełni wyłącznie czynności usługowe. . przyjęcie odznaczenia państwowego. B. przyjęcie zaproszenie na wakacje na Majorce. c) osoba zatrudniona w jednostce organizacyjnej dysponującej środkami publicznymi. innego organu państwowego lub samorządu terytorialnego. KORZYŚĆ MAJĄTKOWA. gdy protegowany obiecuje dzielić się pensją z osoba. namalowany obraz ). .żołnierz b) członek organu samorządowego ( nie jest równoznaczne z pojęciem pracownik ). której nie da się określić w kategorii korzyści majątkowej. w zakresie. Protekcja – jest łapownictwem. 3) w związku z pełnieniem tej funkcji.. np. Kulesza jest temu rozwiązaniu przeciwny). a także inna osoba. DZIENNIKARZE TAKŻE PEŁNIĄ FUNKCJĘ PUBLICZNĄ 2) przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy. umorzenie długu ). w którym uprawniona jest do wydawania decyzji administracyjnych. . kwiaty ). np.każde polepszenie sytuacji osobistej osoby pełniącej funkcję publiczną.

podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do lat 12. karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 2. aby skłonić osobę pełniącą funkcję publiczną do naruszenia przepisów prawa lub udziela albo obiecuje udzielić takiej osobie korzyści majątkowej lub osobistej za naruszenie przepisów prawa podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10. § 5.korzyść majątkowa jest znacznej wartości KORZYŚĆ MAJĄTKOWA ZNACZNEJ WARTOŚCI ( Art. osoba pełniąca funkcję publiczną wystawia zaświadczenie. gobelin.Wszystkie podane wyżej przykłady są za mało konkretne. Zagrożenie: grzywna. Niekonkretne nie są obietnicą korzyści majątkowej lub osobistej. Kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w związku z pełnieniem tej funkcji. która złamała prawo drogowe. Przykład: Policjant. który za pieniądze nie wypisuje mandatu osobie. 115 §5.: lekarzowi po fakcie nie jest łapownictwem. która chce obdarować w ramach wdzięczności (obraz.wypadek mniejszej wagi Np.uzależnienie wykonania czynności służbowej od otrzymania korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnicy lub żądanie takiej korzyści. np. laurka własnoręcznie malowana. udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej znacznej wartości. § 2. butelka alkoholu – jako wyraz wdzięczności – przyjmuje się. Karom określonym w § 1-4 podlega odpowiednio także ten. w związku z pełnieniem tej funkcji. . Zagrożenie: kara pozbawienia wolności od 1 do 10 lat. kto udziela albo obiecuje udzielić korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną w państwie obcym lub w organizacji międzynarodowej. że wręczanie alkoholu. Kto osobie pełniącej funkcję publiczną. art.korzyść majątkowa. patchwork) *** nie dotyczy zawodowego jubilera O własnoręczności może świadczyć podpisanie przedmiotu (dedykacja imienna – wyklucza zarzut korupcji).przyjęcie korzyści majątkowej lub osobistej albo jej obietnice następuje w zamian za zachowanie stanowiące naruszenie przepisów prawa albo: Np. b) §4 . w związku z pełnieniem tej funkcji. 229. ograniczenie wolności. jeśli wartość trunku równa się wartości bukietu (tylko po zachowaniu lekarza wobec pacjenta) Typ uprzywilejowany. Jeżeli sprawca czynu określonego w § 1 działa. § 3. iż podmiot gospodarczy uzyska zezwolenie na działalność gospodarczą w specjalnej sferze ekonomicznej. pozbawienie wolności do 2 lat. § 4. której wartość w chwili popełnienia czynu zabronionego przekracza 200. będąc do tego nieuprawnioną. podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Nie jest karalne: • gdy wartość majątkowa jest mniejsza niż symboliczna – np. 152 .§2: . 229 (łapownictwo czynne) Art. Zagrożenie: kara pozbawienia wolności do 2 do 12 lat.krotną wartość najniższego miesięcznego wynagrodzenie ). W wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie. § 1. wręczenie alkoholu. Typy kwalifikowane a) §3 . kwiaty • przedmioty wytworzone przez osobę.

sprawca działa aby skłonił osobę pełniącą funkcję publiczną do naruszenia przepisów prawa lub udziela albo obiecuje udzielić takiej korzyści majątkowej lub osobistej za naruszenie przepisów prawa. kto jej udziela lub obiecuje udzielić. pozbawienie wolności do 2 lat. b) §4 . c) sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i d) sprawca ujawnił wszystkie okoliczności przestępstwa . 60 (nadzwyczajne złagodzenie kary.korzyść majątkowa jest znacznej wartości. CZYNNY ŻAL ( Art. aby skierować przeciw osobie pełniącej funkcję publiczną postępowanie karne. zanim dowiedział się o tym organ upoważniony do ścigania. kto korzyść lub obietnicę korzyści przyjmuje. RÓŻNICA: Tylko sprawca łapownictwa czynnego korzysta z gwarancji nie podlegania karze. to prowokacja ( Art. Nie stosuje się czynnego żalu. 24 )!.§2: . a sprawca zawiadomił o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw i ujawnił wszystkie istotne okoliczności przestępstwa. Typy kwalifikowane: a) §3 . Typ podstawowy: 1) sprawcą może być każdy 2) udzielenie lub obietnica udzielenia korzyści majątkowej lub osobistej osobie pełniącej funkcję publiczną lub osobie pełniącej funkcję publiczną w państwie obcym lub organizacji międzynarodowej. zanim organ ten o nim się dowiedział. 228 §6 ) a) tylko sprawca łapownictwa czynnego.ten. §3 i 4 – tzw. a w zawiadomieniu zawrze wszystkie istotne okoliczności popełnienia przestępstwa. Nie podlega karze sprawca przestępstwa określonego w § 1-5. Uwaga: jeśli ktoś wręczył łapówkę w celu.§ 6. Zauważmy. przy łapownictwie czynnym. Prokuratura nie będzie wszczynała postępowania Korzyść lub jej obietnica musi zostać przyjęta! Jest to swego rodzaju czynny żal. W praktyce bardzo trudno to odróżnić. W wypadku przyznania się funkcjonariusza publicznego: • może być to okoliczność łagodząca • może skorzystać z treści art. 3) w związku z pełnieniem tej funkcji. Sprawca dopuszczający się czynnego żalu nie podlega karze. że przestępstwa łapownictwa czynnego i biernego są skonstruowane tak samo i zagrożone takimi samymi karami. Typ uprzywilejowany. „mały świadek koronny” 153 .wypadek mniejszej wagi Zagrożenie: grzywna. jeżeli korzyść majątkowa lub osobista albo ich obietnica zostały przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną. ograniczenie wolności. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Zagrożenie: pozbawienie wolności od 1 do 10 lat. e) organ powołany do ścigania przestępstw o tych okolicznościach nie dowiedział się wcześniej. jeśli zawiadomi o tym fakcie organ powołany do ścigania przestępstw.przy łapownictwie biernym. Musi się to odbyć.ten. b) korzyść majątkowa lub osobista lub ich obietnica zostały już przyjęte przez osobę pełniącą funkcję publiczną. inny jest tylko podmiot ukarany.

Dziękujemy za lekturę Autorzy: Olga Bączyk Bartosz Migas 154 .

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->