TEMAT1.Osobliwości badań społecznych w socjologii U podstaw wiedzy leży umowa.

Większość naszej wiedzy zależy od wiary w to, co nam powiedziano. Pewne rzeczy wiemy dzięki tradycji, inne dzięki ekspertom. Istnieją też odmienne metody poznawcze-poznawać można dzięki bezpośredniemu doświadczeniupoprzez obserwację. Gdy nasze doświadczenie przeczy temu, co wszyscy wiedzą, jest możliwe, że zrezygnujemy z własnego doświadczenia na rzecz umowy.

Działalność badawcza człowieka
Ludzie wykazują potrzebę przewidywania swojego przyszłego położenia. Ludzie wydają się predestynowani do tego, by podejmując się takiego zadania stosować rozumowanie przyczynowo-skutkowe. Powody: -uznajemy, że przyszłe wydarzenia są uwarunkowane przez obecne -ludzie uczą się, że takie przyczynowo skutkowe modele mają charakter probabilistyczny(skutki pojawiają się częściej, gdy pojawiają się przyczyny)

Źródła wiedzy z drugiej ręki:
1Tradycja-jeśli akceptujemy to, co wszyscy wiedzą, w naszym dążeniu do odkrycia prawidłowości nie musimy rozpoczynać wszystkiego od zera 2Autorytet-często akceptacja nowych dokonań zależy od statusu odkrywcy.

Błędy w badaniach:
1Błędne obserwacje-można się przed nimi ustrzec dzięki zarówno prostym jak skomplikowanym zleceniom dotyczącym pomiaru. Dzięki nim stopień precyzji jest dużo wyższy, niż pozwalają na nie wspomagane ludzkie zmysły. 2Nieuprawnione uogólnienie-założenie, że kilka podobnych zdarzeń stanowi dowód istnienia ogólnego wzorca. Zabezpieczenia: odpowiednio duża i reprezentacyjna próba; replikacja (powtarzanie badań) 3.Wybiórcza obserwacja-ignorowanie wydarzeń sytuacji nie pasujących do wzorca określonej prawidłowości i ogólnego wyjaśnienia jej przyczyn 4.Nielogiczne rozumowanie- np. wyjątek, który potwierdza regułę. Zabezpieczenia: stosowanie systemów logicznych w sposób świadomy i jednoznaczny.

3 ujęcia natury rzeczywistości:
1.Ującie premodernistyczne- założenie, że ludzie widzą rzeczy takimi jakie są one w rzeczywistości. 2.Ujęcie modernistyczne-filozoficzna wersja powiedzenia co kraj to obyczaj. Uznaje za uprawnioną różnorodność postrzegania rzeczywistości. 3.Ujęcie postmodernistyczne-rzeczywiste są tylko wyobrażenia, które uzyskujemy dzięki naszym punktom widzenia. Nic nie istnieje na zewnątrz, wszystko jest w środku. Nie ma obiektywnej rzeczywistości.

Podstawy nauk społecznych:
Rozumienie świata musi być sensowne i zgodne z obserwacją. Oba te elementy mają zasadnicze znaczenie dla nauki i odnoszą się do 3 głównych aspektów działalności nauk społecznych: teorii naukowych, gromadzenia danych i analizy danych. 1.Teorie zamiast filozofii czy wiary. Teoria społeczna zajmuje się tym co jest, a nie tym c ma być. Teoria naukowa nie może rozstrzygać sporów o wartości. 1

2Prawidłowości społeczne-do ich odkrycia zmierzają badania społeczne. W odniesieniu do prawidłowości społecznych stawiane są 3 zarzuty: -niektóre mogą wydać się trywialne -prawidłowości nie mają absolutnego charakteru-społeczne prawa to modele probablistyczne -wpływ ludzi-zaobserwowane prawidłowości mogą być zakłócone dzięki świadomej woli aktorów 3.Zbiorowości zamiast jednostek. Prawidłowości życia społecznego odzwierciedlają zbiorowe zachowanie wielu jednostek. Celem jest wyjaśnienie, dlaczego zagregowane wzorce zachowań ujawniają taką regularność nawet, gdy uczestniczące w nich osoby mogą zmieniać się w czasie. 4.Język zmiennych-w tym języku formułuje się teorie U podstaw rozmaitości orientacji badawczych leżą trzy szeroko rozumiane i wzajemnie powiązane rozróżnienia: 1.Wyjasnienia: -idiograficzne-wyłącznie do konkretnego przypadku ograniczony jest zasięg naszego wyjaśnienia. -nomotetyczny-szuka wyjaśnienia dla pewnej klasy zjawisk czy zdarzeń,w sposób ekonomiczny, używając jednego lub kilku czynników wyjaśniających. 2.Teoria: -indukcyjna-przechodzi od tego co konkretne do tego co ogólne -dedukcyjna-od tego co ogólne do tego co szczegółowe. Od wzorca, którego możemy oczekiwać z logicznego lub teoretycznego punktu widzenia do obserwacji ,która sprawdzi czy oczekiwany wzorzec rzeczywiści się pojawia. 3.Dane: -jakościowe -ilościowe . MAT2 : Pomiar wartości cech jednostek badawczych oraz metody budowania skal 1)Earl Babbie, rozdz. 5: Konceptualizacja, operacjonalizacja i pomiar. Koncepcje to obrazy mentalne, których używamy jako syntetycznych sposobów gromadzenia obserwacji i doświadczeń, które mają ze sobą coś wspólnego. Odwołując się do tych koncepcji używamy pewnych terminów lub etykiet. Pojęcia są konstruktami; odzwierciedlają one uzgodnione znaczenie przypisywane terminom. Nasze pojęcia nie istnieją w świecie rzeczywistym, tak więc nie jest możliwy ich bezpośredni pomiar. Możemy jednak mierzyć zjawiska, które one podsumowują. KONCEPTUALIZACJA: Jest to proces, w toku którego określamy, co mamy na myśli używając danego terminu w badaniach → powstaje szczególnie, uzgodnione dla celów badawczych znaczenie pojęcia. Wymiary i wskaźniki: Konceptualizacja nadaje jasne znaczenie pojęciu poprzez wyszczególnienie jednego lub większej liczby wskaźników tego, co mamy na myśli. Wskaźnik to znak obecności lub nieobecności badanego pojęcia. Każde pojęcie może mieć wiele wymiarów czyli możliwych do wyróżnienia aspektów /np. uczuciowy i behawioralny wymiar współczucia/. Pełna konceptualizacja wymaga zarówno określenia wymiarów jak i wskazania różnych

2

wskaźników dla każdego z nich. Wskaźniki są wzajemnie wymienialne. Definicje realne, nominalne i operacyjne: Def. realna stanowi wyraz reifikacji terminu, jest stwierdzeniem „zasadniczej natury” bytu; wiedzie nas zatem na manowce, gdyż uznaje konstrukt /np. współczucie/ za byt rzeczywisty. Def. nominalna zostaje przypisana do danego terminu bez roszczenia co do tego, że stanowi odbicie :realnego” buty; jest arbitralna; jest to wyraz jakiegoś konsensusu, konwencji co do użycia jakiegoś terminu. Def. operacyjna precyzuje sposób pomiaru danego pojęcia czyli operacje, jakie będziemy w tym celu wykonywać; jest raczej nominalna niż realna oraz daje maksimum jasności co do znaczenia danego terminu w konkretnych badaniach. Tworzenie ładu pojęciowego: Kolejne kroki pomiaru we w pełni strukturalizowanym badaniu socjologicznym: konceptualizacja →def. nominalna → def. operacyjna → pomiary w świecie rzeczywistym. Pozostawienie konceptualizacji i operacjonalizacji nie musi prowadzić do chaosu pojęciowego. Często w ten sposób powstaje ład-stosujemy definicje standardowe, aby być zrozumianym przez innych. Kolejnym źródłem ładu jest fakt, że badacze przejmują jakąś konc. i oper. Danego pojęcia by przekonać się o jej użyteczności, co prowadzi do standaryzacji definicji pojęć, ich wielokrotnego poprawiania i testowania. Wybory dokonywane w procesie operacjonalizacji: Konceptualizacja polega na uściśleniu i udoskonaleniu abstrakcyjnych pojęć, operacjonalizacja na stworzeniu konkretnych procedur badawczych, które pozwolą na dokonanie empirycznych obserwacji odpowiadających tym pojęciom w świecie rzeczywistym. Operacjonalizując jakieś pojęcie badacz musi zdawać sobie sprawę, jaki zakres zmienności go interesuje /np. zakres dochodu respondentów, lub od „popieram” przez „jest mi to obojętne” do „zupełnie nie popieram”/. Ważnym problemem jest także ustalenie stopnia precyzji zmienności między skrajnościami, co oczywiście wynika z celów badania. Wartość zmiennej jest cechą czegoś /np. kobieta/, zmienne zaś to logiczne zbiory wartości. Tak więc płeć to zmienna złożona z dwóch wartości : kobieta i mężczyzna. Każda zmienna musi mieć dwie istotne cechy: 1) składające się nań wartości muszą być wyczerpujące; 2) wartości muszą być wzajemnie rozłączne. Poziomy pomiaru 1) nominalny: zmienne, których wartości są jedynie wzajemnie rozłączne i wyczerpujące, to mary nominalne, np. płeć, wyznanie, sympatie partyjne; są to jedynie zbiory nazw lub cech; o tych zmiennych możemy powiedzieć jedynie tyle, że są takie same bądź różne. 2) porządkowy: zmienne o wartościach, które możemy logicznie porządkować, to miary porządkowe. Różne wartości zmiennej odpowiadają względnie niższemu lub wyższemu poziomowi zmiennej; np. klasa społeczna, konserwatyzm, alienacja. Pozwala określić nie tylko, czy zmienne są takie same czy różne, ale rozwieź, czy któraś nich jest bardziej, odległości miedzy nimi nie mają znaczenia. 3) interwałowy: odległości logiczne miedzy wartościami mogą być wyrażone w postaci standardowych interwałów o określonym znaczeniu; punkt zerowy jest ustalany umownie; porównując dwie osoby możemy powiedzieć, ze są one „różne”, że jedna jest „bardziej” oraz „o ile jest bardziej”.

3

Trafność: .opiera się na jakimś kryterium zew. 4 . o co pytasz. ./ 2)Earl Babbie rozdz.Na rzetelność obserwacji wpływa nasze samopoczucie. .Rzetelność nie zapewnia jednak poprawności wyniku . daje za każdym razem ten sam wynik . poza tym są oparte na bezwzględnym punkcie zerowym. b) metoda połówkowa: np./predykcyjna/. ale i odejmowania. stosowana do tego samego przedmiotu. czy liczba organizacji do których należymy . c) rzetelność osób zatrudnionych przy realizacji badań: ankieterów. typologie” Indeksy i skale służą do mierzenia złożonych zmiennych. interpretacja.. na które respondenci znają prawdopodobnie odpowiedzi.Trafność kryterialna . Pomiar ten pozwala nam dodatkowo ustalić jak jest stosunek ilościowy jednej zmiennej do drugiej. 6 „Indeksy.Jak tworzyć rzetelne mierniki? Zadawaj wyłącznie pytania. pytaj o rzeczy. np.trafność treściowa – oznacza zakres. dla których nie ma jasnych pojedynczych wskaźników. wiek. Kryteria jakości pomiaru.Polega na tym. który rozmawia z respondentami z wybranej podpróby i weryfikuje w ten sposób informacje. /np. . metoda nie jest rzetelna. ze dana technika. w jakim miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla prawdziwe znaczenie danego pojęcia. . jasno precyzuj. można powtórzyć badania.4) ilorazowy: wartości składające się na zmienna ilorazową posiadają wszystkie ww.Techniki krzyżowego badania rzetelności tworzonych mierników: a) metoda testu powtórzonego: przeprowadzenie pomiaru jeszcze raz. mnożenia etc. właściwości. jeśli odpowiedzi są różne.Trafność fasadowa – konkretny miernik może się zgadzać lub nie z naszymi uzgodnieniami i indywidualnymi obrazami mentalnymi dotyczącymi danego pojęcia. w jakim miernik obejmuje skalę znaczeń zawartych w pojęciu. Warto także pamiętać o jednokierunkowej drodze przekształcania zmiennych od zmiennych ilorazowych do nominalnych. które ich dotyczą. trafność egzaminów na studia przejawia się w możliwości przewidywania na tej podstawie przyszłych sukcesów studenta. koderów → można zatrudnić kontrolera. . w kwestionariuszu dzielimy pytania losowa na dwie połowy i testujemy je – każdy zbiór powinien stanowić dobry miernik i prowadzić do takiej samej klasyfikacji respondentów (gdyż wskaźniki są wymienne). Precyzja i poprawność: -precyzja dotyczy subtelności rozróżnień odrębnych wartości zmiennej -poprawność dotyczy prawdziwości informacji Rzetelność: . Poszukiwany poziom pomiaru zależy od planowanych sposobów analitycznego wykorzystania danej zmiennej. / test umiejętności matematycznych nie Mozę odnosić się tylko do dodawania.Trafność teoretyczna – opiera się na logicznych powiązaniach między zmiennymi. skale.Odnosi się do zakresu. Są one także wydajnymi narzędziami analizy danych./ .

czy przyznajesz poszczególnym odpowiedziom taką samą wagę. inne zaś o wyższym poziomie danej zmiennej. 5 .jeśli występują w niewielu przypadkach.zwróć uwagę na obejmowany zakres zmienności.zależność empiryczna polega na tym. Badanie zależności empirycznych między pytaniami wchodzącymi potencjalnie w jego skład: . aby określić. że wskazują one te samą zmienną i możemy włączyć obie do jednego indeksu. że uwzględniają intensywność obrazowania danej zmiennej przez różne pytania. jak ogólnie czy szczegółowo dana zmienna będzie mierzona . musisz przypisać wartości punktowe poszczególnym odpowiedziom. Punktacja indeksu: Jeśli wybrałeś już pytania. możemy zakładać. skala wykorzystuje różnice intensywności wartości tej samej zmiennej. tworząc w ten sposób jeden złożony miernik z kilku pytań: musisz określić pożądany zakres punktacji indeksu. .są porządkowymi miernikami zmiennych . jeśli dwa pytania są ze sobą związane.porządkują jednostki analizy w kategoriach konkretnych zmiennych .charakter dobranych pytań zadecyduje o tym. a) zależności dwuzmiennowe: powinieneś zbadać wszystkie możliwe zależności dwuzmiennowe między pytaniami mającymi ewentualnie wchodzić w skład indeksu – pozwala to określić względną siłę związków między poszczególnymi parami pytań. 2) użycie konkretnych technik skalowania nie daje gwarancji stworzenia skali.indeksy muszą być jednowymiarowe. określić punkty skrajne. niemal zawsze zależy od konkretnej próby. zdecydować. można wyłączyć je z budowy indeksu i z analizy. wykrycie jednoczesnych wzajemnych oddziaływań miedzy pytaniami. Braki danych: .Skale mają tę wyższość nad indeksami. który tworzymy w celu pomiaru jakiejś zmiennej: . że niektóre pytania świadczą o relatywnie niższym. pozwala określić całkowitą moc pomiaru poszukiwanej zmiennej przez dany zbiór pytań.Błędy w wyobrażeniu na temat skal: 1) to czy kombinacja kilku pytań okaże się skalą.złożony miernik powinien odzwierciedlać tylko jeden wymiar danego pojęcia . powinieneś teraz przypisać poszczególnym odpowiedziom wartości punktowe. . że odpowiedzi respondenta na jedno pytanie pozwala nam przewidzieć jego odpowiedź na inne pytania. b) zależności wielozmiennowe między pytaniami: badanie zależności wielozmiennowych pozwala na wyeliminowanie bezwartościowych danych. by odnaleźć różne wzorce odpowiedzi.Skalę tworzymy przypisując określony wynik punktowy pewnym układom odpowiedzi przy założeniu.pierwszym kryterium wyboru pytań jest trafność fasadowa (lub logiczna) . które z nich powinny się znaleźć w jednym indeksie.Indeks tworzymy przez proste zsumowanie wyników przypisanych poszczególnym wartościom .Indeksy a skale: . Budowa indeksu: Dobór pytań składających się na złożony indeks.

które powiązane są przynajmniej w strukturę empiryczną. Czy zgodziłbyś się. Skala Likerta ponadto odlicza przeciętne wyniki uzyskane za pomocą indeksu dla osób 6 . aby Albańczycy mieszkali w twoim kraju? 2. co do których pytań byli oni najbardziej zgodni i te pytania zostają przyjęte przez badacza. „kobiety są gorszymi kierowcami niż mężczyźni”.każdemu respondentowi można przypisać pojedynczy wynik ( moc najtrudniejszego stwierdzenia. „zdecydowanie się zgadzam”. np.zawiera kategorie w rodzaju: „zdecydowanie się nie zgadzam”. setki pytań. czy „kobiety nie powinny mieć praw wyborczych” – technika skalowania Likerta ukazałaby różnice intensywności między tymi pytaniami. by ustalić. grupa sędziów otrzymuje np. każdy sędzia na następnie ocenić. b) walidacja zewnętrzna: osoby ocenione wg jednych pytań np. a zarazem ustaliłaby intensywność pozostałych 18 twierdzeń → przyznanie każdemu ze wskaźników uprzedzeń względem kobiet jednego punktu dałoby nam indeks z zakresem wyników od 0 do 20.metoda ta jednak pozwala na określenie względnej intensywności pytań: chcemy zmierzyć uprzedzenia wobec kobiet → tworzymy zestaw 20 stwierdzeń. nie zgadzam się”. omówimy 4 z nich: uwzględnieniu 1) Skala dystansu społecznego Bogardusa: 1.można potraktować braki danych jako jedną z dostępnych kategorii odpowiedzi. Budowa skali: Skala zapewnia większy stopień pewności uszeregowania dzięki intensywności pytań. aby Albańczyk był Twoim sąsiadem? 5. aby Albańczycy mieszkali w twojej dzielnicy? 4.. Czy zgodziłbyś się.staranie opracowana w ten sposób skala odpowiada pod względem oszczędności i efektywności skali Bogardusa. Ukazuje oszczędność skalowania jako narzędzia redukcji danych. który w sposób adekwatny odzwierciedlałby odpowiedzi na kilka pytań kwestionariusza. 3) Skala Likerta: .uważna analiza braków danych może pozwolić na interpretację ich znaczenia. „zgadzam się”. Czy zgodziłbyś się. . Walidacja indeksu /ocena trafności/: sposoby: a) analiza pytań: badamy. jak mocnym wskaźnikiem zmiennej jest każde pytanie. potem badacz analizuje oceny przyznane pytaniom. . w jakim zakresie indeks jest powiązany z poszczególnymi pytaniami w nim zawartymi lub w jakim zakresie pozwala przewidywać odpowiedzi na nie udzielone.. jeśli ktoś zaakceptuje Albańczyka jako sąsiada. przypisując im wartość punktową.stanowi próbę opracowania formatu grupowania wskaźników zmiennej. aby twoje dziecko poślubiło Albańczyka/Albankę? Skala ta służy do pomiaru skłonności ludzi do uczestniczenia w – zróżnicowanym co do stopnia bliskości – stosunkach społecznych z innymi grupami ludzi. z którym zgodził się respondent). wiemy. które uznawane są za wskaźniki danej zmiennej. 2) Skala Thurstone’a: . Czy zgodziłbyś się. powinny wg innych pytań zostać ocenione tak samo. iż np.szczególna przydatność tego formatu zasadza się na jednoznacznym uporządkowaniu kategorii odpowiedzi. jako konserwatywne. . zaakceptuje go też jako mieszkańca swojego kraju. . . Istnieje wiele metod skalowania. aby Albańczycy mieszkali w twojej miejscowości? 3. Czy zgodziłbyś się.

zależy od stopnia poprawności. 4 PLAN NADAŃ W każdym schemacie badań należy stanąć przed dwoma zadaniami. Niekiedy po badaniach eksploracyjnych kontynuuje się badania metodą grup fokusowych (moderowanych dyskusji w małych grupach). aby wybrali miedzy dwiema przeciwnymi postawami. . /np. TEMAT3: Przygotowanie badań empirycznych w socjologii 1)BABBIE rozdz.wypracowanie metod.mogą być skutecznie stosowane jako zmienne niezależne. 1. .skala ta opiera się założeniu. że kto wskazuje wysoki poziom danej zmiennej. popierałby także aborcję w przypadku ciąży powstałej w wyniku gwałtu lub zagrażającej życiu matki/. lecz wykorzystywanie ich jako zmiennych zależnych powoduje trudności interpretacyjne. natomiast format pytań jest jednym z najpowszechniej używanych w kwestionariuszach. kto popiera prawo niezamężnych kobiet do aborcji. 4) Dyferencjał semantyczny: . wskaże też poziom niski /np.zbiór kategorii lub typów .prosimy respondentów.zgadzających się z poszczególnymi zdaniami… ( tak naprawdę nie ma tu tłumaczenia jak to się robi…) . stosując przy tym wyrażenia określające stopień intensywności postawy między przeciwieństwami. „nie podoba mi się”/ 5) Skala Guttmana: . z jaką pierwotne odpowiedzi dają się odtworzyć na podstawie wyników uzyskanych w skali.. gdy badacz wchodzi w nową dla siebie dziedzinę zainteresowań lub gdy przedmiot badań sam w sobie jest stosunkowo nowy.zaspokajanie ciekawości badacza i jego pragnienia lepszego zrozumienia przedmiotu 2.zbadanie możliwości podjęcia szerszych badań 3.to w jakim stopniu zbiór danych empirycznych układa się w skalę Guttmana. które zostaną użyte w dalszych badaniach 7 . „podoba mi się”.obecnie skala nie jest zbyt często wykorzystywana.budowa tej skali zaczyna się od tych samych kroków co budowa indeksu. .Należy określić tak dokładnie o ile to tylko możliwe co chce się badać 2. Cele badań eksploracyjnych: 1. Typologie: .Określić w jaki sposób należy to zrobić TRZY CELE BADAŃ a)EKSPLORACJA b)OPIS c)WYJAŚNIANIE Ad a) Takie podejście zdarza się najczęściej.to nominalny miernik złożony stosowany często w badaniach społ.

którzy brali udział w seansach. miejsce urodzenia. Później agregowane są indywidualne jednostki i formułowane są uogólnienia na temat populacji. a później przedstawienie opisu grupy. studenci. interesuje ich dalsze wyjaśnianie dlaczego istnieją zaobserwowane prawidłowości i jakie są ich konsekwencje.płeć. Badania zajmują się określonymi typami jednostek lub ich klasami. Można opisać populację uogólniając wyniki pojedynczych gangów.Przykład: Badania eksploracyjne dotyczące osób podających się za „medium”. wiek. do której należą. Większość badań zawiera elementy wszystkich trzech celów JEDNOSTKA ANALIZY W naukowych badaniach społecznych nie istnieją prawie żadne bariery dotyczące tego.opis obszernego zestawu różnych cech ludności Opis był pierwotnym celem wielu badań jakościowych.o jakiejś średniej wieku. ale badacze na ogół nie ograniczają się tylko do opisu. Jednostkami analizy są te przedmioty. GRUPY Możemy być także zainteresowani cechami należącymi do grup. Ad b) Badacz obserwuje a następnie opisuje to co zaobserwował. Ad c) Badanie wyjaśniające odpowiada na pytanie dlaczego jakieś zjawisko zaszło. Następnie łączą opisy. Można także wnioskować o cechach grup społecznych na podstawie cech ich członków (opisanie grupy pod względem wieku.czytanie książek oraz artykułów. tworząc obraz grupy. postawy itd. którą jednostki reprezentują. wywiady z osobami. rasy. przed przystąpieniem do badań miał przygotowane jedynie kluczowe zmienne. uczestnictwo w seansach. Ważne jest jednak rozróżnienie jednostek analizy od zbiorowości. aby stworzyć ich syntetyczny opis oraz wyjaśnić różnice między nimi. opis jest z reguły dużo trafniejszy i dokładniejszy niż zwykły opis Przykład: Spis ludności USA. które badamy. traktowanych jako pojedynczy byt. odnotowanie dlaczego jedni chodzą a drudzy nie jest już wyjaśnianiem. wykształcenia). Termin gangi uliczne oznacza populację. która składa się ze wszystkich gangów w danym mieście. homoseksualiści. co ma być poddane badaniu. Przykład: Zapisanie wieku i płci każdego studenta na wybranym wykładzie. składającej się z jakiegoś procentu kobiet i mężczyzn. np. 8 . mogąc odnotować ich cechy. lesbijki. Badacze społeczni najczęściej wybierają jako jednostki analizy pojedynczych ludzi . rozmawianie z ludźmi. które podawały się za „medium” Badacz wyszedł od teorii dedukcyjnych. JEDNOSTKI INDYWIDUALNE Są to najbardziej typowe jednostki analizy. Przykład: Odnotowanie częstości chodzenia do kościoła jest opisem.

przestrzennych.jako stosowne jednostki badania. -Moris Rosenberg mówi o indywidualnych. role. Np. miejsca zamieszkania. Pojedyncza książka ma swoja wagę. związki. nieobecności na egzaminach. grupy. np. zebranych w jednym punkcie w czasie. zbiory. że to. spotkania. Redukcjonizm: postrzeganie i wyjaśnianie złożonych zjawisk w kategoriach jednego wąskiego pojęcia lub zbioru. ekonomiści tylko zmienne ekonomiczne (redukcjonizm ekonomiczny). grupowych. badanie pojedynczego przedsiębiorstwa chcą uzyskać odpowiedzi o populacji przedsiębiorstw. Badania przekrojowe Składają się z obserwacji próby czy przekroju jakiejś populacji lub zjawiska. sprawy sądowe.jest to założenie. porwania samolotów. badanie okręgów wyborczych jako jednostek analizy.ORGANIZACJE Jednostki analizy. elementach których ona się składa. ale wyciąganie wniosków na temat wyborców. wiersze. spis powszechny przedstawia populację w danym czasie. WYMIAR CZASOWY Możemy zbierać obserwacje mniej więcej w tym samym czasie lub rozłożyć je w czasie. książki. BŁĄD EKOLOGICZNY ROZUMOWANIA.odnosi się do czegoś większego niż jednostki. wypadki drogowe. Badając pojedyncze książki możemy uogólniać na całą populację książek. WYTWORY SPOŁECZNE Inaczej wszelkie wytwory istot społecznych lub ich zachowań. -John i Lyn Loflandowie wskazują na działania zwyczajowe i epizody.grupy. Pojedyncze przedsiębiorstwo może być scharakteryzowane pod kątem liczby pracowników.formalne organizacje społeczne. style życia oraz subkultury. Wada badań przekrojowych: wnioski z tych badań bazują na badaniach przeprowadzonych w jednym czasie. samochody. które mogą zostać jednostkami analizy to: przyjaźnie. instytucjonalnych. rocznego zysku itd. Interakcje społeczne. organizacje. BŁĘDNE WNIOSKOWANIE O JEDNOSTKACH ANALIZY : Błąd ekologiczny: „ekologiczny”. cenę itd. ale ich celem jest wyjaśnianie procesów przyczynowych. czego dowiadujemy się o jednostce zbiorowej mówi nam coś także o pojedynczych elementach. np. kulturowych społecznych jednostkach analizy. długość. a psychologowie tylko zmienne psychologiczne (redukcjonizm psychologiczny). np. Np. organizacyjnych. światy społeczne. zachodzących w czasie.problem uogólnień życia społecznego na podstawie pojedynczych „zdjęć” 9 . socjologowie często biorą pod uwagę tylko zmienne socjologiczne. interakcje społeczne.

Badania panelowe mogą mieć problem z wyczerpaniem panelu. 1 . porozmawiać z osobami. Następnie należy postawić sobie jakiś CEL. Można w ten sposób analizować nie tylko ogólne trendy w preferencjach wyborczych. że studenci próbowali najpierw marihuany a później LSD a nie odwrotnie. np.ludzie urodzenie w latach 50 lub ludzie urodzeni w czasie wojny c)Badania panelowe Dotyczą za każdym razem tego samego zbioru ludzi.Badania dynamiczne Umożliwiają obserwację tego samego zjawiska przez długi czas.przynależności religijnej. Badania trendów mogłyby wykazać przesunięcia w przynależności religijnej w USA w różnych okresach. a) Badania trendów Koncentrują się na zmianach w czasie wewnątrz jakiejś populacji. ale także okazać precyzyjne prawidłowości dotyczące stałości i zmienności zamiarów wyborczych. Badania panelowe dałyby pełny obraz przesunięć między różnymi religiami oraz przesunięć do i z kategorii „żadna”. poszukać jakiejś literatury. Badania kohort mogłyby badać przesunięcia w przynależności religijnej wśród „pokolenia Wielkiego Kryzysu ”. znaleźć warunki pod jakimi studenci mogliby poprzeć aborcję.respondenci biorący udział w pierwszym badaniu mogą nie chcieć lub nie być w stanie wziąć udziału w kolejnych badaniach. b)Badania kohort demograficznych Analiza zmian zachodzących w poszczególnych subpopulacjach (kohortach demograficznych). 2. Badania zbliżone do dynamicznych 1. porównanie spisów powszechnych z dziesiątek lat pokazujące przesunięcia w składzie ludności. Nie było żadnego studenta.Badacze mogą korzystać z logicznego wnioskowania za każdym razem gdy jasny jest chronologiczny porządek zmiennych. który brał LSD a nie próbował wcześniej marihuany. np. Najczęściej kohorta to grupa wiekowa . Konceptualizacja Należy zdefiniować wszystkie pojęcia. że ludzi często zawodzi pamięć a niektórzy po prostu kłamią. Porównanie 3 typów badań dynamicznych Porównane zostały w odniesieniu do tej samej zmiennej. w badaniach studentów logiczne było to. które są za i przeciwko aborcji. JAK ZAPLANOWAĆ PROJEKT BADAWCZY (tabelka procesu badawczego) Plan badawczy na podstawie problemu kwestii aborcji Na początku należy się czegoś dowiedzieć na temat tej kwestii.Proszenie ludzi o opowiedzenie zdarzeń z przeszłości . Niebezpieczeństwem tej metody jest to.

np. ale musi być dokładnie określona : studenci dzienni. Operacjonalizacja Wybór technik pomiaru. W tym przypadku analiza mogła służyć zarówno celom opisowym jak i wyjaśnianiu Zastosowanie Wykorzystanie przeprowadzonych badań oraz wyciągniętych z nich wniosków TEMAT4: Dobór i rodzaje prób badawczych 1)Earl Babbie „Logika doboru próby” DOBÓR PRÓBY – proces wyboru obserwacji. dlatego.in. Populacja i dobór próby Należy zdecydować kogo lub co badać. Należy ustalić brzmienie pytań kwestionariuszowych. 1. zatrzymywanie ludzi na ulicy -brak kontroli nad reprezentatywnością próby -może być stosowany jedynie. DOBÓR PRÓBY OPARTY NA DOSTĘPNOŚCI BADANYCH: np. METODA KULI ŚNIEŻNEJ -gdy trudno jest odszukać członków jakiejś specyficznej populacji. • W 1936 Gallup przewidział zwycięstwo Roosevelta w wyborach prezydenckich dzięki użyciu próby kwotowej. W tym przypadku próba będzie się składać ze studentów. wieczorowi?? Obserwacja Należy przeprowadzić badanie wśród studentów Przetwarzanie danych Faza kodowania odpowiedzi i przenoszenia danych do komputera Analiza Interpretacja i wyciąganie wniosków. badacz chce zbadać cechy osób przez dane miejsce o określonych porach -należy zachować ostrożność przy uogólnianiu i uczulić odbiorców wyników na ryzyko związane z tą metodą -przydatna np. nielegalni imigranci 1 . Krótka historia doboru próby: • Dobór próby rozwijał się równolegle z badaniami zachowań i preferencjo politycznych. że jego próba nie była reprezentatywna.Wybór metody badawczej Najlepszą metoda w tym. bezdomni. by sprawdzić szerokie zastosowanie pytań) -do badania przypadków odbiegających od normy 3. wypadku byłby sondaż: przeprowadzenie wywiadu ze studentami lub wypełnienie przez nich kwestionariusza. zaoczni. w 1948 źle przewidział wyniki m. w pilotażu kwestionariusza 2. procedura wyboru jednostek obserwacji. DOBÓR CELOWY/ARBITRALNY -dobór na podstawie własnej wiedzy o badanej populacji oraz celach badania -przydatny do pilotażu ( dobrać jak najróżniejszych respondentów. Dwa typy doboru próby: nieprobalistyczny. gdy np. Należy dobrać próbę osób do badania.

Teoria i logika doboru losowego: . DOBÓR KWOTOWY -uwzględnia kwestię reprezentatywności -wychodzi się od macierzy lub tabeli opisującej istotne dla badania cechy populacji /rozkład płci. w przeciwnym razie opinie i obserwacje informatorów mogłyby wprowadzać w błąd -marginalna ( zarówno b. gdy wybrane osoby nie są typowe czy reprezentatywne dla szerszej populacji. gdy ankieter szuka osób o żądanych cechach  Załamana zostaje zasada reprezentatywności. a następnie prosi te osoby o dostarczenie informacji potrzebnych do odszukania innych członków tej populacji. jaki procent ludności kraju stanowią ludzie o określonych cechach. wysoka) pozycja informatorów nie tylko może zafałszować obraz rzeczywistości. wieku. dla każdej komórki macierzy należy określić odpowiednie przedziały procentowe. badania nieformalnych układów grupowych -zazwyczaj dobiera się informatorów typowych dla badanych grup. 1 . gdy zostaną w ten sposób przeważone wszystkie elementy próby. . niska jak i b. WYBÓR INFORMATORÓW -jest to współpraca z niektórymi członkami grupy -informator jest członkiem grupy.„Obciążenie próby” oznacza stan. więc wykorzystuje się ja do celów eksploracyjnych Dobór probalistyczny(?): 4. może powstać na skutek skłonności badacza. potem wszystkim osobom w danej komórce przypisuje się wagę odpowiednią do ich udziału w danej populacji. np. które pozwalają uniknąć obciążeń próby.Aby próba jednostek z danej populacji mogła być podstawą dobrego opisu całej populacji musi ona mieć zasadniczo taką samą zmienność jak populacja. których da się odszukać. który dobiera respondentów wg własnych preferencji.-badacz zbiera dane o kilku członkach danej populacji. całość danych powinna dać sensowną reprezentację całej populacji -problemy:  Operat losowania (udziały procentowe reprezentowane przez poszczególne komórki tabeli) musi być dokładny i aktualny  Odchylenia od reprezentatywności mogą wynikać z doboru elementów próby w ramach danej komórki tabeli-nawet jeśli udział procentowy w całej populacji został poprawnie oszacowany (!)  Dobór tak naprawdę jest przypadkowy. z której zostały dobrane. Może być świadome lub nie. na szczęście istnieją techniki. następnie zebrać dane od osób mających wszystkie cechy określone w danej komórce tabeli. których akurat znają -reprezentatywność jest wątpliwa. nie każda osoba ma równe szanse dostania się do próby. odbywa się w trakcie badania. znajomi ankietera mają większe szanse.  Należy ostrożnie traktować próbę kwotową gdy celem badania jest opis statystyczny 5. dochodu…/→ dla pobrania ogólnokrajowej próby kwotowej badaczowi może być potrzebna wiedza o tym. który może się wypowiadać bezpośrednio o grupie -np. ale także ograniczać dostęp do różnych sektorów społeczności Nieprobalistyczny dobór ma zastosowanie głównie w badaniach jakościowych.

1 . Kluczem do tego procesu jest losowanie. np. prawd. które są związane z głównymi celami badania. niezależnie od innych zdarzeń w procesie selekcji. jeśli zagregowane cechy tej próby ściśle odzwierciedlają te same zagregowane cechy populacji. ELEMENT jest tą jednostką. POPULACJA to określony teoretycznie zbór elementów badania. jeśli wszyscy członkowie tej populacji mają takie same szanse. Badacze społeczni posługują się tabelami liczb losowych lub programami komputerowymi. prawd. bł. ze zostaną wybrani do próby. Błąd standardowy jest odwrotną funkcją wielkości próby. są z reguły b. zmniejsza się o połowę. dostarcza nam pewnych ważnych reguł dotyczących rozkładu z prób: 1) jeśli z jakiejś populacji pobierze się wiele niezależnych prób. od parametru populacji w górę a kolejne 34% w dół. rach.gdy wielkość próby rośnie. Q=1-P. ( często jest to odchylenie standardowe rozkładu z prób →około 34% estymatorów mieści się w odległości 1 bł. n to liczba przypadków w każdej próbie. lecz tylko jedną. prawd. te szacunki będą dokładnie odwzorowywać faktyczne parametry w populacji. aby opis tych elementów trafnie oddawał obraz całej populacji. gdyż są wolne od obciążeń. W rzeczywistości nie znamy wartości parametru. z jakim prawd. z której jest losowana. rozkład z próby i szacowanie błędu z próby: Rachunek prawdopodobieństwa dostarcza podstaw do szacowania parametrów w populacji. błąd standardowy maleje. gdy wielkość próby rośnie czterokrotnie /pierwiastek kwadratowy/. ani nie dobieramy wielu prób. Dobór losowy ma dwie podstawowe zalety: 1) choć nigdy nie są doskonale reprezentatywne. natomiast s to błąd standardowy. z której została dobrana. P=1-Q. prawd. . Dzieję się to dzięki rozkładowi prób. Parametr to syntetyczny opis jakiejś zmiennej w populacji. daje podstawę do konkluzji na temat typowych sytuacji w badaniach społ. prawd. Rach. reprezentatywne niż inne rodzaje prób. o której zbiera się informacje i która dostarcza podstaw do analiz /ludzie lub pewne typy ludzi. średni dochód wszystkich rodzin w mieście. co więcej. statystyki z tych prób będą rozproszone wokół rzeczywistego parametru populacji w pewien znany sposób. stowarzyszenia/. kluby. określa. mówi o rozkładach estymatorów uzyskanych z wielkiej liczby takich prób. rodziny. st. gdzie P i Q to parametry populacji w rozkładzie dwuwartościowym.Uznajemy próbę za reprezentatywną dla populacji.Losowanie: ostatecznym celem doboru próby jest wybranie z populacji takiego zestawu elementów. na ile blisko statystyki /czyli syntetyczne opisy zmiennych w próbie/ z prób są skupione wokół prawdziwej wartości → czyli pozwala oszacować błąd z próby (losowy) – poziom błędu oczekiwany dla danego rodzaju próby: s=√[(P•Q)/n]. Jednostka losowania to ten element lub zbiór elementów. ale właśnie rach. Reprezentatywność ogranicza się do tych cech.) Błąd standardowy jest wartością informacyjną. które zapewniają losowy dobór jednostek do próby. Podstawowa zasada doboru losowego: próba jest reprezentatywna dla populacji. Rach. na ile blisko estymatory z prób będą rozrzucone wokół parametru populacji. 2) rachunek prawdopodobieństwa pozwala nam oszacować reprezentatywność próby losowej. który jest brany do wylosowania na jakimś etapie procesu doboru próby. Pojedyncza próba wylosowana z populacji może dać estymator parametru w populacji. rozkład wieku ludności miasta. a każdy przyrost wielkości próby poprawia rozkład szacunków średniej. . st. BADANA POPULACJA to ten zbiór elementów. z której zostały one pobrane. dostarcza nam wzoru dla oszacowania..Rachunek prawdopodobieństwa. z którego próba jest faktycznie dobierana. pozwala na szacowanie parametrów w populacji oraz na osąd. W losowaniu każdy element może zostać wybrany z takim samym prawdopodobieństwem. 2) rach.

W pewnych sytuacjach dobór systematyczny. DOBÓR SYSTEMATYCZNY: Konieczna jest lista elementów. niż prosty. np. z której losuje się próbę. 2) pogrupowanie populacji jak poprzednio. ma to miejsce wtedy. które między sobą są heterogeniczne (warstwowanie). 3. Do próby losowany jest co n-ty element z listy. Najpierw należy uporządkować populację wg ważnych dla nas cech w homogeniczne podzbiory. Populacje i operaty losowania: OPERAT LOSOWANIA to lista lub quasi-lista elementów. Elementy populacji są już często 1 . trudne. że statystyki te mieszczą się w określonym przedziale od parametru. DOBÓR PRÓBY WIEOLOSTOPNIOWY GRUPOWY Próba grupowa może być stosowana gdy sporządzenie wyczerpującej listy elementów wchodzącej w skład populacji jest niemożliwe lub b. a następnie połączenie tych grup w jedną listę i zastosowanie np. przy czym pierwszy element jest wylosowany → tak powstaje próba systematyczna z losowym punktem startowym. musi być zbieżny z populacją. którą chcemy badać. jaka odpowiada takiemu samemu jej udziałowi procentowemu w pożądanej przez nas wielkości próby. lista studentów ułożona wg roku studiów. Wszelkie twierdzenia dotyczące trafności wyników muszą informować zarówno o poziomie ufności jak i o przedziale ufności. że 68% wyimaginowanej wielkości prób dałoby estymatory lezące w granicach jednego błędu st.Poziomy i przedziały ufności: Rach. 2. prawd. że jakiś cykliczny wzór się powtarza zgodnie z interwałem losowania. DOBÓR WARSTWOWY Jest metodą pozwalającą na zwiększenie reprezentatywności poprzez obniżenie możliwego błędu z próby. Zatem dowolna próba losowa ma 68% szansę znalezienia się w granicach tego przedziału. jest trafniejszy. określa. następnie korzystając z tablic liczb losowych wybiera elementy do próby. 4. proporcja losowania to stosunek liczby elementów wylosowany do liczebności całej populacji. Rzadko stosuję się tę metodę w praktyce. należy określić zakres braków i wyrównanie ich. Dokładność naszych statystyk z prób wyrażamy w kategoriach poziomu ufności co do tego. Operaty losowania nie zawsze zawierają naprawdę wszystkie elementy. Wyniki badań na próbie można uznać za reprezentatywne tylko w odniesieniu do zbioru elementów tworzących operat losowania. Dwie metody tego doboru: 1) sortuje się elementy populacji na grupy wyodrębnione ze względu na zastosowane zmienne stratyfikacyjne. na podstawie udziału procentowego danej grupy w populacji stosuje się dobór losowy-prosty lub syst. a potem wylosować odpowiednią liczbę elementów każdego z nich. jeśli układ elementów jest ułożona tak. PROSTY DOBÓR LOSOWY: Badacz numeruje wszystkie elementy listy. doboru syst. Schematy losowania: 1.. gdy występuje ukryty układ warstwowy listy. Interwał losowania to standardowa odległość między elementami dobieranymi do próby. Istnieje ryzyko obciążeń próby.takiej ilości elementów z tej grupy.

tzn. ze mają one wszystkie taką samą wagę=1→próba samoważąca się. Ograniczenia obserwacji: • Obserwator powinien być w naturalnym środowisku badanych. c) Dobór nieproporcjonalny i ważenie :Jeśli próba jest proporcjonalna. 3. dobór probalistyczny pozwala na uniknięcie obciążeń próby oraz oszacowanie błędu. • Brak intersubiektywnej sprawdzalności.obserwacja uczestnicząca 1. gdy szczególnie interesuje nas jakaś subpopulacja ( badanie nad molestowaniem seksualnym w pracy wśród czytelników pisma. Zalety obserwacji po renesansie metod jakościowych: • Bezpośredni i trwały kontakt z badanym. → straty w dokładności próby.pogrupowane w subpopulacje. właściwe jest zastosowanie proporcjonalnego doboru-każda grupa ma szansę znalezienia się w próbie proporcjonalna do swej wielkości. Ogólnie. potem zastosować losowanie proste lub systematyczne. Następnie robi się spis elementów tych wybranych pierwotnie jednostek losowania i dzieli się je na warstwy. Obserwacje stosuje się przede wszystkim na etapie wstępnego zwiadu badawczego. b) Dobór proporcjonalny: zawsze gdy losowane grupy znacznie różnią się wielkością. We właściwej części badania stosuje się twardsze techniki. 1) początkowa próba grup reprezentuje populację tych grup z uwzględnieniem zakresu błędu z próby. Jednak czasem właściwe jest nadanie niektórym przypadkom większych wag niż innym – ważenie. TEMAT5:OBSERWACJA Grażyna Woroniecka.Obiekty badania tworzy się dla potrzeb progr. tzn. 2. Jednak taki dobór cechuje się podwójnym błędem z próby. Rodzaje tego doboru: a) Warstwowanie w wielostopniowej próbie grupowej: należy pogrupować pierwotne jednostki losowania wg odpowiednich zmiennych stratyfikacyjnych. 2) próba elementów pobranych w ramach danej grupy reprezentuje wszystkie elementy w tej grupie tylko w tym zakresie. 1 . jaki jest możliwy po uwzględnieniu błędu z próby. Błąd z próby będzie zredukowany w takim zakresie.różnice w opisach przedmiotu badania przez różnych badaczy. • Brak ujednoliconych kategorii opisu( interpretacja danych nie przebiega wdł. np. w jakim grupy są podzielone na homogeniczne warstwy. listy subpopulacji albo istnieją albo można je łatwo stworzyć.modelu teoretycznego danej klasy zjawiska). Potem losuje się próbę tych jednostek. że każdy element ma taką samą szanse na znalezienie się w próbie. których większość stanowią mężczyźni-wtedy większą wagę nadajemy kobietom. bo one są częściej molestowane). Potem losuje się z owych list wtórne jednostki losowania./ → Sporządza się listę pierwotnych jednostek losowania i niekiedy dzieli się je na warstwy przed losowaniem. Badawczych. • Być z badanymi w bliskich i trwałych stosunkach. • Współuczestniczy w ich życiu w pewnym zakresie. wierni wszystkich kościołów USA. /Np.

sześcianu w którym przecinają się 2 wymiary: a) Pozytywny(przyjazny) – negatywny( nieprzyjazny) b) Ofensywny( instrumentalnie kontrolowany) – defensywny( emocjonalnie ekspresyjny) c) Zwierzchni( dominujący) – podporządkowany( podległy) • Symlog jest obserwacją systematyczną. brak uprzywilejowania w konstrukcji całego badania. grupa pracuje nad nim.STRATEGIE PARTYCYPACJI A OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA 4. do społeczeństwa. SYMLOG Narzędzie stworzone przy wykorzystaniu tez psych analitycznej. • Gotowość do współpracy w grupie • Stadium 1: Komunikowanie się i planowanie. potem kiedy badanie są informowani obserwacji. • Wprowadza się kilku obserwatorów.badani siedzą w pomieszczeniu przy stole. • Symlog dąży do połączenia ujęcia rozumiejącego z zapisem statystycznymPomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. Rola obserwatora: w 1 fazie jest niezależny – znajduje się w osobnym pomieszczeniu. Obiektywny rezultat osiąga się przez uśrednienie subiektywnych spostrzeżeń uczestników interakcji w grupie. 1 .„czas.BALES. Czas trwania.. MODEL BADAŃ PRZEZ WSPÓLNE DOŚWIADCZANIE • Rola obserwatora: równoprawny uczestnik obserwowanych wydarzeń./ kto wobec kogo działa/ porozumienie( act/ non)/ kierunek działania/ opis działania/ akceptacja/ brak akceptacji. teorii dystansu L. teorii pola Kurta Lewina.do kilku godzin. • Faza 1: obserwacja bez uczestnictwa w interakcjach w grupie. które przyporządkowuje się jednej z 5 częstotliwości. • 5. agregacja spostrzeżeń. rola obserwatora staje się nadrzedna i ingeruje się w interakcje w grupie. do grupy . Bales stawia obserwatorów w polu interakcji na równi z innymi członkami grupy.służą do zbudowania „Trójwymiarowej przestrzeni Symlog”. • Założenie pełnej jawności badania. Festingera. wyobrażenie o tym do kogo odnosi się ta interakcja( do siebie. Warunki są zbliżone do laboratoryjnych.i Karty zapisy interakcji”. Każdy obserwator jest częścią globalnego pola działań grupy. Jest to uciążliwe i stanowi ograniczenie tej techniki. • Faza 2: obserwator udostępnia zapis grupie w formie komunikatu. Zawiera 26 cech działań. sesje powtarzane. Ten zakodowany zapis służy do wypełnienia Karty zapisy interakcji”.określenie pyt badawczych i celów. Notatki na standaryzowanych formularzach.do innego.) • Pomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog.

Stadium 6.odniesienie do wiedzy teoretycznej. • Metoda ta wymaga oddzielenia funkcji badacza: agitatora i sekretarza( później koryguje się nazewnictwo na interpretatora i analityka. Cechy charakterystyczne: a) otwartość. by potrafił zintegrować osobistą wiedzę z teoretyczną. kierunki ideologii i myślenia artystycznego. INTERWENCJA SOCJOLOGICZNA • Metoda związana z aparatura pojęciową i orientacją poznawczą A. Badacz staje się liderem grupy. Wtedy „zostawiamy” pierwotną wersję jezykową.) • Daleko posunięta ingerencja jest możliwa gdy: a) Przewaga kompetencji poznawczej socjologów 1 . Decydujący głos o wersji ostatecznej opisu należy do badanych. potrafił zawieszać zdobytą wcześniej wiedzę na rzecz osobistego doświadczenia a w następnej fazie. Przewidziane gratyfikacje niepieniężne. celu i porządku i wyników badania ma charakter wymiany m-dzy badaczem i badanymi w interakcjach poziomych.zbieranie danych Stadium 3: refleksja. • W jednej grupie jest 2-óch badaczy. Badacz musi się pilnować aby oddzielając kolejne fazy badania. jest on po stronie socjologii. Jeden solidaryzuje się z poglądami grupy.połączeni treści doświadczenia i wiedzy o przedmiocie badań. ocena postępu w badaniach i adekwatności metod. więc należałoby przetłumaczyć ten język na język socjologii aby badanie zyskało rzetelność. Touraine’a. Jego obecność jest wyraźna. Stadium 5: integrowanie. „gęstość” opisu(minimalne zubożenie sensu zjawisk) b) Badacz narzuca grupie siebie w roli badacza.jawna.• • • • • • • • Stadium 2: działanie i doświadczanie. • Procedura badawcza. a drugi w opozycji. Ponieważ negocjacje z badanymi odbywają się poza terminologią socjologiczną. ruchów społ. c) Badacz nie udaje że jest „przeźroczysty”.badacz wycofuje się z doświadczenia i analizuje materiał tylko na podst tego materiału i własnych doświadczeń.rozluźnienie rygorów dyskursu naukowego. Znajduje się on w stos podrzędnym wobec grupy która musi wprowadzić go w krąg własnych znaczeń.dużo cykli badawczych. • Badacze wytwarzają wiedze socjologiczną w trybie interpretacji negocjowanej. rozpoczyna cykl pracy z grupą.: bad. Język. Zastosowanie: badanie elementów rzeczyw społ o znacznej dynamice złożoności nawarstwiających się zdarzeń np. Jednak czasem nie można przeprowadzić tego procesu z powodu radykalnej odmienności racjonalności uzgadnianych w opisie. 6. zakresu. „wtapia się” on w badaną rzeczywistość i zawiesza posiadaną wiedzę o problemie. kompensujące obciążenia np. Stadium 4: ocena. Perspektywa badacza stanowi płaszczyznę mediacji między grupą działaczy danego ruchu społecznego a ruchem społ do którego odnoszą się działania grupy. długi czas badania. Ustalanie treści. wymaga zgody uczestników na udział w bad. metarefleksja na temat całego cyklu.

badania samorządu. Rola ta jest określona przez oczekiwania normatywne danego typu problemu. Są one pomocne w formułowaniu hipotez na temat struktury i dynamiki przekonań np.występują w swoich rolach zawodowych. Wtedy można odsłonić wachlarz działań przystosowawczych stosowanych w praktyce samorządowej. Wady: a) Niemożność kontrolowania czasu obserwacji b) Problem musi pojawić się w polu zainteresowań badanych. iż dyrektor wykorzystywał osobiste wpływy w celu zmiany stanu prawnego( niewygodnej 1 • • . Wyodrębniono w toku obserwacji 4 praktyki które odsłoniły fakt.BADACZ JAKO STRONA NEGOCJACJI. f) Rozluźnienie rygorów dokumentacji obserwacji( nieokreślony czas. • Obserwacja szczególnie skuteczna w badaniach nad strukturą komunikacyjną( samorząd) • Założenia i postulaty: a) Regulacje formalne konstruujące grupę składają się na typ idealny.b) Rola badacza jako nosiciela tożsamych cech kulturowych z badanymisą w tej samej społ-kult rzeczywistosci. musi się pojawić spontanicznie. (badacz wykrywa odchylenia od typu idealnego) b) Badanie ujawnia alternatywne wobec formalnych kanały komunikacyjne.strony. c) Celowy. c) Treściowy „problem” stanowi rodzaj sondy( obserwacja sposobów jego artykulacji i rozwiązań) d) Rola badacza jako uczestnika zainteresowanego rozwiązaniem problemu. lecz przede wszystkim jako uzupełnienie metod o wyższej kontroli badań Przykład badania: obserwacja wspólnoty mieszkaniowej. uzasadnia podejmowane działania w opinii badanych i uniemożliwia przerwanie obserwacji przez badanych. budowane przez uczestników. gdzie badacz wystąpił w roli członka zarządu wspólnoty. zbiór protokołów. sytuacja badania nie ingeruje w te role. Problem. Zorganizowanie dyskusji wokół osi konfliktu ujawnia procedurę konstruowania argumentacji racjonalizujacej Wyniki interwencji mogą pomóc w odpowiedzi na pytanie: jak doszło do powstania konkretnego konstruktu ideologicznego. c) Rola obserwatora.sonda to problem zlecenia przez zarząd administrowania budynkiem za wynagrodzenie.sondy. pism interwencyjnych) • Zalety: a) Obserwacja naturalnej struktury w działaniu . e) Rola badanych. c) Problem musi być istotny dla działania organizacji samorządowej. 7. materiałów prasowych. badacz nie może narzucić problemu. zadaniowy charakter grupy stworzonej na potrzeby interwencji • • Zalety interwencji: umożliwia obserwacje treści światopoglądowych w warunkach presji różnych opinii.-prezentuje praktyczne środki w rozwiązywaniu problemów b) Zaciemnieniu strategii działan grupowych zapobiega wybór ogólnego problemu. d) Technika stosowana do studiów przypadku.

Mayntz. 1. • Badacz musi rozumieć język w danym syst społ-kult.technika ta jako rodzaj wiwisekcji na działającym obiekcie. • Obserwacja wymaga rozumienia lub trafnej interpretacji subiektywnego sensu oraz społecznego znaczenia określonego działania.• ustawy.Metody obserwacji • Obserwacja dotyczy konkretnych zachowań działań i interakcji symbolicznych w sytuacjach społecznych. • Obserwacja musi opierać się na ogólnym modelu zachowania społecznego. bez względu czy te sytuacje zostały stworzone umyślnie dla celów eksperymentu. • Konieczne jest zdystansowanie badacza od przyswojonego sensu i przyjęcie rozumowania grupy. • 3 rodzaje zamierzeń badawczych metody obserwacji: a) Cel. Taka ”prowokacja socjologiczna” nie stanowi wykroczenia przeciw dobrym obyczajom.wyłącznie opis zachowań b) Analiza zależności empirycznych m-dzy zachowaniami a sytuacją. ale też teoretyczne wyjaśnienie przez ukazanie przesłanek i ich obiektywnych następstw. co sprawia wrażenie technicznych kompetencji. które ma określony sens subiektywny. pozbawiającej go monopolu na zarządzanie nieruchomościami i konieczność sprawozdania finansowego na zebraniach wspólnoty mieszkaniowej. obejmujacym wymiary i determinanty tego zachowania. by stały się one kategoriami porządkującymi obserwację. Jednak samorządy sprawujace władzę. tworza bariery. Badacz świadomie wywołuje konflikt posługując się prowokacją. Obserwacja systematyczna a niesystematyczna 1 . c) Nie tylko opis zachowań. • Przedmiotem obserwacji jest zachowanie. W ten sposób chronią się przed kwestionowaniem ich statusu i kompetencji. • Błędem jest przypisywanie danym z obserwacji znaczenia zgodnego w własnymi doświadczeniami obserwatora. Z kolei rola badacza jako uczestnika i jako obserwatora jest konfliktowa. a zarazem obiektywne znaczenie społeczne. odgradzaja się.) Wątpliwości natury etycznej. czy powstały spontanicznie.

1)teoria działania w grupie to następstwo akcji i reakcji związanych z rozwiązywaniem 4 problemów funkcjonalnych systemu: Konieczność dostosowania do syt zewnętrznej Potrzeba kontroli instrumentalnej lub dostosowanie się do wymogów związanych z wykonywaniem zadań Uwzględnienie potrzeb członków systemu Integracja członków systemu 2 .Systematyczna -dokładnie zdefiniowana sytuacja społec -gdy kategorie są uporządkowane.zoperacjonalizowane zmienne w postaci wskaźników obserwowalnych .SYMLOG str.określone sekwencje zachowań -na podstawie rozwiniętej teorii -podporządkowana kategoriom określającym każdy przedmiot obserwacji( inne nie są brane pod uwagę) .przykład-analiza interakcji Balesa(patrz.ustalenie jednostki obserwacji -warunki początkowe są kontrolowane .

-wymóg minimalnej systematyzacji: Ustalić związek między zachowaniem a sytuacją. 2 .powtórzenie badania jest raczej niemożliwe i dlatego rzetelność danych jest trudna do określenia. . mało wybiórczy uwzględnia wszystkie dziejące się zachowania .Obalenie tezy o dezorganizacji slumsów w miastach USA.gdy mało usystematyzowane kategorie obserwacji. kontekstem sytuacyjnym systemu społ. nieokreślone sytuacje -charakter otwarty. Określic strukturę pozycji społecznych Ocena sytuacji + intencje osoby działającej motywuje jej zachowanie. Celem było rozeznanie. Każda sekwencja zachowań ma obiektywne następstwa dla jednostek i syst społ-kult. Okr warunków wywołujących zawsze określone działania.Niesystematyczna .kult. 2.mało selektywna. -to badanie ma służyć uwiarygodnieniu określonych tez i dostarczeniu argumentów na poparcie ogólnych założeń teoretycznych -obserwacja niesystematyczna to badanie eksploracyjne na nowych obszarach socjologii. niebezpieczeństwo uzyskania informacji przypadkowych -przykład-badanie Whyte’a ”Street corner society”. Obserwacja nieuczestnicząca a uczestnicząca.

rozdz. obserwacji. Niekontrolowana obserwacja uczestnicząca. robi notatki na bieżąco (zaleta) • Poznanie systemu ról • W naturalnych warunkach jest • Zastosowanie: poznanie zdany na wewnętrzną dynamikę społeczności o której wiedza wydarzeń. uczestnicząca i nieuczestnicząca A.) • Przybrana rola ma umożliwić uzyskanie odp na co najmniej część pytań • Rola ma umożliwic optymalne zdobywanie informacji • Rola nie może wymagac zbytniego nakładu czsu i pracy • Zachowanie dystansu wobec roli Malikowski. procesach • Sytuacje laboratoryjne oraz • Bierze na siebie 1 lub kilka ról z wszystkie „ogólno dostępne” badanego syst społ-kult • Nie wymaga systematycznego • Wgląd w naturalne zachowanie planu obserwacji ludzi w specyficznych sytuacjach i zrozumienie ich subiektywnego • Ułatwia standaryzacje sytuacji sensu społecznych i rejestracje wyników bo badacz nie bierze udziału w • Świadoma refleksja własnego obserwowanych procesach i ma doświadczenia jako nosiciela danej dużo czasu na notatki roli i wiedza o komplementarności swego zachowania względem • Badacz koncentruje się tylko na zachowania innych.Nieuczestnicząca Uczestnicząca • Obserwator rejestruje procesy „z • Bezpośredni udział obserwatora w zewnątrz”. empiryczna jest niewielka • Tego typu obserwacja w • Przybranie roli może być sytuacjach naturalnych jest sposobem na poznanie możliwa gdy obecność obserwatora interesujących sytuacji. Wtedy rola nie zmieni toku wydarzeń( wadaspołeczna służy obserwatorowi za jego obecność może powodować przebranie. włóczęgów. Nels Anderson badając trampów. 2 . Niezgoda. • Stosuje się gdy badacz może wejść w rolę członka grupy( np.5 3. ze zmiana zachowania jest mało prawdopodobna. • Członkostwo może być pełne( wykonywanie tych samych czynności co członkowie grupy przez cały czas obserwacji) lub też częściowe(uczestniczenie tylko w pewnych zachowaniach) • nieświadomość grupy o celach badacza sprawia. kamuflaż watpliwą trafność wyników. nie bierze udziału w syt. nie ma na nie wpływu.). Obserwacja niesystematyczna( niekontrolowana).

wyznanie. Przebywanie w pewnym kręgu ogranicza orientacje co do zachowania jednostek spoza kręgu. dochód itd. ponieważ nie istnieje rola społeczna :”stała obecność przy działaniach grupy bez uczestnictwa w tej działalności. Problem kontroli obserwacji uczestniczącej i nieuczestniczącejniepowtarzalność doświadczenia. • Analiza notatek i podciągniecie pod odpowiednie kategorie. Ewentualne poprawienie błędów. • Nie wolno zakładać.uczestniczącą” • Dlatego obserwator nie musi przyjmować całej roli. • We wczesnej fazie pracy w terenie należy notować szczegóły.• • • • Członkostwo pozwala na dostep do źródeł informacji. niemożność uchwycenia tych samych faktów B. • Zapisywanie obserwacji i interpretacji tych obserwacji. żyli jako członkowie rodzin. Należy zapisywać wszystkie zaobserwowane zdarzenia. płeć. na ile jest się ich uczestnikiem. które są nieosiagalne poprzez zwykłe przyglądanie się z zewnatrz. • Role przyjmowane przez badacza: a) Ktoś obcy-członkowie grupy mogą swobodniej mówić o kłopotach i delikatnych sprawach b) Słuchacz c) Uczeń d) Uczestnik. na tyle. zawód. uczestniczyli w działaniach . w formie dziennika. Zaangażowanie emocjonalne sprawia. zamyka przed nim wiele źródeł informacji. że obserwator traci obiektywizm. Przykład: badania La Playa nad rodzina robotniczą oraz Lyndów( Middletown). liczebność grupy. ale brac udział w wiekszości działań grupy.” • Obserwacja nieuczestnicząca jest zwykle ”quasi.) 2 . • Podstawowy dokument. hipotezy i plan badań.Książka obserwacji terenowych. Niekontrolowana obserwacja nieuczestnicząca • Całkowicie nieuczestnicząca jest b. aby nie stały się oczywiste i mało zauważalne. • Analizowanie sprawozdań przez osoby „z zewnątrz” • Uzupełnienie przez formularze do zapisywania obserwacji (wiek. że jakieś zdarzenie jest tak szczególne że utkwi nam w pamięci i nie trzeba go zapisywać. Wady: ograniczenie zakresu możlliwości obserwacji zdarzeń. czasami przyjmując postawę obserwatora lub przeprowadzić wywiad. grach i zabawach lecz wiadomo było.przestaje być obcy. Konstrukcja obserwacji • Problem badawczy. Zajmowanie przez obserwatora okr szczebla w hierarchii władzy lub prestiżu. • Notowanie na bieżąco • Dzienne sprawozdanie musi być wyczerpujące. przy zastrzeżeniu ich oddzielnego zapisu i połączeniu potem za pomocą odsyłaczy. że ich celem jest zbieranie informacji. lub wpisywanie do odpowiednich rubryk obserwacji dotyczacych każdego problemu.trudna do przeprowadzenia.

4. Obserwacja systematyczna (kontrola nad obserwatorem i obserwowanym) • Należy rozważyć, czy a)sytuacja naturalna, czy sztuczna, b) czy badani wiedza że są obserwowani czy nie wiedza • Przeprowadzenie badania przez kilku obserwatorów, każdy notuje inny typ zachowań. • Wykorzystanie taśm magnetofonowych i notatek. • W sytuacji naturalnej, gdy badani wiedza, ze są obserwowani, najlepiej badać małą grupę, ponieważ skrepowanie sytuacja obserwacji znika po jakims czasie i badani zachowuja się normalnie. • Ograniczenie zniekształceń dzięki kontroli obserwatora za pomocą technik synchronizacji(obserwacja zespołowa, filmy, taśmy, plany wywiadów,kwestionariuszy, precyzyjna kategoryzacja umożliwiajaca szybkie klasyfikowanie i symbolizowanie zachowań.) • W sytuacji laboratoryjnej, obserwator i obserwowany są kontrolowani. Sytuacja jest sztuczna, lub się nią manipuluje, wprowadza bodźce. Standaryzacja jest jak największa. • „Rola obserwatora” to nie tylko możliwość wpływu na zachowanie jednostek/grupy, ale też możliwość wpłynięcia na ostateczne wyniki badań 5. Obserwacja uczestnicząca Warunki poznania naukowego: 1) Obiektywna: nieskażona postawami obserwatora, uwarunkowaniami intelektualnymi rozumienia i oceny przedmiotu obserwacji. Brak wpływu stanów emocjonalnych na wyniki obserwacji. 2) Ma ujmować fakty nie zniekształcone: Unikanie sytuacji gdy obecność badacza ingeruje w obserwowany przedmiot, który ulega przekształceniom. Obserwator jest zależny od zmian przez siebie prowokowanych, co fałszuje obserwację. 3) Wyczerpująca: dąży do ujęcia wybranych elementów określonej całości. Musi obejmować najdrobniejsze szczegóły ważne dla założenia naukowego. 4) Wnikliwa: równoczesne obserwowanie elemetów przypuszczalnie ze sobą związanych, ich kolejność i zmiany im towarzyszące. 5) Warunek maksymalnej rzetelności etycznej obserwatora: nie wolno mu dbać aby fakty potwierdzały słuszność jego poglądów. Dwa typy obserwacji uczestniczącej • „Obserwator- uczestnik”Badacz dąży do pozyskania zaufania członków grupy po to by nie prowokować swoją obecnościa zmian w naturalnym zachowaniu. Badacz jest najpierw obserwatorem potem jest uczestnikiem grupy. Obserwator- uczestnik.

2

• „Uczestnik – obserwator” Naturalny członek grupy przyjmuje na siebie dodatkową rolę badacza obserwatora. Najpierw jest uczestnikiem a potem obserwatorem w sposób utajony przed innymi członkami. • Zalety obserwacji uczestniczącej: a)Znika stosunek obcości do obserwatora b)Obserwator przez aktywne uczestnictwo w grupie może przyswoić sobie elementy właściwe członkom grupy. c) Traktowanie obserwatora jako „swojego” i jego udział w życiu osobistym badanych, ułatwia obserwację i uzupełnia dokumentację. d)Poszerzenie obszaru rzeczowego informacji poprzez czsowe przedłużenie obserwacji. • Wady obserwacji uczestniczącej: a) Gdy badacz jest wysoko w hierarchii grupy istnieje mozliwość manipulowania jej członkami. b) Zajmowane stanowisko utrudnia obserwację zachowań jednostek znajdujących się poza zasięgiem stanowiska obserwatora. c) To co dla obserwatora z zewnątrz może być manifestacją cech swoistych grupy, dla obserwatora- uczestnika staje się nieznaczącym zachowaniem. d) Niebezpieczeństwo przedstawiania faktów na korzyść grupy. e) Przeciwne opisywanie obserwowanych zdarzeń. f) Konformizm i korzystne przedstawienie grupy pod wpływem nacisków wewnętrznych. • Propozycje przeciwdziałań: a) Notowanie tylko faktów obserwowalnych a nie impresji, uogólnień. b) Szeroki stosowanie technicznych środków zapisu, kontrolujących obserwatora i obserwowanych. c) Konsultowanie materiału z ludźmi z zewnątrz. d) Organizowanie badań zespołowych o mieszanym składzie obserwatorów, ludzi z zewnątrz. TEMAT6: Analiza dokumentów wobec danych urzędowych 1)Sułek „Socjolog wobec danych urzędowych” I Natura , rodzaje i interpretacja źródeł urzędowych Określenie dane urzędowe jest nieprecyzyjne ponieważ nie tylko urzędy tworzą dane , bardziej precyzyjna jest nazwa „ dane instytucjonalne” . Jednak nazwa „dane urzędowe „ zakorzeniła się w języku. Socjolog nie wywołuje danych w terenie lub laboratorium lecz zastaje je w instytucjach , bibliotekach etc. Źródłem w którym dane urzędowe są zawarte , są dokumenty (materiały pisane). Swoistości nadaje im fakt , iż są one produktem działalności instytucji. Metodologiczne wymiary zróżnicowania danych urzędowych:

2

1.Część danych powstaje w instytucjach wyspecjalizowanych w ich zbiorach , dane te stanowią główny produkt i cel działalności tych instytucji. Poważna część danych powstaje w instytucjach o innych celach.Tam dane służą potrzebom instytucji , ale stanowią efekt uboczny ich działania. Różnienie to ma znaczenie dla jakości tych danych oraz dla ich dostępności 2.Dane urzędowe różnią się w wymiarze dynamiki. Jedne są wynikiem ciągłej rejestracji zdarzeń (np. samobójstwa). Inne stanowią zapis wydarzeń pojawiających się w określonym rytmie(np. liczebność w pielgrzymkach). Jeszcze inne są zapisem wydarzeń powtarzających się nieregularnie. Tworzy to problemy dopasowania momentów obserwacji ze względu na przebieg badanych procesów , porównywalności miar i wskaźników zjawisk rozciągniętych w czasie. Problemy te nie dotyczą zjawisk jednokrotnych. 3.Dane urzędowe dotyczą różnych poziomów analizy socjologicznej- indywidualnego i grupowego Badania dotyczące jednej jednostki badania badacz ma do czynienia w badaniach monograficznych , ale dane urzędowe dotyczą zwykle poziomu zbiorowości. Znaczenie tego rozróżnienia ukazuje się gdy formułuje się zależności pomiedzy zmiennymi z różnych poziomów i chce się wnioskować z jednej zależności od drugich. 4. Dane urzędowe to najczęściej dane obiektywne: -rejestrują zachowania(np. chodzenie do kościoła ) - łatwo rozpoznawalne atrybuty(np. wysokość , waga poborowego) - czasami dyspozycje ( czytanie , pisanie) - czasami stany świadomości ( np.. głosowanie) - stany psychiczne (np. karta chorób psychicznych) Na podstawie obiektywnych danych można wnioskować o subiektywnych stanach rzeczy. Dla tych w istocie celów się je analizuje , traktowane są jako podstawa do wnoskowania. Wnioskowanie z danych urzędowych o „obiektywnych” stanach rzeczy jest na ogół mniej zawodne. 5. Szczególnym rodzajem materiałów urzędowych są akty normatywne Zakreślają one normatywne ramy życia społecznego. Wiedza w nich zawarta nie może być ani prawdziwa ani fałszywa , natomiast normy te mogą być przestrzegane lub nie. Interpretacja danych urzędowych: Warstwy znaczące 1.Treści wypowiedziane explicite 2.Treści przemilczane 3.Forma wypowiedzi- jej elementy pozatreściowe

2

W socjologii na ogół wykorzystuje się tylko tę warstwę. 2 . w łączeniu wskaźników z indicatum a) wskaźnik – element szerszego syndromu np. Wyróżnia się 2 rodzaje wnioskowania a) z braku danych wnioskuje się o nie zajściu zjawiska lub małym natężeniu Wnioskowanie z milczenia źródeł łatwo prowadzić może do fałszywych wniosków albowiem zakłada . zależność wykształcenie rodziców a wzrost) Ad. Źródło problemów i hipotez Weber korzystając ze statystyk pisał „etyke protestancką” . Rzadsze są sytuacje w których z treści dokumentu dowiadujemy się o zjawiskach o których dokument nie mówi wprost. b) milczenie jako mniej lub bardziej świadome powstrzymywanie się od mówienia . Samo przemilczenie może być podstawą wnioskowania o zjawiskach za nie odpowiedzialnych. Opis procesów społecznych W badaniach procesów długofalowych są często materiałem jedynym.2 Podstawa wnioskowania o zjawiskach społecznych może być też milczenie źródeł.do gatunku papieru II Zastosowania danych urzędowych 1. co stanowi jego odniesienie przedmiotowe . tendencje do zawierania małżeństw mieszanych ( dane urzędowe) jako składowa szerszego procesu integracji międzygrupowej b) wskaźnik – nie jst elementem zjawiska NP.w którym informacje sformułowano . Same dane nie generują hipotez – te są produktem iluminacji . Ad. że źródła zawsze rejestrują zjawisko danego rodzaju. przemilczenie.Ad1. Interpretacja sprowadza się do odebrania tych informacji. o tym co mówi się wprost. Z treści wnioskuje się o tym . 3. dziełem twórczego umysłu 2. Obserwacja pośrednia Gdy zjawiska nie można obserwować bezpośrednio lub gdy obserwacja innymi sposobami jest bardzo trudna. POMIAR WZROSTU POBOROWEGO i zależności w stratyfikacji( badania antropologiczne . Pewne dane są starsze od samej socjologii. Czasami brak rejestracji świadczy o jego powszechności i zniechęceniu do rejestracji.3 Wszelkie aspekty dokumentu od języka . Możliwość i prawomocność takiego wnioskowania uzależnione jest od zdrowego rozsądku .

tradycji . Rzetelność danych urzędowych Źródeł nierzetelności szuka się w społecznym procesie ich tworzenia a) Rejestracja faktów z otoczenia instytucji odbywa się za pomocą metod jednak zawsze rejestruje je człowiek a dalej instytucja i jej funkcjonariusze b) Gdy dane urzędowe opisują działalność samej instytucji i jej wyniki . walki. Ograniczona porównywalność danych urzędowych a) Różnice w stosowanych definicjach i zasadach klasyfikacji b) W różnych okresach lub obszarach występują różnice w sprawności i rzetelności urzędowych rejestracji c) Szeroko rozumiane zmiany w społeczeństwie ( zmiany w zachowaniach . Agregatowy charakter danych urzędowych 2 . Czasami dokumenty stają się elementem gry . 7. 6. Selektywny charakter danych urzędowych Dane urzędowe często opisują nie całą zbiorowość lecz tylko jej fragment. Sprawdzanie hipotez o zależnościach Na podstawie danych urzędowych ustala się zależności grupowe 5.Niedostępność danych urzędowych Instytucje i urzędy nieraz nie udostępniają pewnych danych 4. Nieznajomość istniejących źródeł urzędowych Nie zawsze wiadomo że istnieją jakieś dane urzędowe czy/lub jakaś instytucja zbiera takie dane. Ich przełożenie może okazać się uciążliwe.) 9.Urzędowych charakter kategoryzacji danych Dane nie są gromadzone dla celów naukowych i kategorie w których dane te ujmuje się nie muszą więc być zgodne z kategoriami w których sformułowano pytania i hipotezy. 5 Nieznajomość okoliczności zapisu W badaniach naukowych dane zbierane są wedle przyjętych metodycznych zasad . Opis normatywnych ram życia społecznego Analiza aktów prawnych i im pokrewnych pozwala opisać normatywne zasady życia społecznego III Ograniczenia i trudności w korzystaniu z danych urzędowych 1. Brak istotnych danych urzędowych 2. prawa etc. Przeciwdziałaniu takiemu zjawisku sprzyja jednolity system ewidencjonowania 3.4. pierwszorzędnym czynnikiem wpływającym na ich rzetelność staje się struktura instytucji. Pojawia się pytanie czy zbiór opisanych tam jednostek jest reprezentatywny dla szerszej zbiorowości. 8.ma to znaczenie dla interpretacji zebranego materiału. Kiedy wykorzystuje się istniejące materiały to okoliczności zapisu nie są znane i nie można ich uwzględniać w interpretacji tych danych.

Dobrze zawsze jest przeglądać statystyki powiązane z obszarem zainteresowań badacza.okoliczności . Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. co mówią i piszą ludzie dają świadectwo swoim dążeniom. Mayntz inni. Makrostrukturalne uwarunkowanie Im większa demokratyzacja tym większe zaufanie do instytucji i wieksza rzetelność podawanych informacji. postawom. ocenom sytuacji. przez potwierdzenie przez inne źródło Do analizy danych historycznych przydatne jest pojęcie rozumienia Wezera. samobójstwa Durkheima) Jednostki analizy Często w istniejących danych statystycznych jednostką analizy nie jest osoba ale grupa . czy pojęciowego w którym można umieścić oryginalne badania. swojej wiedzy oraz milcząco przyjmowanym założeniom otaczającego świata → analiza materiału językowego pozwala więc na wyciąganie wniosków dotyczących indywidualnych oraz społecznych zjawisk niejęzykowych 2 . co najmniej jako uzupełniające źródło danych.Dane urzędowe są zwykle dostępne w postaci zagregowanej(najczęściej na poziomie jednostek terytorialnych) . Istniejące dane statystyczne często mogą dostarczyć kontekstu historycznego . TEMAT7:ANALIZA TREŚCI R. Charakteryzuje się wówczas własnością tych jednostek – zależność ekologiczna . Tworzy to problem . Analiza historyczno. 2)Analiza istniejących danych statystycznych (Babbie) Metoda ta jest szczególnie istotna ze względu na to . Źródła historyczne wymagają potwierdzenia np. bo tworzone przez setki lat.porównawcza Śledzenie rozwoju form społecznych w czasie oraz międzykulturowe porównania procesów rozwojowych. Badacz musi być w stanie przyjąć rozumowanie . Źródłem takich danych są ogromne . Socjologowie najczęściej interesują się zależnościami między własnościami ludzi i zależnościami między tymi własnościami 10.192-211 ⇒→ Założenia i ogólna problematyka analizy treści: → w tym. Istniejące statystyki mogą być źródłem zasadniczych danych dla naukowych badań społecznych ( np. Warszawa 1985. poglądy i uczucia osób badanych by móc prawidłowo je interpretować. że istniejące statystyki powinny być zawsze brane pod uwagę . że wzorce zachowań na poziomie grupowym nie odzwierciedlają zawsze wzorców na poziomie indywidualnym. s. Do wielkiej ilości szczegółów dobrze jest przyjąć typy idealne.

które bierze pod uwagę formułując komunikat • poziom wiedzy. w jakich okolicznościach określone postawy. zainteresowań i uznawanych wartości przypuszczalne reakcje odbiorcy na komunikat cechy systemu społ – kult.→ aby owo intuicyjne rozumienie służyło celom analizy naukowej musi zostać: • wyeksplikowane • usystematyzoane • zobiektywizowane → Analiza treści to technika badawcza. w którym tekst powstał lub do którego jest adresowany → wnioski muszą znajdować oparcie w teorii. z którego należy wybrać materiał do analizy. Przyjmują określone formy językowe Metody analizy treści  Etapy analizy treści: 1) podbudowa teoretyczna → o wyborze tej techniki powinien decydować temat → najważniejsza przesłanka sensownego posłużenia się analizą jest: • SFORMUŁOWANIE HIPOTEZY • teoria dobór materiału tekstowego → jakie teksty stanowią zbiór generalny. gdy ogół tekstów jest zbyt duży do analizy całości DOBÓR PRÓBY – szczególne problemy: 3 . decydują pytania badawcze MATERIAŁ TEKSTOWY: powstały niezależnie →zbierać dane o przeszłości (postawach. intencje. która mówi. systemach wartości) →proces zmian (rozciągnięty w czasie) powstały specjalnie (do konkretnego badania) →badani tekstem muszą stanowić reprezentatywną próbą → posługiwanie się próba jest konieczne również w przypadku.. która w sposób zobiektywizowany i systematyczny ustala i opisuje cechy językowe a wnioskuje o niejęzykowych własnościach ludzi i agregatów społecznych. wartości itp. przekonaniach. • systematyczność to warunek trafności wyników • subiektywne i impresyjne interpretacje teksu są w sensie naukowym nierzetelne → przed przystąpieniem do analizy treści należy: dokonać analizy empiryczno – systematycznej (język zrozumieć) kontekst sytuacyjny → Wnioski niejęzykowe (zmienne): nadawca tekstu • intencje • system wartości • cechy osobowości założone przez nadawcę cechy odbiorców.

II – wybór nr. które w schemacie analitycznym występują oddzielnie → w końcu za pomocą metod statystycznych weryfikuje się istotność stwierdzonych różnic. weryfikacja hipotez: → porównanie tekstów z punktu widzenia ich ogólnej charakterystyki wymaga często sporządzenia indeksu uwzględniającego zbiorczo te różne wymiary treści. III – wybór artykułów na dany temat) → Następuje operacjonalizacja zmiennych zawartych w hipotezach – etapy: określenie jednostek tekstowych. I – wybór właściwych gazet.zbiór. z którego ma być wybrana może uniemożliwiać swobodne manipulowanie jednostkami zgodnie z zasadą doboru losowego dlatego wybiera się na ogół metodę doboru wielostopniowego (np. która nas będzie interesować Wymogi formalne schematu kategorii: podział na kategorie musie być dokonany wg jednolitej zasady klasyfikacji kategorie muszą spełniać warunek rozłączności podział na kategorie musi być wyczerpujący Gotowy schemat: → każda kategoria→generuje określoną klasę znaczeń związaną z określonym wymiarem treści: kategoria (def. co oznacza potwierdzenie bądź obalenie hipotez wyjściowych Trafność i rzetelność 3 . budowania indeksu. operacyjna)→klasa podobieństwa semantycznego → w toku klasyfikacji ostatecznie decyduje intuicyjne rozumienie języka przez osobę dokonującą analizy Obliczanie. które będą przedmiotem postępowania analitycznego opracowanie kategorii analitycznych jako podstawy klasyfikacji treści 3) Określenie jednostek analizy • słowa • części zdań • zdania • akapity } + kontekst • artykuły • książki • audycje radiowe → wybór zależy od tematu 4)Opracowanie kategorii analitycznych zmienne zawarte w hipotezach (wiążą konfiguracje językowe)→kategorie treściowe→konfiguracje językowe (stanowią wskaźniki tych zmiennych) → schemat kategorii analitycznych ma zawsze charakter wybiórczy – chodzi o odpowiedź na określone pytanie Budowa schematu kategorii – logiczne wymogi → zaczyna się od ustalenia wymiarów treści.

aby lepiej uwidocznić określenia wartościujące te obiekty postaw dla każdego obiektu postaw sporządza się osobną tabelę kodową i nanosi się na nią wszystkie przekształcone zdania zawierające dotyczące go określenia. x jest dobry zidentyfikowanie konstrukcji różnych syntaktycznie jako równoznacznych (znaczenia te same) oceny dokonane przez różne osoby kodujące muszą wykazywać wystarczający stopień zgodności znaczenie wyrażeń wartościujących nie może pozostawiać wątpliwości (kontekst) Etapy metody: najpierw wszystkie będące przedmiotem zainteresowania obiekty postaw zastąpione zostają semantycznie neutralnymi symbolami (literami). budowa) z nimi powiązanych określeń wartościujących np. gdy ta sama osoba dwukrotnie kodując ten sam tekst lub różne osoby kodują go niezależnie od siebie uzyskują te same wyniki Co wzmacnia rzetelność / ogranicza subiektywność? jednoczesne i precyzyjnie zdefiniowane kategorie wyraźne reguły zaliczania analizowanych jednostek do poszczególnych kategorii + przestrzeganie ustalonych reguł postępowania przez osoby kodujące → trafność analizy treści jest trudna do sprawdzenia w celu sprawdzenia trafności stosuje się: eksperyment grupy o znanych właściwościach trafność prognostyczną trafność teoretyczną Niektóre metody ilościowej analizy treści → z ilościową analizą treści mamy do czynienia wówczas. aby wykluczyć wpływ postaw osoby kodującej na proces analizy następnie wszystkie zdania zawierające neutralne symbole obiektów postaw przekłada się wg przyjętej formuły na zdania proste. Następnie w każdym z tych zdań ocenę obiektów postaw. stanowiącą jego przedmiot szacuje się ilościowo. A = 70% a wartość oczekiwana PAB 3 . gdy określamy częstotliwość występowania pewnych treści w analizowanych tekstach ANALIZA OKREŚLEŃ WARTOŚCIUJĄCYCH – METODA OGÓLNA: → założenia – 4 warunki wstępne: wskazanie wyrażeń określających obiekty postaw (rodzina.→ analiza treści jest rzetelna wówczas. demokracja) i syntaktycznie (forma. ANALIZA KONTYNGENCJI → służy do określenia szczególnej struktury asocjacji (skojarzenia) między różnymi pojęciami → do tekstów powstających spontanicznie → należy wyłapać wyrażenia występujące w skojarzeniu z częstotliwością wykraczającą poza prawdopodobieństwo losowe Etapy: wyodrębnienie materiału tekstowego (podzielenie na jednostki) mniej lub bardziej sztuczne stosownie do pytań badawczych ustalić kategorie analityczne sporządzenie macierzy danych. w której zaznacza się obecność lub nieobecność odnośnych wyrażeń w każdej jednostce tekstowej oblicza się względną częstotliwość kategorii w tekście np.

piosenki. obrazy przemówienia.=PA × PB częstotliwość względna a wartość oczekiwana: jeżeli częstotliwość względna kombinacji jest znacząco większa lub mniejsza niż wartość oczekiwana → jest to wskaźnik ujawniającej się struktury asocjacji poznawczych → ponieważ analiza kontyngencji nie uwzględnia powiązań syntaktycznych (składniowych) między jednostkami językowymi. strony www. lub złożone z nich zbiory 3 . czasopisma. prawa i konstytucje. nie wpływających na te zachowania. wiadomości na tablicach informacyjnych w Internecie. mierniki niereaktywne mogą być zarówno jakościowe jak i ilościowe.Babbie Badania społeczne w praktyce. z których się one składają. podobnie jak części. gazety. Badania niereaktywne s 341 – 353 Badania niereaktywne – metody badania zachowań społecznych. E. listy elektroniczne. listy. 3 metody badań niereaktywnych: analiza treści analiza istniejących danych statystycznych analizy historyczno porównawcze ANALIZA TREŚCI → jest badaniem zarejestrowanych ludzkich przekazów → do form przekazu odpowiednich do takiego badania należą książki. Rozdział 11. więc jednoczesne występowanie dwóch jednostek nie dostarcza żadnych informacji o rodzaju związków semantycznych między nimi. wiersze.

Tematy odpowiednie dla analizy treści: → analiza treści jest szczególnie dostosowana do badania przekazów i do udzielania odpowiedzi na klasyczne pytanie w badaniach przekazów: • kto mówi i co • do kogo • dlaczego • z kim i z jakim skutkiem → tematy mogą dotyczyć np. możemy także dobierać podpróby (próby z podkategorii) → potrzebny jest schemat doboru próby. ale dzieje się to kosztem rzetelności i ścisłości. a następnie do zastosowania tych reguł do innych 3 . zewnętrznej części przekazu) – jest analogiczne do używania standaryzowanego kwestionariusza → kodowanie treści ukrytych (głębokie znaczenie przekazu) – np. np. „co” jest komunikowane Dobór próby w analizie treści: • jednostki analizy → to jednostka analizy kształtuje zbieranie danych i ich analizę → często jednostka obserwacji różni się od jednostki analizy np. to one powinny decydować o doborze wskaźników. • treści jawne i ukryte → badacz posługujący się analizą treści ma możliwość wyboru między trafnością a rzetelnością. należy dążyć do wyprowadzenia z nich ogólnych reguł powiązanych z tymi obserwacjami. jeśli jednostką analizy są książki to powinniśmy dobrać próbę książek. a jednostka obserwacji pojedynczy jej członkowie →dobór próby w dużym stopniu zależy od tego. → kodowanie treści jawnych (widocznej. co jest jednostką analizy. który będzie zawierał wszystko. poglądów politycznych czy procesu historycznego → analiza treści jako sposób obserwacji wymaga przemyślanego posługiwania się tym. W tym zadaniu należy stosować zarówno metodę indukcyjna jak i dedukcyjną. charakteru narodowego. Metoda ta jest bardziej przydatna do wyodrębnienia głębokiego znaczenia przekazu. co jest potrzebne do obserwacji → przy projektowaniu próby potrzebne jest określenie populacji. zwłaszcza gdy więcej niż jedna osoba koduje powieść → najlepsze jest używanie obu tych metod • konceptualizacja i tworzenie kategorii kodowych → w przypadku wszystkich metod badawczych konceptualizacja i operacjonalizacja wymagają powiązania kwestii teoretycznych i obserwacji empirycznych. nie biorąc pod uwagę ich autorów. Gdy zaczyna się od określonych obserwacji empirycznych. jednostką analizy jest rodzina. ocena na ile dana powieść jest erotyczna :). operatu losowania • techniki doboru próby możemy wylosować próbę prostą lub systematyczną warstwową grupową Kodowanie w analizie treści: → istotą analizy treści jest kodowanie – to proces przekształcania surowych danych (zgodny z logiką konceptualizacji i operacjonalizacji) na dane w postaci standaryzowanej wg pewnych ram pojęciowych. Gdy testuje się założenia teoretyczne.

oznacza to . Metoda pojawia się w okresie. Malikowskiego i Niezgody) 1. które mogą dostarczyć ogólnej hipotezy 2) poszukiwanie danych o wszystkich. bo wychodzi poza opis. porządkowy. by znaleźć wzorce i związki między zmiennymi Mocne i słabe strony analizy treści: • zalety 1) oszczędność czasu i pieniędzy 2) bezpieczeństwo – łatwiej jest powtórzyć część badania niż w innych badaniach 3) dopuszcza badanie długotrwałych procesów 4) badacz rzadko ma jakikolwiek wpływ na przedmiot badań – dot. gdy badacze dążą do przekształcenia socjologii w naukę empiryczną. że końcowy produkt kodowania musi mieć charakter liczbowy sposób zapisywania musi czynić jasne rozróżnienia jednostek analizy i jednostek obserwacji w trakcie zliczania będzie ważne zarejestrowanie podstawy dokonywania obliczeń • analiza danych jakościowych → „testowanie przypadków negatywnych„ jako technika jakościowego testowania hipotez (Bruce Berg): 1) zgodnie z teorią ugruntowana rozpoczyna się od badania danych. które mogłyby podważyć hipotezę początkową 3) przejrzenie każdego przypadka. wszystkich mierników niereaktywnych • wady ograniczenie w zapisywaniu przekazów → problemy z trafnością mogą się pojawić. który podważa hipotezę i [(1) zrezygnować z tej hipotezy lub (2) przyjrzeć się jak można ja zmodyfikować ] → proces ten jest przykładem indukcji analitycznej – jest to indukcja. bo zaczyna się od obserwacji i jest analityczna. ilorazowy) → poziom pomiaru wynikający z przyjętej metody kodowania nie musi odzwierciedlać charakteru zmiennych • zliczanie i zachowywanie zapisów → ocena ilościowa danych wymusza dostosowanie operacji kodowania do przetwarzania danych. Ta tendencja występuje po raz pierwszy w dziele 3 . metoda dokumentów ludzkich) (na podst. która od opisu przechodzi do sprawdzania hipotez i teorii empirycznie sprawdzalnych. operacjyjna każdej zmiennej złożona jest z wartości.obserwacji empirycznych → tworzenie kodów w kontekście teorii ugruntowanej (Bruce Berg) porównane do układania układanki: def. interwałowy. ( Metoda dokumentów osobistych. jeśli przedmiotem badań nie jest sam proces komunikacji jako taki → konkretność materiałów badanych w analizie treści wzmacnia prawdopodobieństwo je rzetelności Temat 8: metoda biograficzna. które ją tworzą wartości te powinny być wyczerpujące i wykluczające się wzajemnie → w analizie treści mogą być stosowane różne poziomy (nominalny.

Dokumenty osobiste: autobiografie. Metoda b. jakie wywołała metoda: -rozwijanie metody.. wykorzystującej tylko te dokumenty -wykorzystanie dokumentów jako mat. systemy obyczajów obyczajów moralności chłopów polskich. Inne dokumenty często wyst. Rodzaje autobiografii(wg Kruegera): • Wyznania osobowości zdezorganizowanej lub cierpiącej na poczucie niższości • Egoistyczny dokument o charakterze racjonalizowania obronnego swojej działalności • Autobiografia naukowa-obiektywne przedstawienie działań i przeżyć 3 . umożliwiający zrozumienie i wyjaśnienie procesów psychospołecznych • Jako materiał orientacyjny w dziedzinie zjawisk. że czytelnik poznaje poglądy autora dokumentu na zdarzenia. lecz wyjaśnienie procesów psychospołecznych psychospołecznych psychospołecznych emigrantów. Chodziło o wykrycie społecznego mechanizmu przystosowywania się do nowych warunków cywilizacji. pamiętniki. 2. wymagające sprawdzenia • Nasuwają hipotezy lub materiały do ich weryfikacji • Są materiałem ilustrującym z góry powzięte hipotezy • Służą do weryfikacji hipotez nie z nich zaczerpniętych(materiał kontrolny) • Materiał. Redfielda) „Dokumentem ludzkim lub osobistym nazywamy dokument. które relacjonując udzial piszącego w sytuacji społecznej. wyznaczających postępowanie jednostek w życiu zbiorowym. emigrujących do Stanów Zjedn. Nie tylko opis zmian w strukturze. autobiografie emigrantów. wyrażający ludzkie i osobiste cechy autora w taki sposób. i ich zmiany na tle różnych struktur społ. Przedstawione badania nie ograniczały się do opisu zew. 2 tendencje metodologiczne. można wskazać ten sam element(def. Autorzy zmierzali do postawienia teorii socjolog.Thomasa i Znanieckiego: Chłop polski w Europie i Ameryce.. uzupełniających i pomocniczych Cele użytkowania autobiografii:(Robert Angell) • Dają badaczowi ogólne idee. Ogólna charakterystyka. Definicja dokumentów biograficznych.. listy. motywacji i poglądów danej osoby. Autobiografia to podstawowy materiał w metodzie b. Mimo różnic w definicjach. zawierają też osobisty pogląd autora na te sytuacje-opis przebiegu zdarzeń + opis zachowania się autora. Dają wgląd w cudze życie psychiczne jako jeden z czynników. inne dokumenty zawierające projekcje stanów umysłu osoby. jak jak zmieniają się formy rodziny. określonej dziedziny zjawisk społ. Nie jest to szeroka ilustracja jakiejś zbiorowości społ. wywiadów. a na podstawie tych relacji dokonuje się opisu danych procesów procesów i stawia hipotezy wyjaśniające. do których ten dokument się odnosi. wspomnienia. dosłowne zapisy zeznań.” We wszystkich definicjach nacisk jest położony na ważność dokumentów osobistych dla poznania postaw psychicznych. to takie prowadzenie badań socj. stanowiących przedmiot badań. ale próba rozwiązania jednego konkretnego zagadnienia. które zamierza się badać. w których te postawy występowały. jako pomocnicze. Dla badań socjologicznych ważne są głownie te dokumenty. ale starały się wyjaśnić postawy psych. wzory postępowania. Autorzy chcieli stwierdzić. Do analizy wykorzystano: listy emigrantów do rodzin. cech zbiorowości. 3. w których do rozwiązania zagadnienia zbiera się tylko relacje ludzi o ich uczestnictwie w zdarzeniach i procesach.

) Przedstawić jasno cele konkursu Załączyć instrukcję-jakie zagadnienia i w jakim porządku trzeba omówić Nie narzucać sztywnego wzoru(nie sugerować ograniczenia się do zagadnień) Odezwa ma być sformułowana dla najniższego poziomu intelekt. Materiały autobiograficzne dostarczają możliwości poznania subiektywnej strony rzecz. 3 . chęć zarobienia pieniędzy). jego strukturze i zachodzących procesach. formie i zakresie pisanych dokumentów. Założenia. Techniki interpretacji i wykorzystania dokumentów osobistych A. Najlepszy sposób to ogłaszanie konkursu na najlepszy życiorys własny z nagrodami pieniężnymi. należy ujmować jako przedmioty. termin nadsyłania prac. 5.) Podać wysokość nagród. adres instytucji itp. że w autobiografiach jest odbicie dążności społ. zwracając się do robotników polskich w kraju i za granicą. skład sądu konkursowego. Po raz pierwszy ogłosił go Znaniecki w 1921. zmierzają do wykazania. 4. Założenia te pozwalają na przejście od zespołu subiektywnych opisów poglądów i opinii do zdań o społeczeństwie. metod. wyładowanie wew. a ich przejawy są źródłem wiedzy o procesach społ. Ontologiczne: rola elementów subiektywnych w strukturze grup społ. Zależnie od sposobu nakłaniania ludzi do pisania. i jego świadomość jest przez środ. Zasada współczynnika humanistycznego Znanieckiego.zjawiska społ. B. Założenia metod. Autor życiorysu jest częścią środowiska społ..(zbiorowość jednorodna pod wzg intelektualnym i społ-ekonom.znając treść jego świadomości można odtworzyć dążności ludzkie. stanowiących istotne fakty społ. które wyrażają obserwację i uogólnienie autora dokumentu.różne są motywy pisania(np. ontologicznychnakazują badać znaczenia. których istotnym składnikiem jest znaczenie. dążności jakie z nimi wiążą-czyli to co jest siłą przekształcającą struktury społ. z których badacz konstruuje obraz badanych zjawisk. nie są wypowiedzi. ukształtowana. Opisy z autobiografii stają się elementami składowymi. ekonom. Metoda konstruktywna: Studiowanie wielkiej ilości biografii pod kątem widzenia określonego problemu. Czynniki subiektywne grają ważną rolę w życiu społ. ale wypowiedzi. jakie ludzie przypisują przedmiotom i zdarzeniom. a odbijają się one na treści. Zał. Metodologiczne: materiałem do analizy socjolog. samousprawiedliwienie się we własnych oczach lub w oczach otoczenia.• Dokument naiwny 4.Sposoby zdobywania dokumentów osobistych: Mają one wpływ na wartość naukową uzyskanych wypowiedzi. przypisywane im przez ludzi. są konsekwencją zał. społ. na których opiera się metoda A. Dokonuje się interpretacji materiału z punktu widzenia ogólnej teorii socjolog. Rzeczywistość społ. ale same są faktami społ. Znaczną rolę gra tu intuicja badacza. Napięcia. Ogłaszając konkurs należy: Rozważyć do jakiej zbiorowości zwracamy się i jakie są jej cechy społ. Składa się z obiektywnych wartości kulturalnych jak i subiektywnych postaw jednostek. Przyszłych autorów Zastanowić się do jakich motywów się odwołać(patriotycznych. i kryteria wartościowania. wyrażające dążności i oceny autora-nie mające charakteru zdań o faktach.

mechanizmie kontroli społ. Metoda egzemplifikacji: Ilustrowanie i uzasadnianie hipotez dobranymi przykładami z autobiografii.uzyskane twierdzenia nie mają ważności naukowej. wzorów postępowania. [Metoda dokumentów osobistych jako jedyna. grupy. Na konkurs nie są przeciętnymi Autobiografie nie są obiektywne(luki w pamięci. C.B. ale autor szuka tylko potwierdzenia swej teorii.. wzorów współżycia. wzorów stosunków społ. Informacje o psychologicznej stronie funkcjonowania instytucji społ. postaw moralnych i ocen. Można badać zależności między świadomością grup i jednostek a zmianą w strukturze społ.. Hipotezy nie podlegają falsyfikacji. Zalety metody Poznanie świadomości społ. mechanizmów powstawania postaw i ich zmian pod wpływem stosunków społecznych.jest niewystarczająca . ulega kategoryzacji i klasyfikacji.. Zbiory dokumentów osobistych nie są próbą reprezentatywną Ludzie piszący dzienniki czy odp. mechanizmy tworzenia się dążeń . Metoda analizy treści: zastosowanie do materiału biograficznego analizy treści wypracowanych w ostatnich latach w socjologii. niewiedza piszącego) Dokumenty osobiste mogą być pisane z celem wprowadzenia w błąd lub piszący nie uświadamia sobie motywów jakie nim kierują Autorzy upraszczają opisywane zdarzenia. Wgląd w mechanizmy motywacji ludzi. uprzedzenia. Materiał biograf. tworzeniu się opinii i działaniu form nacisku społ. Dokumenty osobiste służą jako materiał uzupełniający . nie są sprawdzalne itp.. 2 Warianty 3 .metody statyst. 7. między cechami środowisk społ. występujących w zbiorowościach. a cechami autorów)Wyniki dają pewność poprawności. rozwinięte w bad. Zarzuty przeciwko metodzie Behawioryści. Opracowanie statystyczne: Ustalenie zależności między różnymi cechami społ autorów a ich postawami i przejawami tych postaw. zachowań. Analiza typologiczna: ustalanie typów osobowości. Dane do badania zależności między środowiskiem a zachowaniem jednostki Wgląd w mechanizm oddziaływania wychowawczego Pokazuje sekwencje historyczne zdarzeń składających się na życie jednostki i grup w długim okresie Materiał do ustalenia typów osobowości. systemów kulturowych. Nastrój piszącego wpływa na obraz przedstawianych faktów Napisanie życiorysu wymaga dokonania selekcji materiału w pamięci. Hipotezy mogą powstać podczas jej czytania. są bardziej rygorystyczne. Dokumenty osobiste nie mogą być źródłem poznania struktur społ. Zostały najpierw wypracowane w badaniach treści gazet i czasopism. D.] 8. dążeniami(np. E. 6. Marksiści-elementy subiektywne nie są najważniejsze. funkcjonowania struktur społ. propagandy i komunikacji masowej. Ułatwia zrozumienie ludzi.

dostarczają informacji o osobie jako członku pewnej kategorii. Dobór próby . kwestionariusze osobowe. Badacz szuka w danych wskaźników motywów i konstruuje typy osobowe. Źródła danych(wg Denzina) • Bezpośrednie. Badacze zakładają więc uniwersalną strukturę selektywnej percepcji i logikę potocznego myślenia. tzn. [Typy najwyraźniej odnoszą się do różnych faz procesu badawczego] 10. Np. karty zdrowia. na postawione pyt. literaturę o danych grupach.) • Przygotowana do opublikowania..zbiera się informacje biograficzne. przestępczości. wahanie się.Rodzaj transkrypcji zależy od pytania badawczego: jeśli pytanie „co”-to odtworzenie wywiadu w języku standardowym jest wystarczające.Odpowiednio do różnych celów badań i odpowiadających im wariantów metody biograficznej. grup. Np.:publiczne dokumenty o danej osobie jak raporty policyjne. publikacje w środkach komunikacji… • Pośrednie. Zainteresowania badacza skierowane na przedmiot. 9. Są to publiczne pośrednie dokumenty o danej osobie zawierające specjalne statystyki. Indukcja analityczna: wyprowadzanie twierdzeń ogólnych z amnnalizy indywidualnych przypadków.• • Biografia jako temat. w odniesieniu do danych przypadków. Biografia jako środek. listy. wymaga listy przypadków ze względu na procedurę selekcji losowej. 12..Wnioskowanie na podstawie zbadanych przypadków w odniesieniu do większej populacji nie może być oparte na zasadzie prawdopodobieństwa. . ale musi być dokonane na zasadzie wiarygodności. • Źródłem danych są też prywatne dokumenty archiwalne obejmujce autobiografie. Typy biografii(wg Denzina) • Kompletna: badacz zbiera dane o całym życiu badanych osób czy grup • Tematyczna: zbiera informacje dotyczące określonej dziedziny życia(zawodu. jeśli pytanie „jak”jest rekonstruowana biografia przez przeprowadzającego wywiad i respondenta.to muszą być odnotowane przerwy. .jako zagadnienie samo w sobie. ..próba statyst.komputerowy system transkrypcji 3 . Pojawiają się pytania: Jakie są typowe sekwencje zdarzeń w życiu ludzi. mające służyć udzieleniu odp.Denzin zaproponował próbę statystyczną do doboru przypadków i próbę teoretyczną do doboru kwestii do badania w życiu jednostek.pytania „co”. Dla cech badanych przez osoby posługujące się metodą biograficzną nie istnieją takie tablice statyst. Przygotowanie transkrypcji -Większość wywiadów jest zapisywana na taśmie magnetofonowej . pamiętniki. Jest to spowodowane problemami dostępu do danych podstawowych. Jak ruchliwość społeczna jest subiektywnie postrzegana? Czy zadowolenia z wykonywanej pracy zależy od struktury poprzedniej kariery? Zainteresowania badacza skierowane na strukturepytania :jak”.dostarczają danych bezpośrednio o osobie. dane niestandaryzowanego wywiadu. Uważa się. częściowe pokrywanie się wypowiedzi. stosuje się różne sposoby doboru próby. że każdy przypadek przypomina uniwersalną strukturę. socjolog. jakie znaczenie przypisuje się tym zdarzeniom i jaka jest ich struktura. 11.

Przedstawienie wyników badań • Prezentacja całościowa bez przedstawienia systematycznej analizy • Prezentacja wyników analizy wszystkich przypadków z załączeniem dla ilustracji wyników części danych • Prezentacja wyników analizy oraz przedstawienie przypadków typowych dla określonych typów w formie kilku biografii • Prezentacja przypadków syntetycznych przygotowanych przez badacza na podstawie jego analizy w postaci modeli procesualnych. 16. 15. odpowiadające kategoriom. 4 . argumentacyjne. wewnętrzna: odnosi się do zmian dotyczących badanej osoby.liczni badacze stosują pewną formę analizy treści. Ponieważ konstrukcja znaczenia jest zależna od czasu. ale na wyjaśnieniu jak takie definicje powstają w procesie społecznym.) 14.13. Chociaż praca badacza nie polega tylko na opisaniu sposobu definiowania przez aktora sytuacji. zainteresowania i sytuacji interakcyjnej.(narracyjne. gdy działy się relacjonowane zdarzenia. Na podstawie przeglądu danych tworzone są kategorie i wszystkie wyrażenia zawarte w danych. s umieszczane w kartotece. Pojęcie prawda powinno się zastąpić pojęciem autentyczność. opisowe części składowe danych. które pojawiły się od momentu. do chwili zbierania danych oraz do wpływu sytuacji zbierania danych na osobę badaną i badacza. Strategie analityczne .Schutze zaproponował metodę. .(założenie że respondent jest ekspertem w sprawach swojego życia). ale z punktu widzenia teoretycznego jest problematyczne. Pojęcie obiektywności jest konieczne do analizy danych biograficznych w socjologii. która bierze pod uwagę językowe właściwości wypowiedzi. Problemy odniesienia prawdy i obiektywności Badacz w toku poszukiwań subiektywnego znaczenia przebiegu życia musi się uporać z problemem „obiektywność” versus „subiektywność”informacji biograficznej. Kategorie prawdy i fałszu nie są zbyt użyteczne w badaniach biograficznych. zewnętrzna: odnosi się do pytania czy wybrane przypadki są reprezentatywne dla populacji 17. Adekwatność analizy Dla oszacowania poprawności interpretacji biografii przez badacza proponuje się walidację komunikatywną-dokonaną przez badacza interpretację danych przedstawia się respondentowi i dowodem poprawności(adekwatności) analizy struktur subiektywnego znaczenia jest akceptacja przez badanego. Nie biorąc pod uwagę szerszego zaplecza społecznego raczej nie można zidentyfikować danych jako obiektywnych/subiektywnych. ta sama osoba może dostarczyć różnych biografii w różnych momentach czasu. • T. Problem trafności Denzin rozróżnia: • T.

Stwierdzono. że posługiwanie się z góry określonymi pytaniami kwestionariusza przy zbieraniu danych o tak złożonych i trudnych do uchwycenia zjawiskach. jednolite pytania kwestionariusza. 1) Musi być zamknięta. w przypadku wielu badanych prowadzi do kreowania badanej rzeczywistości. Jednocześnie jednak zobowiązany jest uzyskać ujednolicone dane. który byłby odpowiedni zarówno do problemu. Metodologiczna charakterystyka wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. Badna zbiorowość była poważnie zróżnicowana pod względem poziomu wykształcenia. Warunki te spełnił wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. jego możliwości i cech. 2) Ankieter nie dysponuje taką listą pytań do respondentów. cech badanej zbiorowości. w zasadzie od wszystkich respondentów. Przygotowanie wywiadu swobodnego ze standaryzowaną liczbą odpowiedzi polega na opracowaniu narzędzi służożących do prowadzenia wywiadu i utrwalania jego rezultatów oraz odpowiednim przeszkoleniu ankieterów. Pytania te zobowiązny jest zadawać w określonym porządku i formie w zasadzie wszystkim respondentom.II semestr TEMAT1: Wywiad swobodny 1)Ilona Przybyłowska Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i mozliwości jego zastosowania w badaniach scjologicznych. jak i metodologicznego celu badań ( uzyskanie zestandaryzowanych informacji ). co umożliwia liczbowe opracowanie rezultatów. Jest natomiast poinstruowany. inteligencji oraz możliwości percepcyjnych i werbalizacyjnych. Chodziło przede wszystkim o statystyczną weryfikację hipotez. Autorka prowadziła badania we włocławskim rejonie uprzemysławianym nad dostępem młodzieży wiejskiej do szkolnictwa ponadpodstawowego. że ankieter prowadzi wywiad na podstawie wcześniej przygotowanej listy pytań do respondentów. 1) wywiad polega na tym. Prowadzący wywiad może zadawać pytania w różnej kolejności. Nonscheduled standardized interview odznacza się więc dwoma zasadniczymi cechami: sposób jego prowadzenia nie jest ujednolicony. Nie może ich przeformułować w trakcie wywiadu ani też zmieniać kolejności ich zadawania. tak aby dostosować tok i formę wywiadu do poszczególnych respondentów. Zauważono niechęć respondentów do udzielania odpowiedzi na wcześniej ustalone. Zestandaryzowana lista poszukiwanych informacji powinna spełnić 3 warunki. Nie posługuje się więc kwestionariuszem w sensie jednolitej listy zadawnych pytań. przy czym pytania do respondenta może formułowć dowolnie zmieniając ich formę. treść i kolejność zadawania. w różnej formie w zależności od respondenta. Wyróżnia się 2 podstawowe formy wywiadu zestandaryzowanego:1) scheduled interview i 2) nonscheduled intervew. W związku z tym pojawiła się konieczność opracowania takiego wywiadu. 2) Pojeyncza poszukiwana informacja powinna być przedstawiona w postaci rozłącznego i wyczerpującego zbioru alternatyw obejmującego wszelkie interesujące badacza wartości 4 . jak aspiracje. jakie infrmacje ma uzyskać od każdego badanego. możilwe do zastosowania były wyłącznie tehniki prowadzące do uzyskania zestandaryzowanych danych.

Samo szkolenie częściowo powinno odbywać się w terenie. Jest to istotne zwłaszcza wtedy. ponieważ ułatwiają mniej doświadczonym ankieterom start w pracy terenowej. tak aby prowadzić wywiad bez posługiwania sie pisemnym formularzem. Ważne jest przygotownie wielu wariantów pytań odnośnie do każdej z poszukiwanych informacji i sprawdzenie ich skuteczności w badaniu pilotażowym. Wzory należy opracować w stosunku do pojedynczych poszukiwanych informacji. Każdy z ankieterów powinien przeprowadzić kilka wywiadów próbnych z różnymi respondentami. a także ocenić. karty zapisu wywiadu. w którym będą przeprowadzane badania. Poznanie tej zbiorowośco stanowi w tym wypadku ważny element samego szkolenia. co umożliwia szybkie otrzymanie wyników badań. zdolności i uczciwości współpracowników. czy otrzymał poszukiwaną informację oraz jaka jest jej wartość. Wzory pytań do wywiadu pełnią szczególnie pożyteczną rolę w początkowej fazie badań. by ankieter zapisujący prawie każde wypowiedziane przez respondenta zdanie mógł prowadzić z nim swobodną. na którą przenosi się w postaci symboli literowych i liczbowych zestandaryzowaną listę poszukiwanych informacji. jak i ich ilości oraz kolejności. Powodzenie badań tego rodzaju w większym stopniu niż w badaniach z zastosowaniem wywiadu kwestionariuszowego zależy od właściwego motywowania. Można zostosować magnetofon. które można zarejestrować na taśmie magnetofonowej. Materiały utrwalone za pomocą zapisu kategoryzującego nadają się do obliczeń. Magnetofonowa rejestracja wywiadu umożliwia mu pełną koncentrację na rozmowie z respondentem. 3) Każda altrnatywa danego zbioru musi być sformułowana w sposób jednoznaczny i konkretny. Powodzenie badań jest o wiele wyższe. Sposób otrzymywania informacji jest w tym typie wywiadu dowolny. 4 . Mamy tu zawsze do czynienia z pytaniami zamkniętymi typu "czy" lub "który" o jednej alternatywie. Przygotowanie zestandaryzowanej listy poszukiwanych informacji wymaga dobrej orientacji w zakresie zjawisk będących przedmiotem badań. gdy anakieter jest zaangażowany w badania zarówno od strony intelektualnej. jak i emocjonalnej. kiedy ankieterzy nie znają dobrze zbiorowości. powienien raczej stosować zapis kategoryzujący. gdyż jest to warunkiem swobodnego prowadzenia rozmowy z respondentem. Uzyskanie informacji polega zatem na zaklasyfikowaniu konkretnego przypadku do odpowiedniej kategorii. Badacz może przygotować wzory pytań do respondentów. zarówno co do formy pytań zadawanych respondentom ( otwarte-zamknięte ).danej zmiennej. Dużą rolę spełnić mogą przeprowadzone przez badacza w obecności ankieterów wywiady pokazowe. Indywidualizacja sposobu otrzymywania informacji jest bowiem warunkiem podstawowym powodzenia tego typu wywiadu. która będą badać. brzmienia. Jeśli badaczowi nie zależy na zdobyciu materiałów ilustracyjnych. Badacz może podjąć różne decyzje w sprwie zapisu informacji. On bowiem w toku wywiadu sformułować musi pytania. Karty należy wypełniać tuż po przeprowadzeniu wywiadu na podstawie dyskretnie prowadzonych przez ankietera notatek oraz jego pamięci. samokontroli i krytycyzmu wobec własnej pracy. Trudno przypuszczać. przeprowadzając badania pilotażowe w zbliżonym środowisku. Wymaga to przygotowania tzw. Od ankietera wymaga się intelektualnej aktywności. Listę poszukiwanych informacji należy bezwzględnie sprawdzić w terenie. Ankieterzy muszą dobrze pamiętać listę poszukianych informacji. niemal towarzyską rozmowę.

Zapotrzebowanie to w trakcie konceptualizacji badań jest w tym typie wywiadu dość często określone mniej dokładnie niż w typie 5. Wywiad kwestionariuszowny o mniejszym stopniu( typ 4 ) standaryzacji prowadzony jest na podstawie kwestionariusza. Wywiad ze standaryzowaną lista poszukiwanych inforamcji a typy wywiadów wg stopnia ich standaryzacji. Ważne jest. iż kwestionariusz zawiera relatywnie dużo pytań otwartych.Istotne jest niebezpieczeństwo schematyzacji sposobu prowadzenia wywiadu.Lutyński wyróżnia pięć typów wywiadu: 1) swobodny mało ukierunkowany 2) swobodny ukierunkowany 3) swobodny ze standaryzowana lista poszukiwanych informacji 4) kwestionariuszowy o mniejszym stopniu standaryzacji 5) standaryzowany o większym stopniu standaryzacji Stopień standaryzacji każdego z tych typów wywiadu rozpatruje się wg następujących wymiarów: . ) W wywiadzie kwestionariuszowym o wyższym stopniu standaryzacji ankieter posługuje się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta . że wpadają w rutynę. stymulowanie respondentów do udzielania odpowiedzi. S.przygotowanie pytań do respondenta . Wywoływanie i stymulowanie motywacji ankieterów ułatwia w znacznym stopniu obecność i uczestnictwo badacza w pracach terenowych. kwestionariuszem wywiadu.tzw.rodzaj pytań zadawanych respondentowi w wywiadzie . mogli na pewien czas przerwać pracę. aby zapewnić taką organizację prac w terenie. Zmęczeni już ankieterzy przestają panować nad własnym postępowaniem.inne zachowania prowadzącego wywiad ( np. które można wyróżnić wg kryterium standaryzacji. Niebezpieczeństwo takie przejawia się po przprowadzenie ok. Wymaga od ankietera aktywności zarówno w zakresie udzielania respondentom wyjaśnień odnośnie do treści pytań. wyjaśnienie treści pytań itp. jaką nabyli w toku poprzednich wywiadów. by ankieterzy. Biooąc pod uwagę to kryterium. Powoduje to. Zbieranie materiałów w terenie nie może odbywać się w pośpiechu. stopnia ujednolicenia czynności i środków badawczych stosowanych w kontaktach z różymi respondentami.sposób zapisu odpowiedzi . 10 wywiadów. jak i precyzowania sensu ich odpowiedzi 4 . który z reguły zawiera pytania zamknięte. który odzwierciedla zapotrzebowanie badacza na inforamcję. wstępna aranżacja wywiadu. aby badacz dawał przykład własną osobą i osobiście brał udział w prowadzeniu wywiadów. nie wczuwają się w sposób myślenia respondentów. którym wydaje się. Zapis otrzymanych odpowiedzi na te pytania jest kategoryzujący i polega na jej zaklasyfikowaniu do przewidywanych w pytaniu wariantów. Niewskazane jest prowadzenia więcej niż 3 wywiadów dziennie.rodzaj i zakres pytań badacza w stosunku do jednostek badania ( zapotrzebowanie badacza na informacje ) . działają na zasadzie rutyny. Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji jest jednym z typów. biorąc pod uwagę wysoki stopień samoczynności narzędzia badawczego. J. tj. nie indywidualizują sposobu prowadzenia wywiadu. Ważne jest również. jeżeli czas trwania każdego z nich zbliża się do 2 godzin. Nowak nazywa omówiony typ wywiadu wywiadem ankietowym.

Nie dysponując kwestionariuszem ( co najwyżj wzorami pytań związanymi z poszczególnymi poszukiwanymi informacjami ) ma dużą swobodę w zakresie formułowania pytań do respondenta. natomiast do technik wywiadu standaryzowanego wywiady kwestionariuszowe zarówno o większym. iż nie dają one spodziewanych rezultatów. Pytania badacza dotyczą zagadnień szczegółowych. Prowadzącemu wywiad swobodny umkierunkowany ( typ 2 ) badacz dostarcza tzw. Osoba prowadząca wywiad musi w związku z tym zadawać pewną ilośc pytań dodatkowych. Zapotrzebowania badacza na informacje określone jest w sposób ogólnikowy ( dotyczy zagadnień ogólnych. Tok wywiadu ( kolejnośc zdawania pytań ) oraz treść i język poszczególnych pytań dostosować można do cech i możliwości respondenta. o których spośród interesujących badacza zagadnień respondent może mówić w sposób rzeczowy oraz wyczerpujący i podporządkowuje rozmowę tym właśnie problemom. 3 ) prowadzący wywiad pracuje bez ustalonej z góry listy pytań do respondentów. wykraczających poza odczytywanie pytań z kwestionariusza i zapis odpowiedzi na te pytania ) głównie ze względu na trudność ich antycypowania w stosunku do poszczególnych pytań kwestionariusza. dopytywania. Ankieter dysponuje jedynie ogólnym "planem zagadnień". Niekiedy przygotowuje się wzory pytań o poszczególne zagadnienia. różnej treści i brzmieniu. które są wykazem jego potrzeb informacyjnych. dyspozycje do wywiadu. jak i zamknięte.na te pytania ( dopytywania. Prowadzący ustala. jak o mniejszym stopniu standaryzacji ( ze względu na posługiwanie się przy prowadzeniu tych wywiadów kwestionariuszem oraz wysoki stopień porównywalności uzyskanych materiałów ). Możliwość zastosowania w badaniach socjologicznych wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji 4 . ale osoba prowadząca wywiad może z nich nie korzystać. 2. Potrzeby te określone są raczej ogólnie. Zazwyczaj formułuje się tylko ogólnie zasady udzielania dodatkowych wyjaśnień co do treści pytań oraz zasady tzw. sondowania ). Zapis uzyskanych informacji jest rejestrujący. Wywiad mało ukierunkowany. ma formę pytań otwartych ) i nie musi być zrealizowane w całości w każdym wywiadzie. W wywiadach swobodnych ( typ 1. Jednoznaczne zaliczenie wywiadu ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji do technik wywiadu standaryzowanego lub niestandaryzowanego nie jest możliwe. W celu zdobyci potrzebnych informacji może zadawać zarówno pytanie otwarte. W wywiadzie swobodnym ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji ( typ 3 ) zapotrzebowanie badacza na informacje jest dokładnie i ostatecznie określone już na etapie konceptualizacji badań. wokół których powinna się koncentrować rozmowa z respondentem. jeśli uzna. o różnym stopniu szczegółowości. a ich roztrzygnięcie konieczne jest w przypadku każdego badanego. mają formę pytań zamkniętych. Zgodnie z powyższym do technik wywiadu niestadaryzowanego zaliczyć można wywiady swobodne mało ukierunkowane ( ponieważ osoby przeprowadzające te wywiady nie posługują się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta. Prowadzący wywiad ma dużą swobodę w zakresie formulowana pytań. W tym typie wywiadu tylko w pewnym stopniu osiąga się standaryzację tzw. Pytania są z reguły pytaniami otwartymi żądającymi narracji. Wywiad ma przebieg nie sformalizowany i pod wieloma względami przypomina rozmowę towarzyską. innych zachowań ankietera ( tj. a uzyskane w efekcie tych rozmów materiały są mało porównywalne). Pytania mają formę otwartą. ponieważ powyższa klasyfikacja obejmuje skrajne ze względu na stopień ich standaryzacji typy wywiadu. nie przewidzianych kwestionariuszem wywiadu.

Najważniejsze cechy badań kwestionariuszowych (Z. których teoretyczny obraz badacz potrafi skonstruować ( np. możliwości percepcyjno-werbalizacyjnych).Wywiad ten znajduje zastosowanie w badaniach. problematyka badań. Przygotowanie i sprawdzanie narzędzia badawczego. 3. Sposób prezentacji wniosków i ich rola. Wywiad kwestionariuszowy. Inne techniki badań. aparat pojęciowy. PYTANIE 7 I K. Odnosi się to głównie do czterech sytuacji: 1) Gdy przedmiotem badania są zjawiska wielowymiarowe i złożone.Lutyńska: rodz. 1. a jej złagodzenie lub ominięcie możliwe jest tylko przy założeniu dużej elastyczności w prowadzeniu wywiadu. aspiracje. motywacje. KONCEPCJA BADAŃ (wg Lutyńskiego – nie Lutyńskiej!) to ogół ustaleń dot. m. jej uzasadnienie i ocena wniosków. co uniemożliwia sformułowanie identycznych pytań. To wszysto utrudnia wprowadzenie bardziej sformalizowango sposobu kontroli. możliwych do zastosowania w przypadku badań masowych z użyciem wywiadu kwestionariuszowego. osobistego uczestnictwa badacza w zbieraniu maeriałów. 7. celu i ogniw badań łącznie z ustaleniami odnośnie wykorzystania wyników. które skutczne będą w przypadku wszystkich respondentów 4) Gdy bada się populację błędnie identyfikującą cele wywiadów prowadzonych na podstawie drukowanych formularzy. zaangażowania emocjonalno-poznawczego. Pełna koncepcja badawcza rozwiniętych badań włąściwych obejmuje ustalenie następujących spraw: 1.. a próby dotarcia do tych zjawisk poprzez pytania kwestionariusza prowadzą do kreownia rzeczywistości. Żąda się od nich wysokiej sprawności w prowadzeniu wywiadu swobodnego. postawy itp. co może zaważyć na rzetelnośc uzyskanych informacji. Metoda badań. ). 3) Gdy bada się zbiorowości wewnętrznie zóżnicowane ( pod względem poziomu inteligencji. 6. − krótkotrwały kontakt z ankietowanym. Prezentowany tu typ wywiadu nie może być jednak masowo stosowany. ponieważ stawia ankieterom zbyt wysokie wymagania. których celem jest statystyczna weryfikacja hipotez i w których posługiwanie się wywiadem kwestionariuszowym ( typ 1 i 2 ) jest znacznie utrudnione lub wręcz nimożliwe. 2) Gdy problematyka badań jest drażliwa. czyli jaka będzie podstawa źródłowa wniosków odnoszących sie bezpośrednio do przedmiotu badań? 5. in. 4 . przedmiot badań 4. 1. Koncepcja badań oraz koncepcja pytania kwestionaruszowego a narzędzie badawcze. Gostkowski): − nawiązanie kontaktu badawczego badacz-respondent => ankieter jako osoba obca badanemu. wykształcenia. 2. podstawa źródłowa i technika otrzymywania materiałów. To z kolei wymaga odpowiedniej oganizacji badań. samokontroli i krytycymu w stosunku do własnej pracy.

można więc pokazać drogę: PYTANIE PROBLEMOWE OGÓLNE – Czy ludzie w pl. który określi jego miejsce w skali => znaczenie ma tylko ostateczny wynik (2) koncepcja informacyjno-tradycyjna: . 2) pytanie kodera – zadaje je sobie ten.każde pytanie stanowi samodzielną jednostkę (pyt. czym jest dane zjawisko. o dane osobowe.− − − zachowanie werbalne (odpowiedź) staje się wskaźnikiem faktów.często wykorzystywana.najbardziej liberalna . Gdzie Pan/i spędził urlop w 1979 roku? -> Czy respondent miał w tym roku urlop? -> Czy respondent wyjeżdżał na urlop? -> Czy spędził go w kraju czy za granicą? Każde pytanie w kwestionariuszu wywiadu to układ 3 elementów: 1) pytanie kwestionatiuszowe. gdy jednemu pytaniu kwestionariuszowemu odpowiadają conajmniej 2 pytania badacza: 1. są religijni? PYTANIE PROBLEMOWE SZCZEGÓŁOWE – Czy ludzie w pl. chodzą co niedziela na mszę św. np. Metodologiczne koncepcje pytań kwestionariuszowych: (1) koncepcja testowa – jedno pytanie traktuje się jako jedną z wielu pozycji w teście – nie może występiować samodzielnie. info nie powiązane logicznie. postaw i opinii. badani respondenci nie są połączeni ze sobą stosunkami społecznymi.pytanie jest wskaźnikiem danego pojęcia . zachowań niewerbalnych.? -EW. informacje powiązane logicznie. opracowania ilościowego. 3) jednostkowe pytanie badacza – dot. Czy sądzi Pan/i. np. szkolnictwa? -> Jaką X ma opinię? 2. kto klasyfikuje odpowiedzi respondentół. konkretnych poszukiwanych informacji. − pochodzi z psychologii (psychometria). wysoki stopień standaryzacji pytań => możliwość porównań. jest na wysokim czy niskim poziomie? -> Czy respondent X ma opinię nt. KONSULTACJE METODOLOGICZNE- 4 . bo łatwe przejście od uzyskanej informacji do uzyskania zjawiska interesującego danego socjologa (3)koncepcja wskaźnikowa: . że szkolnictwo w pl. − celem testu jest przypisanie respondentowi określonego wyniku liczbowego. Można wyróżnić takie sytuacje.dopiero po uzyskaniu odpowiedzi respondentół badacz ustala. o proste fakty) . Niniejszy tekst opiera się na informacyjnej koncepcji pytania.

badacz musi − skonkretyzować poszukiwaną informację.. społeczno-historyczne. Czynniki. ankieter i koder (+czytelnik). Ostatecznym rezultatem interakcji jest uzyskanie poszukiwanej informacji (o niewiadomej wartości). która przynosi poszukiwane przez badacza jednostkowe informacje. aby respondent i ankieter odciążeni byli od wszelkich wysiłków natury intelektualnej. • niezrozumienie przez respondenta terminu użytego w kwestionariuszu • zmęczenie badanego • drażliwość tematu • chęć popisania się • skłonność do przytakiwania. 2.. stereotypy. środowiskowe.. psychologicznej i językowej.. czynniki sytuacyjne.).. − − − ankieter. Wpływ ankieterski może być pozytywny (zmniejsza liczbę odp. − przewidzieć klasyfikację odpowiedzi. E. istotne i prawdziwe. istotna to taka. tj. których oddziaływanie na respondenta może wywołać niepożądane dla badacza skutki: 2.JEDNOSTKOWE PYTANIE BADACZA – Czy respondent X chodzi co niedziela na msze? PYTANIE KODERA – Do jakiej klasy należy odpowiedź respondenta X PYTANIE KWESTIONARIUSZOWE – Czy chodzi Pan/i do kościoła co niedzielę? Zdaniem J. respondent – jego cechy osobiste. 4 . Przyczyny odpowiedzi nietrafnych: • interwencja osób trzecich. nieistotnych i nietrafnych) i negatywny (zwiększa. • inne 2. Trafne to takie. Osoby te wzajemnie na siebie wpływają.2. Noelle: Narzędzie badawcze należy opracować w taki sposób. wiadomo: głośno. Głównymi ogniwami są L badacz. kulturowe. Lutyńskiego. Odpowiedzi mogą być : istotnie/nieistotne. udzielania tendencyjnych odpowiedzi. aby pytanie stanowiło narzędzie.Czynniki ogólnospołeczne i sytuacyjne. które przynoszą odp. − uzasadnić prwomocnosć takiego postępowania. Interakcje te przebiegają w konkretnych warunkach i w konkretnej sytuacji społeczno-kulturowo-historycznej.1.Ankieterzy. Społeczne uwarunkowania wywiadu kwestionariuszowego: Wywiad to łąńcuch komunikacyjny czyli interakcja osób biorących udział w badaniu. przewidzieć poszukiwane odpowiedz. 2.3.Badacz i narzędzie badawcze. niewygodnie. trafne/nietrafne/budzące zastrzeżeń co do trafności Odp.

a odpowiedź przygotowana w formie alternatywnej w kafeterii dysjunktywnej lub na skali. zredagowaniu pytania w postaci oznajmującej. trwałe i przemyślane opinie na wszystkie tematy. np.) W pytaniach tych nie ma odpowiedniości m-dzy tekstem pytania kwestionariuszowego a odpowiedzią na nie. WADY STRUKTURALNE – (a) poszukiwana informacja lub wskazanie wartości zmiennej są nieokreślone. np. że ludzie mają ustabilizowane. Rodzaje uchybień strukturalnych: − Ogólna niejasność pytania kwestionariuszowego (związana z nieokreślonością lub brakiem poszukiwanej informacji). niewyczerpalność lub nierozłączność kafeterii) − Zdobywanie kilku informacji poprzez jedno pytanie kwestionariuszowe. wyrażające się w np. niedokładnie sformułowana. − Wszelkiego rodzaju błędy logiczne (szcz. rzeczy. zjawiska podawane są w liczbie mnogiej. 4 . 3. gdzie osoby. wyłącznie pytań zamkniętych (w otwartych klasyfikacja powstaje po zebraniu materiału). Dot. − Nieporządne sformułowanie pytania kw.rozdz II . − Równoległe używanie w jednej odpowiedzi (alternatyiwe) dwóch różnych określeń. niejednorodności formy gramatycznej kafeterii itp. np. (b) nie wiadomo jak sklasyfikować odpowiedź. czy pytanie respondenta dotyczy. W którym roku urodziła się Pana żona? Jestem kawalerem. czego badacz chce się dowiedzieć. Częste jest błędne założenie.WADY PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH Wśród kategorii źle zadanych pytań możemy wyróżnić: 1. zamkniętych. Nie wiadomo. Jakie cechy cenisz u pracownika ? (a) solidność i pracowitość (b) uczciwość i pracowitość (c) rozsądek i solidność − Błędy MULTIPLIKACJI => występują w pyt. Czy rodzice pracowali. poszukiwana informacja jest niejasna. gdy był/a Pan/i dzieckiem? TAK/NIE 2. WADY ZWIĄZANE ZE ZBYTNIĄ TRUDNOŚIĄ PYTANIA.WADY ZWIĄZANE Z NIEDOSTOSOWANIEM PYTANIA DO INFORMACYJNEGO ZAPOTRZEBOWANIA BADACZA (mówiąc krótko – pytania nieistotne. bo nie uwzględniono. − − Pytania niedostosowane w pewnych przypadkach przeradzają się w pytania drażliwe.

4. np. Kwestionariusz wywiadu to pytania kwestionatiuszowe ułożone w określonej kolejności. ankiety do ankietera. służące do aranżacji wywiadu (np. . liczba pytań itd. złość. służące do zbierania dodatkowych informacji (np. ale nad ich kontekstem. stanowiące pomoc dla respondenta w czasie wywiadu (np. ale również jego szata graficzna. rysunki) 3. które zadaje się badanemu. Zawsze jednak konieczne są kwestionariusz.PYTANIE DRAŻLIWE. sposobem zadania i zapisu odpowiedzi. Noelle: “spirala ciszy” to czas namysłu osoby. która odbywa się za pośrednictwem ankietera i zachodzi zawsze w określonych warunkach społecznych. który pomocny będzie w zbieraniu materiału badawczego. w którego kafeterii jest więcej alternatyw “za” niż 'przeciw' brak w pytaniu członu określającego przeciwna sytuację – czyli ma być: “Czy fakt X ocenia Pan/i pozytywnie czy negatywnie?” umieszczenie w pytaniu sądów czy określeń oceniających − − − rozdz. Z tych samych powodów pytania mogą być kłopotliwe dla ankietera. wzruszenie. Z tego powodu warto skupić się nie tylko na pytaniach. ale całokształt interakcji badacza z badanym. ewidencyjno-porządkowe części kwestionariusza). 4 . Może wynikać z 3 przyczyn : pytanie może naruszyć sferę prywatności i intymności respondenta. gniew. obawę. 4. pytanie zamknięte. Drażliwość jest zawsze relatywna i zależy od wielu czynników (Rostocki). wprowadzenia) 2. zażenowanie. listy zapowiednie. czyli skierowane wyłącznie do ankietera. zagraża jego poczuciu własnej wartości lub zagraża jogo społecznej egzystencji. podsunął czy zasugerował respondentowi jeną odpowiedź. w którym autor podpowiedział. które oddziałują na respondenta. która chce się dostosować do oczekiwanej odpowiedzi. protokoły odmów. układ. wstyd itp. Stąd ważna jest sytuacja badania oraz włąściwe rozumienie pytania. Ważne miejsce zajmują w nim części ewidencyjno – porządkowe. E. co skłania go do braku odpowiedzi lub kłamstwa. Zależy to od zapotrzebowania autora. wprowadzenie do wywiadu i część ewidencyjno-porządkowa.takie. Nie w każdym badaniu poszczególne składniki narzędzia muszą być uwzględnione w jednakowy sposób i w tym samym zakresie. instrukcja dla ankieterów. karty respondenta. Materiały pomocnicze można podzielić na: 1. − − − Badacz nie jest w stanie przewidzieć wszystkich możliwych indywidualnych przypadków i sytuacji. kontrolujące pracę ankieterów. instrukcja dla ankieterów oraz materiały pomocnicze. PYTANIA SUGRUJĄCE to takie. zaniepokojenie. III – PRZYGOTOWANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO DO WYWIADÓW KWESTIONARIUSZOWYCH Narzędzie badawcze to zespół materiałów. czyli kwestionariusz wywiadu. Badania kwestionariuszowe to nie tylko poszczególne pytania zadawane respondentom. które wywołuje u respondenta niepożądane procesy psychiczne takie jak lęk.

Można za to między jedną a drugą grupą tematyczną umieścić zwroty wiążące je ze sobą. druk wyraźny. zasadnicza część zawierająca pytania kwestionariuszowe. gęsto kratkowanych tabelami 6. REDAKCJA I STANDARYZACJA PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Wszystkie alternatywy w kafeterii danego pytania powinny być sformułowane w jednolitej formie gramatycznej – w tym samym czasie i osobie. 5. metryczka METRYCZKA – nie zawsze znajduje się na końcu kwestionariusza. żadnych błędów literowych .nie mogą być one jednak za długie. 2. które było już stosowane kilkakrotnie. o co będą pytani. najpierw pytania o opinie. nie rozdzielać pytań na 2 strony. przeznaczoną do wypełnienia przez organizatorów badań i ankietera. wówczas tabela z konieczności jest duża i rozbudowana. część ewidencyjną kwestionariusza. pytaniami z historyjkami itd.. ścieśniona. zbyt skomplikowane ani niejasne.. pytaniami – tabelami. Powinien być na tyle ogólny. aby wywiad nie stał się dla respondenta nużący i męczący. tylko przeplata się z pytaniami dot. by respondenci nie mogli się domyślić. SZATA GRAFICZNA – należy unikać kwestionariuszy źle przygotowanych pod względem graficznym. TYTUŁ – powinien być starannie przemyślany i wybrany. a potem tylko o fakty. byzadawać np. bo wtedy zacznie udzielać odpowiedzi nieistotych i nietrafnych. czytelny.”. 4. ortograficznych i innych. KOLEJNOŚĆ PYTAŃ – powinna być taka. komórki są malutkie a ankieter ma mało miejsca na odpowiedzi. 5 . Należy przestrzegać zasad: 1. Nie można umieszczać jedno za drugim pytań bardzo trudnych. Jeśli jednemu pytaniu-tabeli odpowiada bardzo duża liczba poszukiwanych informacji. Nie należy zaczynać wywiadu od pytań drażliwych. “A teraz chciałem się dowiedzieć. wystarczająco dużo miejsca na odpowiedzi na pytania otwarte. Warto słowo “kwestionariusz” zastępować ankietą. np. pytania wyraźnie oddzielone od siebie. “A teraz chce zadać panu pytania na temat. nie powinno być całych stron zajętych pytaniami ze skalami. Szczególną uwagę należy zwrócić na tabele. 2.” . Ankieter musi zadawać pytanie w tej samej redakcji i formie. ale nie jest to konieczne. bezpośrednio tematyki danych badań. Zadanie wszystkich na raz może spowodować u niektó¶ych respondentów znużenie. Nadawanie tytułów kwestionariuszom nie jest jednak konieczne.. Nie można w pytaniach z jednej grupy tematycznej używać przemiennie różnych terminów lub nagle wprowadzać zupełnie nowe wyrażenia na oznaczenie tego samego określenia.. Można nadać tytuły poszczególnym częściom.(1) STRUKTURA KWESTIONARIUSZA WYWIADU: Kwestionariusz wywiadu można podzielić na: 1. 4. unikać licznych. jak je ułożył badacz. wprowadzenie do wywiadu. niewskazane jest. 3. 3.

REGUŁY PRZEJŚĆ stosujemy w przypadku pytań filtrujących. Część szczegółowa zawiera dyrektywy dotyczące sposobów zadawania poszczególnych pytań kwestionariuszowych. dobrego przygotowania ankieterów do pracy w terenie. Można ją przekazać ankieterom zarówno w samym kwestionariuszu wywiadu. Wyjątek stanowią wywiady pogłębione.” a nie “Uważam. Mówi więc on “Uważa Pani. l. jak też w odrębnej. że przy każdej alternatywie w nawiasie znajduje sie pytanie kolejne.. gdy respondent nie usłyszał lub nie zrozumiał pytania. Powinny być one krótkie i jasne.w miarę upływu czasu zarówno respondent.. (2) INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW (RODZAJE I WZORY) Z badań wynika. W ogólnej powinny być omówione wszystkie sprawy dot. Pytania jak najbardziej powinny przypominać rozmowę – czytane więc opytania i odpowiedzi dopasowane są więc do roli ankietera. że należy czytać pytanie kolejne.Goode pisze nawet o 30 minutach. strzałki. Ujawnia się wówczas tendencja to przytakiwania lub zaprzeczania. to ankieterzy pracują lepiej i staranniej..wielu respondentów czuje się zobowiązanych do udzielenia jakichkolwiek odpowiedzi. W. 5 .” bo za długie. NUMEROWANIE PYTAŃ I REGUŁY PRZEJŚĆ: W każdym kwestionariuszu wszystkie pytania muszą być kolejno ponumerowane. PROBLEM DŁUGOŚCI WYWIADU KWESTIONARIUSZOWEGO . gwarantuje ona jednolitośc wypełniania. które trwać mogą do 3h. Wskazówki dla ankieterów umieszcza się w nawiasach bezpośrednio po pytaniu kwestionaruszowym.poj) powinna być stosowana w pokazywanej karcie respondenta. a u respondentów wywołuje niepożądane procesy psychiczne. jak i ankieter wykazują tendencję do tracenia uwagi i dokładności. IFiS PAN stosuje taki system. osobno wydrukowanej instrukcji.Pytanie powinno być redagowane w formie pytania i zawsze zakończone znakiem zapytania. Nie należy zamieszczać zwrotów grzecznościowych “Czy może mi pan powiedzieć. Instrukcja pisemna jest podstawą właściwego. co myśłi Pan na temat. Dlatego czas trwania wywiadu nie powinien być dłuższy niż 1h.. oznacza to. Muszą być one jednolicie oznaczone – krateczki. całości danego badania i jego problematyki. “trudno powiedzieć”. PSYCHIKA BADANEGO. Podobne reakcje towarzyszą sytuacjom. W każdej instrukcji zawsze jest instrukcja ogólna i szczegółowa. wtedy odpowiadają bezmyślnie na kolejne pytania. że jeśli instrukcja jest przemyślana i dokładna. Ankieter nie odczytuje respondentom odpowiedzi typu “nie wiem”. Pominięcie w niektórych miejscach lub w ogóle brak reguł przejść jest przyczyną wielu pomyłek ankieterów. w rezultacie otrzymujemy odpowiedzi nieistotne i nietrafne. Jeśłi nawiasu nie ma. że”. Każde pytanie w tabeli powinno posiadać kolejny numer. Druga forma (1 os. że.

Ankieterzy muszą nauczyć się wprowadzenia na pamięć i wygłaszać je na wstępie rozmowyz każdym respondentem. Formułuje się je bezosobowo lub w 1 osobie. abstrakcyjnego myślenia. ale alternatyw nie należy numerować. Nie wypisuje się alternatyw typu “nie wiem” czy “trudno powiedzieć”. ANKIETA DO ANKIETERA – układa się ją jak każdą inną ankietę. Jedna karta może służyć do wielu pytań (c) kontrolujące pracę ankietera. oświadczenia ankieterów i karta informacyjna. może ułatwić ogłoszenie w prasie. − poinformować. Pozytywną rolę może odegrać osoba. Na karcie pisze się wszystkie słowa jednakowymi dużymi literami. że odpowiedzi nie będą nikomu ujawnione i służyć będą do uogólnień statystycznych. Jej celem jest kontrola przebiegu procesu badawczego ze szczeg. Mogą być one : (a) służące aranżacji wywiadu. uzyskanie informacji nt.Dokładnej instrukcji wymagają pytania trudne – takie. Na karcie nie drukuje się pytania. Każda z nich przygotowana osobno. − określić ogólnie tematykę badań. w której odbywał się wywiad. Przeprowadzenie badań. warunków i sytuacji społecznej wywiadu. Należą do nich miejsca w wywiadzie na podpis. Karty respondenta muszą być starannie i estetycznie przygotowane. We wprowadzeniu badacz powinien: − napisać. zwłaszcza w jednej miejscowości. − podać dokładną nazwę instytucji badawczej − ogólnie poinformować o celu badań. Zasadniczo powinno znajdować się na osobnej karcie a nawet w instrukcji dla ankieterów. (3)MATERIAŁY POMOCNICZE Rodzaj materiałów pomocniczych zależy od sformułowanych przez badacza poszukiwanych informacji i celów przyszłych analiz. 5 . które wymagają od respondenta aformułowania opinii. w których użyto słów pochodzenia obcego. jak ankieter ma się przedstawiać respondentom. oraz takie . WPROWADZENIE – często drukowane na początku wywiadu. (b) stanowiące pomoc dla respondenta. wyobrażenia sobie czegoś itp. uwzględnieniem pracy ankieterów. która podpisuje taki list. Przejmują rolę wprowadzenia i zawierają dokładnie te same informacje. − poprosić o zgodę i szczerość w badaniu LISTY ZAPOWIEDNIE – wysyłane 2-3 tygodnie przed rozpoczęciem badań. Na początku każdego kwestionariusza musi się znaleźć: − numer kwestionariusza − nazwisko ankietera − godzina rozpoczęcia i zakończenia wywiadu − data i miejscowość.

Ankieter formułując określone pytanie pilotażowe. Po pierwsze. jeśli niewłaściwie lub źle wykonał on zadanie postawione przez badacza. wszelkie spontaniczne uwagi i opinie respondentów nt. jego stanem fizycznym czy poziomem umysłowym. jak zostały one sformułowane przez badacza i nie wolno ich zmieniać 2. wstydu.uzyskanie dodatkowych informacji typu jakościowego. Podczas wywiadu pilotażowego sprawdza sie nie tylko kwestionatiusz i poszczególne pytania. Po drugie.Ankieterów pilotażowych obowiązuje zasada zadawania respondentom pytań kwestionariuszowych dokładnie tak. dla celów pilotażu pogłębionego). Każda z nich posiada dyrektywy ogólne (dot. warunkami. − osobą ankietera − sytuacją wywiadu: miejscem. którzy nie chcą. sprawę procesów psychicznych w respondencie po usłyszeniu pytania kw. pytań. ale również instrukcję i wszelkiego rodzaju materiały pomocnicze – czyli całe narzędzie badawcze oraz ewentualny wpływ warunków rozmowy i ogólnej sytuacji społecznej. zadania jakie przed nim stoi. wybranych). ruga to miejsce na notatki ankietera. wszystkich pytań) oraz szczegółowe (dot. rozdz IV . prowokując respondenta do wypowiedzi na jakiś temat lub dokonując takiej lub innej obserwacji pewnych faktów. (d) służące do zbierania dodatkowych informacji. rozszerzających i pogłębiających poszczególne odpowiedzi i całe zagadnienia. Mogą one występować na tle strachu. zachowań lub przeżyć – powinien mieć na uwadze dwie sprawy. nawet składni i języka. dwa rodzaje instrukcji i zadawanie pytań kwestionariuszowych w pilotażu: . ich tematyki. Istotne są również notatki ze wszelkich zachowań i reakcji werbalnych i niewerbalnych badanych: zwracanie sie do ankietera lub osób trzecich z prośbą o wyjaśnienie terminów lub pomoc w odpowiedzi.. Polega na obserwowaniu mechanizmów społeczno-psychicznych występujących u respondentów przy udzielaniu odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe. ankieter jest także zobowiązany dokonać obserwacji respondenta i sytuacji społecznej wywiady oraz wypełniać dokładnie polecenia zawarte w instrukcji metodologicznej. z których ma wybierać).SPRAWDZANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO W PILOTAŻU POGŁĘBIONYM Wywiad pilotażowy jest połączeniem zwykłego wywiadu kwestionariuszowego z obserwacją uczestniczącą oraz z wywiadem o wywiadzie.mamy dwa rodzaje instrukcji: merytoryczną (ułożoną przez autora kwestionariusza) i polotażową metodologiczna (napisaną przez badacza lub konsultanta. Konieczne jest notowanie wszystkich wypowiedzi tych respondentów.kwestionariusz w pilotażu drukowany jest tylko po lewej stronie arkusza. ZASADY PROWADZENIA WYWIADÓW PILOTAZOWYCH: 1. sprawę rozumienia przez respondenta danego pytania kwestionariuszowego (terminów w nim zawartych. Pytania i uwagi pilotażowe: 5 . alternatyw. Mogą być one związane z − cechami osobowości respondenta. . Poza zadawaniem pytań z kwestionariusza. . W respondencie zaszły procesy niepożądane. lub innych emocji. nie mogę lub nie potrafią wykonać postawionego przed nimi zadania. Kwestionariusz.

B.wszelkie spontaniczne wypowiedzi respondentów. − ewentualne propozycje ankietera dotyczące zmiany danego pytania kwestionariuszowego.wszystkie odpowiedzi.bez uwag 1 X. które wykraczają poza zakres kafeterii pytań zamkniętych.Pytania pilotażowe to te wszystkie pytania zmierzające do sprawdzenia wartości całego narzędzia badawczego. A – ankieter. 2 Tł. Sprawy ogólne i porządkowe: 5 . Sprawdzanie instrukcji. dokonywane w trakcie lub zaraz po zakończeniu wywiadu. Ankieta do ankietera na narzędzie. które ankieter mógł pominąć lub zapomnieć przy wypełnianiu kwestionariusza. − − uwagi powinny być robione na bieżąco nie nie skrótami. . samoobserwacja ankieterów i ankieta do ankietera w wywiadzie pilotażowym: Ankieterzy pilotażowi muszą reprezentować znacznie wyższy poziom w zakresie wyszkolenia metodologicznego i posiadać większe doświadczenie terenowe niż zwykli. które ma wychwycić wszystkie uwagi. by były łatwe w odtworzeniu. Można podzielić ją liniami na wysokości pytań lub umieścić numery by ułatwić ankieterom zapis notatek. .: R – respondent. 5. 3 X . Przedstawione niżej symbole to jedna z licznych możliwości zapisywania notatek: . wyjaśnienia ankietera udzielane respondentowi.prawa strona jest czysta. Mają oni za zadanie sprawdzić narzędzie badawcze i wychwycić ewentualne przyczyny wpływu ankieterskiego. − Standaryzacja symboli. Mogą być one sformułowane przez konsultanta lub badacza (znajdują się w instrukcji metodologicznej ) lub pytania własne ankietera. . Uwagi pilotażowe to wszystkiego rodzaju notatki i zapisy ankieterów. − spostrzeżenia ankietera odnoszące sie do samego siebie – do własnych fizycznych i psychicznych doznań przeżywanych czasie wywiadu. .wszelkie uwagi osobiste płynące ze swobodnych rozmów z badanym. 3.U.obecność. np. 4. 3 Tł – ilość tłumaczeń respondentowi pytania kwestionariuszowego. .odpowiedzi respondentów na wszystkie pytania pilotażowe. udział osób trzecich.wszelkie powtórzenia. .symbol powtarzania pytania 1 Tł. . które ankieter zadaje respondentowi przed.. . Ankieter powinien notować: . P – propozycje ankietera na przeredagowanie pytania.treść własnych pytań pilotażowych . Sposoby zapisywania uwag pilotażowych: Przedstawione poniżej zasady zapisywania uwag obowiązują wszystkich ankieterów pilotażowych w badaniach prowadzonych przez IFiS PAN. które mogły mieć wpływ na udzielanie odpowiedzi. 2 X. cytaty zapisywane dosłownie. tłumaczenia..fakty i wydarzenia podczas wywiadu. w czasie trwania lub po przeprowadzeniu wywiadu.

a nie respondenta. ZASADY ZACHOWANIA ANKIETERA PODCZAS WYWIADU – UKŁAD RÓL 5 .Do przeprowadzenia wywiadów pilotażowych powinno się dobierać ankieterów najlepszych i najinteligentniejszych. że rozprasza to naszą uwagę. PYTANIE 7 II Sztabiński: PROWADZENIE WYWIADU: MIEJCE WYWIADU W większości badań najbardziej odpowiednim miejscem jest mieszkanie respondenta. Podobnie rozproszenie uwagi grozi w parku. a nie w fotelu. który udziela odpowiedzi w określonych warunkach wywiadu socjologicznego. PRÓBY PRZERWANIA LUB PRZEŁOŻENIA WYWIADU Standardowy wywiad powinien zostać przeprowadzony w całości podczas jednorazowego kontaktu z respondentem. bo sprzyja to skupieniu. Wyjątkowo ważne jest pierwsze wrażenie. WARUNKI PRZEPROWADZENIA WYWIADU − najlepiej przy stole. ułatwia swobodne notowanie i korzystanie z materiałów pomocniczych. Jeśli Respondent będzie chciał przerwać . które prowadzą do tendencyjnych odpowiedzi. wizyty współpracowników) oraz dominujące układy ról. − wyłączyć radio i TV. sami chcieć się wypowiadać. bo ten zaprzeczy i zostawi włączony) − dążenie do pozbycia się osób trzecich – mogą się wtroącać. zwłaszcza w badaniach wymagających ponownego kontaktu. że to już tylko chwilka i na pewno nie przerywamy! W sytuacji extremalnej robimy kilka minut przerwy. Może być to również miejsce pracy. bo rozprasza uwagę (mówić należy.mówimy. którego wadą jest możliwość przerwania (telefony. Ponadto jednak ankieter powinien lubić swoją pracę i być zainteresowany respondentem jako człowiekiem. wpływać na odpowiedź.

Pytanie 2: III L. jak jest rola respondenta – musi pokazać. które służy przekazaniu odpowiedzi na postawione pytania od badanego do badacza. J. To on musi nauczyś respondenta. pośrednim III. KWESTIONARIUSZ to pisemne narzędzie badawcze. ani zbyt luźna – należy pamiętać.Ankieter koniecznie musi być osobą profesjonalnie przygotowaną do swej roli. czyli uzyskaniu informacji. in. Techniki wywiadu  kwestionariuszowego. wyraźnie i w całości. Techniki obserwacji  niestandary niekontrolowanej zowane techniki  IV. które zachowania respondenta są pożądane. . − ATMOSFERA WYWIADU Nie może być ani zbyt sztywna. . Nie można dopuścić do powstania niepożądanych układów ról: mężczyzna – kobieta. że ma sprzyjać celowi badań.zachęta do refleksji. .uświadomienie respondentowi. służących realizacji nałożonych na tę dyscyplinę zadań. wane Techniki oparte na wzajemnym komunikowaniu się bezpośrednim II. REAKCJE NA ODPOWIEDZI RESPONDENTÓW .czytanie pytania wolno. Próbę klasyfikacji technik badawczych podjął m. − SPOSÓB ZADAWANIA PYTAŃ . Lutyński : Techniki obserwacyjne (obserwacja właściwa) techniki  I. Techniki ankiety. Techniki obserwacji  standaryzo kontrolowanej. jakie są pożądane zachowania. mieszkaniec wsi-mieszkaniec miasta itp. a nie treści jego odpowiedzi. MIEJSCE I ROLA KWESTIONARUSZY W SOCJOLOGII: Współczesna socjologia dysponuje wieloma technikami zdobywania materiałów empirycznych.okazywany stosunek powinien dotyczyć zachowań respondenta. Techniki wywiadu  swobodnego (wolnego) V. VI. a które nie. że ma być skupiony i słuchać uważnie całych pytań. Gruszczyński “Kwestionariusze w socjologii” 3.czytanie wszystkich odpowiedzi z kafeterii. .wyraźne okazywanie. . Techniki otrzymywania  wypowiedzi pisemnych  niestandaryzowanych. Jest on stosowany w dwu 5 .naprowadzanie na konkrety w pytaniach otwartych.

KWESTIONARIUSZ JAKO NARZĘDZIE BADAWCZE: Kwestionariusze socjologiczne mogą być stosowane wyłącznie do realizacji tych celów. Pytaniu towarzyszy zawsze dyrektywa zapisu reakcji (odpowiedzi) respondenta. Możemy mówić o różnicach pod poniższymi względami: • sposób komunikowania się z respondentem.technikach socjologicznych: w wywiadzie i w ankiecie. dla których zostały stworzone. • możliwości oddziaływania na respondenta (sposób zadania pytań. sytuacja wywiadu) • możliwość obserwacji respondenta. numer. wprowadzenie: . skierowana do respondenta i żądająca od niego wypowiedzi określonej treściowo bardziej lub mniej dokładnie. − osoby traktuje się statystycznie. (B) pytania do respondenta.ewentualny sposób zwrotu kwestionariusza . badań surveyowych. sposobu wypełniania kwestionariusza . − nakłonienie respondenta do udzielenia odpowiedzi. zakodowanie miejsca.cel badań. końcowa (A) CZĘŚĆ FORMALNO-EWIDENCYJNA: Ta część ma dostarczyć respondentowi informacji o badaniach. 4. nazwisko ankietera. które charakteryzują się cechami: − między dwiema stronami procesu badawczego zostaje nawiązany kontakt o stosunkowo krótkim czasie trwania. (B) PYTANIA KWESTIONARIUSZOWE: Pytanie to zamieszczona w kwestionariuszu wywiadu lub ankiety wypowiedź badacza. Kwestionariusz składa się z części: (A) część wstępna – formalno-ewidencyjna. wpływ ankieterski. • możliwość kontrolowania respondenta • dokonywanie zapisu 4. .uzasadnienie wyboru respondenta do badań . nazwę placówki prowadzącej badania. 5 . tytuł pracy 5.apel o powagę i szczerość. Obie służą do realizowania tzw. Każdy z nich spełnia przynajmniej trzy funkcje: − przełożenie teoretycznej problematyki badawczej na pytania kwestionariuszowe.podziękowanie za wypełnienie 4. − zachowania werbalne uważane są za wskaźnik zachowań niewerbalnych. − przygotowanie materiału tam. 3. − w czasie jego trwania wykorzystuje się kwestionariusz.zapewnienie o poufności/anonimowego charakteru zebranego materiału . w których bierze udział. godzina. zapewniający standaryzację zebranych informacji. aby nadawał się on do ilościowej lub jakościowej analizy. najczęściej w formie zdania pytajnego. data. . Musi ona zawierać: 3.ewentualna instrukcja dot.

6.istotne i trafne. wartości zmiennej czy poszukiwane przez badacza cechy. składa się z trzech zasadniczych elementów: tekstu pytania do respondenta. koncepcja tradycyjna informacyjna. koncepcja testowa. gdy się od niej uchylają. koncepcja wskaźnikowa. pytania o fakty (d) pytania o wiedzę (e) pytania o źródła informacji (f) pytania o motywy (g) pytania o sugestie – ich zadaniem jest nakłonić badanych do odpowiedzi istotnej. pytania “Czy chciałby Pan jeszcze coś dodać?” “Czy mógłby Pan poszerzyć swą odpowiedź?” 5 .Koncepcje pytań kwestionariuszowych => czytaj w Lutyńskiej!!! 3.nieistotne ale trafne c. RODZAJE PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH: (A) ze względu na ich cel: (a) pytania wprowadzające – których celem jest przygotowanie respondenta do zagadnień poruszanych w całym kwestionariuszu lub w jego częściach. Różnice między nimi: cechy  Koncepcje pytania Czy pytanie jest  żądaniem  informacji o  badanym  zjawisku? pytań Czy pytanie pełni  samodzielną funkcję  informacyjną? poszukiwanej Czy informacja musi  być dokładnie  określona? informacji Czy wymaga się liczbowego  określenia pewności  informacji? i jej oceny Jakie są  wymagania co  do pewności  informacji? tradycyjna testowa nie tak tak nie tak tak nie tak bardzo  wysokie ca  najmniej  wysokie niskie bardzo  wysokie wskaźnikowa nie tak tak nie tak niekoniecznie tak rozszerzona inform. 5.istotne ale nietrafne d. nie Otrzymujemy rodzaje odpowiedzi respondenta : a. koncepcja informacyjna rozszerzona – opiera się na założeniu. klasyfikacji udzielonych przez niego odpowiedzi. albo są one zbyt lakoniczne. (b) pytania o opinie 1.nieistotne nietrafne. b. że pytanie kw. 4. Są to np.

“Jaki . Otwartymi są takie pytania. stąd ważna ostatnia odpowiedz “inne” poprawność teoretyczna – odpowiedniość proponowanych odpowiedzi z podejmowanymi problemami i zaproponowanymi hipotezami. podział wg charakteru mierzonej zmiennej (zmienne jednostkowe/grupowe). “Co Pan ma na myśli?” (B) pytania otwarte i zamknięte: Ich podział podlega kryteriom logicznym. Może być: − zapis kategoryzujący – w trakcie wywiadu. podział nawiązujący do poziomu uwzględniającego moc mierzonej zmiennej (nominalne/porządkowe/interwałowe/ilorazowe) 2. W kontekście pytań otwartych podstawą jest rodzaj zapisu odpowiedzi przez ankietera. 4. podział wg.. podział wg rodzaju mierzonej zmiennej (skale psychologiczne/niepsychologiczne) 4.?” itp. które nie mają ani pośrednio ani bezpośrednio określonej listy istotnych na nie odpowiedzi – ich liczna jest znaczna i praktycznie nieograniczona. np. => patrz Babbie!!! 1. których odpowiedzi mogą być przedstawione respondentowi w formie listy jedynie możliwych stwierdzeń. Badacz może ustalić. które związane jest z budową kwestionatiusza i przygotowaną kafeterią. (d) skale.(h) pytania uzupełniające – podobne od pytań o sugestie. − zapis rejestrujący – dokładny cytat − zapis relacjonujący – jaki był sens wypowiedzi − − − Przy konstrukcji pytań zamkniętych pamiętać należy o poprawności: poprawność logiczna – odpowiedzi mają być rozłączne.. Pytania zamknięte możemy podzielić z punktu widzenia ich części respondentywnej na − pytania w formie alternatywy – wybieramy z dwóch (ew. poprawność merytoryczna – adekwatność listy do rzeczywistości... 5 . jak wiele odpowiedzi ma wybrać respondent i czy mogą powtarzać się rangi.. Zamkniętymi są pytania. zasad konstrukcyjnych (konstruowane wg zasad zaproponowanych przez Likerta/Thurstone'a/ Guttomana/ mieszane/ statystyczno-matematyczne) 3. Powinno być uzupełnione o pytania szczegółowe. Te jednak maja na celu uzyskanie dodatkowych informacji przydatnych do interpretowania poprzednio udzielonej odpowiedzi. − pytania wieloalternatywne (wiele członów) – wybieramy z listy: (a) dysjunkcja – można wybrać tylko jedną odpowiedź. może być rangowanie parami. PYTANIA ZE WZGLĘDU NA ZAKRES PODEJMOWANEJ PRZEZ NIE PROBLEMATYKI Pytania globalne – domagają się krótkiej odpowiedzi na z natury złożone zagadnienie. (b) koniunkcja – można wybrać więcej niż jedną odpowiedź (c) szeregowanie alternatyw (rangowanie) – zhierarchizowanie. + “Nie wiem”). Mamy dwa sposoby prezentacji alternatyw : pytania rozstrzygnięcia “Czy. Można mówić również o kryterium technicznym (pragmatycznym.?”.? Tak/nie” i pytania dopełnienia “Który. dopasowywanie odpowiedzi do kategorii. gramatycznym).

w których spodziewamy się nieszczerych odpowiedzi. Trzeba uważać. 13. 6. o co jest pytany. kolka pytań dalej badacz pyta o to samo. − PYTANIA ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB NAWIĄZANIA DO PODEJMOWANEGO PROBLEMU BADAWCZEGO (a) pytania bezpośrednie (b) pytania pośrednie – A. 5. kryterium formalnego ukierunkowania – czy zwraca się wprost do świadomości respondenta (nieprojekcyjne) czy do podświadomości (projekcyjne). Pytanie powinno mieć formę pytania a nie hasła. II FORMUŁOWANIE. 3. badanej problematyki (b) pytania dot.) 2. (E) PYTANIA ZE WZGLĘDU NA PEŁNIONE PRZEZ NIE FUNKCJE W KWESTIONARIUSZU (a) pytania dot. jednowymiarowych. 7. Powinny znaleźć się w nim tylko te pytania. by respondent wiedział. 8. P. przedmiotów itd. Unikać pytań. 4. Język powinien być jasny i zrozumiały: słownictwo jednolite i dostosowane do respondentów. by się upewnić. Unikać pytań. 11. ale nie ujmują całości problemu. Jednolita forma gramatyczna. To pytania które mają być zadawane alternatywnie: tam albo tym. Powinno się odnosić do jednego zagadnienia. STOPIEŃ TRUDNOŚCI IKOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Formułowanie pytań w kwestionaruszu: 3. kryterium zakresu problematyki: obejmują cały zakres podejmowanej problematyki lub tylko jej część. Są one łatwiejsze dla respondenta. by nie zniechęcić respondenta i formułować je w odmienny sposób. Nie może być za długie. wiarygodności respondenta.Pytanie szczegółowe – dotyczy spraw konkretnych. które mogą ukazać niewiedzę respondenta – skłonność do koloryzowania. kryterium formy pytania: werbalne (sformułowane słownie) i niewerbalne (za pomocą rysunków. Boczkowski dzieli je ze względu na kryteria: 1. 12. kryterium rodzaju interpretacji odpowiedzi – interpretowana pośrednio/bezpośrednio 4. Powinno jednoznacznie wskazywać. Sformułowane w sposób jednoznaczny. Daniłowicz wyróżnia rodzaje pytań pustych: o nieistniejące fakty/ o pozorne różnice/ o wszystkich fałszywych wariantach odpowiedzi. 9. w jakiej formie ma być odpowiedź. 10. (f) pytania podchwytliwe i puste: wykorzystuje się je do analizy sposobu udzielania odpowiedzi i wnioskowania. dlatego kwestionariusz powinien być przeplatany. Nie formułować pytań sugerujących. (e) pytania sprawdzające: analizują prawdziwość uzyskanych odpowiedzi. 6 . respondenta (metryczkowe) − pytania filtrujące (d) pytania wykluczające się – związane z powyższymi. które wynikają z podjętej problematyki badawczej.

6 . Przygotowanie do opracowania zebranego materiału empirycznego. Można zastosować jedną z poniższych procedur: 1) pilotaż niczym nie różni się od badać faktycznych. 7. . − Kwestionariusz powinien zakończyć się podziękowaniem. Pilotaż powinien poprzedzić zarówno wywiady jak i badania ankietowe. BADANIA PILOTAŻOWE: Podstawowym celem badań pilotażowych jest sprawdzenie przydatności narzędzia służącego do zdobycia poszukiwanych informacji. czyli analiza każdego z pytań w 4 wymiarach : . − “Od ogółu do szczegółu” − Pytania wstępne powinny zainteresować i otworzyć respondenta. − sytuacji wywiadu. − wielowymiarowa analiza stopnia trudności pytań. − właściwości narzędzia badawczego. 3) pilotaż prowadzony inną techniką (gdy jest to np. 5. Zakłada się jednak.ROZUMIENIE ALTERNATYW. 6. . weryfikacja samego problemu badawczego – w zakresie występowania w danym środowisku. że w ramach pilotażu badacz zrealizuje następujące działania: 6. . 7. Oto polecane metody: − kwestionariusz poddaje się pod osąd sędziów. 8. sensowną całość.ODBIÓR SŁUCHOWY PYTANIA. ale po nich ocenia się z respondentem wszystkie pytania. − badanie pilotażowe. 4) pilotaż niczym się nie różni od badań faktycznych. 2) pilotaż niczym nie różni się od badań faktycznych. weryfikacja narzędzia badawczego. Trudności pytań kwestionariuszowych wynikać mogą: − z cech osobowości respondenta.FORMUŁOWANIE ODPOWIEDZI KOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: − Nie może być on nużący. ale ankieterzy wypełniają po nim ankiety do ankieterów. trudna dla pilotażu ankieta pocztowa i robi sie tradycyjną). zwiad terenowy – precyzacja problematyki badawczej. właściwej operacjonalizacji i eksplikacji. wiec warto go urozmaicać. Sformułowane pytania należy poddać ocenie. Można jednak rozbić je na pomniejsze: 5.ZROZUMIENIE ZADANIA STAWIANEGO PRZED RESPONDENTEM. − z cech osobowości ankietera. sprawdzenie organizacyjnych i technicznych aspektów badań. weryfikacja przygotowanego narzędzia badawczego.Czytaj o błędach pytań u Lutyńskiej !!! tu jest ich mniej i wszystkie się powtarzają. − Powinien stanowić jednolitą.

6. Dzięki nim żadna z odpowiedzi nie zostanie zapomniana. zaliczanie jednostek o podobnych cechach do kilku lub kilkunastu podobnych klas. MATERIAŁY POMOCNICZE: 1.) . Jej celem jest uzyskanie informacji o sytuacji wywiadu – jego przebiegu.ogólnej (omówienie celów badań. które standaryzuje proces kodowania – ułatwia jednoznaczną klasyfikację czy typologizację. Szczególną uwagę należy zwracać na występujące błędy systematyczne i przypadkowe. INSTRUKCJA KODOWA to narzędzie. ANKIETA DO ANKIETERA. wypowiedzi i komentarzy.. Drugi to typologizacja. INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW Instrukcja do ankiety jest na ogół krótsza i mniej skomplikowana od instrukcji przeprowadzenia wywiadu. Powinna składać się z 3 części : .pamiętać jednak trzeba o gramatycznym dostosowaniu osoby w pytaniu (”Proszę . Przygotowuje się ją zarówno do ankiet wypełnianych pod nadzorem. Grupowanie może przebiegać na dwa sposoby. wypróbowanie narzędzia badawczego. Każda z ankiet do ankietera tworzona jest do konkretnego badania.Zebrany surowy materiał wymaga wnikliwej i wszechstronnej kontroli. obliczenie parametrów opisowych raz wykrycie współzależności cech. Musi ona uwzględniać kompletność danych (tzw. INSTRUKCJA KODOWA I GRAFICZNE OPRACOWANIE KWESTIONARIUSZA: Weryfikacja . 1. kontrola ilościowa. aby umożliwić analizę struktury populacji. Zawiera jednak dużo więcej uwag szczegółowych dotyczących konkretnych pytań i ewentualnych zachowań respondentów. czyli wyszczególnienie zjawisk charakterystycznych. by uwzględnić jego problematykę i stosowaną technikę. kontrola jakościowa. a uniknie się zaglądanie respondenta do samego kwestionariusza. sposobu doboru próby i dobranej techniki) . ” a nie “Prosimy”). formalna) oraz ich poprawność (tzw. sposobu odbioru pytań.drugiej (opis czynności organizacyjnych jakie wykonać ma ankieter w celu realizacji badań. najczęściej występujących. Karta może zawierać całe pytanie lub jedynie odpowiedzi (inaczej mówi Lutyńska!!!) . 7. KARTY RESPONDENTÓW Mają one na celu ułatwienie badanemu percepcję pytania i odpowiedzi. jego zachowań. Jedna karta może służyć do kilku pytań i nie zostawiamy jej respondentowi na pamiątkę.8. 6 . jak i ankiet socjometrycznych. Pozostawione jest w niej również miejsce na uwagi ankietera. Pierwszy z nich to klasyfikacja. merytoryczna). 1.zebrany i zweryfikowany materiał badawczy musi być poddana zabiegowi grupowania . Grupowanie.trzeciej (dotyczy samego kwestionariusza i przebiegu badań) Instrukcja do wywiadu jest zbudowana jak powyższa.

jakich informacji poszukuje badacz.duże rozproszenie informacji nie pozwala na wychwycenie kombinacji różnych odpowiedzi i ich syntezę. typologizacja i zapisywanie symboli.zastosowanie: . Jaka jest Pańska płeć?) . wyczerpywalność i jednorodności. zamknięte dysjunktywne – (wybór jednej odp.p. wg których będzie prowadzona klasyfikacja.np. Polega ono na podziale zebranych danych na klasy i typy. 5. poprawność pod względem technicznym – dopasowanie instrukcji do sposobu zliczania. w których odpowiedzi koduje sie jako wątki wg zasady: wątek występuje/nie występuje 1. by zebrany materiał empiryczny móc policzyć i poddać analizie ilościowej i jakościowej. instrukcję należy zweryfikować. poprawność pod względem teoretycznym – dostosowanie klas i typów do problematyki badawczej. − każda zapisana pod pytaniem odpowiedź otrzymuje numer (np.5. 4. Jak często czytasz Wyborczą? codziennie/raz w tyg. otwarte – ale takie. z kilku możliwych./sporadycznie/nigdy) . KODOWANIE. (3)trzeba dokładnie zapoznać się z zebranym materiałem.p. (6)przypisać klasom czy typom odpowiednie symbole kodowe (oznaczenia liczbowe). poprawność pod względem logicznym – spełnione warunki rozłączności. przeważnie sposób kodowania przygotowany równolegle z budową pytania. OTWARTE(2)trzeba zdecydować się . najlepiej przez wykonanie indeksowania (wypisanie wszystkich odpowiedzi na osobnej kartce). poprawność pod względem merytorycznym – dostosowanie konstruowanych klas i typów do struktury uzyskanego i poddawanego kodowaniu materiału badawczego. 3. należy ją rozpatrywać w czterech aspektach: 2. (4)trzeba przyjąć kryteria podziału na klasy lub typy i dobrać wskaźniki o tych klas. INSTRUKCJA KODOWA: KODOWANIE jako wynik klasyfikacji i typologizacji jest zabiegiem koniecznym . Podstawowym zatem zagadnieniem kodowania jest ustalenie właściwych kryteriów. Podstawowe systemy kodowania: − kodowanie systemem zero-jedynkowym (0-1) . − kodowanie jest zwykłym powtórzeniem numeru odpowiedzi do odpowiedniej rubryki przeznaczonej na symbole kodowe. zamknięte koniunktywne – (wybór kilku z kilku. 1-tak/2-nie).1.pytania zamknięte alternatywne (albo-albo: np. 6 . Aby instrukcja kodowa była poprawne. (5)zdecydować się na odpowiedni typ procedury: od klas ogólnych do szczegółowych lub odwrotnie. Zanim przystąpi się do kodowania. a następnie przypisaniu tym klasom i typom przyjętych symboli.p. Gdzie spędzasz czas wolny: kino/teatr/park/dom/itp) . Ważna jest konieczność uchwycenia wszystkich rodzajów uzyskanych w badaniu odpowiedzi oraz konieczność pewnego kompromisu m-dzy bogactwem różnorodnych szczegółów informacji a wybranymi kategoriami. np.każdą odpowiedź trzeba kodować jako odrębne pytanie o odpowiedziach tak/nie . Budowa instrukcji kodowej wymaga innego potraktowania pytań zamkniętych i otwartych: ZAMKNIĘTE− łatwe. sprawdzić oraz dokonać jej pilotażu. wady: .

co przy wykorzystaniu sorterów może być uciążliwe. System przydatny wówczas. że tego nie rozumie.1. ale pozostaje przy wersji Gruszczyńskiego:-)) − − kodowanie systemem wielostopniowym Istotą systemu jest to. system potęgowy: bardzo pracochłonny system kodowania. wady: . kodowanie systemem zero-dziewiątkowym (0-9) Polega na przypisaniu każdej zmiennej wartości od 0-9. . 2. Jego zaletą jest możliwość precyzyjnego i szczegółowego zakodowania różnych informacji. 2. Rady jak najlepiej kodować dane pytania: (a) otwarte: 0-9 (b) zamknięte alternatywne: 0-1. itd. że każdorazowa decyzja o przyjęciu danego systemu musi być poprzedzona konsultacją z ośrodkiem obliczeniowym i ich opinią na temat możliwości technicznych.ogranicza liczbę wariantów odpowiedzi do dziesięciu (0-9) (4)zalety: zmniejsza się liczba potrzebnych do zakodowania jednego pytania kolumn (moim zdaniem to wiersze. a każda z cyfr ma swoje znaczenie (podobnie jak przy numeracji rozdziałów w książce: 1. 2. wiec chyba i my nie musimy. co jest szczególnie ważne przy koniunkcjach. w szczególności pytania zamknięte dysjunktywne i koniunktywne oraz otwarte.3. zamknięte dysjunktywne: 0-9 6 .możliwość zakodowania niemal wszystkich typów pytań..duża precyzja i szczegółowość różnego rodzaju informacji. że symbole poszczególnych wartości zmiennej są dwucyfrowe lub trzycyfrowe. Zastosowanie: wszystkie rodzaje pytań.konieczność przeznaczenia wielkiej liczby kolumn kodowych na zakodowanie jednego pytania... ale oddający nieocenione usługi przy kodowaniu pytań otwartych i zamkniętych koniunktywnych.małe możliwości kodowania kombinacji różnych odpowiedzi. zalety: .1. czyli każda odpowiedź oznaczona jest jedną z tych cyfr. 0-9 3. [dr Majkut przyznaje. rangowaniu i pytaniach otwartych. Konieczne jest również.) System nadaje się przede wszystkim do kodowania pytań otwartych.. . Jego wada: konieczność zajęcia na karcie perforowanej dwóch lub więcej kolumn. aby cały kwestionariusz był zakodowany za pomocą jednego tylko systemu. 2.3.] − Należy pamiętać. System wykorzystuje zjawisko braku powtarzalności sum ciągu potęgowego liczby 2. gdy dane zapisywane są na kartach perforowanych oraz w warunkach stosowania maszyn pracujących z pamięcią na taśmie magnetycznej lub dyskach.

deklarację natychmiastowej gotowości do dostarczenia kwestionariusza w razie zgubienia). -daje poczucie dowolności i niewymuszonego uczestnictwa. Upodmiotowienie kontaktu badawczego(Z. jeśli chodzi o uchwycenie kombinacji to 0-9.a bardzo często i struktury próby(odsetek zwrotów waha się w granicach 30-35%).w którym ten ostatni jest traktowany jako centralna postać.Polega na wywołaniu u osób objętych badaniem takiego obrazu relacji badacz-respondent.Należy pozostawić ostatnią stronę 6 . Jak uzyskać 70% zwrotów Źródła niechęci.Zerwanie z tradycyjnym przedmiotowym podejściem do badanych i traktowania ich jako anonimowych jednostek. -brak możliwości realizacji założonej wielkości.Badania empiryczne niezgoda socjologii.4) zamknięte koniunktywne: zależy od celów. -graficzna przejrzystość -nieanonimowość badacza-złamanie reguły jednostronnej anonimowości(należy podać imię.nazwisko badacza.Niezgoda.jego funkcję w badaniu oraz załączyć prośbę o oddanie osobistej przysługi) -dowartościowanie respondenta poprzez uświadomienie mu. Ankieta w dużym stopniu zakłada podmiotowe podejście do respondentów: -respondent może na nią odpowiedzieć lub nie -r.Konsekwencją tego jest zachwianie reprezentatywności opinii.telefon.że dostarcza on niepowtarzalnych informacji na temat otaczającej rzeczywistości -‘dyspozycyjność’ badacza wobec badanych-chodzi o możliwość nawiązania bezpośredniego kontaktu z badaczem(trzeba podać adres.Gostkowski)-stworzenie warunków. to 0-1. ma dużą kontrolę nad swoimi wypowiedziami-to co napisał jest tożsame z tym co zamierzał przekazać badaczom.będących częściami składowymi ankiety muszą się odznaczać się pewnymi cechami formalnymi i treściowymi : -wersyjność(w zależności od płci badanych)-przekaz nabiera dzięki temu naturalnego i bardziej personalnego charakteru..jaką większość badaczy darzy ankietę pocztową. mężowi zamiast żony. Jeśli chodzi o uchwycenie wszystkich podkreślonych przez respondentów odpowiedzi.w których wymiana przekazów między badaczem i respondentem byłaby dialogiem dwóch równoprawnych partnerów.ułatwia lekturę i zrozumienie przekazu . potęgowy lub wielostopniowy.Może przeciwdziałać ‘przekazywaniu’ ankiety innym osobom np. może odpowiedzieć tylko na wybrane przez siebie pytania -r. Nowe spojrzenie na ankietę pocztową Malikowski. . -w procesie badawczym w większym stopniu respondenci mają poczucie własnej indywidualności Wszystkie z przekazów.nie ma jednak zasad – trzeba użyć rozumku.

kwestionariusza na ewentualne uwagi respondentów związane z badaniem czy ogólnymi problemami jakie mogą się nasunąć. 6 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful