P. 1
Streszczenie Babbie

Streszczenie Babbie

|Views: 4,237|Likes:

More info:

Published by: Natalia Młynek on Mar 13, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOC, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

01/27/2015

pdf

text

original

TEMAT1.Osobliwości badań społecznych w socjologii U podstaw wiedzy leży umowa.

Większość naszej wiedzy zależy od wiary w to, co nam powiedziano. Pewne rzeczy wiemy dzięki tradycji, inne dzięki ekspertom. Istnieją też odmienne metody poznawcze-poznawać można dzięki bezpośredniemu doświadczeniupoprzez obserwację. Gdy nasze doświadczenie przeczy temu, co wszyscy wiedzą, jest możliwe, że zrezygnujemy z własnego doświadczenia na rzecz umowy.

Działalność badawcza człowieka
Ludzie wykazują potrzebę przewidywania swojego przyszłego położenia. Ludzie wydają się predestynowani do tego, by podejmując się takiego zadania stosować rozumowanie przyczynowo-skutkowe. Powody: -uznajemy, że przyszłe wydarzenia są uwarunkowane przez obecne -ludzie uczą się, że takie przyczynowo skutkowe modele mają charakter probabilistyczny(skutki pojawiają się częściej, gdy pojawiają się przyczyny)

Źródła wiedzy z drugiej ręki:
1Tradycja-jeśli akceptujemy to, co wszyscy wiedzą, w naszym dążeniu do odkrycia prawidłowości nie musimy rozpoczynać wszystkiego od zera 2Autorytet-często akceptacja nowych dokonań zależy od statusu odkrywcy.

Błędy w badaniach:
1Błędne obserwacje-można się przed nimi ustrzec dzięki zarówno prostym jak skomplikowanym zleceniom dotyczącym pomiaru. Dzięki nim stopień precyzji jest dużo wyższy, niż pozwalają na nie wspomagane ludzkie zmysły. 2Nieuprawnione uogólnienie-założenie, że kilka podobnych zdarzeń stanowi dowód istnienia ogólnego wzorca. Zabezpieczenia: odpowiednio duża i reprezentacyjna próba; replikacja (powtarzanie badań) 3.Wybiórcza obserwacja-ignorowanie wydarzeń sytuacji nie pasujących do wzorca określonej prawidłowości i ogólnego wyjaśnienia jej przyczyn 4.Nielogiczne rozumowanie- np. wyjątek, który potwierdza regułę. Zabezpieczenia: stosowanie systemów logicznych w sposób świadomy i jednoznaczny.

3 ujęcia natury rzeczywistości:
1.Ującie premodernistyczne- założenie, że ludzie widzą rzeczy takimi jakie są one w rzeczywistości. 2.Ujęcie modernistyczne-filozoficzna wersja powiedzenia co kraj to obyczaj. Uznaje za uprawnioną różnorodność postrzegania rzeczywistości. 3.Ujęcie postmodernistyczne-rzeczywiste są tylko wyobrażenia, które uzyskujemy dzięki naszym punktom widzenia. Nic nie istnieje na zewnątrz, wszystko jest w środku. Nie ma obiektywnej rzeczywistości.

Podstawy nauk społecznych:
Rozumienie świata musi być sensowne i zgodne z obserwacją. Oba te elementy mają zasadnicze znaczenie dla nauki i odnoszą się do 3 głównych aspektów działalności nauk społecznych: teorii naukowych, gromadzenia danych i analizy danych. 1.Teorie zamiast filozofii czy wiary. Teoria społeczna zajmuje się tym co jest, a nie tym c ma być. Teoria naukowa nie może rozstrzygać sporów o wartości. 1

2Prawidłowości społeczne-do ich odkrycia zmierzają badania społeczne. W odniesieniu do prawidłowości społecznych stawiane są 3 zarzuty: -niektóre mogą wydać się trywialne -prawidłowości nie mają absolutnego charakteru-społeczne prawa to modele probablistyczne -wpływ ludzi-zaobserwowane prawidłowości mogą być zakłócone dzięki świadomej woli aktorów 3.Zbiorowości zamiast jednostek. Prawidłowości życia społecznego odzwierciedlają zbiorowe zachowanie wielu jednostek. Celem jest wyjaśnienie, dlaczego zagregowane wzorce zachowań ujawniają taką regularność nawet, gdy uczestniczące w nich osoby mogą zmieniać się w czasie. 4.Język zmiennych-w tym języku formułuje się teorie U podstaw rozmaitości orientacji badawczych leżą trzy szeroko rozumiane i wzajemnie powiązane rozróżnienia: 1.Wyjasnienia: -idiograficzne-wyłącznie do konkretnego przypadku ograniczony jest zasięg naszego wyjaśnienia. -nomotetyczny-szuka wyjaśnienia dla pewnej klasy zjawisk czy zdarzeń,w sposób ekonomiczny, używając jednego lub kilku czynników wyjaśniających. 2.Teoria: -indukcyjna-przechodzi od tego co konkretne do tego co ogólne -dedukcyjna-od tego co ogólne do tego co szczegółowe. Od wzorca, którego możemy oczekiwać z logicznego lub teoretycznego punktu widzenia do obserwacji ,która sprawdzi czy oczekiwany wzorzec rzeczywiści się pojawia. 3.Dane: -jakościowe -ilościowe . MAT2 : Pomiar wartości cech jednostek badawczych oraz metody budowania skal 1)Earl Babbie, rozdz. 5: Konceptualizacja, operacjonalizacja i pomiar. Koncepcje to obrazy mentalne, których używamy jako syntetycznych sposobów gromadzenia obserwacji i doświadczeń, które mają ze sobą coś wspólnego. Odwołując się do tych koncepcji używamy pewnych terminów lub etykiet. Pojęcia są konstruktami; odzwierciedlają one uzgodnione znaczenie przypisywane terminom. Nasze pojęcia nie istnieją w świecie rzeczywistym, tak więc nie jest możliwy ich bezpośredni pomiar. Możemy jednak mierzyć zjawiska, które one podsumowują. KONCEPTUALIZACJA: Jest to proces, w toku którego określamy, co mamy na myśli używając danego terminu w badaniach → powstaje szczególnie, uzgodnione dla celów badawczych znaczenie pojęcia. Wymiary i wskaźniki: Konceptualizacja nadaje jasne znaczenie pojęciu poprzez wyszczególnienie jednego lub większej liczby wskaźników tego, co mamy na myśli. Wskaźnik to znak obecności lub nieobecności badanego pojęcia. Każde pojęcie może mieć wiele wymiarów czyli możliwych do wyróżnienia aspektów /np. uczuciowy i behawioralny wymiar współczucia/. Pełna konceptualizacja wymaga zarówno określenia wymiarów jak i wskazania różnych

2

wskaźników dla każdego z nich. Wskaźniki są wzajemnie wymienialne. Definicje realne, nominalne i operacyjne: Def. realna stanowi wyraz reifikacji terminu, jest stwierdzeniem „zasadniczej natury” bytu; wiedzie nas zatem na manowce, gdyż uznaje konstrukt /np. współczucie/ za byt rzeczywisty. Def. nominalna zostaje przypisana do danego terminu bez roszczenia co do tego, że stanowi odbicie :realnego” buty; jest arbitralna; jest to wyraz jakiegoś konsensusu, konwencji co do użycia jakiegoś terminu. Def. operacyjna precyzuje sposób pomiaru danego pojęcia czyli operacje, jakie będziemy w tym celu wykonywać; jest raczej nominalna niż realna oraz daje maksimum jasności co do znaczenia danego terminu w konkretnych badaniach. Tworzenie ładu pojęciowego: Kolejne kroki pomiaru we w pełni strukturalizowanym badaniu socjologicznym: konceptualizacja →def. nominalna → def. operacyjna → pomiary w świecie rzeczywistym. Pozostawienie konceptualizacji i operacjonalizacji nie musi prowadzić do chaosu pojęciowego. Często w ten sposób powstaje ład-stosujemy definicje standardowe, aby być zrozumianym przez innych. Kolejnym źródłem ładu jest fakt, że badacze przejmują jakąś konc. i oper. Danego pojęcia by przekonać się o jej użyteczności, co prowadzi do standaryzacji definicji pojęć, ich wielokrotnego poprawiania i testowania. Wybory dokonywane w procesie operacjonalizacji: Konceptualizacja polega na uściśleniu i udoskonaleniu abstrakcyjnych pojęć, operacjonalizacja na stworzeniu konkretnych procedur badawczych, które pozwolą na dokonanie empirycznych obserwacji odpowiadających tym pojęciom w świecie rzeczywistym. Operacjonalizując jakieś pojęcie badacz musi zdawać sobie sprawę, jaki zakres zmienności go interesuje /np. zakres dochodu respondentów, lub od „popieram” przez „jest mi to obojętne” do „zupełnie nie popieram”/. Ważnym problemem jest także ustalenie stopnia precyzji zmienności między skrajnościami, co oczywiście wynika z celów badania. Wartość zmiennej jest cechą czegoś /np. kobieta/, zmienne zaś to logiczne zbiory wartości. Tak więc płeć to zmienna złożona z dwóch wartości : kobieta i mężczyzna. Każda zmienna musi mieć dwie istotne cechy: 1) składające się nań wartości muszą być wyczerpujące; 2) wartości muszą być wzajemnie rozłączne. Poziomy pomiaru 1) nominalny: zmienne, których wartości są jedynie wzajemnie rozłączne i wyczerpujące, to mary nominalne, np. płeć, wyznanie, sympatie partyjne; są to jedynie zbiory nazw lub cech; o tych zmiennych możemy powiedzieć jedynie tyle, że są takie same bądź różne. 2) porządkowy: zmienne o wartościach, które możemy logicznie porządkować, to miary porządkowe. Różne wartości zmiennej odpowiadają względnie niższemu lub wyższemu poziomowi zmiennej; np. klasa społeczna, konserwatyzm, alienacja. Pozwala określić nie tylko, czy zmienne są takie same czy różne, ale rozwieź, czy któraś nich jest bardziej, odległości miedzy nimi nie mają znaczenia. 3) interwałowy: odległości logiczne miedzy wartościami mogą być wyrażone w postaci standardowych interwałów o określonym znaczeniu; punkt zerowy jest ustalany umownie; porównując dwie osoby możemy powiedzieć, ze są one „różne”, że jedna jest „bardziej” oraz „o ile jest bardziej”.

3

Precyzja i poprawność: -precyzja dotyczy subtelności rozróżnień odrębnych wartości zmiennej -poprawność dotyczy prawdziwości informacji Rzetelność: . mnożenia etc. jasno precyzuj. / test umiejętności matematycznych nie Mozę odnosić się tylko do dodawania. skale.Na rzetelność obserwacji wpływa nasze samopoczucie. w kwestionariuszu dzielimy pytania losowa na dwie połowy i testujemy je – każdy zbiór powinien stanowić dobry miernik i prowadzić do takiej samej klasyfikacji respondentów (gdyż wskaźniki są wymienne).Rzetelność nie zapewnia jednak poprawności wyniku . daje za każdym razem ten sam wynik . ale i odejmowania. . poza tym są oparte na bezwzględnym punkcie zerowym. który rozmawia z respondentami z wybranej podpróby i weryfikuje w ten sposób informacje. stosowana do tego samego przedmiotu. Poszukiwany poziom pomiaru zależy od planowanych sposobów analitycznego wykorzystania danej zmiennej./ 2)Earl Babbie rozdz.opiera się na jakimś kryterium zew.Techniki krzyżowego badania rzetelności tworzonych mierników: a) metoda testu powtórzonego: przeprowadzenie pomiaru jeszcze raz. metoda nie jest rzetelna. c) rzetelność osób zatrudnionych przy realizacji badań: ankieterów. typologie” Indeksy i skale służą do mierzenia złożonych zmiennych. .Trafność kryterialna . Są one także wydajnymi narzędziami analizy danych./predykcyjna/. 6 „Indeksy.Odnosi się do zakresu. 4 . pytaj o rzeczy. ze dana technika.Trafność teoretyczna – opiera się na logicznych powiązaniach między zmiennymi. b) metoda połówkowa: np. o co pytasz. w jakim miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla prawdziwe znaczenie danego pojęcia. np.Trafność fasadowa – konkretny miernik może się zgadzać lub nie z naszymi uzgodnieniami i indywidualnymi obrazami mentalnymi dotyczącymi danego pojęcia. . wiek. Kryteria jakości pomiaru. Trafność: . Warto także pamiętać o jednokierunkowej drodze przekształcania zmiennych od zmiennych ilorazowych do nominalnych. które ich dotyczą. czy liczba organizacji do których należymy . jeśli odpowiedzi są różne. na które respondenci znają prawdopodobnie odpowiedzi.Polega na tym.Jak tworzyć rzetelne mierniki? Zadawaj wyłącznie pytania.. koderów → można zatrudnić kontrolera. w jakim miernik obejmuje skalę znaczeń zawartych w pojęciu. .4) ilorazowy: wartości składające się na zmienna ilorazową posiadają wszystkie ww. można powtórzyć badania. Pomiar ten pozwala nam dodatkowo ustalić jak jest stosunek ilościowy jednej zmiennej do drugiej./ . interpretacja. trafność egzaminów na studia przejawia się w możliwości przewidywania na tej podstawie przyszłych sukcesów studenta. /np.trafność treściowa – oznacza zakres. dla których nie ma jasnych pojedynczych wskaźników. . właściwości.

zdecydować.porządkują jednostki analizy w kategoriach konkretnych zmiennych .Indeks tworzymy przez proste zsumowanie wyników przypisanych poszczególnym wartościom . który tworzymy w celu pomiaru jakiejś zmiennej: . wykrycie jednoczesnych wzajemnych oddziaływań miedzy pytaniami.indeksy muszą być jednowymiarowe. czy przyznajesz poszczególnym odpowiedziom taką samą wagę. . że uwzględniają intensywność obrazowania danej zmiennej przez różne pytania. określić punkty skrajne. można wyłączyć je z budowy indeksu i z analizy.zależność empiryczna polega na tym. skala wykorzystuje różnice intensywności wartości tej samej zmiennej. aby określić.Indeksy a skale: .jeśli występują w niewielu przypadkach. że odpowiedzi respondenta na jedno pytanie pozwala nam przewidzieć jego odpowiedź na inne pytania.Skale mają tę wyższość nad indeksami. że niektóre pytania świadczą o relatywnie niższym.Błędy w wyobrażeniu na temat skal: 1) to czy kombinacja kilku pytań okaże się skalą.pierwszym kryterium wyboru pytań jest trafność fasadowa (lub logiczna) . tworząc w ten sposób jeden złożony miernik z kilku pytań: musisz określić pożądany zakres punktacji indeksu.złożony miernik powinien odzwierciedlać tylko jeden wymiar danego pojęcia . inne zaś o wyższym poziomie danej zmiennej. że wskazują one te samą zmienną i możemy włączyć obie do jednego indeksu.zwróć uwagę na obejmowany zakres zmienności. które z nich powinny się znaleźć w jednym indeksie. jak ogólnie czy szczegółowo dana zmienna będzie mierzona . niemal zawsze zależy od konkretnej próby. pozwala określić całkowitą moc pomiaru poszukiwanej zmiennej przez dany zbiór pytań. 2) użycie konkretnych technik skalowania nie daje gwarancji stworzenia skali. by odnaleźć różne wzorce odpowiedzi. Budowa indeksu: Dobór pytań składających się na złożony indeks. Punktacja indeksu: Jeśli wybrałeś już pytania. Braki danych: . 5 .są porządkowymi miernikami zmiennych . . możemy zakładać. b) zależności wielozmiennowe między pytaniami: badanie zależności wielozmiennowych pozwala na wyeliminowanie bezwartościowych danych. musisz przypisać wartości punktowe poszczególnym odpowiedziom. a) zależności dwuzmiennowe: powinieneś zbadać wszystkie możliwe zależności dwuzmiennowe między pytaniami mającymi ewentualnie wchodzić w skład indeksu – pozwala to określić względną siłę związków między poszczególnymi parami pytań. jeśli dwa pytania są ze sobą związane.Skalę tworzymy przypisując określony wynik punktowy pewnym układom odpowiedzi przy założeniu. powinieneś teraz przypisać poszczególnym odpowiedziom wartości punktowe. Badanie zależności empirycznych między pytaniami wchodzącymi potencjalnie w jego skład: .charakter dobranych pytań zadecyduje o tym.

. Walidacja indeksu /ocena trafności/: sposoby: a) analiza pytań: badamy. które powiązane są przynajmniej w strukturę empiryczną. np. potem badacz analizuje oceny przyznane pytaniom. jeśli ktoś zaakceptuje Albańczyka jako sąsiada.metoda ta jednak pozwala na określenie względnej intensywności pytań: chcemy zmierzyć uprzedzenia wobec kobiet → tworzymy zestaw 20 stwierdzeń. powinny wg innych pytań zostać ocenione tak samo. jak mocnym wskaźnikiem zmiennej jest każde pytanie. w jakim zakresie indeks jest powiązany z poszczególnymi pytaniami w nim zawartymi lub w jakim zakresie pozwala przewidywać odpowiedzi na nie udzielone. .staranie opracowana w ten sposób skala odpowiada pod względem oszczędności i efektywności skali Bogardusa. Budowa skali: Skala zapewnia większy stopień pewności uszeregowania dzięki intensywności pytań. czy „kobiety nie powinny mieć praw wyborczych” – technika skalowania Likerta ukazałaby różnice intensywności między tymi pytaniami. Istnieje wiele metod skalowania. wiemy. aby Albańczycy mieszkali w twoim kraju? 2. każdy sędzia na następnie ocenić.stanowi próbę opracowania formatu grupowania wskaźników zmiennej.zawiera kategorie w rodzaju: „zdecydowanie się nie zgadzam”. przypisując im wartość punktową. setki pytań. aby Albańczycy mieszkali w twojej dzielnicy? 4. które uznawane są za wskaźniki danej zmiennej. Ukazuje oszczędność skalowania jako narzędzia redukcji danych.. co do których pytań byli oni najbardziej zgodni i te pytania zostają przyjęte przez badacza. „zdecydowanie się zgadzam”. omówimy 4 z nich: uwzględnieniu 1) Skala dystansu społecznego Bogardusa: 1.szczególna przydatność tego formatu zasadza się na jednoznacznym uporządkowaniu kategorii odpowiedzi.. . Czy zgodziłbyś się. który w sposób adekwatny odzwierciedlałby odpowiedzi na kilka pytań kwestionariusza.każdemu respondentowi można przypisać pojedynczy wynik ( moc najtrudniejszego stwierdzenia. Czy zgodziłbyś się. 2) Skala Thurstone’a: . a zarazem ustaliłaby intensywność pozostałych 18 twierdzeń → przyznanie każdemu ze wskaźników uprzedzeń względem kobiet jednego punktu dałoby nam indeks z zakresem wyników od 0 do 20. . Czy zgodziłbyś się. jako konserwatywne. aby Albańczyk był Twoim sąsiadem? 5.można potraktować braki danych jako jedną z dostępnych kategorii odpowiedzi. by ustalić. . grupa sędziów otrzymuje np. zaakceptuje go też jako mieszkańca swojego kraju. 3) Skala Likerta: . aby Albańczycy mieszkali w twojej miejscowości? 3. iż np. Czy zgodziłbyś się. z którym zgodził się respondent).uważna analiza braków danych może pozwolić na interpretację ich znaczenia. Skala Likerta ponadto odlicza przeciętne wyniki uzyskane za pomocą indeksu dla osób 6 . „kobiety są gorszymi kierowcami niż mężczyźni”. b) walidacja zewnętrzna: osoby ocenione wg jednych pytań np. aby twoje dziecko poślubiło Albańczyka/Albankę? Skala ta służy do pomiaru skłonności ludzi do uczestniczenia w – zróżnicowanym co do stopnia bliskości – stosunkach społecznych z innymi grupami ludzi. „zgadzam się”. nie zgadzam się”. Czy zgodziłbyś się.

gdy badacz wchodzi w nową dla siebie dziedzinę zainteresowań lub gdy przedmiot badań sam w sobie jest stosunkowo nowy.obecnie skala nie jest zbyt często wykorzystywana. kto popiera prawo niezamężnych kobiet do aborcji.to w jakim stopniu zbiór danych empirycznych układa się w skalę Guttmana..budowa tej skali zaczyna się od tych samych kroków co budowa indeksu. popierałby także aborcję w przypadku ciąży powstałej w wyniku gwałtu lub zagrażającej życiu matki/. lecz wykorzystywanie ich jako zmiennych zależnych powoduje trudności interpretacyjne.mogą być skutecznie stosowane jako zmienne niezależne. TEMAT3: Przygotowanie badań empirycznych w socjologii 1)BABBIE rozdz. /np.zgadzających się z poszczególnymi zdaniami… ( tak naprawdę nie ma tu tłumaczenia jak to się robi…) . . natomiast format pytań jest jednym z najpowszechniej używanych w kwestionariuszach. Typologie: .skala ta opiera się założeniu.zbiór kategorii lub typów . 1. . że kto wskazuje wysoki poziom danej zmiennej. z jaką pierwotne odpowiedzi dają się odtworzyć na podstawie wyników uzyskanych w skali. . „nie podoba mi się”/ 5) Skala Guttmana: . Cele badań eksploracyjnych: 1. aby wybrali miedzy dwiema przeciwnymi postawami.zaspokajanie ciekawości badacza i jego pragnienia lepszego zrozumienia przedmiotu 2. 4) Dyferencjał semantyczny: .zbadanie możliwości podjęcia szerszych badań 3. Niekiedy po badaniach eksploracyjnych kontynuuje się badania metodą grup fokusowych (moderowanych dyskusji w małych grupach).wypracowanie metod. 4 PLAN NADAŃ W każdym schemacie badań należy stanąć przed dwoma zadaniami.Należy określić tak dokładnie o ile to tylko możliwe co chce się badać 2. stosując przy tym wyrażenia określające stopień intensywności postawy między przeciwieństwami. „podoba mi się”.prosimy respondentów. zależy od stopnia poprawności. które zostaną użyte w dalszych badaniach 7 .Określić w jaki sposób należy to zrobić TRZY CELE BADAŃ a)EKSPLORACJA b)OPIS c)WYJAŚNIANIE Ad a) Takie podejście zdarza się najczęściej. wskaże też poziom niski /np.to nominalny miernik złożony stosowany często w badaniach społ.

Później agregowane są indywidualne jednostki i formułowane są uogólnienia na temat populacji. co ma być poddane badaniu. Termin gangi uliczne oznacza populację. Jednostkami analizy są te przedmioty. Można opisać populację uogólniając wyniki pojedynczych gangów. Przykład: Odnotowanie częstości chodzenia do kościoła jest opisem. aby stworzyć ich syntetyczny opis oraz wyjaśnić różnice między nimi.czytanie książek oraz artykułów. które badamy. wiek. Badacze społeczni najczęściej wybierają jako jednostki analizy pojedynczych ludzi . którą jednostki reprezentują. składającej się z jakiegoś procentu kobiet i mężczyzn. odnotowanie dlaczego jedni chodzą a drudzy nie jest już wyjaśnianiem. które podawały się za „medium” Badacz wyszedł od teorii dedukcyjnych.o jakiejś średniej wieku. tworząc obraz grupy.Przykład: Badania eksploracyjne dotyczące osób podających się za „medium”.płeć. mogąc odnotować ich cechy. studenci. Większość badań zawiera elementy wszystkich trzech celów JEDNOSTKA ANALIZY W naukowych badaniach społecznych nie istnieją prawie żadne bariery dotyczące tego. opis jest z reguły dużo trafniejszy i dokładniejszy niż zwykły opis Przykład: Spis ludności USA. GRUPY Możemy być także zainteresowani cechami należącymi do grup. 8 . do której należą. miejsce urodzenia. Ad b) Badacz obserwuje a następnie opisuje to co zaobserwował. rasy. np. przed przystąpieniem do badań miał przygotowane jedynie kluczowe zmienne. Ważne jest jednak rozróżnienie jednostek analizy od zbiorowości. którzy brali udział w seansach. a później przedstawienie opisu grupy. która składa się ze wszystkich gangów w danym mieście. wykształcenia). Przykład: Zapisanie wieku i płci każdego studenta na wybranym wykładzie. lesbijki. Badania zajmują się określonymi typami jednostek lub ich klasami. JEDNOSTKI INDYWIDUALNE Są to najbardziej typowe jednostki analizy. ale badacze na ogół nie ograniczają się tylko do opisu. wywiady z osobami.opis obszernego zestawu różnych cech ludności Opis był pierwotnym celem wielu badań jakościowych. Następnie łączą opisy. interesuje ich dalsze wyjaśnianie dlaczego istnieją zaobserwowane prawidłowości i jakie są ich konsekwencje. rozmawianie z ludźmi. uczestnictwo w seansach. Można także wnioskować o cechach grup społecznych na podstawie cech ich członków (opisanie grupy pod względem wieku. Ad c) Badanie wyjaśniające odpowiada na pytanie dlaczego jakieś zjawisko zaszło. postawy itd. homoseksualiści. traktowanych jako pojedynczy byt.

długość. miejsca zamieszkania. Pojedyncza książka ma swoja wagę. sprawy sądowe. ekonomiści tylko zmienne ekonomiczne (redukcjonizm ekonomiczny). Badania przekrojowe Składają się z obserwacji próby czy przekroju jakiejś populacji lub zjawiska. -Moris Rosenberg mówi o indywidualnych. Pojedyncze przedsiębiorstwo może być scharakteryzowane pod kątem liczby pracowników. Wada badań przekrojowych: wnioski z tych badań bazują na badaniach przeprowadzonych w jednym czasie. światy społeczne. np. książki.jest to założenie. grupy. ale ich celem jest wyjaśnianie procesów przyczynowych.problem uogólnień życia społecznego na podstawie pojedynczych „zdjęć” 9 . badanie pojedynczego przedsiębiorstwa chcą uzyskać odpowiedzi o populacji przedsiębiorstw. instytucjonalnych. Np. które mogą zostać jednostkami analizy to: przyjaźnie. wiersze. role. BŁĄD EKOLOGICZNY ROZUMOWANIA. Redukcjonizm: postrzeganie i wyjaśnianie złożonych zjawisk w kategoriach jednego wąskiego pojęcia lub zbioru. zachodzących w czasie. np. zebranych w jednym punkcie w czasie. Badając pojedyncze książki możemy uogólniać na całą populację książek. style życia oraz subkultury. spis powszechny przedstawia populację w danym czasie. rocznego zysku itd. czego dowiadujemy się o jednostce zbiorowej mówi nam coś także o pojedynczych elementach. wypadki drogowe.formalne organizacje społeczne. badanie okręgów wyborczych jako jednostek analizy. cenę itd. a psychologowie tylko zmienne psychologiczne (redukcjonizm psychologiczny). nieobecności na egzaminach. ale wyciąganie wniosków na temat wyborców. WYTWORY SPOŁECZNE Inaczej wszelkie wytwory istot społecznych lub ich zachowań. Np. samochody. organizacyjnych. np. związki.ORGANIZACJE Jednostki analizy.jako stosowne jednostki badania. WYMIAR CZASOWY Możemy zbierać obserwacje mniej więcej w tym samym czasie lub rozłożyć je w czasie. kulturowych społecznych jednostkach analizy.grupy. grupowych. interakcje społeczne. zbiory. Interakcje społeczne. przestrzennych.odnosi się do czegoś większego niż jednostki. -John i Lyn Loflandowie wskazują na działania zwyczajowe i epizody. socjologowie często biorą pod uwagę tylko zmienne socjologiczne. organizacje. porwania samolotów. BŁĘDNE WNIOSKOWANIE O JEDNOSTKACH ANALIZY : Błąd ekologiczny: „ekologiczny”. elementach których ona się składa. że to. spotkania.

Badania zbliżone do dynamicznych 1. Porównanie 3 typów badań dynamicznych Porównane zostały w odniesieniu do tej samej zmiennej. Niebezpieczeństwem tej metody jest to. poszukać jakiejś literatury. Następnie należy postawić sobie jakiś CEL. Można w ten sposób analizować nie tylko ogólne trendy w preferencjach wyborczych. Najczęściej kohorta to grupa wiekowa .przynależności religijnej. Badania kohort mogłyby badać przesunięcia w przynależności religijnej wśród „pokolenia Wielkiego Kryzysu ”. 1 . a) Badania trendów Koncentrują się na zmianach w czasie wewnątrz jakiejś populacji. np. b)Badania kohort demograficznych Analiza zmian zachodzących w poszczególnych subpopulacjach (kohortach demograficznych). ale także okazać precyzyjne prawidłowości dotyczące stałości i zmienności zamiarów wyborczych.ludzie urodzenie w latach 50 lub ludzie urodzeni w czasie wojny c)Badania panelowe Dotyczą za każdym razem tego samego zbioru ludzi. w badaniach studentów logiczne było to. JAK ZAPLANOWAĆ PROJEKT BADAWCZY (tabelka procesu badawczego) Plan badawczy na podstawie problemu kwestii aborcji Na początku należy się czegoś dowiedzieć na temat tej kwestii. który brał LSD a nie próbował wcześniej marihuany.Badania dynamiczne Umożliwiają obserwację tego samego zjawiska przez długi czas. 2.respondenci biorący udział w pierwszym badaniu mogą nie chcieć lub nie być w stanie wziąć udziału w kolejnych badaniach. że studenci próbowali najpierw marihuany a później LSD a nie odwrotnie. Badania panelowe mogą mieć problem z wyczerpaniem panelu. Badania panelowe dałyby pełny obraz przesunięć między różnymi religiami oraz przesunięć do i z kategorii „żadna”. które są za i przeciwko aborcji. że ludzi często zawodzi pamięć a niektórzy po prostu kłamią.Badacze mogą korzystać z logicznego wnioskowania za każdym razem gdy jasny jest chronologiczny porządek zmiennych. porozmawiać z osobami. Konceptualizacja Należy zdefiniować wszystkie pojęcia. np. znaleźć warunki pod jakimi studenci mogliby poprzeć aborcję. Nie było żadnego studenta.Proszenie ludzi o opowiedzenie zdarzeń z przeszłości . Badania trendów mogłyby wykazać przesunięcia w przynależności religijnej w USA w różnych okresach. porównanie spisów powszechnych z dziesiątek lat pokazujące przesunięcia w składzie ludności.

Populacja i dobór próby Należy zdecydować kogo lub co badać. METODA KULI ŚNIEŻNEJ -gdy trudno jest odszukać członków jakiejś specyficznej populacji. w pilotażu kwestionariusza 2. nielegalni imigranci 1 . • W 1936 Gallup przewidział zwycięstwo Roosevelta w wyborach prezydenckich dzięki użyciu próby kwotowej. w 1948 źle przewidział wyniki m. Krótka historia doboru próby: • Dobór próby rozwijał się równolegle z badaniami zachowań i preferencjo politycznych.in. DOBÓR PRÓBY OPARTY NA DOSTĘPNOŚCI BADANYCH: np. Należy dobrać próbę osób do badania. 1. zaoczni. ale musi być dokładnie określona : studenci dzienni. dlatego. by sprawdzić szerokie zastosowanie pytań) -do badania przypadków odbiegających od normy 3.Wybór metody badawczej Najlepszą metoda w tym. np. wypadku byłby sondaż: przeprowadzenie wywiadu ze studentami lub wypełnienie przez nich kwestionariusza. gdy np. Należy ustalić brzmienie pytań kwestionariuszowych. że jego próba nie była reprezentatywna. zatrzymywanie ludzi na ulicy -brak kontroli nad reprezentatywnością próby -może być stosowany jedynie. badacz chce zbadać cechy osób przez dane miejsce o określonych porach -należy zachować ostrożność przy uogólnianiu i uczulić odbiorców wyników na ryzyko związane z tą metodą -przydatna np. DOBÓR CELOWY/ARBITRALNY -dobór na podstawie własnej wiedzy o badanej populacji oraz celach badania -przydatny do pilotażu ( dobrać jak najróżniejszych respondentów. Operacjonalizacja Wybór technik pomiaru. Dwa typy doboru próby: nieprobalistyczny. procedura wyboru jednostek obserwacji. W tym przypadku próba będzie się składać ze studentów. bezdomni. wieczorowi?? Obserwacja Należy przeprowadzić badanie wśród studentów Przetwarzanie danych Faza kodowania odpowiedzi i przenoszenia danych do komputera Analiza Interpretacja i wyciąganie wniosków. W tym przypadku analiza mogła służyć zarówno celom opisowym jak i wyjaśnianiu Zastosowanie Wykorzystanie przeprowadzonych badań oraz wyciągniętych z nich wniosków TEMAT4: Dobór i rodzaje prób badawczych 1)Earl Babbie „Logika doboru próby” DOBÓR PRÓBY – proces wyboru obserwacji.

których akurat znają -reprezentatywność jest wątpliwa.  Należy ostrożnie traktować próbę kwotową gdy celem badania jest opis statystyczny 5. następnie zebrać dane od osób mających wszystkie cechy określone w danej komórce tabeli. całość danych powinna dać sensowną reprezentację całej populacji -problemy:  Operat losowania (udziały procentowe reprezentowane przez poszczególne komórki tabeli) musi być dokładny i aktualny  Odchylenia od reprezentatywności mogą wynikać z doboru elementów próby w ramach danej komórki tabeli-nawet jeśli udział procentowy w całej populacji został poprawnie oszacowany (!)  Dobór tak naprawdę jest przypadkowy. np. dla każdej komórki macierzy należy określić odpowiednie przedziały procentowe. badania nieformalnych układów grupowych -zazwyczaj dobiera się informatorów typowych dla badanych grup. gdy zostaną w ten sposób przeważone wszystkie elementy próby.-badacz zbiera dane o kilku członkach danej populacji. który może się wypowiadać bezpośrednio o grupie -np. z której zostały dobrane. potem wszystkim osobom w danej komórce przypisuje się wagę odpowiednią do ich udziału w danej populacji. jaki procent ludności kraju stanowią ludzie o określonych cechach. DOBÓR KWOTOWY -uwzględnia kwestię reprezentatywności -wychodzi się od macierzy lub tabeli opisującej istotne dla badania cechy populacji /rozkład płci.Aby próba jednostek z danej populacji mogła być podstawą dobrego opisu całej populacji musi ona mieć zasadniczo taką samą zmienność jak populacja. w przeciwnym razie opinie i obserwacje informatorów mogłyby wprowadzać w błąd -marginalna ( zarówno b. a następnie prosi te osoby o dostarczenie informacji potrzebnych do odszukania innych członków tej populacji. znajomi ankietera mają większe szanse. które pozwalają uniknąć obciążeń próby. na szczęście istnieją techniki. gdy wybrane osoby nie są typowe czy reprezentatywne dla szerszej populacji. wysoka) pozycja informatorów nie tylko może zafałszować obraz rzeczywistości. który dobiera respondentów wg własnych preferencji. odbywa się w trakcie badania. WYBÓR INFORMATORÓW -jest to współpraca z niektórymi członkami grupy -informator jest członkiem grupy. ale także ograniczać dostęp do różnych sektorów społeczności Nieprobalistyczny dobór ma zastosowanie głównie w badaniach jakościowych. 1 . dochodu…/→ dla pobrania ogólnokrajowej próby kwotowej badaczowi może być potrzebna wiedza o tym. których da się odszukać. Może być świadome lub nie. może powstać na skutek skłonności badacza. Teoria i logika doboru losowego: . wieku. gdy ankieter szuka osób o żądanych cechach  Załamana zostaje zasada reprezentatywności. . nie każda osoba ma równe szanse dostania się do próby.„Obciążenie próby” oznacza stan. niska jak i b. więc wykorzystuje się ja do celów eksploracyjnych Dobór probalistyczny(?): 4.

rozkład wieku ludności miasta. gdyż są wolne od obciążeń. gdzie P i Q to parametry populacji w rozkładzie dwuwartościowym. 2) rach. co więcej. rodziny. ale właśnie rach. prawd. lecz tylko jedną. aby opis tych elementów trafnie oddawał obraz całej populacji. z której zostały one pobrane. są z reguły b. st. Reprezentatywność ogranicza się do tych cech. gdy wielkość próby rośnie czterokrotnie /pierwiastek kwadratowy/. P=1-Q. POPULACJA to określony teoretycznie zbór elementów badania. Błąd standardowy jest odwrotną funkcją wielkości próby. Rach. ze zostaną wybrani do próby. 2) rachunek prawdopodobieństwa pozwala nam oszacować reprezentatywność próby losowej. średni dochód wszystkich rodzin w mieście. stowarzyszenia/. Rach. ( często jest to odchylenie standardowe rozkładu z prób →około 34% estymatorów mieści się w odległości 1 bł. daje podstawę do konkluzji na temat typowych sytuacji w badaniach społ. BADANA POPULACJA to ten zbiór elementów. określa.Uznajemy próbę za reprezentatywną dla populacji. z której jest losowana. Parametr to syntetyczny opis jakiejś zmiennej w populacji. Pojedyncza próba wylosowana z populacji może dać estymator parametru w populacji. prawd. Kluczem do tego procesu jest losowanie. . Q=1-P. Badacze społeczni posługują się tabelami liczb losowych lub programami komputerowymi. te szacunki będą dokładnie odwzorowywać faktyczne parametry w populacji. Jednostka losowania to ten element lub zbiór elementów. błąd standardowy maleje. rach. prawd. 1 . z którego próba jest faktycznie dobierana. zmniejsza się o połowę. ELEMENT jest tą jednostką. jeśli zagregowane cechy tej próby ściśle odzwierciedlają te same zagregowane cechy populacji. W losowaniu każdy element może zostać wybrany z takim samym prawdopodobieństwem. o której zbiera się informacje i która dostarcza podstaw do analiz /ludzie lub pewne typy ludzi. jeśli wszyscy członkowie tej populacji mają takie same szanse. reprezentatywne niż inne rodzaje prób. Dobór losowy ma dwie podstawowe zalety: 1) choć nigdy nie są doskonale reprezentatywne.. które zapewniają losowy dobór jednostek do próby. które są związane z głównymi celami badania. n to liczba przypadków w każdej próbie. W rzeczywistości nie znamy wartości parametru. dostarcza nam pewnych ważnych reguł dotyczących rozkładu z prób: 1) jeśli z jakiejś populacji pobierze się wiele niezależnych prób. niezależnie od innych zdarzeń w procesie selekcji. prawd.gdy wielkość próby rośnie. od parametru populacji w górę a kolejne 34% w dół. mówi o rozkładach estymatorów uzyskanych z wielkiej liczby takich prób. kluby. pozwala na szacowanie parametrów w populacji oraz na osąd. dostarcza nam wzoru dla oszacowania. rozkład z próby i szacowanie błędu z próby: Rachunek prawdopodobieństwa dostarcza podstaw do szacowania parametrów w populacji. prawd. Dzieję się to dzięki rozkładowi prób.Losowanie: ostatecznym celem doboru próby jest wybranie z populacji takiego zestawu elementów. Podstawowa zasada doboru losowego: próba jest reprezentatywna dla populacji.Rachunek prawdopodobieństwa. na ile blisko estymatory z prób będą rozrzucone wokół parametru populacji. . st. z jakim prawd. ani nie dobieramy wielu prób. a każdy przyrost wielkości próby poprawia rozkład szacunków średniej. bł. na ile blisko statystyki /czyli syntetyczne opisy zmiennych w próbie/ z prób są skupione wokół prawdziwej wartości → czyli pozwala oszacować błąd z próby (losowy) – poziom błędu oczekiwany dla danego rodzaju próby: s=√[(P•Q)/n]. statystyki z tych prób będą rozproszone wokół rzeczywistego parametru populacji w pewien znany sposób.) Błąd standardowy jest wartością informacyjną. który jest brany do wylosowania na jakimś etapie procesu doboru próby. natomiast s to błąd standardowy. z której została dobrana. np.

Dokładność naszych statystyk z prób wyrażamy w kategoriach poziomu ufności co do tego. że statystyki te mieszczą się w określonym przedziale od parametru.. W pewnych sytuacjach dobór systematyczny. DOBÓR PRÓBY WIEOLOSTOPNIOWY GRUPOWY Próba grupowa może być stosowana gdy sporządzenie wyczerpującej listy elementów wchodzącej w skład populacji jest niemożliwe lub b. Istnieje ryzyko obciążeń próby. proporcja losowania to stosunek liczby elementów wylosowany do liczebności całej populacji. 2. DOBÓR WARSTWOWY Jest metodą pozwalającą na zwiększenie reprezentatywności poprzez obniżenie możliwego błędu z próby. PROSTY DOBÓR LOSOWY: Badacz numeruje wszystkie elementy listy. jeśli układ elementów jest ułożona tak. Elementy populacji są już często 1 . musi być zbieżny z populacją. gdy występuje ukryty układ warstwowy listy. Dwie metody tego doboru: 1) sortuje się elementy populacji na grupy wyodrębnione ze względu na zastosowane zmienne stratyfikacyjne. prawd. Interwał losowania to standardowa odległość między elementami dobieranymi do próby. lista studentów ułożona wg roku studiów. jest trafniejszy. następnie korzystając z tablic liczb losowych wybiera elementy do próby. a potem wylosować odpowiednią liczbę elementów każdego z nich. trudne. które między sobą są heterogeniczne (warstwowanie). Najpierw należy uporządkować populację wg ważnych dla nas cech w homogeniczne podzbiory. którą chcemy badać. np. że 68% wyimaginowanej wielkości prób dałoby estymatory lezące w granicach jednego błędu st. określa. niż prosty. Operaty losowania nie zawsze zawierają naprawdę wszystkie elementy. Rzadko stosuję się tę metodę w praktyce. 4. 2) pogrupowanie populacji jak poprzednio. jaka odpowiada takiemu samemu jej udziałowi procentowemu w pożądanej przez nas wielkości próby.Poziomy i przedziały ufności: Rach. ma to miejsce wtedy. na podstawie udziału procentowego danej grupy w populacji stosuje się dobór losowy-prosty lub syst. przy czym pierwszy element jest wylosowany → tak powstaje próba systematyczna z losowym punktem startowym. Wyniki badań na próbie można uznać za reprezentatywne tylko w odniesieniu do zbioru elementów tworzących operat losowania. doboru syst. 3. Populacje i operaty losowania: OPERAT LOSOWANIA to lista lub quasi-lista elementów. Zatem dowolna próba losowa ma 68% szansę znalezienia się w granicach tego przedziału. z której losuje się próbę. Schematy losowania: 1. Wszelkie twierdzenia dotyczące trafności wyników muszą informować zarówno o poziomie ufności jak i o przedziale ufności.takiej ilości elementów z tej grupy. a następnie połączenie tych grup w jedną listę i zastosowanie np. Do próby losowany jest co n-ty element z listy. że jakiś cykliczny wzór się powtarza zgodnie z interwałem losowania. należy określić zakres braków i wyrównanie ich. DOBÓR SYSTEMATYCZNY: Konieczna jest lista elementów.

obserwacja uczestnicząca 1. 2. 2) próba elementów pobranych w ramach danej grupy reprezentuje wszystkie elementy w tej grupie tylko w tym zakresie. Badawczych. Rodzaje tego doboru: a) Warstwowanie w wielostopniowej próbie grupowej: należy pogrupować pierwotne jednostki losowania wg odpowiednich zmiennych stratyfikacyjnych. b) Dobór proporcjonalny: zawsze gdy losowane grupy znacznie różnią się wielkością. jaki jest możliwy po uwzględnieniu błędu z próby. Obserwacje stosuje się przede wszystkim na etapie wstępnego zwiadu badawczego. TEMAT5:OBSERWACJA Grażyna Woroniecka. listy subpopulacji albo istnieją albo można je łatwo stworzyć. Potem losuje się próbę tych jednostek. których większość stanowią mężczyźni-wtedy większą wagę nadajemy kobietom. Jednak czasem właściwe jest nadanie niektórym przypadkom większych wag niż innym – ważenie.modelu teoretycznego danej klasy zjawiska). bo one są częściej molestowane). We właściwej części badania stosuje się twardsze techniki. Błąd z próby będzie zredukowany w takim zakresie. • Być z badanymi w bliskich i trwałych stosunkach. 1 . dobór probalistyczny pozwala na uniknięcie obciążeń próby oraz oszacowanie błędu. • Współuczestniczy w ich życiu w pewnym zakresie. • Brak ujednoliconych kategorii opisu( interpretacja danych nie przebiega wdł. Ogólnie. Jednak taki dobór cechuje się podwójnym błędem z próby. np. w jakim grupy są podzielone na homogeniczne warstwy. /Np. c) Dobór nieproporcjonalny i ważenie :Jeśli próba jest proporcjonalna. 1) początkowa próba grup reprezentuje populację tych grup z uwzględnieniem zakresu błędu z próby. potem zastosować losowanie proste lub systematyczne. tzn. 3.pogrupowane w subpopulacje. że każdy element ma taką samą szanse na znalezienie się w próbie. • Brak intersubiektywnej sprawdzalności. Potem losuje się z owych list wtórne jednostki losowania. właściwe jest zastosowanie proporcjonalnego doboru-każda grupa ma szansę znalezienia się w próbie proporcjonalna do swej wielkości.różnice w opisach przedmiotu badania przez różnych badaczy. → straty w dokładności próby./ → Sporządza się listę pierwotnych jednostek losowania i niekiedy dzieli się je na warstwy przed losowaniem. wierni wszystkich kościołów USA. gdy szczególnie interesuje nas jakaś subpopulacja ( badanie nad molestowaniem seksualnym w pracy wśród czytelników pisma.Obiekty badania tworzy się dla potrzeb progr. tzn. Następnie robi się spis elementów tych wybranych pierwotnie jednostek losowania i dzieli się je na warstwy. Zalety obserwacji po renesansie metod jakościowych: • Bezpośredni i trwały kontakt z badanym. ze mają one wszystkie taką samą wagę=1→próba samoważąca się. Ograniczenia obserwacji: • Obserwator powinien być w naturalnym środowisku badanych.

• 5. Każdy obserwator jest częścią globalnego pola działań grupy.służą do zbudowania „Trójwymiarowej przestrzeni Symlog”. agregacja spostrzeżeń. Festingera.STRATEGIE PARTYCYPACJI A OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA 4./ kto wobec kogo działa/ porozumienie( act/ non)/ kierunek działania/ opis działania/ akceptacja/ brak akceptacji.) • Pomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog.BALES. Notatki na standaryzowanych formularzach. teorii dystansu L. 1 . teorii pola Kurta Lewina. brak uprzywilejowania w konstrukcji całego badania. do grupy . Bales stawia obserwatorów w polu interakcji na równi z innymi członkami grupy. rola obserwatora staje się nadrzedna i ingeruje się w interakcje w grupie. wyobrażenie o tym do kogo odnosi się ta interakcja( do siebie.do innego. Zawiera 26 cech działań. SYMLOG Narzędzie stworzone przy wykorzystaniu tez psych analitycznej. Ten zakodowany zapis służy do wypełnienia Karty zapisy interakcji”. sesje powtarzane. • Faza 1: obserwacja bez uczestnictwa w interakcjach w grupie. • Faza 2: obserwator udostępnia zapis grupie w formie komunikatu. które przyporządkowuje się jednej z 5 częstotliwości. MODEL BADAŃ PRZEZ WSPÓLNE DOŚWIADCZANIE • Rola obserwatora: równoprawny uczestnik obserwowanych wydarzeń. do społeczeństwa.do kilku godzin. • Założenie pełnej jawności badania. Obiektywny rezultat osiąga się przez uśrednienie subiektywnych spostrzeżeń uczestników interakcji w grupie. • Gotowość do współpracy w grupie • Stadium 1: Komunikowanie się i planowanie.określenie pyt badawczych i celów. potem kiedy badanie są informowani obserwacji. Czas trwania.„czas. • Wprowadza się kilku obserwatorów.badani siedzą w pomieszczeniu przy stole. sześcianu w którym przecinają się 2 wymiary: a) Pozytywny(przyjazny) – negatywny( nieprzyjazny) b) Ofensywny( instrumentalnie kontrolowany) – defensywny( emocjonalnie ekspresyjny) c) Zwierzchni( dominujący) – podporządkowany( podległy) • Symlog jest obserwacją systematyczną.i Karty zapisy interakcji”.. • Symlog dąży do połączenia ujęcia rozumiejącego z zapisem statystycznymPomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. Jest to uciążliwe i stanowi ograniczenie tej techniki. Warunki są zbliżone do laboratoryjnych. Rola obserwatora: w 1 fazie jest niezależny – znajduje się w osobnym pomieszczeniu. grupa pracuje nad nim.

Ponieważ negocjacje z badanymi odbywają się poza terminologią socjologiczną. Język. by potrafił zintegrować osobistą wiedzę z teoretyczną. ocena postępu w badaniach i adekwatności metod. długi czas badania.• • • • • • • • Stadium 2: działanie i doświadczanie. • Procedura badawcza. Znajduje się on w stos podrzędnym wobec grupy która musi wprowadzić go w krąg własnych znaczeń.: bad. Decydujący głos o wersji ostatecznej opisu należy do badanych. więc należałoby przetłumaczyć ten język na język socjologii aby badanie zyskało rzetelność.dużo cykli badawczych. Touraine’a. celu i porządku i wyników badania ma charakter wymiany m-dzy badaczem i badanymi w interakcjach poziomych. a drugi w opozycji. c) Badacz nie udaje że jest „przeźroczysty”. Perspektywa badacza stanowi płaszczyznę mediacji między grupą działaczy danego ruchu społecznego a ruchem społ do którego odnoszą się działania grupy. Stadium 5: integrowanie. „wtapia się” on w badaną rzeczywistość i zawiesza posiadaną wiedzę o problemie. 6. Ustalanie treści. wymaga zgody uczestników na udział w bad.zbieranie danych Stadium 3: refleksja. Wtedy „zostawiamy” pierwotną wersję jezykową. Stadium 6. Jeden solidaryzuje się z poglądami grupy. Jego obecność jest wyraźna. kompensujące obciążenia np.) • Daleko posunięta ingerencja jest możliwa gdy: a) Przewaga kompetencji poznawczej socjologów 1 . Badacz staje się liderem grupy. Badacz musi się pilnować aby oddzielając kolejne fazy badania.rozluźnienie rygorów dyskursu naukowego.badacz wycofuje się z doświadczenia i analizuje materiał tylko na podst tego materiału i własnych doświadczeń. • Badacze wytwarzają wiedze socjologiczną w trybie interpretacji negocjowanej. • W jednej grupie jest 2-óch badaczy. rozpoczyna cykl pracy z grupą. Zastosowanie: badanie elementów rzeczyw społ o znacznej dynamice złożoności nawarstwiających się zdarzeń np. potrafił zawieszać zdobytą wcześniej wiedzę na rzecz osobistego doświadczenia a w następnej fazie. metarefleksja na temat całego cyklu. kierunki ideologii i myślenia artystycznego. „gęstość” opisu(minimalne zubożenie sensu zjawisk) b) Badacz narzuca grupie siebie w roli badacza.odniesienie do wiedzy teoretycznej. jest on po stronie socjologii. Cechy charakterystyczne: a) otwartość. Przewidziane gratyfikacje niepieniężne.jawna. INTERWENCJA SOCJOLOGICZNA • Metoda związana z aparatura pojęciową i orientacją poznawczą A. • Metoda ta wymaga oddzielenia funkcji badacza: agitatora i sekretarza( później koryguje się nazewnictwo na interpretatora i analityka. Jednak czasem nie można przeprowadzić tego procesu z powodu radykalnej odmienności racjonalności uzgadnianych w opisie. zakresu. Stadium 4: ocena. ruchów społ.połączeni treści doświadczenia i wiedzy o przedmiocie badań.

e) Rola badanych.BADACZ JAKO STRONA NEGOCJACJI. zadaniowy charakter grupy stworzonej na potrzeby interwencji • • Zalety interwencji: umożliwia obserwacje treści światopoglądowych w warunkach presji różnych opinii. sytuacja badania nie ingeruje w te role. uzasadnia podejmowane działania w opinii badanych i uniemożliwia przerwanie obserwacji przez badanych. budowane przez uczestników.sonda to problem zlecenia przez zarząd administrowania budynkiem za wynagrodzenie. • Obserwacja szczególnie skuteczna w badaniach nad strukturą komunikacyjną( samorząd) • Założenia i postulaty: a) Regulacje formalne konstruujące grupę składają się na typ idealny.b) Rola badacza jako nosiciela tożsamych cech kulturowych z badanymisą w tej samej społ-kult rzeczywistosci. lecz przede wszystkim jako uzupełnienie metod o wyższej kontroli badań Przykład badania: obserwacja wspólnoty mieszkaniowej. Wyodrębniono w toku obserwacji 4 praktyki które odsłoniły fakt.strony. c) Celowy.sondy. 7. badacz nie może narzucić problemu. c) Rola obserwatora. Problem. Wtedy można odsłonić wachlarz działań przystosowawczych stosowanych w praktyce samorządowej. musi się pojawić spontanicznie. iż dyrektor wykorzystywał osobiste wpływy w celu zmiany stanu prawnego( niewygodnej 1 • • . d) Technika stosowana do studiów przypadku. pism interwencyjnych) • Zalety: a) Obserwacja naturalnej struktury w działaniu . c) Treściowy „problem” stanowi rodzaj sondy( obserwacja sposobów jego artykulacji i rozwiązań) d) Rola badacza jako uczestnika zainteresowanego rozwiązaniem problemu. Są one pomocne w formułowaniu hipotez na temat struktury i dynamiki przekonań np. badania samorządu. zbiór protokołów.-prezentuje praktyczne środki w rozwiązywaniu problemów b) Zaciemnieniu strategii działan grupowych zapobiega wybór ogólnego problemu. materiałów prasowych. Rola ta jest określona przez oczekiwania normatywne danego typu problemu. f) Rozluźnienie rygorów dokumentacji obserwacji( nieokreślony czas. (badacz wykrywa odchylenia od typu idealnego) b) Badanie ujawnia alternatywne wobec formalnych kanały komunikacyjne.występują w swoich rolach zawodowych. Wady: a) Niemożność kontrolowania czasu obserwacji b) Problem musi pojawić się w polu zainteresowań badanych. c) Problem musi być istotny dla działania organizacji samorządowej. Zorganizowanie dyskusji wokół osi konfliktu ujawnia procedurę konstruowania argumentacji racjonalizujacej Wyniki interwencji mogą pomóc w odpowiedzi na pytanie: jak doszło do powstania konkretnego konstruktu ideologicznego. gdzie badacz wystąpił w roli członka zarządu wspólnoty.

W ten sposób chronią się przed kwestionowaniem ich statusu i kompetencji. odgradzaja się. • 3 rodzaje zamierzeń badawczych metody obserwacji: a) Cel. Obserwacja systematyczna a niesystematyczna 1 . c) Nie tylko opis zachowań. bez względu czy te sytuacje zostały stworzone umyślnie dla celów eksperymentu. ale też teoretyczne wyjaśnienie przez ukazanie przesłanek i ich obiektywnych następstw. a zarazem obiektywne znaczenie społeczne. 1. by stały się one kategoriami porządkującymi obserwację. obejmujacym wymiary i determinanty tego zachowania. Badacz świadomie wywołuje konflikt posługując się prowokacją. • Przedmiotem obserwacji jest zachowanie. pozbawiającej go monopolu na zarządzanie nieruchomościami i konieczność sprawozdania finansowego na zebraniach wspólnoty mieszkaniowej. Z kolei rola badacza jako uczestnika i jako obserwatora jest konfliktowa.) Wątpliwości natury etycznej.Metody obserwacji • Obserwacja dotyczy konkretnych zachowań działań i interakcji symbolicznych w sytuacjach społecznych. Mayntz. Jednak samorządy sprawujace władzę.wyłącznie opis zachowań b) Analiza zależności empirycznych m-dzy zachowaniami a sytuacją. • Błędem jest przypisywanie danym z obserwacji znaczenia zgodnego w własnymi doświadczeniami obserwatora. • Badacz musi rozumieć język w danym syst społ-kult. • Obserwacja musi opierać się na ogólnym modelu zachowania społecznego. • Obserwacja wymaga rozumienia lub trafnej interpretacji subiektywnego sensu oraz społecznego znaczenia określonego działania. które ma określony sens subiektywny. Taka ”prowokacja socjologiczna” nie stanowi wykroczenia przeciw dobrym obyczajom. tworza bariery.technika ta jako rodzaj wiwisekcji na działającym obiekcie.• ustawy. • Konieczne jest zdystansowanie badacza od przyswojonego sensu i przyjęcie rozumowania grupy. co sprawia wrażenie technicznych kompetencji. czy powstały spontanicznie.

Systematyczna -dokładnie zdefiniowana sytuacja społec -gdy kategorie są uporządkowane.przykład-analiza interakcji Balesa(patrz.określone sekwencje zachowań -na podstawie rozwiniętej teorii -podporządkowana kategoriom określającym każdy przedmiot obserwacji( inne nie są brane pod uwagę) .ustalenie jednostki obserwacji -warunki początkowe są kontrolowane .zoperacjonalizowane zmienne w postaci wskaźników obserwowalnych .1)teoria działania w grupie to następstwo akcji i reakcji związanych z rozwiązywaniem 4 problemów funkcjonalnych systemu: Konieczność dostosowania do syt zewnętrznej Potrzeba kontroli instrumentalnej lub dostosowanie się do wymogów związanych z wykonywaniem zadań Uwzględnienie potrzeb członków systemu Integracja członków systemu 2 .SYMLOG str.

-wymóg minimalnej systematyzacji: Ustalić związek między zachowaniem a sytuacją. -to badanie ma służyć uwiarygodnieniu określonych tez i dostarczeniu argumentów na poparcie ogólnych założeń teoretycznych -obserwacja niesystematyczna to badanie eksploracyjne na nowych obszarach socjologii. niebezpieczeństwo uzyskania informacji przypadkowych -przykład-badanie Whyte’a ”Street corner society”.mało selektywna. Obserwacja nieuczestnicząca a uczestnicząca. 2. . 2 . nieokreślone sytuacje -charakter otwarty.Obalenie tezy o dezorganizacji slumsów w miastach USA.powtórzenie badania jest raczej niemożliwe i dlatego rzetelność danych jest trudna do określenia. mało wybiórczy uwzględnia wszystkie dziejące się zachowania .Niesystematyczna . Określic strukturę pozycji społecznych Ocena sytuacji + intencje osoby działającej motywuje jej zachowanie.kult. Każda sekwencja zachowań ma obiektywne następstwa dla jednostek i syst społ-kult.gdy mało usystematyzowane kategorie obserwacji. Okr warunków wywołujących zawsze określone działania. Celem było rozeznanie. kontekstem sytuacyjnym systemu społ.

• Stosuje się gdy badacz może wejść w rolę członka grupy( np. procesach • Sytuacje laboratoryjne oraz • Bierze na siebie 1 lub kilka ról z wszystkie „ogólno dostępne” badanego syst społ-kult • Nie wymaga systematycznego • Wgląd w naturalne zachowanie planu obserwacji ludzi w specyficznych sytuacjach i zrozumienie ich subiektywnego • Ułatwia standaryzacje sytuacji sensu społecznych i rejestracje wyników bo badacz nie bierze udziału w • Świadoma refleksja własnego obserwowanych procesach i ma doświadczenia jako nosiciela danej dużo czasu na notatki roli i wiedza o komplementarności swego zachowania względem • Badacz koncentruje się tylko na zachowania innych. Wtedy rola nie zmieni toku wydarzeń( wadaspołeczna służy obserwatorowi za jego obecność może powodować przebranie. empiryczna jest niewielka • Tego typu obserwacja w • Przybranie roli może być sytuacjach naturalnych jest sposobem na poznanie możliwa gdy obecność obserwatora interesujących sytuacji. włóczęgów. 2 . Niezgoda. kamuflaż watpliwą trafność wyników.Nieuczestnicząca Uczestnicząca • Obserwator rejestruje procesy „z • Bezpośredni udział obserwatora w zewnątrz”.). rozdz. Nels Anderson badając trampów. uczestnicząca i nieuczestnicząca A.) • Przybrana rola ma umożliwić uzyskanie odp na co najmniej część pytań • Rola ma umożliwic optymalne zdobywanie informacji • Rola nie może wymagac zbytniego nakładu czsu i pracy • Zachowanie dystansu wobec roli Malikowski. nie ma na nie wpływu.5 3. ze zmiana zachowania jest mało prawdopodobna. Obserwacja niesystematyczna( niekontrolowana). • Członkostwo może być pełne( wykonywanie tych samych czynności co członkowie grupy przez cały czas obserwacji) lub też częściowe(uczestniczenie tylko w pewnych zachowaniach) • nieświadomość grupy o celach badacza sprawia. nie bierze udziału w syt. Niekontrolowana obserwacja uczestnicząca. robi notatki na bieżąco (zaleta) • Poznanie systemu ról • W naturalnych warunkach jest • Zastosowanie: poznanie zdany na wewnętrzną dynamikę społeczności o której wiedza wydarzeń. obserwacji.

wyznanie. Przebywanie w pewnym kręgu ogranicza orientacje co do zachowania jednostek spoza kręgu. • We wczesnej fazie pracy w terenie należy notować szczegóły. niemożność uchwycenia tych samych faktów B.” • Obserwacja nieuczestnicząca jest zwykle ”quasi. płeć. ponieważ nie istnieje rola społeczna :”stała obecność przy działaniach grupy bez uczestnictwa w tej działalności. żyli jako członkowie rodzin. czasami przyjmując postawę obserwatora lub przeprowadzić wywiad. zawód. hipotezy i plan badań. Należy zapisywać wszystkie zaobserwowane zdarzenia. grach i zabawach lecz wiadomo było. Problem kontroli obserwacji uczestniczącej i nieuczestniczącejniepowtarzalność doświadczenia.przestaje być obcy. • Podstawowy dokument. • Analiza notatek i podciągniecie pod odpowiednie kategorie. które są nieosiagalne poprzez zwykłe przyglądanie się z zewnatrz.trudna do przeprowadzenia. że ich celem jest zbieranie informacji. w formie dziennika. Przykład: badania La Playa nad rodzina robotniczą oraz Lyndów( Middletown). że jakieś zdarzenie jest tak szczególne że utkwi nam w pamięci i nie trzeba go zapisywać.Książka obserwacji terenowych. liczebność grupy. • Zapisywanie obserwacji i interpretacji tych obserwacji.• • • • Członkostwo pozwala na dostep do źródeł informacji. Ewentualne poprawienie błędów. zamyka przed nim wiele źródeł informacji. Wady: ograniczenie zakresu możlliwości obserwacji zdarzeń.uczestniczącą” • Dlatego obserwator nie musi przyjmować całej roli. uczestniczyli w działaniach . Zaangażowanie emocjonalne sprawia. przy zastrzeżeniu ich oddzielnego zapisu i połączeniu potem za pomocą odsyłaczy.) 2 . dochód itd. Zajmowanie przez obserwatora okr szczebla w hierarchii władzy lub prestiżu. że obserwator traci obiektywizm. aby nie stały się oczywiste i mało zauważalne. • Analizowanie sprawozdań przez osoby „z zewnątrz” • Uzupełnienie przez formularze do zapisywania obserwacji (wiek. ale brac udział w wiekszości działań grupy. na tyle. • Nie wolno zakładać. Konstrukcja obserwacji • Problem badawczy. Niekontrolowana obserwacja nieuczestnicząca • Całkowicie nieuczestnicząca jest b. lub wpisywanie do odpowiednich rubryk obserwacji dotyczacych każdego problemu. • Notowanie na bieżąco • Dzienne sprawozdanie musi być wyczerpujące. na ile jest się ich uczestnikiem. • Role przyjmowane przez badacza: a) Ktoś obcy-członkowie grupy mogą swobodniej mówić o kłopotach i delikatnych sprawach b) Słuchacz c) Uczeń d) Uczestnik.

4. Obserwacja systematyczna (kontrola nad obserwatorem i obserwowanym) • Należy rozważyć, czy a)sytuacja naturalna, czy sztuczna, b) czy badani wiedza że są obserwowani czy nie wiedza • Przeprowadzenie badania przez kilku obserwatorów, każdy notuje inny typ zachowań. • Wykorzystanie taśm magnetofonowych i notatek. • W sytuacji naturalnej, gdy badani wiedza, ze są obserwowani, najlepiej badać małą grupę, ponieważ skrepowanie sytuacja obserwacji znika po jakims czasie i badani zachowuja się normalnie. • Ograniczenie zniekształceń dzięki kontroli obserwatora za pomocą technik synchronizacji(obserwacja zespołowa, filmy, taśmy, plany wywiadów,kwestionariuszy, precyzyjna kategoryzacja umożliwiajaca szybkie klasyfikowanie i symbolizowanie zachowań.) • W sytuacji laboratoryjnej, obserwator i obserwowany są kontrolowani. Sytuacja jest sztuczna, lub się nią manipuluje, wprowadza bodźce. Standaryzacja jest jak największa. • „Rola obserwatora” to nie tylko możliwość wpływu na zachowanie jednostek/grupy, ale też możliwość wpłynięcia na ostateczne wyniki badań 5. Obserwacja uczestnicząca Warunki poznania naukowego: 1) Obiektywna: nieskażona postawami obserwatora, uwarunkowaniami intelektualnymi rozumienia i oceny przedmiotu obserwacji. Brak wpływu stanów emocjonalnych na wyniki obserwacji. 2) Ma ujmować fakty nie zniekształcone: Unikanie sytuacji gdy obecność badacza ingeruje w obserwowany przedmiot, który ulega przekształceniom. Obserwator jest zależny od zmian przez siebie prowokowanych, co fałszuje obserwację. 3) Wyczerpująca: dąży do ujęcia wybranych elementów określonej całości. Musi obejmować najdrobniejsze szczegóły ważne dla założenia naukowego. 4) Wnikliwa: równoczesne obserwowanie elemetów przypuszczalnie ze sobą związanych, ich kolejność i zmiany im towarzyszące. 5) Warunek maksymalnej rzetelności etycznej obserwatora: nie wolno mu dbać aby fakty potwierdzały słuszność jego poglądów. Dwa typy obserwacji uczestniczącej • „Obserwator- uczestnik”Badacz dąży do pozyskania zaufania członków grupy po to by nie prowokować swoją obecnościa zmian w naturalnym zachowaniu. Badacz jest najpierw obserwatorem potem jest uczestnikiem grupy. Obserwator- uczestnik.

2

• „Uczestnik – obserwator” Naturalny członek grupy przyjmuje na siebie dodatkową rolę badacza obserwatora. Najpierw jest uczestnikiem a potem obserwatorem w sposób utajony przed innymi członkami. • Zalety obserwacji uczestniczącej: a)Znika stosunek obcości do obserwatora b)Obserwator przez aktywne uczestnictwo w grupie może przyswoić sobie elementy właściwe członkom grupy. c) Traktowanie obserwatora jako „swojego” i jego udział w życiu osobistym badanych, ułatwia obserwację i uzupełnia dokumentację. d)Poszerzenie obszaru rzeczowego informacji poprzez czsowe przedłużenie obserwacji. • Wady obserwacji uczestniczącej: a) Gdy badacz jest wysoko w hierarchii grupy istnieje mozliwość manipulowania jej członkami. b) Zajmowane stanowisko utrudnia obserwację zachowań jednostek znajdujących się poza zasięgiem stanowiska obserwatora. c) To co dla obserwatora z zewnątrz może być manifestacją cech swoistych grupy, dla obserwatora- uczestnika staje się nieznaczącym zachowaniem. d) Niebezpieczeństwo przedstawiania faktów na korzyść grupy. e) Przeciwne opisywanie obserwowanych zdarzeń. f) Konformizm i korzystne przedstawienie grupy pod wpływem nacisków wewnętrznych. • Propozycje przeciwdziałań: a) Notowanie tylko faktów obserwowalnych a nie impresji, uogólnień. b) Szeroki stosowanie technicznych środków zapisu, kontrolujących obserwatora i obserwowanych. c) Konsultowanie materiału z ludźmi z zewnątrz. d) Organizowanie badań zespołowych o mieszanym składzie obserwatorów, ludzi z zewnątrz. TEMAT6: Analiza dokumentów wobec danych urzędowych 1)Sułek „Socjolog wobec danych urzędowych” I Natura , rodzaje i interpretacja źródeł urzędowych Określenie dane urzędowe jest nieprecyzyjne ponieważ nie tylko urzędy tworzą dane , bardziej precyzyjna jest nazwa „ dane instytucjonalne” . Jednak nazwa „dane urzędowe „ zakorzeniła się w języku. Socjolog nie wywołuje danych w terenie lub laboratorium lecz zastaje je w instytucjach , bibliotekach etc. Źródłem w którym dane urzędowe są zawarte , są dokumenty (materiały pisane). Swoistości nadaje im fakt , iż są one produktem działalności instytucji. Metodologiczne wymiary zróżnicowania danych urzędowych:

2

1.Część danych powstaje w instytucjach wyspecjalizowanych w ich zbiorach , dane te stanowią główny produkt i cel działalności tych instytucji. Poważna część danych powstaje w instytucjach o innych celach.Tam dane służą potrzebom instytucji , ale stanowią efekt uboczny ich działania. Różnienie to ma znaczenie dla jakości tych danych oraz dla ich dostępności 2.Dane urzędowe różnią się w wymiarze dynamiki. Jedne są wynikiem ciągłej rejestracji zdarzeń (np. samobójstwa). Inne stanowią zapis wydarzeń pojawiających się w określonym rytmie(np. liczebność w pielgrzymkach). Jeszcze inne są zapisem wydarzeń powtarzających się nieregularnie. Tworzy to problemy dopasowania momentów obserwacji ze względu na przebieg badanych procesów , porównywalności miar i wskaźników zjawisk rozciągniętych w czasie. Problemy te nie dotyczą zjawisk jednokrotnych. 3.Dane urzędowe dotyczą różnych poziomów analizy socjologicznej- indywidualnego i grupowego Badania dotyczące jednej jednostki badania badacz ma do czynienia w badaniach monograficznych , ale dane urzędowe dotyczą zwykle poziomu zbiorowości. Znaczenie tego rozróżnienia ukazuje się gdy formułuje się zależności pomiedzy zmiennymi z różnych poziomów i chce się wnioskować z jednej zależności od drugich. 4. Dane urzędowe to najczęściej dane obiektywne: -rejestrują zachowania(np. chodzenie do kościoła ) - łatwo rozpoznawalne atrybuty(np. wysokość , waga poborowego) - czasami dyspozycje ( czytanie , pisanie) - czasami stany świadomości ( np.. głosowanie) - stany psychiczne (np. karta chorób psychicznych) Na podstawie obiektywnych danych można wnioskować o subiektywnych stanach rzeczy. Dla tych w istocie celów się je analizuje , traktowane są jako podstawa do wnoskowania. Wnioskowanie z danych urzędowych o „obiektywnych” stanach rzeczy jest na ogół mniej zawodne. 5. Szczególnym rodzajem materiałów urzędowych są akty normatywne Zakreślają one normatywne ramy życia społecznego. Wiedza w nich zawarta nie może być ani prawdziwa ani fałszywa , natomiast normy te mogą być przestrzegane lub nie. Interpretacja danych urzędowych: Warstwy znaczące 1.Treści wypowiedziane explicite 2.Treści przemilczane 3.Forma wypowiedzi- jej elementy pozatreściowe

2

w którym informacje sformułowano . 3.Ad1. Czasami brak rejestracji świadczy o jego powszechności i zniechęceniu do rejestracji. Opis procesów społecznych W badaniach procesów długofalowych są często materiałem jedynym.3 Wszelkie aspekty dokumentu od języka . POMIAR WZROSTU POBOROWEGO i zależności w stratyfikacji( badania antropologiczne . Możliwość i prawomocność takiego wnioskowania uzależnione jest od zdrowego rozsądku . dziełem twórczego umysłu 2. że źródła zawsze rejestrują zjawisko danego rodzaju. W socjologii na ogół wykorzystuje się tylko tę warstwę. Obserwacja pośrednia Gdy zjawiska nie można obserwować bezpośrednio lub gdy obserwacja innymi sposobami jest bardzo trudna. o tym co mówi się wprost. w łączeniu wskaźników z indicatum a) wskaźnik – element szerszego syndromu np. Z treści wnioskuje się o tym . tendencje do zawierania małżeństw mieszanych ( dane urzędowe) jako składowa szerszego procesu integracji międzygrupowej b) wskaźnik – nie jst elementem zjawiska NP.do gatunku papieru II Zastosowania danych urzędowych 1.2 Podstawa wnioskowania o zjawiskach społecznych może być też milczenie źródeł. Wyróżnia się 2 rodzaje wnioskowania a) z braku danych wnioskuje się o nie zajściu zjawiska lub małym natężeniu Wnioskowanie z milczenia źródeł łatwo prowadzić może do fałszywych wniosków albowiem zakłada . zależność wykształcenie rodziców a wzrost) Ad. Interpretacja sprowadza się do odebrania tych informacji. b) milczenie jako mniej lub bardziej świadome powstrzymywanie się od mówienia . Źródło problemów i hipotez Weber korzystając ze statystyk pisał „etyke protestancką” . Samo przemilczenie może być podstawą wnioskowania o zjawiskach za nie odpowiedzialnych. 2 . Rzadsze są sytuacje w których z treści dokumentu dowiadujemy się o zjawiskach o których dokument nie mówi wprost. Pewne dane są starsze od samej socjologii. Same dane nie generują hipotez – te są produktem iluminacji . przemilczenie. Ad. co stanowi jego odniesienie przedmiotowe .

6. Czasami dokumenty stają się elementem gry .ma to znaczenie dla interpretacji zebranego materiału.) 9. Sprawdzanie hipotez o zależnościach Na podstawie danych urzędowych ustala się zależności grupowe 5. Opis normatywnych ram życia społecznego Analiza aktów prawnych i im pokrewnych pozwala opisać normatywne zasady życia społecznego III Ograniczenia i trudności w korzystaniu z danych urzędowych 1. tradycji .4. 8. Przeciwdziałaniu takiemu zjawisku sprzyja jednolity system ewidencjonowania 3. Ograniczona porównywalność danych urzędowych a) Różnice w stosowanych definicjach i zasadach klasyfikacji b) W różnych okresach lub obszarach występują różnice w sprawności i rzetelności urzędowych rejestracji c) Szeroko rozumiane zmiany w społeczeństwie ( zmiany w zachowaniach . Nieznajomość istniejących źródeł urzędowych Nie zawsze wiadomo że istnieją jakieś dane urzędowe czy/lub jakaś instytucja zbiera takie dane. walki.Urzędowych charakter kategoryzacji danych Dane nie są gromadzone dla celów naukowych i kategorie w których dane te ujmuje się nie muszą więc być zgodne z kategoriami w których sformułowano pytania i hipotezy. 5 Nieznajomość okoliczności zapisu W badaniach naukowych dane zbierane są wedle przyjętych metodycznych zasad . Kiedy wykorzystuje się istniejące materiały to okoliczności zapisu nie są znane i nie można ich uwzględniać w interpretacji tych danych. Rzetelność danych urzędowych Źródeł nierzetelności szuka się w społecznym procesie ich tworzenia a) Rejestracja faktów z otoczenia instytucji odbywa się za pomocą metod jednak zawsze rejestruje je człowiek a dalej instytucja i jej funkcjonariusze b) Gdy dane urzędowe opisują działalność samej instytucji i jej wyniki . pierwszorzędnym czynnikiem wpływającym na ich rzetelność staje się struktura instytucji.Niedostępność danych urzędowych Instytucje i urzędy nieraz nie udostępniają pewnych danych 4. Selektywny charakter danych urzędowych Dane urzędowe często opisują nie całą zbiorowość lecz tylko jej fragment. 7. Agregatowy charakter danych urzędowych 2 . Pojawia się pytanie czy zbiór opisanych tam jednostek jest reprezentatywny dla szerszej zbiorowości. Ich przełożenie może okazać się uciążliwe. prawa etc. Brak istotnych danych urzędowych 2.

postawom. Dobrze zawsze jest przeglądać statystyki powiązane z obszarem zainteresowań badacza.porównawcza Śledzenie rozwoju form społecznych w czasie oraz międzykulturowe porównania procesów rozwojowych. Do wielkiej ilości szczegółów dobrze jest przyjąć typy idealne. ocenom sytuacji. że wzorce zachowań na poziomie grupowym nie odzwierciedlają zawsze wzorców na poziomie indywidualnym. Analiza historyczno. co najmniej jako uzupełniające źródło danych. s. Charakteryzuje się wówczas własnością tych jednostek – zależność ekologiczna . Źródła historyczne wymagają potwierdzenia np. bo tworzone przez setki lat. Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. Istniejące dane statystyczne często mogą dostarczyć kontekstu historycznego . Mayntz inni. że istniejące statystyki powinny być zawsze brane pod uwagę .192-211 ⇒→ Założenia i ogólna problematyka analizy treści: → w tym.Dane urzędowe są zwykle dostępne w postaci zagregowanej(najczęściej na poziomie jednostek terytorialnych) . Źródłem takich danych są ogromne . Makrostrukturalne uwarunkowanie Im większa demokratyzacja tym większe zaufanie do instytucji i wieksza rzetelność podawanych informacji. samobójstwa Durkheima) Jednostki analizy Często w istniejących danych statystycznych jednostką analizy nie jest osoba ale grupa . przez potwierdzenie przez inne źródło Do analizy danych historycznych przydatne jest pojęcie rozumienia Wezera. Socjologowie najczęściej interesują się zależnościami między własnościami ludzi i zależnościami między tymi własnościami 10. swojej wiedzy oraz milcząco przyjmowanym założeniom otaczającego świata → analiza materiału językowego pozwala więc na wyciąganie wniosków dotyczących indywidualnych oraz społecznych zjawisk niejęzykowych 2 . Tworzy to problem . Warszawa 1985. czy pojęciowego w którym można umieścić oryginalne badania. poglądy i uczucia osób badanych by móc prawidłowo je interpretować. Badacz musi być w stanie przyjąć rozumowanie . Istniejące statystyki mogą być źródłem zasadniczych danych dla naukowych badań społecznych ( np.okoliczności . 2)Analiza istniejących danych statystycznych (Babbie) Metoda ta jest szczególnie istotna ze względu na to . co mówią i piszą ludzie dają świadectwo swoim dążeniom. TEMAT7:ANALIZA TREŚCI R.

zainteresowań i uznawanych wartości przypuszczalne reakcje odbiorcy na komunikat cechy systemu społ – kult. systemach wartości) →proces zmian (rozciągnięty w czasie) powstały specjalnie (do konkretnego badania) →badani tekstem muszą stanowić reprezentatywną próbą → posługiwanie się próba jest konieczne również w przypadku. • systematyczność to warunek trafności wyników • subiektywne i impresyjne interpretacje teksu są w sensie naukowym nierzetelne → przed przystąpieniem do analizy treści należy: dokonać analizy empiryczno – systematycznej (język zrozumieć) kontekst sytuacyjny → Wnioski niejęzykowe (zmienne): nadawca tekstu • intencje • system wartości • cechy osobowości założone przez nadawcę cechy odbiorców. w jakich okolicznościach określone postawy.. decydują pytania badawcze MATERIAŁ TEKSTOWY: powstały niezależnie →zbierać dane o przeszłości (postawach. wartości itp. która w sposób zobiektywizowany i systematyczny ustala i opisuje cechy językowe a wnioskuje o niejęzykowych własnościach ludzi i agregatów społecznych. przekonaniach.→ aby owo intuicyjne rozumienie służyło celom analizy naukowej musi zostać: • wyeksplikowane • usystematyzoane • zobiektywizowane → Analiza treści to technika badawcza. intencje. która mówi. gdy ogół tekstów jest zbyt duży do analizy całości DOBÓR PRÓBY – szczególne problemy: 3 . które bierze pod uwagę formułując komunikat • poziom wiedzy. z którego należy wybrać materiał do analizy. Przyjmują określone formy językowe Metody analizy treści  Etapy analizy treści: 1) podbudowa teoretyczna → o wyborze tej techniki powinien decydować temat → najważniejsza przesłanka sensownego posłużenia się analizą jest: • SFORMUŁOWANIE HIPOTEZY • teoria dobór materiału tekstowego → jakie teksty stanowią zbiór generalny. w którym tekst powstał lub do którego jest adresowany → wnioski muszą znajdować oparcie w teorii.

co oznacza potwierdzenie bądź obalenie hipotez wyjściowych Trafność i rzetelność 3 . które w schemacie analitycznym występują oddzielnie → w końcu za pomocą metod statystycznych weryfikuje się istotność stwierdzonych różnic. III – wybór artykułów na dany temat) → Następuje operacjonalizacja zmiennych zawartych w hipotezach – etapy: określenie jednostek tekstowych. operacyjna)→klasa podobieństwa semantycznego → w toku klasyfikacji ostatecznie decyduje intuicyjne rozumienie języka przez osobę dokonującą analizy Obliczanie. która nas będzie interesować Wymogi formalne schematu kategorii: podział na kategorie musie być dokonany wg jednolitej zasady klasyfikacji kategorie muszą spełniać warunek rozłączności podział na kategorie musi być wyczerpujący Gotowy schemat: → każda kategoria→generuje określoną klasę znaczeń związaną z określonym wymiarem treści: kategoria (def. II – wybór nr. z którego ma być wybrana może uniemożliwiać swobodne manipulowanie jednostkami zgodnie z zasadą doboru losowego dlatego wybiera się na ogół metodę doboru wielostopniowego (np. I – wybór właściwych gazet. weryfikacja hipotez: → porównanie tekstów z punktu widzenia ich ogólnej charakterystyki wymaga często sporządzenia indeksu uwzględniającego zbiorczo te różne wymiary treści. budowania indeksu. które będą przedmiotem postępowania analitycznego opracowanie kategorii analitycznych jako podstawy klasyfikacji treści 3) Określenie jednostek analizy • słowa • części zdań • zdania • akapity } + kontekst • artykuły • książki • audycje radiowe → wybór zależy od tematu 4)Opracowanie kategorii analitycznych zmienne zawarte w hipotezach (wiążą konfiguracje językowe)→kategorie treściowe→konfiguracje językowe (stanowią wskaźniki tych zmiennych) → schemat kategorii analitycznych ma zawsze charakter wybiórczy – chodzi o odpowiedź na określone pytanie Budowa schematu kategorii – logiczne wymogi → zaczyna się od ustalenia wymiarów treści.zbiór.

→ analiza treści jest rzetelna wówczas. w której zaznacza się obecność lub nieobecność odnośnych wyrażeń w każdej jednostce tekstowej oblicza się względną częstotliwość kategorii w tekście np. ANALIZA KONTYNGENCJI → służy do określenia szczególnej struktury asocjacji (skojarzenia) między różnymi pojęciami → do tekstów powstających spontanicznie → należy wyłapać wyrażenia występujące w skojarzeniu z częstotliwością wykraczającą poza prawdopodobieństwo losowe Etapy: wyodrębnienie materiału tekstowego (podzielenie na jednostki) mniej lub bardziej sztuczne stosownie do pytań badawczych ustalić kategorie analityczne sporządzenie macierzy danych. aby wykluczyć wpływ postaw osoby kodującej na proces analizy następnie wszystkie zdania zawierające neutralne symbole obiektów postaw przekłada się wg przyjętej formuły na zdania proste. gdy określamy częstotliwość występowania pewnych treści w analizowanych tekstach ANALIZA OKREŚLEŃ WARTOŚCIUJĄCYCH – METODA OGÓLNA: → założenia – 4 warunki wstępne: wskazanie wyrażeń określających obiekty postaw (rodzina. demokracja) i syntaktycznie (forma. A = 70% a wartość oczekiwana PAB 3 . gdy ta sama osoba dwukrotnie kodując ten sam tekst lub różne osoby kodują go niezależnie od siebie uzyskują te same wyniki Co wzmacnia rzetelność / ogranicza subiektywność? jednoczesne i precyzyjnie zdefiniowane kategorie wyraźne reguły zaliczania analizowanych jednostek do poszczególnych kategorii + przestrzeganie ustalonych reguł postępowania przez osoby kodujące → trafność analizy treści jest trudna do sprawdzenia w celu sprawdzenia trafności stosuje się: eksperyment grupy o znanych właściwościach trafność prognostyczną trafność teoretyczną Niektóre metody ilościowej analizy treści → z ilościową analizą treści mamy do czynienia wówczas. aby lepiej uwidocznić określenia wartościujące te obiekty postaw dla każdego obiektu postaw sporządza się osobną tabelę kodową i nanosi się na nią wszystkie przekształcone zdania zawierające dotyczące go określenia. stanowiącą jego przedmiot szacuje się ilościowo. Następnie w każdym z tych zdań ocenę obiektów postaw. x jest dobry zidentyfikowanie konstrukcji różnych syntaktycznie jako równoznacznych (znaczenia te same) oceny dokonane przez różne osoby kodujące muszą wykazywać wystarczający stopień zgodności znaczenie wyrażeń wartościujących nie może pozostawiać wątpliwości (kontekst) Etapy metody: najpierw wszystkie będące przedmiotem zainteresowania obiekty postaw zastąpione zostają semantycznie neutralnymi symbolami (literami). budowa) z nimi powiązanych określeń wartościujących np.

gazety. nie wpływających na te zachowania. lub złożone z nich zbiory 3 . strony www. podobnie jak części. mierniki niereaktywne mogą być zarówno jakościowe jak i ilościowe. piosenki.Babbie Badania społeczne w praktyce. 3 metody badań niereaktywnych: analiza treści analiza istniejących danych statystycznych analizy historyczno porównawcze ANALIZA TREŚCI → jest badaniem zarejestrowanych ludzkich przekazów → do form przekazu odpowiednich do takiego badania należą książki.=PA × PB częstotliwość względna a wartość oczekiwana: jeżeli częstotliwość względna kombinacji jest znacząco większa lub mniejsza niż wartość oczekiwana → jest to wskaźnik ujawniającej się struktury asocjacji poznawczych → ponieważ analiza kontyngencji nie uwzględnia powiązań syntaktycznych (składniowych) między jednostkami językowymi. listy elektroniczne. czasopisma. E. listy. więc jednoczesne występowanie dwóch jednostek nie dostarcza żadnych informacji o rodzaju związków semantycznych między nimi. Rozdział 11. wiersze. z których się one składają. prawa i konstytucje. Badania niereaktywne s 341 – 353 Badania niereaktywne – metody badania zachowań społecznych. obrazy przemówienia. wiadomości na tablicach informacyjnych w Internecie.

operatu losowania • techniki doboru próby możemy wylosować próbę prostą lub systematyczną warstwową grupową Kodowanie w analizie treści: → istotą analizy treści jest kodowanie – to proces przekształcania surowych danych (zgodny z logiką konceptualizacji i operacjonalizacji) na dane w postaci standaryzowanej wg pewnych ram pojęciowych. zwłaszcza gdy więcej niż jedna osoba koduje powieść → najlepsze jest używanie obu tych metod • konceptualizacja i tworzenie kategorii kodowych → w przypadku wszystkich metod badawczych konceptualizacja i operacjonalizacja wymagają powiązania kwestii teoretycznych i obserwacji empirycznych. zewnętrznej części przekazu) – jest analogiczne do używania standaryzowanego kwestionariusza → kodowanie treści ukrytych (głębokie znaczenie przekazu) – np. jednostką analizy jest rodzina. ale dzieje się to kosztem rzetelności i ścisłości. → kodowanie treści jawnych (widocznej. Metoda ta jest bardziej przydatna do wyodrębnienia głębokiego znaczenia przekazu. charakteru narodowego. ocena na ile dana powieść jest erotyczna :). nie biorąc pod uwagę ich autorów. co jest potrzebne do obserwacji → przy projektowaniu próby potrzebne jest określenie populacji.Tematy odpowiednie dla analizy treści: → analiza treści jest szczególnie dostosowana do badania przekazów i do udzielania odpowiedzi na klasyczne pytanie w badaniach przekazów: • kto mówi i co • do kogo • dlaczego • z kim i z jakim skutkiem → tematy mogą dotyczyć np. należy dążyć do wyprowadzenia z nich ogólnych reguł powiązanych z tymi obserwacjami. • treści jawne i ukryte → badacz posługujący się analizą treści ma możliwość wyboru między trafnością a rzetelnością. „co” jest komunikowane Dobór próby w analizie treści: • jednostki analizy → to jednostka analizy kształtuje zbieranie danych i ich analizę → często jednostka obserwacji różni się od jednostki analizy np. Gdy testuje się założenia teoretyczne. a następnie do zastosowania tych reguł do innych 3 . jeśli jednostką analizy są książki to powinniśmy dobrać próbę książek. możemy także dobierać podpróby (próby z podkategorii) → potrzebny jest schemat doboru próby. poglądów politycznych czy procesu historycznego → analiza treści jako sposób obserwacji wymaga przemyślanego posługiwania się tym. co jest jednostką analizy. który będzie zawierał wszystko. to one powinny decydować o doborze wskaźników. a jednostka obserwacji pojedynczy jej członkowie →dobór próby w dużym stopniu zależy od tego. W tym zadaniu należy stosować zarówno metodę indukcyjna jak i dedukcyjną. Gdy zaczyna się od określonych obserwacji empirycznych. np.

ilorazowy) → poziom pomiaru wynikający z przyjętej metody kodowania nie musi odzwierciedlać charakteru zmiennych • zliczanie i zachowywanie zapisów → ocena ilościowa danych wymusza dostosowanie operacji kodowania do przetwarzania danych. który podważa hipotezę i [(1) zrezygnować z tej hipotezy lub (2) przyjrzeć się jak można ja zmodyfikować ] → proces ten jest przykładem indukcji analitycznej – jest to indukcja. ( Metoda dokumentów osobistych. bo wychodzi poza opis. by znaleźć wzorce i związki między zmiennymi Mocne i słabe strony analizy treści: • zalety 1) oszczędność czasu i pieniędzy 2) bezpieczeństwo – łatwiej jest powtórzyć część badania niż w innych badaniach 3) dopuszcza badanie długotrwałych procesów 4) badacz rzadko ma jakikolwiek wpływ na przedmiot badań – dot. które mogłyby podważyć hipotezę początkową 3) przejrzenie każdego przypadka. operacjyjna każdej zmiennej złożona jest z wartości. metoda dokumentów ludzkich) (na podst. które mogą dostarczyć ogólnej hipotezy 2) poszukiwanie danych o wszystkich. bo zaczyna się od obserwacji i jest analityczna. która od opisu przechodzi do sprawdzania hipotez i teorii empirycznie sprawdzalnych. Ta tendencja występuje po raz pierwszy w dziele 3 . interwałowy. oznacza to .obserwacji empirycznych → tworzenie kodów w kontekście teorii ugruntowanej (Bruce Berg) porównane do układania układanki: def. Malikowskiego i Niezgody) 1. porządkowy. które ją tworzą wartości te powinny być wyczerpujące i wykluczające się wzajemnie → w analizie treści mogą być stosowane różne poziomy (nominalny. wszystkich mierników niereaktywnych • wady ograniczenie w zapisywaniu przekazów → problemy z trafnością mogą się pojawić. gdy badacze dążą do przekształcenia socjologii w naukę empiryczną. Metoda pojawia się w okresie. że końcowy produkt kodowania musi mieć charakter liczbowy sposób zapisywania musi czynić jasne rozróżnienia jednostek analizy i jednostek obserwacji w trakcie zliczania będzie ważne zarejestrowanie podstawy dokonywania obliczeń • analiza danych jakościowych → „testowanie przypadków negatywnych„ jako technika jakościowego testowania hipotez (Bruce Berg): 1) zgodnie z teorią ugruntowana rozpoczyna się od badania danych. jeśli przedmiotem badań nie jest sam proces komunikacji jako taki → konkretność materiałów badanych w analizie treści wzmacnia prawdopodobieństwo je rzetelności Temat 8: metoda biograficzna.

wyrażający ludzkie i osobiste cechy autora w taki sposób. wywiadów. Nie tylko opis zmian w strukturze. ale próba rozwiązania jednego konkretnego zagadnienia. Przedstawione badania nie ograniczały się do opisu zew. Autorzy chcieli stwierdzić. pamiętniki. wyznaczających postępowanie jednostek w życiu zbiorowym. 2. ale starały się wyjaśnić postawy psych. Do analizy wykorzystano: listy emigrantów do rodzin. zawierają też osobisty pogląd autora na te sytuacje-opis przebiegu zdarzeń + opis zachowania się autora. i ich zmiany na tle różnych struktur społ. Redfielda) „Dokumentem ludzkim lub osobistym nazywamy dokument. inne dokumenty zawierające projekcje stanów umysłu osoby. określonej dziedziny zjawisk społ. wspomnienia.Thomasa i Znanieckiego: Chłop polski w Europie i Ameryce. które relacjonując udzial piszącego w sytuacji społecznej.. stanowiących przedmiot badań. można wskazać ten sam element(def. Autobiografia to podstawowy materiał w metodzie b. Metoda b. lecz wyjaśnienie procesów psychospołecznych psychospołecznych psychospołecznych emigrantów. jako pomocnicze. to takie prowadzenie badań socj. a na podstawie tych relacji dokonuje się opisu danych procesów procesów i stawia hipotezy wyjaśniające. wzory postępowania. autobiografie emigrantów. uzupełniających i pomocniczych Cele użytkowania autobiografii:(Robert Angell) • Dają badaczowi ogólne idee. listy. Nie jest to szeroka ilustracja jakiejś zbiorowości społ. jakie wywołała metoda: -rozwijanie metody. Dają wgląd w cudze życie psychiczne jako jeden z czynników. Definicja dokumentów biograficznych. Autorzy zmierzali do postawienia teorii socjolog. do których ten dokument się odnosi. motywacji i poglądów danej osoby. jak jak zmieniają się formy rodziny. Dokumenty osobiste: autobiografie. Chodziło o wykrycie społecznego mechanizmu przystosowywania się do nowych warunków cywilizacji. dosłowne zapisy zeznań.. systemy obyczajów obyczajów moralności chłopów polskich.” We wszystkich definicjach nacisk jest położony na ważność dokumentów osobistych dla poznania postaw psychicznych. że czytelnik poznaje poglądy autora dokumentu na zdarzenia. 2 tendencje metodologiczne. w których do rozwiązania zagadnienia zbiera się tylko relacje ludzi o ich uczestnictwie w zdarzeniach i procesach. w których te postawy występowały. emigrujących do Stanów Zjedn. umożliwiający zrozumienie i wyjaśnienie procesów psychospołecznych • Jako materiał orientacyjny w dziedzinie zjawisk. cech zbiorowości. Rodzaje autobiografii(wg Kruegera): • Wyznania osobowości zdezorganizowanej lub cierpiącej na poczucie niższości • Egoistyczny dokument o charakterze racjonalizowania obronnego swojej działalności • Autobiografia naukowa-obiektywne przedstawienie działań i przeżyć 3 . Inne dokumenty często wyst. 3. które zamierza się badać. Ogólna charakterystyka. Dla badań socjologicznych ważne są głownie te dokumenty. wykorzystującej tylko te dokumenty -wykorzystanie dokumentów jako mat. Mimo różnic w definicjach. wymagające sprawdzenia • Nasuwają hipotezy lub materiały do ich weryfikacji • Są materiałem ilustrującym z góry powzięte hipotezy • Służą do weryfikacji hipotez nie z nich zaczerpniętych(materiał kontrolny) • Materiał..

Autor życiorysu jest częścią środowiska społ.Sposoby zdobywania dokumentów osobistych: Mają one wpływ na wartość naukową uzyskanych wypowiedzi.) Przedstawić jasno cele konkursu Załączyć instrukcję-jakie zagadnienia i w jakim porządku trzeba omówić Nie narzucać sztywnego wzoru(nie sugerować ograniczenia się do zagadnień) Odezwa ma być sformułowana dla najniższego poziomu intelekt. Po raz pierwszy ogłosił go Znaniecki w 1921. jakie ludzie przypisują przedmiotom i zdarzeniom.(zbiorowość jednorodna pod wzg intelektualnym i społ-ekonom. ekonom. Zależnie od sposobu nakłaniania ludzi do pisania. i kryteria wartościowania. formie i zakresie pisanych dokumentów.. Składa się z obiektywnych wartości kulturalnych jak i subiektywnych postaw jednostek. Techniki interpretacji i wykorzystania dokumentów osobistych A. Napięcia. ale same są faktami społ. stanowiących istotne fakty społ. z których badacz konstruuje obraz badanych zjawisk. Zał. Ontologiczne: rola elementów subiektywnych w strukturze grup społ. Rzeczywistość społ. Założenia te pozwalają na przejście od zespołu subiektywnych opisów poglądów i opinii do zdań o społeczeństwie. B.zjawiska społ.) Podać wysokość nagród. 4. są konsekwencją zał. a ich przejawy są źródłem wiedzy o procesach społ. skład sądu konkursowego. 5. chęć zarobienia pieniędzy). na których opiera się metoda A. i jego świadomość jest przez środ. które wyrażają obserwację i uogólnienie autora dokumentu. należy ujmować jako przedmioty. Najlepszy sposób to ogłaszanie konkursu na najlepszy życiorys własny z nagrodami pieniężnymi. Założenia metod. Przyszłych autorów Zastanowić się do jakich motywów się odwołać(patriotycznych. społ.różne są motywy pisania(np. Dokonuje się interpretacji materiału z punktu widzenia ogólnej teorii socjolog. nie są wypowiedzi. Opisy z autobiografii stają się elementami składowymi. dążności jakie z nimi wiążą-czyli to co jest siłą przekształcającą struktury społ. że w autobiografiach jest odbicie dążności społ. adres instytucji itp. ukształtowana. Metoda konstruktywna: Studiowanie wielkiej ilości biografii pod kątem widzenia określonego problemu.znając treść jego świadomości można odtworzyć dążności ludzkie. których istotnym składnikiem jest znaczenie. metod. Materiały autobiograficzne dostarczają możliwości poznania subiektywnej strony rzecz. wyrażające dążności i oceny autora-nie mające charakteru zdań o faktach. ontologicznychnakazują badać znaczenia. ale wypowiedzi. zwracając się do robotników polskich w kraju i za granicą. a odbijają się one na treści. Zasada współczynnika humanistycznego Znanieckiego. Założenia. Znaczną rolę gra tu intuicja badacza. Czynniki subiektywne grają ważną rolę w życiu społ.• Dokument naiwny 4. Ogłaszając konkurs należy: Rozważyć do jakiej zbiorowości zwracamy się i jakie są jej cechy społ. samousprawiedliwienie się we własnych oczach lub w oczach otoczenia. termin nadsyłania prac. przypisywane im przez ludzi. wyładowanie wew. 3 . jego strukturze i zachodzących procesach. Metodologiczne: materiałem do analizy socjolog. zmierzają do wykazania.

Metoda egzemplifikacji: Ilustrowanie i uzasadnianie hipotez dobranymi przykładami z autobiografii. postaw moralnych i ocen. wzorów współżycia. [Metoda dokumentów osobistych jako jedyna. Dokumenty osobiste służą jako materiał uzupełniający . systemów kulturowych. zachowań.metody statyst. 2 Warianty 3 . Opracowanie statystyczne: Ustalenie zależności między różnymi cechami społ autorów a ich postawami i przejawami tych postaw. Marksiści-elementy subiektywne nie są najważniejsze. Można badać zależności między świadomością grup i jednostek a zmianą w strukturze społ. ale autor szuka tylko potwierdzenia swej teorii.. E. Na konkurs nie są przeciętnymi Autobiografie nie są obiektywne(luki w pamięci. nie są sprawdzalne itp. między cechami środowisk społ. wzorów postępowania. mechanizmów powstawania postaw i ich zmian pod wpływem stosunków społecznych. Zostały najpierw wypracowane w badaniach treści gazet i czasopism. funkcjonowania struktur społ. 6. Nastrój piszącego wpływa na obraz przedstawianych faktów Napisanie życiorysu wymaga dokonania selekcji materiału w pamięci.. grupy. Metoda analizy treści: zastosowanie do materiału biograficznego analizy treści wypracowanych w ostatnich latach w socjologii. dążeniami(np. Hipotezy nie podlegają falsyfikacji... Informacje o psychologicznej stronie funkcjonowania instytucji społ. 7. są bardziej rygorystyczne. a cechami autorów)Wyniki dają pewność poprawności. propagandy i komunikacji masowej. wzorów stosunków społ. Zalety metody Poznanie świadomości społ. ulega kategoryzacji i klasyfikacji. rozwinięte w bad. Zbiory dokumentów osobistych nie są próbą reprezentatywną Ludzie piszący dzienniki czy odp. Materiał biograf.B. Dane do badania zależności między środowiskiem a zachowaniem jednostki Wgląd w mechanizm oddziaływania wychowawczego Pokazuje sekwencje historyczne zdarzeń składających się na życie jednostki i grup w długim okresie Materiał do ustalenia typów osobowości. mechanizmie kontroli społ. Analiza typologiczna: ustalanie typów osobowości. Dokumenty osobiste nie mogą być źródłem poznania struktur społ. Ułatwia zrozumienie ludzi. Wgląd w mechanizmy motywacji ludzi. niewiedza piszącego) Dokumenty osobiste mogą być pisane z celem wprowadzenia w błąd lub piszący nie uświadamia sobie motywów jakie nim kierują Autorzy upraszczają opisywane zdarzenia. uprzedzenia. C. D.jest niewystarczająca . mechanizmy tworzenia się dążeń . występujących w zbiorowościach.uzyskane twierdzenia nie mają ważności naukowej. tworzeniu się opinii i działaniu form nacisku społ. Hipotezy mogą powstać podczas jej czytania.] 8. Zarzuty przeciwko metodzie Behawioryści.

Np. [Typy najwyraźniej odnoszą się do różnych faz procesu badawczego] 10. stosuje się różne sposoby doboru próby.zbiera się informacje biograficzne. Są to publiczne pośrednie dokumenty o danej osobie zawierające specjalne statystyki. częściowe pokrywanie się wypowiedzi. jeśli pytanie „jak”jest rekonstruowana biografia przez przeprowadzającego wywiad i respondenta.to muszą być odnotowane przerwy. na postawione pyt.próba statyst. tzn. Jak ruchliwość społeczna jest subiektywnie postrzegana? Czy zadowolenia z wykonywanej pracy zależy od struktury poprzedniej kariery? Zainteresowania badacza skierowane na strukturepytania :jak”. Biografia jako środek. mające służyć udzieleniu odp. ale musi być dokonane na zasadzie wiarygodności. Jest to spowodowane problemami dostępu do danych podstawowych.pytania „co”.. Badacz szuka w danych wskaźników motywów i konstruuje typy osobowe. dane niestandaryzowanego wywiadu. że każdy przypadek przypomina uniwersalną strukturę. literaturę o danych grupach.Odpowiednio do różnych celów badań i odpowiadających im wariantów metody biograficznej. karty zdrowia. Uważa się. kwestionariusze osobowe. Indukcja analityczna: wyprowadzanie twierdzeń ogólnych z amnnalizy indywidualnych przypadków.. grup.• • Biografia jako temat. listy.) • Przygotowana do opublikowania. publikacje w środkach komunikacji… • Pośrednie. . wymaga listy przypadków ze względu na procedurę selekcji losowej. w odniesieniu do danych przypadków. . 11. 9. Typy biografii(wg Denzina) • Kompletna: badacz zbiera dane o całym życiu badanych osób czy grup • Tematyczna: zbiera informacje dotyczące określonej dziedziny życia(zawodu. pamiętniki. Badacze zakładają więc uniwersalną strukturę selektywnej percepcji i logikę potocznego myślenia. Dla cech badanych przez osoby posługujące się metodą biograficzną nie istnieją takie tablice statyst.komputerowy system transkrypcji 3 .:publiczne dokumenty o danej osobie jak raporty policyjne.Wnioskowanie na podstawie zbadanych przypadków w odniesieniu do większej populacji nie może być oparte na zasadzie prawdopodobieństwa. jakie znaczenie przypisuje się tym zdarzeniom i jaka jest ich struktura. • Źródłem danych są też prywatne dokumenty archiwalne obejmujce autobiografie..dostarczają danych bezpośrednio o osobie. Zainteresowania badacza skierowane na przedmiot. przestępczości.Rodzaj transkrypcji zależy od pytania badawczego: jeśli pytanie „co”-to odtworzenie wywiadu w języku standardowym jest wystarczające. Źródła danych(wg Denzina) • Bezpośrednie. 12.dostarczają informacji o osobie jako członku pewnej kategorii.jako zagadnienie samo w sobie. . Pojawiają się pytania: Jakie są typowe sekwencje zdarzeń w życiu ludzi. wahanie się. Np. Dobór próby .Denzin zaproponował próbę statystyczną do doboru przypadków i próbę teoretyczną do doboru kwestii do badania w życiu jednostek. Przygotowanie transkrypcji -Większość wywiadów jest zapisywana na taśmie magnetofonowej . socjolog.

Adekwatność analizy Dla oszacowania poprawności interpretacji biografii przez badacza proponuje się walidację komunikatywną-dokonaną przez badacza interpretację danych przedstawia się respondentowi i dowodem poprawności(adekwatności) analizy struktur subiektywnego znaczenia jest akceptacja przez badanego.liczni badacze stosują pewną formę analizy treści. Kategorie prawdy i fałszu nie są zbyt użyteczne w badaniach biograficznych. Nie biorąc pod uwagę szerszego zaplecza społecznego raczej nie można zidentyfikować danych jako obiektywnych/subiektywnych. 4 .(założenie że respondent jest ekspertem w sprawach swojego życia). • T. argumentacyjne. s umieszczane w kartotece. Strategie analityczne . Pojęcie prawda powinno się zastąpić pojęciem autentyczność. wewnętrzna: odnosi się do zmian dotyczących badanej osoby. Problem trafności Denzin rozróżnia: • T. Na podstawie przeglądu danych tworzone są kategorie i wszystkie wyrażenia zawarte w danych. ale z punktu widzenia teoretycznego jest problematyczne. zainteresowania i sytuacji interakcyjnej. do chwili zbierania danych oraz do wpływu sytuacji zbierania danych na osobę badaną i badacza. które pojawiły się od momentu. 16. gdy działy się relacjonowane zdarzenia. ale na wyjaśnieniu jak takie definicje powstają w procesie społecznym.Schutze zaproponował metodę. opisowe części składowe danych.(narracyjne. . zewnętrzna: odnosi się do pytania czy wybrane przypadki są reprezentatywne dla populacji 17. Pojęcie obiektywności jest konieczne do analizy danych biograficznych w socjologii.13.Przedstawienie wyników badań • Prezentacja całościowa bez przedstawienia systematycznej analizy • Prezentacja wyników analizy wszystkich przypadków z załączeniem dla ilustracji wyników części danych • Prezentacja wyników analizy oraz przedstawienie przypadków typowych dla określonych typów w formie kilku biografii • Prezentacja przypadków syntetycznych przygotowanych przez badacza na podstawie jego analizy w postaci modeli procesualnych. odpowiadające kategoriom. która bierze pod uwagę językowe właściwości wypowiedzi. Problemy odniesienia prawdy i obiektywności Badacz w toku poszukiwań subiektywnego znaczenia przebiegu życia musi się uporać z problemem „obiektywność” versus „subiektywność”informacji biograficznej.) 14. Chociaż praca badacza nie polega tylko na opisaniu sposobu definiowania przez aktora sytuacji. Ponieważ konstrukcja znaczenia jest zależna od czasu. ta sama osoba może dostarczyć różnych biografii w różnych momentach czasu. 15.

jak i metodologicznego celu badań ( uzyskanie zestandaryzowanych informacji ). jednolite pytania kwestionariusza. 1) wywiad polega na tym. Przygotowanie wywiadu swobodnego ze standaryzowaną liczbą odpowiedzi polega na opracowaniu narzędzi służożących do prowadzenia wywiadu i utrwalania jego rezultatów oraz odpowiednim przeszkoleniu ankieterów. 2) Pojeyncza poszukiwana informacja powinna być przedstawiona w postaci rozłącznego i wyczerpującego zbioru alternatyw obejmującego wszelkie interesujące badacza wartości 4 . możilwe do zastosowania były wyłącznie tehniki prowadzące do uzyskania zestandaryzowanych danych. Zestandaryzowana lista poszukiwanych informacji powinna spełnić 3 warunki. 1) Musi być zamknięta. jak aspiracje. Stwierdzono. Nie może ich przeformułować w trakcie wywiadu ani też zmieniać kolejności ich zadawania. Badna zbiorowość była poważnie zróżnicowana pod względem poziomu wykształcenia. w przypadku wielu badanych prowadzi do kreowania badanej rzeczywistości. jego możliwości i cech. w zasadzie od wszystkich respondentów. w różnej formie w zależności od respondenta. inteligencji oraz możliwości percepcyjnych i werbalizacyjnych. Chodziło przede wszystkim o statystyczną weryfikację hipotez. Wyróżnia się 2 podstawowe formy wywiadu zestandaryzowanego:1) scheduled interview i 2) nonscheduled intervew. że ankieter prowadzi wywiad na podstawie wcześniej przygotowanej listy pytań do respondentów. W związku z tym pojawiła się konieczność opracowania takiego wywiadu. Autorka prowadziła badania we włocławskim rejonie uprzemysławianym nad dostępem młodzieży wiejskiej do szkolnictwa ponadpodstawowego. Zauważono niechęć respondentów do udzielania odpowiedzi na wcześniej ustalone. przy czym pytania do respondenta może formułowć dowolnie zmieniając ich formę. Jest natomiast poinstruowany. cech badanej zbiorowości. Warunki te spełnił wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. Prowadzący wywiad może zadawać pytania w różnej kolejności. że posługiwanie się z góry określonymi pytaniami kwestionariusza przy zbieraniu danych o tak złożonych i trudnych do uchwycenia zjawiskach. Pytania te zobowiązny jest zadawać w określonym porządku i formie w zasadzie wszystkim respondentom. tak aby dostosować tok i formę wywiadu do poszczególnych respondentów. jakie infrmacje ma uzyskać od każdego badanego. który byłby odpowiedni zarówno do problemu. treść i kolejność zadawania.II semestr TEMAT1: Wywiad swobodny 1)Ilona Przybyłowska Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i mozliwości jego zastosowania w badaniach scjologicznych. co umożliwia liczbowe opracowanie rezultatów. Metodologiczna charakterystyka wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. Nie posługuje się więc kwestionariuszem w sensie jednolitej listy zadawnych pytań. 2) Ankieter nie dysponuje taką listą pytań do respondentów. Jednocześnie jednak zobowiązany jest uzyskać ujednolicone dane. Nonscheduled standardized interview odznacza się więc dwoma zasadniczymi cechami: sposób jego prowadzenia nie jest ujednolicony.

jak i ich ilości oraz kolejności. gdy anakieter jest zaangażowany w badania zarówno od strony intelektualnej. Można zostosować magnetofon. Materiały utrwalone za pomocą zapisu kategoryzującego nadają się do obliczeń. ponieważ ułatwiają mniej doświadczonym ankieterom start w pracy terenowej. Mamy tu zawsze do czynienia z pytaniami zamkniętymi typu "czy" lub "który" o jednej alternatywie. kiedy ankieterzy nie znają dobrze zbiorowości. Wzory należy opracować w stosunku do pojedynczych poszukiwanych informacji. Wzory pytań do wywiadu pełnią szczególnie pożyteczną rolę w początkowej fazie badań. 4 . Badacz może przygotować wzory pytań do respondentów. Przygotowanie zestandaryzowanej listy poszukiwanych informacji wymaga dobrej orientacji w zakresie zjawisk będących przedmiotem badań. Od ankietera wymaga się intelektualnej aktywności. Powodzenie badań tego rodzaju w większym stopniu niż w badaniach z zastosowaniem wywiadu kwestionariuszowego zależy od właściwego motywowania. niemal towarzyską rozmowę. Jeśli badaczowi nie zależy na zdobyciu materiałów ilustracyjnych. Wymaga to przygotowania tzw. Listę poszukiwanych informacji należy bezwzględnie sprawdzić w terenie. 3) Każda altrnatywa danego zbioru musi być sformułowana w sposób jednoznaczny i konkretny. czy otrzymał poszukiwaną informację oraz jaka jest jej wartość. a także ocenić. samokontroli i krytycyzmu wobec własnej pracy. by ankieter zapisujący prawie każde wypowiedziane przez respondenta zdanie mógł prowadzić z nim swobodną. powienien raczej stosować zapis kategoryzujący. On bowiem w toku wywiadu sformułować musi pytania. Dużą rolę spełnić mogą przeprowadzone przez badacza w obecności ankieterów wywiady pokazowe. zarówno co do formy pytań zadawanych respondentom ( otwarte-zamknięte ). brzmienia.danej zmiennej. jak i emocjonalnej. Powodzenie badań jest o wiele wyższe. Poznanie tej zbiorowośco stanowi w tym wypadku ważny element samego szkolenia. tak aby prowadzić wywiad bez posługiwania sie pisemnym formularzem. Karty należy wypełniać tuż po przeprowadzeniu wywiadu na podstawie dyskretnie prowadzonych przez ankietera notatek oraz jego pamięci. przeprowadzając badania pilotażowe w zbliżonym środowisku. Sposób otrzymywania informacji jest w tym typie wywiadu dowolny. Każdy z ankieterów powinien przeprowadzić kilka wywiadów próbnych z różnymi respondentami. zdolności i uczciwości współpracowników. Indywidualizacja sposobu otrzymywania informacji jest bowiem warunkiem podstawowym powodzenia tego typu wywiadu. karty zapisu wywiadu. Ankieterzy muszą dobrze pamiętać listę poszukianych informacji. Samo szkolenie częściowo powinno odbywać się w terenie. Badacz może podjąć różne decyzje w sprwie zapisu informacji. Magnetofonowa rejestracja wywiadu umożliwia mu pełną koncentrację na rozmowie z respondentem. na którą przenosi się w postaci symboli literowych i liczbowych zestandaryzowaną listę poszukiwanych informacji. Uzyskanie informacji polega zatem na zaklasyfikowaniu konkretnego przypadku do odpowiedniej kategorii. co umożliwia szybkie otrzymanie wyników badań. Ważne jest przygotownie wielu wariantów pytań odnośnie do każdej z poszukiwanych informacji i sprawdzenie ich skuteczności w badaniu pilotażowym. Trudno przypuszczać. w którym będą przeprowadzane badania. która będą badać. które można zarejestrować na taśmie magnetofonowej. gdyż jest to warunkiem swobodnego prowadzenia rozmowy z respondentem. Jest to istotne zwłaszcza wtedy.

nie wczuwają się w sposób myślenia respondentów. aby badacz dawał przykład własną osobą i osobiście brał udział w prowadzeniu wywiadów. by ankieterzy. działają na zasadzie rutyny. którym wydaje się.Istotne jest niebezpieczeństwo schematyzacji sposobu prowadzenia wywiadu. Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji jest jednym z typów. Wywoływanie i stymulowanie motywacji ankieterów ułatwia w znacznym stopniu obecność i uczestnictwo badacza w pracach terenowych. Biooąc pod uwagę to kryterium. Ważne jest. iż kwestionariusz zawiera relatywnie dużo pytań otwartych. Wymaga od ankietera aktywności zarówno w zakresie udzielania respondentom wyjaśnień odnośnie do treści pytań. Wywiad ze standaryzowaną lista poszukiwanych inforamcji a typy wywiadów wg stopnia ich standaryzacji. Nowak nazywa omówiony typ wywiadu wywiadem ankietowym. Powoduje to. Zmęczeni już ankieterzy przestają panować nad własnym postępowaniem.przygotowanie pytań do respondenta .rodzaj i zakres pytań badacza w stosunku do jednostek badania ( zapotrzebowanie badacza na informacje ) . Niebezpieczeństwo takie przejawia się po przprowadzenie ok. Wywiad kwestionariuszowny o mniejszym stopniu( typ 4 ) standaryzacji prowadzony jest na podstawie kwestionariusza. że wpadają w rutynę. aby zapewnić taką organizację prac w terenie. ) W wywiadzie kwestionariuszowym o wyższym stopniu standaryzacji ankieter posługuje się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta . kwestionariuszem wywiadu. nie indywidualizują sposobu prowadzenia wywiadu.sposób zapisu odpowiedzi .Lutyński wyróżnia pięć typów wywiadu: 1) swobodny mało ukierunkowany 2) swobodny ukierunkowany 3) swobodny ze standaryzowana lista poszukiwanych informacji 4) kwestionariuszowy o mniejszym stopniu standaryzacji 5) standaryzowany o większym stopniu standaryzacji Stopień standaryzacji każdego z tych typów wywiadu rozpatruje się wg następujących wymiarów: . J. jaką nabyli w toku poprzednich wywiadów. Zbieranie materiałów w terenie nie może odbywać się w pośpiechu.tzw. wstępna aranżacja wywiadu. Zapis otrzymanych odpowiedzi na te pytania jest kategoryzujący i polega na jej zaklasyfikowaniu do przewidywanych w pytaniu wariantów.rodzaj pytań zadawanych respondentowi w wywiadzie . który odzwierciedla zapotrzebowanie badacza na inforamcję. który z reguły zawiera pytania zamknięte. jeżeli czas trwania każdego z nich zbliża się do 2 godzin. tj. S. stopnia ujednolicenia czynności i środków badawczych stosowanych w kontaktach z różymi respondentami. Niewskazane jest prowadzenia więcej niż 3 wywiadów dziennie. które można wyróżnić wg kryterium standaryzacji. Zapotrzebowanie to w trakcie konceptualizacji badań jest w tym typie wywiadu dość często określone mniej dokładnie niż w typie 5. 10 wywiadów. wyjaśnienie treści pytań itp. mogli na pewien czas przerwać pracę.inne zachowania prowadzącego wywiad ( np. stymulowanie respondentów do udzielania odpowiedzi. biorąc pod uwagę wysoki stopień samoczynności narzędzia badawczego. jak i precyzowania sensu ich odpowiedzi 4 . Ważne jest również.

nie przewidzianych kwestionariuszem wywiadu. jak o mniejszym stopniu standaryzacji ( ze względu na posługiwanie się przy prowadzeniu tych wywiadów kwestionariuszem oraz wysoki stopień porównywalności uzyskanych materiałów ). sondowania ). Prowadzący ustala. Jednoznaczne zaliczenie wywiadu ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji do technik wywiadu standaryzowanego lub niestandaryzowanego nie jest możliwe. Nie dysponując kwestionariuszem ( co najwyżj wzorami pytań związanymi z poszczególnymi poszukiwanymi informacjami ) ma dużą swobodę w zakresie formułowania pytań do respondenta. natomiast do technik wywiadu standaryzowanego wywiady kwestionariuszowe zarówno o większym. o których spośród interesujących badacza zagadnień respondent może mówić w sposób rzeczowy oraz wyczerpujący i podporządkowuje rozmowę tym właśnie problemom. które są wykazem jego potrzeb informacyjnych. W celu zdobyci potrzebnych informacji może zadawać zarówno pytanie otwarte. wokół których powinna się koncentrować rozmowa z respondentem. Osoba prowadząca wywiad musi w związku z tym zadawać pewną ilośc pytań dodatkowych. Prowadzący wywiad ma dużą swobodę w zakresie formulowana pytań. W wywiadach swobodnych ( typ 1. ma formę pytań otwartych ) i nie musi być zrealizowane w całości w każdym wywiadzie. jeśli uzna. W tym typie wywiadu tylko w pewnym stopniu osiąga się standaryzację tzw. Zapis uzyskanych informacji jest rejestrujący. wykraczających poza odczytywanie pytań z kwestionariusza i zapis odpowiedzi na te pytania ) głównie ze względu na trudność ich antycypowania w stosunku do poszczególnych pytań kwestionariusza. ponieważ powyższa klasyfikacja obejmuje skrajne ze względu na stopień ich standaryzacji typy wywiadu. o różnym stopniu szczegółowości. iż nie dają one spodziewanych rezultatów. W wywiadzie swobodnym ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji ( typ 3 ) zapotrzebowanie badacza na informacje jest dokładnie i ostatecznie określone już na etapie konceptualizacji badań. a uzyskane w efekcie tych rozmów materiały są mało porównywalne). Pytania badacza dotyczą zagadnień szczegółowych. Pytania są z reguły pytaniami otwartymi żądającymi narracji. Wywiad mało ukierunkowany. Możliwość zastosowania w badaniach socjologicznych wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji 4 . mają formę pytań zamkniętych.na te pytania ( dopytywania. jak i zamknięte. Zapotrzebowania badacza na informacje określone jest w sposób ogólnikowy ( dotyczy zagadnień ogólnych. Zazwyczaj formułuje się tylko ogólnie zasady udzielania dodatkowych wyjaśnień co do treści pytań oraz zasady tzw. Prowadzącemu wywiad swobodny umkierunkowany ( typ 2 ) badacz dostarcza tzw. Zgodnie z powyższym do technik wywiadu niestadaryzowanego zaliczyć można wywiady swobodne mało ukierunkowane ( ponieważ osoby przeprowadzające te wywiady nie posługują się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta. innych zachowań ankietera ( tj. Wywiad ma przebieg nie sformalizowany i pod wieloma względami przypomina rozmowę towarzyską. Potrzeby te określone są raczej ogólnie. 3 ) prowadzący wywiad pracuje bez ustalonej z góry listy pytań do respondentów. Ankieter dysponuje jedynie ogólnym "planem zagadnień". Niekiedy przygotowuje się wzory pytań o poszczególne zagadnienia. Pytania mają formę otwartą. dopytywania. różnej treści i brzmieniu. dyspozycje do wywiadu. Tok wywiadu ( kolejnośc zdawania pytań ) oraz treść i język poszczególnych pytań dostosować można do cech i możliwości respondenta. 2. ale osoba prowadząca wywiad może z nich nie korzystać. a ich roztrzygnięcie konieczne jest w przypadku każdego badanego.

3) Gdy bada się zbiorowości wewnętrznie zóżnicowane ( pod względem poziomu inteligencji. Sposób prezentacji wniosków i ich rola. To z kolei wymaga odpowiedniej oganizacji badań. Żąda się od nich wysokiej sprawności w prowadzeniu wywiadu swobodnego. Prezentowany tu typ wywiadu nie może być jednak masowo stosowany. jej uzasadnienie i ocena wniosków. przedmiot badań 4. które skutczne będą w przypadku wszystkich respondentów 4) Gdy bada się populację błędnie identyfikującą cele wywiadów prowadzonych na podstawie drukowanych formularzy. 4 . osobistego uczestnictwa badacza w zbieraniu maeriałów. aspiracje. 3. − krótkotrwały kontakt z ankietowanym. Gostkowski): − nawiązanie kontaktu badawczego badacz-respondent => ankieter jako osoba obca badanemu. samokontroli i krytycymu w stosunku do własnej pracy. Wywiad kwestionariuszowy. motywacje. a próby dotarcia do tych zjawisk poprzez pytania kwestionariusza prowadzą do kreownia rzeczywistości. ). celu i ogniw badań łącznie z ustaleniami odnośnie wykorzystania wyników. możliwych do zastosowania w przypadku badań masowych z użyciem wywiadu kwestionariuszowego.Wywiad ten znajduje zastosowanie w badaniach. 1. problematyka badań. 2. m. podstawa źródłowa i technika otrzymywania materiałów. 7. PYTANIE 7 I K. in. co uniemożliwia sformułowanie identycznych pytań. To wszysto utrudnia wprowadzenie bardziej sformalizowango sposobu kontroli. 2) Gdy problematyka badań jest drażliwa. 1. zaangażowania emocjonalno-poznawczego. których celem jest statystyczna weryfikacja hipotez i w których posługiwanie się wywiadem kwestionariuszowym ( typ 1 i 2 ) jest znacznie utrudnione lub wręcz nimożliwe. Pełna koncepcja badawcza rozwiniętych badań włąściwych obejmuje ustalenie następujących spraw: 1. Odnosi się to głównie do czterech sytuacji: 1) Gdy przedmiotem badania są zjawiska wielowymiarowe i złożone. a jej złagodzenie lub ominięcie możliwe jest tylko przy założeniu dużej elastyczności w prowadzeniu wywiadu. Metoda badań. których teoretyczny obraz badacz potrafi skonstruować ( np. KONCEPCJA BADAŃ (wg Lutyńskiego – nie Lutyńskiej!) to ogół ustaleń dot. Inne techniki badań. ponieważ stawia ankieterom zbyt wysokie wymagania. możliwości percepcyjno-werbalizacyjnych). aparat pojęciowy. czyli jaka będzie podstawa źródłowa wniosków odnoszących sie bezpośrednio do przedmiotu badań? 5. Koncepcja badań oraz koncepcja pytania kwestionaruszowego a narzędzie badawcze. Najważniejsze cechy badań kwestionariuszowych (Z. wykształcenia..Lutyńska: rodz. co może zaważyć na rzetelnośc uzyskanych informacji. Przygotowanie i sprawdzanie narzędzia badawczego. 6. postawy itp.

Można wyróżnić takie sytuacje. postaw i opinii. szkolnictwa? -> Jaką X ma opinię? 2. np. że szkolnictwo w pl.pytanie jest wskaźnikiem danego pojęcia . Czy sądzi Pan/i. − celem testu jest przypisanie respondentowi określonego wyniku liczbowego. opracowania ilościowego. gdy jednemu pytaniu kwestionariuszowemu odpowiadają conajmniej 2 pytania badacza: 1.często wykorzystywana. o dane osobowe. można więc pokazać drogę: PYTANIE PROBLEMOWE OGÓLNE – Czy ludzie w pl.każde pytanie stanowi samodzielną jednostkę (pyt. bo łatwe przejście od uzyskanej informacji do uzyskania zjawiska interesującego danego socjologa (3)koncepcja wskaźnikowa: . o proste fakty) .dopiero po uzyskaniu odpowiedzi respondentół badacz ustala. − pochodzi z psychologii (psychometria).? -EW. chodzą co niedziela na mszę św. Niniejszy tekst opiera się na informacyjnej koncepcji pytania. konkretnych poszukiwanych informacji. 2) pytanie kodera – zadaje je sobie ten.najbardziej liberalna . wysoki stopień standaryzacji pytań => możliwość porównań. informacje powiązane logicznie. Metodologiczne koncepcje pytań kwestionariuszowych: (1) koncepcja testowa – jedno pytanie traktuje się jako jedną z wielu pozycji w teście – nie może występiować samodzielnie. badani respondenci nie są połączeni ze sobą stosunkami społecznymi. czym jest dane zjawisko. 3) jednostkowe pytanie badacza – dot. info nie powiązane logicznie.− − − zachowanie werbalne (odpowiedź) staje się wskaźnikiem faktów. KONSULTACJE METODOLOGICZNE- 4 . który określi jego miejsce w skali => znaczenie ma tylko ostateczny wynik (2) koncepcja informacyjno-tradycyjna: . jest na wysokim czy niskim poziomie? -> Czy respondent X ma opinię nt. zachowań niewerbalnych. są religijni? PYTANIE PROBLEMOWE SZCZEGÓŁOWE – Czy ludzie w pl. kto klasyfikuje odpowiedzi respondentół. Gdzie Pan/i spędził urlop w 1979 roku? -> Czy respondent miał w tym roku urlop? -> Czy respondent wyjeżdżał na urlop? -> Czy spędził go w kraju czy za granicą? Każde pytanie w kwestionariuszu wywiadu to układ 3 elementów: 1) pytanie kwestionatiuszowe. np.

czynniki sytuacyjne. 2. − przewidzieć klasyfikację odpowiedzi. których oddziaływanie na respondenta może wywołać niepożądane dla badacza skutki: 2. Lutyńskiego. tj. istotne i prawdziwe.Ankieterzy. ankieter i koder (+czytelnik). • inne 2. społeczno-historyczne. E. Osoby te wzajemnie na siebie wpływają..Badacz i narzędzie badawcze.1. przewidzieć poszukiwane odpowiedz. która przynosi poszukiwane przez badacza jednostkowe informacje.. Społeczne uwarunkowania wywiadu kwestionariuszowego: Wywiad to łąńcuch komunikacyjny czyli interakcja osób biorących udział w badaniu. Ostatecznym rezultatem interakcji jest uzyskanie poszukiwanej informacji (o niewiadomej wartości). istotna to taka.Czynniki ogólnospołeczne i sytuacyjne..). które przynoszą odp. wiadomo: głośno. 2.JEDNOSTKOWE PYTANIE BADACZA – Czy respondent X chodzi co niedziela na msze? PYTANIE KODERA – Do jakiej klasy należy odpowiedź respondenta X PYTANIE KWESTIONARIUSZOWE – Czy chodzi Pan/i do kościoła co niedzielę? Zdaniem J. Interakcje te przebiegają w konkretnych warunkach i w konkretnej sytuacji społeczno-kulturowo-historycznej. respondent – jego cechy osobiste. badacz musi − skonkretyzować poszukiwaną informację. Odpowiedzi mogą być : istotnie/nieistotne. Noelle: Narzędzie badawcze należy opracować w taki sposób. kulturowe.2. − uzasadnić prwomocnosć takiego postępowania. Przyczyny odpowiedzi nietrafnych: • interwencja osób trzecich. psychologicznej i językowej. aby respondent i ankieter odciążeni byli od wszelkich wysiłków natury intelektualnej. niewygodnie.. trafne/nietrafne/budzące zastrzeżeń co do trafności Odp. środowiskowe. − − − ankieter. Trafne to takie. aby pytanie stanowiło narzędzie. nieistotnych i nietrafnych) i negatywny (zwiększa. • niezrozumienie przez respondenta terminu użytego w kwestionariuszu • zmęczenie badanego • drażliwość tematu • chęć popisania się • skłonność do przytakiwania.. 4 . stereotypy.3. udzielania tendencyjnych odpowiedzi. Czynniki. Głównymi ogniwami są L badacz. Wpływ ankieterski może być pozytywny (zmniejsza liczbę odp.

W którym roku urodziła się Pana żona? Jestem kawalerem. − − Pytania niedostosowane w pewnych przypadkach przeradzają się w pytania drażliwe. WADY ZWIĄZANE ZE ZBYTNIĄ TRUDNOŚIĄ PYTANIA. wyłącznie pytań zamkniętych (w otwartych klasyfikacja powstaje po zebraniu materiału). bo nie uwzględniono. np.WADY PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH Wśród kategorii źle zadanych pytań możemy wyróżnić: 1. WADY STRUKTURALNE – (a) poszukiwana informacja lub wskazanie wartości zmiennej są nieokreślone. czego badacz chce się dowiedzieć. Częste jest błędne założenie. 4 . zredagowaniu pytania w postaci oznajmującej. niewyczerpalność lub nierozłączność kafeterii) − Zdobywanie kilku informacji poprzez jedno pytanie kwestionariuszowe. − Równoległe używanie w jednej odpowiedzi (alternatyiwe) dwóch różnych określeń. − Nieporządne sformułowanie pytania kw.) W pytaniach tych nie ma odpowiedniości m-dzy tekstem pytania kwestionariuszowego a odpowiedzią na nie. poszukiwana informacja jest niejasna. trwałe i przemyślane opinie na wszystkie tematy. zjawiska podawane są w liczbie mnogiej.WADY ZWIĄZANE Z NIEDOSTOSOWANIEM PYTANIA DO INFORMACYJNEGO ZAPOTRZEBOWANIA BADACZA (mówiąc krótko – pytania nieistotne. zamkniętych. Czy rodzice pracowali. 3. Jakie cechy cenisz u pracownika ? (a) solidność i pracowitość (b) uczciwość i pracowitość (c) rozsądek i solidność − Błędy MULTIPLIKACJI => występują w pyt. np. niejednorodności formy gramatycznej kafeterii itp. (b) nie wiadomo jak sklasyfikować odpowiedź. Nie wiadomo. − Wszelkiego rodzaju błędy logiczne (szcz. gdzie osoby. niedokładnie sformułowana.rozdz II . wyrażające się w np. gdy był/a Pan/i dzieckiem? TAK/NIE 2. rzeczy. czy pytanie respondenta dotyczy. że ludzie mają ustabilizowane. a odpowiedź przygotowana w formie alternatywnej w kafeterii dysjunktywnej lub na skali. Rodzaje uchybień strukturalnych: − Ogólna niejasność pytania kwestionariuszowego (związana z nieokreślonością lub brakiem poszukiwanej informacji). Dot. np.

czyli skierowane wyłącznie do ankietera. PYTANIA SUGRUJĄCE to takie. sposobem zadania i zapisu odpowiedzi. III – PRZYGOTOWANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO DO WYWIADÓW KWESTIONARIUSZOWYCH Narzędzie badawcze to zespół materiałów. wprowadzenie do wywiadu i część ewidencyjno-porządkowa. ewidencyjno-porządkowe części kwestionariusza). Materiały pomocnicze można podzielić na: 1. co skłania go do braku odpowiedzi lub kłamstwa. w którym autor podpowiedział. zaniepokojenie. który pomocny będzie w zbieraniu materiału badawczego. karty respondenta. Drażliwość jest zawsze relatywna i zależy od wielu czynników (Rostocki). Ważne miejsce zajmują w nim części ewidencyjno – porządkowe. np. czyli kwestionariusz wywiadu. Zależy to od zapotrzebowania autora. Kwestionariusz wywiadu to pytania kwestionatiuszowe ułożone w określonej kolejności. wprowadzenia) 2. gniew. ale nad ich kontekstem. układ. które wywołuje u respondenta niepożądane procesy psychiczne takie jak lęk. Z tych samych powodów pytania mogą być kłopotliwe dla ankietera. ale również jego szata graficzna. która odbywa się za pośrednictwem ankietera i zachodzi zawsze w określonych warunkach społecznych. Zawsze jednak konieczne są kwestionariusz. − − − Badacz nie jest w stanie przewidzieć wszystkich możliwych indywidualnych przypadków i sytuacji. służące do zbierania dodatkowych informacji (np. 4.PYTANIE DRAŻLIWE. listy zapowiednie. podsunął czy zasugerował respondentowi jeną odpowiedź. ale całokształt interakcji badacza z badanym. wstyd itp. obawę. protokoły odmów. kontrolujące pracę ankieterów. która chce się dostosować do oczekiwanej odpowiedzi. . E. 4 . Badania kwestionariuszowe to nie tylko poszczególne pytania zadawane respondentom. służące do aranżacji wywiadu (np. Nie w każdym badaniu poszczególne składniki narzędzia muszą być uwzględnione w jednakowy sposób i w tym samym zakresie. rysunki) 3. liczba pytań itd. wzruszenie. stanowiące pomoc dla respondenta w czasie wywiadu (np. zażenowanie. złość. instrukcja dla ankieterów oraz materiały pomocnicze. instrukcja dla ankieterów. Noelle: “spirala ciszy” to czas namysłu osoby. w którego kafeterii jest więcej alternatyw “za” niż 'przeciw' brak w pytaniu członu określającego przeciwna sytuację – czyli ma być: “Czy fakt X ocenia Pan/i pozytywnie czy negatywnie?” umieszczenie w pytaniu sądów czy określeń oceniających − − − rozdz. Stąd ważna jest sytuacja badania oraz włąściwe rozumienie pytania. Z tego powodu warto skupić się nie tylko na pytaniach.takie. które oddziałują na respondenta. zagraża jego poczuciu własnej wartości lub zagraża jogo społecznej egzystencji. 4. ankiety do ankietera. które zadaje się badanemu. Może wynikać z 3 przyczyn : pytanie może naruszyć sferę prywatności i intymności respondenta. pytanie zamknięte.

. wówczas tabela z konieczności jest duża i rozbudowana. żadnych błędów literowych . unikać licznych.(1) STRUKTURA KWESTIONARIUSZA WYWIADU: Kwestionariusz wywiadu można podzielić na: 1. wystarczająco dużo miejsca na odpowiedzi na pytania otwarte. komórki są malutkie a ankieter ma mało miejsca na odpowiedzi.. 3. druk wyraźny. część ewidencyjną kwestionariusza. nie powinno być całych stron zajętych pytaniami ze skalami. np. KOLEJNOŚĆ PYTAŃ – powinna być taka.nie mogą być one jednak za długie. najpierw pytania o opinie. jak je ułożył badacz. zbyt skomplikowane ani niejasne.”. Powinien być na tyle ogólny. Należy przestrzegać zasad: 1. Szczególną uwagę należy zwrócić na tabele. Warto słowo “kwestionariusz” zastępować ankietą.. ortograficznych i innych.. bezpośrednio tematyki danych badań. pytaniami z historyjkami itd. REDAKCJA I STANDARYZACJA PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Wszystkie alternatywy w kafeterii danego pytania powinny być sformułowane w jednolitej formie gramatycznej – w tym samym czasie i osobie. zasadnicza część zawierająca pytania kwestionariuszowe. 4. 2. 3. by respondenci nie mogli się domyślić. 4. 2. tylko przeplata się z pytaniami dot. a potem tylko o fakty. niewskazane jest. TYTUŁ – powinien być starannie przemyślany i wybrany. które było już stosowane kilkakrotnie. metryczka METRYCZKA – nie zawsze znajduje się na końcu kwestionariusza. Ankieter musi zadawać pytanie w tej samej redakcji i formie. nie rozdzielać pytań na 2 strony. Nadawanie tytułów kwestionariuszom nie jest jednak konieczne. aby wywiad nie stał się dla respondenta nużący i męczący. Można nadać tytuły poszczególnym częściom. pytania wyraźnie oddzielone od siebie. “A teraz chce zadać panu pytania na temat.” . SZATA GRAFICZNA – należy unikać kwestionariuszy źle przygotowanych pod względem graficznym. ścieśniona. o co będą pytani. Zadanie wszystkich na raz może spowodować u niektó¶ych respondentów znużenie. “A teraz chciałem się dowiedzieć. 5 . przeznaczoną do wypełnienia przez organizatorów badań i ankietera. czytelny. 5. Można za to między jedną a drugą grupą tematyczną umieścić zwroty wiążące je ze sobą. ale nie jest to konieczne. Nie należy zaczynać wywiadu od pytań drażliwych. byzadawać np. gęsto kratkowanych tabelami 6. Nie można umieszczać jedno za drugim pytań bardzo trudnych. bo wtedy zacznie udzielać odpowiedzi nieistotych i nietrafnych. Nie można w pytaniach z jednej grupy tematycznej używać przemiennie różnych terminów lub nagle wprowadzać zupełnie nowe wyrażenia na oznaczenie tego samego określenia. wprowadzenie do wywiadu. pytaniami – tabelami. Jeśli jednemu pytaniu-tabeli odpowiada bardzo duża liczba poszukiwanych informacji.

że jeśli instrukcja jest przemyślana i dokładna.. Pominięcie w niektórych miejscach lub w ogóle brak reguł przejść jest przyczyną wielu pomyłek ankieterów.Goode pisze nawet o 30 minutach. a u respondentów wywołuje niepożądane procesy psychiczne. “trudno powiedzieć”... gwarantuje ona jednolitośc wypełniania. Dlatego czas trwania wywiadu nie powinien być dłuższy niż 1h. osobno wydrukowanej instrukcji. oznacza to. gdy respondent nie usłyszał lub nie zrozumiał pytania. strzałki. Jeśłi nawiasu nie ma.Pytanie powinno być redagowane w formie pytania i zawsze zakończone znakiem zapytania. W. że należy czytać pytanie kolejne. W każdej instrukcji zawsze jest instrukcja ogólna i szczegółowa. Druga forma (1 os. (2) INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW (RODZAJE I WZORY) Z badań wynika. Ankieter nie odczytuje respondentom odpowiedzi typu “nie wiem”. Powinny być one krótkie i jasne. jak i ankieter wykazują tendencję do tracenia uwagi i dokładności. W ogólnej powinny być omówione wszystkie sprawy dot. całości danego badania i jego problematyki. Wyjątek stanowią wywiady pogłębione. Instrukcja pisemna jest podstawą właściwego. Wskazówki dla ankieterów umieszcza się w nawiasach bezpośrednio po pytaniu kwestionaruszowym. jak też w odrębnej. Pytania jak najbardziej powinny przypominać rozmowę – czytane więc opytania i odpowiedzi dopasowane są więc do roli ankietera. co myśłi Pan na temat. że. które trwać mogą do 3h. dobrego przygotowania ankieterów do pracy w terenie.” a nie “Uważam.” bo za długie. Nie należy zamieszczać zwrotów grzecznościowych “Czy może mi pan powiedzieć. że”. l. to ankieterzy pracują lepiej i staranniej. Muszą być one jednolicie oznaczone – krateczki.wielu respondentów czuje się zobowiązanych do udzielenia jakichkolwiek odpowiedzi.w miarę upływu czasu zarówno respondent. Część szczegółowa zawiera dyrektywy dotyczące sposobów zadawania poszczególnych pytań kwestionariuszowych. w rezultacie otrzymujemy odpowiedzi nieistotne i nietrafne.. PSYCHIKA BADANEGO. Podobne reakcje towarzyszą sytuacjom. PROBLEM DŁUGOŚCI WYWIADU KWESTIONARIUSZOWEGO . Ujawnia się wówczas tendencja to przytakiwania lub zaprzeczania. 5 . Mówi więc on “Uważa Pani. IFiS PAN stosuje taki system. REGUŁY PRZEJŚĆ stosujemy w przypadku pytań filtrujących. NUMEROWANIE PYTAŃ I REGUŁY PRZEJŚĆ: W każdym kwestionariuszu wszystkie pytania muszą być kolejno ponumerowane. że przy każdej alternatywie w nawiasie znajduje sie pytanie kolejne. wtedy odpowiadają bezmyślnie na kolejne pytania. Każde pytanie w tabeli powinno posiadać kolejny numer. Można ją przekazać ankieterom zarówno w samym kwestionariuszu wywiadu.poj) powinna być stosowana w pokazywanej karcie respondenta.

We wprowadzeniu badacz powinien: − napisać. 5 . uwzględnieniem pracy ankieterów. − określić ogólnie tematykę badań. abstrakcyjnego myślenia. Na karcie pisze się wszystkie słowa jednakowymi dużymi literami. Pozytywną rolę może odegrać osoba. która podpisuje taki list. (b) stanowiące pomoc dla respondenta. Zasadniczo powinno znajdować się na osobnej karcie a nawet w instrukcji dla ankieterów. oświadczenia ankieterów i karta informacyjna. w której odbywał się wywiad. Ankieterzy muszą nauczyć się wprowadzenia na pamięć i wygłaszać je na wstępie rozmowyz każdym respondentem. ANKIETA DO ANKIETERA – układa się ją jak każdą inną ankietę. Przejmują rolę wprowadzenia i zawierają dokładnie te same informacje. uzyskanie informacji nt. że odpowiedzi nie będą nikomu ujawnione i służyć będą do uogólnień statystycznych. które wymagają od respondenta aformułowania opinii. Mogą być one : (a) służące aranżacji wywiadu. Należą do nich miejsca w wywiadzie na podpis. Nie wypisuje się alternatyw typu “nie wiem” czy “trudno powiedzieć”. Formułuje się je bezosobowo lub w 1 osobie. Na karcie nie drukuje się pytania. warunków i sytuacji społecznej wywiadu. Przeprowadzenie badań. zwłaszcza w jednej miejscowości. ale alternatyw nie należy numerować. Karty respondenta muszą być starannie i estetycznie przygotowane. − podać dokładną nazwę instytucji badawczej − ogólnie poinformować o celu badań. (3)MATERIAŁY POMOCNICZE Rodzaj materiałów pomocniczych zależy od sformułowanych przez badacza poszukiwanych informacji i celów przyszłych analiz. − poinformować. wyobrażenia sobie czegoś itp. Jej celem jest kontrola przebiegu procesu badawczego ze szczeg. jak ankieter ma się przedstawiać respondentom. w których użyto słów pochodzenia obcego. oraz takie . Każda z nich przygotowana osobno. może ułatwić ogłoszenie w prasie. Jedna karta może służyć do wielu pytań (c) kontrolujące pracę ankietera. Na początku każdego kwestionariusza musi się znaleźć: − numer kwestionariusza − nazwisko ankietera − godzina rozpoczęcia i zakończenia wywiadu − data i miejscowość.Dokładnej instrukcji wymagają pytania trudne – takie. − poprosić o zgodę i szczerość w badaniu LISTY ZAPOWIEDNIE – wysyłane 2-3 tygodnie przed rozpoczęciem badań. WPROWADZENIE – często drukowane na początku wywiadu.

− osobą ankietera − sytuacją wywiadu: miejscem. Po drugie. Podczas wywiadu pilotażowego sprawdza sie nie tylko kwestionatiusz i poszczególne pytania. rozszerzających i pogłębiających poszczególne odpowiedzi i całe zagadnienia.Ankieterów pilotażowych obowiązuje zasada zadawania respondentom pytań kwestionariuszowych dokładnie tak. jeśli niewłaściwie lub źle wykonał on zadanie postawione przez badacza. ZASADY PROWADZENIA WYWIADÓW PILOTAZOWYCH: 1. z których ma wybierać). rozdz IV . Po pierwsze. alternatyw. (d) służące do zbierania dodatkowych informacji. wstydu.. Każda z nich posiada dyrektywy ogólne (dot. nie mogę lub nie potrafią wykonać postawionego przed nimi zadania. jego stanem fizycznym czy poziomem umysłowym. wszystkich pytań) oraz szczegółowe (dot. Pytania i uwagi pilotażowe: 5 . ich tematyki. Istotne są również notatki ze wszelkich zachowań i reakcji werbalnych i niewerbalnych badanych: zwracanie sie do ankietera lub osób trzecich z prośbą o wyjaśnienie terminów lub pomoc w odpowiedzi. dla celów pilotażu pogłębionego).kwestionariusz w pilotażu drukowany jest tylko po lewej stronie arkusza. warunkami. ankieter jest także zobowiązany dokonać obserwacji respondenta i sytuacji społecznej wywiady oraz wypełniać dokładnie polecenia zawarte w instrukcji metodologicznej. zachowań lub przeżyć – powinien mieć na uwadze dwie sprawy. zadania jakie przed nim stoi. jak zostały one sformułowane przez badacza i nie wolno ich zmieniać 2. wszelkie spontaniczne uwagi i opinie respondentów nt. lub innych emocji. Mogą być one związane z − cechami osobowości respondenta. ale również instrukcję i wszelkiego rodzaju materiały pomocnicze – czyli całe narzędzie badawcze oraz ewentualny wpływ warunków rozmowy i ogólnej sytuacji społecznej. . Poza zadawaniem pytań z kwestionariusza. wybranych). dwa rodzaje instrukcji i zadawanie pytań kwestionariuszowych w pilotażu: . W respondencie zaszły procesy niepożądane. Ankieter formułując określone pytanie pilotażowe. nawet składni i języka.mamy dwa rodzaje instrukcji: merytoryczną (ułożoną przez autora kwestionariusza) i polotażową metodologiczna (napisaną przez badacza lub konsultanta. sprawę rozumienia przez respondenta danego pytania kwestionariuszowego (terminów w nim zawartych. ruga to miejsce na notatki ankietera. prowokując respondenta do wypowiedzi na jakiś temat lub dokonując takiej lub innej obserwacji pewnych faktów. sprawę procesów psychicznych w respondencie po usłyszeniu pytania kw.uzyskanie dodatkowych informacji typu jakościowego.SPRAWDZANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO W PILOTAŻU POGŁĘBIONYM Wywiad pilotażowy jest połączeniem zwykłego wywiadu kwestionariuszowego z obserwacją uczestniczącą oraz z wywiadem o wywiadzie. którzy nie chcą. Mogą one występować na tle strachu. Konieczne jest notowanie wszystkich wypowiedzi tych respondentów. . Polega na obserwowaniu mechanizmów społeczno-psychicznych występujących u respondentów przy udzielaniu odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe. pytań. Kwestionariusz.

odpowiedzi respondentów na wszystkie pytania pilotażowe. . cytaty zapisywane dosłownie. Uwagi pilotażowe to wszystkiego rodzaju notatki i zapisy ankieterów.wszelkie spontaniczne wypowiedzi respondentów. Można podzielić ją liniami na wysokości pytań lub umieścić numery by ułatwić ankieterom zapis notatek. 4. . − Standaryzacja symboli. . Ankieta do ankietera na narzędzie. 3 X . które mogły mieć wpływ na udzielanie odpowiedzi.fakty i wydarzenia podczas wywiadu. . wyjaśnienia ankietera udzielane respondentowi.prawa strona jest czysta.Pytania pilotażowe to te wszystkie pytania zmierzające do sprawdzenia wartości całego narzędzia badawczego. . Ankieter powinien notować: . 3. − − uwagi powinny być robione na bieżąco nie nie skrótami. Mogą być one sformułowane przez konsultanta lub badacza (znajdują się w instrukcji metodologicznej ) lub pytania własne ankietera. Mają oni za zadanie sprawdzić narzędzie badawcze i wychwycić ewentualne przyczyny wpływu ankieterskiego. Przedstawione niżej symbole to jedna z licznych możliwości zapisywania notatek: . Sposoby zapisywania uwag pilotażowych: Przedstawione poniżej zasady zapisywania uwag obowiązują wszystkich ankieterów pilotażowych w badaniach prowadzonych przez IFiS PAN. dokonywane w trakcie lub zaraz po zakończeniu wywiadu.bez uwag 1 X. B.obecność. Sprawdzanie instrukcji..symbol powtarzania pytania 1 Tł.wszelkie powtórzenia. by były łatwe w odtworzeniu.wszystkie odpowiedzi.U. które ankieter zadaje respondentowi przed. − ewentualne propozycje ankietera dotyczące zmiany danego pytania kwestionariuszowego. Sprawy ogólne i porządkowe: 5 . 2 Tł. które ma wychwycić wszystkie uwagi.. . 2 X. które wykraczają poza zakres kafeterii pytań zamkniętych. 3 Tł – ilość tłumaczeń respondentowi pytania kwestionariuszowego. samoobserwacja ankieterów i ankieta do ankietera w wywiadzie pilotażowym: Ankieterzy pilotażowi muszą reprezentować znacznie wyższy poziom w zakresie wyszkolenia metodologicznego i posiadać większe doświadczenie terenowe niż zwykli.: R – respondent.wszelkie uwagi osobiste płynące ze swobodnych rozmów z badanym. w czasie trwania lub po przeprowadzeniu wywiadu. 5.treść własnych pytań pilotażowych . − spostrzeżenia ankietera odnoszące sie do samego siebie – do własnych fizycznych i psychicznych doznań przeżywanych czasie wywiadu. udział osób trzecich. P – propozycje ankietera na przeredagowanie pytania. A – ankieter. tłumaczenia. . . np. które ankieter mógł pominąć lub zapomnieć przy wypełnianiu kwestionariusza.

bo sprzyja to skupieniu. sami chcieć się wypowiadać.mówimy. że to już tylko chwilka i na pewno nie przerywamy! W sytuacji extremalnej robimy kilka minut przerwy. PYTANIE 7 II Sztabiński: PROWADZENIE WYWIADU: MIEJCE WYWIADU W większości badań najbardziej odpowiednim miejscem jest mieszkanie respondenta. wpływać na odpowiedź. zwłaszcza w badaniach wymagających ponownego kontaktu. którego wadą jest możliwość przerwania (telefony. ułatwia swobodne notowanie i korzystanie z materiałów pomocniczych. Jeśli Respondent będzie chciał przerwać . − wyłączyć radio i TV. a nie w fotelu. wizyty współpracowników) oraz dominujące układy ról. Wyjątkowo ważne jest pierwsze wrażenie. które prowadzą do tendencyjnych odpowiedzi. że rozprasza to naszą uwagę. a nie respondenta.Do przeprowadzenia wywiadów pilotażowych powinno się dobierać ankieterów najlepszych i najinteligentniejszych. Może być to również miejsce pracy. ZASADY ZACHOWANIA ANKIETERA PODCZAS WYWIADU – UKŁAD RÓL 5 . który udziela odpowiedzi w określonych warunkach wywiadu socjologicznego. PRÓBY PRZERWANIA LUB PRZEŁOŻENIA WYWIADU Standardowy wywiad powinien zostać przeprowadzony w całości podczas jednorazowego kontaktu z respondentem. WARUNKI PRZEPROWADZENIA WYWIADU − najlepiej przy stole. bo rozprasza uwagę (mówić należy. Ponadto jednak ankieter powinien lubić swoją pracę i być zainteresowany respondentem jako człowiekiem. Podobnie rozproszenie uwagi grozi w parku. bo ten zaprzeczy i zostawi włączony) − dążenie do pozbycia się osób trzecich – mogą się wtroącać.

które zachowania respondenta są pożądane. że ma być skupiony i słuchać uważnie całych pytań. To on musi nauczyś respondenta. J. Gruszczyński “Kwestionariusze w socjologii” 3. − SPOSÓB ZADAWANIA PYTAŃ . .zachęta do refleksji. Techniki obserwacji  standaryzo kontrolowanej. które służy przekazaniu odpowiedzi na postawione pytania od badanego do badacza. że ma sprzyjać celowi badań. . Techniki wywiadu  swobodnego (wolnego) V. . Techniki wywiadu  kwestionariuszowego. a które nie.czytanie wszystkich odpowiedzi z kafeterii. . VI. jak jest rola respondenta – musi pokazać. mieszkaniec wsi-mieszkaniec miasta itp. REAKCJE NA ODPOWIEDZI RESPONDENTÓW .okazywany stosunek powinien dotyczyć zachowań respondenta. służących realizacji nałożonych na tę dyscyplinę zadań. KWESTIONARIUSZ to pisemne narzędzie badawcze. in. Techniki otrzymywania  wypowiedzi pisemnych  niestandaryzowanych. .naprowadzanie na konkrety w pytaniach otwartych. Techniki ankiety. ani zbyt luźna – należy pamiętać. − ATMOSFERA WYWIADU Nie może być ani zbyt sztywna. Jest on stosowany w dwu 5 . jakie są pożądane zachowania. pośrednim III.Ankieter koniecznie musi być osobą profesjonalnie przygotowaną do swej roli. Pytanie 2: III L. Próbę klasyfikacji technik badawczych podjął m. Techniki obserwacji  niestandary niekontrolowanej zowane techniki  IV. a nie treści jego odpowiedzi. czyli uzyskaniu informacji. MIEJSCE I ROLA KWESTIONARUSZY W SOCJOLOGII: Współczesna socjologia dysponuje wieloma technikami zdobywania materiałów empirycznych.czytanie pytania wolno. Lutyński : Techniki obserwacyjne (obserwacja właściwa) techniki  I.wyraźne okazywanie. wane Techniki oparte na wzajemnym komunikowaniu się bezpośrednim II. wyraźnie i w całości.uświadomienie respondentowi. Nie można dopuścić do powstania niepożądanych układów ról: mężczyzna – kobieta.

data. Obie służą do realizowania tzw. zakodowanie miejsca. • możliwości oddziaływania na respondenta (sposób zadania pytań.uzasadnienie wyboru respondenta do badań .podziękowanie za wypełnienie 4. sytuacja wywiadu) • możliwość obserwacji respondenta. badań surveyowych. 4. KWESTIONARIUSZ JAKO NARZĘDZIE BADAWCZE: Kwestionariusze socjologiczne mogą być stosowane wyłącznie do realizacji tych celów. skierowana do respondenta i żądająca od niego wypowiedzi określonej treściowo bardziej lub mniej dokładnie. nazwę placówki prowadzącej badania. nazwisko ankietera.cel badań. numer. − nakłonienie respondenta do udzielenia odpowiedzi. 5 .ewentualny sposób zwrotu kwestionariusza . w których bierze udział. • możliwość kontrolowania respondenta • dokonywanie zapisu 4. godzina. .ewentualna instrukcja dot. . Możemy mówić o różnicach pod poniższymi względami: • sposób komunikowania się z respondentem.technikach socjologicznych: w wywiadzie i w ankiecie. − przygotowanie materiału tam. tytuł pracy 5. 3. Pytaniu towarzyszy zawsze dyrektywa zapisu reakcji (odpowiedzi) respondenta. Musi ona zawierać: 3. które charakteryzują się cechami: − między dwiema stronami procesu badawczego zostaje nawiązany kontakt o stosunkowo krótkim czasie trwania. Każdy z nich spełnia przynajmniej trzy funkcje: − przełożenie teoretycznej problematyki badawczej na pytania kwestionariuszowe. (B) pytania do respondenta.apel o powagę i szczerość. − w czasie jego trwania wykorzystuje się kwestionariusz. − zachowania werbalne uważane są za wskaźnik zachowań niewerbalnych. sposobu wypełniania kwestionariusza . zapewniający standaryzację zebranych informacji.zapewnienie o poufności/anonimowego charakteru zebranego materiału . końcowa (A) CZĘŚĆ FORMALNO-EWIDENCYJNA: Ta część ma dostarczyć respondentowi informacji o badaniach. wpływ ankieterski. wprowadzenie: . Kwestionariusz składa się z części: (A) część wstępna – formalno-ewidencyjna. najczęściej w formie zdania pytajnego. (B) PYTANIA KWESTIONARIUSZOWE: Pytanie to zamieszczona w kwestionariuszu wywiadu lub ankiety wypowiedź badacza. − osoby traktuje się statystycznie. aby nadawał się on do ilościowej lub jakościowej analizy. dla których zostały stworzone.

istotne i trafne.istotne ale nietrafne d. 6. 5. nie Otrzymujemy rodzaje odpowiedzi respondenta : a. wartości zmiennej czy poszukiwane przez badacza cechy. klasyfikacji udzielonych przez niego odpowiedzi. pytania “Czy chciałby Pan jeszcze coś dodać?” “Czy mógłby Pan poszerzyć swą odpowiedź?” 5 .Koncepcje pytań kwestionariuszowych => czytaj w Lutyńskiej!!! 3. koncepcja wskaźnikowa. pytania o fakty (d) pytania o wiedzę (e) pytania o źródła informacji (f) pytania o motywy (g) pytania o sugestie – ich zadaniem jest nakłonić badanych do odpowiedzi istotnej. (b) pytania o opinie 1. b. składa się z trzech zasadniczych elementów: tekstu pytania do respondenta. koncepcja informacyjna rozszerzona – opiera się na założeniu.nieistotne ale trafne c. RODZAJE PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH: (A) ze względu na ich cel: (a) pytania wprowadzające – których celem jest przygotowanie respondenta do zagadnień poruszanych w całym kwestionariuszu lub w jego częściach.nieistotne nietrafne. Są to np. albo są one zbyt lakoniczne. gdy się od niej uchylają. koncepcja testowa. koncepcja tradycyjna informacyjna. 4. że pytanie kw. Różnice między nimi: cechy  Koncepcje pytania Czy pytanie jest  żądaniem  informacji o  badanym  zjawisku? pytań Czy pytanie pełni  samodzielną funkcję  informacyjną? poszukiwanej Czy informacja musi  być dokładnie  określona? informacji Czy wymaga się liczbowego  określenia pewności  informacji? i jej oceny Jakie są  wymagania co  do pewności  informacji? tradycyjna testowa nie tak tak nie tak tak nie tak bardzo  wysokie ca  najmniej  wysokie niskie bardzo  wysokie wskaźnikowa nie tak tak nie tak niekoniecznie tak rozszerzona inform.

5 . Można mówić również o kryterium technicznym (pragmatycznym. − zapis rejestrujący – dokładny cytat − zapis relacjonujący – jaki był sens wypowiedzi − − − Przy konstrukcji pytań zamkniętych pamiętać należy o poprawności: poprawność logiczna – odpowiedzi mają być rozłączne. Zamkniętymi są pytania. Badacz może ustalić. W kontekście pytań otwartych podstawą jest rodzaj zapisu odpowiedzi przez ankietera. stąd ważna ostatnia odpowiedz “inne” poprawność teoretyczna – odpowiedniość proponowanych odpowiedzi z podejmowanymi problemami i zaproponowanymi hipotezami. “Jaki . PYTANIA ZE WZGLĘDU NA ZAKRES PODEJMOWANEJ PRZEZ NIE PROBLEMATYKI Pytania globalne – domagają się krótkiej odpowiedzi na z natury złożone zagadnienie.?”. dopasowywanie odpowiedzi do kategorii. (d) skale.. Otwartymi są takie pytania. Te jednak maja na celu uzyskanie dodatkowych informacji przydatnych do interpretowania poprzednio udzielonej odpowiedzi. + “Nie wiem”). zasad konstrukcyjnych (konstruowane wg zasad zaproponowanych przez Likerta/Thurstone'a/ Guttomana/ mieszane/ statystyczno-matematyczne) 3. których odpowiedzi mogą być przedstawione respondentowi w formie listy jedynie możliwych stwierdzeń.. które nie mają ani pośrednio ani bezpośrednio określonej listy istotnych na nie odpowiedzi – ich liczna jest znaczna i praktycznie nieograniczona. jak wiele odpowiedzi ma wybrać respondent i czy mogą powtarzać się rangi. (b) koniunkcja – można wybrać więcej niż jedną odpowiedź (c) szeregowanie alternatyw (rangowanie) – zhierarchizowanie. 4. Pytania zamknięte możemy podzielić z punktu widzenia ich części respondentywnej na − pytania w formie alternatywy – wybieramy z dwóch (ew.. podział wg charakteru mierzonej zmiennej (zmienne jednostkowe/grupowe). => patrz Babbie!!! 1. “Co Pan ma na myśli?” (B) pytania otwarte i zamknięte: Ich podział podlega kryteriom logicznym. Powinno być uzupełnione o pytania szczegółowe. podział wg rodzaju mierzonej zmiennej (skale psychologiczne/niepsychologiczne) 4. Mamy dwa sposoby prezentacji alternatyw : pytania rozstrzygnięcia “Czy..(h) pytania uzupełniające – podobne od pytań o sugestie. podział wg. np.?” itp. może być rangowanie parami.. − pytania wieloalternatywne (wiele członów) – wybieramy z listy: (a) dysjunkcja – można wybrać tylko jedną odpowiedź.? Tak/nie” i pytania dopełnienia “Który. podział nawiązujący do poziomu uwzględniającego moc mierzonej zmiennej (nominalne/porządkowe/interwałowe/ilorazowe) 2. które związane jest z budową kwestionatiusza i przygotowaną kafeterią. gramatycznym). poprawność merytoryczna – adekwatność listy do rzeczywistości. Może być: − zapis kategoryzujący – w trakcie wywiadu.

12. kryterium formalnego ukierunkowania – czy zwraca się wprost do świadomości respondenta (nieprojekcyjne) czy do podświadomości (projekcyjne). kolka pytań dalej badacz pyta o to samo. − PYTANIA ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB NAWIĄZANIA DO PODEJMOWANEGO PROBLEMU BADAWCZEGO (a) pytania bezpośrednie (b) pytania pośrednie – A. o co jest pytany. Język powinien być jasny i zrozumiały: słownictwo jednolite i dostosowane do respondentów. P. 3. badanej problematyki (b) pytania dot. (E) PYTANIA ZE WZGLĘDU NA PEŁNIONE PRZEZ NIE FUNKCJE W KWESTIONARIUSZU (a) pytania dot. które wynikają z podjętej problematyki badawczej. (e) pytania sprawdzające: analizują prawdziwość uzyskanych odpowiedzi. STOPIEŃ TRUDNOŚCI IKOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Formułowanie pytań w kwestionaruszu: 3. kryterium zakresu problematyki: obejmują cały zakres podejmowanej problematyki lub tylko jej część. Powinno się odnosić do jednego zagadnienia. 9.) 2. 6 . 8. 10. przedmiotów itd. kryterium rodzaju interpretacji odpowiedzi – interpretowana pośrednio/bezpośrednio 4. jednowymiarowych. ale nie ujmują całości problemu. Powinno jednoznacznie wskazywać. Powinny znaleźć się w nim tylko te pytania. Nie może być za długie. respondenta (metryczkowe) − pytania filtrujące (d) pytania wykluczające się – związane z powyższymi. Sformułowane w sposób jednoznaczny. Unikać pytań. Boczkowski dzieli je ze względu na kryteria: 1. które mogą ukazać niewiedzę respondenta – skłonność do koloryzowania. 4. 7. II FORMUŁOWANIE. 5. To pytania które mają być zadawane alternatywnie: tam albo tym. Nie formułować pytań sugerujących. wiarygodności respondenta. Trzeba uważać. by nie zniechęcić respondenta i formułować je w odmienny sposób. by się upewnić. Unikać pytań.Pytanie szczegółowe – dotyczy spraw konkretnych. 11. Daniłowicz wyróżnia rodzaje pytań pustych: o nieistniejące fakty/ o pozorne różnice/ o wszystkich fałszywych wariantach odpowiedzi. Jednolita forma gramatyczna. Pytanie powinno mieć formę pytania a nie hasła. 13. by respondent wiedział. w których spodziewamy się nieszczerych odpowiedzi. Są one łatwiejsze dla respondenta. w jakiej formie ma być odpowiedź. dlatego kwestionariusz powinien być przeplatany. 6. kryterium formy pytania: werbalne (sformułowane słownie) i niewerbalne (za pomocą rysunków. (f) pytania podchwytliwe i puste: wykorzystuje się je do analizy sposobu udzielania odpowiedzi i wnioskowania.

czyli analiza każdego z pytań w 4 wymiarach : . − wielowymiarowa analiza stopnia trudności pytań. Pilotaż powinien poprzedzić zarówno wywiady jak i badania ankietowe. − właściwości narzędzia badawczego. BADANIA PILOTAŻOWE: Podstawowym celem badań pilotażowych jest sprawdzenie przydatności narzędzia służącego do zdobycia poszukiwanych informacji. . − Kwestionariusz powinien zakończyć się podziękowaniem. 7. − “Od ogółu do szczegółu” − Pytania wstępne powinny zainteresować i otworzyć respondenta.ODBIÓR SŁUCHOWY PYTANIA. 5. . Można zastosować jedną z poniższych procedur: 1) pilotaż niczym nie różni się od badać faktycznych. sensowną całość. 2) pilotaż niczym nie różni się od badań faktycznych. Trudności pytań kwestionariuszowych wynikać mogą: − z cech osobowości respondenta. 3) pilotaż prowadzony inną techniką (gdy jest to np. weryfikacja przygotowanego narzędzia badawczego. − z cech osobowości ankietera. Można jednak rozbić je na pomniejsze: 5. ale ankieterzy wypełniają po nim ankiety do ankieterów.Czytaj o błędach pytań u Lutyńskiej !!! tu jest ich mniej i wszystkie się powtarzają. 8. − sytuacji wywiadu. − Powinien stanowić jednolitą. że w ramach pilotażu badacz zrealizuje następujące działania: 6. sprawdzenie organizacyjnych i technicznych aspektów badań. zwiad terenowy – precyzacja problematyki badawczej. 4) pilotaż niczym się nie różni od badań faktycznych. 7. właściwej operacjonalizacji i eksplikacji. . wiec warto go urozmaicać. 6 .FORMUŁOWANIE ODPOWIEDZI KOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: − Nie może być on nużący. Oto polecane metody: − kwestionariusz poddaje się pod osąd sędziów. ale po nich ocenia się z respondentem wszystkie pytania.ROZUMIENIE ALTERNATYW. − badanie pilotażowe.ZROZUMIENIE ZADANIA STAWIANEGO PRZED RESPONDENTEM. weryfikacja samego problemu badawczego – w zakresie występowania w danym środowisku. trudna dla pilotażu ankieta pocztowa i robi sie tradycyjną). Sformułowane pytania należy poddać ocenie. Przygotowanie do opracowania zebranego materiału empirycznego. weryfikacja narzędzia badawczego. Zakłada się jednak. 6.

. sposobu doboru próby i dobranej techniki) . kontrola ilościowa. MATERIAŁY POMOCNICZE: 1.zebrany i zweryfikowany materiał badawczy musi być poddana zabiegowi grupowania . aby umożliwić analizę struktury populacji.trzeciej (dotyczy samego kwestionariusza i przebiegu badań) Instrukcja do wywiadu jest zbudowana jak powyższa. 6. Musi ona uwzględniać kompletność danych (tzw. sposobu odbioru pytań. Grupowanie. 1. Szczególną uwagę należy zwracać na występujące błędy systematyczne i przypadkowe. Jej celem jest uzyskanie informacji o sytuacji wywiadu – jego przebiegu. 7. Każda z ankiet do ankietera tworzona jest do konkretnego badania. Jedna karta może służyć do kilku pytań i nie zostawiamy jej respondentowi na pamiątkę. Grupowanie może przebiegać na dwa sposoby. które standaryzuje proces kodowania – ułatwia jednoznaczną klasyfikację czy typologizację. Karta może zawierać całe pytanie lub jedynie odpowiedzi (inaczej mówi Lutyńska!!!) . kontrola jakościowa. INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW Instrukcja do ankiety jest na ogół krótsza i mniej skomplikowana od instrukcji przeprowadzenia wywiadu. KARTY RESPONDENTÓW Mają one na celu ułatwienie badanemu percepcję pytania i odpowiedzi. Zawiera jednak dużo więcej uwag szczegółowych dotyczących konkretnych pytań i ewentualnych zachowań respondentów. Dzięki nim żadna z odpowiedzi nie zostanie zapomniana. formalna) oraz ich poprawność (tzw. INSTRUKCJA KODOWA I GRAFICZNE OPRACOWANIE KWESTIONARIUSZA: Weryfikacja .8. wypróbowanie narzędzia badawczego. Powinna składać się z 3 części : . jego zachowań. zaliczanie jednostek o podobnych cechach do kilku lub kilkunastu podobnych klas. najczęściej występujących. merytoryczna). Drugi to typologizacja.pamiętać jednak trzeba o gramatycznym dostosowaniu osoby w pytaniu (”Proszę .drugiej (opis czynności organizacyjnych jakie wykonać ma ankieter w celu realizacji badań.ogólnej (omówienie celów badań.Zebrany surowy materiał wymaga wnikliwej i wszechstronnej kontroli. INSTRUKCJA KODOWA to narzędzie. Pierwszy z nich to klasyfikacja.) . ” a nie “Prosimy”). czyli wyszczególnienie zjawisk charakterystycznych. by uwzględnić jego problematykę i stosowaną technikę. 6 . Przygotowuje się ją zarówno do ankiet wypełnianych pod nadzorem. obliczenie parametrów opisowych raz wykrycie współzależności cech. 1. ANKIETA DO ANKIETERA. wypowiedzi i komentarzy. a uniknie się zaglądanie respondenta do samego kwestionariusza. Pozostawione jest w niej również miejsce na uwagi ankietera. jak i ankiet socjometrycznych.

każdą odpowiedź trzeba kodować jako odrębne pytanie o odpowiedziach tak/nie . by zebrany materiał empiryczny móc policzyć i poddać analizie ilościowej i jakościowej. 4. otwarte – ale takie. Ważna jest konieczność uchwycenia wszystkich rodzajów uzyskanych w badaniu odpowiedzi oraz konieczność pewnego kompromisu m-dzy bogactwem różnorodnych szczegółów informacji a wybranymi kategoriami. − kodowanie jest zwykłym powtórzeniem numeru odpowiedzi do odpowiedniej rubryki przeznaczonej na symbole kodowe. 3. poprawność pod względem technicznym – dopasowanie instrukcji do sposobu zliczania. sprawdzić oraz dokonać jej pilotażu. Podstawowe systemy kodowania: − kodowanie systemem zero-jedynkowym (0-1) . najlepiej przez wykonanie indeksowania (wypisanie wszystkich odpowiedzi na osobnej kartce). poprawność pod względem merytorycznym – dostosowanie konstruowanych klas i typów do struktury uzyskanego i poddawanego kodowaniu materiału badawczego. (3)trzeba dokładnie zapoznać się z zebranym materiałem. Zanim przystąpi się do kodowania. (5)zdecydować się na odpowiedni typ procedury: od klas ogólnych do szczegółowych lub odwrotnie. w których odpowiedzi koduje sie jako wątki wg zasady: wątek występuje/nie występuje 1. zamknięte koniunktywne – (wybór kilku z kilku. poprawność pod względem logicznym – spełnione warunki rozłączności. OTWARTE(2)trzeba zdecydować się .p. należy ją rozpatrywać w czterech aspektach: 2. typologizacja i zapisywanie symboli. Budowa instrukcji kodowej wymaga innego potraktowania pytań zamkniętych i otwartych: ZAMKNIĘTE− łatwe.pytania zamknięte alternatywne (albo-albo: np. (6)przypisać klasom czy typom odpowiednie symbole kodowe (oznaczenia liczbowe). zamknięte dysjunktywne – (wybór jednej odp. Gdzie spędzasz czas wolny: kino/teatr/park/dom/itp) .zastosowanie: . wg których będzie prowadzona klasyfikacja. a następnie przypisaniu tym klasom i typom przyjętych symboli. Podstawowym zatem zagadnieniem kodowania jest ustalenie właściwych kryteriów. instrukcję należy zweryfikować. INSTRUKCJA KODOWA: KODOWANIE jako wynik klasyfikacji i typologizacji jest zabiegiem koniecznym .5. Jaka jest Pańska płeć?) . z kilku możliwych.p.np.1. jakich informacji poszukuje badacz. 6 . Polega ono na podziale zebranych danych na klasy i typy. Jak często czytasz Wyborczą? codziennie/raz w tyg. 1-tak/2-nie). przeważnie sposób kodowania przygotowany równolegle z budową pytania. wady: .p.duże rozproszenie informacji nie pozwala na wychwycenie kombinacji różnych odpowiedzi i ich syntezę. np. (4)trzeba przyjąć kryteria podziału na klasy lub typy i dobrać wskaźniki o tych klas./sporadycznie/nigdy) . wyczerpywalność i jednorodności. − każda zapisana pod pytaniem odpowiedź otrzymuje numer (np. poprawność pod względem teoretycznym – dostosowanie klas i typów do problematyki badawczej. Aby instrukcja kodowa była poprawne. KODOWANIE. 5.

System wykorzystuje zjawisko braku powtarzalności sum ciągu potęgowego liczby 2. ale oddający nieocenione usługi przy kodowaniu pytań otwartych i zamkniętych koniunktywnych.ogranicza liczbę wariantów odpowiedzi do dziesięciu (0-9) (4)zalety: zmniejsza się liczba potrzebnych do zakodowania jednego pytania kolumn (moim zdaniem to wiersze.3. czyli każda odpowiedź oznaczona jest jedną z tych cyfr. aby cały kwestionariusz był zakodowany za pomocą jednego tylko systemu. rangowaniu i pytaniach otwartych. 2.. system potęgowy: bardzo pracochłonny system kodowania. że każdorazowa decyzja o przyjęciu danego systemu musi być poprzedzona konsultacją z ośrodkiem obliczeniowym i ich opinią na temat możliwości technicznych. itd. System przydatny wówczas. wady: . Rady jak najlepiej kodować dane pytania: (a) otwarte: 0-9 (b) zamknięte alternatywne: 0-1. . Jego wada: konieczność zajęcia na karcie perforowanej dwóch lub więcej kolumn. co jest szczególnie ważne przy koniunkcjach. zamknięte dysjunktywne: 0-9 6 .1. że symbole poszczególnych wartości zmiennej są dwucyfrowe lub trzycyfrowe. kodowanie systemem zero-dziewiątkowym (0-9) Polega na przypisaniu każdej zmiennej wartości od 0-9. co przy wykorzystaniu sorterów może być uciążliwe. . Jego zaletą jest możliwość precyzyjnego i szczegółowego zakodowania różnych informacji. w szczególności pytania zamknięte dysjunktywne i koniunktywne oraz otwarte. ale pozostaje przy wersji Gruszczyńskiego:-)) − − kodowanie systemem wielostopniowym Istotą systemu jest to.. że tego nie rozumie. 2. 2.] − Należy pamiętać. Zastosowanie: wszystkie rodzaje pytań. gdy dane zapisywane są na kartach perforowanych oraz w warunkach stosowania maszyn pracujących z pamięcią na taśmie magnetycznej lub dyskach.małe możliwości kodowania kombinacji różnych odpowiedzi.możliwość zakodowania niemal wszystkich typów pytań. Konieczne jest również.1. 2.3. [dr Majkut przyznaje..konieczność przeznaczenia wielkiej liczby kolumn kodowych na zakodowanie jednego pytania. zalety: . a każda z cyfr ma swoje znaczenie (podobnie jak przy numeracji rozdziałów w książce: 1.) System nadaje się przede wszystkim do kodowania pytań otwartych. wiec chyba i my nie musimy. 0-9 3..duża precyzja i szczegółowość różnego rodzaju informacji.

jego funkcję w badaniu oraz załączyć prośbę o oddanie osobistej przysługi) -dowartościowanie respondenta poprzez uświadomienie mu. Jak uzyskać 70% zwrotów Źródła niechęci.jaką większość badaczy darzy ankietę pocztową.telefon..deklarację natychmiastowej gotowości do dostarczenia kwestionariusza w razie zgubienia).ułatwia lekturę i zrozumienie przekazu . Upodmiotowienie kontaktu badawczego(Z.nazwisko badacza. może odpowiedzieć tylko na wybrane przez siebie pytania -r. mężowi zamiast żony.4) zamknięte koniunktywne: zależy od celów.Konsekwencją tego jest zachwianie reprezentatywności opinii. Ankieta w dużym stopniu zakłada podmiotowe podejście do respondentów: -respondent może na nią odpowiedzieć lub nie -r. to 0-1.Może przeciwdziałać ‘przekazywaniu’ ankiety innym osobom np.Należy pozostawić ostatnią stronę 6 . -w procesie badawczym w większym stopniu respondenci mają poczucie własnej indywidualności Wszystkie z przekazów. -graficzna przejrzystość -nieanonimowość badacza-złamanie reguły jednostronnej anonimowości(należy podać imię. .Badania empiryczne niezgoda socjologii.a bardzo często i struktury próby(odsetek zwrotów waha się w granicach 30-35%). potęgowy lub wielostopniowy.będących częściami składowymi ankiety muszą się odznaczać się pewnymi cechami formalnymi i treściowymi : -wersyjność(w zależności od płci badanych)-przekaz nabiera dzięki temu naturalnego i bardziej personalnego charakteru. Nowe spojrzenie na ankietę pocztową Malikowski.w których wymiana przekazów między badaczem i respondentem byłaby dialogiem dwóch równoprawnych partnerów.Niezgoda. Jeśli chodzi o uchwycenie wszystkich podkreślonych przez respondentów odpowiedzi. jeśli chodzi o uchwycenie kombinacji to 0-9. -daje poczucie dowolności i niewymuszonego uczestnictwa. -brak możliwości realizacji założonej wielkości. ma dużą kontrolę nad swoimi wypowiedziami-to co napisał jest tożsame z tym co zamierzał przekazać badaczom.nie ma jednak zasad – trzeba użyć rozumku.że dostarcza on niepowtarzalnych informacji na temat otaczającej rzeczywistości -‘dyspozycyjność’ badacza wobec badanych-chodzi o możliwość nawiązania bezpośredniego kontaktu z badaczem(trzeba podać adres.w którym ten ostatni jest traktowany jako centralna postać.Gostkowski)-stworzenie warunków.Polega na wywołaniu u osób objętych badaniem takiego obrazu relacji badacz-respondent.Zerwanie z tradycyjnym przedmiotowym podejściem do badanych i traktowania ich jako anonimowych jednostek.

kwestionariusza na ewentualne uwagi respondentów związane z badaniem czy ogólnymi problemami jakie mogą się nasunąć. 6 .

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->