TEMAT1.Osobliwości badań społecznych w socjologii U podstaw wiedzy leży umowa.

Większość naszej wiedzy zależy od wiary w to, co nam powiedziano. Pewne rzeczy wiemy dzięki tradycji, inne dzięki ekspertom. Istnieją też odmienne metody poznawcze-poznawać można dzięki bezpośredniemu doświadczeniupoprzez obserwację. Gdy nasze doświadczenie przeczy temu, co wszyscy wiedzą, jest możliwe, że zrezygnujemy z własnego doświadczenia na rzecz umowy.

Działalność badawcza człowieka
Ludzie wykazują potrzebę przewidywania swojego przyszłego położenia. Ludzie wydają się predestynowani do tego, by podejmując się takiego zadania stosować rozumowanie przyczynowo-skutkowe. Powody: -uznajemy, że przyszłe wydarzenia są uwarunkowane przez obecne -ludzie uczą się, że takie przyczynowo skutkowe modele mają charakter probabilistyczny(skutki pojawiają się częściej, gdy pojawiają się przyczyny)

Źródła wiedzy z drugiej ręki:
1Tradycja-jeśli akceptujemy to, co wszyscy wiedzą, w naszym dążeniu do odkrycia prawidłowości nie musimy rozpoczynać wszystkiego od zera 2Autorytet-często akceptacja nowych dokonań zależy od statusu odkrywcy.

Błędy w badaniach:
1Błędne obserwacje-można się przed nimi ustrzec dzięki zarówno prostym jak skomplikowanym zleceniom dotyczącym pomiaru. Dzięki nim stopień precyzji jest dużo wyższy, niż pozwalają na nie wspomagane ludzkie zmysły. 2Nieuprawnione uogólnienie-założenie, że kilka podobnych zdarzeń stanowi dowód istnienia ogólnego wzorca. Zabezpieczenia: odpowiednio duża i reprezentacyjna próba; replikacja (powtarzanie badań) 3.Wybiórcza obserwacja-ignorowanie wydarzeń sytuacji nie pasujących do wzorca określonej prawidłowości i ogólnego wyjaśnienia jej przyczyn 4.Nielogiczne rozumowanie- np. wyjątek, który potwierdza regułę. Zabezpieczenia: stosowanie systemów logicznych w sposób świadomy i jednoznaczny.

3 ujęcia natury rzeczywistości:
1.Ującie premodernistyczne- założenie, że ludzie widzą rzeczy takimi jakie są one w rzeczywistości. 2.Ujęcie modernistyczne-filozoficzna wersja powiedzenia co kraj to obyczaj. Uznaje za uprawnioną różnorodność postrzegania rzeczywistości. 3.Ujęcie postmodernistyczne-rzeczywiste są tylko wyobrażenia, które uzyskujemy dzięki naszym punktom widzenia. Nic nie istnieje na zewnątrz, wszystko jest w środku. Nie ma obiektywnej rzeczywistości.

Podstawy nauk społecznych:
Rozumienie świata musi być sensowne i zgodne z obserwacją. Oba te elementy mają zasadnicze znaczenie dla nauki i odnoszą się do 3 głównych aspektów działalności nauk społecznych: teorii naukowych, gromadzenia danych i analizy danych. 1.Teorie zamiast filozofii czy wiary. Teoria społeczna zajmuje się tym co jest, a nie tym c ma być. Teoria naukowa nie może rozstrzygać sporów o wartości. 1

2Prawidłowości społeczne-do ich odkrycia zmierzają badania społeczne. W odniesieniu do prawidłowości społecznych stawiane są 3 zarzuty: -niektóre mogą wydać się trywialne -prawidłowości nie mają absolutnego charakteru-społeczne prawa to modele probablistyczne -wpływ ludzi-zaobserwowane prawidłowości mogą być zakłócone dzięki świadomej woli aktorów 3.Zbiorowości zamiast jednostek. Prawidłowości życia społecznego odzwierciedlają zbiorowe zachowanie wielu jednostek. Celem jest wyjaśnienie, dlaczego zagregowane wzorce zachowań ujawniają taką regularność nawet, gdy uczestniczące w nich osoby mogą zmieniać się w czasie. 4.Język zmiennych-w tym języku formułuje się teorie U podstaw rozmaitości orientacji badawczych leżą trzy szeroko rozumiane i wzajemnie powiązane rozróżnienia: 1.Wyjasnienia: -idiograficzne-wyłącznie do konkretnego przypadku ograniczony jest zasięg naszego wyjaśnienia. -nomotetyczny-szuka wyjaśnienia dla pewnej klasy zjawisk czy zdarzeń,w sposób ekonomiczny, używając jednego lub kilku czynników wyjaśniających. 2.Teoria: -indukcyjna-przechodzi od tego co konkretne do tego co ogólne -dedukcyjna-od tego co ogólne do tego co szczegółowe. Od wzorca, którego możemy oczekiwać z logicznego lub teoretycznego punktu widzenia do obserwacji ,która sprawdzi czy oczekiwany wzorzec rzeczywiści się pojawia. 3.Dane: -jakościowe -ilościowe . MAT2 : Pomiar wartości cech jednostek badawczych oraz metody budowania skal 1)Earl Babbie, rozdz. 5: Konceptualizacja, operacjonalizacja i pomiar. Koncepcje to obrazy mentalne, których używamy jako syntetycznych sposobów gromadzenia obserwacji i doświadczeń, które mają ze sobą coś wspólnego. Odwołując się do tych koncepcji używamy pewnych terminów lub etykiet. Pojęcia są konstruktami; odzwierciedlają one uzgodnione znaczenie przypisywane terminom. Nasze pojęcia nie istnieją w świecie rzeczywistym, tak więc nie jest możliwy ich bezpośredni pomiar. Możemy jednak mierzyć zjawiska, które one podsumowują. KONCEPTUALIZACJA: Jest to proces, w toku którego określamy, co mamy na myśli używając danego terminu w badaniach → powstaje szczególnie, uzgodnione dla celów badawczych znaczenie pojęcia. Wymiary i wskaźniki: Konceptualizacja nadaje jasne znaczenie pojęciu poprzez wyszczególnienie jednego lub większej liczby wskaźników tego, co mamy na myśli. Wskaźnik to znak obecności lub nieobecności badanego pojęcia. Każde pojęcie może mieć wiele wymiarów czyli możliwych do wyróżnienia aspektów /np. uczuciowy i behawioralny wymiar współczucia/. Pełna konceptualizacja wymaga zarówno określenia wymiarów jak i wskazania różnych

2

wskaźników dla każdego z nich. Wskaźniki są wzajemnie wymienialne. Definicje realne, nominalne i operacyjne: Def. realna stanowi wyraz reifikacji terminu, jest stwierdzeniem „zasadniczej natury” bytu; wiedzie nas zatem na manowce, gdyż uznaje konstrukt /np. współczucie/ za byt rzeczywisty. Def. nominalna zostaje przypisana do danego terminu bez roszczenia co do tego, że stanowi odbicie :realnego” buty; jest arbitralna; jest to wyraz jakiegoś konsensusu, konwencji co do użycia jakiegoś terminu. Def. operacyjna precyzuje sposób pomiaru danego pojęcia czyli operacje, jakie będziemy w tym celu wykonywać; jest raczej nominalna niż realna oraz daje maksimum jasności co do znaczenia danego terminu w konkretnych badaniach. Tworzenie ładu pojęciowego: Kolejne kroki pomiaru we w pełni strukturalizowanym badaniu socjologicznym: konceptualizacja →def. nominalna → def. operacyjna → pomiary w świecie rzeczywistym. Pozostawienie konceptualizacji i operacjonalizacji nie musi prowadzić do chaosu pojęciowego. Często w ten sposób powstaje ład-stosujemy definicje standardowe, aby być zrozumianym przez innych. Kolejnym źródłem ładu jest fakt, że badacze przejmują jakąś konc. i oper. Danego pojęcia by przekonać się o jej użyteczności, co prowadzi do standaryzacji definicji pojęć, ich wielokrotnego poprawiania i testowania. Wybory dokonywane w procesie operacjonalizacji: Konceptualizacja polega na uściśleniu i udoskonaleniu abstrakcyjnych pojęć, operacjonalizacja na stworzeniu konkretnych procedur badawczych, które pozwolą na dokonanie empirycznych obserwacji odpowiadających tym pojęciom w świecie rzeczywistym. Operacjonalizując jakieś pojęcie badacz musi zdawać sobie sprawę, jaki zakres zmienności go interesuje /np. zakres dochodu respondentów, lub od „popieram” przez „jest mi to obojętne” do „zupełnie nie popieram”/. Ważnym problemem jest także ustalenie stopnia precyzji zmienności między skrajnościami, co oczywiście wynika z celów badania. Wartość zmiennej jest cechą czegoś /np. kobieta/, zmienne zaś to logiczne zbiory wartości. Tak więc płeć to zmienna złożona z dwóch wartości : kobieta i mężczyzna. Każda zmienna musi mieć dwie istotne cechy: 1) składające się nań wartości muszą być wyczerpujące; 2) wartości muszą być wzajemnie rozłączne. Poziomy pomiaru 1) nominalny: zmienne, których wartości są jedynie wzajemnie rozłączne i wyczerpujące, to mary nominalne, np. płeć, wyznanie, sympatie partyjne; są to jedynie zbiory nazw lub cech; o tych zmiennych możemy powiedzieć jedynie tyle, że są takie same bądź różne. 2) porządkowy: zmienne o wartościach, które możemy logicznie porządkować, to miary porządkowe. Różne wartości zmiennej odpowiadają względnie niższemu lub wyższemu poziomowi zmiennej; np. klasa społeczna, konserwatyzm, alienacja. Pozwala określić nie tylko, czy zmienne są takie same czy różne, ale rozwieź, czy któraś nich jest bardziej, odległości miedzy nimi nie mają znaczenia. 3) interwałowy: odległości logiczne miedzy wartościami mogą być wyrażone w postaci standardowych interwałów o określonym znaczeniu; punkt zerowy jest ustalany umownie; porównując dwie osoby możemy powiedzieć, ze są one „różne”, że jedna jest „bardziej” oraz „o ile jest bardziej”.

3

o co pytasz.. na które respondenci znają prawdopodobnie odpowiedzi. Kryteria jakości pomiaru. skale. daje za każdym razem ten sam wynik . metoda nie jest rzetelna. jeśli odpowiedzi są różne. b) metoda połówkowa: np.Rzetelność nie zapewnia jednak poprawności wyniku . można powtórzyć badania.4) ilorazowy: wartości składające się na zmienna ilorazową posiadają wszystkie ww. trafność egzaminów na studia przejawia się w możliwości przewidywania na tej podstawie przyszłych sukcesów studenta. typologie” Indeksy i skale służą do mierzenia złożonych zmiennych./predykcyjna/. w kwestionariuszu dzielimy pytania losowa na dwie połowy i testujemy je – każdy zbiór powinien stanowić dobry miernik i prowadzić do takiej samej klasyfikacji respondentów (gdyż wskaźniki są wymienne). . w jakim miernik obejmuje skalę znaczeń zawartych w pojęciu. 4 . . stosowana do tego samego przedmiotu. koderów → można zatrudnić kontrolera. Poszukiwany poziom pomiaru zależy od planowanych sposobów analitycznego wykorzystania danej zmiennej. Warto także pamiętać o jednokierunkowej drodze przekształcania zmiennych od zmiennych ilorazowych do nominalnych. ze dana technika. / test umiejętności matematycznych nie Mozę odnosić się tylko do dodawania.Techniki krzyżowego badania rzetelności tworzonych mierników: a) metoda testu powtórzonego: przeprowadzenie pomiaru jeszcze raz. które ich dotyczą. pytaj o rzeczy. ale i odejmowania. Są one także wydajnymi narzędziami analizy danych. c) rzetelność osób zatrudnionych przy realizacji badań: ankieterów. czy liczba organizacji do których należymy . . ./ . który rozmawia z respondentami z wybranej podpróby i weryfikuje w ten sposób informacje. Pomiar ten pozwala nam dodatkowo ustalić jak jest stosunek ilościowy jednej zmiennej do drugiej. interpretacja.Polega na tym.Trafność kryterialna . wiek.Na rzetelność obserwacji wpływa nasze samopoczucie.opiera się na jakimś kryterium zew./ 2)Earl Babbie rozdz. .Jak tworzyć rzetelne mierniki? Zadawaj wyłącznie pytania. Trafność: .trafność treściowa – oznacza zakres. /np. właściwości. Precyzja i poprawność: -precyzja dotyczy subtelności rozróżnień odrębnych wartości zmiennej -poprawność dotyczy prawdziwości informacji Rzetelność: .Trafność fasadowa – konkretny miernik może się zgadzać lub nie z naszymi uzgodnieniami i indywidualnymi obrazami mentalnymi dotyczącymi danego pojęcia. np.Odnosi się do zakresu. dla których nie ma jasnych pojedynczych wskaźników.Trafność teoretyczna – opiera się na logicznych powiązaniach między zmiennymi. poza tym są oparte na bezwzględnym punkcie zerowym. w jakim miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla prawdziwe znaczenie danego pojęcia. 6 „Indeksy. mnożenia etc. jasno precyzuj.

wykrycie jednoczesnych wzajemnych oddziaływań miedzy pytaniami. czy przyznajesz poszczególnym odpowiedziom taką samą wagę.złożony miernik powinien odzwierciedlać tylko jeden wymiar danego pojęcia . możemy zakładać.zwróć uwagę na obejmowany zakres zmienności. aby określić. że wskazują one te samą zmienną i możemy włączyć obie do jednego indeksu. powinieneś teraz przypisać poszczególnym odpowiedziom wartości punktowe. pozwala określić całkowitą moc pomiaru poszukiwanej zmiennej przez dany zbiór pytań. że odpowiedzi respondenta na jedno pytanie pozwala nam przewidzieć jego odpowiedź na inne pytania. musisz przypisać wartości punktowe poszczególnym odpowiedziom. jeśli dwa pytania są ze sobą związane. Budowa indeksu: Dobór pytań składających się na złożony indeks. by odnaleźć różne wzorce odpowiedzi. które z nich powinny się znaleźć w jednym indeksie.charakter dobranych pytań zadecyduje o tym. 2) użycie konkretnych technik skalowania nie daje gwarancji stworzenia skali. określić punkty skrajne. można wyłączyć je z budowy indeksu i z analizy.jeśli występują w niewielu przypadkach. b) zależności wielozmiennowe między pytaniami: badanie zależności wielozmiennowych pozwala na wyeliminowanie bezwartościowych danych.Skale mają tę wyższość nad indeksami.Indeks tworzymy przez proste zsumowanie wyników przypisanych poszczególnym wartościom . 5 .zależność empiryczna polega na tym.porządkują jednostki analizy w kategoriach konkretnych zmiennych . a) zależności dwuzmiennowe: powinieneś zbadać wszystkie możliwe zależności dwuzmiennowe między pytaniami mającymi ewentualnie wchodzić w skład indeksu – pozwala to określić względną siłę związków między poszczególnymi parami pytań. inne zaś o wyższym poziomie danej zmiennej. jak ogólnie czy szczegółowo dana zmienna będzie mierzona . Braki danych: .są porządkowymi miernikami zmiennych . skala wykorzystuje różnice intensywności wartości tej samej zmiennej. który tworzymy w celu pomiaru jakiejś zmiennej: .Indeksy a skale: . niemal zawsze zależy od konkretnej próby. zdecydować. . tworząc w ten sposób jeden złożony miernik z kilku pytań: musisz określić pożądany zakres punktacji indeksu.indeksy muszą być jednowymiarowe.pierwszym kryterium wyboru pytań jest trafność fasadowa (lub logiczna) . że niektóre pytania świadczą o relatywnie niższym. że uwzględniają intensywność obrazowania danej zmiennej przez różne pytania. Badanie zależności empirycznych między pytaniami wchodzącymi potencjalnie w jego skład: . .Skalę tworzymy przypisując określony wynik punktowy pewnym układom odpowiedzi przy założeniu. Punktacja indeksu: Jeśli wybrałeś już pytania.Błędy w wyobrażeniu na temat skal: 1) to czy kombinacja kilku pytań okaże się skalą.

a zarazem ustaliłaby intensywność pozostałych 18 twierdzeń → przyznanie każdemu ze wskaźników uprzedzeń względem kobiet jednego punktu dałoby nam indeks z zakresem wyników od 0 do 20. Czy zgodziłbyś się. np. „zgadzam się”. Ukazuje oszczędność skalowania jako narzędzia redukcji danych.. czy „kobiety nie powinny mieć praw wyborczych” – technika skalowania Likerta ukazałaby różnice intensywności między tymi pytaniami. potem badacz analizuje oceny przyznane pytaniom. Istnieje wiele metod skalowania. aby Albańczycy mieszkali w twoim kraju? 2. Czy zgodziłbyś się.można potraktować braki danych jako jedną z dostępnych kategorii odpowiedzi. omówimy 4 z nich: uwzględnieniu 1) Skala dystansu społecznego Bogardusa: 1. który w sposób adekwatny odzwierciedlałby odpowiedzi na kilka pytań kwestionariusza. Czy zgodziłbyś się. Skala Likerta ponadto odlicza przeciętne wyniki uzyskane za pomocą indeksu dla osób 6 . 2) Skala Thurstone’a: . które powiązane są przynajmniej w strukturę empiryczną. „zdecydowanie się zgadzam”.stanowi próbę opracowania formatu grupowania wskaźników zmiennej. Czy zgodziłbyś się.zawiera kategorie w rodzaju: „zdecydowanie się nie zgadzam”. aby Albańczyk był Twoim sąsiadem? 5. jeśli ktoś zaakceptuje Albańczyka jako sąsiada. aby Albańczycy mieszkali w twojej dzielnicy? 4. 3) Skala Likerta: . iż np. zaakceptuje go też jako mieszkańca swojego kraju. z którym zgodził się respondent).metoda ta jednak pozwala na określenie względnej intensywności pytań: chcemy zmierzyć uprzedzenia wobec kobiet → tworzymy zestaw 20 stwierdzeń. by ustalić. co do których pytań byli oni najbardziej zgodni i te pytania zostają przyjęte przez badacza.uważna analiza braków danych może pozwolić na interpretację ich znaczenia. aby twoje dziecko poślubiło Albańczyka/Albankę? Skala ta służy do pomiaru skłonności ludzi do uczestniczenia w – zróżnicowanym co do stopnia bliskości – stosunkach społecznych z innymi grupami ludzi. każdy sędzia na następnie ocenić. .szczególna przydatność tego formatu zasadza się na jednoznacznym uporządkowaniu kategorii odpowiedzi.staranie opracowana w ten sposób skala odpowiada pod względem oszczędności i efektywności skali Bogardusa. nie zgadzam się”. . b) walidacja zewnętrzna: osoby ocenione wg jednych pytań np. . jak mocnym wskaźnikiem zmiennej jest każde pytanie. które uznawane są za wskaźniki danej zmiennej. wiemy. „kobiety są gorszymi kierowcami niż mężczyźni”.każdemu respondentowi można przypisać pojedynczy wynik ( moc najtrudniejszego stwierdzenia. Walidacja indeksu /ocena trafności/: sposoby: a) analiza pytań: badamy. Budowa skali: Skala zapewnia większy stopień pewności uszeregowania dzięki intensywności pytań. setki pytań. Czy zgodziłbyś się.. w jakim zakresie indeks jest powiązany z poszczególnymi pytaniami w nim zawartymi lub w jakim zakresie pozwala przewidywać odpowiedzi na nie udzielone. jako konserwatywne. powinny wg innych pytań zostać ocenione tak samo. grupa sędziów otrzymuje np. przypisując im wartość punktową. aby Albańczycy mieszkali w twojej miejscowości? 3. . .

mogą być skutecznie stosowane jako zmienne niezależne.wypracowanie metod. .zbiór kategorii lub typów .zaspokajanie ciekawości badacza i jego pragnienia lepszego zrozumienia przedmiotu 2. stosując przy tym wyrażenia określające stopień intensywności postawy między przeciwieństwami. gdy badacz wchodzi w nową dla siebie dziedzinę zainteresowań lub gdy przedmiot badań sam w sobie jest stosunkowo nowy. że kto wskazuje wysoki poziom danej zmiennej.budowa tej skali zaczyna się od tych samych kroków co budowa indeksu. „podoba mi się”. lecz wykorzystywanie ich jako zmiennych zależnych powoduje trudności interpretacyjne. /np. . Cele badań eksploracyjnych: 1. „nie podoba mi się”/ 5) Skala Guttmana: .zbadanie możliwości podjęcia szerszych badań 3. aby wybrali miedzy dwiema przeciwnymi postawami.Należy określić tak dokładnie o ile to tylko możliwe co chce się badać 2. z jaką pierwotne odpowiedzi dają się odtworzyć na podstawie wyników uzyskanych w skali.skala ta opiera się założeniu. 1..to nominalny miernik złożony stosowany często w badaniach społ.zgadzających się z poszczególnymi zdaniami… ( tak naprawdę nie ma tu tłumaczenia jak to się robi…) . TEMAT3: Przygotowanie badań empirycznych w socjologii 1)BABBIE rozdz.obecnie skala nie jest zbyt często wykorzystywana. popierałby także aborcję w przypadku ciąży powstałej w wyniku gwałtu lub zagrażającej życiu matki/. . natomiast format pytań jest jednym z najpowszechniej używanych w kwestionariuszach.to w jakim stopniu zbiór danych empirycznych układa się w skalę Guttmana. 4) Dyferencjał semantyczny: . wskaże też poziom niski /np. Niekiedy po badaniach eksploracyjnych kontynuuje się badania metodą grup fokusowych (moderowanych dyskusji w małych grupach). 4 PLAN NADAŃ W każdym schemacie badań należy stanąć przed dwoma zadaniami.Określić w jaki sposób należy to zrobić TRZY CELE BADAŃ a)EKSPLORACJA b)OPIS c)WYJAŚNIANIE Ad a) Takie podejście zdarza się najczęściej. zależy od stopnia poprawności. które zostaną użyte w dalszych badaniach 7 .prosimy respondentów. Typologie: . kto popiera prawo niezamężnych kobiet do aborcji.

uczestnictwo w seansach. którą jednostki reprezentują. Badania zajmują się określonymi typami jednostek lub ich klasami. Przykład: Zapisanie wieku i płci każdego studenta na wybranym wykładzie. rasy. postawy itd. JEDNOSTKI INDYWIDUALNE Są to najbardziej typowe jednostki analizy. Termin gangi uliczne oznacza populację. przed przystąpieniem do badań miał przygotowane jedynie kluczowe zmienne. które podawały się za „medium” Badacz wyszedł od teorii dedukcyjnych. opis jest z reguły dużo trafniejszy i dokładniejszy niż zwykły opis Przykład: Spis ludności USA. aby stworzyć ich syntetyczny opis oraz wyjaśnić różnice między nimi. co ma być poddane badaniu. odnotowanie dlaczego jedni chodzą a drudzy nie jest już wyjaśnianiem. Ważne jest jednak rozróżnienie jednostek analizy od zbiorowości. Przykład: Odnotowanie częstości chodzenia do kościoła jest opisem. Badacze społeczni najczęściej wybierają jako jednostki analizy pojedynczych ludzi . Można także wnioskować o cechach grup społecznych na podstawie cech ich członków (opisanie grupy pod względem wieku.płeć. 8 . np. tworząc obraz grupy. wiek. do której należą.Przykład: Badania eksploracyjne dotyczące osób podających się za „medium”. homoseksualiści. Większość badań zawiera elementy wszystkich trzech celów JEDNOSTKA ANALIZY W naukowych badaniach społecznych nie istnieją prawie żadne bariery dotyczące tego. Można opisać populację uogólniając wyniki pojedynczych gangów. Ad b) Badacz obserwuje a następnie opisuje to co zaobserwował. Następnie łączą opisy. studenci. traktowanych jako pojedynczy byt. Później agregowane są indywidualne jednostki i formułowane są uogólnienia na temat populacji.czytanie książek oraz artykułów. miejsce urodzenia. wykształcenia).o jakiejś średniej wieku. a później przedstawienie opisu grupy. mogąc odnotować ich cechy. które badamy. którzy brali udział w seansach. składającej się z jakiegoś procentu kobiet i mężczyzn. rozmawianie z ludźmi.opis obszernego zestawu różnych cech ludności Opis był pierwotnym celem wielu badań jakościowych. Ad c) Badanie wyjaśniające odpowiada na pytanie dlaczego jakieś zjawisko zaszło. która składa się ze wszystkich gangów w danym mieście. ale badacze na ogół nie ograniczają się tylko do opisu. lesbijki. Jednostkami analizy są te przedmioty. interesuje ich dalsze wyjaśnianie dlaczego istnieją zaobserwowane prawidłowości i jakie są ich konsekwencje. wywiady z osobami. GRUPY Możemy być także zainteresowani cechami należącymi do grup.

grupy. np. ale wyciąganie wniosków na temat wyborców. socjologowie często biorą pod uwagę tylko zmienne socjologiczne. nieobecności na egzaminach. zebranych w jednym punkcie w czasie. style życia oraz subkultury. że to. zachodzących w czasie. BŁĘDNE WNIOSKOWANIE O JEDNOSTKACH ANALIZY : Błąd ekologiczny: „ekologiczny”. badanie okręgów wyborczych jako jednostek analizy. zbiory. spotkania. -Moris Rosenberg mówi o indywidualnych. Badając pojedyncze książki możemy uogólniać na całą populację książek. elementach których ona się składa. kulturowych społecznych jednostkach analizy. związki. ekonomiści tylko zmienne ekonomiczne (redukcjonizm ekonomiczny). WYTWORY SPOŁECZNE Inaczej wszelkie wytwory istot społecznych lub ich zachowań. BŁĄD EKOLOGICZNY ROZUMOWANIA. cenę itd. Interakcje społeczne. organizacje. Pojedyncze przedsiębiorstwo może być scharakteryzowane pod kątem liczby pracowników. instytucjonalnych. Wada badań przekrojowych: wnioski z tych badań bazują na badaniach przeprowadzonych w jednym czasie. a psychologowie tylko zmienne psychologiczne (redukcjonizm psychologiczny). spis powszechny przedstawia populację w danym czasie. grupowych. Redukcjonizm: postrzeganie i wyjaśnianie złożonych zjawisk w kategoriach jednego wąskiego pojęcia lub zbioru. Badania przekrojowe Składają się z obserwacji próby czy przekroju jakiejś populacji lub zjawiska. badanie pojedynczego przedsiębiorstwa chcą uzyskać odpowiedzi o populacji przedsiębiorstw. rocznego zysku itd. sprawy sądowe. wiersze. Np. WYMIAR CZASOWY Możemy zbierać obserwacje mniej więcej w tym samym czasie lub rozłożyć je w czasie.problem uogólnień życia społecznego na podstawie pojedynczych „zdjęć” 9 . książki. czego dowiadujemy się o jednostce zbiorowej mówi nam coś także o pojedynczych elementach. przestrzennych. światy społeczne.grupy.odnosi się do czegoś większego niż jednostki. -John i Lyn Loflandowie wskazują na działania zwyczajowe i epizody.formalne organizacje społeczne. np. wypadki drogowe. role. miejsca zamieszkania. długość. które mogą zostać jednostkami analizy to: przyjaźnie. porwania samolotów.jest to założenie. ale ich celem jest wyjaśnianie procesów przyczynowych. Np. Pojedyncza książka ma swoja wagę. organizacyjnych. samochody.ORGANIZACJE Jednostki analizy. np. interakcje społeczne.jako stosowne jednostki badania.

porozmawiać z osobami. Badania panelowe dałyby pełny obraz przesunięć między różnymi religiami oraz przesunięć do i z kategorii „żadna”.respondenci biorący udział w pierwszym badaniu mogą nie chcieć lub nie być w stanie wziąć udziału w kolejnych badaniach.Proszenie ludzi o opowiedzenie zdarzeń z przeszłości . np. a) Badania trendów Koncentrują się na zmianach w czasie wewnątrz jakiejś populacji. Nie było żadnego studenta. Można w ten sposób analizować nie tylko ogólne trendy w preferencjach wyborczych. Następnie należy postawić sobie jakiś CEL. JAK ZAPLANOWAĆ PROJEKT BADAWCZY (tabelka procesu badawczego) Plan badawczy na podstawie problemu kwestii aborcji Na początku należy się czegoś dowiedzieć na temat tej kwestii. które są za i przeciwko aborcji. Niebezpieczeństwem tej metody jest to. w badaniach studentów logiczne było to. ale także okazać precyzyjne prawidłowości dotyczące stałości i zmienności zamiarów wyborczych. np. b)Badania kohort demograficznych Analiza zmian zachodzących w poszczególnych subpopulacjach (kohortach demograficznych). Najczęściej kohorta to grupa wiekowa . 1 . który brał LSD a nie próbował wcześniej marihuany. Badania panelowe mogą mieć problem z wyczerpaniem panelu. porównanie spisów powszechnych z dziesiątek lat pokazujące przesunięcia w składzie ludności.przynależności religijnej. Badania kohort mogłyby badać przesunięcia w przynależności religijnej wśród „pokolenia Wielkiego Kryzysu ”.Badania dynamiczne Umożliwiają obserwację tego samego zjawiska przez długi czas. Konceptualizacja Należy zdefiniować wszystkie pojęcia.Badacze mogą korzystać z logicznego wnioskowania za każdym razem gdy jasny jest chronologiczny porządek zmiennych.ludzie urodzenie w latach 50 lub ludzie urodzeni w czasie wojny c)Badania panelowe Dotyczą za każdym razem tego samego zbioru ludzi. znaleźć warunki pod jakimi studenci mogliby poprzeć aborcję. że studenci próbowali najpierw marihuany a później LSD a nie odwrotnie. Porównanie 3 typów badań dynamicznych Porównane zostały w odniesieniu do tej samej zmiennej. 2. Badania zbliżone do dynamicznych 1. że ludzi często zawodzi pamięć a niektórzy po prostu kłamią. poszukać jakiejś literatury. Badania trendów mogłyby wykazać przesunięcia w przynależności religijnej w USA w różnych okresach.

procedura wyboru jednostek obserwacji. • W 1936 Gallup przewidział zwycięstwo Roosevelta w wyborach prezydenckich dzięki użyciu próby kwotowej.in. W tym przypadku próba będzie się składać ze studentów. np. by sprawdzić szerokie zastosowanie pytań) -do badania przypadków odbiegających od normy 3. dlatego. Krótka historia doboru próby: • Dobór próby rozwijał się równolegle z badaniami zachowań i preferencjo politycznych. Należy dobrać próbę osób do badania. METODA KULI ŚNIEŻNEJ -gdy trudno jest odszukać członków jakiejś specyficznej populacji. że jego próba nie była reprezentatywna. bezdomni. wieczorowi?? Obserwacja Należy przeprowadzić badanie wśród studentów Przetwarzanie danych Faza kodowania odpowiedzi i przenoszenia danych do komputera Analiza Interpretacja i wyciąganie wniosków. DOBÓR PRÓBY OPARTY NA DOSTĘPNOŚCI BADANYCH: np. Dwa typy doboru próby: nieprobalistyczny. wypadku byłby sondaż: przeprowadzenie wywiadu ze studentami lub wypełnienie przez nich kwestionariusza. zaoczni. ale musi być dokładnie określona : studenci dzienni. W tym przypadku analiza mogła służyć zarówno celom opisowym jak i wyjaśnianiu Zastosowanie Wykorzystanie przeprowadzonych badań oraz wyciągniętych z nich wniosków TEMAT4: Dobór i rodzaje prób badawczych 1)Earl Babbie „Logika doboru próby” DOBÓR PRÓBY – proces wyboru obserwacji. Należy ustalić brzmienie pytań kwestionariuszowych. Operacjonalizacja Wybór technik pomiaru. gdy np. zatrzymywanie ludzi na ulicy -brak kontroli nad reprezentatywnością próby -może być stosowany jedynie. badacz chce zbadać cechy osób przez dane miejsce o określonych porach -należy zachować ostrożność przy uogólnianiu i uczulić odbiorców wyników na ryzyko związane z tą metodą -przydatna np. nielegalni imigranci 1 . DOBÓR CELOWY/ARBITRALNY -dobór na podstawie własnej wiedzy o badanej populacji oraz celach badania -przydatny do pilotażu ( dobrać jak najróżniejszych respondentów. Populacja i dobór próby Należy zdecydować kogo lub co badać.Wybór metody badawczej Najlepszą metoda w tym. w 1948 źle przewidział wyniki m. 1. w pilotażu kwestionariusza 2.

potem wszystkim osobom w danej komórce przypisuje się wagę odpowiednią do ich udziału w danej populacji. Może być świadome lub nie. w przeciwnym razie opinie i obserwacje informatorów mogłyby wprowadzać w błąd -marginalna ( zarówno b. wysoka) pozycja informatorów nie tylko może zafałszować obraz rzeczywistości. wieku. dochodu…/→ dla pobrania ogólnokrajowej próby kwotowej badaczowi może być potrzebna wiedza o tym. znajomi ankietera mają większe szanse. których da się odszukać. jaki procent ludności kraju stanowią ludzie o określonych cechach. który dobiera respondentów wg własnych preferencji. który może się wypowiadać bezpośrednio o grupie -np. 1 . które pozwalają uniknąć obciążeń próby. może powstać na skutek skłonności badacza. . DOBÓR KWOTOWY -uwzględnia kwestię reprezentatywności -wychodzi się od macierzy lub tabeli opisującej istotne dla badania cechy populacji /rozkład płci.  Należy ostrożnie traktować próbę kwotową gdy celem badania jest opis statystyczny 5. nie każda osoba ma równe szanse dostania się do próby. gdy wybrane osoby nie są typowe czy reprezentatywne dla szerszej populacji. niska jak i b. całość danych powinna dać sensowną reprezentację całej populacji -problemy:  Operat losowania (udziały procentowe reprezentowane przez poszczególne komórki tabeli) musi być dokładny i aktualny  Odchylenia od reprezentatywności mogą wynikać z doboru elementów próby w ramach danej komórki tabeli-nawet jeśli udział procentowy w całej populacji został poprawnie oszacowany (!)  Dobór tak naprawdę jest przypadkowy. z której zostały dobrane. gdy zostaną w ten sposób przeważone wszystkie elementy próby. dla każdej komórki macierzy należy określić odpowiednie przedziały procentowe. badania nieformalnych układów grupowych -zazwyczaj dobiera się informatorów typowych dla badanych grup. następnie zebrać dane od osób mających wszystkie cechy określone w danej komórce tabeli. ale także ograniczać dostęp do różnych sektorów społeczności Nieprobalistyczny dobór ma zastosowanie głównie w badaniach jakościowych. na szczęście istnieją techniki. których akurat znają -reprezentatywność jest wątpliwa. gdy ankieter szuka osób o żądanych cechach  Załamana zostaje zasada reprezentatywności.Aby próba jednostek z danej populacji mogła być podstawą dobrego opisu całej populacji musi ona mieć zasadniczo taką samą zmienność jak populacja. Teoria i logika doboru losowego: .„Obciążenie próby” oznacza stan. więc wykorzystuje się ja do celów eksploracyjnych Dobór probalistyczny(?): 4.-badacz zbiera dane o kilku członkach danej populacji. np. a następnie prosi te osoby o dostarczenie informacji potrzebnych do odszukania innych członków tej populacji. WYBÓR INFORMATORÓW -jest to współpraca z niektórymi członkami grupy -informator jest członkiem grupy. odbywa się w trakcie badania.

które są związane z głównymi celami badania. st. Parametr to syntetyczny opis jakiejś zmiennej w populacji.gdy wielkość próby rośnie. z jakim prawd. gdyż są wolne od obciążeń. rodziny. natomiast s to błąd standardowy. 2) rach. Rach. pozwala na szacowanie parametrów w populacji oraz na osąd. P=1-Q. Błąd standardowy jest odwrotną funkcją wielkości próby. na ile blisko statystyki /czyli syntetyczne opisy zmiennych w próbie/ z prób są skupione wokół prawdziwej wartości → czyli pozwala oszacować błąd z próby (losowy) – poziom błędu oczekiwany dla danego rodzaju próby: s=√[(P•Q)/n]. BADANA POPULACJA to ten zbiór elementów. lecz tylko jedną. POPULACJA to określony teoretycznie zbór elementów badania. zmniejsza się o połowę. . gdzie P i Q to parametry populacji w rozkładzie dwuwartościowym. dostarcza nam wzoru dla oszacowania. Rach. z którego próba jest faktycznie dobierana. z której jest losowana. Kluczem do tego procesu jest losowanie. prawd. kluby. 2) rachunek prawdopodobieństwa pozwala nam oszacować reprezentatywność próby losowej. reprezentatywne niż inne rodzaje prób. Podstawowa zasada doboru losowego: próba jest reprezentatywna dla populacji. Pojedyncza próba wylosowana z populacji może dać estymator parametru w populacji. prawd. W rzeczywistości nie znamy wartości parametru. n to liczba przypadków w każdej próbie. Jednostka losowania to ten element lub zbiór elementów. prawd. które zapewniają losowy dobór jednostek do próby. Badacze społeczni posługują się tabelami liczb losowych lub programami komputerowymi.Losowanie: ostatecznym celem doboru próby jest wybranie z populacji takiego zestawu elementów.Uznajemy próbę za reprezentatywną dla populacji. określa. jeśli wszyscy członkowie tej populacji mają takie same szanse. na ile blisko estymatory z prób będą rozrzucone wokół parametru populacji. daje podstawę do konkluzji na temat typowych sytuacji w badaniach społ. stowarzyszenia/.. średni dochód wszystkich rodzin w mieście. od parametru populacji w górę a kolejne 34% w dół. błąd standardowy maleje. prawd. . są z reguły b. bł. rach. ale właśnie rach. prawd. jeśli zagregowane cechy tej próby ściśle odzwierciedlają te same zagregowane cechy populacji. te szacunki będą dokładnie odwzorowywać faktyczne parametry w populacji. co więcej. a każdy przyrost wielkości próby poprawia rozkład szacunków średniej. np. rozkład wieku ludności miasta. ani nie dobieramy wielu prób. mówi o rozkładach estymatorów uzyskanych z wielkiej liczby takich prób. Q=1-P. niezależnie od innych zdarzeń w procesie selekcji. Reprezentatywność ogranicza się do tych cech. aby opis tych elementów trafnie oddawał obraz całej populacji.Rachunek prawdopodobieństwa. o której zbiera się informacje i która dostarcza podstaw do analiz /ludzie lub pewne typy ludzi. W losowaniu każdy element może zostać wybrany z takim samym prawdopodobieństwem. Dzieję się to dzięki rozkładowi prób. ( często jest to odchylenie standardowe rozkładu z prób →około 34% estymatorów mieści się w odległości 1 bł. Dobór losowy ma dwie podstawowe zalety: 1) choć nigdy nie są doskonale reprezentatywne. gdy wielkość próby rośnie czterokrotnie /pierwiastek kwadratowy/. 1 . ze zostaną wybrani do próby. st. który jest brany do wylosowania na jakimś etapie procesu doboru próby. z której została dobrana. z której zostały one pobrane. rozkład z próby i szacowanie błędu z próby: Rachunek prawdopodobieństwa dostarcza podstaw do szacowania parametrów w populacji. dostarcza nam pewnych ważnych reguł dotyczących rozkładu z prób: 1) jeśli z jakiejś populacji pobierze się wiele niezależnych prób. ELEMENT jest tą jednostką.) Błąd standardowy jest wartością informacyjną. statystyki z tych prób będą rozproszone wokół rzeczywistego parametru populacji w pewien znany sposób.

Dwie metody tego doboru: 1) sortuje się elementy populacji na grupy wyodrębnione ze względu na zastosowane zmienne stratyfikacyjne. a następnie połączenie tych grup w jedną listę i zastosowanie np. Interwał losowania to standardowa odległość między elementami dobieranymi do próby. DOBÓR PRÓBY WIEOLOSTOPNIOWY GRUPOWY Próba grupowa może być stosowana gdy sporządzenie wyczerpującej listy elementów wchodzącej w skład populacji jest niemożliwe lub b. Schematy losowania: 1. prawd. gdy występuje ukryty układ warstwowy listy. którą chcemy badać. na podstawie udziału procentowego danej grupy w populacji stosuje się dobór losowy-prosty lub syst. jeśli układ elementów jest ułożona tak. 2. należy określić zakres braków i wyrównanie ich. DOBÓR WARSTWOWY Jest metodą pozwalającą na zwiększenie reprezentatywności poprzez obniżenie możliwego błędu z próby. Elementy populacji są już często 1 . musi być zbieżny z populacją.Poziomy i przedziały ufności: Rach. 4. 3. Operaty losowania nie zawsze zawierają naprawdę wszystkie elementy. że jakiś cykliczny wzór się powtarza zgodnie z interwałem losowania. PROSTY DOBÓR LOSOWY: Badacz numeruje wszystkie elementy listy. np. DOBÓR SYSTEMATYCZNY: Konieczna jest lista elementów. Rzadko stosuję się tę metodę w praktyce. lista studentów ułożona wg roku studiów. niż prosty. trudne. Wyniki badań na próbie można uznać za reprezentatywne tylko w odniesieniu do zbioru elementów tworzących operat losowania. Do próby losowany jest co n-ty element z listy. proporcja losowania to stosunek liczby elementów wylosowany do liczebności całej populacji. doboru syst. Zatem dowolna próba losowa ma 68% szansę znalezienia się w granicach tego przedziału. a potem wylosować odpowiednią liczbę elementów każdego z nich. Istnieje ryzyko obciążeń próby. które między sobą są heterogeniczne (warstwowanie). jest trafniejszy. Wszelkie twierdzenia dotyczące trafności wyników muszą informować zarówno o poziomie ufności jak i o przedziale ufności. następnie korzystając z tablic liczb losowych wybiera elementy do próby. Populacje i operaty losowania: OPERAT LOSOWANIA to lista lub quasi-lista elementów. określa. W pewnych sytuacjach dobór systematyczny. jaka odpowiada takiemu samemu jej udziałowi procentowemu w pożądanej przez nas wielkości próby. że 68% wyimaginowanej wielkości prób dałoby estymatory lezące w granicach jednego błędu st. ma to miejsce wtedy. Dokładność naszych statystyk z prób wyrażamy w kategoriach poziomu ufności co do tego. że statystyki te mieszczą się w określonym przedziale od parametru. przy czym pierwszy element jest wylosowany → tak powstaje próba systematyczna z losowym punktem startowym.. Najpierw należy uporządkować populację wg ważnych dla nas cech w homogeniczne podzbiory. z której losuje się próbę. 2) pogrupowanie populacji jak poprzednio.takiej ilości elementów z tej grupy.

dobór probalistyczny pozwala na uniknięcie obciążeń próby oraz oszacowanie błędu. tzn. Badawczych. Ogólnie. Zalety obserwacji po renesansie metod jakościowych: • Bezpośredni i trwały kontakt z badanym. listy subpopulacji albo istnieją albo można je łatwo stworzyć. tzn. • Brak ujednoliconych kategorii opisu( interpretacja danych nie przebiega wdł. Obserwacje stosuje się przede wszystkim na etapie wstępnego zwiadu badawczego. • Być z badanymi w bliskich i trwałych stosunkach. b) Dobór proporcjonalny: zawsze gdy losowane grupy znacznie różnią się wielkością. 2) próba elementów pobranych w ramach danej grupy reprezentuje wszystkie elementy w tej grupie tylko w tym zakresie. Rodzaje tego doboru: a) Warstwowanie w wielostopniowej próbie grupowej: należy pogrupować pierwotne jednostki losowania wg odpowiednich zmiennych stratyfikacyjnych. TEMAT5:OBSERWACJA Grażyna Woroniecka.pogrupowane w subpopulacje. We właściwej części badania stosuje się twardsze techniki. 1 . jaki jest możliwy po uwzględnieniu błędu z próby. Błąd z próby będzie zredukowany w takim zakresie. gdy szczególnie interesuje nas jakaś subpopulacja ( badanie nad molestowaniem seksualnym w pracy wśród czytelników pisma. że każdy element ma taką samą szanse na znalezienie się w próbie. • Współuczestniczy w ich życiu w pewnym zakresie. właściwe jest zastosowanie proporcjonalnego doboru-każda grupa ma szansę znalezienia się w próbie proporcjonalna do swej wielkości. Jednak taki dobór cechuje się podwójnym błędem z próby.Obiekty badania tworzy się dla potrzeb progr. Następnie robi się spis elementów tych wybranych pierwotnie jednostek losowania i dzieli się je na warstwy.obserwacja uczestnicząca 1. c) Dobór nieproporcjonalny i ważenie :Jeśli próba jest proporcjonalna. /Np. bo one są częściej molestowane).różnice w opisach przedmiotu badania przez różnych badaczy. Potem losuje się próbę tych jednostek. potem zastosować losowanie proste lub systematyczne. → straty w dokładności próby. w jakim grupy są podzielone na homogeniczne warstwy. • Brak intersubiektywnej sprawdzalności. 1) początkowa próba grup reprezentuje populację tych grup z uwzględnieniem zakresu błędu z próby./ → Sporządza się listę pierwotnych jednostek losowania i niekiedy dzieli się je na warstwy przed losowaniem. Potem losuje się z owych list wtórne jednostki losowania. ze mają one wszystkie taką samą wagę=1→próba samoważąca się. 2. Jednak czasem właściwe jest nadanie niektórym przypadkom większych wag niż innym – ważenie.modelu teoretycznego danej klasy zjawiska). wierni wszystkich kościołów USA. których większość stanowią mężczyźni-wtedy większą wagę nadajemy kobietom. 3. np. Ograniczenia obserwacji: • Obserwator powinien być w naturalnym środowisku badanych.

sześcianu w którym przecinają się 2 wymiary: a) Pozytywny(przyjazny) – negatywny( nieprzyjazny) b) Ofensywny( instrumentalnie kontrolowany) – defensywny( emocjonalnie ekspresyjny) c) Zwierzchni( dominujący) – podporządkowany( podległy) • Symlog jest obserwacją systematyczną..badani siedzą w pomieszczeniu przy stole. • Wprowadza się kilku obserwatorów. do społeczeństwa. • Faza 2: obserwator udostępnia zapis grupie w formie komunikatu. Warunki są zbliżone do laboratoryjnych. Notatki na standaryzowanych formularzach. • Symlog dąży do połączenia ujęcia rozumiejącego z zapisem statystycznymPomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog./ kto wobec kogo działa/ porozumienie( act/ non)/ kierunek działania/ opis działania/ akceptacja/ brak akceptacji. Ten zakodowany zapis służy do wypełnienia Karty zapisy interakcji”. brak uprzywilejowania w konstrukcji całego badania.„czas.służą do zbudowania „Trójwymiarowej przestrzeni Symlog”. Jest to uciążliwe i stanowi ograniczenie tej techniki. potem kiedy badanie są informowani obserwacji. Festingera. które przyporządkowuje się jednej z 5 częstotliwości. • Faza 1: obserwacja bez uczestnictwa w interakcjach w grupie.do kilku godzin. Zawiera 26 cech działań. do grupy .) • Pomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. Rola obserwatora: w 1 fazie jest niezależny – znajduje się w osobnym pomieszczeniu.i Karty zapisy interakcji”. sesje powtarzane. SYMLOG Narzędzie stworzone przy wykorzystaniu tez psych analitycznej.do innego. • Założenie pełnej jawności badania. • 5. Obiektywny rezultat osiąga się przez uśrednienie subiektywnych spostrzeżeń uczestników interakcji w grupie. MODEL BADAŃ PRZEZ WSPÓLNE DOŚWIADCZANIE • Rola obserwatora: równoprawny uczestnik obserwowanych wydarzeń.określenie pyt badawczych i celów. agregacja spostrzeżeń. • Gotowość do współpracy w grupie • Stadium 1: Komunikowanie się i planowanie. Czas trwania. Każdy obserwator jest częścią globalnego pola działań grupy.STRATEGIE PARTYCYPACJI A OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA 4. grupa pracuje nad nim. teorii pola Kurta Lewina. rola obserwatora staje się nadrzedna i ingeruje się w interakcje w grupie. teorii dystansu L. 1 . Bales stawia obserwatorów w polu interakcji na równi z innymi członkami grupy. wyobrażenie o tym do kogo odnosi się ta interakcja( do siebie.BALES.

„wtapia się” on w badaną rzeczywistość i zawiesza posiadaną wiedzę o problemie. ruchów społ.dużo cykli badawczych.rozluźnienie rygorów dyskursu naukowego.połączeni treści doświadczenia i wiedzy o przedmiocie badań. więc należałoby przetłumaczyć ten język na język socjologii aby badanie zyskało rzetelność. metarefleksja na temat całego cyklu. Zastosowanie: badanie elementów rzeczyw społ o znacznej dynamice złożoności nawarstwiających się zdarzeń np. potrafił zawieszać zdobytą wcześniej wiedzę na rzecz osobistego doświadczenia a w następnej fazie. Badacz musi się pilnować aby oddzielając kolejne fazy badania. kompensujące obciążenia np. Język. Znajduje się on w stos podrzędnym wobec grupy która musi wprowadzić go w krąg własnych znaczeń. zakresu. Jednak czasem nie można przeprowadzić tego procesu z powodu radykalnej odmienności racjonalności uzgadnianych w opisie. wymaga zgody uczestników na udział w bad. Touraine’a.odniesienie do wiedzy teoretycznej. by potrafił zintegrować osobistą wiedzę z teoretyczną.badacz wycofuje się z doświadczenia i analizuje materiał tylko na podst tego materiału i własnych doświadczeń. Cechy charakterystyczne: a) otwartość. • Procedura badawcza. długi czas badania. Wtedy „zostawiamy” pierwotną wersję jezykową. Stadium 6. Perspektywa badacza stanowi płaszczyznę mediacji między grupą działaczy danego ruchu społecznego a ruchem społ do którego odnoszą się działania grupy. kierunki ideologii i myślenia artystycznego. Decydujący głos o wersji ostatecznej opisu należy do badanych. • W jednej grupie jest 2-óch badaczy. Stadium 5: integrowanie. Ustalanie treści.• • • • • • • • Stadium 2: działanie i doświadczanie. rozpoczyna cykl pracy z grupą. • Metoda ta wymaga oddzielenia funkcji badacza: agitatora i sekretarza( później koryguje się nazewnictwo na interpretatora i analityka. INTERWENCJA SOCJOLOGICZNA • Metoda związana z aparatura pojęciową i orientacją poznawczą A. Jeden solidaryzuje się z poglądami grupy. Ponieważ negocjacje z badanymi odbywają się poza terminologią socjologiczną. Badacz staje się liderem grupy. celu i porządku i wyników badania ma charakter wymiany m-dzy badaczem i badanymi w interakcjach poziomych. Przewidziane gratyfikacje niepieniężne. c) Badacz nie udaje że jest „przeźroczysty”. „gęstość” opisu(minimalne zubożenie sensu zjawisk) b) Badacz narzuca grupie siebie w roli badacza. • Badacze wytwarzają wiedze socjologiczną w trybie interpretacji negocjowanej.zbieranie danych Stadium 3: refleksja. jest on po stronie socjologii.jawna.) • Daleko posunięta ingerencja jest możliwa gdy: a) Przewaga kompetencji poznawczej socjologów 1 . Stadium 4: ocena. 6. Jego obecność jest wyraźna. a drugi w opozycji.: bad. ocena postępu w badaniach i adekwatności metod.

sytuacja badania nie ingeruje w te role. Problem. gdzie badacz wystąpił w roli członka zarządu wspólnoty. musi się pojawić spontanicznie. d) Technika stosowana do studiów przypadku. 7. Rola ta jest określona przez oczekiwania normatywne danego typu problemu. c) Rola obserwatora. zadaniowy charakter grupy stworzonej na potrzeby interwencji • • Zalety interwencji: umożliwia obserwacje treści światopoglądowych w warunkach presji różnych opinii.występują w swoich rolach zawodowych. • Obserwacja szczególnie skuteczna w badaniach nad strukturą komunikacyjną( samorząd) • Założenia i postulaty: a) Regulacje formalne konstruujące grupę składają się na typ idealny. c) Treściowy „problem” stanowi rodzaj sondy( obserwacja sposobów jego artykulacji i rozwiązań) d) Rola badacza jako uczestnika zainteresowanego rozwiązaniem problemu. Są one pomocne w formułowaniu hipotez na temat struktury i dynamiki przekonań np. (badacz wykrywa odchylenia od typu idealnego) b) Badanie ujawnia alternatywne wobec formalnych kanały komunikacyjne. zbiór protokołów. Zorganizowanie dyskusji wokół osi konfliktu ujawnia procedurę konstruowania argumentacji racjonalizujacej Wyniki interwencji mogą pomóc w odpowiedzi na pytanie: jak doszło do powstania konkretnego konstruktu ideologicznego.sonda to problem zlecenia przez zarząd administrowania budynkiem za wynagrodzenie.b) Rola badacza jako nosiciela tożsamych cech kulturowych z badanymisą w tej samej społ-kult rzeczywistosci. budowane przez uczestników. Wtedy można odsłonić wachlarz działań przystosowawczych stosowanych w praktyce samorządowej.-prezentuje praktyczne środki w rozwiązywaniu problemów b) Zaciemnieniu strategii działan grupowych zapobiega wybór ogólnego problemu. materiałów prasowych.sondy. uzasadnia podejmowane działania w opinii badanych i uniemożliwia przerwanie obserwacji przez badanych. f) Rozluźnienie rygorów dokumentacji obserwacji( nieokreślony czas. lecz przede wszystkim jako uzupełnienie metod o wyższej kontroli badań Przykład badania: obserwacja wspólnoty mieszkaniowej. iż dyrektor wykorzystywał osobiste wpływy w celu zmiany stanu prawnego( niewygodnej 1 • • .BADACZ JAKO STRONA NEGOCJACJI. badania samorządu. Wady: a) Niemożność kontrolowania czasu obserwacji b) Problem musi pojawić się w polu zainteresowań badanych.strony. pism interwencyjnych) • Zalety: a) Obserwacja naturalnej struktury w działaniu . Wyodrębniono w toku obserwacji 4 praktyki które odsłoniły fakt. badacz nie może narzucić problemu. c) Celowy. e) Rola badanych. c) Problem musi być istotny dla działania organizacji samorządowej.

odgradzaja się.• ustawy. Z kolei rola badacza jako uczestnika i jako obserwatora jest konfliktowa.Metody obserwacji • Obserwacja dotyczy konkretnych zachowań działań i interakcji symbolicznych w sytuacjach społecznych. Mayntz. które ma określony sens subiektywny. • 3 rodzaje zamierzeń badawczych metody obserwacji: a) Cel. a zarazem obiektywne znaczenie społeczne. Taka ”prowokacja socjologiczna” nie stanowi wykroczenia przeciw dobrym obyczajom. • Obserwacja musi opierać się na ogólnym modelu zachowania społecznego.technika ta jako rodzaj wiwisekcji na działającym obiekcie. obejmujacym wymiary i determinanty tego zachowania. • Badacz musi rozumieć język w danym syst społ-kult. c) Nie tylko opis zachowań. by stały się one kategoriami porządkującymi obserwację. Obserwacja systematyczna a niesystematyczna 1 .) Wątpliwości natury etycznej. Jednak samorządy sprawujace władzę. bez względu czy te sytuacje zostały stworzone umyślnie dla celów eksperymentu. • Konieczne jest zdystansowanie badacza od przyswojonego sensu i przyjęcie rozumowania grupy. • Przedmiotem obserwacji jest zachowanie. co sprawia wrażenie technicznych kompetencji. W ten sposób chronią się przed kwestionowaniem ich statusu i kompetencji. tworza bariery. ale też teoretyczne wyjaśnienie przez ukazanie przesłanek i ich obiektywnych następstw. pozbawiającej go monopolu na zarządzanie nieruchomościami i konieczność sprawozdania finansowego na zebraniach wspólnoty mieszkaniowej. • Błędem jest przypisywanie danym z obserwacji znaczenia zgodnego w własnymi doświadczeniami obserwatora. Badacz świadomie wywołuje konflikt posługując się prowokacją.wyłącznie opis zachowań b) Analiza zależności empirycznych m-dzy zachowaniami a sytuacją. • Obserwacja wymaga rozumienia lub trafnej interpretacji subiektywnego sensu oraz społecznego znaczenia określonego działania. czy powstały spontanicznie. 1.

SYMLOG str.przykład-analiza interakcji Balesa(patrz.ustalenie jednostki obserwacji -warunki początkowe są kontrolowane .określone sekwencje zachowań -na podstawie rozwiniętej teorii -podporządkowana kategoriom określającym każdy przedmiot obserwacji( inne nie są brane pod uwagę) .Systematyczna -dokładnie zdefiniowana sytuacja społec -gdy kategorie są uporządkowane.1)teoria działania w grupie to następstwo akcji i reakcji związanych z rozwiązywaniem 4 problemów funkcjonalnych systemu: Konieczność dostosowania do syt zewnętrznej Potrzeba kontroli instrumentalnej lub dostosowanie się do wymogów związanych z wykonywaniem zadań Uwzględnienie potrzeb członków systemu Integracja członków systemu 2 .zoperacjonalizowane zmienne w postaci wskaźników obserwowalnych .

kontekstem sytuacyjnym systemu społ.Obalenie tezy o dezorganizacji slumsów w miastach USA. 2. mało wybiórczy uwzględnia wszystkie dziejące się zachowania . nieokreślone sytuacje -charakter otwarty. Każda sekwencja zachowań ma obiektywne następstwa dla jednostek i syst społ-kult. 2 .powtórzenie badania jest raczej niemożliwe i dlatego rzetelność danych jest trudna do określenia.gdy mało usystematyzowane kategorie obserwacji. Obserwacja nieuczestnicząca a uczestnicząca. Okr warunków wywołujących zawsze określone działania. -to badanie ma służyć uwiarygodnieniu określonych tez i dostarczeniu argumentów na poparcie ogólnych założeń teoretycznych -obserwacja niesystematyczna to badanie eksploracyjne na nowych obszarach socjologii. -wymóg minimalnej systematyzacji: Ustalić związek między zachowaniem a sytuacją. .Niesystematyczna . niebezpieczeństwo uzyskania informacji przypadkowych -przykład-badanie Whyte’a ”Street corner society”.mało selektywna. Określic strukturę pozycji społecznych Ocena sytuacji + intencje osoby działającej motywuje jej zachowanie.kult. Celem było rozeznanie.

Nieuczestnicząca Uczestnicząca • Obserwator rejestruje procesy „z • Bezpośredni udział obserwatora w zewnątrz”. włóczęgów.). ze zmiana zachowania jest mało prawdopodobna. uczestnicząca i nieuczestnicząca A. rozdz. procesach • Sytuacje laboratoryjne oraz • Bierze na siebie 1 lub kilka ról z wszystkie „ogólno dostępne” badanego syst społ-kult • Nie wymaga systematycznego • Wgląd w naturalne zachowanie planu obserwacji ludzi w specyficznych sytuacjach i zrozumienie ich subiektywnego • Ułatwia standaryzacje sytuacji sensu społecznych i rejestracje wyników bo badacz nie bierze udziału w • Świadoma refleksja własnego obserwowanych procesach i ma doświadczenia jako nosiciela danej dużo czasu na notatki roli i wiedza o komplementarności swego zachowania względem • Badacz koncentruje się tylko na zachowania innych. • Stosuje się gdy badacz może wejść w rolę członka grupy( np. Niezgoda. nie bierze udziału w syt. obserwacji. empiryczna jest niewielka • Tego typu obserwacja w • Przybranie roli może być sytuacjach naturalnych jest sposobem na poznanie możliwa gdy obecność obserwatora interesujących sytuacji. Wtedy rola nie zmieni toku wydarzeń( wadaspołeczna służy obserwatorowi za jego obecność może powodować przebranie. nie ma na nie wpływu. Nels Anderson badając trampów.) • Przybrana rola ma umożliwić uzyskanie odp na co najmniej część pytań • Rola ma umożliwic optymalne zdobywanie informacji • Rola nie może wymagac zbytniego nakładu czsu i pracy • Zachowanie dystansu wobec roli Malikowski. Niekontrolowana obserwacja uczestnicząca. • Członkostwo może być pełne( wykonywanie tych samych czynności co członkowie grupy przez cały czas obserwacji) lub też częściowe(uczestniczenie tylko w pewnych zachowaniach) • nieświadomość grupy o celach badacza sprawia. robi notatki na bieżąco (zaleta) • Poznanie systemu ról • W naturalnych warunkach jest • Zastosowanie: poznanie zdany na wewnętrzną dynamikę społeczności o której wiedza wydarzeń. 2 .5 3. Obserwacja niesystematyczna( niekontrolowana). kamuflaż watpliwą trafność wyników.

grach i zabawach lecz wiadomo było. • Nie wolno zakładać.• • • • Członkostwo pozwala na dostep do źródeł informacji. które są nieosiagalne poprzez zwykłe przyglądanie się z zewnatrz. • Podstawowy dokument. na ile jest się ich uczestnikiem.uczestniczącą” • Dlatego obserwator nie musi przyjmować całej roli. • Zapisywanie obserwacji i interpretacji tych obserwacji. uczestniczyli w działaniach . • Analiza notatek i podciągniecie pod odpowiednie kategorie. Niekontrolowana obserwacja nieuczestnicząca • Całkowicie nieuczestnicząca jest b. Zaangażowanie emocjonalne sprawia.Książka obserwacji terenowych. ponieważ nie istnieje rola społeczna :”stała obecność przy działaniach grupy bez uczestnictwa w tej działalności. Wady: ograniczenie zakresu możlliwości obserwacji zdarzeń. Ewentualne poprawienie błędów. niemożność uchwycenia tych samych faktów B. hipotezy i plan badań. że obserwator traci obiektywizm. dochód itd.” • Obserwacja nieuczestnicząca jest zwykle ”quasi. zamyka przed nim wiele źródeł informacji. Problem kontroli obserwacji uczestniczącej i nieuczestniczącejniepowtarzalność doświadczenia. że ich celem jest zbieranie informacji.trudna do przeprowadzenia. • We wczesnej fazie pracy w terenie należy notować szczegóły. lub wpisywanie do odpowiednich rubryk obserwacji dotyczacych każdego problemu. wyznanie. ale brac udział w wiekszości działań grupy. aby nie stały się oczywiste i mało zauważalne. czasami przyjmując postawę obserwatora lub przeprowadzić wywiad. Konstrukcja obserwacji • Problem badawczy. • Analizowanie sprawozdań przez osoby „z zewnątrz” • Uzupełnienie przez formularze do zapisywania obserwacji (wiek. Zajmowanie przez obserwatora okr szczebla w hierarchii władzy lub prestiżu. płeć. Przebywanie w pewnym kręgu ogranicza orientacje co do zachowania jednostek spoza kręgu. w formie dziennika. • Role przyjmowane przez badacza: a) Ktoś obcy-członkowie grupy mogą swobodniej mówić o kłopotach i delikatnych sprawach b) Słuchacz c) Uczeń d) Uczestnik.) 2 .przestaje być obcy. liczebność grupy. że jakieś zdarzenie jest tak szczególne że utkwi nam w pamięci i nie trzeba go zapisywać. Przykład: badania La Playa nad rodzina robotniczą oraz Lyndów( Middletown). Należy zapisywać wszystkie zaobserwowane zdarzenia. • Notowanie na bieżąco • Dzienne sprawozdanie musi być wyczerpujące. na tyle. zawód. żyli jako członkowie rodzin. przy zastrzeżeniu ich oddzielnego zapisu i połączeniu potem za pomocą odsyłaczy.

4. Obserwacja systematyczna (kontrola nad obserwatorem i obserwowanym) • Należy rozważyć, czy a)sytuacja naturalna, czy sztuczna, b) czy badani wiedza że są obserwowani czy nie wiedza • Przeprowadzenie badania przez kilku obserwatorów, każdy notuje inny typ zachowań. • Wykorzystanie taśm magnetofonowych i notatek. • W sytuacji naturalnej, gdy badani wiedza, ze są obserwowani, najlepiej badać małą grupę, ponieważ skrepowanie sytuacja obserwacji znika po jakims czasie i badani zachowuja się normalnie. • Ograniczenie zniekształceń dzięki kontroli obserwatora za pomocą technik synchronizacji(obserwacja zespołowa, filmy, taśmy, plany wywiadów,kwestionariuszy, precyzyjna kategoryzacja umożliwiajaca szybkie klasyfikowanie i symbolizowanie zachowań.) • W sytuacji laboratoryjnej, obserwator i obserwowany są kontrolowani. Sytuacja jest sztuczna, lub się nią manipuluje, wprowadza bodźce. Standaryzacja jest jak największa. • „Rola obserwatora” to nie tylko możliwość wpływu na zachowanie jednostek/grupy, ale też możliwość wpłynięcia na ostateczne wyniki badań 5. Obserwacja uczestnicząca Warunki poznania naukowego: 1) Obiektywna: nieskażona postawami obserwatora, uwarunkowaniami intelektualnymi rozumienia i oceny przedmiotu obserwacji. Brak wpływu stanów emocjonalnych na wyniki obserwacji. 2) Ma ujmować fakty nie zniekształcone: Unikanie sytuacji gdy obecność badacza ingeruje w obserwowany przedmiot, który ulega przekształceniom. Obserwator jest zależny od zmian przez siebie prowokowanych, co fałszuje obserwację. 3) Wyczerpująca: dąży do ujęcia wybranych elementów określonej całości. Musi obejmować najdrobniejsze szczegóły ważne dla założenia naukowego. 4) Wnikliwa: równoczesne obserwowanie elemetów przypuszczalnie ze sobą związanych, ich kolejność i zmiany im towarzyszące. 5) Warunek maksymalnej rzetelności etycznej obserwatora: nie wolno mu dbać aby fakty potwierdzały słuszność jego poglądów. Dwa typy obserwacji uczestniczącej • „Obserwator- uczestnik”Badacz dąży do pozyskania zaufania członków grupy po to by nie prowokować swoją obecnościa zmian w naturalnym zachowaniu. Badacz jest najpierw obserwatorem potem jest uczestnikiem grupy. Obserwator- uczestnik.

2

• „Uczestnik – obserwator” Naturalny członek grupy przyjmuje na siebie dodatkową rolę badacza obserwatora. Najpierw jest uczestnikiem a potem obserwatorem w sposób utajony przed innymi członkami. • Zalety obserwacji uczestniczącej: a)Znika stosunek obcości do obserwatora b)Obserwator przez aktywne uczestnictwo w grupie może przyswoić sobie elementy właściwe członkom grupy. c) Traktowanie obserwatora jako „swojego” i jego udział w życiu osobistym badanych, ułatwia obserwację i uzupełnia dokumentację. d)Poszerzenie obszaru rzeczowego informacji poprzez czsowe przedłużenie obserwacji. • Wady obserwacji uczestniczącej: a) Gdy badacz jest wysoko w hierarchii grupy istnieje mozliwość manipulowania jej członkami. b) Zajmowane stanowisko utrudnia obserwację zachowań jednostek znajdujących się poza zasięgiem stanowiska obserwatora. c) To co dla obserwatora z zewnątrz może być manifestacją cech swoistych grupy, dla obserwatora- uczestnika staje się nieznaczącym zachowaniem. d) Niebezpieczeństwo przedstawiania faktów na korzyść grupy. e) Przeciwne opisywanie obserwowanych zdarzeń. f) Konformizm i korzystne przedstawienie grupy pod wpływem nacisków wewnętrznych. • Propozycje przeciwdziałań: a) Notowanie tylko faktów obserwowalnych a nie impresji, uogólnień. b) Szeroki stosowanie technicznych środków zapisu, kontrolujących obserwatora i obserwowanych. c) Konsultowanie materiału z ludźmi z zewnątrz. d) Organizowanie badań zespołowych o mieszanym składzie obserwatorów, ludzi z zewnątrz. TEMAT6: Analiza dokumentów wobec danych urzędowych 1)Sułek „Socjolog wobec danych urzędowych” I Natura , rodzaje i interpretacja źródeł urzędowych Określenie dane urzędowe jest nieprecyzyjne ponieważ nie tylko urzędy tworzą dane , bardziej precyzyjna jest nazwa „ dane instytucjonalne” . Jednak nazwa „dane urzędowe „ zakorzeniła się w języku. Socjolog nie wywołuje danych w terenie lub laboratorium lecz zastaje je w instytucjach , bibliotekach etc. Źródłem w którym dane urzędowe są zawarte , są dokumenty (materiały pisane). Swoistości nadaje im fakt , iż są one produktem działalności instytucji. Metodologiczne wymiary zróżnicowania danych urzędowych:

2

1.Część danych powstaje w instytucjach wyspecjalizowanych w ich zbiorach , dane te stanowią główny produkt i cel działalności tych instytucji. Poważna część danych powstaje w instytucjach o innych celach.Tam dane służą potrzebom instytucji , ale stanowią efekt uboczny ich działania. Różnienie to ma znaczenie dla jakości tych danych oraz dla ich dostępności 2.Dane urzędowe różnią się w wymiarze dynamiki. Jedne są wynikiem ciągłej rejestracji zdarzeń (np. samobójstwa). Inne stanowią zapis wydarzeń pojawiających się w określonym rytmie(np. liczebność w pielgrzymkach). Jeszcze inne są zapisem wydarzeń powtarzających się nieregularnie. Tworzy to problemy dopasowania momentów obserwacji ze względu na przebieg badanych procesów , porównywalności miar i wskaźników zjawisk rozciągniętych w czasie. Problemy te nie dotyczą zjawisk jednokrotnych. 3.Dane urzędowe dotyczą różnych poziomów analizy socjologicznej- indywidualnego i grupowego Badania dotyczące jednej jednostki badania badacz ma do czynienia w badaniach monograficznych , ale dane urzędowe dotyczą zwykle poziomu zbiorowości. Znaczenie tego rozróżnienia ukazuje się gdy formułuje się zależności pomiedzy zmiennymi z różnych poziomów i chce się wnioskować z jednej zależności od drugich. 4. Dane urzędowe to najczęściej dane obiektywne: -rejestrują zachowania(np. chodzenie do kościoła ) - łatwo rozpoznawalne atrybuty(np. wysokość , waga poborowego) - czasami dyspozycje ( czytanie , pisanie) - czasami stany świadomości ( np.. głosowanie) - stany psychiczne (np. karta chorób psychicznych) Na podstawie obiektywnych danych można wnioskować o subiektywnych stanach rzeczy. Dla tych w istocie celów się je analizuje , traktowane są jako podstawa do wnoskowania. Wnioskowanie z danych urzędowych o „obiektywnych” stanach rzeczy jest na ogół mniej zawodne. 5. Szczególnym rodzajem materiałów urzędowych są akty normatywne Zakreślają one normatywne ramy życia społecznego. Wiedza w nich zawarta nie może być ani prawdziwa ani fałszywa , natomiast normy te mogą być przestrzegane lub nie. Interpretacja danych urzędowych: Warstwy znaczące 1.Treści wypowiedziane explicite 2.Treści przemilczane 3.Forma wypowiedzi- jej elementy pozatreściowe

2

Ad1. W socjologii na ogół wykorzystuje się tylko tę warstwę.do gatunku papieru II Zastosowania danych urzędowych 1.3 Wszelkie aspekty dokumentu od języka . że źródła zawsze rejestrują zjawisko danego rodzaju. Wyróżnia się 2 rodzaje wnioskowania a) z braku danych wnioskuje się o nie zajściu zjawiska lub małym natężeniu Wnioskowanie z milczenia źródeł łatwo prowadzić może do fałszywych wniosków albowiem zakłada . Pewne dane są starsze od samej socjologii. Opis procesów społecznych W badaniach procesów długofalowych są często materiałem jedynym.w którym informacje sformułowano . Interpretacja sprowadza się do odebrania tych informacji. Samo przemilczenie może być podstawą wnioskowania o zjawiskach za nie odpowiedzialnych. POMIAR WZROSTU POBOROWEGO i zależności w stratyfikacji( badania antropologiczne . Z treści wnioskuje się o tym . zależność wykształcenie rodziców a wzrost) Ad. o tym co mówi się wprost. co stanowi jego odniesienie przedmiotowe . b) milczenie jako mniej lub bardziej świadome powstrzymywanie się od mówienia . w łączeniu wskaźników z indicatum a) wskaźnik – element szerszego syndromu np. Same dane nie generują hipotez – te są produktem iluminacji . Źródło problemów i hipotez Weber korzystając ze statystyk pisał „etyke protestancką” . 3. Możliwość i prawomocność takiego wnioskowania uzależnione jest od zdrowego rozsądku . przemilczenie. dziełem twórczego umysłu 2. Ad. tendencje do zawierania małżeństw mieszanych ( dane urzędowe) jako składowa szerszego procesu integracji międzygrupowej b) wskaźnik – nie jst elementem zjawiska NP. Czasami brak rejestracji świadczy o jego powszechności i zniechęceniu do rejestracji. Obserwacja pośrednia Gdy zjawiska nie można obserwować bezpośrednio lub gdy obserwacja innymi sposobami jest bardzo trudna.2 Podstawa wnioskowania o zjawiskach społecznych może być też milczenie źródeł. 2 . Rzadsze są sytuacje w których z treści dokumentu dowiadujemy się o zjawiskach o których dokument nie mówi wprost.

Brak istotnych danych urzędowych 2. Pojawia się pytanie czy zbiór opisanych tam jednostek jest reprezentatywny dla szerszej zbiorowości. Selektywny charakter danych urzędowych Dane urzędowe często opisują nie całą zbiorowość lecz tylko jej fragment.ma to znaczenie dla interpretacji zebranego materiału. pierwszorzędnym czynnikiem wpływającym na ich rzetelność staje się struktura instytucji. prawa etc. Nieznajomość istniejących źródeł urzędowych Nie zawsze wiadomo że istnieją jakieś dane urzędowe czy/lub jakaś instytucja zbiera takie dane. Czasami dokumenty stają się elementem gry . Agregatowy charakter danych urzędowych 2 .Urzędowych charakter kategoryzacji danych Dane nie są gromadzone dla celów naukowych i kategorie w których dane te ujmuje się nie muszą więc być zgodne z kategoriami w których sformułowano pytania i hipotezy. Sprawdzanie hipotez o zależnościach Na podstawie danych urzędowych ustala się zależności grupowe 5. walki. tradycji . Kiedy wykorzystuje się istniejące materiały to okoliczności zapisu nie są znane i nie można ich uwzględniać w interpretacji tych danych.) 9. Ich przełożenie może okazać się uciążliwe. 8. Opis normatywnych ram życia społecznego Analiza aktów prawnych i im pokrewnych pozwala opisać normatywne zasady życia społecznego III Ograniczenia i trudności w korzystaniu z danych urzędowych 1.Niedostępność danych urzędowych Instytucje i urzędy nieraz nie udostępniają pewnych danych 4. 7. 6. Ograniczona porównywalność danych urzędowych a) Różnice w stosowanych definicjach i zasadach klasyfikacji b) W różnych okresach lub obszarach występują różnice w sprawności i rzetelności urzędowych rejestracji c) Szeroko rozumiane zmiany w społeczeństwie ( zmiany w zachowaniach . Rzetelność danych urzędowych Źródeł nierzetelności szuka się w społecznym procesie ich tworzenia a) Rejestracja faktów z otoczenia instytucji odbywa się za pomocą metod jednak zawsze rejestruje je człowiek a dalej instytucja i jej funkcjonariusze b) Gdy dane urzędowe opisują działalność samej instytucji i jej wyniki . 5 Nieznajomość okoliczności zapisu W badaniach naukowych dane zbierane są wedle przyjętych metodycznych zasad .4. Przeciwdziałaniu takiemu zjawisku sprzyja jednolity system ewidencjonowania 3.

okoliczności . Istniejące statystyki mogą być źródłem zasadniczych danych dla naukowych badań społecznych ( np. co najmniej jako uzupełniające źródło danych. Istniejące dane statystyczne często mogą dostarczyć kontekstu historycznego . postawom. Mayntz inni. s. poglądy i uczucia osób badanych by móc prawidłowo je interpretować. Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. Makrostrukturalne uwarunkowanie Im większa demokratyzacja tym większe zaufanie do instytucji i wieksza rzetelność podawanych informacji. Tworzy to problem . Dobrze zawsze jest przeglądać statystyki powiązane z obszarem zainteresowań badacza. przez potwierdzenie przez inne źródło Do analizy danych historycznych przydatne jest pojęcie rozumienia Wezera. Socjologowie najczęściej interesują się zależnościami między własnościami ludzi i zależnościami między tymi własnościami 10. Źródłem takich danych są ogromne . bo tworzone przez setki lat. Badacz musi być w stanie przyjąć rozumowanie . Warszawa 1985. co mówią i piszą ludzie dają świadectwo swoim dążeniom. ocenom sytuacji. że wzorce zachowań na poziomie grupowym nie odzwierciedlają zawsze wzorców na poziomie indywidualnym.Dane urzędowe są zwykle dostępne w postaci zagregowanej(najczęściej na poziomie jednostek terytorialnych) . Źródła historyczne wymagają potwierdzenia np. że istniejące statystyki powinny być zawsze brane pod uwagę . Analiza historyczno. czy pojęciowego w którym można umieścić oryginalne badania. swojej wiedzy oraz milcząco przyjmowanym założeniom otaczającego świata → analiza materiału językowego pozwala więc na wyciąganie wniosków dotyczących indywidualnych oraz społecznych zjawisk niejęzykowych 2 . samobójstwa Durkheima) Jednostki analizy Często w istniejących danych statystycznych jednostką analizy nie jest osoba ale grupa .porównawcza Śledzenie rozwoju form społecznych w czasie oraz międzykulturowe porównania procesów rozwojowych.192-211 ⇒→ Założenia i ogólna problematyka analizy treści: → w tym. TEMAT7:ANALIZA TREŚCI R. Charakteryzuje się wówczas własnością tych jednostek – zależność ekologiczna . Do wielkiej ilości szczegółów dobrze jest przyjąć typy idealne. 2)Analiza istniejących danych statystycznych (Babbie) Metoda ta jest szczególnie istotna ze względu na to .

intencje. wartości itp. zainteresowań i uznawanych wartości przypuszczalne reakcje odbiorcy na komunikat cechy systemu społ – kult. która w sposób zobiektywizowany i systematyczny ustala i opisuje cechy językowe a wnioskuje o niejęzykowych własnościach ludzi i agregatów społecznych. • systematyczność to warunek trafności wyników • subiektywne i impresyjne interpretacje teksu są w sensie naukowym nierzetelne → przed przystąpieniem do analizy treści należy: dokonać analizy empiryczno – systematycznej (język zrozumieć) kontekst sytuacyjny → Wnioski niejęzykowe (zmienne): nadawca tekstu • intencje • system wartości • cechy osobowości założone przez nadawcę cechy odbiorców.→ aby owo intuicyjne rozumienie służyło celom analizy naukowej musi zostać: • wyeksplikowane • usystematyzoane • zobiektywizowane → Analiza treści to technika badawcza. decydują pytania badawcze MATERIAŁ TEKSTOWY: powstały niezależnie →zbierać dane o przeszłości (postawach. w którym tekst powstał lub do którego jest adresowany → wnioski muszą znajdować oparcie w teorii. systemach wartości) →proces zmian (rozciągnięty w czasie) powstały specjalnie (do konkretnego badania) →badani tekstem muszą stanowić reprezentatywną próbą → posługiwanie się próba jest konieczne również w przypadku. Przyjmują określone formy językowe Metody analizy treści  Etapy analizy treści: 1) podbudowa teoretyczna → o wyborze tej techniki powinien decydować temat → najważniejsza przesłanka sensownego posłużenia się analizą jest: • SFORMUŁOWANIE HIPOTEZY • teoria dobór materiału tekstowego → jakie teksty stanowią zbiór generalny. które bierze pod uwagę formułując komunikat • poziom wiedzy. z którego należy wybrać materiał do analizy. gdy ogół tekstów jest zbyt duży do analizy całości DOBÓR PRÓBY – szczególne problemy: 3 .. przekonaniach. w jakich okolicznościach określone postawy. która mówi.

co oznacza potwierdzenie bądź obalenie hipotez wyjściowych Trafność i rzetelność 3 . budowania indeksu. operacyjna)→klasa podobieństwa semantycznego → w toku klasyfikacji ostatecznie decyduje intuicyjne rozumienie języka przez osobę dokonującą analizy Obliczanie.zbiór. które będą przedmiotem postępowania analitycznego opracowanie kategorii analitycznych jako podstawy klasyfikacji treści 3) Określenie jednostek analizy • słowa • części zdań • zdania • akapity } + kontekst • artykuły • książki • audycje radiowe → wybór zależy od tematu 4)Opracowanie kategorii analitycznych zmienne zawarte w hipotezach (wiążą konfiguracje językowe)→kategorie treściowe→konfiguracje językowe (stanowią wskaźniki tych zmiennych) → schemat kategorii analitycznych ma zawsze charakter wybiórczy – chodzi o odpowiedź na określone pytanie Budowa schematu kategorii – logiczne wymogi → zaczyna się od ustalenia wymiarów treści. z którego ma być wybrana może uniemożliwiać swobodne manipulowanie jednostkami zgodnie z zasadą doboru losowego dlatego wybiera się na ogół metodę doboru wielostopniowego (np. III – wybór artykułów na dany temat) → Następuje operacjonalizacja zmiennych zawartych w hipotezach – etapy: określenie jednostek tekstowych. I – wybór właściwych gazet. które w schemacie analitycznym występują oddzielnie → w końcu za pomocą metod statystycznych weryfikuje się istotność stwierdzonych różnic. II – wybór nr. która nas będzie interesować Wymogi formalne schematu kategorii: podział na kategorie musie być dokonany wg jednolitej zasady klasyfikacji kategorie muszą spełniać warunek rozłączności podział na kategorie musi być wyczerpujący Gotowy schemat: → każda kategoria→generuje określoną klasę znaczeń związaną z określonym wymiarem treści: kategoria (def. weryfikacja hipotez: → porównanie tekstów z punktu widzenia ich ogólnej charakterystyki wymaga często sporządzenia indeksu uwzględniającego zbiorczo te różne wymiary treści.

demokracja) i syntaktycznie (forma. gdy ta sama osoba dwukrotnie kodując ten sam tekst lub różne osoby kodują go niezależnie od siebie uzyskują te same wyniki Co wzmacnia rzetelność / ogranicza subiektywność? jednoczesne i precyzyjnie zdefiniowane kategorie wyraźne reguły zaliczania analizowanych jednostek do poszczególnych kategorii + przestrzeganie ustalonych reguł postępowania przez osoby kodujące → trafność analizy treści jest trudna do sprawdzenia w celu sprawdzenia trafności stosuje się: eksperyment grupy o znanych właściwościach trafność prognostyczną trafność teoretyczną Niektóre metody ilościowej analizy treści → z ilościową analizą treści mamy do czynienia wówczas.→ analiza treści jest rzetelna wówczas. Następnie w każdym z tych zdań ocenę obiektów postaw. A = 70% a wartość oczekiwana PAB 3 . aby lepiej uwidocznić określenia wartościujące te obiekty postaw dla każdego obiektu postaw sporządza się osobną tabelę kodową i nanosi się na nią wszystkie przekształcone zdania zawierające dotyczące go określenia. x jest dobry zidentyfikowanie konstrukcji różnych syntaktycznie jako równoznacznych (znaczenia te same) oceny dokonane przez różne osoby kodujące muszą wykazywać wystarczający stopień zgodności znaczenie wyrażeń wartościujących nie może pozostawiać wątpliwości (kontekst) Etapy metody: najpierw wszystkie będące przedmiotem zainteresowania obiekty postaw zastąpione zostają semantycznie neutralnymi symbolami (literami). budowa) z nimi powiązanych określeń wartościujących np. stanowiącą jego przedmiot szacuje się ilościowo. w której zaznacza się obecność lub nieobecność odnośnych wyrażeń w każdej jednostce tekstowej oblicza się względną częstotliwość kategorii w tekście np. ANALIZA KONTYNGENCJI → służy do określenia szczególnej struktury asocjacji (skojarzenia) między różnymi pojęciami → do tekstów powstających spontanicznie → należy wyłapać wyrażenia występujące w skojarzeniu z częstotliwością wykraczającą poza prawdopodobieństwo losowe Etapy: wyodrębnienie materiału tekstowego (podzielenie na jednostki) mniej lub bardziej sztuczne stosownie do pytań badawczych ustalić kategorie analityczne sporządzenie macierzy danych. aby wykluczyć wpływ postaw osoby kodującej na proces analizy następnie wszystkie zdania zawierające neutralne symbole obiektów postaw przekłada się wg przyjętej formuły na zdania proste. gdy określamy częstotliwość występowania pewnych treści w analizowanych tekstach ANALIZA OKREŚLEŃ WARTOŚCIUJĄCYCH – METODA OGÓLNA: → założenia – 4 warunki wstępne: wskazanie wyrażeń określających obiekty postaw (rodzina.

wiersze. E. czasopisma. listy elektroniczne. Rozdział 11.=PA × PB częstotliwość względna a wartość oczekiwana: jeżeli częstotliwość względna kombinacji jest znacząco większa lub mniejsza niż wartość oczekiwana → jest to wskaźnik ujawniającej się struktury asocjacji poznawczych → ponieważ analiza kontyngencji nie uwzględnia powiązań syntaktycznych (składniowych) między jednostkami językowymi. nie wpływających na te zachowania. 3 metody badań niereaktywnych: analiza treści analiza istniejących danych statystycznych analizy historyczno porównawcze ANALIZA TREŚCI → jest badaniem zarejestrowanych ludzkich przekazów → do form przekazu odpowiednich do takiego badania należą książki. strony www. więc jednoczesne występowanie dwóch jednostek nie dostarcza żadnych informacji o rodzaju związków semantycznych między nimi. gazety. Badania niereaktywne s 341 – 353 Badania niereaktywne – metody badania zachowań społecznych. prawa i konstytucje. listy. lub złożone z nich zbiory 3 . piosenki. podobnie jak części. wiadomości na tablicach informacyjnych w Internecie.Babbie Badania społeczne w praktyce. mierniki niereaktywne mogą być zarówno jakościowe jak i ilościowe. z których się one składają. obrazy przemówienia.

• treści jawne i ukryte → badacz posługujący się analizą treści ma możliwość wyboru między trafnością a rzetelnością. ale dzieje się to kosztem rzetelności i ścisłości. należy dążyć do wyprowadzenia z nich ogólnych reguł powiązanych z tymi obserwacjami. W tym zadaniu należy stosować zarówno metodę indukcyjna jak i dedukcyjną. a następnie do zastosowania tych reguł do innych 3 . np. który będzie zawierał wszystko. Gdy zaczyna się od określonych obserwacji empirycznych. to one powinny decydować o doborze wskaźników. Metoda ta jest bardziej przydatna do wyodrębnienia głębokiego znaczenia przekazu. zewnętrznej części przekazu) – jest analogiczne do używania standaryzowanego kwestionariusza → kodowanie treści ukrytych (głębokie znaczenie przekazu) – np. operatu losowania • techniki doboru próby możemy wylosować próbę prostą lub systematyczną warstwową grupową Kodowanie w analizie treści: → istotą analizy treści jest kodowanie – to proces przekształcania surowych danych (zgodny z logiką konceptualizacji i operacjonalizacji) na dane w postaci standaryzowanej wg pewnych ram pojęciowych. a jednostka obserwacji pojedynczy jej członkowie →dobór próby w dużym stopniu zależy od tego. jeśli jednostką analizy są książki to powinniśmy dobrać próbę książek. → kodowanie treści jawnych (widocznej. co jest jednostką analizy. ocena na ile dana powieść jest erotyczna :).Tematy odpowiednie dla analizy treści: → analiza treści jest szczególnie dostosowana do badania przekazów i do udzielania odpowiedzi na klasyczne pytanie w badaniach przekazów: • kto mówi i co • do kogo • dlaczego • z kim i z jakim skutkiem → tematy mogą dotyczyć np. zwłaszcza gdy więcej niż jedna osoba koduje powieść → najlepsze jest używanie obu tych metod • konceptualizacja i tworzenie kategorii kodowych → w przypadku wszystkich metod badawczych konceptualizacja i operacjonalizacja wymagają powiązania kwestii teoretycznych i obserwacji empirycznych. Gdy testuje się założenia teoretyczne. „co” jest komunikowane Dobór próby w analizie treści: • jednostki analizy → to jednostka analizy kształtuje zbieranie danych i ich analizę → często jednostka obserwacji różni się od jednostki analizy np. poglądów politycznych czy procesu historycznego → analiza treści jako sposób obserwacji wymaga przemyślanego posługiwania się tym. możemy także dobierać podpróby (próby z podkategorii) → potrzebny jest schemat doboru próby. jednostką analizy jest rodzina. nie biorąc pod uwagę ich autorów. charakteru narodowego. co jest potrzebne do obserwacji → przy projektowaniu próby potrzebne jest określenie populacji.

ilorazowy) → poziom pomiaru wynikający z przyjętej metody kodowania nie musi odzwierciedlać charakteru zmiennych • zliczanie i zachowywanie zapisów → ocena ilościowa danych wymusza dostosowanie operacji kodowania do przetwarzania danych. metoda dokumentów ludzkich) (na podst.obserwacji empirycznych → tworzenie kodów w kontekście teorii ugruntowanej (Bruce Berg) porównane do układania układanki: def. jeśli przedmiotem badań nie jest sam proces komunikacji jako taki → konkretność materiałów badanych w analizie treści wzmacnia prawdopodobieństwo je rzetelności Temat 8: metoda biograficzna. wszystkich mierników niereaktywnych • wady ograniczenie w zapisywaniu przekazów → problemy z trafnością mogą się pojawić. że końcowy produkt kodowania musi mieć charakter liczbowy sposób zapisywania musi czynić jasne rozróżnienia jednostek analizy i jednostek obserwacji w trakcie zliczania będzie ważne zarejestrowanie podstawy dokonywania obliczeń • analiza danych jakościowych → „testowanie przypadków negatywnych„ jako technika jakościowego testowania hipotez (Bruce Berg): 1) zgodnie z teorią ugruntowana rozpoczyna się od badania danych. która od opisu przechodzi do sprawdzania hipotez i teorii empirycznie sprawdzalnych. bo wychodzi poza opis. oznacza to . Ta tendencja występuje po raz pierwszy w dziele 3 . operacjyjna każdej zmiennej złożona jest z wartości. gdy badacze dążą do przekształcenia socjologii w naukę empiryczną. które mogłyby podważyć hipotezę początkową 3) przejrzenie każdego przypadka. porządkowy. Malikowskiego i Niezgody) 1. Metoda pojawia się w okresie. interwałowy. które ją tworzą wartości te powinny być wyczerpujące i wykluczające się wzajemnie → w analizie treści mogą być stosowane różne poziomy (nominalny. który podważa hipotezę i [(1) zrezygnować z tej hipotezy lub (2) przyjrzeć się jak można ja zmodyfikować ] → proces ten jest przykładem indukcji analitycznej – jest to indukcja. które mogą dostarczyć ogólnej hipotezy 2) poszukiwanie danych o wszystkich. ( Metoda dokumentów osobistych. bo zaczyna się od obserwacji i jest analityczna. by znaleźć wzorce i związki między zmiennymi Mocne i słabe strony analizy treści: • zalety 1) oszczędność czasu i pieniędzy 2) bezpieczeństwo – łatwiej jest powtórzyć część badania niż w innych badaniach 3) dopuszcza badanie długotrwałych procesów 4) badacz rzadko ma jakikolwiek wpływ na przedmiot badań – dot.

3. Do analizy wykorzystano: listy emigrantów do rodzin. do których ten dokument się odnosi. Chodziło o wykrycie społecznego mechanizmu przystosowywania się do nowych warunków cywilizacji. Ogólna charakterystyka. Nie jest to szeroka ilustracja jakiejś zbiorowości społ. można wskazać ten sam element(def. umożliwiający zrozumienie i wyjaśnienie procesów psychospołecznych • Jako materiał orientacyjny w dziedzinie zjawisk. wykorzystującej tylko te dokumenty -wykorzystanie dokumentów jako mat. lecz wyjaśnienie procesów psychospołecznych psychospołecznych psychospołecznych emigrantów. Autorzy chcieli stwierdzić. Redfielda) „Dokumentem ludzkim lub osobistym nazywamy dokument. wspomnienia. inne dokumenty zawierające projekcje stanów umysłu osoby.. wyznaczających postępowanie jednostek w życiu zbiorowym. stanowiących przedmiot badań.. motywacji i poglądów danej osoby. cech zbiorowości. że czytelnik poznaje poglądy autora dokumentu na zdarzenia. 2. Dla badań socjologicznych ważne są głownie te dokumenty. wyrażający ludzkie i osobiste cechy autora w taki sposób. ale próba rozwiązania jednego konkretnego zagadnienia. Nie tylko opis zmian w strukturze. uzupełniających i pomocniczych Cele użytkowania autobiografii:(Robert Angell) • Dają badaczowi ogólne idee.Thomasa i Znanieckiego: Chłop polski w Europie i Ameryce. pamiętniki. Dokumenty osobiste: autobiografie. Rodzaje autobiografii(wg Kruegera): • Wyznania osobowości zdezorganizowanej lub cierpiącej na poczucie niższości • Egoistyczny dokument o charakterze racjonalizowania obronnego swojej działalności • Autobiografia naukowa-obiektywne przedstawienie działań i przeżyć 3 . Przedstawione badania nie ograniczały się do opisu zew. które zamierza się badać. zawierają też osobisty pogląd autora na te sytuacje-opis przebiegu zdarzeń + opis zachowania się autora. Autorzy zmierzali do postawienia teorii socjolog. dosłowne zapisy zeznań. Autobiografia to podstawowy materiał w metodzie b. Definicja dokumentów biograficznych. Metoda b. wymagające sprawdzenia • Nasuwają hipotezy lub materiały do ich weryfikacji • Są materiałem ilustrującym z góry powzięte hipotezy • Służą do weryfikacji hipotez nie z nich zaczerpniętych(materiał kontrolny) • Materiał. jako pomocnicze. ale starały się wyjaśnić postawy psych. to takie prowadzenie badań socj. a na podstawie tych relacji dokonuje się opisu danych procesów procesów i stawia hipotezy wyjaśniające. i ich zmiany na tle różnych struktur społ. jakie wywołała metoda: -rozwijanie metody. emigrujących do Stanów Zjedn. jak jak zmieniają się formy rodziny. systemy obyczajów obyczajów moralności chłopów polskich.” We wszystkich definicjach nacisk jest położony na ważność dokumentów osobistych dla poznania postaw psychicznych. Inne dokumenty często wyst. wzory postępowania.. listy. określonej dziedziny zjawisk społ. autobiografie emigrantów. Dają wgląd w cudze życie psychiczne jako jeden z czynników. 2 tendencje metodologiczne. w których do rozwiązania zagadnienia zbiera się tylko relacje ludzi o ich uczestnictwie w zdarzeniach i procesach. Mimo różnic w definicjach. w których te postawy występowały. wywiadów. które relacjonując udzial piszącego w sytuacji społecznej.

Ontologiczne: rola elementów subiektywnych w strukturze grup społ. formie i zakresie pisanych dokumentów. termin nadsyłania prac. Składa się z obiektywnych wartości kulturalnych jak i subiektywnych postaw jednostek. są konsekwencją zał. wyładowanie wew. Założenia. samousprawiedliwienie się we własnych oczach lub w oczach otoczenia. na których opiera się metoda A. zmierzają do wykazania. Najlepszy sposób to ogłaszanie konkursu na najlepszy życiorys własny z nagrodami pieniężnymi.znając treść jego świadomości można odtworzyć dążności ludzkie. Dokonuje się interpretacji materiału z punktu widzenia ogólnej teorii socjolog. dążności jakie z nimi wiążą-czyli to co jest siłą przekształcającą struktury społ. jakie ludzie przypisują przedmiotom i zdarzeniom. stanowiących istotne fakty społ. z których badacz konstruuje obraz badanych zjawisk. Rzeczywistość społ. 3 . Ogłaszając konkurs należy: Rozważyć do jakiej zbiorowości zwracamy się i jakie są jej cechy społ.różne są motywy pisania(np. że w autobiografiach jest odbicie dążności społ. Metoda konstruktywna: Studiowanie wielkiej ilości biografii pod kątem widzenia określonego problemu. ontologicznychnakazują badać znaczenia. należy ujmować jako przedmioty. 4. ekonom. Materiały autobiograficzne dostarczają możliwości poznania subiektywnej strony rzecz.• Dokument naiwny 4. Czynniki subiektywne grają ważną rolę w życiu społ. nie są wypowiedzi. ukształtowana. Przyszłych autorów Zastanowić się do jakich motywów się odwołać(patriotycznych. Zależnie od sposobu nakłaniania ludzi do pisania. i jego świadomość jest przez środ. Zał. Autor życiorysu jest częścią środowiska społ. Napięcia. 5. metod.Sposoby zdobywania dokumentów osobistych: Mają one wpływ na wartość naukową uzyskanych wypowiedzi. B. których istotnym składnikiem jest znaczenie. Założenia te pozwalają na przejście od zespołu subiektywnych opisów poglądów i opinii do zdań o społeczeństwie. a odbijają się one na treści. społ. adres instytucji itp.) Przedstawić jasno cele konkursu Załączyć instrukcję-jakie zagadnienia i w jakim porządku trzeba omówić Nie narzucać sztywnego wzoru(nie sugerować ograniczenia się do zagadnień) Odezwa ma być sformułowana dla najniższego poziomu intelekt. zwracając się do robotników polskich w kraju i za granicą.(zbiorowość jednorodna pod wzg intelektualnym i społ-ekonom. a ich przejawy są źródłem wiedzy o procesach społ. Znaczną rolę gra tu intuicja badacza. Założenia metod. ale same są faktami społ. wyrażające dążności i oceny autora-nie mające charakteru zdań o faktach.) Podać wysokość nagród. jego strukturze i zachodzących procesach. Po raz pierwszy ogłosił go Znaniecki w 1921. chęć zarobienia pieniędzy). i kryteria wartościowania. przypisywane im przez ludzi. Opisy z autobiografii stają się elementami składowymi. Zasada współczynnika humanistycznego Znanieckiego. ale wypowiedzi..zjawiska społ. skład sądu konkursowego. Techniki interpretacji i wykorzystania dokumentów osobistych A. które wyrażają obserwację i uogólnienie autora dokumentu. Metodologiczne: materiałem do analizy socjolog.

postaw moralnych i ocen.. 6. niewiedza piszącego) Dokumenty osobiste mogą być pisane z celem wprowadzenia w błąd lub piszący nie uświadamia sobie motywów jakie nim kierują Autorzy upraszczają opisywane zdarzenia.. uprzedzenia. Na konkurs nie są przeciętnymi Autobiografie nie są obiektywne(luki w pamięci. Hipotezy nie podlegają falsyfikacji. Zbiory dokumentów osobistych nie są próbą reprezentatywną Ludzie piszący dzienniki czy odp.. Opracowanie statystyczne: Ustalenie zależności między różnymi cechami społ autorów a ich postawami i przejawami tych postaw. C. wzorów współżycia. Analiza typologiczna: ustalanie typów osobowości. dążeniami(np. ale autor szuka tylko potwierdzenia swej teorii. systemów kulturowych. Wgląd w mechanizmy motywacji ludzi. Nastrój piszącego wpływa na obraz przedstawianych faktów Napisanie życiorysu wymaga dokonania selekcji materiału w pamięci. tworzeniu się opinii i działaniu form nacisku społ.. między cechami środowisk społ. grupy. Metoda egzemplifikacji: Ilustrowanie i uzasadnianie hipotez dobranymi przykładami z autobiografii. funkcjonowania struktur społ. Metoda analizy treści: zastosowanie do materiału biograficznego analizy treści wypracowanych w ostatnich latach w socjologii. wzorów postępowania. ulega kategoryzacji i klasyfikacji. Można badać zależności między świadomością grup i jednostek a zmianą w strukturze społ.jest niewystarczająca . Ułatwia zrozumienie ludzi. 2 Warianty 3 . Marksiści-elementy subiektywne nie są najważniejsze. a cechami autorów)Wyniki dają pewność poprawności. [Metoda dokumentów osobistych jako jedyna. Dane do badania zależności między środowiskiem a zachowaniem jednostki Wgląd w mechanizm oddziaływania wychowawczego Pokazuje sekwencje historyczne zdarzeń składających się na życie jednostki i grup w długim okresie Materiał do ustalenia typów osobowości. Hipotezy mogą powstać podczas jej czytania. Materiał biograf. wzorów stosunków społ. D. zachowań. mechanizmów powstawania postaw i ich zmian pod wpływem stosunków społecznych. Dokumenty osobiste służą jako materiał uzupełniający . Zostały najpierw wypracowane w badaniach treści gazet i czasopism. propagandy i komunikacji masowej. mechanizmie kontroli społ. E. Informacje o psychologicznej stronie funkcjonowania instytucji społ.B. nie są sprawdzalne itp. występujących w zbiorowościach. Zarzuty przeciwko metodzie Behawioryści. Zalety metody Poznanie świadomości społ. Dokumenty osobiste nie mogą być źródłem poznania struktur społ. 7. są bardziej rygorystyczne.uzyskane twierdzenia nie mają ważności naukowej.] 8. mechanizmy tworzenia się dążeń .metody statyst. rozwinięte w bad.

mające służyć udzieleniu odp. Pojawiają się pytania: Jakie są typowe sekwencje zdarzeń w życiu ludzi. 11. Uważa się.• • Biografia jako temat.) • Przygotowana do opublikowania. Jak ruchliwość społeczna jest subiektywnie postrzegana? Czy zadowolenia z wykonywanej pracy zależy od struktury poprzedniej kariery? Zainteresowania badacza skierowane na strukturepytania :jak”.zbiera się informacje biograficzne.Denzin zaproponował próbę statystyczną do doboru przypadków i próbę teoretyczną do doboru kwestii do badania w życiu jednostek. Jest to spowodowane problemami dostępu do danych podstawowych. listy.Wnioskowanie na podstawie zbadanych przypadków w odniesieniu do większej populacji nie może być oparte na zasadzie prawdopodobieństwa. Indukcja analityczna: wyprowadzanie twierdzeń ogólnych z amnnalizy indywidualnych przypadków. Przygotowanie transkrypcji -Większość wywiadów jest zapisywana na taśmie magnetofonowej . przestępczości. tzn. wahanie się. Dobór próby ...pytania „co”. częściowe pokrywanie się wypowiedzi. kwestionariusze osobowe. Badacze zakładają więc uniwersalną strukturę selektywnej percepcji i logikę potocznego myślenia. . w odniesieniu do danych przypadków. [Typy najwyraźniej odnoszą się do różnych faz procesu badawczego] 10. 9. publikacje w środkach komunikacji… • Pośrednie.:publiczne dokumenty o danej osobie jak raporty policyjne. Np.jako zagadnienie samo w sobie. na postawione pyt. literaturę o danych grupach. Typy biografii(wg Denzina) • Kompletna: badacz zbiera dane o całym życiu badanych osób czy grup • Tematyczna: zbiera informacje dotyczące określonej dziedziny życia(zawodu.Odpowiednio do różnych celów badań i odpowiadających im wariantów metody biograficznej. Badacz szuka w danych wskaźników motywów i konstruuje typy osobowe. Są to publiczne pośrednie dokumenty o danej osobie zawierające specjalne statystyki. grup. stosuje się różne sposoby doboru próby.dostarczają danych bezpośrednio o osobie.. Źródła danych(wg Denzina) • Bezpośrednie. • Źródłem danych są też prywatne dokumenty archiwalne obejmujce autobiografie.próba statyst.dostarczają informacji o osobie jako członku pewnej kategorii. wymaga listy przypadków ze względu na procedurę selekcji losowej. socjolog. Zainteresowania badacza skierowane na przedmiot.to muszą być odnotowane przerwy. jeśli pytanie „jak”jest rekonstruowana biografia przez przeprowadzającego wywiad i respondenta.Rodzaj transkrypcji zależy od pytania badawczego: jeśli pytanie „co”-to odtworzenie wywiadu w języku standardowym jest wystarczające. Dla cech badanych przez osoby posługujące się metodą biograficzną nie istnieją takie tablice statyst.komputerowy system transkrypcji 3 . że każdy przypadek przypomina uniwersalną strukturę. karty zdrowia. . pamiętniki. jakie znaczenie przypisuje się tym zdarzeniom i jaka jest ich struktura. Np. Biografia jako środek. dane niestandaryzowanego wywiadu. . ale musi być dokonane na zasadzie wiarygodności. 12.

Ponieważ konstrukcja znaczenia jest zależna od czasu. Chociaż praca badacza nie polega tylko na opisaniu sposobu definiowania przez aktora sytuacji. • T. 16. Problemy odniesienia prawdy i obiektywności Badacz w toku poszukiwań subiektywnego znaczenia przebiegu życia musi się uporać z problemem „obiektywność” versus „subiektywność”informacji biograficznej. zewnętrzna: odnosi się do pytania czy wybrane przypadki są reprezentatywne dla populacji 17. Adekwatność analizy Dla oszacowania poprawności interpretacji biografii przez badacza proponuje się walidację komunikatywną-dokonaną przez badacza interpretację danych przedstawia się respondentowi i dowodem poprawności(adekwatności) analizy struktur subiektywnego znaczenia jest akceptacja przez badanego.Schutze zaproponował metodę. 15. argumentacyjne. Problem trafności Denzin rozróżnia: • T. Na podstawie przeglądu danych tworzone są kategorie i wszystkie wyrażenia zawarte w danych. które pojawiły się od momentu.liczni badacze stosują pewną formę analizy treści. 4 . .(założenie że respondent jest ekspertem w sprawach swojego życia).Przedstawienie wyników badań • Prezentacja całościowa bez przedstawienia systematycznej analizy • Prezentacja wyników analizy wszystkich przypadków z załączeniem dla ilustracji wyników części danych • Prezentacja wyników analizy oraz przedstawienie przypadków typowych dla określonych typów w formie kilku biografii • Prezentacja przypadków syntetycznych przygotowanych przez badacza na podstawie jego analizy w postaci modeli procesualnych. ale z punktu widzenia teoretycznego jest problematyczne. zainteresowania i sytuacji interakcyjnej. gdy działy się relacjonowane zdarzenia. Pojęcie prawda powinno się zastąpić pojęciem autentyczność. s umieszczane w kartotece.13.) 14. która bierze pod uwagę językowe właściwości wypowiedzi.(narracyjne. Nie biorąc pod uwagę szerszego zaplecza społecznego raczej nie można zidentyfikować danych jako obiektywnych/subiektywnych. Kategorie prawdy i fałszu nie są zbyt użyteczne w badaniach biograficznych. do chwili zbierania danych oraz do wpływu sytuacji zbierania danych na osobę badaną i badacza. ale na wyjaśnieniu jak takie definicje powstają w procesie społecznym. Strategie analityczne . Pojęcie obiektywności jest konieczne do analizy danych biograficznych w socjologii. odpowiadające kategoriom. wewnętrzna: odnosi się do zmian dotyczących badanej osoby. ta sama osoba może dostarczyć różnych biografii w różnych momentach czasu. opisowe części składowe danych.

2) Pojeyncza poszukiwana informacja powinna być przedstawiona w postaci rozłącznego i wyczerpującego zbioru alternatyw obejmującego wszelkie interesujące badacza wartości 4 . który byłby odpowiedni zarówno do problemu. tak aby dostosować tok i formę wywiadu do poszczególnych respondentów. Autorka prowadziła badania we włocławskim rejonie uprzemysławianym nad dostępem młodzieży wiejskiej do szkolnictwa ponadpodstawowego. Chodziło przede wszystkim o statystyczną weryfikację hipotez. Nie posługuje się więc kwestionariuszem w sensie jednolitej listy zadawnych pytań. możilwe do zastosowania były wyłącznie tehniki prowadzące do uzyskania zestandaryzowanych danych. Nie może ich przeformułować w trakcie wywiadu ani też zmieniać kolejności ich zadawania. 1) wywiad polega na tym. cech badanej zbiorowości. 1) Musi być zamknięta. Wyróżnia się 2 podstawowe formy wywiadu zestandaryzowanego:1) scheduled interview i 2) nonscheduled intervew. Prowadzący wywiad może zadawać pytania w różnej kolejności. że posługiwanie się z góry określonymi pytaniami kwestionariusza przy zbieraniu danych o tak złożonych i trudnych do uchwycenia zjawiskach. Badna zbiorowość była poważnie zróżnicowana pod względem poziomu wykształcenia. jak aspiracje. Warunki te spełnił wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. Stwierdzono.II semestr TEMAT1: Wywiad swobodny 1)Ilona Przybyłowska Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i mozliwości jego zastosowania w badaniach scjologicznych. przy czym pytania do respondenta może formułowć dowolnie zmieniając ich formę. inteligencji oraz możliwości percepcyjnych i werbalizacyjnych. w zasadzie od wszystkich respondentów. Pytania te zobowiązny jest zadawać w określonym porządku i formie w zasadzie wszystkim respondentom. jak i metodologicznego celu badań ( uzyskanie zestandaryzowanych informacji ). że ankieter prowadzi wywiad na podstawie wcześniej przygotowanej listy pytań do respondentów. Metodologiczna charakterystyka wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. w różnej formie w zależności od respondenta. Jest natomiast poinstruowany. w przypadku wielu badanych prowadzi do kreowania badanej rzeczywistości. treść i kolejność zadawania. jednolite pytania kwestionariusza. Zestandaryzowana lista poszukiwanych informacji powinna spełnić 3 warunki. Nonscheduled standardized interview odznacza się więc dwoma zasadniczymi cechami: sposób jego prowadzenia nie jest ujednolicony. Zauważono niechęć respondentów do udzielania odpowiedzi na wcześniej ustalone. co umożliwia liczbowe opracowanie rezultatów. jego możliwości i cech. W związku z tym pojawiła się konieczność opracowania takiego wywiadu. 2) Ankieter nie dysponuje taką listą pytań do respondentów. Jednocześnie jednak zobowiązany jest uzyskać ujednolicone dane. jakie infrmacje ma uzyskać od każdego badanego. Przygotowanie wywiadu swobodnego ze standaryzowaną liczbą odpowiedzi polega na opracowaniu narzędzi służożących do prowadzenia wywiadu i utrwalania jego rezultatów oraz odpowiednim przeszkoleniu ankieterów.

danej zmiennej. samokontroli i krytycyzmu wobec własnej pracy. Wymaga to przygotowania tzw. powienien raczej stosować zapis kategoryzujący. na którą przenosi się w postaci symboli literowych i liczbowych zestandaryzowaną listę poszukiwanych informacji. brzmienia. Powodzenie badań jest o wiele wyższe. a także ocenić. Przygotowanie zestandaryzowanej listy poszukiwanych informacji wymaga dobrej orientacji w zakresie zjawisk będących przedmiotem badań. która będą badać. gdy anakieter jest zaangażowany w badania zarówno od strony intelektualnej. Jest to istotne zwłaszcza wtedy. przeprowadzając badania pilotażowe w zbliżonym środowisku. Dużą rolę spełnić mogą przeprowadzone przez badacza w obecności ankieterów wywiady pokazowe. karty zapisu wywiadu. Mamy tu zawsze do czynienia z pytaniami zamkniętymi typu "czy" lub "który" o jednej alternatywie. które można zarejestrować na taśmie magnetofonowej. Trudno przypuszczać. jak i ich ilości oraz kolejności. On bowiem w toku wywiadu sformułować musi pytania. Powodzenie badań tego rodzaju w większym stopniu niż w badaniach z zastosowaniem wywiadu kwestionariuszowego zależy od właściwego motywowania. Badacz może podjąć różne decyzje w sprwie zapisu informacji. tak aby prowadzić wywiad bez posługiwania sie pisemnym formularzem. Samo szkolenie częściowo powinno odbywać się w terenie. Materiały utrwalone za pomocą zapisu kategoryzującego nadają się do obliczeń. Każdy z ankieterów powinien przeprowadzić kilka wywiadów próbnych z różnymi respondentami. Listę poszukiwanych informacji należy bezwzględnie sprawdzić w terenie. niemal towarzyską rozmowę. Indywidualizacja sposobu otrzymywania informacji jest bowiem warunkiem podstawowym powodzenia tego typu wywiadu. jak i emocjonalnej. gdyż jest to warunkiem swobodnego prowadzenia rozmowy z respondentem. Badacz może przygotować wzory pytań do respondentów. by ankieter zapisujący prawie każde wypowiedziane przez respondenta zdanie mógł prowadzić z nim swobodną. zarówno co do formy pytań zadawanych respondentom ( otwarte-zamknięte ). Ważne jest przygotownie wielu wariantów pytań odnośnie do każdej z poszukiwanych informacji i sprawdzenie ich skuteczności w badaniu pilotażowym. Ankieterzy muszą dobrze pamiętać listę poszukianych informacji. Sposób otrzymywania informacji jest w tym typie wywiadu dowolny. Magnetofonowa rejestracja wywiadu umożliwia mu pełną koncentrację na rozmowie z respondentem. Jeśli badaczowi nie zależy na zdobyciu materiałów ilustracyjnych. ponieważ ułatwiają mniej doświadczonym ankieterom start w pracy terenowej. Wzory należy opracować w stosunku do pojedynczych poszukiwanych informacji. Od ankietera wymaga się intelektualnej aktywności. 4 . kiedy ankieterzy nie znają dobrze zbiorowości. Wzory pytań do wywiadu pełnią szczególnie pożyteczną rolę w początkowej fazie badań. Uzyskanie informacji polega zatem na zaklasyfikowaniu konkretnego przypadku do odpowiedniej kategorii. Poznanie tej zbiorowośco stanowi w tym wypadku ważny element samego szkolenia. czy otrzymał poszukiwaną informację oraz jaka jest jej wartość. w którym będą przeprowadzane badania. Można zostosować magnetofon. zdolności i uczciwości współpracowników. 3) Każda altrnatywa danego zbioru musi być sformułowana w sposób jednoznaczny i konkretny. Karty należy wypełniać tuż po przeprowadzeniu wywiadu na podstawie dyskretnie prowadzonych przez ankietera notatek oraz jego pamięci. co umożliwia szybkie otrzymanie wyników badań.

aby badacz dawał przykład własną osobą i osobiście brał udział w prowadzeniu wywiadów. działają na zasadzie rutyny. S. stopnia ujednolicenia czynności i środków badawczych stosowanych w kontaktach z różymi respondentami. biorąc pod uwagę wysoki stopień samoczynności narzędzia badawczego. że wpadają w rutynę. które można wyróżnić wg kryterium standaryzacji. Ważne jest również.Istotne jest niebezpieczeństwo schematyzacji sposobu prowadzenia wywiadu. Zapotrzebowanie to w trakcie konceptualizacji badań jest w tym typie wywiadu dość często określone mniej dokładnie niż w typie 5. Wywiad kwestionariuszowny o mniejszym stopniu( typ 4 ) standaryzacji prowadzony jest na podstawie kwestionariusza. Niebezpieczeństwo takie przejawia się po przprowadzenie ok.sposób zapisu odpowiedzi . 10 wywiadów. jak i precyzowania sensu ich odpowiedzi 4 .Lutyński wyróżnia pięć typów wywiadu: 1) swobodny mało ukierunkowany 2) swobodny ukierunkowany 3) swobodny ze standaryzowana lista poszukiwanych informacji 4) kwestionariuszowy o mniejszym stopniu standaryzacji 5) standaryzowany o większym stopniu standaryzacji Stopień standaryzacji każdego z tych typów wywiadu rozpatruje się wg następujących wymiarów: . którym wydaje się. Wywoływanie i stymulowanie motywacji ankieterów ułatwia w znacznym stopniu obecność i uczestnictwo badacza w pracach terenowych. Zbieranie materiałów w terenie nie może odbywać się w pośpiechu. Niewskazane jest prowadzenia więcej niż 3 wywiadów dziennie. który z reguły zawiera pytania zamknięte.tzw. ) W wywiadzie kwestionariuszowym o wyższym stopniu standaryzacji ankieter posługuje się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta . Zmęczeni już ankieterzy przestają panować nad własnym postępowaniem. mogli na pewien czas przerwać pracę. jaką nabyli w toku poprzednich wywiadów. J.rodzaj i zakres pytań badacza w stosunku do jednostek badania ( zapotrzebowanie badacza na informacje ) .rodzaj pytań zadawanych respondentowi w wywiadzie . nie wczuwają się w sposób myślenia respondentów. wyjaśnienie treści pytań itp.inne zachowania prowadzącego wywiad ( np. stymulowanie respondentów do udzielania odpowiedzi. Wywiad ze standaryzowaną lista poszukiwanych inforamcji a typy wywiadów wg stopnia ich standaryzacji.przygotowanie pytań do respondenta . Biooąc pod uwagę to kryterium. tj. iż kwestionariusz zawiera relatywnie dużo pytań otwartych. Powoduje to. kwestionariuszem wywiadu. by ankieterzy. aby zapewnić taką organizację prac w terenie. Nowak nazywa omówiony typ wywiadu wywiadem ankietowym. wstępna aranżacja wywiadu. Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji jest jednym z typów. który odzwierciedla zapotrzebowanie badacza na inforamcję. Zapis otrzymanych odpowiedzi na te pytania jest kategoryzujący i polega na jej zaklasyfikowaniu do przewidywanych w pytaniu wariantów. Ważne jest. nie indywidualizują sposobu prowadzenia wywiadu. Wymaga od ankietera aktywności zarówno w zakresie udzielania respondentom wyjaśnień odnośnie do treści pytań. jeżeli czas trwania każdego z nich zbliża się do 2 godzin.

Pytania są z reguły pytaniami otwartymi żądającymi narracji. innych zachowań ankietera ( tj. mają formę pytań zamkniętych. Prowadzącemu wywiad swobodny umkierunkowany ( typ 2 ) badacz dostarcza tzw. Zgodnie z powyższym do technik wywiadu niestadaryzowanego zaliczyć można wywiady swobodne mało ukierunkowane ( ponieważ osoby przeprowadzające te wywiady nie posługują się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta. o których spośród interesujących badacza zagadnień respondent może mówić w sposób rzeczowy oraz wyczerpujący i podporządkowuje rozmowę tym właśnie problemom. jak i zamknięte. Nie dysponując kwestionariuszem ( co najwyżj wzorami pytań związanymi z poszczególnymi poszukiwanymi informacjami ) ma dużą swobodę w zakresie formułowania pytań do respondenta. Niekiedy przygotowuje się wzory pytań o poszczególne zagadnienia. jak o mniejszym stopniu standaryzacji ( ze względu na posługiwanie się przy prowadzeniu tych wywiadów kwestionariuszem oraz wysoki stopień porównywalności uzyskanych materiałów ). a ich roztrzygnięcie konieczne jest w przypadku każdego badanego. 2. Jednoznaczne zaliczenie wywiadu ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji do technik wywiadu standaryzowanego lub niestandaryzowanego nie jest możliwe. jeśli uzna. 3 ) prowadzący wywiad pracuje bez ustalonej z góry listy pytań do respondentów. W celu zdobyci potrzebnych informacji może zadawać zarówno pytanie otwarte. wokół których powinna się koncentrować rozmowa z respondentem. Pytania mają formę otwartą. dyspozycje do wywiadu. Tok wywiadu ( kolejnośc zdawania pytań ) oraz treść i język poszczególnych pytań dostosować można do cech i możliwości respondenta. W wywiadach swobodnych ( typ 1. Prowadzący ustala. a uzyskane w efekcie tych rozmów materiały są mało porównywalne). W wywiadzie swobodnym ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji ( typ 3 ) zapotrzebowanie badacza na informacje jest dokładnie i ostatecznie określone już na etapie konceptualizacji badań. Prowadzący wywiad ma dużą swobodę w zakresie formulowana pytań. które są wykazem jego potrzeb informacyjnych. natomiast do technik wywiadu standaryzowanego wywiady kwestionariuszowe zarówno o większym. Wywiad mało ukierunkowany. dopytywania. nie przewidzianych kwestionariuszem wywiadu. wykraczających poza odczytywanie pytań z kwestionariusza i zapis odpowiedzi na te pytania ) głównie ze względu na trudność ich antycypowania w stosunku do poszczególnych pytań kwestionariusza. Wywiad ma przebieg nie sformalizowany i pod wieloma względami przypomina rozmowę towarzyską. Osoba prowadząca wywiad musi w związku z tym zadawać pewną ilośc pytań dodatkowych.na te pytania ( dopytywania. ma formę pytań otwartych ) i nie musi być zrealizowane w całości w każdym wywiadzie. iż nie dają one spodziewanych rezultatów. sondowania ). ale osoba prowadząca wywiad może z nich nie korzystać. Możliwość zastosowania w badaniach socjologicznych wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji 4 . Pytania badacza dotyczą zagadnień szczegółowych. Potrzeby te określone są raczej ogólnie. W tym typie wywiadu tylko w pewnym stopniu osiąga się standaryzację tzw. ponieważ powyższa klasyfikacja obejmuje skrajne ze względu na stopień ich standaryzacji typy wywiadu. różnej treści i brzmieniu. Zapotrzebowania badacza na informacje określone jest w sposób ogólnikowy ( dotyczy zagadnień ogólnych. Ankieter dysponuje jedynie ogólnym "planem zagadnień". Zapis uzyskanych informacji jest rejestrujący. o różnym stopniu szczegółowości. Zazwyczaj formułuje się tylko ogólnie zasady udzielania dodatkowych wyjaśnień co do treści pytań oraz zasady tzw.

co uniemożliwia sformułowanie identycznych pytań. 3) Gdy bada się zbiorowości wewnętrznie zóżnicowane ( pod względem poziomu inteligencji. motywacje. zaangażowania emocjonalno-poznawczego. ). Odnosi się to głównie do czterech sytuacji: 1) Gdy przedmiotem badania są zjawiska wielowymiarowe i złożone. 6. 7. których celem jest statystyczna weryfikacja hipotez i w których posługiwanie się wywiadem kwestionariuszowym ( typ 1 i 2 ) jest znacznie utrudnione lub wręcz nimożliwe. 2. in. 2) Gdy problematyka badań jest drażliwa. których teoretyczny obraz badacz potrafi skonstruować ( np. jej uzasadnienie i ocena wniosków. ponieważ stawia ankieterom zbyt wysokie wymagania. możliwości percepcyjno-werbalizacyjnych). 1. co może zaważyć na rzetelnośc uzyskanych informacji. m. 4 . Wywiad kwestionariuszowy. które skutczne będą w przypadku wszystkich respondentów 4) Gdy bada się populację błędnie identyfikującą cele wywiadów prowadzonych na podstawie drukowanych formularzy. a próby dotarcia do tych zjawisk poprzez pytania kwestionariusza prowadzą do kreownia rzeczywistości. a jej złagodzenie lub ominięcie możliwe jest tylko przy założeniu dużej elastyczności w prowadzeniu wywiadu. Pełna koncepcja badawcza rozwiniętych badań włąściwych obejmuje ustalenie następujących spraw: 1. To wszysto utrudnia wprowadzenie bardziej sformalizowango sposobu kontroli. Metoda badań. To z kolei wymaga odpowiedniej oganizacji badań. postawy itp. Gostkowski): − nawiązanie kontaktu badawczego badacz-respondent => ankieter jako osoba obca badanemu. możliwych do zastosowania w przypadku badań masowych z użyciem wywiadu kwestionariuszowego. Sposób prezentacji wniosków i ich rola. samokontroli i krytycymu w stosunku do własnej pracy. Najważniejsze cechy badań kwestionariuszowych (Z. Koncepcja badań oraz koncepcja pytania kwestionaruszowego a narzędzie badawcze. Inne techniki badań. przedmiot badań 4.. osobistego uczestnictwa badacza w zbieraniu maeriałów. KONCEPCJA BADAŃ (wg Lutyńskiego – nie Lutyńskiej!) to ogół ustaleń dot. aparat pojęciowy. PYTANIE 7 I K. celu i ogniw badań łącznie z ustaleniami odnośnie wykorzystania wyników. aspiracje. 1. problematyka badań. wykształcenia.Lutyńska: rodz. Żąda się od nich wysokiej sprawności w prowadzeniu wywiadu swobodnego. czyli jaka będzie podstawa źródłowa wniosków odnoszących sie bezpośrednio do przedmiotu badań? 5.Wywiad ten znajduje zastosowanie w badaniach. podstawa źródłowa i technika otrzymywania materiałów. − krótkotrwały kontakt z ankietowanym. Przygotowanie i sprawdzanie narzędzia badawczego. Prezentowany tu typ wywiadu nie może być jednak masowo stosowany. 3.

− − − zachowanie werbalne (odpowiedź) staje się wskaźnikiem faktów. szkolnictwa? -> Jaką X ma opinię? 2.najbardziej liberalna . Czy sądzi Pan/i. 3) jednostkowe pytanie badacza – dot. który określi jego miejsce w skali => znaczenie ma tylko ostateczny wynik (2) koncepcja informacyjno-tradycyjna: . info nie powiązane logicznie. − celem testu jest przypisanie respondentowi określonego wyniku liczbowego. o dane osobowe.pytanie jest wskaźnikiem danego pojęcia . np. chodzą co niedziela na mszę św. informacje powiązane logicznie. 2) pytanie kodera – zadaje je sobie ten. bo łatwe przejście od uzyskanej informacji do uzyskania zjawiska interesującego danego socjologa (3)koncepcja wskaźnikowa: . o proste fakty) . Gdzie Pan/i spędził urlop w 1979 roku? -> Czy respondent miał w tym roku urlop? -> Czy respondent wyjeżdżał na urlop? -> Czy spędził go w kraju czy za granicą? Każde pytanie w kwestionariuszu wywiadu to układ 3 elementów: 1) pytanie kwestionatiuszowe.każde pytanie stanowi samodzielną jednostkę (pyt. Metodologiczne koncepcje pytań kwestionariuszowych: (1) koncepcja testowa – jedno pytanie traktuje się jako jedną z wielu pozycji w teście – nie może występiować samodzielnie. zachowań niewerbalnych. jest na wysokim czy niskim poziomie? -> Czy respondent X ma opinię nt. opracowania ilościowego. Można wyróżnić takie sytuacje. są religijni? PYTANIE PROBLEMOWE SZCZEGÓŁOWE – Czy ludzie w pl. kto klasyfikuje odpowiedzi respondentół.często wykorzystywana. np. czym jest dane zjawisko. gdy jednemu pytaniu kwestionariuszowemu odpowiadają conajmniej 2 pytania badacza: 1. można więc pokazać drogę: PYTANIE PROBLEMOWE OGÓLNE – Czy ludzie w pl. badani respondenci nie są połączeni ze sobą stosunkami społecznymi. konkretnych poszukiwanych informacji. − pochodzi z psychologii (psychometria). KONSULTACJE METODOLOGICZNE- 4 . że szkolnictwo w pl. Niniejszy tekst opiera się na informacyjnej koncepcji pytania. postaw i opinii.? -EW. wysoki stopień standaryzacji pytań => możliwość porównań.dopiero po uzyskaniu odpowiedzi respondentół badacz ustala.

.. tj. psychologicznej i językowej. nieistotnych i nietrafnych) i negatywny (zwiększa. ankieter i koder (+czytelnik). 2. niewygodnie. które przynoszą odp. 4 .. badacz musi − skonkretyzować poszukiwaną informację. aby pytanie stanowiło narzędzie. Przyczyny odpowiedzi nietrafnych: • interwencja osób trzecich. czynniki sytuacyjne..Czynniki ogólnospołeczne i sytuacyjne. istotne i prawdziwe. Społeczne uwarunkowania wywiadu kwestionariuszowego: Wywiad to łąńcuch komunikacyjny czyli interakcja osób biorących udział w badaniu. Osoby te wzajemnie na siebie wpływają. środowiskowe.1. która przynosi poszukiwane przez badacza jednostkowe informacje. których oddziaływanie na respondenta może wywołać niepożądane dla badacza skutki: 2.Ankieterzy.Badacz i narzędzie badawcze. Interakcje te przebiegają w konkretnych warunkach i w konkretnej sytuacji społeczno-kulturowo-historycznej. • inne 2. respondent – jego cechy osobiste. Lutyńskiego. Czynniki.JEDNOSTKOWE PYTANIE BADACZA – Czy respondent X chodzi co niedziela na msze? PYTANIE KODERA – Do jakiej klasy należy odpowiedź respondenta X PYTANIE KWESTIONARIUSZOWE – Czy chodzi Pan/i do kościoła co niedzielę? Zdaniem J. E.2.. stereotypy. − uzasadnić prwomocnosć takiego postępowania. wiadomo: głośno. − przewidzieć klasyfikację odpowiedzi. Noelle: Narzędzie badawcze należy opracować w taki sposób. − − − ankieter. Wpływ ankieterski może być pozytywny (zmniejsza liczbę odp. 2. Trafne to takie. istotna to taka. Ostatecznym rezultatem interakcji jest uzyskanie poszukiwanej informacji (o niewiadomej wartości).). aby respondent i ankieter odciążeni byli od wszelkich wysiłków natury intelektualnej. Głównymi ogniwami są L badacz. przewidzieć poszukiwane odpowiedz.3. udzielania tendencyjnych odpowiedzi. trafne/nietrafne/budzące zastrzeżeń co do trafności Odp. kulturowe. • niezrozumienie przez respondenta terminu użytego w kwestionariuszu • zmęczenie badanego • drażliwość tematu • chęć popisania się • skłonność do przytakiwania. Odpowiedzi mogą być : istotnie/nieistotne. społeczno-historyczne.

np. 3. Czy rodzice pracowali. (b) nie wiadomo jak sklasyfikować odpowiedź. WADY STRUKTURALNE – (a) poszukiwana informacja lub wskazanie wartości zmiennej są nieokreślone. − − Pytania niedostosowane w pewnych przypadkach przeradzają się w pytania drażliwe. gdy był/a Pan/i dzieckiem? TAK/NIE 2. Nie wiadomo. Częste jest błędne założenie.) W pytaniach tych nie ma odpowiedniości m-dzy tekstem pytania kwestionariuszowego a odpowiedzią na nie. 4 . wyłącznie pytań zamkniętych (w otwartych klasyfikacja powstaje po zebraniu materiału). − Nieporządne sformułowanie pytania kw. Dot. niedokładnie sformułowana. W którym roku urodziła się Pana żona? Jestem kawalerem. − Równoległe używanie w jednej odpowiedzi (alternatyiwe) dwóch różnych określeń. czy pytanie respondenta dotyczy. − Wszelkiego rodzaju błędy logiczne (szcz. rzeczy. zjawiska podawane są w liczbie mnogiej. że ludzie mają ustabilizowane. WADY ZWIĄZANE ZE ZBYTNIĄ TRUDNOŚIĄ PYTANIA.WADY PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH Wśród kategorii źle zadanych pytań możemy wyróżnić: 1. zamkniętych. trwałe i przemyślane opinie na wszystkie tematy. np. czego badacz chce się dowiedzieć. wyrażające się w np. gdzie osoby. niewyczerpalność lub nierozłączność kafeterii) − Zdobywanie kilku informacji poprzez jedno pytanie kwestionariuszowe.rozdz II . Rodzaje uchybień strukturalnych: − Ogólna niejasność pytania kwestionariuszowego (związana z nieokreślonością lub brakiem poszukiwanej informacji). Jakie cechy cenisz u pracownika ? (a) solidność i pracowitość (b) uczciwość i pracowitość (c) rozsądek i solidność − Błędy MULTIPLIKACJI => występują w pyt.WADY ZWIĄZANE Z NIEDOSTOSOWANIEM PYTANIA DO INFORMACYJNEGO ZAPOTRZEBOWANIA BADACZA (mówiąc krótko – pytania nieistotne. bo nie uwzględniono. niejednorodności formy gramatycznej kafeterii itp. np. zredagowaniu pytania w postaci oznajmującej. poszukiwana informacja jest niejasna. a odpowiedź przygotowana w formie alternatywnej w kafeterii dysjunktywnej lub na skali.

czyli skierowane wyłącznie do ankietera. 4. ale nad ich kontekstem. kontrolujące pracę ankieterów. Zawsze jednak konieczne są kwestionariusz. 4. podsunął czy zasugerował respondentowi jeną odpowiedź. co skłania go do braku odpowiedzi lub kłamstwa. w którym autor podpowiedział. 4 . Z tych samych powodów pytania mogą być kłopotliwe dla ankietera. sposobem zadania i zapisu odpowiedzi. ale również jego szata graficzna. która odbywa się za pośrednictwem ankietera i zachodzi zawsze w określonych warunkach społecznych. Ważne miejsce zajmują w nim części ewidencyjno – porządkowe. . PYTANIA SUGRUJĄCE to takie. instrukcja dla ankieterów oraz materiały pomocnicze. czyli kwestionariusz wywiadu. Zależy to od zapotrzebowania autora.PYTANIE DRAŻLIWE. Materiały pomocnicze można podzielić na: 1. stanowiące pomoc dla respondenta w czasie wywiadu (np. zaniepokojenie. Noelle: “spirala ciszy” to czas namysłu osoby. liczba pytań itd. która chce się dostosować do oczekiwanej odpowiedzi. układ. pytanie zamknięte.takie. ale całokształt interakcji badacza z badanym. − − − Badacz nie jest w stanie przewidzieć wszystkich możliwych indywidualnych przypadków i sytuacji. ewidencyjno-porządkowe części kwestionariusza). Badania kwestionariuszowe to nie tylko poszczególne pytania zadawane respondentom. wstyd itp. Stąd ważna jest sytuacja badania oraz włąściwe rozumienie pytania. karty respondenta. III – PRZYGOTOWANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO DO WYWIADÓW KWESTIONARIUSZOWYCH Narzędzie badawcze to zespół materiałów. zagraża jego poczuciu własnej wartości lub zagraża jogo społecznej egzystencji. E. złość. wprowadzenie do wywiadu i część ewidencyjno-porządkowa. obawę. które wywołuje u respondenta niepożądane procesy psychiczne takie jak lęk. w którego kafeterii jest więcej alternatyw “za” niż 'przeciw' brak w pytaniu członu określającego przeciwna sytuację – czyli ma być: “Czy fakt X ocenia Pan/i pozytywnie czy negatywnie?” umieszczenie w pytaniu sądów czy określeń oceniających − − − rozdz. Nie w każdym badaniu poszczególne składniki narzędzia muszą być uwzględnione w jednakowy sposób i w tym samym zakresie. które oddziałują na respondenta. rysunki) 3. Z tego powodu warto skupić się nie tylko na pytaniach. które zadaje się badanemu. gniew. np. listy zapowiednie. wprowadzenia) 2. wzruszenie. służące do zbierania dodatkowych informacji (np. protokoły odmów. który pomocny będzie w zbieraniu materiału badawczego. Może wynikać z 3 przyczyn : pytanie może naruszyć sferę prywatności i intymności respondenta. służące do aranżacji wywiadu (np. instrukcja dla ankieterów. Kwestionariusz wywiadu to pytania kwestionatiuszowe ułożone w określonej kolejności. zażenowanie. ankiety do ankietera. Drażliwość jest zawsze relatywna i zależy od wielu czynników (Rostocki).

Należy przestrzegać zasad: 1. 3.. ścieśniona. Warto słowo “kwestionariusz” zastępować ankietą. metryczka METRYCZKA – nie zawsze znajduje się na końcu kwestionariusza. zbyt skomplikowane ani niejasne. 5 . niewskazane jest. najpierw pytania o opinie. gęsto kratkowanych tabelami 6. 3. pytaniami z historyjkami itd. 2. czytelny. bo wtedy zacznie udzielać odpowiedzi nieistotych i nietrafnych. Ankieter musi zadawać pytanie w tej samej redakcji i formie. by respondenci nie mogli się domyślić.” . aby wywiad nie stał się dla respondenta nużący i męczący. Można nadać tytuły poszczególnym częściom. Szczególną uwagę należy zwrócić na tabele. 4. Jeśli jednemu pytaniu-tabeli odpowiada bardzo duża liczba poszukiwanych informacji. Nie należy zaczynać wywiadu od pytań drażliwych. komórki są malutkie a ankieter ma mało miejsca na odpowiedzi. “A teraz chciałem się dowiedzieć. bezpośrednio tematyki danych badań. SZATA GRAFICZNA – należy unikać kwestionariuszy źle przygotowanych pod względem graficznym. 5. KOLEJNOŚĆ PYTAŃ – powinna być taka. Powinien być na tyle ogólny. np. byzadawać np. pytaniami – tabelami. Zadanie wszystkich na raz może spowodować u niektó¶ych respondentów znużenie. Można za to między jedną a drugą grupą tematyczną umieścić zwroty wiążące je ze sobą. REDAKCJA I STANDARYZACJA PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Wszystkie alternatywy w kafeterii danego pytania powinny być sformułowane w jednolitej formie gramatycznej – w tym samym czasie i osobie. ortograficznych i innych. pytania wyraźnie oddzielone od siebie.”. wprowadzenie do wywiadu. Nie można w pytaniach z jednej grupy tematycznej używać przemiennie różnych terminów lub nagle wprowadzać zupełnie nowe wyrażenia na oznaczenie tego samego określenia. zasadnicza część zawierająca pytania kwestionariuszowe. nie rozdzielać pytań na 2 strony.. o co będą pytani. część ewidencyjną kwestionariusza.(1) STRUKTURA KWESTIONARIUSZA WYWIADU: Kwestionariusz wywiadu można podzielić na: 1. Nadawanie tytułów kwestionariuszom nie jest jednak konieczne. 2. Nie można umieszczać jedno za drugim pytań bardzo trudnych. a potem tylko o fakty. “A teraz chce zadać panu pytania na temat. tylko przeplata się z pytaniami dot. ale nie jest to konieczne. nie powinno być całych stron zajętych pytaniami ze skalami. unikać licznych. wówczas tabela z konieczności jest duża i rozbudowana.nie mogą być one jednak za długie. przeznaczoną do wypełnienia przez organizatorów badań i ankietera. druk wyraźny. które było już stosowane kilkakrotnie. żadnych błędów literowych ... 4. wystarczająco dużo miejsca na odpowiedzi na pytania otwarte. jak je ułożył badacz. TYTUŁ – powinien być starannie przemyślany i wybrany.

gdy respondent nie usłyszał lub nie zrozumiał pytania. Muszą być one jednolicie oznaczone – krateczki. l.” bo za długie. W ogólnej powinny być omówione wszystkie sprawy dot. PROBLEM DŁUGOŚCI WYWIADU KWESTIONARIUSZOWEGO .Goode pisze nawet o 30 minutach. REGUŁY PRZEJŚĆ stosujemy w przypadku pytań filtrujących. Nie należy zamieszczać zwrotów grzecznościowych “Czy może mi pan powiedzieć. W.. że”. W każdej instrukcji zawsze jest instrukcja ogólna i szczegółowa. gwarantuje ona jednolitośc wypełniania. Pominięcie w niektórych miejscach lub w ogóle brak reguł przejść jest przyczyną wielu pomyłek ankieterów. całości danego badania i jego problematyki. Powinny być one krótkie i jasne. że jeśli instrukcja jest przemyślana i dokładna.” a nie “Uważam.. Ankieter nie odczytuje respondentom odpowiedzi typu “nie wiem”.w miarę upływu czasu zarówno respondent. Można ją przekazać ankieterom zarówno w samym kwestionariuszu wywiadu. Podobne reakcje towarzyszą sytuacjom. jak też w odrębnej. a u respondentów wywołuje niepożądane procesy psychiczne. Pytania jak najbardziej powinny przypominać rozmowę – czytane więc opytania i odpowiedzi dopasowane są więc do roli ankietera. Instrukcja pisemna jest podstawą właściwego. Druga forma (1 os. Ujawnia się wówczas tendencja to przytakiwania lub zaprzeczania. to ankieterzy pracują lepiej i staranniej. PSYCHIKA BADANEGO. Część szczegółowa zawiera dyrektywy dotyczące sposobów zadawania poszczególnych pytań kwestionariuszowych.Pytanie powinno być redagowane w formie pytania i zawsze zakończone znakiem zapytania. “trudno powiedzieć”. NUMEROWANIE PYTAŃ I REGUŁY PRZEJŚĆ: W każdym kwestionariuszu wszystkie pytania muszą być kolejno ponumerowane. Wskazówki dla ankieterów umieszcza się w nawiasach bezpośrednio po pytaniu kwestionaruszowym. które trwać mogą do 3h.. w rezultacie otrzymujemy odpowiedzi nieistotne i nietrafne.wielu respondentów czuje się zobowiązanych do udzielenia jakichkolwiek odpowiedzi. IFiS PAN stosuje taki system. Wyjątek stanowią wywiady pogłębione. (2) INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW (RODZAJE I WZORY) Z badań wynika. że. dobrego przygotowania ankieterów do pracy w terenie. strzałki. Jeśłi nawiasu nie ma. Dlatego czas trwania wywiadu nie powinien być dłuższy niż 1h.poj) powinna być stosowana w pokazywanej karcie respondenta. Każde pytanie w tabeli powinno posiadać kolejny numer. osobno wydrukowanej instrukcji. Mówi więc on “Uważa Pani. 5 . że przy każdej alternatywie w nawiasie znajduje sie pytanie kolejne. co myśłi Pan na temat. że należy czytać pytanie kolejne. wtedy odpowiadają bezmyślnie na kolejne pytania. oznacza to. jak i ankieter wykazują tendencję do tracenia uwagi i dokładności..

− podać dokładną nazwę instytucji badawczej − ogólnie poinformować o celu badań. w której odbywał się wywiad. w których użyto słów pochodzenia obcego. Karty respondenta muszą być starannie i estetycznie przygotowane. WPROWADZENIE – często drukowane na początku wywiadu. że odpowiedzi nie będą nikomu ujawnione i służyć będą do uogólnień statystycznych. ale alternatyw nie należy numerować. Formułuje się je bezosobowo lub w 1 osobie.Dokładnej instrukcji wymagają pytania trudne – takie. uzyskanie informacji nt. − określić ogólnie tematykę badań. − poprosić o zgodę i szczerość w badaniu LISTY ZAPOWIEDNIE – wysyłane 2-3 tygodnie przed rozpoczęciem badań. może ułatwić ogłoszenie w prasie. oraz takie . warunków i sytuacji społecznej wywiadu. zwłaszcza w jednej miejscowości. Przeprowadzenie badań. Ankieterzy muszą nauczyć się wprowadzenia na pamięć i wygłaszać je na wstępie rozmowyz każdym respondentem. Na karcie nie drukuje się pytania. oświadczenia ankieterów i karta informacyjna. Na początku każdego kwestionariusza musi się znaleźć: − numer kwestionariusza − nazwisko ankietera − godzina rozpoczęcia i zakończenia wywiadu − data i miejscowość. − poinformować. Jej celem jest kontrola przebiegu procesu badawczego ze szczeg. Na karcie pisze się wszystkie słowa jednakowymi dużymi literami. wyobrażenia sobie czegoś itp. uwzględnieniem pracy ankieterów. Mogą być one : (a) służące aranżacji wywiadu. Przejmują rolę wprowadzenia i zawierają dokładnie te same informacje. (b) stanowiące pomoc dla respondenta. Każda z nich przygotowana osobno. ANKIETA DO ANKIETERA – układa się ją jak każdą inną ankietę. która podpisuje taki list. 5 . Zasadniczo powinno znajdować się na osobnej karcie a nawet w instrukcji dla ankieterów. które wymagają od respondenta aformułowania opinii. Pozytywną rolę może odegrać osoba. Należą do nich miejsca w wywiadzie na podpis. We wprowadzeniu badacz powinien: − napisać. jak ankieter ma się przedstawiać respondentom. Nie wypisuje się alternatyw typu “nie wiem” czy “trudno powiedzieć”. Jedna karta może służyć do wielu pytań (c) kontrolujące pracę ankietera. abstrakcyjnego myślenia. (3)MATERIAŁY POMOCNICZE Rodzaj materiałów pomocniczych zależy od sformułowanych przez badacza poszukiwanych informacji i celów przyszłych analiz.

prowokując respondenta do wypowiedzi na jakiś temat lub dokonując takiej lub innej obserwacji pewnych faktów. nawet składni i języka. którzy nie chcą. z których ma wybierać). (d) służące do zbierania dodatkowych informacji. Polega na obserwowaniu mechanizmów społeczno-psychicznych występujących u respondentów przy udzielaniu odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe. Kwestionariusz. lub innych emocji.. jak zostały one sformułowane przez badacza i nie wolno ich zmieniać 2. sprawę rozumienia przez respondenta danego pytania kwestionariuszowego (terminów w nim zawartych.SPRAWDZANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO W PILOTAŻU POGŁĘBIONYM Wywiad pilotażowy jest połączeniem zwykłego wywiadu kwestionariuszowego z obserwacją uczestniczącą oraz z wywiadem o wywiadzie.mamy dwa rodzaje instrukcji: merytoryczną (ułożoną przez autora kwestionariusza) i polotażową metodologiczna (napisaną przez badacza lub konsultanta. ruga to miejsce na notatki ankietera. wstydu.uzyskanie dodatkowych informacji typu jakościowego. W respondencie zaszły procesy niepożądane. alternatyw. Istotne są również notatki ze wszelkich zachowań i reakcji werbalnych i niewerbalnych badanych: zwracanie sie do ankietera lub osób trzecich z prośbą o wyjaśnienie terminów lub pomoc w odpowiedzi. − osobą ankietera − sytuacją wywiadu: miejscem. Po pierwsze. zadania jakie przed nim stoi. ZASADY PROWADZENIA WYWIADÓW PILOTAZOWYCH: 1. . Pytania i uwagi pilotażowe: 5 . rozdz IV . wszelkie spontaniczne uwagi i opinie respondentów nt. warunkami. Mogą być one związane z − cechami osobowości respondenta. wszystkich pytań) oraz szczegółowe (dot. Podczas wywiadu pilotażowego sprawdza sie nie tylko kwestionatiusz i poszczególne pytania. dwa rodzaje instrukcji i zadawanie pytań kwestionariuszowych w pilotażu: . . Każda z nich posiada dyrektywy ogólne (dot. Mogą one występować na tle strachu. rozszerzających i pogłębiających poszczególne odpowiedzi i całe zagadnienia.Ankieterów pilotażowych obowiązuje zasada zadawania respondentom pytań kwestionariuszowych dokładnie tak.kwestionariusz w pilotażu drukowany jest tylko po lewej stronie arkusza. Ankieter formułując określone pytanie pilotażowe. nie mogę lub nie potrafią wykonać postawionego przed nimi zadania. jego stanem fizycznym czy poziomem umysłowym. zachowań lub przeżyć – powinien mieć na uwadze dwie sprawy. Konieczne jest notowanie wszystkich wypowiedzi tych respondentów. ich tematyki. jeśli niewłaściwie lub źle wykonał on zadanie postawione przez badacza. ankieter jest także zobowiązany dokonać obserwacji respondenta i sytuacji społecznej wywiady oraz wypełniać dokładnie polecenia zawarte w instrukcji metodologicznej. Poza zadawaniem pytań z kwestionariusza. pytań. dla celów pilotażu pogłębionego). sprawę procesów psychicznych w respondencie po usłyszeniu pytania kw. Po drugie. wybranych). ale również instrukcję i wszelkiego rodzaju materiały pomocnicze – czyli całe narzędzie badawcze oraz ewentualny wpływ warunków rozmowy i ogólnej sytuacji społecznej.

− ewentualne propozycje ankietera dotyczące zmiany danego pytania kwestionariuszowego.wszelkie powtórzenia. .wszelkie uwagi osobiste płynące ze swobodnych rozmów z badanym.symbol powtarzania pytania 1 Tł.Pytania pilotażowe to te wszystkie pytania zmierzające do sprawdzenia wartości całego narzędzia badawczego. dokonywane w trakcie lub zaraz po zakończeniu wywiadu.odpowiedzi respondentów na wszystkie pytania pilotażowe. które mogły mieć wpływ na udzielanie odpowiedzi. Sposoby zapisywania uwag pilotażowych: Przedstawione poniżej zasady zapisywania uwag obowiązują wszystkich ankieterów pilotażowych w badaniach prowadzonych przez IFiS PAN. . ... Mogą być one sformułowane przez konsultanta lub badacza (znajdują się w instrukcji metodologicznej ) lub pytania własne ankietera.U. 5.obecność. które ankieter mógł pominąć lub zapomnieć przy wypełnianiu kwestionariusza. 3 Tł – ilość tłumaczeń respondentowi pytania kwestionariuszowego. A – ankieter. wyjaśnienia ankietera udzielane respondentowi. 3. . .bez uwag 1 X. w czasie trwania lub po przeprowadzeniu wywiadu. .wszystkie odpowiedzi. P – propozycje ankietera na przeredagowanie pytania.prawa strona jest czysta.: R – respondent. Można podzielić ją liniami na wysokości pytań lub umieścić numery by ułatwić ankieterom zapis notatek. − − uwagi powinny być robione na bieżąco nie nie skrótami. samoobserwacja ankieterów i ankieta do ankietera w wywiadzie pilotażowym: Ankieterzy pilotażowi muszą reprezentować znacznie wyższy poziom w zakresie wyszkolenia metodologicznego i posiadać większe doświadczenie terenowe niż zwykli. Ankieter powinien notować: . które wykraczają poza zakres kafeterii pytań zamkniętych. . by były łatwe w odtworzeniu.wszelkie spontaniczne wypowiedzi respondentów. 2 Tł. − spostrzeżenia ankietera odnoszące sie do samego siebie – do własnych fizycznych i psychicznych doznań przeżywanych czasie wywiadu. które ankieter zadaje respondentowi przed. 4. Uwagi pilotażowe to wszystkiego rodzaju notatki i zapisy ankieterów.fakty i wydarzenia podczas wywiadu. 3 X . Sprawy ogólne i porządkowe: 5 . udział osób trzecich. Przedstawione niżej symbole to jedna z licznych możliwości zapisywania notatek: . Ankieta do ankietera na narzędzie. .treść własnych pytań pilotażowych . np. tłumaczenia. cytaty zapisywane dosłownie. B. Mają oni za zadanie sprawdzić narzędzie badawcze i wychwycić ewentualne przyczyny wpływu ankieterskiego. Sprawdzanie instrukcji. które ma wychwycić wszystkie uwagi. − Standaryzacja symboli. 2 X.

a nie w fotelu. który udziela odpowiedzi w określonych warunkach wywiadu socjologicznego.mówimy. bo sprzyja to skupieniu. PYTANIE 7 II Sztabiński: PROWADZENIE WYWIADU: MIEJCE WYWIADU W większości badań najbardziej odpowiednim miejscem jest mieszkanie respondenta. że to już tylko chwilka i na pewno nie przerywamy! W sytuacji extremalnej robimy kilka minut przerwy. Może być to również miejsce pracy. Ponadto jednak ankieter powinien lubić swoją pracę i być zainteresowany respondentem jako człowiekiem. sami chcieć się wypowiadać. że rozprasza to naszą uwagę.Do przeprowadzenia wywiadów pilotażowych powinno się dobierać ankieterów najlepszych i najinteligentniejszych. bo rozprasza uwagę (mówić należy. Wyjątkowo ważne jest pierwsze wrażenie. − wyłączyć radio i TV. bo ten zaprzeczy i zostawi włączony) − dążenie do pozbycia się osób trzecich – mogą się wtroącać. którego wadą jest możliwość przerwania (telefony. a nie respondenta. wpływać na odpowiedź. PRÓBY PRZERWANIA LUB PRZEŁOŻENIA WYWIADU Standardowy wywiad powinien zostać przeprowadzony w całości podczas jednorazowego kontaktu z respondentem. które prowadzą do tendencyjnych odpowiedzi. Podobnie rozproszenie uwagi grozi w parku. Jeśli Respondent będzie chciał przerwać . WARUNKI PRZEPROWADZENIA WYWIADU − najlepiej przy stole. ułatwia swobodne notowanie i korzystanie z materiałów pomocniczych. ZASADY ZACHOWANIA ANKIETERA PODCZAS WYWIADU – UKŁAD RÓL 5 . wizyty współpracowników) oraz dominujące układy ról. zwłaszcza w badaniach wymagających ponownego kontaktu.

zachęta do refleksji. . wane Techniki oparte na wzajemnym komunikowaniu się bezpośrednim II. służących realizacji nałożonych na tę dyscyplinę zadań. wyraźnie i w całości. KWESTIONARIUSZ to pisemne narzędzie badawcze. a nie treści jego odpowiedzi. ani zbyt luźna – należy pamiętać.okazywany stosunek powinien dotyczyć zachowań respondenta. MIEJSCE I ROLA KWESTIONARUSZY W SOCJOLOGII: Współczesna socjologia dysponuje wieloma technikami zdobywania materiałów empirycznych. . Pytanie 2: III L.naprowadzanie na konkrety w pytaniach otwartych. Techniki obserwacji  niestandary niekontrolowanej zowane techniki  IV. − SPOSÓB ZADAWANIA PYTAŃ . Techniki otrzymywania  wypowiedzi pisemnych  niestandaryzowanych. Techniki ankiety. Jest on stosowany w dwu 5 . a które nie. .Ankieter koniecznie musi być osobą profesjonalnie przygotowaną do swej roli.czytanie wszystkich odpowiedzi z kafeterii. jak jest rola respondenta – musi pokazać. − ATMOSFERA WYWIADU Nie może być ani zbyt sztywna. że ma sprzyjać celowi badań. że ma być skupiony i słuchać uważnie całych pytań. VI. REAKCJE NA ODPOWIEDZI RESPONDENTÓW . Techniki wywiadu  kwestionariuszowego. które służy przekazaniu odpowiedzi na postawione pytania od badanego do badacza.wyraźne okazywanie. J. To on musi nauczyś respondenta. Nie można dopuścić do powstania niepożądanych układów ról: mężczyzna – kobieta. in. Próbę klasyfikacji technik badawczych podjął m. Lutyński : Techniki obserwacyjne (obserwacja właściwa) techniki  I. . pośrednim III. które zachowania respondenta są pożądane. Techniki wywiadu  swobodnego (wolnego) V.uświadomienie respondentowi. jakie są pożądane zachowania. czyli uzyskaniu informacji. Techniki obserwacji  standaryzo kontrolowanej. . mieszkaniec wsi-mieszkaniec miasta itp.czytanie pytania wolno. Gruszczyński “Kwestionariusze w socjologii” 3.

− osoby traktuje się statystycznie.zapewnienie o poufności/anonimowego charakteru zebranego materiału . − zachowania werbalne uważane są za wskaźnik zachowań niewerbalnych. Obie służą do realizowania tzw. . sposobu wypełniania kwestionariusza . dla których zostały stworzone. Każdy z nich spełnia przynajmniej trzy funkcje: − przełożenie teoretycznej problematyki badawczej na pytania kwestionariuszowe. Możemy mówić o różnicach pod poniższymi względami: • sposób komunikowania się z respondentem. najczęściej w formie zdania pytajnego.apel o powagę i szczerość.ewentualny sposób zwrotu kwestionariusza . KWESTIONARIUSZ JAKO NARZĘDZIE BADAWCZE: Kwestionariusze socjologiczne mogą być stosowane wyłącznie do realizacji tych celów. (B) PYTANIA KWESTIONARIUSZOWE: Pytanie to zamieszczona w kwestionariuszu wywiadu lub ankiety wypowiedź badacza. 4. 5 . skierowana do respondenta i żądająca od niego wypowiedzi określonej treściowo bardziej lub mniej dokładnie. − przygotowanie materiału tam. • możliwości oddziaływania na respondenta (sposób zadania pytań. (B) pytania do respondenta. tytuł pracy 5. sytuacja wywiadu) • możliwość obserwacji respondenta.technikach socjologicznych: w wywiadzie i w ankiecie. końcowa (A) CZĘŚĆ FORMALNO-EWIDENCYJNA: Ta część ma dostarczyć respondentowi informacji o badaniach. zakodowanie miejsca. numer. wpływ ankieterski. zapewniający standaryzację zebranych informacji. wprowadzenie: . 3. które charakteryzują się cechami: − między dwiema stronami procesu badawczego zostaje nawiązany kontakt o stosunkowo krótkim czasie trwania. godzina. − w czasie jego trwania wykorzystuje się kwestionariusz. nazwę placówki prowadzącej badania. .cel badań. aby nadawał się on do ilościowej lub jakościowej analizy. badań surveyowych. nazwisko ankietera.ewentualna instrukcja dot.podziękowanie za wypełnienie 4. Musi ona zawierać: 3.uzasadnienie wyboru respondenta do badań . Kwestionariusz składa się z części: (A) część wstępna – formalno-ewidencyjna. Pytaniu towarzyszy zawsze dyrektywa zapisu reakcji (odpowiedzi) respondenta. • możliwość kontrolowania respondenta • dokonywanie zapisu 4. w których bierze udział. − nakłonienie respondenta do udzielenia odpowiedzi. data.

(b) pytania o opinie 1. że pytanie kw. pytania o fakty (d) pytania o wiedzę (e) pytania o źródła informacji (f) pytania o motywy (g) pytania o sugestie – ich zadaniem jest nakłonić badanych do odpowiedzi istotnej.nieistotne nietrafne. b.Koncepcje pytań kwestionariuszowych => czytaj w Lutyńskiej!!! 3. koncepcja wskaźnikowa. 4. Są to np. nie Otrzymujemy rodzaje odpowiedzi respondenta : a. 6. koncepcja testowa.nieistotne ale trafne c. składa się z trzech zasadniczych elementów: tekstu pytania do respondenta. koncepcja tradycyjna informacyjna. Różnice między nimi: cechy  Koncepcje pytania Czy pytanie jest  żądaniem  informacji o  badanym  zjawisku? pytań Czy pytanie pełni  samodzielną funkcję  informacyjną? poszukiwanej Czy informacja musi  być dokładnie  określona? informacji Czy wymaga się liczbowego  określenia pewności  informacji? i jej oceny Jakie są  wymagania co  do pewności  informacji? tradycyjna testowa nie tak tak nie tak tak nie tak bardzo  wysokie ca  najmniej  wysokie niskie bardzo  wysokie wskaźnikowa nie tak tak nie tak niekoniecznie tak rozszerzona inform. gdy się od niej uchylają. pytania “Czy chciałby Pan jeszcze coś dodać?” “Czy mógłby Pan poszerzyć swą odpowiedź?” 5 . wartości zmiennej czy poszukiwane przez badacza cechy.istotne i trafne.istotne ale nietrafne d. koncepcja informacyjna rozszerzona – opiera się na założeniu. klasyfikacji udzielonych przez niego odpowiedzi. 5. RODZAJE PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH: (A) ze względu na ich cel: (a) pytania wprowadzające – których celem jest przygotowanie respondenta do zagadnień poruszanych w całym kwestionariuszu lub w jego częściach. albo są one zbyt lakoniczne.

np. podział wg..? Tak/nie” i pytania dopełnienia “Który. Powinno być uzupełnione o pytania szczegółowe. których odpowiedzi mogą być przedstawione respondentowi w formie listy jedynie możliwych stwierdzeń. Może być: − zapis kategoryzujący – w trakcie wywiadu. dopasowywanie odpowiedzi do kategorii. Pytania zamknięte możemy podzielić z punktu widzenia ich części respondentywnej na − pytania w formie alternatywy – wybieramy z dwóch (ew. 5 . “Co Pan ma na myśli?” (B) pytania otwarte i zamknięte: Ich podział podlega kryteriom logicznym. W kontekście pytań otwartych podstawą jest rodzaj zapisu odpowiedzi przez ankietera. podział wg charakteru mierzonej zmiennej (zmienne jednostkowe/grupowe). które nie mają ani pośrednio ani bezpośrednio określonej listy istotnych na nie odpowiedzi – ich liczna jest znaczna i praktycznie nieograniczona. Można mówić również o kryterium technicznym (pragmatycznym.?”. “Jaki . może być rangowanie parami. 4. Zamkniętymi są pytania. jak wiele odpowiedzi ma wybrać respondent i czy mogą powtarzać się rangi. (d) skale. stąd ważna ostatnia odpowiedz “inne” poprawność teoretyczna – odpowiedniość proponowanych odpowiedzi z podejmowanymi problemami i zaproponowanymi hipotezami.(h) pytania uzupełniające – podobne od pytań o sugestie. Otwartymi są takie pytania.. Badacz może ustalić. gramatycznym). podział wg rodzaju mierzonej zmiennej (skale psychologiczne/niepsychologiczne) 4. + “Nie wiem”). Mamy dwa sposoby prezentacji alternatyw : pytania rozstrzygnięcia “Czy.. poprawność merytoryczna – adekwatność listy do rzeczywistości. PYTANIA ZE WZGLĘDU NA ZAKRES PODEJMOWANEJ PRZEZ NIE PROBLEMATYKI Pytania globalne – domagają się krótkiej odpowiedzi na z natury złożone zagadnienie. podział nawiązujący do poziomu uwzględniającego moc mierzonej zmiennej (nominalne/porządkowe/interwałowe/ilorazowe) 2. => patrz Babbie!!! 1. zasad konstrukcyjnych (konstruowane wg zasad zaproponowanych przez Likerta/Thurstone'a/ Guttomana/ mieszane/ statystyczno-matematyczne) 3. które związane jest z budową kwestionatiusza i przygotowaną kafeterią. Te jednak maja na celu uzyskanie dodatkowych informacji przydatnych do interpretowania poprzednio udzielonej odpowiedzi..?” itp. − zapis rejestrujący – dokładny cytat − zapis relacjonujący – jaki był sens wypowiedzi − − − Przy konstrukcji pytań zamkniętych pamiętać należy o poprawności: poprawność logiczna – odpowiedzi mają być rozłączne. − pytania wieloalternatywne (wiele członów) – wybieramy z listy: (a) dysjunkcja – można wybrać tylko jedną odpowiedź. (b) koniunkcja – można wybrać więcej niż jedną odpowiedź (c) szeregowanie alternatyw (rangowanie) – zhierarchizowanie..

wiarygodności respondenta. Jednolita forma gramatyczna. Powinno się odnosić do jednego zagadnienia. Język powinien być jasny i zrozumiały: słownictwo jednolite i dostosowane do respondentów. To pytania które mają być zadawane alternatywnie: tam albo tym.) 2. Powinno jednoznacznie wskazywać. 10. respondenta (metryczkowe) − pytania filtrujące (d) pytania wykluczające się – związane z powyższymi. by nie zniechęcić respondenta i formułować je w odmienny sposób. Unikać pytań. Boczkowski dzieli je ze względu na kryteria: 1. które wynikają z podjętej problematyki badawczej. Trzeba uważać. 7. 8. 4. 3. badanej problematyki (b) pytania dot. jednowymiarowych. by się upewnić. kryterium rodzaju interpretacji odpowiedzi – interpretowana pośrednio/bezpośrednio 4. 5. Sformułowane w sposób jednoznaczny. P. Daniłowicz wyróżnia rodzaje pytań pustych: o nieistniejące fakty/ o pozorne różnice/ o wszystkich fałszywych wariantach odpowiedzi. Unikać pytań. by respondent wiedział. (e) pytania sprawdzające: analizują prawdziwość uzyskanych odpowiedzi. o co jest pytany. które mogą ukazać niewiedzę respondenta – skłonność do koloryzowania. ale nie ujmują całości problemu. kryterium zakresu problematyki: obejmują cały zakres podejmowanej problematyki lub tylko jej część. 6 . dlatego kwestionariusz powinien być przeplatany. w których spodziewamy się nieszczerych odpowiedzi. Nie może być za długie. kolka pytań dalej badacz pyta o to samo. − PYTANIA ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB NAWIĄZANIA DO PODEJMOWANEGO PROBLEMU BADAWCZEGO (a) pytania bezpośrednie (b) pytania pośrednie – A. STOPIEŃ TRUDNOŚCI IKOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Formułowanie pytań w kwestionaruszu: 3.Pytanie szczegółowe – dotyczy spraw konkretnych. kryterium formalnego ukierunkowania – czy zwraca się wprost do świadomości respondenta (nieprojekcyjne) czy do podświadomości (projekcyjne). przedmiotów itd. w jakiej formie ma być odpowiedź. Pytanie powinno mieć formę pytania a nie hasła. Nie formułować pytań sugerujących. 9. (E) PYTANIA ZE WZGLĘDU NA PEŁNIONE PRZEZ NIE FUNKCJE W KWESTIONARIUSZU (a) pytania dot. 6. 12. Są one łatwiejsze dla respondenta. Powinny znaleźć się w nim tylko te pytania. 13. II FORMUŁOWANIE. kryterium formy pytania: werbalne (sformułowane słownie) i niewerbalne (za pomocą rysunków. (f) pytania podchwytliwe i puste: wykorzystuje się je do analizy sposobu udzielania odpowiedzi i wnioskowania. 11.

− Kwestionariusz powinien zakończyć się podziękowaniem. Sformułowane pytania należy poddać ocenie. − z cech osobowości ankietera. Można jednak rozbić je na pomniejsze: 5. 5. 3) pilotaż prowadzony inną techniką (gdy jest to np. 6 . weryfikacja przygotowanego narzędzia badawczego. . ale ankieterzy wypełniają po nim ankiety do ankieterów. Zakłada się jednak. że w ramach pilotażu badacz zrealizuje następujące działania: 6. weryfikacja narzędzia badawczego. 7. 7. BADANIA PILOTAŻOWE: Podstawowym celem badań pilotażowych jest sprawdzenie przydatności narzędzia służącego do zdobycia poszukiwanych informacji. − właściwości narzędzia badawczego. . − “Od ogółu do szczegółu” − Pytania wstępne powinny zainteresować i otworzyć respondenta. − badanie pilotażowe.ODBIÓR SŁUCHOWY PYTANIA. − Powinien stanowić jednolitą. sprawdzenie organizacyjnych i technicznych aspektów badań. sensowną całość. zwiad terenowy – precyzacja problematyki badawczej. 6. weryfikacja samego problemu badawczego – w zakresie występowania w danym środowisku. Pilotaż powinien poprzedzić zarówno wywiady jak i badania ankietowe. 2) pilotaż niczym nie różni się od badań faktycznych.FORMUŁOWANIE ODPOWIEDZI KOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: − Nie może być on nużący. − sytuacji wywiadu. 4) pilotaż niczym się nie różni od badań faktycznych. ale po nich ocenia się z respondentem wszystkie pytania. Oto polecane metody: − kwestionariusz poddaje się pod osąd sędziów. − wielowymiarowa analiza stopnia trudności pytań.ZROZUMIENIE ZADANIA STAWIANEGO PRZED RESPONDENTEM.Czytaj o błędach pytań u Lutyńskiej !!! tu jest ich mniej i wszystkie się powtarzają. 8. wiec warto go urozmaicać. czyli analiza każdego z pytań w 4 wymiarach : . trudna dla pilotażu ankieta pocztowa i robi sie tradycyjną). . Przygotowanie do opracowania zebranego materiału empirycznego.ROZUMIENIE ALTERNATYW. właściwej operacjonalizacji i eksplikacji. Trudności pytań kwestionariuszowych wynikać mogą: − z cech osobowości respondenta. Można zastosować jedną z poniższych procedur: 1) pilotaż niczym nie różni się od badać faktycznych.

ANKIETA DO ANKIETERA. KARTY RESPONDENTÓW Mają one na celu ułatwienie badanemu percepcję pytania i odpowiedzi. Drugi to typologizacja. obliczenie parametrów opisowych raz wykrycie współzależności cech. Dzięki nim żadna z odpowiedzi nie zostanie zapomniana. wypowiedzi i komentarzy. sposobu odbioru pytań. najczęściej występujących. Pierwszy z nich to klasyfikacja. merytoryczna). jak i ankiet socjometrycznych. aby umożliwić analizę struktury populacji. INSTRUKCJA KODOWA to narzędzie. Szczególną uwagę należy zwracać na występujące błędy systematyczne i przypadkowe. Grupowanie. INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW Instrukcja do ankiety jest na ogół krótsza i mniej skomplikowana od instrukcji przeprowadzenia wywiadu. Jedna karta może służyć do kilku pytań i nie zostawiamy jej respondentowi na pamiątkę. Jej celem jest uzyskanie informacji o sytuacji wywiadu – jego przebiegu.Zebrany surowy materiał wymaga wnikliwej i wszechstronnej kontroli. 1. kontrola ilościowa.drugiej (opis czynności organizacyjnych jakie wykonać ma ankieter w celu realizacji badań. Powinna składać się z 3 części : . 1. 6 . formalna) oraz ich poprawność (tzw. Pozostawione jest w niej również miejsce na uwagi ankietera.8. sposobu doboru próby i dobranej techniki) . Zawiera jednak dużo więcej uwag szczegółowych dotyczących konkretnych pytań i ewentualnych zachowań respondentów. czyli wyszczególnienie zjawisk charakterystycznych.zebrany i zweryfikowany materiał badawczy musi być poddana zabiegowi grupowania .pamiętać jednak trzeba o gramatycznym dostosowaniu osoby w pytaniu (”Proszę . Musi ona uwzględniać kompletność danych (tzw. INSTRUKCJA KODOWA I GRAFICZNE OPRACOWANIE KWESTIONARIUSZA: Weryfikacja . Przygotowuje się ją zarówno do ankiet wypełnianych pod nadzorem.. by uwzględnić jego problematykę i stosowaną technikę. Grupowanie może przebiegać na dwa sposoby. kontrola jakościowa.) . MATERIAŁY POMOCNICZE: 1. a uniknie się zaglądanie respondenta do samego kwestionariusza. Karta może zawierać całe pytanie lub jedynie odpowiedzi (inaczej mówi Lutyńska!!!) . 6. jego zachowań. Każda z ankiet do ankietera tworzona jest do konkretnego badania.ogólnej (omówienie celów badań. zaliczanie jednostek o podobnych cechach do kilku lub kilkunastu podobnych klas. które standaryzuje proces kodowania – ułatwia jednoznaczną klasyfikację czy typologizację. 7. ” a nie “Prosimy”). wypróbowanie narzędzia badawczego.trzeciej (dotyczy samego kwestionariusza i przebiegu badań) Instrukcja do wywiadu jest zbudowana jak powyższa.

4. np. (6)przypisać klasom czy typom odpowiednie symbole kodowe (oznaczenia liczbowe). 3. poprawność pod względem technicznym – dopasowanie instrukcji do sposobu zliczania. 6 . OTWARTE(2)trzeba zdecydować się .zastosowanie: . w których odpowiedzi koduje sie jako wątki wg zasady: wątek występuje/nie występuje 1. Aby instrukcja kodowa była poprawne. należy ją rozpatrywać w czterech aspektach: 2.każdą odpowiedź trzeba kodować jako odrębne pytanie o odpowiedziach tak/nie .pytania zamknięte alternatywne (albo-albo: np. wyczerpywalność i jednorodności. instrukcję należy zweryfikować. jakich informacji poszukuje badacz. poprawność pod względem merytorycznym – dostosowanie konstruowanych klas i typów do struktury uzyskanego i poddawanego kodowaniu materiału badawczego. Jak często czytasz Wyborczą? codziennie/raz w tyg./sporadycznie/nigdy) . Jaka jest Pańska płeć?) .1. Gdzie spędzasz czas wolny: kino/teatr/park/dom/itp) . (3)trzeba dokładnie zapoznać się z zebranym materiałem.p. zamknięte dysjunktywne – (wybór jednej odp.np. 5. zamknięte koniunktywne – (wybór kilku z kilku. najlepiej przez wykonanie indeksowania (wypisanie wszystkich odpowiedzi na osobnej kartce). (4)trzeba przyjąć kryteria podziału na klasy lub typy i dobrać wskaźniki o tych klas. Podstawowym zatem zagadnieniem kodowania jest ustalenie właściwych kryteriów. 1-tak/2-nie). wg których będzie prowadzona klasyfikacja. − kodowanie jest zwykłym powtórzeniem numeru odpowiedzi do odpowiedniej rubryki przeznaczonej na symbole kodowe.5. z kilku możliwych. typologizacja i zapisywanie symboli. − każda zapisana pod pytaniem odpowiedź otrzymuje numer (np. przeważnie sposób kodowania przygotowany równolegle z budową pytania. Podstawowe systemy kodowania: − kodowanie systemem zero-jedynkowym (0-1) . poprawność pod względem logicznym – spełnione warunki rozłączności. sprawdzić oraz dokonać jej pilotażu. Budowa instrukcji kodowej wymaga innego potraktowania pytań zamkniętych i otwartych: ZAMKNIĘTE− łatwe. poprawność pod względem teoretycznym – dostosowanie klas i typów do problematyki badawczej. (5)zdecydować się na odpowiedni typ procedury: od klas ogólnych do szczegółowych lub odwrotnie. a następnie przypisaniu tym klasom i typom przyjętych symboli. KODOWANIE. by zebrany materiał empiryczny móc policzyć i poddać analizie ilościowej i jakościowej.p. Ważna jest konieczność uchwycenia wszystkich rodzajów uzyskanych w badaniu odpowiedzi oraz konieczność pewnego kompromisu m-dzy bogactwem różnorodnych szczegółów informacji a wybranymi kategoriami.p. Zanim przystąpi się do kodowania.duże rozproszenie informacji nie pozwala na wychwycenie kombinacji różnych odpowiedzi i ich syntezę. wady: . otwarte – ale takie. Polega ono na podziale zebranych danych na klasy i typy. INSTRUKCJA KODOWA: KODOWANIE jako wynik klasyfikacji i typologizacji jest zabiegiem koniecznym .

gdy dane zapisywane są na kartach perforowanych oraz w warunkach stosowania maszyn pracujących z pamięcią na taśmie magnetycznej lub dyskach. że każdorazowa decyzja o przyjęciu danego systemu musi być poprzedzona konsultacją z ośrodkiem obliczeniowym i ich opinią na temat możliwości technicznych.) System nadaje się przede wszystkim do kodowania pytań otwartych.1. kodowanie systemem zero-dziewiątkowym (0-9) Polega na przypisaniu każdej zmiennej wartości od 0-9... 2. itd. a każda z cyfr ma swoje znaczenie (podobnie jak przy numeracji rozdziałów w książce: 1. 2.możliwość zakodowania niemal wszystkich typów pytań. Konieczne jest również.duża precyzja i szczegółowość różnego rodzaju informacji. co jest szczególnie ważne przy koniunkcjach. .3. .ogranicza liczbę wariantów odpowiedzi do dziesięciu (0-9) (4)zalety: zmniejsza się liczba potrzebnych do zakodowania jednego pytania kolumn (moim zdaniem to wiersze.konieczność przeznaczenia wielkiej liczby kolumn kodowych na zakodowanie jednego pytania. ale oddający nieocenione usługi przy kodowaniu pytań otwartych i zamkniętych koniunktywnych.1. 2. rangowaniu i pytaniach otwartych. w szczególności pytania zamknięte dysjunktywne i koniunktywne oraz otwarte. System wykorzystuje zjawisko braku powtarzalności sum ciągu potęgowego liczby 2..3. że symbole poszczególnych wartości zmiennej są dwucyfrowe lub trzycyfrowe. ale pozostaje przy wersji Gruszczyńskiego:-)) − − kodowanie systemem wielostopniowym Istotą systemu jest to. co przy wykorzystaniu sorterów może być uciążliwe. czyli każda odpowiedź oznaczona jest jedną z tych cyfr. [dr Majkut przyznaje. system potęgowy: bardzo pracochłonny system kodowania. aby cały kwestionariusz był zakodowany za pomocą jednego tylko systemu. Zastosowanie: wszystkie rodzaje pytań.małe możliwości kodowania kombinacji różnych odpowiedzi. zamknięte dysjunktywne: 0-9 6 . Jego wada: konieczność zajęcia na karcie perforowanej dwóch lub więcej kolumn. System przydatny wówczas.] − Należy pamiętać. wiec chyba i my nie musimy. zalety: . wady: . Rady jak najlepiej kodować dane pytania: (a) otwarte: 0-9 (b) zamknięte alternatywne: 0-1. że tego nie rozumie. 0-9 3. 2. Jego zaletą jest możliwość precyzyjnego i szczegółowego zakodowania różnych informacji..

w których wymiana przekazów między badaczem i respondentem byłaby dialogiem dwóch równoprawnych partnerów. Jak uzyskać 70% zwrotów Źródła niechęci. -daje poczucie dowolności i niewymuszonego uczestnictwa.Należy pozostawić ostatnią stronę 6 . -w procesie badawczym w większym stopniu respondenci mają poczucie własnej indywidualności Wszystkie z przekazów. Nowe spojrzenie na ankietę pocztową Malikowski.w którym ten ostatni jest traktowany jako centralna postać. -brak możliwości realizacji założonej wielkości.nazwisko badacza.deklarację natychmiastowej gotowości do dostarczenia kwestionariusza w razie zgubienia). Upodmiotowienie kontaktu badawczego(Z. ma dużą kontrolę nad swoimi wypowiedziami-to co napisał jest tożsame z tym co zamierzał przekazać badaczom.Konsekwencją tego jest zachwianie reprezentatywności opinii.telefon.Zerwanie z tradycyjnym przedmiotowym podejściem do badanych i traktowania ich jako anonimowych jednostek..Polega na wywołaniu u osób objętych badaniem takiego obrazu relacji badacz-respondent. może odpowiedzieć tylko na wybrane przez siebie pytania -r.nie ma jednak zasad – trzeba użyć rozumku.jego funkcję w badaniu oraz załączyć prośbę o oddanie osobistej przysługi) -dowartościowanie respondenta poprzez uświadomienie mu. to 0-1.a bardzo często i struktury próby(odsetek zwrotów waha się w granicach 30-35%). mężowi zamiast żony.Gostkowski)-stworzenie warunków. .Może przeciwdziałać ‘przekazywaniu’ ankiety innym osobom np. Jeśli chodzi o uchwycenie wszystkich podkreślonych przez respondentów odpowiedzi.jaką większość badaczy darzy ankietę pocztową. Ankieta w dużym stopniu zakłada podmiotowe podejście do respondentów: -respondent może na nią odpowiedzieć lub nie -r. -graficzna przejrzystość -nieanonimowość badacza-złamanie reguły jednostronnej anonimowości(należy podać imię.ułatwia lekturę i zrozumienie przekazu .że dostarcza on niepowtarzalnych informacji na temat otaczającej rzeczywistości -‘dyspozycyjność’ badacza wobec badanych-chodzi o możliwość nawiązania bezpośredniego kontaktu z badaczem(trzeba podać adres. potęgowy lub wielostopniowy.będących częściami składowymi ankiety muszą się odznaczać się pewnymi cechami formalnymi i treściowymi : -wersyjność(w zależności od płci badanych)-przekaz nabiera dzięki temu naturalnego i bardziej personalnego charakteru.4) zamknięte koniunktywne: zależy od celów.Niezgoda.Badania empiryczne niezgoda socjologii. jeśli chodzi o uchwycenie kombinacji to 0-9.

6 .kwestionariusza na ewentualne uwagi respondentów związane z badaniem czy ogólnymi problemami jakie mogą się nasunąć.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful