TEMAT1.Osobliwości badań społecznych w socjologii U podstaw wiedzy leży umowa.

Większość naszej wiedzy zależy od wiary w to, co nam powiedziano. Pewne rzeczy wiemy dzięki tradycji, inne dzięki ekspertom. Istnieją też odmienne metody poznawcze-poznawać można dzięki bezpośredniemu doświadczeniupoprzez obserwację. Gdy nasze doświadczenie przeczy temu, co wszyscy wiedzą, jest możliwe, że zrezygnujemy z własnego doświadczenia na rzecz umowy.

Działalność badawcza człowieka
Ludzie wykazują potrzebę przewidywania swojego przyszłego położenia. Ludzie wydają się predestynowani do tego, by podejmując się takiego zadania stosować rozumowanie przyczynowo-skutkowe. Powody: -uznajemy, że przyszłe wydarzenia są uwarunkowane przez obecne -ludzie uczą się, że takie przyczynowo skutkowe modele mają charakter probabilistyczny(skutki pojawiają się częściej, gdy pojawiają się przyczyny)

Źródła wiedzy z drugiej ręki:
1Tradycja-jeśli akceptujemy to, co wszyscy wiedzą, w naszym dążeniu do odkrycia prawidłowości nie musimy rozpoczynać wszystkiego od zera 2Autorytet-często akceptacja nowych dokonań zależy od statusu odkrywcy.

Błędy w badaniach:
1Błędne obserwacje-można się przed nimi ustrzec dzięki zarówno prostym jak skomplikowanym zleceniom dotyczącym pomiaru. Dzięki nim stopień precyzji jest dużo wyższy, niż pozwalają na nie wspomagane ludzkie zmysły. 2Nieuprawnione uogólnienie-założenie, że kilka podobnych zdarzeń stanowi dowód istnienia ogólnego wzorca. Zabezpieczenia: odpowiednio duża i reprezentacyjna próba; replikacja (powtarzanie badań) 3.Wybiórcza obserwacja-ignorowanie wydarzeń sytuacji nie pasujących do wzorca określonej prawidłowości i ogólnego wyjaśnienia jej przyczyn 4.Nielogiczne rozumowanie- np. wyjątek, który potwierdza regułę. Zabezpieczenia: stosowanie systemów logicznych w sposób świadomy i jednoznaczny.

3 ujęcia natury rzeczywistości:
1.Ującie premodernistyczne- założenie, że ludzie widzą rzeczy takimi jakie są one w rzeczywistości. 2.Ujęcie modernistyczne-filozoficzna wersja powiedzenia co kraj to obyczaj. Uznaje za uprawnioną różnorodność postrzegania rzeczywistości. 3.Ujęcie postmodernistyczne-rzeczywiste są tylko wyobrażenia, które uzyskujemy dzięki naszym punktom widzenia. Nic nie istnieje na zewnątrz, wszystko jest w środku. Nie ma obiektywnej rzeczywistości.

Podstawy nauk społecznych:
Rozumienie świata musi być sensowne i zgodne z obserwacją. Oba te elementy mają zasadnicze znaczenie dla nauki i odnoszą się do 3 głównych aspektów działalności nauk społecznych: teorii naukowych, gromadzenia danych i analizy danych. 1.Teorie zamiast filozofii czy wiary. Teoria społeczna zajmuje się tym co jest, a nie tym c ma być. Teoria naukowa nie może rozstrzygać sporów o wartości. 1

2Prawidłowości społeczne-do ich odkrycia zmierzają badania społeczne. W odniesieniu do prawidłowości społecznych stawiane są 3 zarzuty: -niektóre mogą wydać się trywialne -prawidłowości nie mają absolutnego charakteru-społeczne prawa to modele probablistyczne -wpływ ludzi-zaobserwowane prawidłowości mogą być zakłócone dzięki świadomej woli aktorów 3.Zbiorowości zamiast jednostek. Prawidłowości życia społecznego odzwierciedlają zbiorowe zachowanie wielu jednostek. Celem jest wyjaśnienie, dlaczego zagregowane wzorce zachowań ujawniają taką regularność nawet, gdy uczestniczące w nich osoby mogą zmieniać się w czasie. 4.Język zmiennych-w tym języku formułuje się teorie U podstaw rozmaitości orientacji badawczych leżą trzy szeroko rozumiane i wzajemnie powiązane rozróżnienia: 1.Wyjasnienia: -idiograficzne-wyłącznie do konkretnego przypadku ograniczony jest zasięg naszego wyjaśnienia. -nomotetyczny-szuka wyjaśnienia dla pewnej klasy zjawisk czy zdarzeń,w sposób ekonomiczny, używając jednego lub kilku czynników wyjaśniających. 2.Teoria: -indukcyjna-przechodzi od tego co konkretne do tego co ogólne -dedukcyjna-od tego co ogólne do tego co szczegółowe. Od wzorca, którego możemy oczekiwać z logicznego lub teoretycznego punktu widzenia do obserwacji ,która sprawdzi czy oczekiwany wzorzec rzeczywiści się pojawia. 3.Dane: -jakościowe -ilościowe . MAT2 : Pomiar wartości cech jednostek badawczych oraz metody budowania skal 1)Earl Babbie, rozdz. 5: Konceptualizacja, operacjonalizacja i pomiar. Koncepcje to obrazy mentalne, których używamy jako syntetycznych sposobów gromadzenia obserwacji i doświadczeń, które mają ze sobą coś wspólnego. Odwołując się do tych koncepcji używamy pewnych terminów lub etykiet. Pojęcia są konstruktami; odzwierciedlają one uzgodnione znaczenie przypisywane terminom. Nasze pojęcia nie istnieją w świecie rzeczywistym, tak więc nie jest możliwy ich bezpośredni pomiar. Możemy jednak mierzyć zjawiska, które one podsumowują. KONCEPTUALIZACJA: Jest to proces, w toku którego określamy, co mamy na myśli używając danego terminu w badaniach → powstaje szczególnie, uzgodnione dla celów badawczych znaczenie pojęcia. Wymiary i wskaźniki: Konceptualizacja nadaje jasne znaczenie pojęciu poprzez wyszczególnienie jednego lub większej liczby wskaźników tego, co mamy na myśli. Wskaźnik to znak obecności lub nieobecności badanego pojęcia. Każde pojęcie może mieć wiele wymiarów czyli możliwych do wyróżnienia aspektów /np. uczuciowy i behawioralny wymiar współczucia/. Pełna konceptualizacja wymaga zarówno określenia wymiarów jak i wskazania różnych

2

wskaźników dla każdego z nich. Wskaźniki są wzajemnie wymienialne. Definicje realne, nominalne i operacyjne: Def. realna stanowi wyraz reifikacji terminu, jest stwierdzeniem „zasadniczej natury” bytu; wiedzie nas zatem na manowce, gdyż uznaje konstrukt /np. współczucie/ za byt rzeczywisty. Def. nominalna zostaje przypisana do danego terminu bez roszczenia co do tego, że stanowi odbicie :realnego” buty; jest arbitralna; jest to wyraz jakiegoś konsensusu, konwencji co do użycia jakiegoś terminu. Def. operacyjna precyzuje sposób pomiaru danego pojęcia czyli operacje, jakie będziemy w tym celu wykonywać; jest raczej nominalna niż realna oraz daje maksimum jasności co do znaczenia danego terminu w konkretnych badaniach. Tworzenie ładu pojęciowego: Kolejne kroki pomiaru we w pełni strukturalizowanym badaniu socjologicznym: konceptualizacja →def. nominalna → def. operacyjna → pomiary w świecie rzeczywistym. Pozostawienie konceptualizacji i operacjonalizacji nie musi prowadzić do chaosu pojęciowego. Często w ten sposób powstaje ład-stosujemy definicje standardowe, aby być zrozumianym przez innych. Kolejnym źródłem ładu jest fakt, że badacze przejmują jakąś konc. i oper. Danego pojęcia by przekonać się o jej użyteczności, co prowadzi do standaryzacji definicji pojęć, ich wielokrotnego poprawiania i testowania. Wybory dokonywane w procesie operacjonalizacji: Konceptualizacja polega na uściśleniu i udoskonaleniu abstrakcyjnych pojęć, operacjonalizacja na stworzeniu konkretnych procedur badawczych, które pozwolą na dokonanie empirycznych obserwacji odpowiadających tym pojęciom w świecie rzeczywistym. Operacjonalizując jakieś pojęcie badacz musi zdawać sobie sprawę, jaki zakres zmienności go interesuje /np. zakres dochodu respondentów, lub od „popieram” przez „jest mi to obojętne” do „zupełnie nie popieram”/. Ważnym problemem jest także ustalenie stopnia precyzji zmienności między skrajnościami, co oczywiście wynika z celów badania. Wartość zmiennej jest cechą czegoś /np. kobieta/, zmienne zaś to logiczne zbiory wartości. Tak więc płeć to zmienna złożona z dwóch wartości : kobieta i mężczyzna. Każda zmienna musi mieć dwie istotne cechy: 1) składające się nań wartości muszą być wyczerpujące; 2) wartości muszą być wzajemnie rozłączne. Poziomy pomiaru 1) nominalny: zmienne, których wartości są jedynie wzajemnie rozłączne i wyczerpujące, to mary nominalne, np. płeć, wyznanie, sympatie partyjne; są to jedynie zbiory nazw lub cech; o tych zmiennych możemy powiedzieć jedynie tyle, że są takie same bądź różne. 2) porządkowy: zmienne o wartościach, które możemy logicznie porządkować, to miary porządkowe. Różne wartości zmiennej odpowiadają względnie niższemu lub wyższemu poziomowi zmiennej; np. klasa społeczna, konserwatyzm, alienacja. Pozwala określić nie tylko, czy zmienne są takie same czy różne, ale rozwieź, czy któraś nich jest bardziej, odległości miedzy nimi nie mają znaczenia. 3) interwałowy: odległości logiczne miedzy wartościami mogą być wyrażone w postaci standardowych interwałów o określonym znaczeniu; punkt zerowy jest ustalany umownie; porównując dwie osoby możemy powiedzieć, ze są one „różne”, że jedna jest „bardziej” oraz „o ile jest bardziej”.

3

Trafność teoretyczna – opiera się na logicznych powiązaniach między zmiennymi. Trafność: . / test umiejętności matematycznych nie Mozę odnosić się tylko do dodawania.Na rzetelność obserwacji wpływa nasze samopoczucie.opiera się na jakimś kryterium zew. dla których nie ma jasnych pojedynczych wskaźników. typologie” Indeksy i skale służą do mierzenia złożonych zmiennych. stosowana do tego samego przedmiotu. pytaj o rzeczy. c) rzetelność osób zatrudnionych przy realizacji badań: ankieterów. mnożenia etc. można powtórzyć badania. poza tym są oparte na bezwzględnym punkcie zerowym. Są one także wydajnymi narzędziami analizy danych. Warto także pamiętać o jednokierunkowej drodze przekształcania zmiennych od zmiennych ilorazowych do nominalnych.Techniki krzyżowego badania rzetelności tworzonych mierników: a) metoda testu powtórzonego: przeprowadzenie pomiaru jeszcze raz. . Kryteria jakości pomiaru.. jasno precyzuj. /np. wiek.trafność treściowa – oznacza zakres. w kwestionariuszu dzielimy pytania losowa na dwie połowy i testujemy je – każdy zbiór powinien stanowić dobry miernik i prowadzić do takiej samej klasyfikacji respondentów (gdyż wskaźniki są wymienne). 4 . metoda nie jest rzetelna. np. b) metoda połówkowa: np. Pomiar ten pozwala nam dodatkowo ustalić jak jest stosunek ilościowy jednej zmiennej do drugiej. który rozmawia z respondentami z wybranej podpróby i weryfikuje w ten sposób informacje.Polega na tym./ . o co pytasz. właściwości. które ich dotyczą. ze dana technika. trafność egzaminów na studia przejawia się w możliwości przewidywania na tej podstawie przyszłych sukcesów studenta. daje za każdym razem ten sam wynik . . ale i odejmowania.Trafność fasadowa – konkretny miernik może się zgadzać lub nie z naszymi uzgodnieniami i indywidualnymi obrazami mentalnymi dotyczącymi danego pojęcia. .4) ilorazowy: wartości składające się na zmienna ilorazową posiadają wszystkie ww. . w jakim miernik obejmuje skalę znaczeń zawartych w pojęciu. koderów → można zatrudnić kontrolera. w jakim miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla prawdziwe znaczenie danego pojęcia. jeśli odpowiedzi są różne.Rzetelność nie zapewnia jednak poprawności wyniku . Poszukiwany poziom pomiaru zależy od planowanych sposobów analitycznego wykorzystania danej zmiennej. skale. . na które respondenci znają prawdopodobnie odpowiedzi.Odnosi się do zakresu./ 2)Earl Babbie rozdz. Precyzja i poprawność: -precyzja dotyczy subtelności rozróżnień odrębnych wartości zmiennej -poprawność dotyczy prawdziwości informacji Rzetelność: .Trafność kryterialna ./predykcyjna/. interpretacja. 6 „Indeksy.Jak tworzyć rzetelne mierniki? Zadawaj wyłącznie pytania. czy liczba organizacji do których należymy .

2) użycie konkretnych technik skalowania nie daje gwarancji stworzenia skali. jeśli dwa pytania są ze sobą związane. możemy zakładać. czy przyznajesz poszczególnym odpowiedziom taką samą wagę.Skale mają tę wyższość nad indeksami.jeśli występują w niewielu przypadkach. Budowa indeksu: Dobór pytań składających się na złożony indeks. by odnaleźć różne wzorce odpowiedzi. że odpowiedzi respondenta na jedno pytanie pozwala nam przewidzieć jego odpowiedź na inne pytania.pierwszym kryterium wyboru pytań jest trafność fasadowa (lub logiczna) . określić punkty skrajne. Badanie zależności empirycznych między pytaniami wchodzącymi potencjalnie w jego skład: . 5 .są porządkowymi miernikami zmiennych .złożony miernik powinien odzwierciedlać tylko jeden wymiar danego pojęcia .charakter dobranych pytań zadecyduje o tym. niemal zawsze zależy od konkretnej próby.Indeks tworzymy przez proste zsumowanie wyników przypisanych poszczególnym wartościom . inne zaś o wyższym poziomie danej zmiennej. a) zależności dwuzmiennowe: powinieneś zbadać wszystkie możliwe zależności dwuzmiennowe między pytaniami mającymi ewentualnie wchodzić w skład indeksu – pozwala to określić względną siłę związków między poszczególnymi parami pytań.indeksy muszą być jednowymiarowe.Skalę tworzymy przypisując określony wynik punktowy pewnym układom odpowiedzi przy założeniu. który tworzymy w celu pomiaru jakiejś zmiennej: . wykrycie jednoczesnych wzajemnych oddziaływań miedzy pytaniami. musisz przypisać wartości punktowe poszczególnym odpowiedziom. aby określić.porządkują jednostki analizy w kategoriach konkretnych zmiennych . Braki danych: . . Punktacja indeksu: Jeśli wybrałeś już pytania. pozwala określić całkowitą moc pomiaru poszukiwanej zmiennej przez dany zbiór pytań. tworząc w ten sposób jeden złożony miernik z kilku pytań: musisz określić pożądany zakres punktacji indeksu. zdecydować.Błędy w wyobrażeniu na temat skal: 1) to czy kombinacja kilku pytań okaże się skalą. jak ogólnie czy szczegółowo dana zmienna będzie mierzona . które z nich powinny się znaleźć w jednym indeksie. można wyłączyć je z budowy indeksu i z analizy.zależność empiryczna polega na tym. że wskazują one te samą zmienną i możemy włączyć obie do jednego indeksu. że uwzględniają intensywność obrazowania danej zmiennej przez różne pytania. powinieneś teraz przypisać poszczególnym odpowiedziom wartości punktowe. b) zależności wielozmiennowe między pytaniami: badanie zależności wielozmiennowych pozwala na wyeliminowanie bezwartościowych danych. że niektóre pytania świadczą o relatywnie niższym. .Indeksy a skale: .zwróć uwagę na obejmowany zakres zmienności. skala wykorzystuje różnice intensywności wartości tej samej zmiennej.

wiemy. . Czy zgodziłbyś się.stanowi próbę opracowania formatu grupowania wskaźników zmiennej. Skala Likerta ponadto odlicza przeciętne wyniki uzyskane za pomocą indeksu dla osób 6 . grupa sędziów otrzymuje np.zawiera kategorie w rodzaju: „zdecydowanie się nie zgadzam”. 2) Skala Thurstone’a: . setki pytań. „zgadzam się”. „kobiety są gorszymi kierowcami niż mężczyźni”. b) walidacja zewnętrzna: osoby ocenione wg jednych pytań np. 3) Skala Likerta: . omówimy 4 z nich: uwzględnieniu 1) Skala dystansu społecznego Bogardusa: 1. np. aby Albańczycy mieszkali w twoim kraju? 2. zaakceptuje go też jako mieszkańca swojego kraju. . czy „kobiety nie powinny mieć praw wyborczych” – technika skalowania Likerta ukazałaby różnice intensywności między tymi pytaniami. by ustalić. przypisując im wartość punktową. . Istnieje wiele metod skalowania.uważna analiza braków danych może pozwolić na interpretację ich znaczenia. potem badacz analizuje oceny przyznane pytaniom. które powiązane są przynajmniej w strukturę empiryczną.. Walidacja indeksu /ocena trafności/: sposoby: a) analiza pytań: badamy. z którym zgodził się respondent).metoda ta jednak pozwala na określenie względnej intensywności pytań: chcemy zmierzyć uprzedzenia wobec kobiet → tworzymy zestaw 20 stwierdzeń. „zdecydowanie się zgadzam”. Czy zgodziłbyś się.staranie opracowana w ten sposób skala odpowiada pod względem oszczędności i efektywności skali Bogardusa. aby Albańczycy mieszkali w twojej miejscowości? 3.szczególna przydatność tego formatu zasadza się na jednoznacznym uporządkowaniu kategorii odpowiedzi. . a zarazem ustaliłaby intensywność pozostałych 18 twierdzeń → przyznanie każdemu ze wskaźników uprzedzeń względem kobiet jednego punktu dałoby nam indeks z zakresem wyników od 0 do 20. aby twoje dziecko poślubiło Albańczyka/Albankę? Skala ta służy do pomiaru skłonności ludzi do uczestniczenia w – zróżnicowanym co do stopnia bliskości – stosunkach społecznych z innymi grupami ludzi. każdy sędzia na następnie ocenić. Czy zgodziłbyś się. aby Albańczycy mieszkali w twojej dzielnicy? 4.. . jak mocnym wskaźnikiem zmiennej jest każde pytanie.można potraktować braki danych jako jedną z dostępnych kategorii odpowiedzi. jeśli ktoś zaakceptuje Albańczyka jako sąsiada. powinny wg innych pytań zostać ocenione tak samo. Ukazuje oszczędność skalowania jako narzędzia redukcji danych. iż np. który w sposób adekwatny odzwierciedlałby odpowiedzi na kilka pytań kwestionariusza. które uznawane są za wskaźniki danej zmiennej. Czy zgodziłbyś się. Czy zgodziłbyś się. co do których pytań byli oni najbardziej zgodni i te pytania zostają przyjęte przez badacza. aby Albańczyk był Twoim sąsiadem? 5.każdemu respondentowi można przypisać pojedynczy wynik ( moc najtrudniejszego stwierdzenia. w jakim zakresie indeks jest powiązany z poszczególnymi pytaniami w nim zawartymi lub w jakim zakresie pozwala przewidywać odpowiedzi na nie udzielone. Budowa skali: Skala zapewnia większy stopień pewności uszeregowania dzięki intensywności pytań. nie zgadzam się”. jako konserwatywne.

popierałby także aborcję w przypadku ciąży powstałej w wyniku gwałtu lub zagrażającej życiu matki/. stosując przy tym wyrażenia określające stopień intensywności postawy między przeciwieństwami.Należy określić tak dokładnie o ile to tylko możliwe co chce się badać 2. 1. natomiast format pytań jest jednym z najpowszechniej używanych w kwestionariuszach.. Typologie: . że kto wskazuje wysoki poziom danej zmiennej. „podoba mi się”.budowa tej skali zaczyna się od tych samych kroków co budowa indeksu. 4) Dyferencjał semantyczny: .to nominalny miernik złożony stosowany często w badaniach społ. .zbiór kategorii lub typów . TEMAT3: Przygotowanie badań empirycznych w socjologii 1)BABBIE rozdz.zbadanie możliwości podjęcia szerszych badań 3. Niekiedy po badaniach eksploracyjnych kontynuuje się badania metodą grup fokusowych (moderowanych dyskusji w małych grupach).obecnie skala nie jest zbyt często wykorzystywana.mogą być skutecznie stosowane jako zmienne niezależne. /np. lecz wykorzystywanie ich jako zmiennych zależnych powoduje trudności interpretacyjne. które zostaną użyte w dalszych badaniach 7 .zaspokajanie ciekawości badacza i jego pragnienia lepszego zrozumienia przedmiotu 2.to w jakim stopniu zbiór danych empirycznych układa się w skalę Guttmana. z jaką pierwotne odpowiedzi dają się odtworzyć na podstawie wyników uzyskanych w skali.wypracowanie metod. . zależy od stopnia poprawności.skala ta opiera się założeniu.Określić w jaki sposób należy to zrobić TRZY CELE BADAŃ a)EKSPLORACJA b)OPIS c)WYJAŚNIANIE Ad a) Takie podejście zdarza się najczęściej.zgadzających się z poszczególnymi zdaniami… ( tak naprawdę nie ma tu tłumaczenia jak to się robi…) .prosimy respondentów. aby wybrali miedzy dwiema przeciwnymi postawami. „nie podoba mi się”/ 5) Skala Guttmana: . kto popiera prawo niezamężnych kobiet do aborcji. gdy badacz wchodzi w nową dla siebie dziedzinę zainteresowań lub gdy przedmiot badań sam w sobie jest stosunkowo nowy. Cele badań eksploracyjnych: 1. . 4 PLAN NADAŃ W każdym schemacie badań należy stanąć przed dwoma zadaniami. wskaże też poziom niski /np.

tworząc obraz grupy.o jakiejś średniej wieku. którą jednostki reprezentują. którzy brali udział w seansach. rasy. Ważne jest jednak rozróżnienie jednostek analizy od zbiorowości. studenci. Przykład: Odnotowanie częstości chodzenia do kościoła jest opisem.płeć. mogąc odnotować ich cechy. wiek. Można opisać populację uogólniając wyniki pojedynczych gangów.opis obszernego zestawu różnych cech ludności Opis był pierwotnym celem wielu badań jakościowych. ale badacze na ogół nie ograniczają się tylko do opisu. uczestnictwo w seansach. które podawały się za „medium” Badacz wyszedł od teorii dedukcyjnych. Badania zajmują się określonymi typami jednostek lub ich klasami. GRUPY Możemy być także zainteresowani cechami należącymi do grup. które badamy. Jednostkami analizy są te przedmioty. Przykład: Zapisanie wieku i płci każdego studenta na wybranym wykładzie. np. która składa się ze wszystkich gangów w danym mieście. traktowanych jako pojedynczy byt. miejsce urodzenia. lesbijki. postawy itd. wykształcenia). Ad c) Badanie wyjaśniające odpowiada na pytanie dlaczego jakieś zjawisko zaszło. składającej się z jakiegoś procentu kobiet i mężczyzn. JEDNOSTKI INDYWIDUALNE Są to najbardziej typowe jednostki analizy. Większość badań zawiera elementy wszystkich trzech celów JEDNOSTKA ANALIZY W naukowych badaniach społecznych nie istnieją prawie żadne bariery dotyczące tego. do której należą.czytanie książek oraz artykułów. Badacze społeczni najczęściej wybierają jako jednostki analizy pojedynczych ludzi . Ad b) Badacz obserwuje a następnie opisuje to co zaobserwował. Później agregowane są indywidualne jednostki i formułowane są uogólnienia na temat populacji. wywiady z osobami. odnotowanie dlaczego jedni chodzą a drudzy nie jest już wyjaśnianiem. a później przedstawienie opisu grupy.Przykład: Badania eksploracyjne dotyczące osób podających się za „medium”. aby stworzyć ich syntetyczny opis oraz wyjaśnić różnice między nimi. homoseksualiści. interesuje ich dalsze wyjaśnianie dlaczego istnieją zaobserwowane prawidłowości i jakie są ich konsekwencje. Można także wnioskować o cechach grup społecznych na podstawie cech ich członków (opisanie grupy pod względem wieku. Następnie łączą opisy. przed przystąpieniem do badań miał przygotowane jedynie kluczowe zmienne. co ma być poddane badaniu. 8 . Termin gangi uliczne oznacza populację. rozmawianie z ludźmi. opis jest z reguły dużo trafniejszy i dokładniejszy niż zwykły opis Przykład: Spis ludności USA.

np. BŁĄD EKOLOGICZNY ROZUMOWANIA. badanie pojedynczego przedsiębiorstwa chcą uzyskać odpowiedzi o populacji przedsiębiorstw. WYTWORY SPOŁECZNE Inaczej wszelkie wytwory istot społecznych lub ich zachowań. porwania samolotów. długość. grupowych. role. wiersze. np. socjologowie często biorą pod uwagę tylko zmienne socjologiczne. np. BŁĘDNE WNIOSKOWANIE O JEDNOSTKACH ANALIZY : Błąd ekologiczny: „ekologiczny”. ekonomiści tylko zmienne ekonomiczne (redukcjonizm ekonomiczny). rocznego zysku itd. WYMIAR CZASOWY Możemy zbierać obserwacje mniej więcej w tym samym czasie lub rozłożyć je w czasie. organizacje. Interakcje społeczne. -Moris Rosenberg mówi o indywidualnych. zebranych w jednym punkcie w czasie. książki. badanie okręgów wyborczych jako jednostek analizy. Badając pojedyncze książki możemy uogólniać na całą populację książek. Badania przekrojowe Składają się z obserwacji próby czy przekroju jakiejś populacji lub zjawiska.jako stosowne jednostki badania. a psychologowie tylko zmienne psychologiczne (redukcjonizm psychologiczny). instytucjonalnych. przestrzennych.odnosi się do czegoś większego niż jednostki. kulturowych społecznych jednostkach analizy. spis powszechny przedstawia populację w danym czasie. style życia oraz subkultury. związki. ale wyciąganie wniosków na temat wyborców. cenę itd. Pojedyncze przedsiębiorstwo może być scharakteryzowane pod kątem liczby pracowników. sprawy sądowe. zachodzących w czasie.grupy. Wada badań przekrojowych: wnioski z tych badań bazują na badaniach przeprowadzonych w jednym czasie. czego dowiadujemy się o jednostce zbiorowej mówi nam coś także o pojedynczych elementach. nieobecności na egzaminach. Np. które mogą zostać jednostkami analizy to: przyjaźnie.ORGANIZACJE Jednostki analizy. Np. Pojedyncza książka ma swoja wagę. samochody.formalne organizacje społeczne. ale ich celem jest wyjaśnianie procesów przyczynowych. -John i Lyn Loflandowie wskazują na działania zwyczajowe i epizody.problem uogólnień życia społecznego na podstawie pojedynczych „zdjęć” 9 . zbiory. grupy. spotkania. światy społeczne. interakcje społeczne. że to. wypadki drogowe.jest to założenie. miejsca zamieszkania. Redukcjonizm: postrzeganie i wyjaśnianie złożonych zjawisk w kategoriach jednego wąskiego pojęcia lub zbioru. elementach których ona się składa. organizacyjnych.

znaleźć warunki pod jakimi studenci mogliby poprzeć aborcję.przynależności religijnej. b)Badania kohort demograficznych Analiza zmian zachodzących w poszczególnych subpopulacjach (kohortach demograficznych). Porównanie 3 typów badań dynamicznych Porównane zostały w odniesieniu do tej samej zmiennej. w badaniach studentów logiczne było to. które są za i przeciwko aborcji. JAK ZAPLANOWAĆ PROJEKT BADAWCZY (tabelka procesu badawczego) Plan badawczy na podstawie problemu kwestii aborcji Na początku należy się czegoś dowiedzieć na temat tej kwestii.Badacze mogą korzystać z logicznego wnioskowania za każdym razem gdy jasny jest chronologiczny porządek zmiennych. poszukać jakiejś literatury. Nie było żadnego studenta. np. Konceptualizacja Należy zdefiniować wszystkie pojęcia.Proszenie ludzi o opowiedzenie zdarzeń z przeszłości . ale także okazać precyzyjne prawidłowości dotyczące stałości i zmienności zamiarów wyborczych. 2.ludzie urodzenie w latach 50 lub ludzie urodzeni w czasie wojny c)Badania panelowe Dotyczą za każdym razem tego samego zbioru ludzi. Niebezpieczeństwem tej metody jest to. a) Badania trendów Koncentrują się na zmianach w czasie wewnątrz jakiejś populacji. który brał LSD a nie próbował wcześniej marihuany. 1 . że studenci próbowali najpierw marihuany a później LSD a nie odwrotnie.Badania dynamiczne Umożliwiają obserwację tego samego zjawiska przez długi czas. porozmawiać z osobami. Badania kohort mogłyby badać przesunięcia w przynależności religijnej wśród „pokolenia Wielkiego Kryzysu ”. Można w ten sposób analizować nie tylko ogólne trendy w preferencjach wyborczych.respondenci biorący udział w pierwszym badaniu mogą nie chcieć lub nie być w stanie wziąć udziału w kolejnych badaniach. Następnie należy postawić sobie jakiś CEL. Najczęściej kohorta to grupa wiekowa . Badania panelowe mogą mieć problem z wyczerpaniem panelu. np. Badania trendów mogłyby wykazać przesunięcia w przynależności religijnej w USA w różnych okresach. Badania zbliżone do dynamicznych 1. porównanie spisów powszechnych z dziesiątek lat pokazujące przesunięcia w składzie ludności. że ludzi często zawodzi pamięć a niektórzy po prostu kłamią. Badania panelowe dałyby pełny obraz przesunięć między różnymi religiami oraz przesunięć do i z kategorii „żadna”.

DOBÓR PRÓBY OPARTY NA DOSTĘPNOŚCI BADANYCH: np. Dwa typy doboru próby: nieprobalistyczny. ale musi być dokładnie określona : studenci dzienni.in. 1. METODA KULI ŚNIEŻNEJ -gdy trudno jest odszukać członków jakiejś specyficznej populacji. • W 1936 Gallup przewidział zwycięstwo Roosevelta w wyborach prezydenckich dzięki użyciu próby kwotowej. w 1948 źle przewidział wyniki m. wieczorowi?? Obserwacja Należy przeprowadzić badanie wśród studentów Przetwarzanie danych Faza kodowania odpowiedzi i przenoszenia danych do komputera Analiza Interpretacja i wyciąganie wniosków. wypadku byłby sondaż: przeprowadzenie wywiadu ze studentami lub wypełnienie przez nich kwestionariusza.Wybór metody badawczej Najlepszą metoda w tym. że jego próba nie była reprezentatywna. dlatego. zatrzymywanie ludzi na ulicy -brak kontroli nad reprezentatywnością próby -może być stosowany jedynie. DOBÓR CELOWY/ARBITRALNY -dobór na podstawie własnej wiedzy o badanej populacji oraz celach badania -przydatny do pilotażu ( dobrać jak najróżniejszych respondentów. Należy ustalić brzmienie pytań kwestionariuszowych. W tym przypadku analiza mogła służyć zarówno celom opisowym jak i wyjaśnianiu Zastosowanie Wykorzystanie przeprowadzonych badań oraz wyciągniętych z nich wniosków TEMAT4: Dobór i rodzaje prób badawczych 1)Earl Babbie „Logika doboru próby” DOBÓR PRÓBY – proces wyboru obserwacji. Populacja i dobór próby Należy zdecydować kogo lub co badać. gdy np. badacz chce zbadać cechy osób przez dane miejsce o określonych porach -należy zachować ostrożność przy uogólnianiu i uczulić odbiorców wyników na ryzyko związane z tą metodą -przydatna np. Krótka historia doboru próby: • Dobór próby rozwijał się równolegle z badaniami zachowań i preferencjo politycznych. zaoczni. procedura wyboru jednostek obserwacji. by sprawdzić szerokie zastosowanie pytań) -do badania przypadków odbiegających od normy 3. w pilotażu kwestionariusza 2. np. Operacjonalizacja Wybór technik pomiaru. W tym przypadku próba będzie się składać ze studentów. Należy dobrać próbę osób do badania. nielegalni imigranci 1 . bezdomni.

Teoria i logika doboru losowego: . dla każdej komórki macierzy należy określić odpowiednie przedziały procentowe. .  Należy ostrożnie traktować próbę kwotową gdy celem badania jest opis statystyczny 5. znajomi ankietera mają większe szanse. nie każda osoba ma równe szanse dostania się do próby. gdy zostaną w ten sposób przeważone wszystkie elementy próby. badania nieformalnych układów grupowych -zazwyczaj dobiera się informatorów typowych dla badanych grup. ale także ograniczać dostęp do różnych sektorów społeczności Nieprobalistyczny dobór ma zastosowanie głównie w badaniach jakościowych. może powstać na skutek skłonności badacza. który dobiera respondentów wg własnych preferencji. wieku. całość danych powinna dać sensowną reprezentację całej populacji -problemy:  Operat losowania (udziały procentowe reprezentowane przez poszczególne komórki tabeli) musi być dokładny i aktualny  Odchylenia od reprezentatywności mogą wynikać z doboru elementów próby w ramach danej komórki tabeli-nawet jeśli udział procentowy w całej populacji został poprawnie oszacowany (!)  Dobór tak naprawdę jest przypadkowy. następnie zebrać dane od osób mających wszystkie cechy określone w danej komórce tabeli. odbywa się w trakcie badania.„Obciążenie próby” oznacza stan. potem wszystkim osobom w danej komórce przypisuje się wagę odpowiednią do ich udziału w danej populacji. Może być świadome lub nie. gdy ankieter szuka osób o żądanych cechach  Załamana zostaje zasada reprezentatywności. DOBÓR KWOTOWY -uwzględnia kwestię reprezentatywności -wychodzi się od macierzy lub tabeli opisującej istotne dla badania cechy populacji /rozkład płci. niska jak i b.Aby próba jednostek z danej populacji mogła być podstawą dobrego opisu całej populacji musi ona mieć zasadniczo taką samą zmienność jak populacja. w przeciwnym razie opinie i obserwacje informatorów mogłyby wprowadzać w błąd -marginalna ( zarówno b. WYBÓR INFORMATORÓW -jest to współpraca z niektórymi członkami grupy -informator jest członkiem grupy. z której zostały dobrane. gdy wybrane osoby nie są typowe czy reprezentatywne dla szerszej populacji. dochodu…/→ dla pobrania ogólnokrajowej próby kwotowej badaczowi może być potrzebna wiedza o tym. których da się odszukać. a następnie prosi te osoby o dostarczenie informacji potrzebnych do odszukania innych członków tej populacji. wysoka) pozycja informatorów nie tylko może zafałszować obraz rzeczywistości. które pozwalają uniknąć obciążeń próby. który może się wypowiadać bezpośrednio o grupie -np. np. więc wykorzystuje się ja do celów eksploracyjnych Dobór probalistyczny(?): 4. których akurat znają -reprezentatywność jest wątpliwa. 1 .-badacz zbiera dane o kilku członkach danej populacji. na szczęście istnieją techniki. jaki procent ludności kraju stanowią ludzie o określonych cechach.

Reprezentatywność ogranicza się do tych cech. ( często jest to odchylenie standardowe rozkładu z prób →około 34% estymatorów mieści się w odległości 1 bł. Q=1-P. pozwala na szacowanie parametrów w populacji oraz na osąd. Rach. z którego próba jest faktycznie dobierana. z której zostały one pobrane. średni dochód wszystkich rodzin w mieście. z której jest losowana. które są związane z głównymi celami badania. . określa. rach. błąd standardowy maleje. na ile blisko statystyki /czyli syntetyczne opisy zmiennych w próbie/ z prób są skupione wokół prawdziwej wartości → czyli pozwala oszacować błąd z próby (losowy) – poziom błędu oczekiwany dla danego rodzaju próby: s=√[(P•Q)/n]. Jednostka losowania to ten element lub zbiór elementów. 1 . prawd. Parametr to syntetyczny opis jakiejś zmiennej w populacji. dostarcza nam pewnych ważnych reguł dotyczących rozkładu z prób: 1) jeśli z jakiejś populacji pobierze się wiele niezależnych prób. prawd. mówi o rozkładach estymatorów uzyskanych z wielkiej liczby takich prób. rozkład z próby i szacowanie błędu z próby: Rachunek prawdopodobieństwa dostarcza podstaw do szacowania parametrów w populacji. a każdy przyrost wielkości próby poprawia rozkład szacunków średniej. prawd.gdy wielkość próby rośnie. z której została dobrana. Rach. Błąd standardowy jest odwrotną funkcją wielkości próby. Dobór losowy ma dwie podstawowe zalety: 1) choć nigdy nie są doskonale reprezentatywne. gdzie P i Q to parametry populacji w rozkładzie dwuwartościowym. te szacunki będą dokładnie odwzorowywać faktyczne parametry w populacji. prawd. dostarcza nam wzoru dla oszacowania. Badacze społeczni posługują się tabelami liczb losowych lub programami komputerowymi.Losowanie: ostatecznym celem doboru próby jest wybranie z populacji takiego zestawu elementów. ze zostaną wybrani do próby. Dzieję się to dzięki rozkładowi prób. np. od parametru populacji w górę a kolejne 34% w dół. zmniejsza się o połowę. 2) rach. P=1-Q. rodziny. co więcej. aby opis tych elementów trafnie oddawał obraz całej populacji. lecz tylko jedną. W rzeczywistości nie znamy wartości parametru. prawd. który jest brany do wylosowania na jakimś etapie procesu doboru próby. które zapewniają losowy dobór jednostek do próby. Pojedyncza próba wylosowana z populacji może dać estymator parametru w populacji. z jakim prawd.Rachunek prawdopodobieństwa. Kluczem do tego procesu jest losowanie. kluby. gdy wielkość próby rośnie czterokrotnie /pierwiastek kwadratowy/. . statystyki z tych prób będą rozproszone wokół rzeczywistego parametru populacji w pewien znany sposób.Uznajemy próbę za reprezentatywną dla populacji.) Błąd standardowy jest wartością informacyjną. st. gdyż są wolne od obciążeń. ELEMENT jest tą jednostką. na ile blisko estymatory z prób będą rozrzucone wokół parametru populacji. daje podstawę do konkluzji na temat typowych sytuacji w badaniach społ. BADANA POPULACJA to ten zbiór elementów. są z reguły b. bł. jeśli zagregowane cechy tej próby ściśle odzwierciedlają te same zagregowane cechy populacji. rozkład wieku ludności miasta. niezależnie od innych zdarzeń w procesie selekcji. o której zbiera się informacje i która dostarcza podstaw do analiz /ludzie lub pewne typy ludzi. natomiast s to błąd standardowy. jeśli wszyscy członkowie tej populacji mają takie same szanse. ani nie dobieramy wielu prób. ale właśnie rach. POPULACJA to określony teoretycznie zbór elementów badania. st. Podstawowa zasada doboru losowego: próba jest reprezentatywna dla populacji. stowarzyszenia/. reprezentatywne niż inne rodzaje prób. 2) rachunek prawdopodobieństwa pozwala nam oszacować reprezentatywność próby losowej.. n to liczba przypadków w każdej próbie. W losowaniu każdy element może zostać wybrany z takim samym prawdopodobieństwem.

Wszelkie twierdzenia dotyczące trafności wyników muszą informować zarówno o poziomie ufności jak i o przedziale ufności. DOBÓR WARSTWOWY Jest metodą pozwalającą na zwiększenie reprezentatywności poprzez obniżenie możliwego błędu z próby. które między sobą są heterogeniczne (warstwowanie). następnie korzystając z tablic liczb losowych wybiera elementy do próby. Wyniki badań na próbie można uznać za reprezentatywne tylko w odniesieniu do zbioru elementów tworzących operat losowania. ma to miejsce wtedy. Schematy losowania: 1. proporcja losowania to stosunek liczby elementów wylosowany do liczebności całej populacji. którą chcemy badać. doboru syst. należy określić zakres braków i wyrównanie ich. PROSTY DOBÓR LOSOWY: Badacz numeruje wszystkie elementy listy. prawd. Interwał losowania to standardowa odległość między elementami dobieranymi do próby. 3. że statystyki te mieszczą się w określonym przedziale od parametru. niż prosty. DOBÓR PRÓBY WIEOLOSTOPNIOWY GRUPOWY Próba grupowa może być stosowana gdy sporządzenie wyczerpującej listy elementów wchodzącej w skład populacji jest niemożliwe lub b. Zatem dowolna próba losowa ma 68% szansę znalezienia się w granicach tego przedziału. trudne. DOBÓR SYSTEMATYCZNY: Konieczna jest lista elementów. przy czym pierwszy element jest wylosowany → tak powstaje próba systematyczna z losowym punktem startowym. gdy występuje ukryty układ warstwowy listy. że jakiś cykliczny wzór się powtarza zgodnie z interwałem losowania. lista studentów ułożona wg roku studiów. 2) pogrupowanie populacji jak poprzednio. Najpierw należy uporządkować populację wg ważnych dla nas cech w homogeniczne podzbiory.takiej ilości elementów z tej grupy. a potem wylosować odpowiednią liczbę elementów każdego z nich. 2. Elementy populacji są już często 1 . W pewnych sytuacjach dobór systematyczny. np. z której losuje się próbę. musi być zbieżny z populacją. Dwie metody tego doboru: 1) sortuje się elementy populacji na grupy wyodrębnione ze względu na zastosowane zmienne stratyfikacyjne. że 68% wyimaginowanej wielkości prób dałoby estymatory lezące w granicach jednego błędu st.. Rzadko stosuję się tę metodę w praktyce. Populacje i operaty losowania: OPERAT LOSOWANIA to lista lub quasi-lista elementów. jest trafniejszy. Do próby losowany jest co n-ty element z listy. jeśli układ elementów jest ułożona tak. Dokładność naszych statystyk z prób wyrażamy w kategoriach poziomu ufności co do tego. 4. określa. jaka odpowiada takiemu samemu jej udziałowi procentowemu w pożądanej przez nas wielkości próby. Operaty losowania nie zawsze zawierają naprawdę wszystkie elementy. Istnieje ryzyko obciążeń próby. a następnie połączenie tych grup w jedną listę i zastosowanie np.Poziomy i przedziały ufności: Rach. na podstawie udziału procentowego danej grupy w populacji stosuje się dobór losowy-prosty lub syst.

2.różnice w opisach przedmiotu badania przez różnych badaczy. TEMAT5:OBSERWACJA Grażyna Woroniecka. We właściwej części badania stosuje się twardsze techniki. Jednak taki dobór cechuje się podwójnym błędem z próby. dobór probalistyczny pozwala na uniknięcie obciążeń próby oraz oszacowanie błędu. ze mają one wszystkie taką samą wagę=1→próba samoważąca się./ → Sporządza się listę pierwotnych jednostek losowania i niekiedy dzieli się je na warstwy przed losowaniem. wierni wszystkich kościołów USA. /Np. b) Dobór proporcjonalny: zawsze gdy losowane grupy znacznie różnią się wielkością. • Być z badanymi w bliskich i trwałych stosunkach. Następnie robi się spis elementów tych wybranych pierwotnie jednostek losowania i dzieli się je na warstwy. 1 .Obiekty badania tworzy się dla potrzeb progr. tzn. potem zastosować losowanie proste lub systematyczne. • Brak ujednoliconych kategorii opisu( interpretacja danych nie przebiega wdł. • Współuczestniczy w ich życiu w pewnym zakresie. Potem losuje się próbę tych jednostek. tzn. Jednak czasem właściwe jest nadanie niektórym przypadkom większych wag niż innym – ważenie. c) Dobór nieproporcjonalny i ważenie :Jeśli próba jest proporcjonalna. Ogólnie. Ograniczenia obserwacji: • Obserwator powinien być w naturalnym środowisku badanych. • Brak intersubiektywnej sprawdzalności. Potem losuje się z owych list wtórne jednostki losowania. Rodzaje tego doboru: a) Warstwowanie w wielostopniowej próbie grupowej: należy pogrupować pierwotne jednostki losowania wg odpowiednich zmiennych stratyfikacyjnych. Błąd z próby będzie zredukowany w takim zakresie. bo one są częściej molestowane). Obserwacje stosuje się przede wszystkim na etapie wstępnego zwiadu badawczego. w jakim grupy są podzielone na homogeniczne warstwy.obserwacja uczestnicząca 1. że każdy element ma taką samą szanse na znalezienie się w próbie. jaki jest możliwy po uwzględnieniu błędu z próby. listy subpopulacji albo istnieją albo można je łatwo stworzyć. Zalety obserwacji po renesansie metod jakościowych: • Bezpośredni i trwały kontakt z badanym. 3. 2) próba elementów pobranych w ramach danej grupy reprezentuje wszystkie elementy w tej grupie tylko w tym zakresie.modelu teoretycznego danej klasy zjawiska). 1) początkowa próba grup reprezentuje populację tych grup z uwzględnieniem zakresu błędu z próby. gdy szczególnie interesuje nas jakaś subpopulacja ( badanie nad molestowaniem seksualnym w pracy wśród czytelników pisma. których większość stanowią mężczyźni-wtedy większą wagę nadajemy kobietom. Badawczych. właściwe jest zastosowanie proporcjonalnego doboru-każda grupa ma szansę znalezienia się w próbie proporcjonalna do swej wielkości. → straty w dokładności próby. np.pogrupowane w subpopulacje.

) • Pomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. 1 . • Faza 1: obserwacja bez uczestnictwa w interakcjach w grupie. Bales stawia obserwatorów w polu interakcji na równi z innymi członkami grupy. Jest to uciążliwe i stanowi ograniczenie tej techniki.do innego. grupa pracuje nad nim. Rola obserwatora: w 1 fazie jest niezależny – znajduje się w osobnym pomieszczeniu..określenie pyt badawczych i celów.BALES. wyobrażenie o tym do kogo odnosi się ta interakcja( do siebie. Notatki na standaryzowanych formularzach. Festingera. sesje powtarzane.i Karty zapisy interakcji”. Czas trwania. agregacja spostrzeżeń. • Faza 2: obserwator udostępnia zapis grupie w formie komunikatu.STRATEGIE PARTYCYPACJI A OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA 4. które przyporządkowuje się jednej z 5 częstotliwości. teorii dystansu L. Warunki są zbliżone do laboratoryjnych. Obiektywny rezultat osiąga się przez uśrednienie subiektywnych spostrzeżeń uczestników interakcji w grupie. • Wprowadza się kilku obserwatorów. • Gotowość do współpracy w grupie • Stadium 1: Komunikowanie się i planowanie. Ten zakodowany zapis służy do wypełnienia Karty zapisy interakcji”. MODEL BADAŃ PRZEZ WSPÓLNE DOŚWIADCZANIE • Rola obserwatora: równoprawny uczestnik obserwowanych wydarzeń. Zawiera 26 cech działań. • 5. do społeczeństwa. rola obserwatora staje się nadrzedna i ingeruje się w interakcje w grupie. • Założenie pełnej jawności badania.badani siedzą w pomieszczeniu przy stole. sześcianu w którym przecinają się 2 wymiary: a) Pozytywny(przyjazny) – negatywny( nieprzyjazny) b) Ofensywny( instrumentalnie kontrolowany) – defensywny( emocjonalnie ekspresyjny) c) Zwierzchni( dominujący) – podporządkowany( podległy) • Symlog jest obserwacją systematyczną. • Symlog dąży do połączenia ujęcia rozumiejącego z zapisem statystycznymPomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. SYMLOG Narzędzie stworzone przy wykorzystaniu tez psych analitycznej. potem kiedy badanie są informowani obserwacji. do grupy . Każdy obserwator jest częścią globalnego pola działań grupy. brak uprzywilejowania w konstrukcji całego badania. teorii pola Kurta Lewina.do kilku godzin./ kto wobec kogo działa/ porozumienie( act/ non)/ kierunek działania/ opis działania/ akceptacja/ brak akceptacji.służą do zbudowania „Trójwymiarowej przestrzeni Symlog”.„czas.

) • Daleko posunięta ingerencja jest możliwa gdy: a) Przewaga kompetencji poznawczej socjologów 1 . jest on po stronie socjologii. rozpoczyna cykl pracy z grupą. • Procedura badawcza. Jego obecność jest wyraźna. Jeden solidaryzuje się z poglądami grupy.• • • • • • • • Stadium 2: działanie i doświadczanie. potrafił zawieszać zdobytą wcześniej wiedzę na rzecz osobistego doświadczenia a w następnej fazie.badacz wycofuje się z doświadczenia i analizuje materiał tylko na podst tego materiału i własnych doświadczeń. by potrafił zintegrować osobistą wiedzę z teoretyczną. kierunki ideologii i myślenia artystycznego.odniesienie do wiedzy teoretycznej. Wtedy „zostawiamy” pierwotną wersję jezykową.rozluźnienie rygorów dyskursu naukowego. więc należałoby przetłumaczyć ten język na język socjologii aby badanie zyskało rzetelność. Touraine’a. Ponieważ negocjacje z badanymi odbywają się poza terminologią socjologiczną. Stadium 6. wymaga zgody uczestników na udział w bad. Stadium 4: ocena. Perspektywa badacza stanowi płaszczyznę mediacji między grupą działaczy danego ruchu społecznego a ruchem społ do którego odnoszą się działania grupy.dużo cykli badawczych. • Metoda ta wymaga oddzielenia funkcji badacza: agitatora i sekretarza( później koryguje się nazewnictwo na interpretatora i analityka. c) Badacz nie udaje że jest „przeźroczysty”. kompensujące obciążenia np.: bad. 6. Przewidziane gratyfikacje niepieniężne. celu i porządku i wyników badania ma charakter wymiany m-dzy badaczem i badanymi w interakcjach poziomych. metarefleksja na temat całego cyklu.zbieranie danych Stadium 3: refleksja. Język. INTERWENCJA SOCJOLOGICZNA • Metoda związana z aparatura pojęciową i orientacją poznawczą A. Znajduje się on w stos podrzędnym wobec grupy która musi wprowadzić go w krąg własnych znaczeń. „wtapia się” on w badaną rzeczywistość i zawiesza posiadaną wiedzę o problemie. zakresu. Ustalanie treści.połączeni treści doświadczenia i wiedzy o przedmiocie badań. • Badacze wytwarzają wiedze socjologiczną w trybie interpretacji negocjowanej. długi czas badania. Decydujący głos o wersji ostatecznej opisu należy do badanych. Badacz staje się liderem grupy. Zastosowanie: badanie elementów rzeczyw społ o znacznej dynamice złożoności nawarstwiających się zdarzeń np. Stadium 5: integrowanie. Jednak czasem nie można przeprowadzić tego procesu z powodu radykalnej odmienności racjonalności uzgadnianych w opisie. Cechy charakterystyczne: a) otwartość.jawna. ocena postępu w badaniach i adekwatności metod. a drugi w opozycji. Badacz musi się pilnować aby oddzielając kolejne fazy badania. • W jednej grupie jest 2-óch badaczy. „gęstość” opisu(minimalne zubożenie sensu zjawisk) b) Badacz narzuca grupie siebie w roli badacza. ruchów społ.

Są one pomocne w formułowaniu hipotez na temat struktury i dynamiki przekonań np. budowane przez uczestników. badania samorządu. Zorganizowanie dyskusji wokół osi konfliktu ujawnia procedurę konstruowania argumentacji racjonalizujacej Wyniki interwencji mogą pomóc w odpowiedzi na pytanie: jak doszło do powstania konkretnego konstruktu ideologicznego. c) Treściowy „problem” stanowi rodzaj sondy( obserwacja sposobów jego artykulacji i rozwiązań) d) Rola badacza jako uczestnika zainteresowanego rozwiązaniem problemu. f) Rozluźnienie rygorów dokumentacji obserwacji( nieokreślony czas. (badacz wykrywa odchylenia od typu idealnego) b) Badanie ujawnia alternatywne wobec formalnych kanały komunikacyjne.-prezentuje praktyczne środki w rozwiązywaniu problemów b) Zaciemnieniu strategii działan grupowych zapobiega wybór ogólnego problemu. gdzie badacz wystąpił w roli członka zarządu wspólnoty. uzasadnia podejmowane działania w opinii badanych i uniemożliwia przerwanie obserwacji przez badanych. materiałów prasowych. zbiór protokołów. badacz nie może narzucić problemu. 7.sondy.występują w swoich rolach zawodowych. Wady: a) Niemożność kontrolowania czasu obserwacji b) Problem musi pojawić się w polu zainteresowań badanych. d) Technika stosowana do studiów przypadku.BADACZ JAKO STRONA NEGOCJACJI. sytuacja badania nie ingeruje w te role. Problem. c) Celowy. c) Problem musi być istotny dla działania organizacji samorządowej. e) Rola badanych.strony. c) Rola obserwatora. pism interwencyjnych) • Zalety: a) Obserwacja naturalnej struktury w działaniu . Wtedy można odsłonić wachlarz działań przystosowawczych stosowanych w praktyce samorządowej.sonda to problem zlecenia przez zarząd administrowania budynkiem za wynagrodzenie. Rola ta jest określona przez oczekiwania normatywne danego typu problemu. musi się pojawić spontanicznie. Wyodrębniono w toku obserwacji 4 praktyki które odsłoniły fakt.b) Rola badacza jako nosiciela tożsamych cech kulturowych z badanymisą w tej samej społ-kult rzeczywistosci. zadaniowy charakter grupy stworzonej na potrzeby interwencji • • Zalety interwencji: umożliwia obserwacje treści światopoglądowych w warunkach presji różnych opinii. iż dyrektor wykorzystywał osobiste wpływy w celu zmiany stanu prawnego( niewygodnej 1 • • . • Obserwacja szczególnie skuteczna w badaniach nad strukturą komunikacyjną( samorząd) • Założenia i postulaty: a) Regulacje formalne konstruujące grupę składają się na typ idealny. lecz przede wszystkim jako uzupełnienie metod o wyższej kontroli badań Przykład badania: obserwacja wspólnoty mieszkaniowej.

• Przedmiotem obserwacji jest zachowanie. • Błędem jest przypisywanie danym z obserwacji znaczenia zgodnego w własnymi doświadczeniami obserwatora. pozbawiającej go monopolu na zarządzanie nieruchomościami i konieczność sprawozdania finansowego na zebraniach wspólnoty mieszkaniowej.• ustawy. które ma określony sens subiektywny. Taka ”prowokacja socjologiczna” nie stanowi wykroczenia przeciw dobrym obyczajom.technika ta jako rodzaj wiwisekcji na działającym obiekcie. c) Nie tylko opis zachowań. odgradzaja się. • Konieczne jest zdystansowanie badacza od przyswojonego sensu i przyjęcie rozumowania grupy. • Obserwacja wymaga rozumienia lub trafnej interpretacji subiektywnego sensu oraz społecznego znaczenia określonego działania. W ten sposób chronią się przed kwestionowaniem ich statusu i kompetencji. obejmujacym wymiary i determinanty tego zachowania. tworza bariery. bez względu czy te sytuacje zostały stworzone umyślnie dla celów eksperymentu. Mayntz. a zarazem obiektywne znaczenie społeczne. Badacz świadomie wywołuje konflikt posługując się prowokacją.) Wątpliwości natury etycznej. czy powstały spontanicznie. co sprawia wrażenie technicznych kompetencji. by stały się one kategoriami porządkującymi obserwację. • Badacz musi rozumieć język w danym syst społ-kult. Jednak samorządy sprawujace władzę. ale też teoretyczne wyjaśnienie przez ukazanie przesłanek i ich obiektywnych następstw. • Obserwacja musi opierać się na ogólnym modelu zachowania społecznego. Z kolei rola badacza jako uczestnika i jako obserwatora jest konfliktowa. Obserwacja systematyczna a niesystematyczna 1 .wyłącznie opis zachowań b) Analiza zależności empirycznych m-dzy zachowaniami a sytuacją. • 3 rodzaje zamierzeń badawczych metody obserwacji: a) Cel. 1.Metody obserwacji • Obserwacja dotyczy konkretnych zachowań działań i interakcji symbolicznych w sytuacjach społecznych.

SYMLOG str.1)teoria działania w grupie to następstwo akcji i reakcji związanych z rozwiązywaniem 4 problemów funkcjonalnych systemu: Konieczność dostosowania do syt zewnętrznej Potrzeba kontroli instrumentalnej lub dostosowanie się do wymogów związanych z wykonywaniem zadań Uwzględnienie potrzeb członków systemu Integracja członków systemu 2 .zoperacjonalizowane zmienne w postaci wskaźników obserwowalnych .Systematyczna -dokładnie zdefiniowana sytuacja społec -gdy kategorie są uporządkowane.określone sekwencje zachowań -na podstawie rozwiniętej teorii -podporządkowana kategoriom określającym każdy przedmiot obserwacji( inne nie są brane pod uwagę) .ustalenie jednostki obserwacji -warunki początkowe są kontrolowane .przykład-analiza interakcji Balesa(patrz.

-to badanie ma służyć uwiarygodnieniu określonych tez i dostarczeniu argumentów na poparcie ogólnych założeń teoretycznych -obserwacja niesystematyczna to badanie eksploracyjne na nowych obszarach socjologii.mało selektywna.powtórzenie badania jest raczej niemożliwe i dlatego rzetelność danych jest trudna do określenia. 2. kontekstem sytuacyjnym systemu społ. 2 . Określic strukturę pozycji społecznych Ocena sytuacji + intencje osoby działającej motywuje jej zachowanie.Obalenie tezy o dezorganizacji slumsów w miastach USA. -wymóg minimalnej systematyzacji: Ustalić związek między zachowaniem a sytuacją. Obserwacja nieuczestnicząca a uczestnicząca. mało wybiórczy uwzględnia wszystkie dziejące się zachowania . Każda sekwencja zachowań ma obiektywne następstwa dla jednostek i syst społ-kult. nieokreślone sytuacje -charakter otwarty. Celem było rozeznanie. niebezpieczeństwo uzyskania informacji przypadkowych -przykład-badanie Whyte’a ”Street corner society”. Okr warunków wywołujących zawsze określone działania.gdy mało usystematyzowane kategorie obserwacji.Niesystematyczna . .kult.

obserwacji. rozdz.) • Przybrana rola ma umożliwić uzyskanie odp na co najmniej część pytań • Rola ma umożliwic optymalne zdobywanie informacji • Rola nie może wymagac zbytniego nakładu czsu i pracy • Zachowanie dystansu wobec roli Malikowski. Niezgoda. procesach • Sytuacje laboratoryjne oraz • Bierze na siebie 1 lub kilka ról z wszystkie „ogólno dostępne” badanego syst społ-kult • Nie wymaga systematycznego • Wgląd w naturalne zachowanie planu obserwacji ludzi w specyficznych sytuacjach i zrozumienie ich subiektywnego • Ułatwia standaryzacje sytuacji sensu społecznych i rejestracje wyników bo badacz nie bierze udziału w • Świadoma refleksja własnego obserwowanych procesach i ma doświadczenia jako nosiciela danej dużo czasu na notatki roli i wiedza o komplementarności swego zachowania względem • Badacz koncentruje się tylko na zachowania innych. Niekontrolowana obserwacja uczestnicząca. Nels Anderson badając trampów. ze zmiana zachowania jest mało prawdopodobna. włóczęgów. nie ma na nie wpływu. Obserwacja niesystematyczna( niekontrolowana). Wtedy rola nie zmieni toku wydarzeń( wadaspołeczna służy obserwatorowi za jego obecność może powodować przebranie.5 3. robi notatki na bieżąco (zaleta) • Poznanie systemu ról • W naturalnych warunkach jest • Zastosowanie: poznanie zdany na wewnętrzną dynamikę społeczności o której wiedza wydarzeń. nie bierze udziału w syt. empiryczna jest niewielka • Tego typu obserwacja w • Przybranie roli może być sytuacjach naturalnych jest sposobem na poznanie możliwa gdy obecność obserwatora interesujących sytuacji. kamuflaż watpliwą trafność wyników.). 2 . • Członkostwo może być pełne( wykonywanie tych samych czynności co członkowie grupy przez cały czas obserwacji) lub też częściowe(uczestniczenie tylko w pewnych zachowaniach) • nieświadomość grupy o celach badacza sprawia. • Stosuje się gdy badacz może wejść w rolę członka grupy( np.Nieuczestnicząca Uczestnicząca • Obserwator rejestruje procesy „z • Bezpośredni udział obserwatora w zewnątrz”. uczestnicząca i nieuczestnicząca A.

Ewentualne poprawienie błędów. czasami przyjmując postawę obserwatora lub przeprowadzić wywiad.Książka obserwacji terenowych.) 2 . zawód.trudna do przeprowadzenia. na ile jest się ich uczestnikiem. lub wpisywanie do odpowiednich rubryk obserwacji dotyczacych każdego problemu. przy zastrzeżeniu ich oddzielnego zapisu i połączeniu potem za pomocą odsyłaczy. aby nie stały się oczywiste i mało zauważalne. • Podstawowy dokument. • Zapisywanie obserwacji i interpretacji tych obserwacji.• • • • Członkostwo pozwala na dostep do źródeł informacji. żyli jako członkowie rodzin. Przebywanie w pewnym kręgu ogranicza orientacje co do zachowania jednostek spoza kręgu. płeć. Zajmowanie przez obserwatora okr szczebla w hierarchii władzy lub prestiżu. w formie dziennika. dochód itd. • Analizowanie sprawozdań przez osoby „z zewnątrz” • Uzupełnienie przez formularze do zapisywania obserwacji (wiek. że obserwator traci obiektywizm. Problem kontroli obserwacji uczestniczącej i nieuczestniczącejniepowtarzalność doświadczenia. • Analiza notatek i podciągniecie pod odpowiednie kategorie.” • Obserwacja nieuczestnicząca jest zwykle ”quasi. • Role przyjmowane przez badacza: a) Ktoś obcy-członkowie grupy mogą swobodniej mówić o kłopotach i delikatnych sprawach b) Słuchacz c) Uczeń d) Uczestnik. na tyle. Należy zapisywać wszystkie zaobserwowane zdarzenia. ponieważ nie istnieje rola społeczna :”stała obecność przy działaniach grupy bez uczestnictwa w tej działalności. hipotezy i plan badań.przestaje być obcy. że ich celem jest zbieranie informacji. wyznanie. Zaangażowanie emocjonalne sprawia. liczebność grupy. Wady: ograniczenie zakresu możlliwości obserwacji zdarzeń.uczestniczącą” • Dlatego obserwator nie musi przyjmować całej roli. uczestniczyli w działaniach . Konstrukcja obserwacji • Problem badawczy. grach i zabawach lecz wiadomo było. że jakieś zdarzenie jest tak szczególne że utkwi nam w pamięci i nie trzeba go zapisywać. • We wczesnej fazie pracy w terenie należy notować szczegóły. które są nieosiagalne poprzez zwykłe przyglądanie się z zewnatrz. zamyka przed nim wiele źródeł informacji. • Nie wolno zakładać. ale brac udział w wiekszości działań grupy. Przykład: badania La Playa nad rodzina robotniczą oraz Lyndów( Middletown). Niekontrolowana obserwacja nieuczestnicząca • Całkowicie nieuczestnicząca jest b. niemożność uchwycenia tych samych faktów B. • Notowanie na bieżąco • Dzienne sprawozdanie musi być wyczerpujące.

4. Obserwacja systematyczna (kontrola nad obserwatorem i obserwowanym) • Należy rozważyć, czy a)sytuacja naturalna, czy sztuczna, b) czy badani wiedza że są obserwowani czy nie wiedza • Przeprowadzenie badania przez kilku obserwatorów, każdy notuje inny typ zachowań. • Wykorzystanie taśm magnetofonowych i notatek. • W sytuacji naturalnej, gdy badani wiedza, ze są obserwowani, najlepiej badać małą grupę, ponieważ skrepowanie sytuacja obserwacji znika po jakims czasie i badani zachowuja się normalnie. • Ograniczenie zniekształceń dzięki kontroli obserwatora za pomocą technik synchronizacji(obserwacja zespołowa, filmy, taśmy, plany wywiadów,kwestionariuszy, precyzyjna kategoryzacja umożliwiajaca szybkie klasyfikowanie i symbolizowanie zachowań.) • W sytuacji laboratoryjnej, obserwator i obserwowany są kontrolowani. Sytuacja jest sztuczna, lub się nią manipuluje, wprowadza bodźce. Standaryzacja jest jak największa. • „Rola obserwatora” to nie tylko możliwość wpływu na zachowanie jednostek/grupy, ale też możliwość wpłynięcia na ostateczne wyniki badań 5. Obserwacja uczestnicząca Warunki poznania naukowego: 1) Obiektywna: nieskażona postawami obserwatora, uwarunkowaniami intelektualnymi rozumienia i oceny przedmiotu obserwacji. Brak wpływu stanów emocjonalnych na wyniki obserwacji. 2) Ma ujmować fakty nie zniekształcone: Unikanie sytuacji gdy obecność badacza ingeruje w obserwowany przedmiot, który ulega przekształceniom. Obserwator jest zależny od zmian przez siebie prowokowanych, co fałszuje obserwację. 3) Wyczerpująca: dąży do ujęcia wybranych elementów określonej całości. Musi obejmować najdrobniejsze szczegóły ważne dla założenia naukowego. 4) Wnikliwa: równoczesne obserwowanie elemetów przypuszczalnie ze sobą związanych, ich kolejność i zmiany im towarzyszące. 5) Warunek maksymalnej rzetelności etycznej obserwatora: nie wolno mu dbać aby fakty potwierdzały słuszność jego poglądów. Dwa typy obserwacji uczestniczącej • „Obserwator- uczestnik”Badacz dąży do pozyskania zaufania członków grupy po to by nie prowokować swoją obecnościa zmian w naturalnym zachowaniu. Badacz jest najpierw obserwatorem potem jest uczestnikiem grupy. Obserwator- uczestnik.

2

• „Uczestnik – obserwator” Naturalny członek grupy przyjmuje na siebie dodatkową rolę badacza obserwatora. Najpierw jest uczestnikiem a potem obserwatorem w sposób utajony przed innymi członkami. • Zalety obserwacji uczestniczącej: a)Znika stosunek obcości do obserwatora b)Obserwator przez aktywne uczestnictwo w grupie może przyswoić sobie elementy właściwe członkom grupy. c) Traktowanie obserwatora jako „swojego” i jego udział w życiu osobistym badanych, ułatwia obserwację i uzupełnia dokumentację. d)Poszerzenie obszaru rzeczowego informacji poprzez czsowe przedłużenie obserwacji. • Wady obserwacji uczestniczącej: a) Gdy badacz jest wysoko w hierarchii grupy istnieje mozliwość manipulowania jej członkami. b) Zajmowane stanowisko utrudnia obserwację zachowań jednostek znajdujących się poza zasięgiem stanowiska obserwatora. c) To co dla obserwatora z zewnątrz może być manifestacją cech swoistych grupy, dla obserwatora- uczestnika staje się nieznaczącym zachowaniem. d) Niebezpieczeństwo przedstawiania faktów na korzyść grupy. e) Przeciwne opisywanie obserwowanych zdarzeń. f) Konformizm i korzystne przedstawienie grupy pod wpływem nacisków wewnętrznych. • Propozycje przeciwdziałań: a) Notowanie tylko faktów obserwowalnych a nie impresji, uogólnień. b) Szeroki stosowanie technicznych środków zapisu, kontrolujących obserwatora i obserwowanych. c) Konsultowanie materiału z ludźmi z zewnątrz. d) Organizowanie badań zespołowych o mieszanym składzie obserwatorów, ludzi z zewnątrz. TEMAT6: Analiza dokumentów wobec danych urzędowych 1)Sułek „Socjolog wobec danych urzędowych” I Natura , rodzaje i interpretacja źródeł urzędowych Określenie dane urzędowe jest nieprecyzyjne ponieważ nie tylko urzędy tworzą dane , bardziej precyzyjna jest nazwa „ dane instytucjonalne” . Jednak nazwa „dane urzędowe „ zakorzeniła się w języku. Socjolog nie wywołuje danych w terenie lub laboratorium lecz zastaje je w instytucjach , bibliotekach etc. Źródłem w którym dane urzędowe są zawarte , są dokumenty (materiały pisane). Swoistości nadaje im fakt , iż są one produktem działalności instytucji. Metodologiczne wymiary zróżnicowania danych urzędowych:

2

1.Część danych powstaje w instytucjach wyspecjalizowanych w ich zbiorach , dane te stanowią główny produkt i cel działalności tych instytucji. Poważna część danych powstaje w instytucjach o innych celach.Tam dane służą potrzebom instytucji , ale stanowią efekt uboczny ich działania. Różnienie to ma znaczenie dla jakości tych danych oraz dla ich dostępności 2.Dane urzędowe różnią się w wymiarze dynamiki. Jedne są wynikiem ciągłej rejestracji zdarzeń (np. samobójstwa). Inne stanowią zapis wydarzeń pojawiających się w określonym rytmie(np. liczebność w pielgrzymkach). Jeszcze inne są zapisem wydarzeń powtarzających się nieregularnie. Tworzy to problemy dopasowania momentów obserwacji ze względu na przebieg badanych procesów , porównywalności miar i wskaźników zjawisk rozciągniętych w czasie. Problemy te nie dotyczą zjawisk jednokrotnych. 3.Dane urzędowe dotyczą różnych poziomów analizy socjologicznej- indywidualnego i grupowego Badania dotyczące jednej jednostki badania badacz ma do czynienia w badaniach monograficznych , ale dane urzędowe dotyczą zwykle poziomu zbiorowości. Znaczenie tego rozróżnienia ukazuje się gdy formułuje się zależności pomiedzy zmiennymi z różnych poziomów i chce się wnioskować z jednej zależności od drugich. 4. Dane urzędowe to najczęściej dane obiektywne: -rejestrują zachowania(np. chodzenie do kościoła ) - łatwo rozpoznawalne atrybuty(np. wysokość , waga poborowego) - czasami dyspozycje ( czytanie , pisanie) - czasami stany świadomości ( np.. głosowanie) - stany psychiczne (np. karta chorób psychicznych) Na podstawie obiektywnych danych można wnioskować o subiektywnych stanach rzeczy. Dla tych w istocie celów się je analizuje , traktowane są jako podstawa do wnoskowania. Wnioskowanie z danych urzędowych o „obiektywnych” stanach rzeczy jest na ogół mniej zawodne. 5. Szczególnym rodzajem materiałów urzędowych są akty normatywne Zakreślają one normatywne ramy życia społecznego. Wiedza w nich zawarta nie może być ani prawdziwa ani fałszywa , natomiast normy te mogą być przestrzegane lub nie. Interpretacja danych urzędowych: Warstwy znaczące 1.Treści wypowiedziane explicite 2.Treści przemilczane 3.Forma wypowiedzi- jej elementy pozatreściowe

2

Obserwacja pośrednia Gdy zjawiska nie można obserwować bezpośrednio lub gdy obserwacja innymi sposobami jest bardzo trudna. Źródło problemów i hipotez Weber korzystając ze statystyk pisał „etyke protestancką” . tendencje do zawierania małżeństw mieszanych ( dane urzędowe) jako składowa szerszego procesu integracji międzygrupowej b) wskaźnik – nie jst elementem zjawiska NP. Możliwość i prawomocność takiego wnioskowania uzależnione jest od zdrowego rozsądku . 2 .w którym informacje sformułowano . Same dane nie generują hipotez – te są produktem iluminacji . 3. o tym co mówi się wprost. Wyróżnia się 2 rodzaje wnioskowania a) z braku danych wnioskuje się o nie zajściu zjawiska lub małym natężeniu Wnioskowanie z milczenia źródeł łatwo prowadzić może do fałszywych wniosków albowiem zakłada . Interpretacja sprowadza się do odebrania tych informacji. co stanowi jego odniesienie przedmiotowe . dziełem twórczego umysłu 2.Ad1. Z treści wnioskuje się o tym . POMIAR WZROSTU POBOROWEGO i zależności w stratyfikacji( badania antropologiczne . W socjologii na ogół wykorzystuje się tylko tę warstwę. że źródła zawsze rejestrują zjawisko danego rodzaju.2 Podstawa wnioskowania o zjawiskach społecznych może być też milczenie źródeł. b) milczenie jako mniej lub bardziej świadome powstrzymywanie się od mówienia . zależność wykształcenie rodziców a wzrost) Ad. Ad. Opis procesów społecznych W badaniach procesów długofalowych są często materiałem jedynym.do gatunku papieru II Zastosowania danych urzędowych 1. Pewne dane są starsze od samej socjologii. przemilczenie. Rzadsze są sytuacje w których z treści dokumentu dowiadujemy się o zjawiskach o których dokument nie mówi wprost. Czasami brak rejestracji świadczy o jego powszechności i zniechęceniu do rejestracji. w łączeniu wskaźników z indicatum a) wskaźnik – element szerszego syndromu np.3 Wszelkie aspekty dokumentu od języka . Samo przemilczenie może być podstawą wnioskowania o zjawiskach za nie odpowiedzialnych.

Selektywny charakter danych urzędowych Dane urzędowe często opisują nie całą zbiorowość lecz tylko jej fragment. 8. Sprawdzanie hipotez o zależnościach Na podstawie danych urzędowych ustala się zależności grupowe 5. Rzetelność danych urzędowych Źródeł nierzetelności szuka się w społecznym procesie ich tworzenia a) Rejestracja faktów z otoczenia instytucji odbywa się za pomocą metod jednak zawsze rejestruje je człowiek a dalej instytucja i jej funkcjonariusze b) Gdy dane urzędowe opisują działalność samej instytucji i jej wyniki . Ograniczona porównywalność danych urzędowych a) Różnice w stosowanych definicjach i zasadach klasyfikacji b) W różnych okresach lub obszarach występują różnice w sprawności i rzetelności urzędowych rejestracji c) Szeroko rozumiane zmiany w społeczeństwie ( zmiany w zachowaniach . 7. Kiedy wykorzystuje się istniejące materiały to okoliczności zapisu nie są znane i nie można ich uwzględniać w interpretacji tych danych.4. Agregatowy charakter danych urzędowych 2 . Brak istotnych danych urzędowych 2. tradycji . prawa etc.Urzędowych charakter kategoryzacji danych Dane nie są gromadzone dla celów naukowych i kategorie w których dane te ujmuje się nie muszą więc być zgodne z kategoriami w których sformułowano pytania i hipotezy. walki. Przeciwdziałaniu takiemu zjawisku sprzyja jednolity system ewidencjonowania 3. 6. 5 Nieznajomość okoliczności zapisu W badaniach naukowych dane zbierane są wedle przyjętych metodycznych zasad .) 9.ma to znaczenie dla interpretacji zebranego materiału.Niedostępność danych urzędowych Instytucje i urzędy nieraz nie udostępniają pewnych danych 4. Nieznajomość istniejących źródeł urzędowych Nie zawsze wiadomo że istnieją jakieś dane urzędowe czy/lub jakaś instytucja zbiera takie dane. pierwszorzędnym czynnikiem wpływającym na ich rzetelność staje się struktura instytucji. Opis normatywnych ram życia społecznego Analiza aktów prawnych i im pokrewnych pozwala opisać normatywne zasady życia społecznego III Ograniczenia i trudności w korzystaniu z danych urzędowych 1. Pojawia się pytanie czy zbiór opisanych tam jednostek jest reprezentatywny dla szerszej zbiorowości. Czasami dokumenty stają się elementem gry . Ich przełożenie może okazać się uciążliwe.

TEMAT7:ANALIZA TREŚCI R. Badacz musi być w stanie przyjąć rozumowanie . co mówią i piszą ludzie dają świadectwo swoim dążeniom.192-211 ⇒→ Założenia i ogólna problematyka analizy treści: → w tym. Socjologowie najczęściej interesują się zależnościami między własnościami ludzi i zależnościami między tymi własnościami 10. Istniejące dane statystyczne często mogą dostarczyć kontekstu historycznego . Mayntz inni. że wzorce zachowań na poziomie grupowym nie odzwierciedlają zawsze wzorców na poziomie indywidualnym.okoliczności . Analiza historyczno. bo tworzone przez setki lat.porównawcza Śledzenie rozwoju form społecznych w czasie oraz międzykulturowe porównania procesów rozwojowych. poglądy i uczucia osób badanych by móc prawidłowo je interpretować. Makrostrukturalne uwarunkowanie Im większa demokratyzacja tym większe zaufanie do instytucji i wieksza rzetelność podawanych informacji. że istniejące statystyki powinny być zawsze brane pod uwagę . postawom. czy pojęciowego w którym można umieścić oryginalne badania. swojej wiedzy oraz milcząco przyjmowanym założeniom otaczającego świata → analiza materiału językowego pozwala więc na wyciąganie wniosków dotyczących indywidualnych oraz społecznych zjawisk niejęzykowych 2 . samobójstwa Durkheima) Jednostki analizy Często w istniejących danych statystycznych jednostką analizy nie jest osoba ale grupa . Źródłem takich danych są ogromne . przez potwierdzenie przez inne źródło Do analizy danych historycznych przydatne jest pojęcie rozumienia Wezera. Źródła historyczne wymagają potwierdzenia np. co najmniej jako uzupełniające źródło danych. 2)Analiza istniejących danych statystycznych (Babbie) Metoda ta jest szczególnie istotna ze względu na to . Dobrze zawsze jest przeglądać statystyki powiązane z obszarem zainteresowań badacza. Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. Tworzy to problem . Do wielkiej ilości szczegółów dobrze jest przyjąć typy idealne. Warszawa 1985.Dane urzędowe są zwykle dostępne w postaci zagregowanej(najczęściej na poziomie jednostek terytorialnych) . Istniejące statystyki mogą być źródłem zasadniczych danych dla naukowych badań społecznych ( np. s. ocenom sytuacji. Charakteryzuje się wówczas własnością tych jednostek – zależność ekologiczna .

zainteresowań i uznawanych wartości przypuszczalne reakcje odbiorcy na komunikat cechy systemu społ – kult. systemach wartości) →proces zmian (rozciągnięty w czasie) powstały specjalnie (do konkretnego badania) →badani tekstem muszą stanowić reprezentatywną próbą → posługiwanie się próba jest konieczne również w przypadku. w jakich okolicznościach określone postawy. w którym tekst powstał lub do którego jest adresowany → wnioski muszą znajdować oparcie w teorii.→ aby owo intuicyjne rozumienie służyło celom analizy naukowej musi zostać: • wyeksplikowane • usystematyzoane • zobiektywizowane → Analiza treści to technika badawcza.. Przyjmują określone formy językowe Metody analizy treści  Etapy analizy treści: 1) podbudowa teoretyczna → o wyborze tej techniki powinien decydować temat → najważniejsza przesłanka sensownego posłużenia się analizą jest: • SFORMUŁOWANIE HIPOTEZY • teoria dobór materiału tekstowego → jakie teksty stanowią zbiór generalny. • systematyczność to warunek trafności wyników • subiektywne i impresyjne interpretacje teksu są w sensie naukowym nierzetelne → przed przystąpieniem do analizy treści należy: dokonać analizy empiryczno – systematycznej (język zrozumieć) kontekst sytuacyjny → Wnioski niejęzykowe (zmienne): nadawca tekstu • intencje • system wartości • cechy osobowości założone przez nadawcę cechy odbiorców. decydują pytania badawcze MATERIAŁ TEKSTOWY: powstały niezależnie →zbierać dane o przeszłości (postawach. które bierze pod uwagę formułując komunikat • poziom wiedzy. intencje. przekonaniach. z którego należy wybrać materiał do analizy. gdy ogół tekstów jest zbyt duży do analizy całości DOBÓR PRÓBY – szczególne problemy: 3 . która w sposób zobiektywizowany i systematyczny ustala i opisuje cechy językowe a wnioskuje o niejęzykowych własnościach ludzi i agregatów społecznych. która mówi. wartości itp.

III – wybór artykułów na dany temat) → Następuje operacjonalizacja zmiennych zawartych w hipotezach – etapy: określenie jednostek tekstowych. operacyjna)→klasa podobieństwa semantycznego → w toku klasyfikacji ostatecznie decyduje intuicyjne rozumienie języka przez osobę dokonującą analizy Obliczanie.zbiór. I – wybór właściwych gazet. budowania indeksu. II – wybór nr. które w schemacie analitycznym występują oddzielnie → w końcu za pomocą metod statystycznych weryfikuje się istotność stwierdzonych różnic. weryfikacja hipotez: → porównanie tekstów z punktu widzenia ich ogólnej charakterystyki wymaga często sporządzenia indeksu uwzględniającego zbiorczo te różne wymiary treści. co oznacza potwierdzenie bądź obalenie hipotez wyjściowych Trafność i rzetelność 3 . która nas będzie interesować Wymogi formalne schematu kategorii: podział na kategorie musie być dokonany wg jednolitej zasady klasyfikacji kategorie muszą spełniać warunek rozłączności podział na kategorie musi być wyczerpujący Gotowy schemat: → każda kategoria→generuje określoną klasę znaczeń związaną z określonym wymiarem treści: kategoria (def. z którego ma być wybrana może uniemożliwiać swobodne manipulowanie jednostkami zgodnie z zasadą doboru losowego dlatego wybiera się na ogół metodę doboru wielostopniowego (np. które będą przedmiotem postępowania analitycznego opracowanie kategorii analitycznych jako podstawy klasyfikacji treści 3) Określenie jednostek analizy • słowa • części zdań • zdania • akapity } + kontekst • artykuły • książki • audycje radiowe → wybór zależy od tematu 4)Opracowanie kategorii analitycznych zmienne zawarte w hipotezach (wiążą konfiguracje językowe)→kategorie treściowe→konfiguracje językowe (stanowią wskaźniki tych zmiennych) → schemat kategorii analitycznych ma zawsze charakter wybiórczy – chodzi o odpowiedź na określone pytanie Budowa schematu kategorii – logiczne wymogi → zaczyna się od ustalenia wymiarów treści.

w której zaznacza się obecność lub nieobecność odnośnych wyrażeń w każdej jednostce tekstowej oblicza się względną częstotliwość kategorii w tekście np. gdy ta sama osoba dwukrotnie kodując ten sam tekst lub różne osoby kodują go niezależnie od siebie uzyskują te same wyniki Co wzmacnia rzetelność / ogranicza subiektywność? jednoczesne i precyzyjnie zdefiniowane kategorie wyraźne reguły zaliczania analizowanych jednostek do poszczególnych kategorii + przestrzeganie ustalonych reguł postępowania przez osoby kodujące → trafność analizy treści jest trudna do sprawdzenia w celu sprawdzenia trafności stosuje się: eksperyment grupy o znanych właściwościach trafność prognostyczną trafność teoretyczną Niektóre metody ilościowej analizy treści → z ilościową analizą treści mamy do czynienia wówczas. Następnie w każdym z tych zdań ocenę obiektów postaw. x jest dobry zidentyfikowanie konstrukcji różnych syntaktycznie jako równoznacznych (znaczenia te same) oceny dokonane przez różne osoby kodujące muszą wykazywać wystarczający stopień zgodności znaczenie wyrażeń wartościujących nie może pozostawiać wątpliwości (kontekst) Etapy metody: najpierw wszystkie będące przedmiotem zainteresowania obiekty postaw zastąpione zostają semantycznie neutralnymi symbolami (literami). ANALIZA KONTYNGENCJI → służy do określenia szczególnej struktury asocjacji (skojarzenia) między różnymi pojęciami → do tekstów powstających spontanicznie → należy wyłapać wyrażenia występujące w skojarzeniu z częstotliwością wykraczającą poza prawdopodobieństwo losowe Etapy: wyodrębnienie materiału tekstowego (podzielenie na jednostki) mniej lub bardziej sztuczne stosownie do pytań badawczych ustalić kategorie analityczne sporządzenie macierzy danych. budowa) z nimi powiązanych określeń wartościujących np. stanowiącą jego przedmiot szacuje się ilościowo. aby wykluczyć wpływ postaw osoby kodującej na proces analizy następnie wszystkie zdania zawierające neutralne symbole obiektów postaw przekłada się wg przyjętej formuły na zdania proste.→ analiza treści jest rzetelna wówczas. demokracja) i syntaktycznie (forma. gdy określamy częstotliwość występowania pewnych treści w analizowanych tekstach ANALIZA OKREŚLEŃ WARTOŚCIUJĄCYCH – METODA OGÓLNA: → założenia – 4 warunki wstępne: wskazanie wyrażeń określających obiekty postaw (rodzina. A = 70% a wartość oczekiwana PAB 3 . aby lepiej uwidocznić określenia wartościujące te obiekty postaw dla każdego obiektu postaw sporządza się osobną tabelę kodową i nanosi się na nią wszystkie przekształcone zdania zawierające dotyczące go określenia.

E.=PA × PB częstotliwość względna a wartość oczekiwana: jeżeli częstotliwość względna kombinacji jest znacząco większa lub mniejsza niż wartość oczekiwana → jest to wskaźnik ujawniającej się struktury asocjacji poznawczych → ponieważ analiza kontyngencji nie uwzględnia powiązań syntaktycznych (składniowych) między jednostkami językowymi. obrazy przemówienia. Badania niereaktywne s 341 – 353 Badania niereaktywne – metody badania zachowań społecznych. piosenki. mierniki niereaktywne mogą być zarówno jakościowe jak i ilościowe. z których się one składają. czasopisma. więc jednoczesne występowanie dwóch jednostek nie dostarcza żadnych informacji o rodzaju związków semantycznych między nimi. listy. prawa i konstytucje. Rozdział 11. lub złożone z nich zbiory 3 . gazety. wiadomości na tablicach informacyjnych w Internecie. nie wpływających na te zachowania. podobnie jak części. strony www.Babbie Badania społeczne w praktyce. 3 metody badań niereaktywnych: analiza treści analiza istniejących danych statystycznych analizy historyczno porównawcze ANALIZA TREŚCI → jest badaniem zarejestrowanych ludzkich przekazów → do form przekazu odpowiednich do takiego badania należą książki. listy elektroniczne. wiersze.

poglądów politycznych czy procesu historycznego → analiza treści jako sposób obserwacji wymaga przemyślanego posługiwania się tym. co jest jednostką analizy.Tematy odpowiednie dla analizy treści: → analiza treści jest szczególnie dostosowana do badania przekazów i do udzielania odpowiedzi na klasyczne pytanie w badaniach przekazów: • kto mówi i co • do kogo • dlaczego • z kim i z jakim skutkiem → tematy mogą dotyczyć np. → kodowanie treści jawnych (widocznej. jeśli jednostką analizy są książki to powinniśmy dobrać próbę książek. zewnętrznej części przekazu) – jest analogiczne do używania standaryzowanego kwestionariusza → kodowanie treści ukrytych (głębokie znaczenie przekazu) – np. a następnie do zastosowania tych reguł do innych 3 . np. co jest potrzebne do obserwacji → przy projektowaniu próby potrzebne jest określenie populacji. Metoda ta jest bardziej przydatna do wyodrębnienia głębokiego znaczenia przekazu. „co” jest komunikowane Dobór próby w analizie treści: • jednostki analizy → to jednostka analizy kształtuje zbieranie danych i ich analizę → często jednostka obserwacji różni się od jednostki analizy np. charakteru narodowego. W tym zadaniu należy stosować zarówno metodę indukcyjna jak i dedukcyjną. operatu losowania • techniki doboru próby możemy wylosować próbę prostą lub systematyczną warstwową grupową Kodowanie w analizie treści: → istotą analizy treści jest kodowanie – to proces przekształcania surowych danych (zgodny z logiką konceptualizacji i operacjonalizacji) na dane w postaci standaryzowanej wg pewnych ram pojęciowych. ale dzieje się to kosztem rzetelności i ścisłości. możemy także dobierać podpróby (próby z podkategorii) → potrzebny jest schemat doboru próby. ocena na ile dana powieść jest erotyczna :). Gdy zaczyna się od określonych obserwacji empirycznych. Gdy testuje się założenia teoretyczne. a jednostka obserwacji pojedynczy jej członkowie →dobór próby w dużym stopniu zależy od tego. • treści jawne i ukryte → badacz posługujący się analizą treści ma możliwość wyboru między trafnością a rzetelnością. należy dążyć do wyprowadzenia z nich ogólnych reguł powiązanych z tymi obserwacjami. to one powinny decydować o doborze wskaźników. jednostką analizy jest rodzina. nie biorąc pod uwagę ich autorów. zwłaszcza gdy więcej niż jedna osoba koduje powieść → najlepsze jest używanie obu tych metod • konceptualizacja i tworzenie kategorii kodowych → w przypadku wszystkich metod badawczych konceptualizacja i operacjonalizacja wymagają powiązania kwestii teoretycznych i obserwacji empirycznych. który będzie zawierał wszystko.

Ta tendencja występuje po raz pierwszy w dziele 3 . wszystkich mierników niereaktywnych • wady ograniczenie w zapisywaniu przekazów → problemy z trafnością mogą się pojawić. interwałowy. że końcowy produkt kodowania musi mieć charakter liczbowy sposób zapisywania musi czynić jasne rozróżnienia jednostek analizy i jednostek obserwacji w trakcie zliczania będzie ważne zarejestrowanie podstawy dokonywania obliczeń • analiza danych jakościowych → „testowanie przypadków negatywnych„ jako technika jakościowego testowania hipotez (Bruce Berg): 1) zgodnie z teorią ugruntowana rozpoczyna się od badania danych. które mogłyby podważyć hipotezę początkową 3) przejrzenie każdego przypadka. Metoda pojawia się w okresie. porządkowy. by znaleźć wzorce i związki między zmiennymi Mocne i słabe strony analizy treści: • zalety 1) oszczędność czasu i pieniędzy 2) bezpieczeństwo – łatwiej jest powtórzyć część badania niż w innych badaniach 3) dopuszcza badanie długotrwałych procesów 4) badacz rzadko ma jakikolwiek wpływ na przedmiot badań – dot. Malikowskiego i Niezgody) 1. ilorazowy) → poziom pomiaru wynikający z przyjętej metody kodowania nie musi odzwierciedlać charakteru zmiennych • zliczanie i zachowywanie zapisów → ocena ilościowa danych wymusza dostosowanie operacji kodowania do przetwarzania danych.obserwacji empirycznych → tworzenie kodów w kontekście teorii ugruntowanej (Bruce Berg) porównane do układania układanki: def. która od opisu przechodzi do sprawdzania hipotez i teorii empirycznie sprawdzalnych. gdy badacze dążą do przekształcenia socjologii w naukę empiryczną. ( Metoda dokumentów osobistych. metoda dokumentów ludzkich) (na podst. które ją tworzą wartości te powinny być wyczerpujące i wykluczające się wzajemnie → w analizie treści mogą być stosowane różne poziomy (nominalny. który podważa hipotezę i [(1) zrezygnować z tej hipotezy lub (2) przyjrzeć się jak można ja zmodyfikować ] → proces ten jest przykładem indukcji analitycznej – jest to indukcja. które mogą dostarczyć ogólnej hipotezy 2) poszukiwanie danych o wszystkich. bo zaczyna się od obserwacji i jest analityczna. operacjyjna każdej zmiennej złożona jest z wartości. oznacza to . jeśli przedmiotem badań nie jest sam proces komunikacji jako taki → konkretność materiałów badanych w analizie treści wzmacnia prawdopodobieństwo je rzetelności Temat 8: metoda biograficzna. bo wychodzi poza opis.

Dokumenty osobiste: autobiografie. umożliwiający zrozumienie i wyjaśnienie procesów psychospołecznych • Jako materiał orientacyjny w dziedzinie zjawisk. Autorzy chcieli stwierdzić. ale próba rozwiązania jednego konkretnego zagadnienia. a na podstawie tych relacji dokonuje się opisu danych procesów procesów i stawia hipotezy wyjaśniające. jako pomocnicze. jak jak zmieniają się formy rodziny. wspomnienia. inne dokumenty zawierające projekcje stanów umysłu osoby. stanowiących przedmiot badań. autobiografie emigrantów. emigrujących do Stanów Zjedn. które zamierza się badać.. że czytelnik poznaje poglądy autora dokumentu na zdarzenia. do których ten dokument się odnosi. motywacji i poglądów danej osoby. wzory postępowania. i ich zmiany na tle różnych struktur społ. Chodziło o wykrycie społecznego mechanizmu przystosowywania się do nowych warunków cywilizacji. 2 tendencje metodologiczne. pamiętniki. dosłowne zapisy zeznań. cech zbiorowości. Do analizy wykorzystano: listy emigrantów do rodzin. w których do rozwiązania zagadnienia zbiera się tylko relacje ludzi o ich uczestnictwie w zdarzeniach i procesach.” We wszystkich definicjach nacisk jest położony na ważność dokumentów osobistych dla poznania postaw psychicznych. Redfielda) „Dokumentem ludzkim lub osobistym nazywamy dokument. ale starały się wyjaśnić postawy psych. Przedstawione badania nie ograniczały się do opisu zew. listy.Thomasa i Znanieckiego: Chłop polski w Europie i Ameryce. Rodzaje autobiografii(wg Kruegera): • Wyznania osobowości zdezorganizowanej lub cierpiącej na poczucie niższości • Egoistyczny dokument o charakterze racjonalizowania obronnego swojej działalności • Autobiografia naukowa-obiektywne przedstawienie działań i przeżyć 3 . wyznaczających postępowanie jednostek w życiu zbiorowym. 3. Dla badań socjologicznych ważne są głownie te dokumenty. określonej dziedziny zjawisk społ. wywiadów. które relacjonując udzial piszącego w sytuacji społecznej. Autobiografia to podstawowy materiał w metodzie b. Definicja dokumentów biograficznych. Dają wgląd w cudze życie psychiczne jako jeden z czynników. jakie wywołała metoda: -rozwijanie metody. wyrażający ludzkie i osobiste cechy autora w taki sposób. Ogólna charakterystyka.. Nie jest to szeroka ilustracja jakiejś zbiorowości społ. Inne dokumenty często wyst. uzupełniających i pomocniczych Cele użytkowania autobiografii:(Robert Angell) • Dają badaczowi ogólne idee. Autorzy zmierzali do postawienia teorii socjolog. zawierają też osobisty pogląd autora na te sytuacje-opis przebiegu zdarzeń + opis zachowania się autora. to takie prowadzenie badań socj. wykorzystującej tylko te dokumenty -wykorzystanie dokumentów jako mat. systemy obyczajów obyczajów moralności chłopów polskich. Nie tylko opis zmian w strukturze. lecz wyjaśnienie procesów psychospołecznych psychospołecznych psychospołecznych emigrantów. Mimo różnic w definicjach. można wskazać ten sam element(def. w których te postawy występowały. 2. wymagające sprawdzenia • Nasuwają hipotezy lub materiały do ich weryfikacji • Są materiałem ilustrującym z góry powzięte hipotezy • Służą do weryfikacji hipotez nie z nich zaczerpniętych(materiał kontrolny) • Materiał.. Metoda b.

• Dokument naiwny 4. a ich przejawy są źródłem wiedzy o procesach społ. należy ujmować jako przedmioty. których istotnym składnikiem jest znaczenie. z których badacz konstruuje obraz badanych zjawisk. przypisywane im przez ludzi. a odbijają się one na treści. ontologicznychnakazują badać znaczenia. Metoda konstruktywna: Studiowanie wielkiej ilości biografii pod kątem widzenia określonego problemu. Zał. Po raz pierwszy ogłosił go Znaniecki w 1921. na których opiera się metoda A. że w autobiografiach jest odbicie dążności społ. Czynniki subiektywne grają ważną rolę w życiu społ. Opisy z autobiografii stają się elementami składowymi. Założenia. Rzeczywistość społ. Ontologiczne: rola elementów subiektywnych w strukturze grup społ. Założenia metod. Autor życiorysu jest częścią środowiska społ.) Przedstawić jasno cele konkursu Załączyć instrukcję-jakie zagadnienia i w jakim porządku trzeba omówić Nie narzucać sztywnego wzoru(nie sugerować ograniczenia się do zagadnień) Odezwa ma być sformułowana dla najniższego poziomu intelekt. są konsekwencją zał. Techniki interpretacji i wykorzystania dokumentów osobistych A. formie i zakresie pisanych dokumentów. które wyrażają obserwację i uogólnienie autora dokumentu.różne są motywy pisania(np. Napięcia. wyrażające dążności i oceny autora-nie mające charakteru zdań o faktach. Metodologiczne: materiałem do analizy socjolog. Znaczną rolę gra tu intuicja badacza.(zbiorowość jednorodna pod wzg intelektualnym i społ-ekonom. 3 . dążności jakie z nimi wiążą-czyli to co jest siłą przekształcającą struktury społ. społ.. i jego świadomość jest przez środ. adres instytucji itp.) Podać wysokość nagród. Zasada współczynnika humanistycznego Znanieckiego. jego strukturze i zachodzących procesach. jakie ludzie przypisują przedmiotom i zdarzeniom. B. 4. i kryteria wartościowania. samousprawiedliwienie się we własnych oczach lub w oczach otoczenia. termin nadsyłania prac. ale same są faktami społ. Zależnie od sposobu nakłaniania ludzi do pisania.zjawiska społ. Ogłaszając konkurs należy: Rozważyć do jakiej zbiorowości zwracamy się i jakie są jej cechy społ. Składa się z obiektywnych wartości kulturalnych jak i subiektywnych postaw jednostek. Dokonuje się interpretacji materiału z punktu widzenia ogólnej teorii socjolog. wyładowanie wew. zwracając się do robotników polskich w kraju i za granicą. 5. Materiały autobiograficzne dostarczają możliwości poznania subiektywnej strony rzecz. nie są wypowiedzi. ukształtowana. chęć zarobienia pieniędzy). ekonom. zmierzają do wykazania. metod.Sposoby zdobywania dokumentów osobistych: Mają one wpływ na wartość naukową uzyskanych wypowiedzi. ale wypowiedzi. Założenia te pozwalają na przejście od zespołu subiektywnych opisów poglądów i opinii do zdań o społeczeństwie. Przyszłych autorów Zastanowić się do jakich motywów się odwołać(patriotycznych. skład sądu konkursowego. stanowiących istotne fakty społ.znając treść jego świadomości można odtworzyć dążności ludzkie. Najlepszy sposób to ogłaszanie konkursu na najlepszy życiorys własny z nagrodami pieniężnymi.

są bardziej rygorystyczne. ale autor szuka tylko potwierdzenia swej teorii. mechanizmów powstawania postaw i ich zmian pod wpływem stosunków społecznych. Zostały najpierw wypracowane w badaniach treści gazet i czasopism. Materiał biograf. Ułatwia zrozumienie ludzi. grupy. D. Hipotezy mogą powstać podczas jej czytania.] 8. Dane do badania zależności między środowiskiem a zachowaniem jednostki Wgląd w mechanizm oddziaływania wychowawczego Pokazuje sekwencje historyczne zdarzeń składających się na życie jednostki i grup w długim okresie Materiał do ustalenia typów osobowości. nie są sprawdzalne itp. mechanizmy tworzenia się dążeń . C.. a cechami autorów)Wyniki dają pewność poprawności.. wzorów postępowania. tworzeniu się opinii i działaniu form nacisku społ.metody statyst. Dokumenty osobiste nie mogą być źródłem poznania struktur społ. Na konkurs nie są przeciętnymi Autobiografie nie są obiektywne(luki w pamięci.. 7. wzorów współżycia. Marksiści-elementy subiektywne nie są najważniejsze.uzyskane twierdzenia nie mają ważności naukowej. Można badać zależności między świadomością grup i jednostek a zmianą w strukturze społ. niewiedza piszącego) Dokumenty osobiste mogą być pisane z celem wprowadzenia w błąd lub piszący nie uświadamia sobie motywów jakie nim kierują Autorzy upraszczają opisywane zdarzenia. Metoda analizy treści: zastosowanie do materiału biograficznego analizy treści wypracowanych w ostatnich latach w socjologii. mechanizmie kontroli społ. funkcjonowania struktur społ. Wgląd w mechanizmy motywacji ludzi.B. Zarzuty przeciwko metodzie Behawioryści. uprzedzenia. Zalety metody Poznanie świadomości społ. propagandy i komunikacji masowej. Metoda egzemplifikacji: Ilustrowanie i uzasadnianie hipotez dobranymi przykładami z autobiografii. 2 Warianty 3 . rozwinięte w bad. E. Zbiory dokumentów osobistych nie są próbą reprezentatywną Ludzie piszący dzienniki czy odp.. Analiza typologiczna: ustalanie typów osobowości. [Metoda dokumentów osobistych jako jedyna. między cechami środowisk społ. zachowań. 6. występujących w zbiorowościach. dążeniami(np. Nastrój piszącego wpływa na obraz przedstawianych faktów Napisanie życiorysu wymaga dokonania selekcji materiału w pamięci. Dokumenty osobiste służą jako materiał uzupełniający . Hipotezy nie podlegają falsyfikacji.jest niewystarczająca . Informacje o psychologicznej stronie funkcjonowania instytucji społ. postaw moralnych i ocen. ulega kategoryzacji i klasyfikacji. systemów kulturowych. Opracowanie statystyczne: Ustalenie zależności między różnymi cechami społ autorów a ich postawami i przejawami tych postaw. wzorów stosunków społ.

9. . • Źródłem danych są też prywatne dokumenty archiwalne obejmujce autobiografie. karty zdrowia. Uważa się. częściowe pokrywanie się wypowiedzi. stosuje się różne sposoby doboru próby. kwestionariusze osobowe..) • Przygotowana do opublikowania. w odniesieniu do danych przypadków.Wnioskowanie na podstawie zbadanych przypadków w odniesieniu do większej populacji nie może być oparte na zasadzie prawdopodobieństwa. 12. Indukcja analityczna: wyprowadzanie twierdzeń ogólnych z amnnalizy indywidualnych przypadków. listy. jeśli pytanie „jak”jest rekonstruowana biografia przez przeprowadzającego wywiad i respondenta.to muszą być odnotowane przerwy.próba statyst.dostarczają danych bezpośrednio o osobie. na postawione pyt.:publiczne dokumenty o danej osobie jak raporty policyjne. Przygotowanie transkrypcji -Większość wywiadów jest zapisywana na taśmie magnetofonowej . Badacz szuka w danych wskaźników motywów i konstruuje typy osobowe. Dobór próby . socjolog. jakie znaczenie przypisuje się tym zdarzeniom i jaka jest ich struktura. Np. Są to publiczne pośrednie dokumenty o danej osobie zawierające specjalne statystyki. grup. Pojawiają się pytania: Jakie są typowe sekwencje zdarzeń w życiu ludzi. pamiętniki. wahanie się.Rodzaj transkrypcji zależy od pytania badawczego: jeśli pytanie „co”-to odtworzenie wywiadu w języku standardowym jest wystarczające. Jak ruchliwość społeczna jest subiektywnie postrzegana? Czy zadowolenia z wykonywanej pracy zależy od struktury poprzedniej kariery? Zainteresowania badacza skierowane na strukturepytania :jak”. ale musi być dokonane na zasadzie wiarygodności.Odpowiednio do różnych celów badań i odpowiadających im wariantów metody biograficznej.zbiera się informacje biograficzne. Źródła danych(wg Denzina) • Bezpośrednie.komputerowy system transkrypcji 3 . że każdy przypadek przypomina uniwersalną strukturę. mające służyć udzieleniu odp.• • Biografia jako temat. tzn. .pytania „co”. Biografia jako środek. Np. publikacje w środkach komunikacji… • Pośrednie.. Zainteresowania badacza skierowane na przedmiot. wymaga listy przypadków ze względu na procedurę selekcji losowej. Typy biografii(wg Denzina) • Kompletna: badacz zbiera dane o całym życiu badanych osób czy grup • Tematyczna: zbiera informacje dotyczące określonej dziedziny życia(zawodu.jako zagadnienie samo w sobie. Dla cech badanych przez osoby posługujące się metodą biograficzną nie istnieją takie tablice statyst. dane niestandaryzowanego wywiadu.Denzin zaproponował próbę statystyczną do doboru przypadków i próbę teoretyczną do doboru kwestii do badania w życiu jednostek. 11.dostarczają informacji o osobie jako członku pewnej kategorii.. przestępczości. Jest to spowodowane problemami dostępu do danych podstawowych. [Typy najwyraźniej odnoszą się do różnych faz procesu badawczego] 10. Badacze zakładają więc uniwersalną strukturę selektywnej percepcji i logikę potocznego myślenia. . literaturę o danych grupach.

Pojęcie prawda powinno się zastąpić pojęciem autentyczność. zainteresowania i sytuacji interakcyjnej. s umieszczane w kartotece.(założenie że respondent jest ekspertem w sprawach swojego życia). opisowe części składowe danych. która bierze pod uwagę językowe właściwości wypowiedzi.Przedstawienie wyników badań • Prezentacja całościowa bez przedstawienia systematycznej analizy • Prezentacja wyników analizy wszystkich przypadków z załączeniem dla ilustracji wyników części danych • Prezentacja wyników analizy oraz przedstawienie przypadków typowych dla określonych typów w formie kilku biografii • Prezentacja przypadków syntetycznych przygotowanych przez badacza na podstawie jego analizy w postaci modeli procesualnych. Adekwatność analizy Dla oszacowania poprawności interpretacji biografii przez badacza proponuje się walidację komunikatywną-dokonaną przez badacza interpretację danych przedstawia się respondentowi i dowodem poprawności(adekwatności) analizy struktur subiektywnego znaczenia jest akceptacja przez badanego. ta sama osoba może dostarczyć różnych biografii w różnych momentach czasu. • T. do chwili zbierania danych oraz do wpływu sytuacji zbierania danych na osobę badaną i badacza.(narracyjne. .Schutze zaproponował metodę. które pojawiły się od momentu. ale na wyjaśnieniu jak takie definicje powstają w procesie społecznym. 16. wewnętrzna: odnosi się do zmian dotyczących badanej osoby. 15. Chociaż praca badacza nie polega tylko na opisaniu sposobu definiowania przez aktora sytuacji. 4 . argumentacyjne. Nie biorąc pod uwagę szerszego zaplecza społecznego raczej nie można zidentyfikować danych jako obiektywnych/subiektywnych. Ponieważ konstrukcja znaczenia jest zależna od czasu. zewnętrzna: odnosi się do pytania czy wybrane przypadki są reprezentatywne dla populacji 17. ale z punktu widzenia teoretycznego jest problematyczne. gdy działy się relacjonowane zdarzenia. odpowiadające kategoriom. Problem trafności Denzin rozróżnia: • T.liczni badacze stosują pewną formę analizy treści. Kategorie prawdy i fałszu nie są zbyt użyteczne w badaniach biograficznych. Strategie analityczne . Problemy odniesienia prawdy i obiektywności Badacz w toku poszukiwań subiektywnego znaczenia przebiegu życia musi się uporać z problemem „obiektywność” versus „subiektywność”informacji biograficznej. Pojęcie obiektywności jest konieczne do analizy danych biograficznych w socjologii. Na podstawie przeglądu danych tworzone są kategorie i wszystkie wyrażenia zawarte w danych.) 14.13.

jakie infrmacje ma uzyskać od każdego badanego.II semestr TEMAT1: Wywiad swobodny 1)Ilona Przybyłowska Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i mozliwości jego zastosowania w badaniach scjologicznych. jak i metodologicznego celu badań ( uzyskanie zestandaryzowanych informacji ). inteligencji oraz możliwości percepcyjnych i werbalizacyjnych. że ankieter prowadzi wywiad na podstawie wcześniej przygotowanej listy pytań do respondentów. Jednocześnie jednak zobowiązany jest uzyskać ujednolicone dane. Wyróżnia się 2 podstawowe formy wywiadu zestandaryzowanego:1) scheduled interview i 2) nonscheduled intervew. Zauważono niechęć respondentów do udzielania odpowiedzi na wcześniej ustalone. jego możliwości i cech. w zasadzie od wszystkich respondentów. w przypadku wielu badanych prowadzi do kreowania badanej rzeczywistości. jednolite pytania kwestionariusza. W związku z tym pojawiła się konieczność opracowania takiego wywiadu. możilwe do zastosowania były wyłącznie tehniki prowadzące do uzyskania zestandaryzowanych danych. 2) Pojeyncza poszukiwana informacja powinna być przedstawiona w postaci rozłącznego i wyczerpującego zbioru alternatyw obejmującego wszelkie interesujące badacza wartości 4 . Nie może ich przeformułować w trakcie wywiadu ani też zmieniać kolejności ich zadawania. że posługiwanie się z góry określonymi pytaniami kwestionariusza przy zbieraniu danych o tak złożonych i trudnych do uchwycenia zjawiskach. przy czym pytania do respondenta może formułowć dowolnie zmieniając ich formę. Warunki te spełnił wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. 2) Ankieter nie dysponuje taką listą pytań do respondentów. treść i kolejność zadawania. Przygotowanie wywiadu swobodnego ze standaryzowaną liczbą odpowiedzi polega na opracowaniu narzędzi służożących do prowadzenia wywiadu i utrwalania jego rezultatów oraz odpowiednim przeszkoleniu ankieterów. Prowadzący wywiad może zadawać pytania w różnej kolejności. tak aby dostosować tok i formę wywiadu do poszczególnych respondentów. Nonscheduled standardized interview odznacza się więc dwoma zasadniczymi cechami: sposób jego prowadzenia nie jest ujednolicony. Autorka prowadziła badania we włocławskim rejonie uprzemysławianym nad dostępem młodzieży wiejskiej do szkolnictwa ponadpodstawowego. 1) wywiad polega na tym. co umożliwia liczbowe opracowanie rezultatów. Nie posługuje się więc kwestionariuszem w sensie jednolitej listy zadawnych pytań. Jest natomiast poinstruowany. Zestandaryzowana lista poszukiwanych informacji powinna spełnić 3 warunki. Badna zbiorowość była poważnie zróżnicowana pod względem poziomu wykształcenia. Pytania te zobowiązny jest zadawać w określonym porządku i formie w zasadzie wszystkim respondentom. 1) Musi być zamknięta. Stwierdzono. Chodziło przede wszystkim o statystyczną weryfikację hipotez. jak aspiracje. Metodologiczna charakterystyka wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. cech badanej zbiorowości. który byłby odpowiedni zarówno do problemu. w różnej formie w zależności od respondenta.

3) Każda altrnatywa danego zbioru musi być sformułowana w sposób jednoznaczny i konkretny. Wymaga to przygotowania tzw. jak i ich ilości oraz kolejności. Badacz może przygotować wzory pytań do respondentów. Samo szkolenie częściowo powinno odbywać się w terenie. Ankieterzy muszą dobrze pamiętać listę poszukianych informacji. Materiały utrwalone za pomocą zapisu kategoryzującego nadają się do obliczeń. Przygotowanie zestandaryzowanej listy poszukiwanych informacji wymaga dobrej orientacji w zakresie zjawisk będących przedmiotem badań. Magnetofonowa rejestracja wywiadu umożliwia mu pełną koncentrację na rozmowie z respondentem. Jest to istotne zwłaszcza wtedy. przeprowadzając badania pilotażowe w zbliżonym środowisku. Badacz może podjąć różne decyzje w sprwie zapisu informacji. Sposób otrzymywania informacji jest w tym typie wywiadu dowolny. Każdy z ankieterów powinien przeprowadzić kilka wywiadów próbnych z różnymi respondentami. zarówno co do formy pytań zadawanych respondentom ( otwarte-zamknięte ). ponieważ ułatwiają mniej doświadczonym ankieterom start w pracy terenowej. tak aby prowadzić wywiad bez posługiwania sie pisemnym formularzem. kiedy ankieterzy nie znają dobrze zbiorowości. Powodzenie badań jest o wiele wyższe. karty zapisu wywiadu. samokontroli i krytycyzmu wobec własnej pracy. w którym będą przeprowadzane badania. Można zostosować magnetofon. niemal towarzyską rozmowę. Powodzenie badań tego rodzaju w większym stopniu niż w badaniach z zastosowaniem wywiadu kwestionariuszowego zależy od właściwego motywowania. Jeśli badaczowi nie zależy na zdobyciu materiałów ilustracyjnych. Poznanie tej zbiorowośco stanowi w tym wypadku ważny element samego szkolenia. Uzyskanie informacji polega zatem na zaklasyfikowaniu konkretnego przypadku do odpowiedniej kategorii. Dużą rolę spełnić mogą przeprowadzone przez badacza w obecności ankieterów wywiady pokazowe. Indywidualizacja sposobu otrzymywania informacji jest bowiem warunkiem podstawowym powodzenia tego typu wywiadu. Mamy tu zawsze do czynienia z pytaniami zamkniętymi typu "czy" lub "który" o jednej alternatywie. na którą przenosi się w postaci symboli literowych i liczbowych zestandaryzowaną listę poszukiwanych informacji. Wzory pytań do wywiadu pełnią szczególnie pożyteczną rolę w początkowej fazie badań. Wzory należy opracować w stosunku do pojedynczych poszukiwanych informacji. co umożliwia szybkie otrzymanie wyników badań. Trudno przypuszczać. jak i emocjonalnej. Od ankietera wymaga się intelektualnej aktywności. zdolności i uczciwości współpracowników. które można zarejestrować na taśmie magnetofonowej. a także ocenić. On bowiem w toku wywiadu sformułować musi pytania. Listę poszukiwanych informacji należy bezwzględnie sprawdzić w terenie. Karty należy wypełniać tuż po przeprowadzeniu wywiadu na podstawie dyskretnie prowadzonych przez ankietera notatek oraz jego pamięci. gdy anakieter jest zaangażowany w badania zarówno od strony intelektualnej. brzmienia.danej zmiennej. powienien raczej stosować zapis kategoryzujący. Ważne jest przygotownie wielu wariantów pytań odnośnie do każdej z poszukiwanych informacji i sprawdzenie ich skuteczności w badaniu pilotażowym. czy otrzymał poszukiwaną informację oraz jaka jest jej wartość. 4 . która będą badać. gdyż jest to warunkiem swobodnego prowadzenia rozmowy z respondentem. by ankieter zapisujący prawie każde wypowiedziane przez respondenta zdanie mógł prowadzić z nim swobodną.

biorąc pod uwagę wysoki stopień samoczynności narzędzia badawczego. mogli na pewien czas przerwać pracę. aby badacz dawał przykład własną osobą i osobiście brał udział w prowadzeniu wywiadów. Wymaga od ankietera aktywności zarówno w zakresie udzielania respondentom wyjaśnień odnośnie do treści pytań. Wywiad ze standaryzowaną lista poszukiwanych inforamcji a typy wywiadów wg stopnia ich standaryzacji. który odzwierciedla zapotrzebowanie badacza na inforamcję.przygotowanie pytań do respondenta . którym wydaje się. iż kwestionariusz zawiera relatywnie dużo pytań otwartych. jaką nabyli w toku poprzednich wywiadów. działają na zasadzie rutyny. ) W wywiadzie kwestionariuszowym o wyższym stopniu standaryzacji ankieter posługuje się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta . Zapis otrzymanych odpowiedzi na te pytania jest kategoryzujący i polega na jej zaklasyfikowaniu do przewidywanych w pytaniu wariantów. kwestionariuszem wywiadu. Zapotrzebowanie to w trakcie konceptualizacji badań jest w tym typie wywiadu dość często określone mniej dokładnie niż w typie 5. 10 wywiadów. stymulowanie respondentów do udzielania odpowiedzi. Ważne jest również. jeżeli czas trwania każdego z nich zbliża się do 2 godzin.rodzaj i zakres pytań badacza w stosunku do jednostek badania ( zapotrzebowanie badacza na informacje ) . aby zapewnić taką organizację prac w terenie. jak i precyzowania sensu ich odpowiedzi 4 . Ważne jest. Wywiad kwestionariuszowny o mniejszym stopniu( typ 4 ) standaryzacji prowadzony jest na podstawie kwestionariusza. Powoduje to. Niebezpieczeństwo takie przejawia się po przprowadzenie ok. Biooąc pod uwagę to kryterium. J. że wpadają w rutynę. stopnia ujednolicenia czynności i środków badawczych stosowanych w kontaktach z różymi respondentami. które można wyróżnić wg kryterium standaryzacji. Wywoływanie i stymulowanie motywacji ankieterów ułatwia w znacznym stopniu obecność i uczestnictwo badacza w pracach terenowych. wyjaśnienie treści pytań itp. tj. który z reguły zawiera pytania zamknięte. Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji jest jednym z typów.Istotne jest niebezpieczeństwo schematyzacji sposobu prowadzenia wywiadu.sposób zapisu odpowiedzi . Nowak nazywa omówiony typ wywiadu wywiadem ankietowym. nie indywidualizują sposobu prowadzenia wywiadu. Zmęczeni już ankieterzy przestają panować nad własnym postępowaniem.tzw.rodzaj pytań zadawanych respondentowi w wywiadzie .Lutyński wyróżnia pięć typów wywiadu: 1) swobodny mało ukierunkowany 2) swobodny ukierunkowany 3) swobodny ze standaryzowana lista poszukiwanych informacji 4) kwestionariuszowy o mniejszym stopniu standaryzacji 5) standaryzowany o większym stopniu standaryzacji Stopień standaryzacji każdego z tych typów wywiadu rozpatruje się wg następujących wymiarów: . Zbieranie materiałów w terenie nie może odbywać się w pośpiechu. nie wczuwają się w sposób myślenia respondentów.inne zachowania prowadzącego wywiad ( np. wstępna aranżacja wywiadu. S. by ankieterzy. Niewskazane jest prowadzenia więcej niż 3 wywiadów dziennie.

Wywiad ma przebieg nie sformalizowany i pod wieloma względami przypomina rozmowę towarzyską. W tym typie wywiadu tylko w pewnym stopniu osiąga się standaryzację tzw. 3 ) prowadzący wywiad pracuje bez ustalonej z góry listy pytań do respondentów. Nie dysponując kwestionariuszem ( co najwyżj wzorami pytań związanymi z poszczególnymi poszukiwanymi informacjami ) ma dużą swobodę w zakresie formułowania pytań do respondenta. Prowadzący ustala. ma formę pytań otwartych ) i nie musi być zrealizowane w całości w każdym wywiadzie. wokół których powinna się koncentrować rozmowa z respondentem. ale osoba prowadząca wywiad może z nich nie korzystać. Wywiad mało ukierunkowany. Zgodnie z powyższym do technik wywiadu niestadaryzowanego zaliczyć można wywiady swobodne mało ukierunkowane ( ponieważ osoby przeprowadzające te wywiady nie posługują się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta. które są wykazem jego potrzeb informacyjnych. jeśli uzna. dyspozycje do wywiadu. sondowania ). Tok wywiadu ( kolejnośc zdawania pytań ) oraz treść i język poszczególnych pytań dostosować można do cech i możliwości respondenta. 2. jak i zamknięte. Potrzeby te określone są raczej ogólnie. W wywiadach swobodnych ( typ 1. Jednoznaczne zaliczenie wywiadu ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji do technik wywiadu standaryzowanego lub niestandaryzowanego nie jest możliwe. o różnym stopniu szczegółowości. Zapotrzebowania badacza na informacje określone jest w sposób ogólnikowy ( dotyczy zagadnień ogólnych. mają formę pytań zamkniętych. jak o mniejszym stopniu standaryzacji ( ze względu na posługiwanie się przy prowadzeniu tych wywiadów kwestionariuszem oraz wysoki stopień porównywalności uzyskanych materiałów ). Zazwyczaj formułuje się tylko ogólnie zasady udzielania dodatkowych wyjaśnień co do treści pytań oraz zasady tzw. Zapis uzyskanych informacji jest rejestrujący. o których spośród interesujących badacza zagadnień respondent może mówić w sposób rzeczowy oraz wyczerpujący i podporządkowuje rozmowę tym właśnie problemom. Prowadzący wywiad ma dużą swobodę w zakresie formulowana pytań. innych zachowań ankietera ( tj. a ich roztrzygnięcie konieczne jest w przypadku każdego badanego. wykraczających poza odczytywanie pytań z kwestionariusza i zapis odpowiedzi na te pytania ) głównie ze względu na trudność ich antycypowania w stosunku do poszczególnych pytań kwestionariusza. Pytania badacza dotyczą zagadnień szczegółowych. Prowadzącemu wywiad swobodny umkierunkowany ( typ 2 ) badacz dostarcza tzw. Możliwość zastosowania w badaniach socjologicznych wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji 4 .na te pytania ( dopytywania. a uzyskane w efekcie tych rozmów materiały są mało porównywalne). Pytania mają formę otwartą. dopytywania. różnej treści i brzmieniu. Osoba prowadząca wywiad musi w związku z tym zadawać pewną ilośc pytań dodatkowych. nie przewidzianych kwestionariuszem wywiadu. iż nie dają one spodziewanych rezultatów. W celu zdobyci potrzebnych informacji może zadawać zarówno pytanie otwarte. ponieważ powyższa klasyfikacja obejmuje skrajne ze względu na stopień ich standaryzacji typy wywiadu. Niekiedy przygotowuje się wzory pytań o poszczególne zagadnienia. W wywiadzie swobodnym ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji ( typ 3 ) zapotrzebowanie badacza na informacje jest dokładnie i ostatecznie określone już na etapie konceptualizacji badań. Pytania są z reguły pytaniami otwartymi żądającymi narracji. Ankieter dysponuje jedynie ogólnym "planem zagadnień". natomiast do technik wywiadu standaryzowanego wywiady kwestionariuszowe zarówno o większym.

samokontroli i krytycymu w stosunku do własnej pracy. zaangażowania emocjonalno-poznawczego. 1. ponieważ stawia ankieterom zbyt wysokie wymagania. PYTANIE 7 I K.. co uniemożliwia sformułowanie identycznych pytań. 3. Gostkowski): − nawiązanie kontaktu badawczego badacz-respondent => ankieter jako osoba obca badanemu. in. Odnosi się to głównie do czterech sytuacji: 1) Gdy przedmiotem badania są zjawiska wielowymiarowe i złożone. KONCEPCJA BADAŃ (wg Lutyńskiego – nie Lutyńskiej!) to ogół ustaleń dot. których celem jest statystyczna weryfikacja hipotez i w których posługiwanie się wywiadem kwestionariuszowym ( typ 1 i 2 ) jest znacznie utrudnione lub wręcz nimożliwe. co może zaważyć na rzetelnośc uzyskanych informacji. a jej złagodzenie lub ominięcie możliwe jest tylko przy założeniu dużej elastyczności w prowadzeniu wywiadu. osobistego uczestnictwa badacza w zbieraniu maeriałów. Żąda się od nich wysokiej sprawności w prowadzeniu wywiadu swobodnego. aparat pojęciowy. 6. Inne techniki badań. jej uzasadnienie i ocena wniosków. których teoretyczny obraz badacz potrafi skonstruować ( np. które skutczne będą w przypadku wszystkich respondentów 4) Gdy bada się populację błędnie identyfikującą cele wywiadów prowadzonych na podstawie drukowanych formularzy. To z kolei wymaga odpowiedniej oganizacji badań. motywacje. − krótkotrwały kontakt z ankietowanym. Prezentowany tu typ wywiadu nie może być jednak masowo stosowany. problematyka badań. 4 . przedmiot badań 4. możliwości percepcyjno-werbalizacyjnych). postawy itp. To wszysto utrudnia wprowadzenie bardziej sformalizowango sposobu kontroli. m. 7. Metoda badań. 1. możliwych do zastosowania w przypadku badań masowych z użyciem wywiadu kwestionariuszowego.Wywiad ten znajduje zastosowanie w badaniach. a próby dotarcia do tych zjawisk poprzez pytania kwestionariusza prowadzą do kreownia rzeczywistości. Pełna koncepcja badawcza rozwiniętych badań włąściwych obejmuje ustalenie następujących spraw: 1. aspiracje. 2. wykształcenia. 2) Gdy problematyka badań jest drażliwa. podstawa źródłowa i technika otrzymywania materiałów. Najważniejsze cechy badań kwestionariuszowych (Z. ). Sposób prezentacji wniosków i ich rola. Przygotowanie i sprawdzanie narzędzia badawczego. czyli jaka będzie podstawa źródłowa wniosków odnoszących sie bezpośrednio do przedmiotu badań? 5. Wywiad kwestionariuszowy. celu i ogniw badań łącznie z ustaleniami odnośnie wykorzystania wyników. 3) Gdy bada się zbiorowości wewnętrznie zóżnicowane ( pod względem poziomu inteligencji.Lutyńska: rodz. Koncepcja badań oraz koncepcja pytania kwestionaruszowego a narzędzie badawcze.

każde pytanie stanowi samodzielną jednostkę (pyt. postaw i opinii. opracowania ilościowego. Można wyróżnić takie sytuacje.często wykorzystywana. 3) jednostkowe pytanie badacza – dot. np.pytanie jest wskaźnikiem danego pojęcia . jest na wysokim czy niskim poziomie? -> Czy respondent X ma opinię nt. − celem testu jest przypisanie respondentowi określonego wyniku liczbowego. chodzą co niedziela na mszę św.− − − zachowanie werbalne (odpowiedź) staje się wskaźnikiem faktów. Gdzie Pan/i spędził urlop w 1979 roku? -> Czy respondent miał w tym roku urlop? -> Czy respondent wyjeżdżał na urlop? -> Czy spędził go w kraju czy za granicą? Każde pytanie w kwestionariuszu wywiadu to układ 3 elementów: 1) pytanie kwestionatiuszowe. Czy sądzi Pan/i. badani respondenci nie są połączeni ze sobą stosunkami społecznymi. czym jest dane zjawisko. konkretnych poszukiwanych informacji. informacje powiązane logicznie. − pochodzi z psychologii (psychometria). wysoki stopień standaryzacji pytań => możliwość porównań. bo łatwe przejście od uzyskanej informacji do uzyskania zjawiska interesującego danego socjologa (3)koncepcja wskaźnikowa: . KONSULTACJE METODOLOGICZNE- 4 .dopiero po uzyskaniu odpowiedzi respondentół badacz ustala. że szkolnictwo w pl. szkolnictwa? -> Jaką X ma opinię? 2. np. gdy jednemu pytaniu kwestionariuszowemu odpowiadają conajmniej 2 pytania badacza: 1. info nie powiązane logicznie. można więc pokazać drogę: PYTANIE PROBLEMOWE OGÓLNE – Czy ludzie w pl. zachowań niewerbalnych. 2) pytanie kodera – zadaje je sobie ten. Niniejszy tekst opiera się na informacyjnej koncepcji pytania. o dane osobowe. są religijni? PYTANIE PROBLEMOWE SZCZEGÓŁOWE – Czy ludzie w pl. o proste fakty) . który określi jego miejsce w skali => znaczenie ma tylko ostateczny wynik (2) koncepcja informacyjno-tradycyjna: . Metodologiczne koncepcje pytań kwestionariuszowych: (1) koncepcja testowa – jedno pytanie traktuje się jako jedną z wielu pozycji w teście – nie może występiować samodzielnie.najbardziej liberalna . kto klasyfikuje odpowiedzi respondentół.? -EW.

Odpowiedzi mogą być : istotnie/nieistotne. badacz musi − skonkretyzować poszukiwaną informację. udzielania tendencyjnych odpowiedzi. która przynosi poszukiwane przez badacza jednostkowe informacje.. trafne/nietrafne/budzące zastrzeżeń co do trafności Odp.). aby pytanie stanowiło narzędzie. istotna to taka. 2. społeczno-historyczne. Głównymi ogniwami są L badacz. aby respondent i ankieter odciążeni byli od wszelkich wysiłków natury intelektualnej..Czynniki ogólnospołeczne i sytuacyjne. kulturowe. − przewidzieć klasyfikację odpowiedzi. • inne 2. ankieter i koder (+czytelnik). − uzasadnić prwomocnosć takiego postępowania.1. − − − ankieter. Przyczyny odpowiedzi nietrafnych: • interwencja osób trzecich.JEDNOSTKOWE PYTANIE BADACZA – Czy respondent X chodzi co niedziela na msze? PYTANIE KODERA – Do jakiej klasy należy odpowiedź respondenta X PYTANIE KWESTIONARIUSZOWE – Czy chodzi Pan/i do kościoła co niedzielę? Zdaniem J. E. Czynniki. Ostatecznym rezultatem interakcji jest uzyskanie poszukiwanej informacji (o niewiadomej wartości).Ankieterzy. wiadomo: głośno. istotne i prawdziwe. 4 . niewygodnie.. tj. przewidzieć poszukiwane odpowiedz.2. Wpływ ankieterski może być pozytywny (zmniejsza liczbę odp. respondent – jego cechy osobiste. stereotypy. czynniki sytuacyjne. których oddziaływanie na respondenta może wywołać niepożądane dla badacza skutki: 2. środowiskowe. Trafne to takie. Osoby te wzajemnie na siebie wpływają.3.. • niezrozumienie przez respondenta terminu użytego w kwestionariuszu • zmęczenie badanego • drażliwość tematu • chęć popisania się • skłonność do przytakiwania. Społeczne uwarunkowania wywiadu kwestionariuszowego: Wywiad to łąńcuch komunikacyjny czyli interakcja osób biorących udział w badaniu. 2.Badacz i narzędzie badawcze.. które przynoszą odp. Noelle: Narzędzie badawcze należy opracować w taki sposób. Lutyńskiego. Interakcje te przebiegają w konkretnych warunkach i w konkretnej sytuacji społeczno-kulturowo-historycznej. nieistotnych i nietrafnych) i negatywny (zwiększa. psychologicznej i językowej.

trwałe i przemyślane opinie na wszystkie tematy. Rodzaje uchybień strukturalnych: − Ogólna niejasność pytania kwestionariuszowego (związana z nieokreślonością lub brakiem poszukiwanej informacji). że ludzie mają ustabilizowane.rozdz II .) W pytaniach tych nie ma odpowiedniości m-dzy tekstem pytania kwestionariuszowego a odpowiedzią na nie. Czy rodzice pracowali.WADY ZWIĄZANE Z NIEDOSTOSOWANIEM PYTANIA DO INFORMACYJNEGO ZAPOTRZEBOWANIA BADACZA (mówiąc krótko – pytania nieistotne. wyrażające się w np. − Nieporządne sformułowanie pytania kw. np. wyłącznie pytań zamkniętych (w otwartych klasyfikacja powstaje po zebraniu materiału). gdy był/a Pan/i dzieckiem? TAK/NIE 2. rzeczy. (b) nie wiadomo jak sklasyfikować odpowiedź. − − Pytania niedostosowane w pewnych przypadkach przeradzają się w pytania drażliwe. poszukiwana informacja jest niejasna. − Wszelkiego rodzaju błędy logiczne (szcz. Częste jest błędne założenie. gdzie osoby. zredagowaniu pytania w postaci oznajmującej. niejednorodności formy gramatycznej kafeterii itp. a odpowiedź przygotowana w formie alternatywnej w kafeterii dysjunktywnej lub na skali. 3. np. zamkniętych. Jakie cechy cenisz u pracownika ? (a) solidność i pracowitość (b) uczciwość i pracowitość (c) rozsądek i solidność − Błędy MULTIPLIKACJI => występują w pyt. Nie wiadomo. W którym roku urodziła się Pana żona? Jestem kawalerem. − Równoległe używanie w jednej odpowiedzi (alternatyiwe) dwóch różnych określeń. WADY STRUKTURALNE – (a) poszukiwana informacja lub wskazanie wartości zmiennej są nieokreślone. 4 . bo nie uwzględniono. niewyczerpalność lub nierozłączność kafeterii) − Zdobywanie kilku informacji poprzez jedno pytanie kwestionariuszowe. zjawiska podawane są w liczbie mnogiej. WADY ZWIĄZANE ZE ZBYTNIĄ TRUDNOŚIĄ PYTANIA. czy pytanie respondenta dotyczy.WADY PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH Wśród kategorii źle zadanych pytań możemy wyróżnić: 1. Dot. czego badacz chce się dowiedzieć. niedokładnie sformułowana. np.

służące do zbierania dodatkowych informacji (np. 4. które wywołuje u respondenta niepożądane procesy psychiczne takie jak lęk. protokoły odmów. rysunki) 3. np. pytanie zamknięte. Materiały pomocnicze można podzielić na: 1. . instrukcja dla ankieterów oraz materiały pomocnicze. ale również jego szata graficzna. Drażliwość jest zawsze relatywna i zależy od wielu czynników (Rostocki). III – PRZYGOTOWANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO DO WYWIADÓW KWESTIONARIUSZOWYCH Narzędzie badawcze to zespół materiałów. Nie w każdym badaniu poszczególne składniki narzędzia muszą być uwzględnione w jednakowy sposób i w tym samym zakresie. karty respondenta. która odbywa się za pośrednictwem ankietera i zachodzi zawsze w określonych warunkach społecznych. która chce się dostosować do oczekiwanej odpowiedzi. obawę. czyli kwestionariusz wywiadu. PYTANIA SUGRUJĄCE to takie. Badania kwestionariuszowe to nie tylko poszczególne pytania zadawane respondentom. 4. ale całokształt interakcji badacza z badanym. sposobem zadania i zapisu odpowiedzi. gniew. Noelle: “spirala ciszy” to czas namysłu osoby. Zawsze jednak konieczne są kwestionariusz. zagraża jego poczuciu własnej wartości lub zagraża jogo społecznej egzystencji. które zadaje się badanemu. który pomocny będzie w zbieraniu materiału badawczego. Z tych samych powodów pytania mogą być kłopotliwe dla ankietera.PYTANIE DRAŻLIWE. listy zapowiednie. Zależy to od zapotrzebowania autora. Ważne miejsce zajmują w nim części ewidencyjno – porządkowe. − − − Badacz nie jest w stanie przewidzieć wszystkich możliwych indywidualnych przypadków i sytuacji.takie. w którym autor podpowiedział. Z tego powodu warto skupić się nie tylko na pytaniach. instrukcja dla ankieterów. liczba pytań itd. wstyd itp. Może wynikać z 3 przyczyn : pytanie może naruszyć sferę prywatności i intymności respondenta. wprowadzenia) 2. co skłania go do braku odpowiedzi lub kłamstwa. układ. służące do aranżacji wywiadu (np. ewidencyjno-porządkowe części kwestionariusza). ale nad ich kontekstem. zażenowanie. 4 . stanowiące pomoc dla respondenta w czasie wywiadu (np. w którego kafeterii jest więcej alternatyw “za” niż 'przeciw' brak w pytaniu członu określającego przeciwna sytuację – czyli ma być: “Czy fakt X ocenia Pan/i pozytywnie czy negatywnie?” umieszczenie w pytaniu sądów czy określeń oceniających − − − rozdz. wprowadzenie do wywiadu i część ewidencyjno-porządkowa. złość. Kwestionariusz wywiadu to pytania kwestionatiuszowe ułożone w określonej kolejności. które oddziałują na respondenta. E. Stąd ważna jest sytuacja badania oraz włąściwe rozumienie pytania. wzruszenie. zaniepokojenie. kontrolujące pracę ankieterów. podsunął czy zasugerował respondentowi jeną odpowiedź. czyli skierowane wyłącznie do ankietera. ankiety do ankietera.

niewskazane jest. 5 . Można za to między jedną a drugą grupą tematyczną umieścić zwroty wiążące je ze sobą. o co będą pytani. 4. 3. pytania wyraźnie oddzielone od siebie. SZATA GRAFICZNA – należy unikać kwestionariuszy źle przygotowanych pod względem graficznym. zasadnicza część zawierająca pytania kwestionariuszowe. 2. druk wyraźny. TYTUŁ – powinien być starannie przemyślany i wybrany. Zadanie wszystkich na raz może spowodować u niektó¶ych respondentów znużenie. wówczas tabela z konieczności jest duża i rozbudowana. ścieśniona.” . Jeśli jednemu pytaniu-tabeli odpowiada bardzo duża liczba poszukiwanych informacji.(1) STRUKTURA KWESTIONARIUSZA WYWIADU: Kwestionariusz wywiadu można podzielić na: 1. żadnych błędów literowych .. ortograficznych i innych. “A teraz chciałem się dowiedzieć.. “A teraz chce zadać panu pytania na temat.nie mogą być one jednak za długie. część ewidencyjną kwestionariusza. 5. 4. pytaniami z historyjkami itd. 2. a potem tylko o fakty. by respondenci nie mogli się domyślić. wprowadzenie do wywiadu.. REDAKCJA I STANDARYZACJA PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Wszystkie alternatywy w kafeterii danego pytania powinny być sformułowane w jednolitej formie gramatycznej – w tym samym czasie i osobie. Nadawanie tytułów kwestionariuszom nie jest jednak konieczne. ale nie jest to konieczne. aby wywiad nie stał się dla respondenta nużący i męczący. pytaniami – tabelami. byzadawać np. Nie można umieszczać jedno za drugim pytań bardzo trudnych. bezpośrednio tematyki danych badań. Szczególną uwagę należy zwrócić na tabele. Należy przestrzegać zasad: 1. nie rozdzielać pytań na 2 strony. jak je ułożył badacz. Nie można w pytaniach z jednej grupy tematycznej używać przemiennie różnych terminów lub nagle wprowadzać zupełnie nowe wyrażenia na oznaczenie tego samego określenia. unikać licznych.”. gęsto kratkowanych tabelami 6. czytelny. Powinien być na tyle ogólny. Nie należy zaczynać wywiadu od pytań drażliwych. najpierw pytania o opinie.. tylko przeplata się z pytaniami dot. Ankieter musi zadawać pytanie w tej samej redakcji i formie. Warto słowo “kwestionariusz” zastępować ankietą. np. zbyt skomplikowane ani niejasne. metryczka METRYCZKA – nie zawsze znajduje się na końcu kwestionariusza. nie powinno być całych stron zajętych pytaniami ze skalami. bo wtedy zacznie udzielać odpowiedzi nieistotych i nietrafnych. które było już stosowane kilkakrotnie. 3. komórki są malutkie a ankieter ma mało miejsca na odpowiedzi. przeznaczoną do wypełnienia przez organizatorów badań i ankietera. KOLEJNOŚĆ PYTAŃ – powinna być taka. wystarczająco dużo miejsca na odpowiedzi na pytania otwarte. Można nadać tytuły poszczególnym częściom.

W ogólnej powinny być omówione wszystkie sprawy dot. Muszą być one jednolicie oznaczone – krateczki. całości danego badania i jego problematyki.. Druga forma (1 os. osobno wydrukowanej instrukcji. “trudno powiedzieć”. wtedy odpowiadają bezmyślnie na kolejne pytania. gdy respondent nie usłyszał lub nie zrozumiał pytania..w miarę upływu czasu zarówno respondent.. Ujawnia się wówczas tendencja to przytakiwania lub zaprzeczania. strzałki. W. 5 . Powinny być one krótkie i jasne. które trwać mogą do 3h. gwarantuje ona jednolitośc wypełniania. Dlatego czas trwania wywiadu nie powinien być dłuższy niż 1h. że. REGUŁY PRZEJŚĆ stosujemy w przypadku pytań filtrujących. Wskazówki dla ankieterów umieszcza się w nawiasach bezpośrednio po pytaniu kwestionaruszowym.Pytanie powinno być redagowane w formie pytania i zawsze zakończone znakiem zapytania. Jeśłi nawiasu nie ma. Instrukcja pisemna jest podstawą właściwego.” bo za długie. że przy każdej alternatywie w nawiasie znajduje sie pytanie kolejne. że należy czytać pytanie kolejne.Goode pisze nawet o 30 minutach. PROBLEM DŁUGOŚCI WYWIADU KWESTIONARIUSZOWEGO . NUMEROWANIE PYTAŃ I REGUŁY PRZEJŚĆ: W każdym kwestionariuszu wszystkie pytania muszą być kolejno ponumerowane. w rezultacie otrzymujemy odpowiedzi nieistotne i nietrafne. dobrego przygotowania ankieterów do pracy w terenie. jak i ankieter wykazują tendencję do tracenia uwagi i dokładności.poj) powinna być stosowana w pokazywanej karcie respondenta. Można ją przekazać ankieterom zarówno w samym kwestionariuszu wywiadu. Pominięcie w niektórych miejscach lub w ogóle brak reguł przejść jest przyczyną wielu pomyłek ankieterów. a u respondentów wywołuje niepożądane procesy psychiczne.wielu respondentów czuje się zobowiązanych do udzielenia jakichkolwiek odpowiedzi. Część szczegółowa zawiera dyrektywy dotyczące sposobów zadawania poszczególnych pytań kwestionariuszowych. Wyjątek stanowią wywiady pogłębione.” a nie “Uważam. Nie należy zamieszczać zwrotów grzecznościowych “Czy może mi pan powiedzieć. (2) INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW (RODZAJE I WZORY) Z badań wynika. to ankieterzy pracują lepiej i staranniej. l.. W każdej instrukcji zawsze jest instrukcja ogólna i szczegółowa. że”. jak też w odrębnej. Każde pytanie w tabeli powinno posiadać kolejny numer. że jeśli instrukcja jest przemyślana i dokładna. Podobne reakcje towarzyszą sytuacjom. PSYCHIKA BADANEGO. oznacza to. Ankieter nie odczytuje respondentom odpowiedzi typu “nie wiem”. Pytania jak najbardziej powinny przypominać rozmowę – czytane więc opytania i odpowiedzi dopasowane są więc do roli ankietera. Mówi więc on “Uważa Pani. co myśłi Pan na temat. IFiS PAN stosuje taki system.

− poprosić o zgodę i szczerość w badaniu LISTY ZAPOWIEDNIE – wysyłane 2-3 tygodnie przed rozpoczęciem badań. jak ankieter ma się przedstawiać respondentom. Należą do nich miejsca w wywiadzie na podpis. Każda z nich przygotowana osobno. Przejmują rolę wprowadzenia i zawierają dokładnie te same informacje. We wprowadzeniu badacz powinien: − napisać. ANKIETA DO ANKIETERA – układa się ją jak każdą inną ankietę. oraz takie . Zasadniczo powinno znajdować się na osobnej karcie a nawet w instrukcji dla ankieterów. które wymagają od respondenta aformułowania opinii. która podpisuje taki list. zwłaszcza w jednej miejscowości. Formułuje się je bezosobowo lub w 1 osobie. − poinformować. abstrakcyjnego myślenia.Dokładnej instrukcji wymagają pytania trudne – takie. w której odbywał się wywiad. Na początku każdego kwestionariusza musi się znaleźć: − numer kwestionariusza − nazwisko ankietera − godzina rozpoczęcia i zakończenia wywiadu − data i miejscowość. że odpowiedzi nie będą nikomu ujawnione i służyć będą do uogólnień statystycznych. Karty respondenta muszą być starannie i estetycznie przygotowane. Przeprowadzenie badań. Pozytywną rolę może odegrać osoba. Jedna karta może służyć do wielu pytań (c) kontrolujące pracę ankietera. (b) stanowiące pomoc dla respondenta. Na karcie nie drukuje się pytania. wyobrażenia sobie czegoś itp. uwzględnieniem pracy ankieterów. − podać dokładną nazwę instytucji badawczej − ogólnie poinformować o celu badań. WPROWADZENIE – często drukowane na początku wywiadu. Na karcie pisze się wszystkie słowa jednakowymi dużymi literami. 5 . − określić ogólnie tematykę badań. warunków i sytuacji społecznej wywiadu. może ułatwić ogłoszenie w prasie. Jej celem jest kontrola przebiegu procesu badawczego ze szczeg. Nie wypisuje się alternatyw typu “nie wiem” czy “trudno powiedzieć”. (3)MATERIAŁY POMOCNICZE Rodzaj materiałów pomocniczych zależy od sformułowanych przez badacza poszukiwanych informacji i celów przyszłych analiz. oświadczenia ankieterów i karta informacyjna. Mogą być one : (a) służące aranżacji wywiadu. Ankieterzy muszą nauczyć się wprowadzenia na pamięć i wygłaszać je na wstępie rozmowyz każdym respondentem. w których użyto słów pochodzenia obcego. ale alternatyw nie należy numerować. uzyskanie informacji nt.

rozszerzających i pogłębiających poszczególne odpowiedzi i całe zagadnienia. − osobą ankietera − sytuacją wywiadu: miejscem. jak zostały one sformułowane przez badacza i nie wolno ich zmieniać 2. W respondencie zaszły procesy niepożądane. Mogą one występować na tle strachu. Mogą być one związane z − cechami osobowości respondenta. Podczas wywiadu pilotażowego sprawdza sie nie tylko kwestionatiusz i poszczególne pytania. alternatyw.uzyskanie dodatkowych informacji typu jakościowego. Istotne są również notatki ze wszelkich zachowań i reakcji werbalnych i niewerbalnych badanych: zwracanie sie do ankietera lub osób trzecich z prośbą o wyjaśnienie terminów lub pomoc w odpowiedzi. dla celów pilotażu pogłębionego).SPRAWDZANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO W PILOTAŻU POGŁĘBIONYM Wywiad pilotażowy jest połączeniem zwykłego wywiadu kwestionariuszowego z obserwacją uczestniczącą oraz z wywiadem o wywiadzie. Kwestionariusz.mamy dwa rodzaje instrukcji: merytoryczną (ułożoną przez autora kwestionariusza) i polotażową metodologiczna (napisaną przez badacza lub konsultanta. nawet składni i języka. którzy nie chcą. zachowań lub przeżyć – powinien mieć na uwadze dwie sprawy. nie mogę lub nie potrafią wykonać postawionego przed nimi zadania. dwa rodzaje instrukcji i zadawanie pytań kwestionariuszowych w pilotażu: . Każda z nich posiada dyrektywy ogólne (dot. Po pierwsze. . rozdz IV . Poza zadawaniem pytań z kwestionariusza. ruga to miejsce na notatki ankietera.kwestionariusz w pilotażu drukowany jest tylko po lewej stronie arkusza.. ZASADY PROWADZENIA WYWIADÓW PILOTAZOWYCH: 1. Po drugie.Ankieterów pilotażowych obowiązuje zasada zadawania respondentom pytań kwestionariuszowych dokładnie tak. lub innych emocji. sprawę rozumienia przez respondenta danego pytania kwestionariuszowego (terminów w nim zawartych. wstydu. Polega na obserwowaniu mechanizmów społeczno-psychicznych występujących u respondentów przy udzielaniu odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe. sprawę procesów psychicznych w respondencie po usłyszeniu pytania kw. (d) służące do zbierania dodatkowych informacji. wybranych). pytań. Konieczne jest notowanie wszystkich wypowiedzi tych respondentów. ankieter jest także zobowiązany dokonać obserwacji respondenta i sytuacji społecznej wywiady oraz wypełniać dokładnie polecenia zawarte w instrukcji metodologicznej. ich tematyki. jeśli niewłaściwie lub źle wykonał on zadanie postawione przez badacza. wszelkie spontaniczne uwagi i opinie respondentów nt. prowokując respondenta do wypowiedzi na jakiś temat lub dokonując takiej lub innej obserwacji pewnych faktów. . ale również instrukcję i wszelkiego rodzaju materiały pomocnicze – czyli całe narzędzie badawcze oraz ewentualny wpływ warunków rozmowy i ogólnej sytuacji społecznej. z których ma wybierać). zadania jakie przed nim stoi. Ankieter formułując określone pytanie pilotażowe. jego stanem fizycznym czy poziomem umysłowym. warunkami. wszystkich pytań) oraz szczegółowe (dot. Pytania i uwagi pilotażowe: 5 .

− spostrzeżenia ankietera odnoszące sie do samego siebie – do własnych fizycznych i psychicznych doznań przeżywanych czasie wywiadu. 3 X . samoobserwacja ankieterów i ankieta do ankietera w wywiadzie pilotażowym: Ankieterzy pilotażowi muszą reprezentować znacznie wyższy poziom w zakresie wyszkolenia metodologicznego i posiadać większe doświadczenie terenowe niż zwykli. − Standaryzacja symboli.U.fakty i wydarzenia podczas wywiadu. B. Ankieta do ankietera na narzędzie. . Mają oni za zadanie sprawdzić narzędzie badawcze i wychwycić ewentualne przyczyny wpływu ankieterskiego. . A – ankieter. Można podzielić ją liniami na wysokości pytań lub umieścić numery by ułatwić ankieterom zapis notatek.wszystkie odpowiedzi. − ewentualne propozycje ankietera dotyczące zmiany danego pytania kwestionariuszowego.obecność. . które ankieter zadaje respondentowi przed. 2 X. np. Sprawdzanie instrukcji. . P – propozycje ankietera na przeredagowanie pytania. . Sposoby zapisywania uwag pilotażowych: Przedstawione poniżej zasady zapisywania uwag obowiązują wszystkich ankieterów pilotażowych w badaniach prowadzonych przez IFiS PAN. . . 3. 2 Tł.wszelkie spontaniczne wypowiedzi respondentów. by były łatwe w odtworzeniu. tłumaczenia..Pytania pilotażowe to te wszystkie pytania zmierzające do sprawdzenia wartości całego narzędzia badawczego.treść własnych pytań pilotażowych . Sprawy ogólne i porządkowe: 5 .odpowiedzi respondentów na wszystkie pytania pilotażowe. wyjaśnienia ankietera udzielane respondentowi. w czasie trwania lub po przeprowadzeniu wywiadu.symbol powtarzania pytania 1 Tł. które mogły mieć wpływ na udzielanie odpowiedzi. które wykraczają poza zakres kafeterii pytań zamkniętych. Mogą być one sformułowane przez konsultanta lub badacza (znajdują się w instrukcji metodologicznej ) lub pytania własne ankietera. które ma wychwycić wszystkie uwagi.wszelkie uwagi osobiste płynące ze swobodnych rozmów z badanym. udział osób trzecich. 5. 4.. cytaty zapisywane dosłownie. 3 Tł – ilość tłumaczeń respondentowi pytania kwestionariuszowego.wszelkie powtórzenia. .: R – respondent. Ankieter powinien notować: .bez uwag 1 X.prawa strona jest czysta. dokonywane w trakcie lub zaraz po zakończeniu wywiadu. Przedstawione niżej symbole to jedna z licznych możliwości zapisywania notatek: . − − uwagi powinny być robione na bieżąco nie nie skrótami. Uwagi pilotażowe to wszystkiego rodzaju notatki i zapisy ankieterów. które ankieter mógł pominąć lub zapomnieć przy wypełnianiu kwestionariusza.

PYTANIE 7 II Sztabiński: PROWADZENIE WYWIADU: MIEJCE WYWIADU W większości badań najbardziej odpowiednim miejscem jest mieszkanie respondenta. a nie respondenta. którego wadą jest możliwość przerwania (telefony. zwłaszcza w badaniach wymagających ponownego kontaktu. Ponadto jednak ankieter powinien lubić swoją pracę i być zainteresowany respondentem jako człowiekiem. że rozprasza to naszą uwagę. Wyjątkowo ważne jest pierwsze wrażenie. Może być to również miejsce pracy. PRÓBY PRZERWANIA LUB PRZEŁOŻENIA WYWIADU Standardowy wywiad powinien zostać przeprowadzony w całości podczas jednorazowego kontaktu z respondentem. bo ten zaprzeczy i zostawi włączony) − dążenie do pozbycia się osób trzecich – mogą się wtroącać.Do przeprowadzenia wywiadów pilotażowych powinno się dobierać ankieterów najlepszych i najinteligentniejszych. bo rozprasza uwagę (mówić należy. który udziela odpowiedzi w określonych warunkach wywiadu socjologicznego. wpływać na odpowiedź. które prowadzą do tendencyjnych odpowiedzi. ułatwia swobodne notowanie i korzystanie z materiałów pomocniczych. Podobnie rozproszenie uwagi grozi w parku. że to już tylko chwilka i na pewno nie przerywamy! W sytuacji extremalnej robimy kilka minut przerwy.mówimy. a nie w fotelu. sami chcieć się wypowiadać. − wyłączyć radio i TV. ZASADY ZACHOWANIA ANKIETERA PODCZAS WYWIADU – UKŁAD RÓL 5 . bo sprzyja to skupieniu. wizyty współpracowników) oraz dominujące układy ról. WARUNKI PRZEPROWADZENIA WYWIADU − najlepiej przy stole. Jeśli Respondent będzie chciał przerwać .

.czytanie pytania wolno. REAKCJE NA ODPOWIEDZI RESPONDENTÓW .wyraźne okazywanie. Techniki wywiadu  kwestionariuszowego. Techniki otrzymywania  wypowiedzi pisemnych  niestandaryzowanych.czytanie wszystkich odpowiedzi z kafeterii. Techniki wywiadu  swobodnego (wolnego) V. Pytanie 2: III L.zachęta do refleksji. które służy przekazaniu odpowiedzi na postawione pytania od badanego do badacza. Jest on stosowany w dwu 5 . To on musi nauczyś respondenta. służących realizacji nałożonych na tę dyscyplinę zadań. KWESTIONARIUSZ to pisemne narzędzie badawcze. VI. a nie treści jego odpowiedzi. MIEJSCE I ROLA KWESTIONARUSZY W SOCJOLOGII: Współczesna socjologia dysponuje wieloma technikami zdobywania materiałów empirycznych. czyli uzyskaniu informacji. które zachowania respondenta są pożądane.naprowadzanie na konkrety w pytaniach otwartych.okazywany stosunek powinien dotyczyć zachowań respondenta. in. wane Techniki oparte na wzajemnym komunikowaniu się bezpośrednim II. J. Próbę klasyfikacji technik badawczych podjął m. − ATMOSFERA WYWIADU Nie może być ani zbyt sztywna. − SPOSÓB ZADAWANIA PYTAŃ . mieszkaniec wsi-mieszkaniec miasta itp. że ma sprzyjać celowi badań. ani zbyt luźna – należy pamiętać. że ma być skupiony i słuchać uważnie całych pytań. Techniki obserwacji  niestandary niekontrolowanej zowane techniki  IV.Ankieter koniecznie musi być osobą profesjonalnie przygotowaną do swej roli.uświadomienie respondentowi. . jakie są pożądane zachowania. . . Techniki ankiety. Nie można dopuścić do powstania niepożądanych układów ról: mężczyzna – kobieta. Techniki obserwacji  standaryzo kontrolowanej. pośrednim III. a które nie. Gruszczyński “Kwestionariusze w socjologii” 3. . wyraźnie i w całości. jak jest rola respondenta – musi pokazać. Lutyński : Techniki obserwacyjne (obserwacja właściwa) techniki  I.

technikach socjologicznych: w wywiadzie i w ankiecie. zakodowanie miejsca. które charakteryzują się cechami: − między dwiema stronami procesu badawczego zostaje nawiązany kontakt o stosunkowo krótkim czasie trwania. (B) pytania do respondenta. badań surveyowych. 5 . sposobu wypełniania kwestionariusza . Pytaniu towarzyszy zawsze dyrektywa zapisu reakcji (odpowiedzi) respondenta. końcowa (A) CZĘŚĆ FORMALNO-EWIDENCYJNA: Ta część ma dostarczyć respondentowi informacji o badaniach. zapewniający standaryzację zebranych informacji. skierowana do respondenta i żądająca od niego wypowiedzi określonej treściowo bardziej lub mniej dokładnie. Musi ona zawierać: 3. − w czasie jego trwania wykorzystuje się kwestionariusz. numer. 4. nazwę placówki prowadzącej badania. tytuł pracy 5. aby nadawał się on do ilościowej lub jakościowej analizy.podziękowanie za wypełnienie 4. − nakłonienie respondenta do udzielenia odpowiedzi. − zachowania werbalne uważane są za wskaźnik zachowań niewerbalnych. data. Każdy z nich spełnia przynajmniej trzy funkcje: − przełożenie teoretycznej problematyki badawczej na pytania kwestionariuszowe. w których bierze udział. .ewentualna instrukcja dot. Możemy mówić o różnicach pod poniższymi względami: • sposób komunikowania się z respondentem. • możliwości oddziaływania na respondenta (sposób zadania pytań. • możliwość kontrolowania respondenta • dokonywanie zapisu 4. KWESTIONARIUSZ JAKO NARZĘDZIE BADAWCZE: Kwestionariusze socjologiczne mogą być stosowane wyłącznie do realizacji tych celów.cel badań.zapewnienie o poufności/anonimowego charakteru zebranego materiału . najczęściej w formie zdania pytajnego. wprowadzenie: .uzasadnienie wyboru respondenta do badań .ewentualny sposób zwrotu kwestionariusza . Obie służą do realizowania tzw. godzina. 3. wpływ ankieterski. . − osoby traktuje się statystycznie. nazwisko ankietera. Kwestionariusz składa się z części: (A) część wstępna – formalno-ewidencyjna. sytuacja wywiadu) • możliwość obserwacji respondenta. dla których zostały stworzone. − przygotowanie materiału tam.apel o powagę i szczerość. (B) PYTANIA KWESTIONARIUSZOWE: Pytanie to zamieszczona w kwestionariuszu wywiadu lub ankiety wypowiedź badacza.

5. koncepcja wskaźnikowa. koncepcja tradycyjna informacyjna.nieistotne nietrafne. Są to np. Różnice między nimi: cechy  Koncepcje pytania Czy pytanie jest  żądaniem  informacji o  badanym  zjawisku? pytań Czy pytanie pełni  samodzielną funkcję  informacyjną? poszukiwanej Czy informacja musi  być dokładnie  określona? informacji Czy wymaga się liczbowego  określenia pewności  informacji? i jej oceny Jakie są  wymagania co  do pewności  informacji? tradycyjna testowa nie tak tak nie tak tak nie tak bardzo  wysokie ca  najmniej  wysokie niskie bardzo  wysokie wskaźnikowa nie tak tak nie tak niekoniecznie tak rozszerzona inform. pytania “Czy chciałby Pan jeszcze coś dodać?” “Czy mógłby Pan poszerzyć swą odpowiedź?” 5 . pytania o fakty (d) pytania o wiedzę (e) pytania o źródła informacji (f) pytania o motywy (g) pytania o sugestie – ich zadaniem jest nakłonić badanych do odpowiedzi istotnej.Koncepcje pytań kwestionariuszowych => czytaj w Lutyńskiej!!! 3. 6. b. koncepcja testowa.nieistotne ale trafne c. wartości zmiennej czy poszukiwane przez badacza cechy. koncepcja informacyjna rozszerzona – opiera się na założeniu. (b) pytania o opinie 1. składa się z trzech zasadniczych elementów: tekstu pytania do respondenta. gdy się od niej uchylają.istotne ale nietrafne d. nie Otrzymujemy rodzaje odpowiedzi respondenta : a.istotne i trafne. 4. że pytanie kw. klasyfikacji udzielonych przez niego odpowiedzi. RODZAJE PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH: (A) ze względu na ich cel: (a) pytania wprowadzające – których celem jest przygotowanie respondenta do zagadnień poruszanych w całym kwestionariuszu lub w jego częściach. albo są one zbyt lakoniczne.

5 . dopasowywanie odpowiedzi do kategorii. podział wg.. Zamkniętymi są pytania. Otwartymi są takie pytania. Powinno być uzupełnione o pytania szczegółowe. które związane jest z budową kwestionatiusza i przygotowaną kafeterią. (d) skale. jak wiele odpowiedzi ma wybrać respondent i czy mogą powtarzać się rangi. PYTANIA ZE WZGLĘDU NA ZAKRES PODEJMOWANEJ PRZEZ NIE PROBLEMATYKI Pytania globalne – domagają się krótkiej odpowiedzi na z natury złożone zagadnienie. np. => patrz Babbie!!! 1. podział nawiązujący do poziomu uwzględniającego moc mierzonej zmiennej (nominalne/porządkowe/interwałowe/ilorazowe) 2. 4.?”. Mamy dwa sposoby prezentacji alternatyw : pytania rozstrzygnięcia “Czy. Te jednak maja na celu uzyskanie dodatkowych informacji przydatnych do interpretowania poprzednio udzielonej odpowiedzi.? Tak/nie” i pytania dopełnienia “Który. − pytania wieloalternatywne (wiele członów) – wybieramy z listy: (a) dysjunkcja – można wybrać tylko jedną odpowiedź. może być rangowanie parami. podział wg rodzaju mierzonej zmiennej (skale psychologiczne/niepsychologiczne) 4. których odpowiedzi mogą być przedstawione respondentowi w formie listy jedynie możliwych stwierdzeń. Pytania zamknięte możemy podzielić z punktu widzenia ich części respondentywnej na − pytania w formie alternatywy – wybieramy z dwóch (ew. Można mówić również o kryterium technicznym (pragmatycznym.. zasad konstrukcyjnych (konstruowane wg zasad zaproponowanych przez Likerta/Thurstone'a/ Guttomana/ mieszane/ statystyczno-matematyczne) 3. gramatycznym). Może być: − zapis kategoryzujący – w trakcie wywiadu. “Co Pan ma na myśli?” (B) pytania otwarte i zamknięte: Ich podział podlega kryteriom logicznym. które nie mają ani pośrednio ani bezpośrednio określonej listy istotnych na nie odpowiedzi – ich liczna jest znaczna i praktycznie nieograniczona.(h) pytania uzupełniające – podobne od pytań o sugestie. Badacz może ustalić. (b) koniunkcja – można wybrać więcej niż jedną odpowiedź (c) szeregowanie alternatyw (rangowanie) – zhierarchizowanie. “Jaki . podział wg charakteru mierzonej zmiennej (zmienne jednostkowe/grupowe). − zapis rejestrujący – dokładny cytat − zapis relacjonujący – jaki był sens wypowiedzi − − − Przy konstrukcji pytań zamkniętych pamiętać należy o poprawności: poprawność logiczna – odpowiedzi mają być rozłączne. W kontekście pytań otwartych podstawą jest rodzaj zapisu odpowiedzi przez ankietera.?” itp... + “Nie wiem”).. stąd ważna ostatnia odpowiedz “inne” poprawność teoretyczna – odpowiedniość proponowanych odpowiedzi z podejmowanymi problemami i zaproponowanymi hipotezami. poprawność merytoryczna – adekwatność listy do rzeczywistości.

kryterium zakresu problematyki: obejmują cały zakres podejmowanej problematyki lub tylko jej część. 3. STOPIEŃ TRUDNOŚCI IKOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Formułowanie pytań w kwestionaruszu: 3. 4. w których spodziewamy się nieszczerych odpowiedzi. kryterium formalnego ukierunkowania – czy zwraca się wprost do świadomości respondenta (nieprojekcyjne) czy do podświadomości (projekcyjne). by respondent wiedział. respondenta (metryczkowe) − pytania filtrujące (d) pytania wykluczające się – związane z powyższymi. Nie formułować pytań sugerujących. kolka pytań dalej badacz pyta o to samo. które mogą ukazać niewiedzę respondenta – skłonność do koloryzowania.) 2. Język powinien być jasny i zrozumiały: słownictwo jednolite i dostosowane do respondentów. − PYTANIA ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB NAWIĄZANIA DO PODEJMOWANEGO PROBLEMU BADAWCZEGO (a) pytania bezpośrednie (b) pytania pośrednie – A. 11. Powinno się odnosić do jednego zagadnienia. dlatego kwestionariusz powinien być przeplatany. 6 . Boczkowski dzieli je ze względu na kryteria: 1. 13. Pytanie powinno mieć formę pytania a nie hasła. 5. Sformułowane w sposób jednoznaczny. jednowymiarowych. 8. (f) pytania podchwytliwe i puste: wykorzystuje się je do analizy sposobu udzielania odpowiedzi i wnioskowania. badanej problematyki (b) pytania dot. przedmiotów itd. Daniłowicz wyróżnia rodzaje pytań pustych: o nieistniejące fakty/ o pozorne różnice/ o wszystkich fałszywych wariantach odpowiedzi. 7. Unikać pytań. P. w jakiej formie ma być odpowiedź. kryterium formy pytania: werbalne (sformułowane słownie) i niewerbalne (za pomocą rysunków. kryterium rodzaju interpretacji odpowiedzi – interpretowana pośrednio/bezpośrednio 4. Powinny znaleźć się w nim tylko te pytania. To pytania które mają być zadawane alternatywnie: tam albo tym. 9. Nie może być za długie. 10. 6. Trzeba uważać. by nie zniechęcić respondenta i formułować je w odmienny sposób. Jednolita forma gramatyczna. (E) PYTANIA ZE WZGLĘDU NA PEŁNIONE PRZEZ NIE FUNKCJE W KWESTIONARIUSZU (a) pytania dot. które wynikają z podjętej problematyki badawczej. wiarygodności respondenta. 12. ale nie ujmują całości problemu. Unikać pytań. o co jest pytany. II FORMUŁOWANIE. by się upewnić.Pytanie szczegółowe – dotyczy spraw konkretnych. Powinno jednoznacznie wskazywać. (e) pytania sprawdzające: analizują prawdziwość uzyskanych odpowiedzi. Są one łatwiejsze dla respondenta.

5. wiec warto go urozmaicać. 6. − “Od ogółu do szczegółu” − Pytania wstępne powinny zainteresować i otworzyć respondenta. 6 . 7. weryfikacja samego problemu badawczego – w zakresie występowania w danym środowisku. sprawdzenie organizacyjnych i technicznych aspektów badań. − z cech osobowości ankietera.FORMUŁOWANIE ODPOWIEDZI KOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: − Nie może być on nużący. ale po nich ocenia się z respondentem wszystkie pytania. 8. zwiad terenowy – precyzacja problematyki badawczej. Można jednak rozbić je na pomniejsze: 5. Można zastosować jedną z poniższych procedur: 1) pilotaż niczym nie różni się od badać faktycznych. Trudności pytań kwestionariuszowych wynikać mogą: − z cech osobowości respondenta. Sformułowane pytania należy poddać ocenie. Zakłada się jednak. że w ramach pilotażu badacz zrealizuje następujące działania: 6. − wielowymiarowa analiza stopnia trudności pytań. . − sytuacji wywiadu. − Kwestionariusz powinien zakończyć się podziękowaniem. 3) pilotaż prowadzony inną techniką (gdy jest to np.ROZUMIENIE ALTERNATYW.ODBIÓR SŁUCHOWY PYTANIA.Czytaj o błędach pytań u Lutyńskiej !!! tu jest ich mniej i wszystkie się powtarzają. 7. 2) pilotaż niczym nie różni się od badań faktycznych. weryfikacja narzędzia badawczego.ZROZUMIENIE ZADANIA STAWIANEGO PRZED RESPONDENTEM. właściwej operacjonalizacji i eksplikacji. 4) pilotaż niczym się nie różni od badań faktycznych. trudna dla pilotażu ankieta pocztowa i robi sie tradycyjną). − Powinien stanowić jednolitą. . sensowną całość. BADANIA PILOTAŻOWE: Podstawowym celem badań pilotażowych jest sprawdzenie przydatności narzędzia służącego do zdobycia poszukiwanych informacji. . Oto polecane metody: − kwestionariusz poddaje się pod osąd sędziów. − badanie pilotażowe. czyli analiza każdego z pytań w 4 wymiarach : . weryfikacja przygotowanego narzędzia badawczego. Pilotaż powinien poprzedzić zarówno wywiady jak i badania ankietowe. Przygotowanie do opracowania zebranego materiału empirycznego. ale ankieterzy wypełniają po nim ankiety do ankieterów. − właściwości narzędzia badawczego.

ogólnej (omówienie celów badań.zebrany i zweryfikowany materiał badawczy musi być poddana zabiegowi grupowania . obliczenie parametrów opisowych raz wykrycie współzależności cech. kontrola jakościowa. by uwzględnić jego problematykę i stosowaną technikę.Zebrany surowy materiał wymaga wnikliwej i wszechstronnej kontroli.8. Drugi to typologizacja. Dzięki nim żadna z odpowiedzi nie zostanie zapomniana. najczęściej występujących. 6. 1. wypowiedzi i komentarzy. Szczególną uwagę należy zwracać na występujące błędy systematyczne i przypadkowe. 1. a uniknie się zaglądanie respondenta do samego kwestionariusza. ” a nie “Prosimy”).trzeciej (dotyczy samego kwestionariusza i przebiegu badań) Instrukcja do wywiadu jest zbudowana jak powyższa. Karta może zawierać całe pytanie lub jedynie odpowiedzi (inaczej mówi Lutyńska!!!) . merytoryczna). Przygotowuje się ją zarówno do ankiet wypełnianych pod nadzorem. Musi ona uwzględniać kompletność danych (tzw. Zawiera jednak dużo więcej uwag szczegółowych dotyczących konkretnych pytań i ewentualnych zachowań respondentów. Jedna karta może służyć do kilku pytań i nie zostawiamy jej respondentowi na pamiątkę. które standaryzuje proces kodowania – ułatwia jednoznaczną klasyfikację czy typologizację. Pierwszy z nich to klasyfikacja. Pozostawione jest w niej również miejsce na uwagi ankietera. INSTRUKCJA KODOWA I GRAFICZNE OPRACOWANIE KWESTIONARIUSZA: Weryfikacja . ANKIETA DO ANKIETERA. INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW Instrukcja do ankiety jest na ogół krótsza i mniej skomplikowana od instrukcji przeprowadzenia wywiadu. Powinna składać się z 3 części : . aby umożliwić analizę struktury populacji. sposobu doboru próby i dobranej techniki) .drugiej (opis czynności organizacyjnych jakie wykonać ma ankieter w celu realizacji badań. jego zachowań. jak i ankiet socjometrycznych. KARTY RESPONDENTÓW Mają one na celu ułatwienie badanemu percepcję pytania i odpowiedzi. 6 . czyli wyszczególnienie zjawisk charakterystycznych. Grupowanie.) .. 7. formalna) oraz ich poprawność (tzw. Jej celem jest uzyskanie informacji o sytuacji wywiadu – jego przebiegu. INSTRUKCJA KODOWA to narzędzie. Grupowanie może przebiegać na dwa sposoby. kontrola ilościowa. MATERIAŁY POMOCNICZE: 1. wypróbowanie narzędzia badawczego. zaliczanie jednostek o podobnych cechach do kilku lub kilkunastu podobnych klas. sposobu odbioru pytań. Każda z ankiet do ankietera tworzona jest do konkretnego badania.pamiętać jednak trzeba o gramatycznym dostosowaniu osoby w pytaniu (”Proszę .

Jak często czytasz Wyborczą? codziennie/raz w tyg. (6)przypisać klasom czy typom odpowiednie symbole kodowe (oznaczenia liczbowe). przeważnie sposób kodowania przygotowany równolegle z budową pytania.np. Gdzie spędzasz czas wolny: kino/teatr/park/dom/itp) . wg których będzie prowadzona klasyfikacja. np. 5. poprawność pod względem teoretycznym – dostosowanie klas i typów do problematyki badawczej. OTWARTE(2)trzeba zdecydować się . INSTRUKCJA KODOWA: KODOWANIE jako wynik klasyfikacji i typologizacji jest zabiegiem koniecznym . Podstawowym zatem zagadnieniem kodowania jest ustalenie właściwych kryteriów. (3)trzeba dokładnie zapoznać się z zebranym materiałem. typologizacja i zapisywanie symboli. poprawność pod względem logicznym – spełnione warunki rozłączności. otwarte – ale takie.każdą odpowiedź trzeba kodować jako odrębne pytanie o odpowiedziach tak/nie . 3. wady: . zamknięte dysjunktywne – (wybór jednej odp. sprawdzić oraz dokonać jej pilotażu.pytania zamknięte alternatywne (albo-albo: np.5. by zebrany materiał empiryczny móc policzyć i poddać analizie ilościowej i jakościowej.duże rozproszenie informacji nie pozwala na wychwycenie kombinacji różnych odpowiedzi i ich syntezę. poprawność pod względem technicznym – dopasowanie instrukcji do sposobu zliczania. w których odpowiedzi koduje sie jako wątki wg zasady: wątek występuje/nie występuje 1. 1-tak/2-nie). Budowa instrukcji kodowej wymaga innego potraktowania pytań zamkniętych i otwartych: ZAMKNIĘTE− łatwe.p.p. należy ją rozpatrywać w czterech aspektach: 2. 6 .p. Jaka jest Pańska płeć?) . − każda zapisana pod pytaniem odpowiedź otrzymuje numer (np. wyczerpywalność i jednorodności./sporadycznie/nigdy) . 4. Ważna jest konieczność uchwycenia wszystkich rodzajów uzyskanych w badaniu odpowiedzi oraz konieczność pewnego kompromisu m-dzy bogactwem różnorodnych szczegółów informacji a wybranymi kategoriami. poprawność pod względem merytorycznym – dostosowanie konstruowanych klas i typów do struktury uzyskanego i poddawanego kodowaniu materiału badawczego. z kilku możliwych. jakich informacji poszukuje badacz.zastosowanie: . KODOWANIE. (4)trzeba przyjąć kryteria podziału na klasy lub typy i dobrać wskaźniki o tych klas. a następnie przypisaniu tym klasom i typom przyjętych symboli. Aby instrukcja kodowa była poprawne. Zanim przystąpi się do kodowania. najlepiej przez wykonanie indeksowania (wypisanie wszystkich odpowiedzi na osobnej kartce). − kodowanie jest zwykłym powtórzeniem numeru odpowiedzi do odpowiedniej rubryki przeznaczonej na symbole kodowe. (5)zdecydować się na odpowiedni typ procedury: od klas ogólnych do szczegółowych lub odwrotnie. Podstawowe systemy kodowania: − kodowanie systemem zero-jedynkowym (0-1) . Polega ono na podziale zebranych danych na klasy i typy. instrukcję należy zweryfikować.1. zamknięte koniunktywne – (wybór kilku z kilku.

wady: . co jest szczególnie ważne przy koniunkcjach.3. w szczególności pytania zamknięte dysjunktywne i koniunktywne oraz otwarte. co przy wykorzystaniu sorterów może być uciążliwe. Jego zaletą jest możliwość precyzyjnego i szczegółowego zakodowania różnych informacji. system potęgowy: bardzo pracochłonny system kodowania. 0-9 3. zalety: . zamknięte dysjunktywne: 0-9 6 .ogranicza liczbę wariantów odpowiedzi do dziesięciu (0-9) (4)zalety: zmniejsza się liczba potrzebnych do zakodowania jednego pytania kolumn (moim zdaniem to wiersze. czyli każda odpowiedź oznaczona jest jedną z tych cyfr..1.3. 2. System wykorzystuje zjawisko braku powtarzalności sum ciągu potęgowego liczby 2. 2.małe możliwości kodowania kombinacji różnych odpowiedzi. aby cały kwestionariusz był zakodowany za pomocą jednego tylko systemu.. ale oddający nieocenione usługi przy kodowaniu pytań otwartych i zamkniętych koniunktywnych. ale pozostaje przy wersji Gruszczyńskiego:-)) − − kodowanie systemem wielostopniowym Istotą systemu jest to. System przydatny wówczas..możliwość zakodowania niemal wszystkich typów pytań.) System nadaje się przede wszystkim do kodowania pytań otwartych. 2..] − Należy pamiętać. kodowanie systemem zero-dziewiątkowym (0-9) Polega na przypisaniu każdej zmiennej wartości od 0-9. Rady jak najlepiej kodować dane pytania: (a) otwarte: 0-9 (b) zamknięte alternatywne: 0-1. że każdorazowa decyzja o przyjęciu danego systemu musi być poprzedzona konsultacją z ośrodkiem obliczeniowym i ich opinią na temat możliwości technicznych.konieczność przeznaczenia wielkiej liczby kolumn kodowych na zakodowanie jednego pytania. .duża precyzja i szczegółowość różnego rodzaju informacji. rangowaniu i pytaniach otwartych. Konieczne jest również. Jego wada: konieczność zajęcia na karcie perforowanej dwóch lub więcej kolumn. . Zastosowanie: wszystkie rodzaje pytań. gdy dane zapisywane są na kartach perforowanych oraz w warunkach stosowania maszyn pracujących z pamięcią na taśmie magnetycznej lub dyskach. a każda z cyfr ma swoje znaczenie (podobnie jak przy numeracji rozdziałów w książce: 1. że symbole poszczególnych wartości zmiennej są dwucyfrowe lub trzycyfrowe. itd. 2.1. że tego nie rozumie. [dr Majkut przyznaje. wiec chyba i my nie musimy.

telefon. jeśli chodzi o uchwycenie kombinacji to 0-9.jego funkcję w badaniu oraz załączyć prośbę o oddanie osobistej przysługi) -dowartościowanie respondenta poprzez uświadomienie mu.ułatwia lekturę i zrozumienie przekazu . -graficzna przejrzystość -nieanonimowość badacza-złamanie reguły jednostronnej anonimowości(należy podać imię.Badania empiryczne niezgoda socjologii.Polega na wywołaniu u osób objętych badaniem takiego obrazu relacji badacz-respondent.a bardzo często i struktury próby(odsetek zwrotów waha się w granicach 30-35%). -brak możliwości realizacji założonej wielkości.. potęgowy lub wielostopniowy.jaką większość badaczy darzy ankietę pocztową. Nowe spojrzenie na ankietę pocztową Malikowski.Konsekwencją tego jest zachwianie reprezentatywności opinii. . -w procesie badawczym w większym stopniu respondenci mają poczucie własnej indywidualności Wszystkie z przekazów. to 0-1.że dostarcza on niepowtarzalnych informacji na temat otaczającej rzeczywistości -‘dyspozycyjność’ badacza wobec badanych-chodzi o możliwość nawiązania bezpośredniego kontaktu z badaczem(trzeba podać adres.deklarację natychmiastowej gotowości do dostarczenia kwestionariusza w razie zgubienia). ma dużą kontrolę nad swoimi wypowiedziami-to co napisał jest tożsame z tym co zamierzał przekazać badaczom.4) zamknięte koniunktywne: zależy od celów. Jeśli chodzi o uchwycenie wszystkich podkreślonych przez respondentów odpowiedzi.Należy pozostawić ostatnią stronę 6 .w których wymiana przekazów między badaczem i respondentem byłaby dialogiem dwóch równoprawnych partnerów.Zerwanie z tradycyjnym przedmiotowym podejściem do badanych i traktowania ich jako anonimowych jednostek.nazwisko badacza. -daje poczucie dowolności i niewymuszonego uczestnictwa. może odpowiedzieć tylko na wybrane przez siebie pytania -r. Upodmiotowienie kontaktu badawczego(Z.nie ma jednak zasad – trzeba użyć rozumku. Jak uzyskać 70% zwrotów Źródła niechęci.Gostkowski)-stworzenie warunków.Może przeciwdziałać ‘przekazywaniu’ ankiety innym osobom np. mężowi zamiast żony.w którym ten ostatni jest traktowany jako centralna postać. Ankieta w dużym stopniu zakłada podmiotowe podejście do respondentów: -respondent może na nią odpowiedzieć lub nie -r.będących częściami składowymi ankiety muszą się odznaczać się pewnymi cechami formalnymi i treściowymi : -wersyjność(w zależności od płci badanych)-przekaz nabiera dzięki temu naturalnego i bardziej personalnego charakteru.Niezgoda.

kwestionariusza na ewentualne uwagi respondentów związane z badaniem czy ogólnymi problemami jakie mogą się nasunąć. 6 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful