TEMAT1.Osobliwości badań społecznych w socjologii U podstaw wiedzy leży umowa.

Większość naszej wiedzy zależy od wiary w to, co nam powiedziano. Pewne rzeczy wiemy dzięki tradycji, inne dzięki ekspertom. Istnieją też odmienne metody poznawcze-poznawać można dzięki bezpośredniemu doświadczeniupoprzez obserwację. Gdy nasze doświadczenie przeczy temu, co wszyscy wiedzą, jest możliwe, że zrezygnujemy z własnego doświadczenia na rzecz umowy.

Działalność badawcza człowieka
Ludzie wykazują potrzebę przewidywania swojego przyszłego położenia. Ludzie wydają się predestynowani do tego, by podejmując się takiego zadania stosować rozumowanie przyczynowo-skutkowe. Powody: -uznajemy, że przyszłe wydarzenia są uwarunkowane przez obecne -ludzie uczą się, że takie przyczynowo skutkowe modele mają charakter probabilistyczny(skutki pojawiają się częściej, gdy pojawiają się przyczyny)

Źródła wiedzy z drugiej ręki:
1Tradycja-jeśli akceptujemy to, co wszyscy wiedzą, w naszym dążeniu do odkrycia prawidłowości nie musimy rozpoczynać wszystkiego od zera 2Autorytet-często akceptacja nowych dokonań zależy od statusu odkrywcy.

Błędy w badaniach:
1Błędne obserwacje-można się przed nimi ustrzec dzięki zarówno prostym jak skomplikowanym zleceniom dotyczącym pomiaru. Dzięki nim stopień precyzji jest dużo wyższy, niż pozwalają na nie wspomagane ludzkie zmysły. 2Nieuprawnione uogólnienie-założenie, że kilka podobnych zdarzeń stanowi dowód istnienia ogólnego wzorca. Zabezpieczenia: odpowiednio duża i reprezentacyjna próba; replikacja (powtarzanie badań) 3.Wybiórcza obserwacja-ignorowanie wydarzeń sytuacji nie pasujących do wzorca określonej prawidłowości i ogólnego wyjaśnienia jej przyczyn 4.Nielogiczne rozumowanie- np. wyjątek, który potwierdza regułę. Zabezpieczenia: stosowanie systemów logicznych w sposób świadomy i jednoznaczny.

3 ujęcia natury rzeczywistości:
1.Ującie premodernistyczne- założenie, że ludzie widzą rzeczy takimi jakie są one w rzeczywistości. 2.Ujęcie modernistyczne-filozoficzna wersja powiedzenia co kraj to obyczaj. Uznaje za uprawnioną różnorodność postrzegania rzeczywistości. 3.Ujęcie postmodernistyczne-rzeczywiste są tylko wyobrażenia, które uzyskujemy dzięki naszym punktom widzenia. Nic nie istnieje na zewnątrz, wszystko jest w środku. Nie ma obiektywnej rzeczywistości.

Podstawy nauk społecznych:
Rozumienie świata musi być sensowne i zgodne z obserwacją. Oba te elementy mają zasadnicze znaczenie dla nauki i odnoszą się do 3 głównych aspektów działalności nauk społecznych: teorii naukowych, gromadzenia danych i analizy danych. 1.Teorie zamiast filozofii czy wiary. Teoria społeczna zajmuje się tym co jest, a nie tym c ma być. Teoria naukowa nie może rozstrzygać sporów o wartości. 1

2Prawidłowości społeczne-do ich odkrycia zmierzają badania społeczne. W odniesieniu do prawidłowości społecznych stawiane są 3 zarzuty: -niektóre mogą wydać się trywialne -prawidłowości nie mają absolutnego charakteru-społeczne prawa to modele probablistyczne -wpływ ludzi-zaobserwowane prawidłowości mogą być zakłócone dzięki świadomej woli aktorów 3.Zbiorowości zamiast jednostek. Prawidłowości życia społecznego odzwierciedlają zbiorowe zachowanie wielu jednostek. Celem jest wyjaśnienie, dlaczego zagregowane wzorce zachowań ujawniają taką regularność nawet, gdy uczestniczące w nich osoby mogą zmieniać się w czasie. 4.Język zmiennych-w tym języku formułuje się teorie U podstaw rozmaitości orientacji badawczych leżą trzy szeroko rozumiane i wzajemnie powiązane rozróżnienia: 1.Wyjasnienia: -idiograficzne-wyłącznie do konkretnego przypadku ograniczony jest zasięg naszego wyjaśnienia. -nomotetyczny-szuka wyjaśnienia dla pewnej klasy zjawisk czy zdarzeń,w sposób ekonomiczny, używając jednego lub kilku czynników wyjaśniających. 2.Teoria: -indukcyjna-przechodzi od tego co konkretne do tego co ogólne -dedukcyjna-od tego co ogólne do tego co szczegółowe. Od wzorca, którego możemy oczekiwać z logicznego lub teoretycznego punktu widzenia do obserwacji ,która sprawdzi czy oczekiwany wzorzec rzeczywiści się pojawia. 3.Dane: -jakościowe -ilościowe . MAT2 : Pomiar wartości cech jednostek badawczych oraz metody budowania skal 1)Earl Babbie, rozdz. 5: Konceptualizacja, operacjonalizacja i pomiar. Koncepcje to obrazy mentalne, których używamy jako syntetycznych sposobów gromadzenia obserwacji i doświadczeń, które mają ze sobą coś wspólnego. Odwołując się do tych koncepcji używamy pewnych terminów lub etykiet. Pojęcia są konstruktami; odzwierciedlają one uzgodnione znaczenie przypisywane terminom. Nasze pojęcia nie istnieją w świecie rzeczywistym, tak więc nie jest możliwy ich bezpośredni pomiar. Możemy jednak mierzyć zjawiska, które one podsumowują. KONCEPTUALIZACJA: Jest to proces, w toku którego określamy, co mamy na myśli używając danego terminu w badaniach → powstaje szczególnie, uzgodnione dla celów badawczych znaczenie pojęcia. Wymiary i wskaźniki: Konceptualizacja nadaje jasne znaczenie pojęciu poprzez wyszczególnienie jednego lub większej liczby wskaźników tego, co mamy na myśli. Wskaźnik to znak obecności lub nieobecności badanego pojęcia. Każde pojęcie może mieć wiele wymiarów czyli możliwych do wyróżnienia aspektów /np. uczuciowy i behawioralny wymiar współczucia/. Pełna konceptualizacja wymaga zarówno określenia wymiarów jak i wskazania różnych

2

wskaźników dla każdego z nich. Wskaźniki są wzajemnie wymienialne. Definicje realne, nominalne i operacyjne: Def. realna stanowi wyraz reifikacji terminu, jest stwierdzeniem „zasadniczej natury” bytu; wiedzie nas zatem na manowce, gdyż uznaje konstrukt /np. współczucie/ za byt rzeczywisty. Def. nominalna zostaje przypisana do danego terminu bez roszczenia co do tego, że stanowi odbicie :realnego” buty; jest arbitralna; jest to wyraz jakiegoś konsensusu, konwencji co do użycia jakiegoś terminu. Def. operacyjna precyzuje sposób pomiaru danego pojęcia czyli operacje, jakie będziemy w tym celu wykonywać; jest raczej nominalna niż realna oraz daje maksimum jasności co do znaczenia danego terminu w konkretnych badaniach. Tworzenie ładu pojęciowego: Kolejne kroki pomiaru we w pełni strukturalizowanym badaniu socjologicznym: konceptualizacja →def. nominalna → def. operacyjna → pomiary w świecie rzeczywistym. Pozostawienie konceptualizacji i operacjonalizacji nie musi prowadzić do chaosu pojęciowego. Często w ten sposób powstaje ład-stosujemy definicje standardowe, aby być zrozumianym przez innych. Kolejnym źródłem ładu jest fakt, że badacze przejmują jakąś konc. i oper. Danego pojęcia by przekonać się o jej użyteczności, co prowadzi do standaryzacji definicji pojęć, ich wielokrotnego poprawiania i testowania. Wybory dokonywane w procesie operacjonalizacji: Konceptualizacja polega na uściśleniu i udoskonaleniu abstrakcyjnych pojęć, operacjonalizacja na stworzeniu konkretnych procedur badawczych, które pozwolą na dokonanie empirycznych obserwacji odpowiadających tym pojęciom w świecie rzeczywistym. Operacjonalizując jakieś pojęcie badacz musi zdawać sobie sprawę, jaki zakres zmienności go interesuje /np. zakres dochodu respondentów, lub od „popieram” przez „jest mi to obojętne” do „zupełnie nie popieram”/. Ważnym problemem jest także ustalenie stopnia precyzji zmienności między skrajnościami, co oczywiście wynika z celów badania. Wartość zmiennej jest cechą czegoś /np. kobieta/, zmienne zaś to logiczne zbiory wartości. Tak więc płeć to zmienna złożona z dwóch wartości : kobieta i mężczyzna. Każda zmienna musi mieć dwie istotne cechy: 1) składające się nań wartości muszą być wyczerpujące; 2) wartości muszą być wzajemnie rozłączne. Poziomy pomiaru 1) nominalny: zmienne, których wartości są jedynie wzajemnie rozłączne i wyczerpujące, to mary nominalne, np. płeć, wyznanie, sympatie partyjne; są to jedynie zbiory nazw lub cech; o tych zmiennych możemy powiedzieć jedynie tyle, że są takie same bądź różne. 2) porządkowy: zmienne o wartościach, które możemy logicznie porządkować, to miary porządkowe. Różne wartości zmiennej odpowiadają względnie niższemu lub wyższemu poziomowi zmiennej; np. klasa społeczna, konserwatyzm, alienacja. Pozwala określić nie tylko, czy zmienne są takie same czy różne, ale rozwieź, czy któraś nich jest bardziej, odległości miedzy nimi nie mają znaczenia. 3) interwałowy: odległości logiczne miedzy wartościami mogą być wyrażone w postaci standardowych interwałów o określonym znaczeniu; punkt zerowy jest ustalany umownie; porównując dwie osoby możemy powiedzieć, ze są one „różne”, że jedna jest „bardziej” oraz „o ile jest bardziej”.

3

Rzetelność nie zapewnia jednak poprawności wyniku . b) metoda połówkowa: np. 6 „Indeksy. /np. c) rzetelność osób zatrudnionych przy realizacji badań: ankieterów. np. o co pytasz./ 2)Earl Babbie rozdz. / test umiejętności matematycznych nie Mozę odnosić się tylko do dodawania. Są one także wydajnymi narzędziami analizy danych.Trafność kryterialna . Trafność: . . poza tym są oparte na bezwzględnym punkcie zerowym. . ale i odejmowania. czy liczba organizacji do których należymy . w jakim miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla prawdziwe znaczenie danego pojęcia.. metoda nie jest rzetelna. w jakim miernik obejmuje skalę znaczeń zawartych w pojęciu. 4 .opiera się na jakimś kryterium zew.Na rzetelność obserwacji wpływa nasze samopoczucie. Warto także pamiętać o jednokierunkowej drodze przekształcania zmiennych od zmiennych ilorazowych do nominalnych. stosowana do tego samego przedmiotu. w kwestionariuszu dzielimy pytania losowa na dwie połowy i testujemy je – każdy zbiór powinien stanowić dobry miernik i prowadzić do takiej samej klasyfikacji respondentów (gdyż wskaźniki są wymienne). koderów → można zatrudnić kontrolera. Kryteria jakości pomiaru. wiek. Pomiar ten pozwala nam dodatkowo ustalić jak jest stosunek ilościowy jednej zmiennej do drugiej.4) ilorazowy: wartości składające się na zmienna ilorazową posiadają wszystkie ww. jasno precyzuj. właściwości. który rozmawia z respondentami z wybranej podpróby i weryfikuje w ten sposób informacje. . Poszukiwany poziom pomiaru zależy od planowanych sposobów analitycznego wykorzystania danej zmiennej. ./predykcyjna/. interpretacja./ .Odnosi się do zakresu. daje za każdym razem ten sam wynik . jeśli odpowiedzi są różne. dla których nie ma jasnych pojedynczych wskaźników. Precyzja i poprawność: -precyzja dotyczy subtelności rozróżnień odrębnych wartości zmiennej -poprawność dotyczy prawdziwości informacji Rzetelność: . które ich dotyczą.Techniki krzyżowego badania rzetelności tworzonych mierników: a) metoda testu powtórzonego: przeprowadzenie pomiaru jeszcze raz.trafność treściowa – oznacza zakres. pytaj o rzeczy. ze dana technika.Jak tworzyć rzetelne mierniki? Zadawaj wyłącznie pytania.Trafność teoretyczna – opiera się na logicznych powiązaniach między zmiennymi. typologie” Indeksy i skale służą do mierzenia złożonych zmiennych. skale.Polega na tym. można powtórzyć badania. na które respondenci znają prawdopodobnie odpowiedzi. mnożenia etc. .Trafność fasadowa – konkretny miernik może się zgadzać lub nie z naszymi uzgodnieniami i indywidualnymi obrazami mentalnymi dotyczącymi danego pojęcia. trafność egzaminów na studia przejawia się w możliwości przewidywania na tej podstawie przyszłych sukcesów studenta.

zdecydować. a) zależności dwuzmiennowe: powinieneś zbadać wszystkie możliwe zależności dwuzmiennowe między pytaniami mającymi ewentualnie wchodzić w skład indeksu – pozwala to określić względną siłę związków między poszczególnymi parami pytań.Indeksy a skale: . wykrycie jednoczesnych wzajemnych oddziaływań miedzy pytaniami. że wskazują one te samą zmienną i możemy włączyć obie do jednego indeksu. niemal zawsze zależy od konkretnej próby.jeśli występują w niewielu przypadkach.zależność empiryczna polega na tym. aby określić.charakter dobranych pytań zadecyduje o tym.indeksy muszą być jednowymiarowe. powinieneś teraz przypisać poszczególnym odpowiedziom wartości punktowe.Skalę tworzymy przypisując określony wynik punktowy pewnym układom odpowiedzi przy założeniu. jak ogólnie czy szczegółowo dana zmienna będzie mierzona . inne zaś o wyższym poziomie danej zmiennej. że uwzględniają intensywność obrazowania danej zmiennej przez różne pytania. jeśli dwa pytania są ze sobą związane. by odnaleźć różne wzorce odpowiedzi. 5 .są porządkowymi miernikami zmiennych . musisz przypisać wartości punktowe poszczególnym odpowiedziom.złożony miernik powinien odzwierciedlać tylko jeden wymiar danego pojęcia . Badanie zależności empirycznych między pytaniami wchodzącymi potencjalnie w jego skład: . możemy zakładać.pierwszym kryterium wyboru pytań jest trafność fasadowa (lub logiczna) . tworząc w ten sposób jeden złożony miernik z kilku pytań: musisz określić pożądany zakres punktacji indeksu. że niektóre pytania świadczą o relatywnie niższym.porządkują jednostki analizy w kategoriach konkretnych zmiennych . Braki danych: . pozwala określić całkowitą moc pomiaru poszukiwanej zmiennej przez dany zbiór pytań.Skale mają tę wyższość nad indeksami. Punktacja indeksu: Jeśli wybrałeś już pytania. Budowa indeksu: Dobór pytań składających się na złożony indeks. że odpowiedzi respondenta na jedno pytanie pozwala nam przewidzieć jego odpowiedź na inne pytania.Indeks tworzymy przez proste zsumowanie wyników przypisanych poszczególnym wartościom . . które z nich powinny się znaleźć w jednym indeksie. . można wyłączyć je z budowy indeksu i z analizy. skala wykorzystuje różnice intensywności wartości tej samej zmiennej. określić punkty skrajne. który tworzymy w celu pomiaru jakiejś zmiennej: .Błędy w wyobrażeniu na temat skal: 1) to czy kombinacja kilku pytań okaże się skalą. b) zależności wielozmiennowe między pytaniami: badanie zależności wielozmiennowych pozwala na wyeliminowanie bezwartościowych danych. czy przyznajesz poszczególnym odpowiedziom taką samą wagę.zwróć uwagę na obejmowany zakres zmienności. 2) użycie konkretnych technik skalowania nie daje gwarancji stworzenia skali.

np. . omówimy 4 z nich: uwzględnieniu 1) Skala dystansu społecznego Bogardusa: 1. Ukazuje oszczędność skalowania jako narzędzia redukcji danych. które uznawane są za wskaźniki danej zmiennej. Skala Likerta ponadto odlicza przeciętne wyniki uzyskane za pomocą indeksu dla osób 6 . Czy zgodziłbyś się.można potraktować braki danych jako jedną z dostępnych kategorii odpowiedzi. Istnieje wiele metod skalowania. . „kobiety są gorszymi kierowcami niż mężczyźni”. by ustalić. 2) Skala Thurstone’a: . przypisując im wartość punktową. Czy zgodziłbyś się.metoda ta jednak pozwala na określenie względnej intensywności pytań: chcemy zmierzyć uprzedzenia wobec kobiet → tworzymy zestaw 20 stwierdzeń. . aby Albańczycy mieszkali w twojej miejscowości? 3.. co do których pytań byli oni najbardziej zgodni i te pytania zostają przyjęte przez badacza. Czy zgodziłbyś się. iż np.zawiera kategorie w rodzaju: „zdecydowanie się nie zgadzam”. powinny wg innych pytań zostać ocenione tak samo. a zarazem ustaliłaby intensywność pozostałych 18 twierdzeń → przyznanie każdemu ze wskaźników uprzedzeń względem kobiet jednego punktu dałoby nam indeks z zakresem wyników od 0 do 20. . setki pytań. wiemy. aby Albańczyk był Twoim sąsiadem? 5. czy „kobiety nie powinny mieć praw wyborczych” – technika skalowania Likerta ukazałaby różnice intensywności między tymi pytaniami. „zgadzam się”. z którym zgodził się respondent). w jakim zakresie indeks jest powiązany z poszczególnymi pytaniami w nim zawartymi lub w jakim zakresie pozwala przewidywać odpowiedzi na nie udzielone. aby twoje dziecko poślubiło Albańczyka/Albankę? Skala ta służy do pomiaru skłonności ludzi do uczestniczenia w – zróżnicowanym co do stopnia bliskości – stosunkach społecznych z innymi grupami ludzi. Czy zgodziłbyś się. które powiązane są przynajmniej w strukturę empiryczną. Budowa skali: Skala zapewnia większy stopień pewności uszeregowania dzięki intensywności pytań. nie zgadzam się”. zaakceptuje go też jako mieszkańca swojego kraju. Czy zgodziłbyś się. b) walidacja zewnętrzna: osoby ocenione wg jednych pytań np. jako konserwatywne.każdemu respondentowi można przypisać pojedynczy wynik ( moc najtrudniejszego stwierdzenia. grupa sędziów otrzymuje np. aby Albańczycy mieszkali w twoim kraju? 2. jak mocnym wskaźnikiem zmiennej jest każde pytanie. każdy sędzia na następnie ocenić. który w sposób adekwatny odzwierciedlałby odpowiedzi na kilka pytań kwestionariusza. Walidacja indeksu /ocena trafności/: sposoby: a) analiza pytań: badamy.staranie opracowana w ten sposób skala odpowiada pod względem oszczędności i efektywności skali Bogardusa.szczególna przydatność tego formatu zasadza się na jednoznacznym uporządkowaniu kategorii odpowiedzi. potem badacz analizuje oceny przyznane pytaniom. „zdecydowanie się zgadzam”.stanowi próbę opracowania formatu grupowania wskaźników zmiennej. jeśli ktoś zaakceptuje Albańczyka jako sąsiada. .uważna analiza braków danych może pozwolić na interpretację ich znaczenia. aby Albańczycy mieszkali w twojej dzielnicy? 4. 3) Skala Likerta: ..

obecnie skala nie jest zbyt często wykorzystywana. popierałby także aborcję w przypadku ciąży powstałej w wyniku gwałtu lub zagrażającej życiu matki/. „nie podoba mi się”/ 5) Skala Guttmana: . stosując przy tym wyrażenia określające stopień intensywności postawy między przeciwieństwami. kto popiera prawo niezamężnych kobiet do aborcji.Określić w jaki sposób należy to zrobić TRZY CELE BADAŃ a)EKSPLORACJA b)OPIS c)WYJAŚNIANIE Ad a) Takie podejście zdarza się najczęściej.. 1.zbadanie możliwości podjęcia szerszych badań 3. . Cele badań eksploracyjnych: 1. 4 PLAN NADAŃ W każdym schemacie badań należy stanąć przed dwoma zadaniami. . /np. z jaką pierwotne odpowiedzi dają się odtworzyć na podstawie wyników uzyskanych w skali. natomiast format pytań jest jednym z najpowszechniej używanych w kwestionariuszach. 4) Dyferencjał semantyczny: . Niekiedy po badaniach eksploracyjnych kontynuuje się badania metodą grup fokusowych (moderowanych dyskusji w małych grupach).mogą być skutecznie stosowane jako zmienne niezależne.to w jakim stopniu zbiór danych empirycznych układa się w skalę Guttmana. Typologie: .to nominalny miernik złożony stosowany często w badaniach społ. które zostaną użyte w dalszych badaniach 7 .zaspokajanie ciekawości badacza i jego pragnienia lepszego zrozumienia przedmiotu 2. że kto wskazuje wysoki poziom danej zmiennej. aby wybrali miedzy dwiema przeciwnymi postawami. „podoba mi się”.prosimy respondentów.zbiór kategorii lub typów . wskaże też poziom niski /np. zależy od stopnia poprawności. .wypracowanie metod. lecz wykorzystywanie ich jako zmiennych zależnych powoduje trudności interpretacyjne. gdy badacz wchodzi w nową dla siebie dziedzinę zainteresowań lub gdy przedmiot badań sam w sobie jest stosunkowo nowy. TEMAT3: Przygotowanie badań empirycznych w socjologii 1)BABBIE rozdz.Należy określić tak dokładnie o ile to tylko możliwe co chce się badać 2.skala ta opiera się założeniu.zgadzających się z poszczególnymi zdaniami… ( tak naprawdę nie ma tu tłumaczenia jak to się robi…) .budowa tej skali zaczyna się od tych samych kroków co budowa indeksu.

które badamy. Badacze społeczni najczęściej wybierają jako jednostki analizy pojedynczych ludzi . Następnie łączą opisy. mogąc odnotować ich cechy. Przykład: Zapisanie wieku i płci każdego studenta na wybranym wykładzie. która składa się ze wszystkich gangów w danym mieście. którzy brali udział w seansach. aby stworzyć ich syntetyczny opis oraz wyjaśnić różnice między nimi. wiek.płeć. Badania zajmują się określonymi typami jednostek lub ich klasami. JEDNOSTKI INDYWIDUALNE Są to najbardziej typowe jednostki analizy. opis jest z reguły dużo trafniejszy i dokładniejszy niż zwykły opis Przykład: Spis ludności USA. Jednostkami analizy są te przedmioty. Ważne jest jednak rozróżnienie jednostek analizy od zbiorowości. uczestnictwo w seansach. przed przystąpieniem do badań miał przygotowane jedynie kluczowe zmienne. Można także wnioskować o cechach grup społecznych na podstawie cech ich członków (opisanie grupy pod względem wieku. rasy. rozmawianie z ludźmi. Ad b) Badacz obserwuje a następnie opisuje to co zaobserwował.opis obszernego zestawu różnych cech ludności Opis był pierwotnym celem wielu badań jakościowych. wywiady z osobami. np. 8 . a później przedstawienie opisu grupy. tworząc obraz grupy. traktowanych jako pojedynczy byt. składającej się z jakiegoś procentu kobiet i mężczyzn. studenci. Można opisać populację uogólniając wyniki pojedynczych gangów. lesbijki. ale badacze na ogół nie ograniczają się tylko do opisu. Ad c) Badanie wyjaśniające odpowiada na pytanie dlaczego jakieś zjawisko zaszło. Przykład: Odnotowanie częstości chodzenia do kościoła jest opisem. które podawały się za „medium” Badacz wyszedł od teorii dedukcyjnych. miejsce urodzenia. do której należą.o jakiejś średniej wieku.czytanie książek oraz artykułów. którą jednostki reprezentują. Większość badań zawiera elementy wszystkich trzech celów JEDNOSTKA ANALIZY W naukowych badaniach społecznych nie istnieją prawie żadne bariery dotyczące tego. postawy itd.Przykład: Badania eksploracyjne dotyczące osób podających się za „medium”. Później agregowane są indywidualne jednostki i formułowane są uogólnienia na temat populacji. Termin gangi uliczne oznacza populację. co ma być poddane badaniu. odnotowanie dlaczego jedni chodzą a drudzy nie jest już wyjaśnianiem. homoseksualiści. wykształcenia). GRUPY Możemy być także zainteresowani cechami należącymi do grup. interesuje ich dalsze wyjaśnianie dlaczego istnieją zaobserwowane prawidłowości i jakie są ich konsekwencje.

grupy.jest to założenie. WYTWORY SPOŁECZNE Inaczej wszelkie wytwory istot społecznych lub ich zachowań. ale ich celem jest wyjaśnianie procesów przyczynowych. wiersze. Redukcjonizm: postrzeganie i wyjaśnianie złożonych zjawisk w kategoriach jednego wąskiego pojęcia lub zbioru. a psychologowie tylko zmienne psychologiczne (redukcjonizm psychologiczny). Np. ekonomiści tylko zmienne ekonomiczne (redukcjonizm ekonomiczny). kulturowych społecznych jednostkach analizy.grupy. ale wyciąganie wniosków na temat wyborców. np. światy społeczne. grupowych. -Moris Rosenberg mówi o indywidualnych. style życia oraz subkultury.odnosi się do czegoś większego niż jednostki. Badając pojedyncze książki możemy uogólniać na całą populację książek. przestrzennych. badanie okręgów wyborczych jako jednostek analizy. Pojedyncza książka ma swoja wagę. interakcje społeczne.ORGANIZACJE Jednostki analizy.problem uogólnień życia społecznego na podstawie pojedynczych „zdjęć” 9 .jako stosowne jednostki badania. role. spotkania. które mogą zostać jednostkami analizy to: przyjaźnie. książki. zachodzących w czasie. związki. np. WYMIAR CZASOWY Możemy zbierać obserwacje mniej więcej w tym samym czasie lub rozłożyć je w czasie. Badania przekrojowe Składają się z obserwacji próby czy przekroju jakiejś populacji lub zjawiska. nieobecności na egzaminach. spis powszechny przedstawia populację w danym czasie. socjologowie często biorą pod uwagę tylko zmienne socjologiczne. Wada badań przekrojowych: wnioski z tych badań bazują na badaniach przeprowadzonych w jednym czasie. instytucjonalnych. BŁĄD EKOLOGICZNY ROZUMOWANIA. zbiory. że to. czego dowiadujemy się o jednostce zbiorowej mówi nam coś także o pojedynczych elementach. zebranych w jednym punkcie w czasie. -John i Lyn Loflandowie wskazują na działania zwyczajowe i epizody. długość. samochody. elementach których ona się składa. porwania samolotów. Pojedyncze przedsiębiorstwo może być scharakteryzowane pod kątem liczby pracowników. badanie pojedynczego przedsiębiorstwa chcą uzyskać odpowiedzi o populacji przedsiębiorstw. Np. organizacje. cenę itd. np. wypadki drogowe. rocznego zysku itd. miejsca zamieszkania. organizacyjnych.formalne organizacje społeczne. sprawy sądowe. Interakcje społeczne. BŁĘDNE WNIOSKOWANIE O JEDNOSTKACH ANALIZY : Błąd ekologiczny: „ekologiczny”.

np.Badania dynamiczne Umożliwiają obserwację tego samego zjawiska przez długi czas. 2. b)Badania kohort demograficznych Analiza zmian zachodzących w poszczególnych subpopulacjach (kohortach demograficznych). Niebezpieczeństwem tej metody jest to. JAK ZAPLANOWAĆ PROJEKT BADAWCZY (tabelka procesu badawczego) Plan badawczy na podstawie problemu kwestii aborcji Na początku należy się czegoś dowiedzieć na temat tej kwestii. że ludzi często zawodzi pamięć a niektórzy po prostu kłamią. w badaniach studentów logiczne było to.przynależności religijnej.Proszenie ludzi o opowiedzenie zdarzeń z przeszłości . Badania zbliżone do dynamicznych 1.Badacze mogą korzystać z logicznego wnioskowania za każdym razem gdy jasny jest chronologiczny porządek zmiennych.respondenci biorący udział w pierwszym badaniu mogą nie chcieć lub nie być w stanie wziąć udziału w kolejnych badaniach. porozmawiać z osobami. Badania kohort mogłyby badać przesunięcia w przynależności religijnej wśród „pokolenia Wielkiego Kryzysu ”. które są za i przeciwko aborcji. Najczęściej kohorta to grupa wiekowa . porównanie spisów powszechnych z dziesiątek lat pokazujące przesunięcia w składzie ludności. Badania panelowe dałyby pełny obraz przesunięć między różnymi religiami oraz przesunięć do i z kategorii „żadna”. Nie było żadnego studenta. Konceptualizacja Należy zdefiniować wszystkie pojęcia. który brał LSD a nie próbował wcześniej marihuany. Porównanie 3 typów badań dynamicznych Porównane zostały w odniesieniu do tej samej zmiennej. Badania trendów mogłyby wykazać przesunięcia w przynależności religijnej w USA w różnych okresach. Można w ten sposób analizować nie tylko ogólne trendy w preferencjach wyborczych. znaleźć warunki pod jakimi studenci mogliby poprzeć aborcję. a) Badania trendów Koncentrują się na zmianach w czasie wewnątrz jakiejś populacji. Następnie należy postawić sobie jakiś CEL. 1 . Badania panelowe mogą mieć problem z wyczerpaniem panelu. poszukać jakiejś literatury. ale także okazać precyzyjne prawidłowości dotyczące stałości i zmienności zamiarów wyborczych. np. że studenci próbowali najpierw marihuany a później LSD a nie odwrotnie.ludzie urodzenie w latach 50 lub ludzie urodzeni w czasie wojny c)Badania panelowe Dotyczą za każdym razem tego samego zbioru ludzi.

procedura wyboru jednostek obserwacji. wieczorowi?? Obserwacja Należy przeprowadzić badanie wśród studentów Przetwarzanie danych Faza kodowania odpowiedzi i przenoszenia danych do komputera Analiza Interpretacja i wyciąganie wniosków. Należy ustalić brzmienie pytań kwestionariuszowych. Krótka historia doboru próby: • Dobór próby rozwijał się równolegle z badaniami zachowań i preferencjo politycznych. • W 1936 Gallup przewidział zwycięstwo Roosevelta w wyborach prezydenckich dzięki użyciu próby kwotowej.Wybór metody badawczej Najlepszą metoda w tym. wypadku byłby sondaż: przeprowadzenie wywiadu ze studentami lub wypełnienie przez nich kwestionariusza. Operacjonalizacja Wybór technik pomiaru. bezdomni. badacz chce zbadać cechy osób przez dane miejsce o określonych porach -należy zachować ostrożność przy uogólnianiu i uczulić odbiorców wyników na ryzyko związane z tą metodą -przydatna np. np. w 1948 źle przewidział wyniki m. nielegalni imigranci 1 . zaoczni. że jego próba nie była reprezentatywna. 1. ale musi być dokładnie określona : studenci dzienni. METODA KULI ŚNIEŻNEJ -gdy trudno jest odszukać członków jakiejś specyficznej populacji. DOBÓR PRÓBY OPARTY NA DOSTĘPNOŚCI BADANYCH: np. gdy np. Dwa typy doboru próby: nieprobalistyczny. by sprawdzić szerokie zastosowanie pytań) -do badania przypadków odbiegających od normy 3. Należy dobrać próbę osób do badania. zatrzymywanie ludzi na ulicy -brak kontroli nad reprezentatywnością próby -może być stosowany jedynie.in. dlatego. W tym przypadku próba będzie się składać ze studentów. DOBÓR CELOWY/ARBITRALNY -dobór na podstawie własnej wiedzy o badanej populacji oraz celach badania -przydatny do pilotażu ( dobrać jak najróżniejszych respondentów. W tym przypadku analiza mogła służyć zarówno celom opisowym jak i wyjaśnianiu Zastosowanie Wykorzystanie przeprowadzonych badań oraz wyciągniętych z nich wniosków TEMAT4: Dobór i rodzaje prób badawczych 1)Earl Babbie „Logika doboru próby” DOBÓR PRÓBY – proces wyboru obserwacji. Populacja i dobór próby Należy zdecydować kogo lub co badać. w pilotażu kwestionariusza 2.

gdy ankieter szuka osób o żądanych cechach  Załamana zostaje zasada reprezentatywności. . całość danych powinna dać sensowną reprezentację całej populacji -problemy:  Operat losowania (udziały procentowe reprezentowane przez poszczególne komórki tabeli) musi być dokładny i aktualny  Odchylenia od reprezentatywności mogą wynikać z doboru elementów próby w ramach danej komórki tabeli-nawet jeśli udział procentowy w całej populacji został poprawnie oszacowany (!)  Dobór tak naprawdę jest przypadkowy. który może się wypowiadać bezpośrednio o grupie -np. 1 . których da się odszukać.-badacz zbiera dane o kilku członkach danej populacji. wieku. np. na szczęście istnieją techniki. WYBÓR INFORMATORÓW -jest to współpraca z niektórymi członkami grupy -informator jest członkiem grupy.  Należy ostrożnie traktować próbę kwotową gdy celem badania jest opis statystyczny 5. więc wykorzystuje się ja do celów eksploracyjnych Dobór probalistyczny(?): 4.„Obciążenie próby” oznacza stan. dochodu…/→ dla pobrania ogólnokrajowej próby kwotowej badaczowi może być potrzebna wiedza o tym. Teoria i logika doboru losowego: . gdy zostaną w ten sposób przeważone wszystkie elementy próby. ale także ograniczać dostęp do różnych sektorów społeczności Nieprobalistyczny dobór ma zastosowanie głównie w badaniach jakościowych. jaki procent ludności kraju stanowią ludzie o określonych cechach. niska jak i b. DOBÓR KWOTOWY -uwzględnia kwestię reprezentatywności -wychodzi się od macierzy lub tabeli opisującej istotne dla badania cechy populacji /rozkład płci. Może być świadome lub nie. znajomi ankietera mają większe szanse. badania nieformalnych układów grupowych -zazwyczaj dobiera się informatorów typowych dla badanych grup. który dobiera respondentów wg własnych preferencji. wysoka) pozycja informatorów nie tylko może zafałszować obraz rzeczywistości. może powstać na skutek skłonności badacza. gdy wybrane osoby nie są typowe czy reprezentatywne dla szerszej populacji. z której zostały dobrane. których akurat znają -reprezentatywność jest wątpliwa. nie każda osoba ma równe szanse dostania się do próby. w przeciwnym razie opinie i obserwacje informatorów mogłyby wprowadzać w błąd -marginalna ( zarówno b. potem wszystkim osobom w danej komórce przypisuje się wagę odpowiednią do ich udziału w danej populacji. które pozwalają uniknąć obciążeń próby. następnie zebrać dane od osób mających wszystkie cechy określone w danej komórce tabeli. a następnie prosi te osoby o dostarczenie informacji potrzebnych do odszukania innych członków tej populacji. dla każdej komórki macierzy należy określić odpowiednie przedziały procentowe.Aby próba jednostek z danej populacji mogła być podstawą dobrego opisu całej populacji musi ona mieć zasadniczo taką samą zmienność jak populacja. odbywa się w trakcie badania.

na ile blisko estymatory z prób będą rozrzucone wokół parametru populacji. kluby. prawd. ze zostaną wybrani do próby. dostarcza nam pewnych ważnych reguł dotyczących rozkładu z prób: 1) jeśli z jakiejś populacji pobierze się wiele niezależnych prób. ani nie dobieramy wielu prób. Dobór losowy ma dwie podstawowe zalety: 1) choć nigdy nie są doskonale reprezentatywne. rodziny. Rach. stowarzyszenia/. aby opis tych elementów trafnie oddawał obraz całej populacji. prawd.) Błąd standardowy jest wartością informacyjną. z której jest losowana.Losowanie: ostatecznym celem doboru próby jest wybranie z populacji takiego zestawu elementów. rach. Podstawowa zasada doboru losowego: próba jest reprezentatywna dla populacji. określa. niezależnie od innych zdarzeń w procesie selekcji. . . Badacze społeczni posługują się tabelami liczb losowych lub programami komputerowymi. W losowaniu każdy element może zostać wybrany z takim samym prawdopodobieństwem. prawd. z której została dobrana. P=1-Q.Uznajemy próbę za reprezentatywną dla populacji. prawd. średni dochód wszystkich rodzin w mieście. błąd standardowy maleje. Kluczem do tego procesu jest losowanie. n to liczba przypadków w każdej próbie. Q=1-P. o której zbiera się informacje i która dostarcza podstaw do analiz /ludzie lub pewne typy ludzi. bł.Rachunek prawdopodobieństwa. na ile blisko statystyki /czyli syntetyczne opisy zmiennych w próbie/ z prób są skupione wokół prawdziwej wartości → czyli pozwala oszacować błąd z próby (losowy) – poziom błędu oczekiwany dla danego rodzaju próby: s=√[(P•Q)/n]. 2) rach.gdy wielkość próby rośnie. dostarcza nam wzoru dla oszacowania. te szacunki będą dokładnie odwzorowywać faktyczne parametry w populacji. ELEMENT jest tą jednostką. zmniejsza się o połowę. z której zostały one pobrane. gdyż są wolne od obciążeń. rozkład z próby i szacowanie błędu z próby: Rachunek prawdopodobieństwa dostarcza podstaw do szacowania parametrów w populacji. co więcej. Jednostka losowania to ten element lub zbiór elementów. jeśli zagregowane cechy tej próby ściśle odzwierciedlają te same zagregowane cechy populacji. które zapewniają losowy dobór jednostek do próby. ( często jest to odchylenie standardowe rozkładu z prób →około 34% estymatorów mieści się w odległości 1 bł. statystyki z tych prób będą rozproszone wokół rzeczywistego parametru populacji w pewien znany sposób. daje podstawę do konkluzji na temat typowych sytuacji w badaniach społ. z którego próba jest faktycznie dobierana. np. które są związane z głównymi celami badania. BADANA POPULACJA to ten zbiór elementów. ale właśnie rach. który jest brany do wylosowania na jakimś etapie procesu doboru próby. 1 . Błąd standardowy jest odwrotną funkcją wielkości próby. 2) rachunek prawdopodobieństwa pozwala nam oszacować reprezentatywność próby losowej. W rzeczywistości nie znamy wartości parametru. lecz tylko jedną. a każdy przyrost wielkości próby poprawia rozkład szacunków średniej. są z reguły b. st. od parametru populacji w górę a kolejne 34% w dół. gdzie P i Q to parametry populacji w rozkładzie dwuwartościowym. z jakim prawd. jeśli wszyscy członkowie tej populacji mają takie same szanse. rozkład wieku ludności miasta. natomiast s to błąd standardowy. reprezentatywne niż inne rodzaje prób. st. Rach. Reprezentatywność ogranicza się do tych cech. Parametr to syntetyczny opis jakiejś zmiennej w populacji.. pozwala na szacowanie parametrów w populacji oraz na osąd. mówi o rozkładach estymatorów uzyskanych z wielkiej liczby takich prób. gdy wielkość próby rośnie czterokrotnie /pierwiastek kwadratowy/. POPULACJA to określony teoretycznie zbór elementów badania. Pojedyncza próba wylosowana z populacji może dać estymator parametru w populacji. Dzieję się to dzięki rozkładowi prób. prawd.

DOBÓR PRÓBY WIEOLOSTOPNIOWY GRUPOWY Próba grupowa może być stosowana gdy sporządzenie wyczerpującej listy elementów wchodzącej w skład populacji jest niemożliwe lub b. np. 2. 4. DOBÓR WARSTWOWY Jest metodą pozwalającą na zwiększenie reprezentatywności poprzez obniżenie możliwego błędu z próby. przy czym pierwszy element jest wylosowany → tak powstaje próba systematyczna z losowym punktem startowym. którą chcemy badać. które między sobą są heterogeniczne (warstwowanie). na podstawie udziału procentowego danej grupy w populacji stosuje się dobór losowy-prosty lub syst. niż prosty. doboru syst. jest trafniejszy. Elementy populacji są już często 1 . proporcja losowania to stosunek liczby elementów wylosowany do liczebności całej populacji. że 68% wyimaginowanej wielkości prób dałoby estymatory lezące w granicach jednego błędu st. że statystyki te mieszczą się w określonym przedziale od parametru. Istnieje ryzyko obciążeń próby. Najpierw należy uporządkować populację wg ważnych dla nas cech w homogeniczne podzbiory. Dwie metody tego doboru: 1) sortuje się elementy populacji na grupy wyodrębnione ze względu na zastosowane zmienne stratyfikacyjne. 3. trudne. jaka odpowiada takiemu samemu jej udziałowi procentowemu w pożądanej przez nas wielkości próby. Operaty losowania nie zawsze zawierają naprawdę wszystkie elementy. Dokładność naszych statystyk z prób wyrażamy w kategoriach poziomu ufności co do tego. W pewnych sytuacjach dobór systematyczny. Wszelkie twierdzenia dotyczące trafności wyników muszą informować zarówno o poziomie ufności jak i o przedziale ufności. następnie korzystając z tablic liczb losowych wybiera elementy do próby. określa. PROSTY DOBÓR LOSOWY: Badacz numeruje wszystkie elementy listy. należy określić zakres braków i wyrównanie ich. Zatem dowolna próba losowa ma 68% szansę znalezienia się w granicach tego przedziału. a potem wylosować odpowiednią liczbę elementów każdego z nich. Rzadko stosuję się tę metodę w praktyce. Wyniki badań na próbie można uznać za reprezentatywne tylko w odniesieniu do zbioru elementów tworzących operat losowania. musi być zbieżny z populacją. DOBÓR SYSTEMATYCZNY: Konieczna jest lista elementów. Schematy losowania: 1.. gdy występuje ukryty układ warstwowy listy. a następnie połączenie tych grup w jedną listę i zastosowanie np. ma to miejsce wtedy. prawd. Interwał losowania to standardowa odległość między elementami dobieranymi do próby. lista studentów ułożona wg roku studiów. jeśli układ elementów jest ułożona tak.Poziomy i przedziały ufności: Rach. że jakiś cykliczny wzór się powtarza zgodnie z interwałem losowania. 2) pogrupowanie populacji jak poprzednio. Populacje i operaty losowania: OPERAT LOSOWANIA to lista lub quasi-lista elementów.takiej ilości elementów z tej grupy. Do próby losowany jest co n-ty element z listy. z której losuje się próbę.

2) próba elementów pobranych w ramach danej grupy reprezentuje wszystkie elementy w tej grupie tylko w tym zakresie. We właściwej części badania stosuje się twardsze techniki.Obiekty badania tworzy się dla potrzeb progr. bo one są częściej molestowane). Ograniczenia obserwacji: • Obserwator powinien być w naturalnym środowisku badanych. których większość stanowią mężczyźni-wtedy większą wagę nadajemy kobietom. potem zastosować losowanie proste lub systematyczne. TEMAT5:OBSERWACJA Grażyna Woroniecka. ze mają one wszystkie taką samą wagę=1→próba samoważąca się. 2. gdy szczególnie interesuje nas jakaś subpopulacja ( badanie nad molestowaniem seksualnym w pracy wśród czytelników pisma.pogrupowane w subpopulacje. c) Dobór nieproporcjonalny i ważenie :Jeśli próba jest proporcjonalna./ → Sporządza się listę pierwotnych jednostek losowania i niekiedy dzieli się je na warstwy przed losowaniem. • Być z badanymi w bliskich i trwałych stosunkach. listy subpopulacji albo istnieją albo można je łatwo stworzyć. tzn. właściwe jest zastosowanie proporcjonalnego doboru-każda grupa ma szansę znalezienia się w próbie proporcjonalna do swej wielkości. /Np. Błąd z próby będzie zredukowany w takim zakresie.modelu teoretycznego danej klasy zjawiska). Obserwacje stosuje się przede wszystkim na etapie wstępnego zwiadu badawczego. Badawczych. • Współuczestniczy w ich życiu w pewnym zakresie. Następnie robi się spis elementów tych wybranych pierwotnie jednostek losowania i dzieli się je na warstwy. w jakim grupy są podzielone na homogeniczne warstwy. 1) początkowa próba grup reprezentuje populację tych grup z uwzględnieniem zakresu błędu z próby. → straty w dokładności próby. wierni wszystkich kościołów USA. jaki jest możliwy po uwzględnieniu błędu z próby. dobór probalistyczny pozwala na uniknięcie obciążeń próby oraz oszacowanie błędu. Ogólnie.różnice w opisach przedmiotu badania przez różnych badaczy. 1 . tzn. • Brak ujednoliconych kategorii opisu( interpretacja danych nie przebiega wdł. Rodzaje tego doboru: a) Warstwowanie w wielostopniowej próbie grupowej: należy pogrupować pierwotne jednostki losowania wg odpowiednich zmiennych stratyfikacyjnych. 3. b) Dobór proporcjonalny: zawsze gdy losowane grupy znacznie różnią się wielkością. Zalety obserwacji po renesansie metod jakościowych: • Bezpośredni i trwały kontakt z badanym. np. Potem losuje się próbę tych jednostek.obserwacja uczestnicząca 1. Jednak czasem właściwe jest nadanie niektórym przypadkom większych wag niż innym – ważenie. • Brak intersubiektywnej sprawdzalności. Potem losuje się z owych list wtórne jednostki losowania. Jednak taki dobór cechuje się podwójnym błędem z próby. że każdy element ma taką samą szanse na znalezienie się w próbie.

i Karty zapisy interakcji”. Czas trwania.określenie pyt badawczych i celów. Notatki na standaryzowanych formularzach.służą do zbudowania „Trójwymiarowej przestrzeni Symlog”. Jest to uciążliwe i stanowi ograniczenie tej techniki. 1 . SYMLOG Narzędzie stworzone przy wykorzystaniu tez psych analitycznej. Ten zakodowany zapis służy do wypełnienia Karty zapisy interakcji”. Festingera.do kilku godzin. rola obserwatora staje się nadrzedna i ingeruje się w interakcje w grupie.BALES. teorii dystansu L. sześcianu w którym przecinają się 2 wymiary: a) Pozytywny(przyjazny) – negatywny( nieprzyjazny) b) Ofensywny( instrumentalnie kontrolowany) – defensywny( emocjonalnie ekspresyjny) c) Zwierzchni( dominujący) – podporządkowany( podległy) • Symlog jest obserwacją systematyczną..STRATEGIE PARTYCYPACJI A OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA 4. • 5. • Wprowadza się kilku obserwatorów.badani siedzą w pomieszczeniu przy stole. które przyporządkowuje się jednej z 5 częstotliwości. sesje powtarzane. brak uprzywilejowania w konstrukcji całego badania. • Faza 1: obserwacja bez uczestnictwa w interakcjach w grupie. agregacja spostrzeżeń. potem kiedy badanie są informowani obserwacji. MODEL BADAŃ PRZEZ WSPÓLNE DOŚWIADCZANIE • Rola obserwatora: równoprawny uczestnik obserwowanych wydarzeń. teorii pola Kurta Lewina. Bales stawia obserwatorów w polu interakcji na równi z innymi członkami grupy. • Założenie pełnej jawności badania./ kto wobec kogo działa/ porozumienie( act/ non)/ kierunek działania/ opis działania/ akceptacja/ brak akceptacji. Każdy obserwator jest częścią globalnego pola działań grupy. Obiektywny rezultat osiąga się przez uśrednienie subiektywnych spostrzeżeń uczestników interakcji w grupie. • Faza 2: obserwator udostępnia zapis grupie w formie komunikatu. do społeczeństwa. Rola obserwatora: w 1 fazie jest niezależny – znajduje się w osobnym pomieszczeniu.) • Pomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. grupa pracuje nad nim. Zawiera 26 cech działań. do grupy . wyobrażenie o tym do kogo odnosi się ta interakcja( do siebie.do innego. Warunki są zbliżone do laboratoryjnych. • Gotowość do współpracy w grupie • Stadium 1: Komunikowanie się i planowanie. • Symlog dąży do połączenia ujęcia rozumiejącego z zapisem statystycznymPomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog.„czas.

wymaga zgody uczestników na udział w bad. Stadium 4: ocena. by potrafił zintegrować osobistą wiedzę z teoretyczną. Stadium 5: integrowanie.: bad. ruchów społ. • W jednej grupie jest 2-óch badaczy. rozpoczyna cykl pracy z grupą. INTERWENCJA SOCJOLOGICZNA • Metoda związana z aparatura pojęciową i orientacją poznawczą A. Perspektywa badacza stanowi płaszczyznę mediacji między grupą działaczy danego ruchu społecznego a ruchem społ do którego odnoszą się działania grupy. Zastosowanie: badanie elementów rzeczyw społ o znacznej dynamice złożoności nawarstwiających się zdarzeń np. Badacz musi się pilnować aby oddzielając kolejne fazy badania. • Procedura badawcza. Cechy charakterystyczne: a) otwartość. Ponieważ negocjacje z badanymi odbywają się poza terminologią socjologiczną. metarefleksja na temat całego cyklu.dużo cykli badawczych. 6. „wtapia się” on w badaną rzeczywistość i zawiesza posiadaną wiedzę o problemie. Język. więc należałoby przetłumaczyć ten język na język socjologii aby badanie zyskało rzetelność. jest on po stronie socjologii. Przewidziane gratyfikacje niepieniężne.) • Daleko posunięta ingerencja jest możliwa gdy: a) Przewaga kompetencji poznawczej socjologów 1 .połączeni treści doświadczenia i wiedzy o przedmiocie badań. kompensujące obciążenia np. ocena postępu w badaniach i adekwatności metod. Jednak czasem nie można przeprowadzić tego procesu z powodu radykalnej odmienności racjonalności uzgadnianych w opisie. c) Badacz nie udaje że jest „przeźroczysty”. Badacz staje się liderem grupy.odniesienie do wiedzy teoretycznej. zakresu. Ustalanie treści. „gęstość” opisu(minimalne zubożenie sensu zjawisk) b) Badacz narzuca grupie siebie w roli badacza. Touraine’a. Znajduje się on w stos podrzędnym wobec grupy która musi wprowadzić go w krąg własnych znaczeń. celu i porządku i wyników badania ma charakter wymiany m-dzy badaczem i badanymi w interakcjach poziomych.• • • • • • • • Stadium 2: działanie i doświadczanie. • Badacze wytwarzają wiedze socjologiczną w trybie interpretacji negocjowanej.rozluźnienie rygorów dyskursu naukowego.jawna. • Metoda ta wymaga oddzielenia funkcji badacza: agitatora i sekretarza( później koryguje się nazewnictwo na interpretatora i analityka. Jego obecność jest wyraźna. Stadium 6. kierunki ideologii i myślenia artystycznego. Decydujący głos o wersji ostatecznej opisu należy do badanych. a drugi w opozycji. Jeden solidaryzuje się z poglądami grupy.badacz wycofuje się z doświadczenia i analizuje materiał tylko na podst tego materiału i własnych doświadczeń.zbieranie danych Stadium 3: refleksja. Wtedy „zostawiamy” pierwotną wersję jezykową. długi czas badania. potrafił zawieszać zdobytą wcześniej wiedzę na rzecz osobistego doświadczenia a w następnej fazie.

c) Celowy. iż dyrektor wykorzystywał osobiste wpływy w celu zmiany stanu prawnego( niewygodnej 1 • • . pism interwencyjnych) • Zalety: a) Obserwacja naturalnej struktury w działaniu .sondy. 7. uzasadnia podejmowane działania w opinii badanych i uniemożliwia przerwanie obserwacji przez badanych.sonda to problem zlecenia przez zarząd administrowania budynkiem za wynagrodzenie.występują w swoich rolach zawodowych.strony. c) Problem musi być istotny dla działania organizacji samorządowej. budowane przez uczestników. • Obserwacja szczególnie skuteczna w badaniach nad strukturą komunikacyjną( samorząd) • Założenia i postulaty: a) Regulacje formalne konstruujące grupę składają się na typ idealny. gdzie badacz wystąpił w roli członka zarządu wspólnoty. Rola ta jest określona przez oczekiwania normatywne danego typu problemu. badania samorządu. sytuacja badania nie ingeruje w te role.b) Rola badacza jako nosiciela tożsamych cech kulturowych z badanymisą w tej samej społ-kult rzeczywistosci. d) Technika stosowana do studiów przypadku. zadaniowy charakter grupy stworzonej na potrzeby interwencji • • Zalety interwencji: umożliwia obserwacje treści światopoglądowych w warunkach presji różnych opinii. c) Treściowy „problem” stanowi rodzaj sondy( obserwacja sposobów jego artykulacji i rozwiązań) d) Rola badacza jako uczestnika zainteresowanego rozwiązaniem problemu. Wyodrębniono w toku obserwacji 4 praktyki które odsłoniły fakt.-prezentuje praktyczne środki w rozwiązywaniu problemów b) Zaciemnieniu strategii działan grupowych zapobiega wybór ogólnego problemu. musi się pojawić spontanicznie. f) Rozluźnienie rygorów dokumentacji obserwacji( nieokreślony czas. Wtedy można odsłonić wachlarz działań przystosowawczych stosowanych w praktyce samorządowej. Są one pomocne w formułowaniu hipotez na temat struktury i dynamiki przekonań np. Wady: a) Niemożność kontrolowania czasu obserwacji b) Problem musi pojawić się w polu zainteresowań badanych. Problem. e) Rola badanych. zbiór protokołów.BADACZ JAKO STRONA NEGOCJACJI. lecz przede wszystkim jako uzupełnienie metod o wyższej kontroli badań Przykład badania: obserwacja wspólnoty mieszkaniowej. Zorganizowanie dyskusji wokół osi konfliktu ujawnia procedurę konstruowania argumentacji racjonalizujacej Wyniki interwencji mogą pomóc w odpowiedzi na pytanie: jak doszło do powstania konkretnego konstruktu ideologicznego. badacz nie może narzucić problemu. c) Rola obserwatora. materiałów prasowych. (badacz wykrywa odchylenia od typu idealnego) b) Badanie ujawnia alternatywne wobec formalnych kanały komunikacyjne.

ale też teoretyczne wyjaśnienie przez ukazanie przesłanek i ich obiektywnych następstw. które ma określony sens subiektywny. W ten sposób chronią się przed kwestionowaniem ich statusu i kompetencji. Obserwacja systematyczna a niesystematyczna 1 .technika ta jako rodzaj wiwisekcji na działającym obiekcie.• ustawy. c) Nie tylko opis zachowań. • 3 rodzaje zamierzeń badawczych metody obserwacji: a) Cel. Badacz świadomie wywołuje konflikt posługując się prowokacją. 1. by stały się one kategoriami porządkującymi obserwację. obejmujacym wymiary i determinanty tego zachowania. Z kolei rola badacza jako uczestnika i jako obserwatora jest konfliktowa. a zarazem obiektywne znaczenie społeczne. pozbawiającej go monopolu na zarządzanie nieruchomościami i konieczność sprawozdania finansowego na zebraniach wspólnoty mieszkaniowej.) Wątpliwości natury etycznej. Jednak samorządy sprawujace władzę. odgradzaja się. Taka ”prowokacja socjologiczna” nie stanowi wykroczenia przeciw dobrym obyczajom. czy powstały spontanicznie. • Konieczne jest zdystansowanie badacza od przyswojonego sensu i przyjęcie rozumowania grupy.Metody obserwacji • Obserwacja dotyczy konkretnych zachowań działań i interakcji symbolicznych w sytuacjach społecznych. • Badacz musi rozumieć język w danym syst społ-kult. • Obserwacja musi opierać się na ogólnym modelu zachowania społecznego.wyłącznie opis zachowań b) Analiza zależności empirycznych m-dzy zachowaniami a sytuacją. • Błędem jest przypisywanie danym z obserwacji znaczenia zgodnego w własnymi doświadczeniami obserwatora. bez względu czy te sytuacje zostały stworzone umyślnie dla celów eksperymentu. co sprawia wrażenie technicznych kompetencji. • Przedmiotem obserwacji jest zachowanie. tworza bariery. • Obserwacja wymaga rozumienia lub trafnej interpretacji subiektywnego sensu oraz społecznego znaczenia określonego działania. Mayntz.

zoperacjonalizowane zmienne w postaci wskaźników obserwowalnych .Systematyczna -dokładnie zdefiniowana sytuacja społec -gdy kategorie są uporządkowane.SYMLOG str.1)teoria działania w grupie to następstwo akcji i reakcji związanych z rozwiązywaniem 4 problemów funkcjonalnych systemu: Konieczność dostosowania do syt zewnętrznej Potrzeba kontroli instrumentalnej lub dostosowanie się do wymogów związanych z wykonywaniem zadań Uwzględnienie potrzeb członków systemu Integracja członków systemu 2 .określone sekwencje zachowań -na podstawie rozwiniętej teorii -podporządkowana kategoriom określającym każdy przedmiot obserwacji( inne nie są brane pod uwagę) .ustalenie jednostki obserwacji -warunki początkowe są kontrolowane .przykład-analiza interakcji Balesa(patrz.

Obserwacja nieuczestnicząca a uczestnicząca. Celem było rozeznanie. -wymóg minimalnej systematyzacji: Ustalić związek między zachowaniem a sytuacją. 2. -to badanie ma służyć uwiarygodnieniu określonych tez i dostarczeniu argumentów na poparcie ogólnych założeń teoretycznych -obserwacja niesystematyczna to badanie eksploracyjne na nowych obszarach socjologii.mało selektywna.Niesystematyczna . nieokreślone sytuacje -charakter otwarty. kontekstem sytuacyjnym systemu społ. Każda sekwencja zachowań ma obiektywne następstwa dla jednostek i syst społ-kult. mało wybiórczy uwzględnia wszystkie dziejące się zachowania . niebezpieczeństwo uzyskania informacji przypadkowych -przykład-badanie Whyte’a ”Street corner society”. Okr warunków wywołujących zawsze określone działania.Obalenie tezy o dezorganizacji slumsów w miastach USA. 2 .kult.powtórzenie badania jest raczej niemożliwe i dlatego rzetelność danych jest trudna do określenia. .gdy mało usystematyzowane kategorie obserwacji. Określic strukturę pozycji społecznych Ocena sytuacji + intencje osoby działającej motywuje jej zachowanie.

robi notatki na bieżąco (zaleta) • Poznanie systemu ról • W naturalnych warunkach jest • Zastosowanie: poznanie zdany na wewnętrzną dynamikę społeczności o której wiedza wydarzeń. włóczęgów.) • Przybrana rola ma umożliwić uzyskanie odp na co najmniej część pytań • Rola ma umożliwic optymalne zdobywanie informacji • Rola nie może wymagac zbytniego nakładu czsu i pracy • Zachowanie dystansu wobec roli Malikowski. • Stosuje się gdy badacz może wejść w rolę członka grupy( np. uczestnicząca i nieuczestnicząca A. • Członkostwo może być pełne( wykonywanie tych samych czynności co członkowie grupy przez cały czas obserwacji) lub też częściowe(uczestniczenie tylko w pewnych zachowaniach) • nieświadomość grupy o celach badacza sprawia. rozdz. nie ma na nie wpływu. obserwacji.). Obserwacja niesystematyczna( niekontrolowana). 2 . procesach • Sytuacje laboratoryjne oraz • Bierze na siebie 1 lub kilka ról z wszystkie „ogólno dostępne” badanego syst społ-kult • Nie wymaga systematycznego • Wgląd w naturalne zachowanie planu obserwacji ludzi w specyficznych sytuacjach i zrozumienie ich subiektywnego • Ułatwia standaryzacje sytuacji sensu społecznych i rejestracje wyników bo badacz nie bierze udziału w • Świadoma refleksja własnego obserwowanych procesach i ma doświadczenia jako nosiciela danej dużo czasu na notatki roli i wiedza o komplementarności swego zachowania względem • Badacz koncentruje się tylko na zachowania innych.Nieuczestnicząca Uczestnicząca • Obserwator rejestruje procesy „z • Bezpośredni udział obserwatora w zewnątrz”. nie bierze udziału w syt. Wtedy rola nie zmieni toku wydarzeń( wadaspołeczna służy obserwatorowi za jego obecność może powodować przebranie. Nels Anderson badając trampów. ze zmiana zachowania jest mało prawdopodobna. kamuflaż watpliwą trafność wyników.5 3. empiryczna jest niewielka • Tego typu obserwacja w • Przybranie roli może być sytuacjach naturalnych jest sposobem na poznanie możliwa gdy obecność obserwatora interesujących sytuacji. Niekontrolowana obserwacja uczestnicząca. Niezgoda.

• Notowanie na bieżąco • Dzienne sprawozdanie musi być wyczerpujące. uczestniczyli w działaniach . Konstrukcja obserwacji • Problem badawczy. Zajmowanie przez obserwatora okr szczebla w hierarchii władzy lub prestiżu. wyznanie.) 2 . Zaangażowanie emocjonalne sprawia. liczebność grupy. przy zastrzeżeniu ich oddzielnego zapisu i połączeniu potem za pomocą odsyłaczy. Niekontrolowana obserwacja nieuczestnicząca • Całkowicie nieuczestnicząca jest b.• • • • Członkostwo pozwala na dostep do źródeł informacji. na ile jest się ich uczestnikiem. Przykład: badania La Playa nad rodzina robotniczą oraz Lyndów( Middletown). niemożność uchwycenia tych samych faktów B. • Nie wolno zakładać. • Podstawowy dokument. hipotezy i plan badań. lub wpisywanie do odpowiednich rubryk obserwacji dotyczacych każdego problemu. dochód itd. ponieważ nie istnieje rola społeczna :”stała obecność przy działaniach grupy bez uczestnictwa w tej działalności. Wady: ograniczenie zakresu możlliwości obserwacji zdarzeń. że jakieś zdarzenie jest tak szczególne że utkwi nam w pamięci i nie trzeba go zapisywać. • Zapisywanie obserwacji i interpretacji tych obserwacji. w formie dziennika.uczestniczącą” • Dlatego obserwator nie musi przyjmować całej roli. żyli jako członkowie rodzin. które są nieosiagalne poprzez zwykłe przyglądanie się z zewnatrz.trudna do przeprowadzenia. że obserwator traci obiektywizm. ale brac udział w wiekszości działań grupy. Ewentualne poprawienie błędów. Problem kontroli obserwacji uczestniczącej i nieuczestniczącejniepowtarzalność doświadczenia. że ich celem jest zbieranie informacji. na tyle. czasami przyjmując postawę obserwatora lub przeprowadzić wywiad. Przebywanie w pewnym kręgu ogranicza orientacje co do zachowania jednostek spoza kręgu. • Analizowanie sprawozdań przez osoby „z zewnątrz” • Uzupełnienie przez formularze do zapisywania obserwacji (wiek. zamyka przed nim wiele źródeł informacji.” • Obserwacja nieuczestnicząca jest zwykle ”quasi. • Role przyjmowane przez badacza: a) Ktoś obcy-członkowie grupy mogą swobodniej mówić o kłopotach i delikatnych sprawach b) Słuchacz c) Uczeń d) Uczestnik. aby nie stały się oczywiste i mało zauważalne. Należy zapisywać wszystkie zaobserwowane zdarzenia.Książka obserwacji terenowych. płeć. • Analiza notatek i podciągniecie pod odpowiednie kategorie. • We wczesnej fazie pracy w terenie należy notować szczegóły. grach i zabawach lecz wiadomo było.przestaje być obcy. zawód.

4. Obserwacja systematyczna (kontrola nad obserwatorem i obserwowanym) • Należy rozważyć, czy a)sytuacja naturalna, czy sztuczna, b) czy badani wiedza że są obserwowani czy nie wiedza • Przeprowadzenie badania przez kilku obserwatorów, każdy notuje inny typ zachowań. • Wykorzystanie taśm magnetofonowych i notatek. • W sytuacji naturalnej, gdy badani wiedza, ze są obserwowani, najlepiej badać małą grupę, ponieważ skrepowanie sytuacja obserwacji znika po jakims czasie i badani zachowuja się normalnie. • Ograniczenie zniekształceń dzięki kontroli obserwatora za pomocą technik synchronizacji(obserwacja zespołowa, filmy, taśmy, plany wywiadów,kwestionariuszy, precyzyjna kategoryzacja umożliwiajaca szybkie klasyfikowanie i symbolizowanie zachowań.) • W sytuacji laboratoryjnej, obserwator i obserwowany są kontrolowani. Sytuacja jest sztuczna, lub się nią manipuluje, wprowadza bodźce. Standaryzacja jest jak największa. • „Rola obserwatora” to nie tylko możliwość wpływu na zachowanie jednostek/grupy, ale też możliwość wpłynięcia na ostateczne wyniki badań 5. Obserwacja uczestnicząca Warunki poznania naukowego: 1) Obiektywna: nieskażona postawami obserwatora, uwarunkowaniami intelektualnymi rozumienia i oceny przedmiotu obserwacji. Brak wpływu stanów emocjonalnych na wyniki obserwacji. 2) Ma ujmować fakty nie zniekształcone: Unikanie sytuacji gdy obecność badacza ingeruje w obserwowany przedmiot, który ulega przekształceniom. Obserwator jest zależny od zmian przez siebie prowokowanych, co fałszuje obserwację. 3) Wyczerpująca: dąży do ujęcia wybranych elementów określonej całości. Musi obejmować najdrobniejsze szczegóły ważne dla założenia naukowego. 4) Wnikliwa: równoczesne obserwowanie elemetów przypuszczalnie ze sobą związanych, ich kolejność i zmiany im towarzyszące. 5) Warunek maksymalnej rzetelności etycznej obserwatora: nie wolno mu dbać aby fakty potwierdzały słuszność jego poglądów. Dwa typy obserwacji uczestniczącej • „Obserwator- uczestnik”Badacz dąży do pozyskania zaufania członków grupy po to by nie prowokować swoją obecnościa zmian w naturalnym zachowaniu. Badacz jest najpierw obserwatorem potem jest uczestnikiem grupy. Obserwator- uczestnik.

2

• „Uczestnik – obserwator” Naturalny członek grupy przyjmuje na siebie dodatkową rolę badacza obserwatora. Najpierw jest uczestnikiem a potem obserwatorem w sposób utajony przed innymi członkami. • Zalety obserwacji uczestniczącej: a)Znika stosunek obcości do obserwatora b)Obserwator przez aktywne uczestnictwo w grupie może przyswoić sobie elementy właściwe członkom grupy. c) Traktowanie obserwatora jako „swojego” i jego udział w życiu osobistym badanych, ułatwia obserwację i uzupełnia dokumentację. d)Poszerzenie obszaru rzeczowego informacji poprzez czsowe przedłużenie obserwacji. • Wady obserwacji uczestniczącej: a) Gdy badacz jest wysoko w hierarchii grupy istnieje mozliwość manipulowania jej członkami. b) Zajmowane stanowisko utrudnia obserwację zachowań jednostek znajdujących się poza zasięgiem stanowiska obserwatora. c) To co dla obserwatora z zewnątrz może być manifestacją cech swoistych grupy, dla obserwatora- uczestnika staje się nieznaczącym zachowaniem. d) Niebezpieczeństwo przedstawiania faktów na korzyść grupy. e) Przeciwne opisywanie obserwowanych zdarzeń. f) Konformizm i korzystne przedstawienie grupy pod wpływem nacisków wewnętrznych. • Propozycje przeciwdziałań: a) Notowanie tylko faktów obserwowalnych a nie impresji, uogólnień. b) Szeroki stosowanie technicznych środków zapisu, kontrolujących obserwatora i obserwowanych. c) Konsultowanie materiału z ludźmi z zewnątrz. d) Organizowanie badań zespołowych o mieszanym składzie obserwatorów, ludzi z zewnątrz. TEMAT6: Analiza dokumentów wobec danych urzędowych 1)Sułek „Socjolog wobec danych urzędowych” I Natura , rodzaje i interpretacja źródeł urzędowych Określenie dane urzędowe jest nieprecyzyjne ponieważ nie tylko urzędy tworzą dane , bardziej precyzyjna jest nazwa „ dane instytucjonalne” . Jednak nazwa „dane urzędowe „ zakorzeniła się w języku. Socjolog nie wywołuje danych w terenie lub laboratorium lecz zastaje je w instytucjach , bibliotekach etc. Źródłem w którym dane urzędowe są zawarte , są dokumenty (materiały pisane). Swoistości nadaje im fakt , iż są one produktem działalności instytucji. Metodologiczne wymiary zróżnicowania danych urzędowych:

2

1.Część danych powstaje w instytucjach wyspecjalizowanych w ich zbiorach , dane te stanowią główny produkt i cel działalności tych instytucji. Poważna część danych powstaje w instytucjach o innych celach.Tam dane służą potrzebom instytucji , ale stanowią efekt uboczny ich działania. Różnienie to ma znaczenie dla jakości tych danych oraz dla ich dostępności 2.Dane urzędowe różnią się w wymiarze dynamiki. Jedne są wynikiem ciągłej rejestracji zdarzeń (np. samobójstwa). Inne stanowią zapis wydarzeń pojawiających się w określonym rytmie(np. liczebność w pielgrzymkach). Jeszcze inne są zapisem wydarzeń powtarzających się nieregularnie. Tworzy to problemy dopasowania momentów obserwacji ze względu na przebieg badanych procesów , porównywalności miar i wskaźników zjawisk rozciągniętych w czasie. Problemy te nie dotyczą zjawisk jednokrotnych. 3.Dane urzędowe dotyczą różnych poziomów analizy socjologicznej- indywidualnego i grupowego Badania dotyczące jednej jednostki badania badacz ma do czynienia w badaniach monograficznych , ale dane urzędowe dotyczą zwykle poziomu zbiorowości. Znaczenie tego rozróżnienia ukazuje się gdy formułuje się zależności pomiedzy zmiennymi z różnych poziomów i chce się wnioskować z jednej zależności od drugich. 4. Dane urzędowe to najczęściej dane obiektywne: -rejestrują zachowania(np. chodzenie do kościoła ) - łatwo rozpoznawalne atrybuty(np. wysokość , waga poborowego) - czasami dyspozycje ( czytanie , pisanie) - czasami stany świadomości ( np.. głosowanie) - stany psychiczne (np. karta chorób psychicznych) Na podstawie obiektywnych danych można wnioskować o subiektywnych stanach rzeczy. Dla tych w istocie celów się je analizuje , traktowane są jako podstawa do wnoskowania. Wnioskowanie z danych urzędowych o „obiektywnych” stanach rzeczy jest na ogół mniej zawodne. 5. Szczególnym rodzajem materiałów urzędowych są akty normatywne Zakreślają one normatywne ramy życia społecznego. Wiedza w nich zawarta nie może być ani prawdziwa ani fałszywa , natomiast normy te mogą być przestrzegane lub nie. Interpretacja danych urzędowych: Warstwy znaczące 1.Treści wypowiedziane explicite 2.Treści przemilczane 3.Forma wypowiedzi- jej elementy pozatreściowe

2

Ad.do gatunku papieru II Zastosowania danych urzędowych 1. Interpretacja sprowadza się do odebrania tych informacji.2 Podstawa wnioskowania o zjawiskach społecznych może być też milczenie źródeł. co stanowi jego odniesienie przedmiotowe . przemilczenie.w którym informacje sformułowano . Czasami brak rejestracji świadczy o jego powszechności i zniechęceniu do rejestracji. b) milczenie jako mniej lub bardziej świadome powstrzymywanie się od mówienia . POMIAR WZROSTU POBOROWEGO i zależności w stratyfikacji( badania antropologiczne . że źródła zawsze rejestrują zjawisko danego rodzaju. Pewne dane są starsze od samej socjologii. Źródło problemów i hipotez Weber korzystając ze statystyk pisał „etyke protestancką” . 3. w łączeniu wskaźników z indicatum a) wskaźnik – element szerszego syndromu np. Samo przemilczenie może być podstawą wnioskowania o zjawiskach za nie odpowiedzialnych.Ad1. Obserwacja pośrednia Gdy zjawiska nie można obserwować bezpośrednio lub gdy obserwacja innymi sposobami jest bardzo trudna. zależność wykształcenie rodziców a wzrost) Ad. tendencje do zawierania małżeństw mieszanych ( dane urzędowe) jako składowa szerszego procesu integracji międzygrupowej b) wskaźnik – nie jst elementem zjawiska NP. Z treści wnioskuje się o tym . dziełem twórczego umysłu 2. o tym co mówi się wprost. Same dane nie generują hipotez – te są produktem iluminacji . Możliwość i prawomocność takiego wnioskowania uzależnione jest od zdrowego rozsądku . 2 . W socjologii na ogół wykorzystuje się tylko tę warstwę. Wyróżnia się 2 rodzaje wnioskowania a) z braku danych wnioskuje się o nie zajściu zjawiska lub małym natężeniu Wnioskowanie z milczenia źródeł łatwo prowadzić może do fałszywych wniosków albowiem zakłada . Rzadsze są sytuacje w których z treści dokumentu dowiadujemy się o zjawiskach o których dokument nie mówi wprost.3 Wszelkie aspekty dokumentu od języka . Opis procesów społecznych W badaniach procesów długofalowych są często materiałem jedynym.

Kiedy wykorzystuje się istniejące materiały to okoliczności zapisu nie są znane i nie można ich uwzględniać w interpretacji tych danych.Urzędowych charakter kategoryzacji danych Dane nie są gromadzone dla celów naukowych i kategorie w których dane te ujmuje się nie muszą więc być zgodne z kategoriami w których sformułowano pytania i hipotezy.) 9.ma to znaczenie dla interpretacji zebranego materiału. walki. Brak istotnych danych urzędowych 2. Opis normatywnych ram życia społecznego Analiza aktów prawnych i im pokrewnych pozwala opisać normatywne zasady życia społecznego III Ograniczenia i trudności w korzystaniu z danych urzędowych 1. tradycji . prawa etc. Pojawia się pytanie czy zbiór opisanych tam jednostek jest reprezentatywny dla szerszej zbiorowości.Niedostępność danych urzędowych Instytucje i urzędy nieraz nie udostępniają pewnych danych 4. 7. Czasami dokumenty stają się elementem gry . Rzetelność danych urzędowych Źródeł nierzetelności szuka się w społecznym procesie ich tworzenia a) Rejestracja faktów z otoczenia instytucji odbywa się za pomocą metod jednak zawsze rejestruje je człowiek a dalej instytucja i jej funkcjonariusze b) Gdy dane urzędowe opisują działalność samej instytucji i jej wyniki . Sprawdzanie hipotez o zależnościach Na podstawie danych urzędowych ustala się zależności grupowe 5. Selektywny charakter danych urzędowych Dane urzędowe często opisują nie całą zbiorowość lecz tylko jej fragment. 8. Przeciwdziałaniu takiemu zjawisku sprzyja jednolity system ewidencjonowania 3. 6. Agregatowy charakter danych urzędowych 2 . Ich przełożenie może okazać się uciążliwe. Ograniczona porównywalność danych urzędowych a) Różnice w stosowanych definicjach i zasadach klasyfikacji b) W różnych okresach lub obszarach występują różnice w sprawności i rzetelności urzędowych rejestracji c) Szeroko rozumiane zmiany w społeczeństwie ( zmiany w zachowaniach . Nieznajomość istniejących źródeł urzędowych Nie zawsze wiadomo że istnieją jakieś dane urzędowe czy/lub jakaś instytucja zbiera takie dane. 5 Nieznajomość okoliczności zapisu W badaniach naukowych dane zbierane są wedle przyjętych metodycznych zasad . pierwszorzędnym czynnikiem wpływającym na ich rzetelność staje się struktura instytucji.4.

co mówią i piszą ludzie dają świadectwo swoim dążeniom.192-211 ⇒→ Założenia i ogólna problematyka analizy treści: → w tym. co najmniej jako uzupełniające źródło danych. Dobrze zawsze jest przeglądać statystyki powiązane z obszarem zainteresowań badacza. TEMAT7:ANALIZA TREŚCI R. Źródłem takich danych są ogromne . Warszawa 1985. Tworzy to problem . Istniejące statystyki mogą być źródłem zasadniczych danych dla naukowych badań społecznych ( np. czy pojęciowego w którym można umieścić oryginalne badania. 2)Analiza istniejących danych statystycznych (Babbie) Metoda ta jest szczególnie istotna ze względu na to . Mayntz inni. Makrostrukturalne uwarunkowanie Im większa demokratyzacja tym większe zaufanie do instytucji i wieksza rzetelność podawanych informacji.porównawcza Śledzenie rozwoju form społecznych w czasie oraz międzykulturowe porównania procesów rozwojowych. przez potwierdzenie przez inne źródło Do analizy danych historycznych przydatne jest pojęcie rozumienia Wezera. bo tworzone przez setki lat. że istniejące statystyki powinny być zawsze brane pod uwagę . poglądy i uczucia osób badanych by móc prawidłowo je interpretować. Źródła historyczne wymagają potwierdzenia np. że wzorce zachowań na poziomie grupowym nie odzwierciedlają zawsze wzorców na poziomie indywidualnym. Socjologowie najczęściej interesują się zależnościami między własnościami ludzi i zależnościami między tymi własnościami 10. ocenom sytuacji. Istniejące dane statystyczne często mogą dostarczyć kontekstu historycznego . Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. s. Badacz musi być w stanie przyjąć rozumowanie . Charakteryzuje się wówczas własnością tych jednostek – zależność ekologiczna . swojej wiedzy oraz milcząco przyjmowanym założeniom otaczającego świata → analiza materiału językowego pozwala więc na wyciąganie wniosków dotyczących indywidualnych oraz społecznych zjawisk niejęzykowych 2 . Do wielkiej ilości szczegółów dobrze jest przyjąć typy idealne.okoliczności . Analiza historyczno. postawom.Dane urzędowe są zwykle dostępne w postaci zagregowanej(najczęściej na poziomie jednostek terytorialnych) . samobójstwa Durkheima) Jednostki analizy Często w istniejących danych statystycznych jednostką analizy nie jest osoba ale grupa .

gdy ogół tekstów jest zbyt duży do analizy całości DOBÓR PRÓBY – szczególne problemy: 3 . systemach wartości) →proces zmian (rozciągnięty w czasie) powstały specjalnie (do konkretnego badania) →badani tekstem muszą stanowić reprezentatywną próbą → posługiwanie się próba jest konieczne również w przypadku. decydują pytania badawcze MATERIAŁ TEKSTOWY: powstały niezależnie →zbierać dane o przeszłości (postawach. intencje. z którego należy wybrać materiał do analizy. wartości itp. Przyjmują określone formy językowe Metody analizy treści  Etapy analizy treści: 1) podbudowa teoretyczna → o wyborze tej techniki powinien decydować temat → najważniejsza przesłanka sensownego posłużenia się analizą jest: • SFORMUŁOWANIE HIPOTEZY • teoria dobór materiału tekstowego → jakie teksty stanowią zbiór generalny. w jakich okolicznościach określone postawy. które bierze pod uwagę formułując komunikat • poziom wiedzy. • systematyczność to warunek trafności wyników • subiektywne i impresyjne interpretacje teksu są w sensie naukowym nierzetelne → przed przystąpieniem do analizy treści należy: dokonać analizy empiryczno – systematycznej (język zrozumieć) kontekst sytuacyjny → Wnioski niejęzykowe (zmienne): nadawca tekstu • intencje • system wartości • cechy osobowości założone przez nadawcę cechy odbiorców.. która mówi. przekonaniach.→ aby owo intuicyjne rozumienie służyło celom analizy naukowej musi zostać: • wyeksplikowane • usystematyzoane • zobiektywizowane → Analiza treści to technika badawcza. która w sposób zobiektywizowany i systematyczny ustala i opisuje cechy językowe a wnioskuje o niejęzykowych własnościach ludzi i agregatów społecznych. zainteresowań i uznawanych wartości przypuszczalne reakcje odbiorcy na komunikat cechy systemu społ – kult. w którym tekst powstał lub do którego jest adresowany → wnioski muszą znajdować oparcie w teorii.

które będą przedmiotem postępowania analitycznego opracowanie kategorii analitycznych jako podstawy klasyfikacji treści 3) Określenie jednostek analizy • słowa • części zdań • zdania • akapity } + kontekst • artykuły • książki • audycje radiowe → wybór zależy od tematu 4)Opracowanie kategorii analitycznych zmienne zawarte w hipotezach (wiążą konfiguracje językowe)→kategorie treściowe→konfiguracje językowe (stanowią wskaźniki tych zmiennych) → schemat kategorii analitycznych ma zawsze charakter wybiórczy – chodzi o odpowiedź na określone pytanie Budowa schematu kategorii – logiczne wymogi → zaczyna się od ustalenia wymiarów treści. która nas będzie interesować Wymogi formalne schematu kategorii: podział na kategorie musie być dokonany wg jednolitej zasady klasyfikacji kategorie muszą spełniać warunek rozłączności podział na kategorie musi być wyczerpujący Gotowy schemat: → każda kategoria→generuje określoną klasę znaczeń związaną z określonym wymiarem treści: kategoria (def. I – wybór właściwych gazet. weryfikacja hipotez: → porównanie tekstów z punktu widzenia ich ogólnej charakterystyki wymaga często sporządzenia indeksu uwzględniającego zbiorczo te różne wymiary treści. operacyjna)→klasa podobieństwa semantycznego → w toku klasyfikacji ostatecznie decyduje intuicyjne rozumienie języka przez osobę dokonującą analizy Obliczanie.zbiór. co oznacza potwierdzenie bądź obalenie hipotez wyjściowych Trafność i rzetelność 3 . z którego ma być wybrana może uniemożliwiać swobodne manipulowanie jednostkami zgodnie z zasadą doboru losowego dlatego wybiera się na ogół metodę doboru wielostopniowego (np. II – wybór nr. budowania indeksu. III – wybór artykułów na dany temat) → Następuje operacjonalizacja zmiennych zawartych w hipotezach – etapy: określenie jednostek tekstowych. które w schemacie analitycznym występują oddzielnie → w końcu za pomocą metod statystycznych weryfikuje się istotność stwierdzonych różnic.

w której zaznacza się obecność lub nieobecność odnośnych wyrażeń w każdej jednostce tekstowej oblicza się względną częstotliwość kategorii w tekście np. gdy określamy częstotliwość występowania pewnych treści w analizowanych tekstach ANALIZA OKREŚLEŃ WARTOŚCIUJĄCYCH – METODA OGÓLNA: → założenia – 4 warunki wstępne: wskazanie wyrażeń określających obiekty postaw (rodzina. aby lepiej uwidocznić określenia wartościujące te obiekty postaw dla każdego obiektu postaw sporządza się osobną tabelę kodową i nanosi się na nią wszystkie przekształcone zdania zawierające dotyczące go określenia.→ analiza treści jest rzetelna wówczas. demokracja) i syntaktycznie (forma. A = 70% a wartość oczekiwana PAB 3 . ANALIZA KONTYNGENCJI → służy do określenia szczególnej struktury asocjacji (skojarzenia) między różnymi pojęciami → do tekstów powstających spontanicznie → należy wyłapać wyrażenia występujące w skojarzeniu z częstotliwością wykraczającą poza prawdopodobieństwo losowe Etapy: wyodrębnienie materiału tekstowego (podzielenie na jednostki) mniej lub bardziej sztuczne stosownie do pytań badawczych ustalić kategorie analityczne sporządzenie macierzy danych. aby wykluczyć wpływ postaw osoby kodującej na proces analizy następnie wszystkie zdania zawierające neutralne symbole obiektów postaw przekłada się wg przyjętej formuły na zdania proste. x jest dobry zidentyfikowanie konstrukcji różnych syntaktycznie jako równoznacznych (znaczenia te same) oceny dokonane przez różne osoby kodujące muszą wykazywać wystarczający stopień zgodności znaczenie wyrażeń wartościujących nie może pozostawiać wątpliwości (kontekst) Etapy metody: najpierw wszystkie będące przedmiotem zainteresowania obiekty postaw zastąpione zostają semantycznie neutralnymi symbolami (literami). budowa) z nimi powiązanych określeń wartościujących np. Następnie w każdym z tych zdań ocenę obiektów postaw. gdy ta sama osoba dwukrotnie kodując ten sam tekst lub różne osoby kodują go niezależnie od siebie uzyskują te same wyniki Co wzmacnia rzetelność / ogranicza subiektywność? jednoczesne i precyzyjnie zdefiniowane kategorie wyraźne reguły zaliczania analizowanych jednostek do poszczególnych kategorii + przestrzeganie ustalonych reguł postępowania przez osoby kodujące → trafność analizy treści jest trudna do sprawdzenia w celu sprawdzenia trafności stosuje się: eksperyment grupy o znanych właściwościach trafność prognostyczną trafność teoretyczną Niektóre metody ilościowej analizy treści → z ilościową analizą treści mamy do czynienia wówczas. stanowiącą jego przedmiot szacuje się ilościowo.

listy. 3 metody badań niereaktywnych: analiza treści analiza istniejących danych statystycznych analizy historyczno porównawcze ANALIZA TREŚCI → jest badaniem zarejestrowanych ludzkich przekazów → do form przekazu odpowiednich do takiego badania należą książki. Badania niereaktywne s 341 – 353 Badania niereaktywne – metody badania zachowań społecznych. listy elektroniczne. piosenki. wiadomości na tablicach informacyjnych w Internecie. Rozdział 11. więc jednoczesne występowanie dwóch jednostek nie dostarcza żadnych informacji o rodzaju związków semantycznych między nimi. lub złożone z nich zbiory 3 .Babbie Badania społeczne w praktyce. E. prawa i konstytucje.=PA × PB częstotliwość względna a wartość oczekiwana: jeżeli częstotliwość względna kombinacji jest znacząco większa lub mniejsza niż wartość oczekiwana → jest to wskaźnik ujawniającej się struktury asocjacji poznawczych → ponieważ analiza kontyngencji nie uwzględnia powiązań syntaktycznych (składniowych) między jednostkami językowymi. mierniki niereaktywne mogą być zarówno jakościowe jak i ilościowe. z których się one składają. strony www. wiersze. podobnie jak części. obrazy przemówienia. gazety. nie wpływających na te zachowania. czasopisma.

• treści jawne i ukryte → badacz posługujący się analizą treści ma możliwość wyboru między trafnością a rzetelnością. a następnie do zastosowania tych reguł do innych 3 . należy dążyć do wyprowadzenia z nich ogólnych reguł powiązanych z tymi obserwacjami. jeśli jednostką analizy są książki to powinniśmy dobrać próbę książek. W tym zadaniu należy stosować zarówno metodę indukcyjna jak i dedukcyjną. poglądów politycznych czy procesu historycznego → analiza treści jako sposób obserwacji wymaga przemyślanego posługiwania się tym. który będzie zawierał wszystko. „co” jest komunikowane Dobór próby w analizie treści: • jednostki analizy → to jednostka analizy kształtuje zbieranie danych i ich analizę → często jednostka obserwacji różni się od jednostki analizy np. zewnętrznej części przekazu) – jest analogiczne do używania standaryzowanego kwestionariusza → kodowanie treści ukrytych (głębokie znaczenie przekazu) – np. jednostką analizy jest rodzina. zwłaszcza gdy więcej niż jedna osoba koduje powieść → najlepsze jest używanie obu tych metod • konceptualizacja i tworzenie kategorii kodowych → w przypadku wszystkich metod badawczych konceptualizacja i operacjonalizacja wymagają powiązania kwestii teoretycznych i obserwacji empirycznych. to one powinny decydować o doborze wskaźników. operatu losowania • techniki doboru próby możemy wylosować próbę prostą lub systematyczną warstwową grupową Kodowanie w analizie treści: → istotą analizy treści jest kodowanie – to proces przekształcania surowych danych (zgodny z logiką konceptualizacji i operacjonalizacji) na dane w postaci standaryzowanej wg pewnych ram pojęciowych. Gdy testuje się założenia teoretyczne. ocena na ile dana powieść jest erotyczna :). co jest potrzebne do obserwacji → przy projektowaniu próby potrzebne jest określenie populacji. co jest jednostką analizy. np. a jednostka obserwacji pojedynczy jej członkowie →dobór próby w dużym stopniu zależy od tego. Gdy zaczyna się od określonych obserwacji empirycznych. charakteru narodowego. ale dzieje się to kosztem rzetelności i ścisłości.Tematy odpowiednie dla analizy treści: → analiza treści jest szczególnie dostosowana do badania przekazów i do udzielania odpowiedzi na klasyczne pytanie w badaniach przekazów: • kto mówi i co • do kogo • dlaczego • z kim i z jakim skutkiem → tematy mogą dotyczyć np. możemy także dobierać podpróby (próby z podkategorii) → potrzebny jest schemat doboru próby. Metoda ta jest bardziej przydatna do wyodrębnienia głębokiego znaczenia przekazu. → kodowanie treści jawnych (widocznej. nie biorąc pod uwagę ich autorów.

które mogą dostarczyć ogólnej hipotezy 2) poszukiwanie danych o wszystkich. Malikowskiego i Niezgody) 1. który podważa hipotezę i [(1) zrezygnować z tej hipotezy lub (2) przyjrzeć się jak można ja zmodyfikować ] → proces ten jest przykładem indukcji analitycznej – jest to indukcja. metoda dokumentów ludzkich) (na podst. że końcowy produkt kodowania musi mieć charakter liczbowy sposób zapisywania musi czynić jasne rozróżnienia jednostek analizy i jednostek obserwacji w trakcie zliczania będzie ważne zarejestrowanie podstawy dokonywania obliczeń • analiza danych jakościowych → „testowanie przypadków negatywnych„ jako technika jakościowego testowania hipotez (Bruce Berg): 1) zgodnie z teorią ugruntowana rozpoczyna się od badania danych. porządkowy. Metoda pojawia się w okresie. wszystkich mierników niereaktywnych • wady ograniczenie w zapisywaniu przekazów → problemy z trafnością mogą się pojawić. które mogłyby podważyć hipotezę początkową 3) przejrzenie każdego przypadka. operacjyjna każdej zmiennej złożona jest z wartości. oznacza to . gdy badacze dążą do przekształcenia socjologii w naukę empiryczną. która od opisu przechodzi do sprawdzania hipotez i teorii empirycznie sprawdzalnych.obserwacji empirycznych → tworzenie kodów w kontekście teorii ugruntowanej (Bruce Berg) porównane do układania układanki: def. by znaleźć wzorce i związki między zmiennymi Mocne i słabe strony analizy treści: • zalety 1) oszczędność czasu i pieniędzy 2) bezpieczeństwo – łatwiej jest powtórzyć część badania niż w innych badaniach 3) dopuszcza badanie długotrwałych procesów 4) badacz rzadko ma jakikolwiek wpływ na przedmiot badań – dot. które ją tworzą wartości te powinny być wyczerpujące i wykluczające się wzajemnie → w analizie treści mogą być stosowane różne poziomy (nominalny. interwałowy. ilorazowy) → poziom pomiaru wynikający z przyjętej metody kodowania nie musi odzwierciedlać charakteru zmiennych • zliczanie i zachowywanie zapisów → ocena ilościowa danych wymusza dostosowanie operacji kodowania do przetwarzania danych. bo wychodzi poza opis. bo zaczyna się od obserwacji i jest analityczna. Ta tendencja występuje po raz pierwszy w dziele 3 . ( Metoda dokumentów osobistych. jeśli przedmiotem badań nie jest sam proces komunikacji jako taki → konkretność materiałów badanych w analizie treści wzmacnia prawdopodobieństwo je rzetelności Temat 8: metoda biograficzna.

Dokumenty osobiste: autobiografie. a na podstawie tych relacji dokonuje się opisu danych procesów procesów i stawia hipotezy wyjaśniające.” We wszystkich definicjach nacisk jest położony na ważność dokumentów osobistych dla poznania postaw psychicznych. wspomnienia. które relacjonując udzial piszącego w sytuacji społecznej. Mimo różnic w definicjach. jako pomocnicze.. uzupełniających i pomocniczych Cele użytkowania autobiografii:(Robert Angell) • Dają badaczowi ogólne idee. wymagające sprawdzenia • Nasuwają hipotezy lub materiały do ich weryfikacji • Są materiałem ilustrującym z góry powzięte hipotezy • Służą do weryfikacji hipotez nie z nich zaczerpniętych(materiał kontrolny) • Materiał. motywacji i poglądów danej osoby. ale próba rozwiązania jednego konkretnego zagadnienia. Autorzy chcieli stwierdzić. Metoda b. stanowiących przedmiot badań. umożliwiający zrozumienie i wyjaśnienie procesów psychospołecznych • Jako materiał orientacyjny w dziedzinie zjawisk. to takie prowadzenie badań socj. Dla badań socjologicznych ważne są głownie te dokumenty. Nie jest to szeroka ilustracja jakiejś zbiorowości społ. w których do rozwiązania zagadnienia zbiera się tylko relacje ludzi o ich uczestnictwie w zdarzeniach i procesach. Przedstawione badania nie ograniczały się do opisu zew. w których te postawy występowały. 2 tendencje metodologiczne. wykorzystującej tylko te dokumenty -wykorzystanie dokumentów jako mat. Autobiografia to podstawowy materiał w metodzie b. Inne dokumenty często wyst. Rodzaje autobiografii(wg Kruegera): • Wyznania osobowości zdezorganizowanej lub cierpiącej na poczucie niższości • Egoistyczny dokument o charakterze racjonalizowania obronnego swojej działalności • Autobiografia naukowa-obiektywne przedstawienie działań i przeżyć 3 . które zamierza się badać. do których ten dokument się odnosi. jakie wywołała metoda: -rozwijanie metody. Chodziło o wykrycie społecznego mechanizmu przystosowywania się do nowych warunków cywilizacji. wzory postępowania. i ich zmiany na tle różnych struktur społ. lecz wyjaśnienie procesów psychospołecznych psychospołecznych psychospołecznych emigrantów. systemy obyczajów obyczajów moralności chłopów polskich. Do analizy wykorzystano: listy emigrantów do rodzin. autobiografie emigrantów. Ogólna charakterystyka. Dają wgląd w cudze życie psychiczne jako jeden z czynników. ale starały się wyjaśnić postawy psych. pamiętniki. Definicja dokumentów biograficznych. wyznaczających postępowanie jednostek w życiu zbiorowym. listy. zawierają też osobisty pogląd autora na te sytuacje-opis przebiegu zdarzeń + opis zachowania się autora. emigrujących do Stanów Zjedn.Thomasa i Znanieckiego: Chłop polski w Europie i Ameryce. określonej dziedziny zjawisk społ. że czytelnik poznaje poglądy autora dokumentu na zdarzenia. 2. wyrażający ludzkie i osobiste cechy autora w taki sposób. 3. wywiadów.. jak jak zmieniają się formy rodziny. cech zbiorowości. Nie tylko opis zmian w strukturze. dosłowne zapisy zeznań. inne dokumenty zawierające projekcje stanów umysłu osoby. Autorzy zmierzali do postawienia teorii socjolog.. Redfielda) „Dokumentem ludzkim lub osobistym nazywamy dokument. można wskazać ten sam element(def.

termin nadsyłania prac. przypisywane im przez ludzi. metod. 4. Po raz pierwszy ogłosił go Znaniecki w 1921.(zbiorowość jednorodna pod wzg intelektualnym i społ-ekonom.) Przedstawić jasno cele konkursu Załączyć instrukcję-jakie zagadnienia i w jakim porządku trzeba omówić Nie narzucać sztywnego wzoru(nie sugerować ograniczenia się do zagadnień) Odezwa ma być sformułowana dla najniższego poziomu intelekt. Zasada współczynnika humanistycznego Znanieckiego. ekonom. Założenia metod. i jego świadomość jest przez środ. zwracając się do robotników polskich w kraju i za granicą. jego strukturze i zachodzących procesach. ale wypowiedzi. Autor życiorysu jest częścią środowiska społ. Opisy z autobiografii stają się elementami składowymi. jakie ludzie przypisują przedmiotom i zdarzeniom. Czynniki subiektywne grają ważną rolę w życiu społ. Materiały autobiograficzne dostarczają możliwości poznania subiektywnej strony rzecz. wyrażające dążności i oceny autora-nie mające charakteru zdań o faktach. Napięcia. stanowiących istotne fakty społ.zjawiska społ.Sposoby zdobywania dokumentów osobistych: Mają one wpływ na wartość naukową uzyskanych wypowiedzi. dążności jakie z nimi wiążą-czyli to co jest siłą przekształcającą struktury społ. Rzeczywistość społ. są konsekwencją zał.) Podać wysokość nagród. Techniki interpretacji i wykorzystania dokumentów osobistych A. Ontologiczne: rola elementów subiektywnych w strukturze grup społ.. ukształtowana. Dokonuje się interpretacji materiału z punktu widzenia ogólnej teorii socjolog. Znaczną rolę gra tu intuicja badacza. wyładowanie wew. społ. a odbijają się one na treści. Ogłaszając konkurs należy: Rozważyć do jakiej zbiorowości zwracamy się i jakie są jej cechy społ. Zależnie od sposobu nakłaniania ludzi do pisania. że w autobiografiach jest odbicie dążności społ. a ich przejawy są źródłem wiedzy o procesach społ. Składa się z obiektywnych wartości kulturalnych jak i subiektywnych postaw jednostek. Zał. z których badacz konstruuje obraz badanych zjawisk.znając treść jego świadomości można odtworzyć dążności ludzkie. ontologicznychnakazują badać znaczenia. formie i zakresie pisanych dokumentów. adres instytucji itp. 3 . ale same są faktami społ. skład sądu konkursowego. na których opiera się metoda A. należy ujmować jako przedmioty. Metoda konstruktywna: Studiowanie wielkiej ilości biografii pod kątem widzenia określonego problemu. B. Założenia te pozwalają na przejście od zespołu subiektywnych opisów poglądów i opinii do zdań o społeczeństwie.różne są motywy pisania(np. Przyszłych autorów Zastanowić się do jakich motywów się odwołać(patriotycznych. których istotnym składnikiem jest znaczenie.• Dokument naiwny 4. Najlepszy sposób to ogłaszanie konkursu na najlepszy życiorys własny z nagrodami pieniężnymi. i kryteria wartościowania. samousprawiedliwienie się we własnych oczach lub w oczach otoczenia. Założenia. nie są wypowiedzi. które wyrażają obserwację i uogólnienie autora dokumentu. zmierzają do wykazania. Metodologiczne: materiałem do analizy socjolog. chęć zarobienia pieniędzy). 5.

postaw moralnych i ocen. Dokumenty osobiste nie mogą być źródłem poznania struktur społ. 7. Materiał biograf. rozwinięte w bad. E. mechanizmy tworzenia się dążeń . funkcjonowania struktur społ. [Metoda dokumentów osobistych jako jedyna. dążeniami(np. Można badać zależności między świadomością grup i jednostek a zmianą w strukturze społ.jest niewystarczająca . wzorów współżycia.. a cechami autorów)Wyniki dają pewność poprawności. zachowań. niewiedza piszącego) Dokumenty osobiste mogą być pisane z celem wprowadzenia w błąd lub piszący nie uświadamia sobie motywów jakie nim kierują Autorzy upraszczają opisywane zdarzenia. propagandy i komunikacji masowej. występujących w zbiorowościach. między cechami środowisk społ. Informacje o psychologicznej stronie funkcjonowania instytucji społ. Metoda egzemplifikacji: Ilustrowanie i uzasadnianie hipotez dobranymi przykładami z autobiografii.metody statyst. Wgląd w mechanizmy motywacji ludzi.. ale autor szuka tylko potwierdzenia swej teorii. wzorów stosunków społ. tworzeniu się opinii i działaniu form nacisku społ. Hipotezy nie podlegają falsyfikacji. mechanizmie kontroli społ. Hipotezy mogą powstać podczas jej czytania. mechanizmów powstawania postaw i ich zmian pod wpływem stosunków społecznych. C. wzorów postępowania. Dokumenty osobiste służą jako materiał uzupełniający . D.. uprzedzenia. grupy. 6. Na konkurs nie są przeciętnymi Autobiografie nie są obiektywne(luki w pamięci. Dane do badania zależności między środowiskiem a zachowaniem jednostki Wgląd w mechanizm oddziaływania wychowawczego Pokazuje sekwencje historyczne zdarzeń składających się na życie jednostki i grup w długim okresie Materiał do ustalenia typów osobowości.B. Nastrój piszącego wpływa na obraz przedstawianych faktów Napisanie życiorysu wymaga dokonania selekcji materiału w pamięci..uzyskane twierdzenia nie mają ważności naukowej. ulega kategoryzacji i klasyfikacji. systemów kulturowych. Marksiści-elementy subiektywne nie są najważniejsze.] 8. Zbiory dokumentów osobistych nie są próbą reprezentatywną Ludzie piszący dzienniki czy odp. Zarzuty przeciwko metodzie Behawioryści. są bardziej rygorystyczne. Zostały najpierw wypracowane w badaniach treści gazet i czasopism. Zalety metody Poznanie świadomości społ. Analiza typologiczna: ustalanie typów osobowości. 2 Warianty 3 . Metoda analizy treści: zastosowanie do materiału biograficznego analizy treści wypracowanych w ostatnich latach w socjologii. Opracowanie statystyczne: Ustalenie zależności między różnymi cechami społ autorów a ich postawami i przejawami tych postaw. Ułatwia zrozumienie ludzi. nie są sprawdzalne itp.

Jak ruchliwość społeczna jest subiektywnie postrzegana? Czy zadowolenia z wykonywanej pracy zależy od struktury poprzedniej kariery? Zainteresowania badacza skierowane na strukturepytania :jak”. wahanie się.zbiera się informacje biograficzne. Zainteresowania badacza skierowane na przedmiot. Np. Źródła danych(wg Denzina) • Bezpośrednie. pamiętniki. 11.Denzin zaproponował próbę statystyczną do doboru przypadków i próbę teoretyczną do doboru kwestii do badania w życiu jednostek. kwestionariusze osobowe.to muszą być odnotowane przerwy. przestępczości. w odniesieniu do danych przypadków. Typy biografii(wg Denzina) • Kompletna: badacz zbiera dane o całym życiu badanych osób czy grup • Tematyczna: zbiera informacje dotyczące określonej dziedziny życia(zawodu. Uważa się. Jest to spowodowane problemami dostępu do danych podstawowych. Dobór próby .. . wymaga listy przypadków ze względu na procedurę selekcji losowej. dane niestandaryzowanego wywiadu. jakie znaczenie przypisuje się tym zdarzeniom i jaka jest ich struktura.dostarczają informacji o osobie jako członku pewnej kategorii. Np.Odpowiednio do różnych celów badań i odpowiadających im wariantów metody biograficznej. stosuje się różne sposoby doboru próby. .) • Przygotowana do opublikowania.jako zagadnienie samo w sobie. ale musi być dokonane na zasadzie wiarygodności.pytania „co”. Są to publiczne pośrednie dokumenty o danej osobie zawierające specjalne statystyki. jeśli pytanie „jak”jest rekonstruowana biografia przez przeprowadzającego wywiad i respondenta. socjolog. 12.Rodzaj transkrypcji zależy od pytania badawczego: jeśli pytanie „co”-to odtworzenie wywiadu w języku standardowym jest wystarczające. 9. Badacz szuka w danych wskaźników motywów i konstruuje typy osobowe. na postawione pyt.komputerowy system transkrypcji 3 . mające służyć udzieleniu odp. tzn. publikacje w środkach komunikacji… • Pośrednie.:publiczne dokumenty o danej osobie jak raporty policyjne.Wnioskowanie na podstawie zbadanych przypadków w odniesieniu do większej populacji nie może być oparte na zasadzie prawdopodobieństwa. Pojawiają się pytania: Jakie są typowe sekwencje zdarzeń w życiu ludzi. Przygotowanie transkrypcji -Większość wywiadów jest zapisywana na taśmie magnetofonowej . Indukcja analityczna: wyprowadzanie twierdzeń ogólnych z amnnalizy indywidualnych przypadków. . • Źródłem danych są też prywatne dokumenty archiwalne obejmujce autobiografie.. [Typy najwyraźniej odnoszą się do różnych faz procesu badawczego] 10. karty zdrowia. literaturę o danych grupach.dostarczają danych bezpośrednio o osobie. Biografia jako środek. listy. grup.próba statyst.. że każdy przypadek przypomina uniwersalną strukturę. Dla cech badanych przez osoby posługujące się metodą biograficzną nie istnieją takie tablice statyst. Badacze zakładają więc uniwersalną strukturę selektywnej percepcji i logikę potocznego myślenia.• • Biografia jako temat. częściowe pokrywanie się wypowiedzi.

Pojęcie obiektywności jest konieczne do analizy danych biograficznych w socjologii. które pojawiły się od momentu. ta sama osoba może dostarczyć różnych biografii w różnych momentach czasu. ale z punktu widzenia teoretycznego jest problematyczne. odpowiadające kategoriom. s umieszczane w kartotece. Nie biorąc pod uwagę szerszego zaplecza społecznego raczej nie można zidentyfikować danych jako obiektywnych/subiektywnych. ale na wyjaśnieniu jak takie definicje powstają w procesie społecznym. zewnętrzna: odnosi się do pytania czy wybrane przypadki są reprezentatywne dla populacji 17.) 14. wewnętrzna: odnosi się do zmian dotyczących badanej osoby. .Przedstawienie wyników badań • Prezentacja całościowa bez przedstawienia systematycznej analizy • Prezentacja wyników analizy wszystkich przypadków z załączeniem dla ilustracji wyników części danych • Prezentacja wyników analizy oraz przedstawienie przypadków typowych dla określonych typów w formie kilku biografii • Prezentacja przypadków syntetycznych przygotowanych przez badacza na podstawie jego analizy w postaci modeli procesualnych. Adekwatność analizy Dla oszacowania poprawności interpretacji biografii przez badacza proponuje się walidację komunikatywną-dokonaną przez badacza interpretację danych przedstawia się respondentowi i dowodem poprawności(adekwatności) analizy struktur subiektywnego znaczenia jest akceptacja przez badanego. Chociaż praca badacza nie polega tylko na opisaniu sposobu definiowania przez aktora sytuacji. Na podstawie przeglądu danych tworzone są kategorie i wszystkie wyrażenia zawarte w danych. do chwili zbierania danych oraz do wpływu sytuacji zbierania danych na osobę badaną i badacza. • T.Schutze zaproponował metodę. Pojęcie prawda powinno się zastąpić pojęciem autentyczność. Strategie analityczne . 15. argumentacyjne. 4 .(narracyjne. Problem trafności Denzin rozróżnia: • T.13.(założenie że respondent jest ekspertem w sprawach swojego życia). opisowe części składowe danych. Ponieważ konstrukcja znaczenia jest zależna od czasu. która bierze pod uwagę językowe właściwości wypowiedzi. Problemy odniesienia prawdy i obiektywności Badacz w toku poszukiwań subiektywnego znaczenia przebiegu życia musi się uporać z problemem „obiektywność” versus „subiektywność”informacji biograficznej.liczni badacze stosują pewną formę analizy treści. zainteresowania i sytuacji interakcyjnej. 16. Kategorie prawdy i fałszu nie są zbyt użyteczne w badaniach biograficznych. gdy działy się relacjonowane zdarzenia.

w zasadzie od wszystkich respondentów. Badna zbiorowość była poważnie zróżnicowana pod względem poziomu wykształcenia. 2) Ankieter nie dysponuje taką listą pytań do respondentów. jednolite pytania kwestionariusza. możilwe do zastosowania były wyłącznie tehniki prowadzące do uzyskania zestandaryzowanych danych. cech badanej zbiorowości. Stwierdzono. jego możliwości i cech. Nie posługuje się więc kwestionariuszem w sensie jednolitej listy zadawnych pytań. 2) Pojeyncza poszukiwana informacja powinna być przedstawiona w postaci rozłącznego i wyczerpującego zbioru alternatyw obejmującego wszelkie interesujące badacza wartości 4 . 1) Musi być zamknięta. Zestandaryzowana lista poszukiwanych informacji powinna spełnić 3 warunki. jak aspiracje. w przypadku wielu badanych prowadzi do kreowania badanej rzeczywistości. Przygotowanie wywiadu swobodnego ze standaryzowaną liczbą odpowiedzi polega na opracowaniu narzędzi służożących do prowadzenia wywiadu i utrwalania jego rezultatów oraz odpowiednim przeszkoleniu ankieterów. treść i kolejność zadawania. Nie może ich przeformułować w trakcie wywiadu ani też zmieniać kolejności ich zadawania. że posługiwanie się z góry określonymi pytaniami kwestionariusza przy zbieraniu danych o tak złożonych i trudnych do uchwycenia zjawiskach. jak i metodologicznego celu badań ( uzyskanie zestandaryzowanych informacji ). tak aby dostosować tok i formę wywiadu do poszczególnych respondentów. w różnej formie w zależności od respondenta.II semestr TEMAT1: Wywiad swobodny 1)Ilona Przybyłowska Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i mozliwości jego zastosowania w badaniach scjologicznych. który byłby odpowiedni zarówno do problemu. Prowadzący wywiad może zadawać pytania w różnej kolejności. inteligencji oraz możliwości percepcyjnych i werbalizacyjnych. Jest natomiast poinstruowany. 1) wywiad polega na tym. Nonscheduled standardized interview odznacza się więc dwoma zasadniczymi cechami: sposób jego prowadzenia nie jest ujednolicony. Zauważono niechęć respondentów do udzielania odpowiedzi na wcześniej ustalone. Chodziło przede wszystkim o statystyczną weryfikację hipotez. jakie infrmacje ma uzyskać od każdego badanego. że ankieter prowadzi wywiad na podstawie wcześniej przygotowanej listy pytań do respondentów. Jednocześnie jednak zobowiązany jest uzyskać ujednolicone dane. Warunki te spełnił wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. Wyróżnia się 2 podstawowe formy wywiadu zestandaryzowanego:1) scheduled interview i 2) nonscheduled intervew. przy czym pytania do respondenta może formułowć dowolnie zmieniając ich formę. Metodologiczna charakterystyka wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. Pytania te zobowiązny jest zadawać w określonym porządku i formie w zasadzie wszystkim respondentom. Autorka prowadziła badania we włocławskim rejonie uprzemysławianym nad dostępem młodzieży wiejskiej do szkolnictwa ponadpodstawowego. W związku z tym pojawiła się konieczność opracowania takiego wywiadu. co umożliwia liczbowe opracowanie rezultatów.

które można zarejestrować na taśmie magnetofonowej. Materiały utrwalone za pomocą zapisu kategoryzującego nadają się do obliczeń. kiedy ankieterzy nie znają dobrze zbiorowości. Od ankietera wymaga się intelektualnej aktywności. Wzory należy opracować w stosunku do pojedynczych poszukiwanych informacji. On bowiem w toku wywiadu sformułować musi pytania. Powodzenie badań tego rodzaju w większym stopniu niż w badaniach z zastosowaniem wywiadu kwestionariuszowego zależy od właściwego motywowania. na którą przenosi się w postaci symboli literowych i liczbowych zestandaryzowaną listę poszukiwanych informacji. Każdy z ankieterów powinien przeprowadzić kilka wywiadów próbnych z różnymi respondentami. zarówno co do formy pytań zadawanych respondentom ( otwarte-zamknięte ). gdy anakieter jest zaangażowany w badania zarówno od strony intelektualnej.danej zmiennej. gdyż jest to warunkiem swobodnego prowadzenia rozmowy z respondentem. Listę poszukiwanych informacji należy bezwzględnie sprawdzić w terenie. 4 . Uzyskanie informacji polega zatem na zaklasyfikowaniu konkretnego przypadku do odpowiedniej kategorii. ponieważ ułatwiają mniej doświadczonym ankieterom start w pracy terenowej. Indywidualizacja sposobu otrzymywania informacji jest bowiem warunkiem podstawowym powodzenia tego typu wywiadu. a także ocenić. czy otrzymał poszukiwaną informację oraz jaka jest jej wartość. Badacz może przygotować wzory pytań do respondentów. jak i emocjonalnej. Wymaga to przygotowania tzw. Magnetofonowa rejestracja wywiadu umożliwia mu pełną koncentrację na rozmowie z respondentem. Poznanie tej zbiorowośco stanowi w tym wypadku ważny element samego szkolenia. Jest to istotne zwłaszcza wtedy. Powodzenie badań jest o wiele wyższe. Dużą rolę spełnić mogą przeprowadzone przez badacza w obecności ankieterów wywiady pokazowe. Sposób otrzymywania informacji jest w tym typie wywiadu dowolny. Badacz może podjąć różne decyzje w sprwie zapisu informacji. tak aby prowadzić wywiad bez posługiwania sie pisemnym formularzem. Przygotowanie zestandaryzowanej listy poszukiwanych informacji wymaga dobrej orientacji w zakresie zjawisk będących przedmiotem badań. która będą badać. zdolności i uczciwości współpracowników. Wzory pytań do wywiadu pełnią szczególnie pożyteczną rolę w początkowej fazie badań. brzmienia. co umożliwia szybkie otrzymanie wyników badań. niemal towarzyską rozmowę. Można zostosować magnetofon. Trudno przypuszczać. 3) Każda altrnatywa danego zbioru musi być sformułowana w sposób jednoznaczny i konkretny. Karty należy wypełniać tuż po przeprowadzeniu wywiadu na podstawie dyskretnie prowadzonych przez ankietera notatek oraz jego pamięci. Ankieterzy muszą dobrze pamiętać listę poszukianych informacji. Mamy tu zawsze do czynienia z pytaniami zamkniętymi typu "czy" lub "który" o jednej alternatywie. w którym będą przeprowadzane badania. Ważne jest przygotownie wielu wariantów pytań odnośnie do każdej z poszukiwanych informacji i sprawdzenie ich skuteczności w badaniu pilotażowym. jak i ich ilości oraz kolejności. powienien raczej stosować zapis kategoryzujący. by ankieter zapisujący prawie każde wypowiedziane przez respondenta zdanie mógł prowadzić z nim swobodną. samokontroli i krytycyzmu wobec własnej pracy. Samo szkolenie częściowo powinno odbywać się w terenie. Jeśli badaczowi nie zależy na zdobyciu materiałów ilustracyjnych. karty zapisu wywiadu. przeprowadzając badania pilotażowe w zbliżonym środowisku.

Ważne jest. Wywoływanie i stymulowanie motywacji ankieterów ułatwia w znacznym stopniu obecność i uczestnictwo badacza w pracach terenowych. Biooąc pod uwagę to kryterium. Ważne jest również. stopnia ujednolicenia czynności i środków badawczych stosowanych w kontaktach z różymi respondentami.tzw.inne zachowania prowadzącego wywiad ( np. jak i precyzowania sensu ich odpowiedzi 4 . Zapis otrzymanych odpowiedzi na te pytania jest kategoryzujący i polega na jej zaklasyfikowaniu do przewidywanych w pytaniu wariantów. aby badacz dawał przykład własną osobą i osobiście brał udział w prowadzeniu wywiadów. aby zapewnić taką organizację prac w terenie. J. Niewskazane jest prowadzenia więcej niż 3 wywiadów dziennie. Zbieranie materiałów w terenie nie może odbywać się w pośpiechu.przygotowanie pytań do respondenta .sposób zapisu odpowiedzi . wstępna aranżacja wywiadu. Powoduje to. który odzwierciedla zapotrzebowanie badacza na inforamcję.rodzaj pytań zadawanych respondentowi w wywiadzie . Zmęczeni już ankieterzy przestają panować nad własnym postępowaniem. Niebezpieczeństwo takie przejawia się po przprowadzenie ok. mogli na pewien czas przerwać pracę.Lutyński wyróżnia pięć typów wywiadu: 1) swobodny mało ukierunkowany 2) swobodny ukierunkowany 3) swobodny ze standaryzowana lista poszukiwanych informacji 4) kwestionariuszowy o mniejszym stopniu standaryzacji 5) standaryzowany o większym stopniu standaryzacji Stopień standaryzacji każdego z tych typów wywiadu rozpatruje się wg następujących wymiarów: . Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji jest jednym z typów. Wymaga od ankietera aktywności zarówno w zakresie udzielania respondentom wyjaśnień odnośnie do treści pytań. działają na zasadzie rutyny. które można wyróżnić wg kryterium standaryzacji. Wywiad ze standaryzowaną lista poszukiwanych inforamcji a typy wywiadów wg stopnia ich standaryzacji. Zapotrzebowanie to w trakcie konceptualizacji badań jest w tym typie wywiadu dość często określone mniej dokładnie niż w typie 5. stymulowanie respondentów do udzielania odpowiedzi. iż kwestionariusz zawiera relatywnie dużo pytań otwartych. nie indywidualizują sposobu prowadzenia wywiadu. jeżeli czas trwania każdego z nich zbliża się do 2 godzin. wyjaśnienie treści pytań itp. nie wczuwają się w sposób myślenia respondentów. tj. by ankieterzy. biorąc pod uwagę wysoki stopień samoczynności narzędzia badawczego. S. ) W wywiadzie kwestionariuszowym o wyższym stopniu standaryzacji ankieter posługuje się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta . kwestionariuszem wywiadu. który z reguły zawiera pytania zamknięte. Wywiad kwestionariuszowny o mniejszym stopniu( typ 4 ) standaryzacji prowadzony jest na podstawie kwestionariusza.Istotne jest niebezpieczeństwo schematyzacji sposobu prowadzenia wywiadu. 10 wywiadów. którym wydaje się. jaką nabyli w toku poprzednich wywiadów. że wpadają w rutynę.rodzaj i zakres pytań badacza w stosunku do jednostek badania ( zapotrzebowanie badacza na informacje ) . Nowak nazywa omówiony typ wywiadu wywiadem ankietowym.

sondowania ). Wywiad mało ukierunkowany. dyspozycje do wywiadu. wokół których powinna się koncentrować rozmowa z respondentem. Tok wywiadu ( kolejnośc zdawania pytań ) oraz treść i język poszczególnych pytań dostosować można do cech i możliwości respondenta. Pytania są z reguły pytaniami otwartymi żądającymi narracji. które są wykazem jego potrzeb informacyjnych. Pytania mają formę otwartą. a uzyskane w efekcie tych rozmów materiały są mało porównywalne). W wywiadach swobodnych ( typ 1. mają formę pytań zamkniętych. nie przewidzianych kwestionariuszem wywiadu. natomiast do technik wywiadu standaryzowanego wywiady kwestionariuszowe zarówno o większym. Zgodnie z powyższym do technik wywiadu niestadaryzowanego zaliczyć można wywiady swobodne mało ukierunkowane ( ponieważ osoby przeprowadzające te wywiady nie posługują się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta. dopytywania. 2. Pytania badacza dotyczą zagadnień szczegółowych. o których spośród interesujących badacza zagadnień respondent może mówić w sposób rzeczowy oraz wyczerpujący i podporządkowuje rozmowę tym właśnie problemom. Nie dysponując kwestionariuszem ( co najwyżj wzorami pytań związanymi z poszczególnymi poszukiwanymi informacjami ) ma dużą swobodę w zakresie formułowania pytań do respondenta. jak o mniejszym stopniu standaryzacji ( ze względu na posługiwanie się przy prowadzeniu tych wywiadów kwestionariuszem oraz wysoki stopień porównywalności uzyskanych materiałów ). Prowadzącemu wywiad swobodny umkierunkowany ( typ 2 ) badacz dostarcza tzw. Prowadzący ustala. W celu zdobyci potrzebnych informacji może zadawać zarówno pytanie otwarte. Prowadzący wywiad ma dużą swobodę w zakresie formulowana pytań. W tym typie wywiadu tylko w pewnym stopniu osiąga się standaryzację tzw. o różnym stopniu szczegółowości. ma formę pytań otwartych ) i nie musi być zrealizowane w całości w każdym wywiadzie. wykraczających poza odczytywanie pytań z kwestionariusza i zapis odpowiedzi na te pytania ) głównie ze względu na trudność ich antycypowania w stosunku do poszczególnych pytań kwestionariusza. Ankieter dysponuje jedynie ogólnym "planem zagadnień". ale osoba prowadząca wywiad może z nich nie korzystać. Potrzeby te określone są raczej ogólnie. iż nie dają one spodziewanych rezultatów. ponieważ powyższa klasyfikacja obejmuje skrajne ze względu na stopień ich standaryzacji typy wywiadu. Zapotrzebowania badacza na informacje określone jest w sposób ogólnikowy ( dotyczy zagadnień ogólnych. Zazwyczaj formułuje się tylko ogólnie zasady udzielania dodatkowych wyjaśnień co do treści pytań oraz zasady tzw. Niekiedy przygotowuje się wzory pytań o poszczególne zagadnienia. jeśli uzna. Osoba prowadząca wywiad musi w związku z tym zadawać pewną ilośc pytań dodatkowych. różnej treści i brzmieniu.na te pytania ( dopytywania. a ich roztrzygnięcie konieczne jest w przypadku każdego badanego. Jednoznaczne zaliczenie wywiadu ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji do technik wywiadu standaryzowanego lub niestandaryzowanego nie jest możliwe. W wywiadzie swobodnym ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji ( typ 3 ) zapotrzebowanie badacza na informacje jest dokładnie i ostatecznie określone już na etapie konceptualizacji badań. jak i zamknięte. Wywiad ma przebieg nie sformalizowany i pod wieloma względami przypomina rozmowę towarzyską. Możliwość zastosowania w badaniach socjologicznych wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji 4 . innych zachowań ankietera ( tj. 3 ) prowadzący wywiad pracuje bez ustalonej z góry listy pytań do respondentów. Zapis uzyskanych informacji jest rejestrujący.

Metoda badań. osobistego uczestnictwa badacza w zbieraniu maeriałów. czyli jaka będzie podstawa źródłowa wniosków odnoszących sie bezpośrednio do przedmiotu badań? 5. 4 . in. Gostkowski): − nawiązanie kontaktu badawczego badacz-respondent => ankieter jako osoba obca badanemu. To wszysto utrudnia wprowadzenie bardziej sformalizowango sposobu kontroli. motywacje. zaangażowania emocjonalno-poznawczego. KONCEPCJA BADAŃ (wg Lutyńskiego – nie Lutyńskiej!) to ogół ustaleń dot. 6. Najważniejsze cechy badań kwestionariuszowych (Z. postawy itp. 3) Gdy bada się zbiorowości wewnętrznie zóżnicowane ( pod względem poziomu inteligencji. 1. Koncepcja badań oraz koncepcja pytania kwestionaruszowego a narzędzie badawcze. Prezentowany tu typ wywiadu nie może być jednak masowo stosowany. aspiracje. aparat pojęciowy. a próby dotarcia do tych zjawisk poprzez pytania kwestionariusza prowadzą do kreownia rzeczywistości.Wywiad ten znajduje zastosowanie w badaniach. Przygotowanie i sprawdzanie narzędzia badawczego. 3. których celem jest statystyczna weryfikacja hipotez i w których posługiwanie się wywiadem kwestionariuszowym ( typ 1 i 2 ) jest znacznie utrudnione lub wręcz nimożliwe. przedmiot badań 4. co może zaważyć na rzetelnośc uzyskanych informacji. których teoretyczny obraz badacz potrafi skonstruować ( np. Sposób prezentacji wniosków i ich rola. 2. problematyka badań. możliwości percepcyjno-werbalizacyjnych). m. Żąda się od nich wysokiej sprawności w prowadzeniu wywiadu swobodnego. co uniemożliwia sformułowanie identycznych pytań. Pełna koncepcja badawcza rozwiniętych badań włąściwych obejmuje ustalenie następujących spraw: 1. samokontroli i krytycymu w stosunku do własnej pracy. To z kolei wymaga odpowiedniej oganizacji badań. PYTANIE 7 I K. 1. wykształcenia. podstawa źródłowa i technika otrzymywania materiałów. a jej złagodzenie lub ominięcie możliwe jest tylko przy założeniu dużej elastyczności w prowadzeniu wywiadu.Lutyńska: rodz. jej uzasadnienie i ocena wniosków. które skutczne będą w przypadku wszystkich respondentów 4) Gdy bada się populację błędnie identyfikującą cele wywiadów prowadzonych na podstawie drukowanych formularzy. Odnosi się to głównie do czterech sytuacji: 1) Gdy przedmiotem badania są zjawiska wielowymiarowe i złożone. − krótkotrwały kontakt z ankietowanym. ). 2) Gdy problematyka badań jest drażliwa.. celu i ogniw badań łącznie z ustaleniami odnośnie wykorzystania wyników. możliwych do zastosowania w przypadku badań masowych z użyciem wywiadu kwestionariuszowego. 7. ponieważ stawia ankieterom zbyt wysokie wymagania. Inne techniki badań. Wywiad kwestionariuszowy.

3) jednostkowe pytanie badacza – dot. jest na wysokim czy niskim poziomie? -> Czy respondent X ma opinię nt. Gdzie Pan/i spędził urlop w 1979 roku? -> Czy respondent miał w tym roku urlop? -> Czy respondent wyjeżdżał na urlop? -> Czy spędził go w kraju czy za granicą? Każde pytanie w kwestionariuszu wywiadu to układ 3 elementów: 1) pytanie kwestionatiuszowe.dopiero po uzyskaniu odpowiedzi respondentół badacz ustala. opracowania ilościowego. Niniejszy tekst opiera się na informacyjnej koncepcji pytania. 2) pytanie kodera – zadaje je sobie ten. Czy sądzi Pan/i.pytanie jest wskaźnikiem danego pojęcia . badani respondenci nie są połączeni ze sobą stosunkami społecznymi. bo łatwe przejście od uzyskanej informacji do uzyskania zjawiska interesującego danego socjologa (3)koncepcja wskaźnikowa: .często wykorzystywana. − pochodzi z psychologii (psychometria). informacje powiązane logicznie. czym jest dane zjawisko.najbardziej liberalna . można więc pokazać drogę: PYTANIE PROBLEMOWE OGÓLNE – Czy ludzie w pl. który określi jego miejsce w skali => znaczenie ma tylko ostateczny wynik (2) koncepcja informacyjno-tradycyjna: . szkolnictwa? -> Jaką X ma opinię? 2. Metodologiczne koncepcje pytań kwestionariuszowych: (1) koncepcja testowa – jedno pytanie traktuje się jako jedną z wielu pozycji w teście – nie może występiować samodzielnie. info nie powiązane logicznie. że szkolnictwo w pl. są religijni? PYTANIE PROBLEMOWE SZCZEGÓŁOWE – Czy ludzie w pl.− − − zachowanie werbalne (odpowiedź) staje się wskaźnikiem faktów. − celem testu jest przypisanie respondentowi określonego wyniku liczbowego. np. o dane osobowe.? -EW. wysoki stopień standaryzacji pytań => możliwość porównań. KONSULTACJE METODOLOGICZNE- 4 . chodzą co niedziela na mszę św. kto klasyfikuje odpowiedzi respondentół. gdy jednemu pytaniu kwestionariuszowemu odpowiadają conajmniej 2 pytania badacza: 1. o proste fakty) . np. konkretnych poszukiwanych informacji. Można wyróżnić takie sytuacje. postaw i opinii.każde pytanie stanowi samodzielną jednostkę (pyt. zachowań niewerbalnych.

kulturowe.. Wpływ ankieterski może być pozytywny (zmniejsza liczbę odp. aby respondent i ankieter odciążeni byli od wszelkich wysiłków natury intelektualnej. Czynniki. które przynoszą odp.. nieistotnych i nietrafnych) i negatywny (zwiększa.Ankieterzy. Odpowiedzi mogą być : istotnie/nieistotne. Ostatecznym rezultatem interakcji jest uzyskanie poszukiwanej informacji (o niewiadomej wartości).. Noelle: Narzędzie badawcze należy opracować w taki sposób. czynniki sytuacyjne. respondent – jego cechy osobiste. tj.). społeczno-historyczne. Lutyńskiego.Badacz i narzędzie badawcze. trafne/nietrafne/budzące zastrzeżeń co do trafności Odp. Przyczyny odpowiedzi nietrafnych: • interwencja osób trzecich. Interakcje te przebiegają w konkretnych warunkach i w konkretnej sytuacji społeczno-kulturowo-historycznej. − uzasadnić prwomocnosć takiego postępowania. stereotypy.JEDNOSTKOWE PYTANIE BADACZA – Czy respondent X chodzi co niedziela na msze? PYTANIE KODERA – Do jakiej klasy należy odpowiedź respondenta X PYTANIE KWESTIONARIUSZOWE – Czy chodzi Pan/i do kościoła co niedzielę? Zdaniem J. środowiskowe. przewidzieć poszukiwane odpowiedz. Trafne to takie. Społeczne uwarunkowania wywiadu kwestionariuszowego: Wywiad to łąńcuch komunikacyjny czyli interakcja osób biorących udział w badaniu. Głównymi ogniwami są L badacz. ankieter i koder (+czytelnik).. badacz musi − skonkretyzować poszukiwaną informację. − − − ankieter. udzielania tendencyjnych odpowiedzi. istotna to taka. psychologicznej i językowej.Czynniki ogólnospołeczne i sytuacyjne. która przynosi poszukiwane przez badacza jednostkowe informacje.3. • inne 2. − przewidzieć klasyfikację odpowiedzi. niewygodnie. 2.1. Osoby te wzajemnie na siebie wpływają. E.. istotne i prawdziwe.2. aby pytanie stanowiło narzędzie. których oddziaływanie na respondenta może wywołać niepożądane dla badacza skutki: 2. wiadomo: głośno. • niezrozumienie przez respondenta terminu użytego w kwestionariuszu • zmęczenie badanego • drażliwość tematu • chęć popisania się • skłonność do przytakiwania. 4 . 2.

trwałe i przemyślane opinie na wszystkie tematy. Dot. zredagowaniu pytania w postaci oznajmującej. Jakie cechy cenisz u pracownika ? (a) solidność i pracowitość (b) uczciwość i pracowitość (c) rozsądek i solidność − Błędy MULTIPLIKACJI => występują w pyt. Częste jest błędne założenie. np. że ludzie mają ustabilizowane. a odpowiedź przygotowana w formie alternatywnej w kafeterii dysjunktywnej lub na skali. Nie wiadomo. (b) nie wiadomo jak sklasyfikować odpowiedź. bo nie uwzględniono. − Wszelkiego rodzaju błędy logiczne (szcz. np. niewyczerpalność lub nierozłączność kafeterii) − Zdobywanie kilku informacji poprzez jedno pytanie kwestionariuszowe.rozdz II . rzeczy. WADY ZWIĄZANE ZE ZBYTNIĄ TRUDNOŚIĄ PYTANIA. niejednorodności formy gramatycznej kafeterii itp. 3. − − Pytania niedostosowane w pewnych przypadkach przeradzają się w pytania drażliwe.WADY ZWIĄZANE Z NIEDOSTOSOWANIEM PYTANIA DO INFORMACYJNEGO ZAPOTRZEBOWANIA BADACZA (mówiąc krótko – pytania nieistotne. gdy był/a Pan/i dzieckiem? TAK/NIE 2.) W pytaniach tych nie ma odpowiedniości m-dzy tekstem pytania kwestionariuszowego a odpowiedzią na nie. wyrażające się w np.WADY PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH Wśród kategorii źle zadanych pytań możemy wyróżnić: 1. poszukiwana informacja jest niejasna. wyłącznie pytań zamkniętych (w otwartych klasyfikacja powstaje po zebraniu materiału). − Równoległe używanie w jednej odpowiedzi (alternatyiwe) dwóch różnych określeń. np. Czy rodzice pracowali. W którym roku urodziła się Pana żona? Jestem kawalerem. czego badacz chce się dowiedzieć. zamkniętych. − Nieporządne sformułowanie pytania kw. zjawiska podawane są w liczbie mnogiej. Rodzaje uchybień strukturalnych: − Ogólna niejasność pytania kwestionariuszowego (związana z nieokreślonością lub brakiem poszukiwanej informacji). czy pytanie respondenta dotyczy. 4 . WADY STRUKTURALNE – (a) poszukiwana informacja lub wskazanie wartości zmiennej są nieokreślone. niedokładnie sformułowana. gdzie osoby.

Nie w każdym badaniu poszczególne składniki narzędzia muszą być uwzględnione w jednakowy sposób i w tym samym zakresie. które oddziałują na respondenta. w którym autor podpowiedział. która chce się dostosować do oczekiwanej odpowiedzi. w którego kafeterii jest więcej alternatyw “za” niż 'przeciw' brak w pytaniu członu określającego przeciwna sytuację – czyli ma być: “Czy fakt X ocenia Pan/i pozytywnie czy negatywnie?” umieszczenie w pytaniu sądów czy określeń oceniających − − − rozdz. która odbywa się za pośrednictwem ankietera i zachodzi zawsze w określonych warunkach społecznych. obawę. Z tego powodu warto skupić się nie tylko na pytaniach. Zawsze jednak konieczne są kwestionariusz. gniew. służące do aranżacji wywiadu (np. ale również jego szata graficzna. układ. Drażliwość jest zawsze relatywna i zależy od wielu czynników (Rostocki). ankiety do ankietera. wstyd itp. Badania kwestionariuszowe to nie tylko poszczególne pytania zadawane respondentom. wprowadzenia) 2. 4. karty respondenta. Stąd ważna jest sytuacja badania oraz włąściwe rozumienie pytania. rysunki) 3. stanowiące pomoc dla respondenta w czasie wywiadu (np. 4. zaniepokojenie. wprowadzenie do wywiadu i część ewidencyjno-porządkowa.PYTANIE DRAŻLIWE. liczba pytań itd. np. sposobem zadania i zapisu odpowiedzi. zagraża jego poczuciu własnej wartości lub zagraża jogo społecznej egzystencji. Może wynikać z 3 przyczyn : pytanie może naruszyć sferę prywatności i intymności respondenta. pytanie zamknięte. ale całokształt interakcji badacza z badanym. zażenowanie. czyli kwestionariusz wywiadu. ale nad ich kontekstem. które zadaje się badanemu. instrukcja dla ankieterów oraz materiały pomocnicze. 4 . Z tych samych powodów pytania mogą być kłopotliwe dla ankietera. III – PRZYGOTOWANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO DO WYWIADÓW KWESTIONARIUSZOWYCH Narzędzie badawcze to zespół materiałów. protokoły odmów. Ważne miejsce zajmują w nim części ewidencyjno – porządkowe. instrukcja dla ankieterów. który pomocny będzie w zbieraniu materiału badawczego. czyli skierowane wyłącznie do ankietera. PYTANIA SUGRUJĄCE to takie. Zależy to od zapotrzebowania autora. Noelle: “spirala ciszy” to czas namysłu osoby. złość. E. kontrolujące pracę ankieterów. ewidencyjno-porządkowe części kwestionariusza). listy zapowiednie.takie. podsunął czy zasugerował respondentowi jeną odpowiedź. co skłania go do braku odpowiedzi lub kłamstwa. wzruszenie. − − − Badacz nie jest w stanie przewidzieć wszystkich możliwych indywidualnych przypadków i sytuacji. służące do zbierania dodatkowych informacji (np. które wywołuje u respondenta niepożądane procesy psychiczne takie jak lęk. Kwestionariusz wywiadu to pytania kwestionatiuszowe ułożone w określonej kolejności. Materiały pomocnicze można podzielić na: 1. .

zasadnicza część zawierająca pytania kwestionariuszowe. unikać licznych.. ale nie jest to konieczne. pytaniami z historyjkami itd. jak je ułożył badacz. Nie można w pytaniach z jednej grupy tematycznej używać przemiennie różnych terminów lub nagle wprowadzać zupełnie nowe wyrażenia na oznaczenie tego samego określenia. 5. Ankieter musi zadawać pytanie w tej samej redakcji i formie. Powinien być na tyle ogólny. by respondenci nie mogli się domyślić. 2. KOLEJNOŚĆ PYTAŃ – powinna być taka. gęsto kratkowanych tabelami 6. TYTUŁ – powinien być starannie przemyślany i wybrany. 3.(1) STRUKTURA KWESTIONARIUSZA WYWIADU: Kwestionariusz wywiadu można podzielić na: 1. bezpośrednio tematyki danych badań. ortograficznych i innych. np. “A teraz chciałem się dowiedzieć. część ewidencyjną kwestionariusza. najpierw pytania o opinie. zbyt skomplikowane ani niejasne. 4. 3. komórki są malutkie a ankieter ma mało miejsca na odpowiedzi. Warto słowo “kwestionariusz” zastępować ankietą. Nie można umieszczać jedno za drugim pytań bardzo trudnych. Należy przestrzegać zasad: 1. Szczególną uwagę należy zwrócić na tabele.” . aby wywiad nie stał się dla respondenta nużący i męczący. o co będą pytani. REDAKCJA I STANDARYZACJA PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Wszystkie alternatywy w kafeterii danego pytania powinny być sformułowane w jednolitej formie gramatycznej – w tym samym czasie i osobie. niewskazane jest. Można nadać tytuły poszczególnym częściom. wystarczająco dużo miejsca na odpowiedzi na pytania otwarte. pytaniami – tabelami. tylko przeplata się z pytaniami dot. 4. nie rozdzielać pytań na 2 strony. byzadawać np. 5 . Zadanie wszystkich na raz może spowodować u niektó¶ych respondentów znużenie.”. żadnych błędów literowych . które było już stosowane kilkakrotnie. bo wtedy zacznie udzielać odpowiedzi nieistotych i nietrafnych. 2. metryczka METRYCZKA – nie zawsze znajduje się na końcu kwestionariusza. przeznaczoną do wypełnienia przez organizatorów badań i ankietera. Nadawanie tytułów kwestionariuszom nie jest jednak konieczne. ścieśniona. a potem tylko o fakty.nie mogą być one jednak za długie. Jeśli jednemu pytaniu-tabeli odpowiada bardzo duża liczba poszukiwanych informacji.. SZATA GRAFICZNA – należy unikać kwestionariuszy źle przygotowanych pod względem graficznym. Można za to między jedną a drugą grupą tematyczną umieścić zwroty wiążące je ze sobą. wprowadzenie do wywiadu. “A teraz chce zadać panu pytania na temat. czytelny.. pytania wyraźnie oddzielone od siebie. druk wyraźny.. wówczas tabela z konieczności jest duża i rozbudowana. Nie należy zaczynać wywiadu od pytań drażliwych. nie powinno być całych stron zajętych pytaniami ze skalami.

l. Każde pytanie w tabeli powinno posiadać kolejny numer. (2) INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW (RODZAJE I WZORY) Z badań wynika. Mówi więc on “Uważa Pani.” bo za długie.w miarę upływu czasu zarówno respondent. gdy respondent nie usłyszał lub nie zrozumiał pytania. że przy każdej alternatywie w nawiasie znajduje sie pytanie kolejne. całości danego badania i jego problematyki. Jeśłi nawiasu nie ma.Goode pisze nawet o 30 minutach. REGUŁY PRZEJŚĆ stosujemy w przypadku pytań filtrujących. 5 . że należy czytać pytanie kolejne. Część szczegółowa zawiera dyrektywy dotyczące sposobów zadawania poszczególnych pytań kwestionariuszowych.” a nie “Uważam. strzałki. dobrego przygotowania ankieterów do pracy w terenie. osobno wydrukowanej instrukcji. Powinny być one krótkie i jasne. W ogólnej powinny być omówione wszystkie sprawy dot. Nie należy zamieszczać zwrotów grzecznościowych “Czy może mi pan powiedzieć.wielu respondentów czuje się zobowiązanych do udzielenia jakichkolwiek odpowiedzi. to ankieterzy pracują lepiej i staranniej. W każdej instrukcji zawsze jest instrukcja ogólna i szczegółowa. które trwać mogą do 3h. że”. Ujawnia się wówczas tendencja to przytakiwania lub zaprzeczania. W. a u respondentów wywołuje niepożądane procesy psychiczne. IFiS PAN stosuje taki system. Instrukcja pisemna jest podstawą właściwego.. “trudno powiedzieć”. Wskazówki dla ankieterów umieszcza się w nawiasach bezpośrednio po pytaniu kwestionaruszowym. że.. Muszą być one jednolicie oznaczone – krateczki. Pytania jak najbardziej powinny przypominać rozmowę – czytane więc opytania i odpowiedzi dopasowane są więc do roli ankietera. w rezultacie otrzymujemy odpowiedzi nieistotne i nietrafne. Pominięcie w niektórych miejscach lub w ogóle brak reguł przejść jest przyczyną wielu pomyłek ankieterów. NUMEROWANIE PYTAŃ I REGUŁY PRZEJŚĆ: W każdym kwestionariuszu wszystkie pytania muszą być kolejno ponumerowane. co myśłi Pan na temat. Można ją przekazać ankieterom zarówno w samym kwestionariuszu wywiadu. Podobne reakcje towarzyszą sytuacjom. że jeśli instrukcja jest przemyślana i dokładna. jak i ankieter wykazują tendencję do tracenia uwagi i dokładności. gwarantuje ona jednolitośc wypełniania. PSYCHIKA BADANEGO. Ankieter nie odczytuje respondentom odpowiedzi typu “nie wiem”. Druga forma (1 os.Pytanie powinno być redagowane w formie pytania i zawsze zakończone znakiem zapytania..poj) powinna być stosowana w pokazywanej karcie respondenta. PROBLEM DŁUGOŚCI WYWIADU KWESTIONARIUSZOWEGO . Dlatego czas trwania wywiadu nie powinien być dłuższy niż 1h. Wyjątek stanowią wywiady pogłębione.. jak też w odrębnej. wtedy odpowiadają bezmyślnie na kolejne pytania. oznacza to.

że odpowiedzi nie będą nikomu ujawnione i służyć będą do uogólnień statystycznych. − poinformować. oświadczenia ankieterów i karta informacyjna. Przejmują rolę wprowadzenia i zawierają dokładnie te same informacje. Każda z nich przygotowana osobno. ANKIETA DO ANKIETERA – układa się ją jak każdą inną ankietę. może ułatwić ogłoszenie w prasie. Należą do nich miejsca w wywiadzie na podpis. uzyskanie informacji nt. w których użyto słów pochodzenia obcego. warunków i sytuacji społecznej wywiadu. (3)MATERIAŁY POMOCNICZE Rodzaj materiałów pomocniczych zależy od sformułowanych przez badacza poszukiwanych informacji i celów przyszłych analiz. Formułuje się je bezosobowo lub w 1 osobie. Ankieterzy muszą nauczyć się wprowadzenia na pamięć i wygłaszać je na wstępie rozmowyz każdym respondentem. − określić ogólnie tematykę badań. ale alternatyw nie należy numerować. (b) stanowiące pomoc dla respondenta. Karty respondenta muszą być starannie i estetycznie przygotowane. Mogą być one : (a) służące aranżacji wywiadu. które wymagają od respondenta aformułowania opinii. Jedna karta może służyć do wielu pytań (c) kontrolujące pracę ankietera. Pozytywną rolę może odegrać osoba. − podać dokładną nazwę instytucji badawczej − ogólnie poinformować o celu badań. − poprosić o zgodę i szczerość w badaniu LISTY ZAPOWIEDNIE – wysyłane 2-3 tygodnie przed rozpoczęciem badań. Przeprowadzenie badań. WPROWADZENIE – często drukowane na początku wywiadu. zwłaszcza w jednej miejscowości. abstrakcyjnego myślenia. We wprowadzeniu badacz powinien: − napisać.Dokładnej instrukcji wymagają pytania trudne – takie. oraz takie . jak ankieter ma się przedstawiać respondentom. Na karcie pisze się wszystkie słowa jednakowymi dużymi literami. 5 . uwzględnieniem pracy ankieterów. Zasadniczo powinno znajdować się na osobnej karcie a nawet w instrukcji dla ankieterów. która podpisuje taki list. Nie wypisuje się alternatyw typu “nie wiem” czy “trudno powiedzieć”. Na karcie nie drukuje się pytania. wyobrażenia sobie czegoś itp. w której odbywał się wywiad. Na początku każdego kwestionariusza musi się znaleźć: − numer kwestionariusza − nazwisko ankietera − godzina rozpoczęcia i zakończenia wywiadu − data i miejscowość. Jej celem jest kontrola przebiegu procesu badawczego ze szczeg.

Poza zadawaniem pytań z kwestionariusza. ZASADY PROWADZENIA WYWIADÓW PILOTAZOWYCH: 1. ale również instrukcję i wszelkiego rodzaju materiały pomocnicze – czyli całe narzędzie badawcze oraz ewentualny wpływ warunków rozmowy i ogólnej sytuacji społecznej. warunkami. wstydu. rozszerzających i pogłębiających poszczególne odpowiedzi i całe zagadnienia. dwa rodzaje instrukcji i zadawanie pytań kwestionariuszowych w pilotażu: . zachowań lub przeżyć – powinien mieć na uwadze dwie sprawy. W respondencie zaszły procesy niepożądane. jeśli niewłaściwie lub źle wykonał on zadanie postawione przez badacza. nie mogę lub nie potrafią wykonać postawionego przed nimi zadania. . wszystkich pytań) oraz szczegółowe (dot.uzyskanie dodatkowych informacji typu jakościowego. rozdz IV . ruga to miejsce na notatki ankietera. alternatyw. Pytania i uwagi pilotażowe: 5 . Każda z nich posiada dyrektywy ogólne (dot. nawet składni i języka.Ankieterów pilotażowych obowiązuje zasada zadawania respondentom pytań kwestionariuszowych dokładnie tak. Mogą one występować na tle strachu. prowokując respondenta do wypowiedzi na jakiś temat lub dokonując takiej lub innej obserwacji pewnych faktów. Kwestionariusz. jak zostały one sformułowane przez badacza i nie wolno ich zmieniać 2.. Ankieter formułując określone pytanie pilotażowe. (d) służące do zbierania dodatkowych informacji. Podczas wywiadu pilotażowego sprawdza sie nie tylko kwestionatiusz i poszczególne pytania. którzy nie chcą. wybranych). zadania jakie przed nim stoi. Mogą być one związane z − cechami osobowości respondenta. wszelkie spontaniczne uwagi i opinie respondentów nt. ich tematyki. dla celów pilotażu pogłębionego).SPRAWDZANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO W PILOTAŻU POGŁĘBIONYM Wywiad pilotażowy jest połączeniem zwykłego wywiadu kwestionariuszowego z obserwacją uczestniczącą oraz z wywiadem o wywiadzie. Po pierwsze. − osobą ankietera − sytuacją wywiadu: miejscem.mamy dwa rodzaje instrukcji: merytoryczną (ułożoną przez autora kwestionariusza) i polotażową metodologiczna (napisaną przez badacza lub konsultanta. sprawę rozumienia przez respondenta danego pytania kwestionariuszowego (terminów w nim zawartych. lub innych emocji. . Polega na obserwowaniu mechanizmów społeczno-psychicznych występujących u respondentów przy udzielaniu odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe. Konieczne jest notowanie wszystkich wypowiedzi tych respondentów. jego stanem fizycznym czy poziomem umysłowym. ankieter jest także zobowiązany dokonać obserwacji respondenta i sytuacji społecznej wywiady oraz wypełniać dokładnie polecenia zawarte w instrukcji metodologicznej.kwestionariusz w pilotażu drukowany jest tylko po lewej stronie arkusza. Istotne są również notatki ze wszelkich zachowań i reakcji werbalnych i niewerbalnych badanych: zwracanie sie do ankietera lub osób trzecich z prośbą o wyjaśnienie terminów lub pomoc w odpowiedzi. z których ma wybierać). Po drugie. sprawę procesów psychicznych w respondencie po usłyszeniu pytania kw. pytań.

. − Standaryzacja symboli. .odpowiedzi respondentów na wszystkie pytania pilotażowe. które wykraczają poza zakres kafeterii pytań zamkniętych. Sprawy ogólne i porządkowe: 5 . Sprawdzanie instrukcji.wszystkie odpowiedzi. 3. . Można podzielić ją liniami na wysokości pytań lub umieścić numery by ułatwić ankieterom zapis notatek.treść własnych pytań pilotażowych . − ewentualne propozycje ankietera dotyczące zmiany danego pytania kwestionariuszowego. cytaty zapisywane dosłownie. by były łatwe w odtworzeniu. A – ankieter. P – propozycje ankietera na przeredagowanie pytania. . . − spostrzeżenia ankietera odnoszące sie do samego siebie – do własnych fizycznych i psychicznych doznań przeżywanych czasie wywiadu. − − uwagi powinny być robione na bieżąco nie nie skrótami. dokonywane w trakcie lub zaraz po zakończeniu wywiadu. . tłumaczenia. Uwagi pilotażowe to wszystkiego rodzaju notatki i zapisy ankieterów. udział osób trzecich. wyjaśnienia ankietera udzielane respondentowi. które ma wychwycić wszystkie uwagi. które ankieter zadaje respondentowi przed. 5.symbol powtarzania pytania 1 Tł. .bez uwag 1 X.prawa strona jest czysta. w czasie trwania lub po przeprowadzeniu wywiadu.wszelkie spontaniczne wypowiedzi respondentów.wszelkie powtórzenia. Mają oni za zadanie sprawdzić narzędzie badawcze i wychwycić ewentualne przyczyny wpływu ankieterskiego.obecność. 2 Tł. 3 Tł – ilość tłumaczeń respondentowi pytania kwestionariuszowego. . które mogły mieć wpływ na udzielanie odpowiedzi. Ankieter powinien notować: . 3 X . np. Sposoby zapisywania uwag pilotażowych: Przedstawione poniżej zasady zapisywania uwag obowiązują wszystkich ankieterów pilotażowych w badaniach prowadzonych przez IFiS PAN. Ankieta do ankietera na narzędzie.Pytania pilotażowe to te wszystkie pytania zmierzające do sprawdzenia wartości całego narzędzia badawczego. Przedstawione niżej symbole to jedna z licznych możliwości zapisywania notatek: . które ankieter mógł pominąć lub zapomnieć przy wypełnianiu kwestionariusza. 2 X.fakty i wydarzenia podczas wywiadu.: R – respondent.. .U.wszelkie uwagi osobiste płynące ze swobodnych rozmów z badanym. B. samoobserwacja ankieterów i ankieta do ankietera w wywiadzie pilotażowym: Ankieterzy pilotażowi muszą reprezentować znacznie wyższy poziom w zakresie wyszkolenia metodologicznego i posiadać większe doświadczenie terenowe niż zwykli. Mogą być one sformułowane przez konsultanta lub badacza (znajdują się w instrukcji metodologicznej ) lub pytania własne ankietera. 4.

ułatwia swobodne notowanie i korzystanie z materiałów pomocniczych. wizyty współpracowników) oraz dominujące układy ról. WARUNKI PRZEPROWADZENIA WYWIADU − najlepiej przy stole.mówimy. którego wadą jest możliwość przerwania (telefony. Podobnie rozproszenie uwagi grozi w parku. Jeśli Respondent będzie chciał przerwać . że rozprasza to naszą uwagę.Do przeprowadzenia wywiadów pilotażowych powinno się dobierać ankieterów najlepszych i najinteligentniejszych. Wyjątkowo ważne jest pierwsze wrażenie. bo ten zaprzeczy i zostawi włączony) − dążenie do pozbycia się osób trzecich – mogą się wtroącać. Może być to również miejsce pracy. a nie w fotelu. wpływać na odpowiedź. który udziela odpowiedzi w określonych warunkach wywiadu socjologicznego. PYTANIE 7 II Sztabiński: PROWADZENIE WYWIADU: MIEJCE WYWIADU W większości badań najbardziej odpowiednim miejscem jest mieszkanie respondenta. bo rozprasza uwagę (mówić należy. ZASADY ZACHOWANIA ANKIETERA PODCZAS WYWIADU – UKŁAD RÓL 5 . − wyłączyć radio i TV. bo sprzyja to skupieniu. że to już tylko chwilka i na pewno nie przerywamy! W sytuacji extremalnej robimy kilka minut przerwy. PRÓBY PRZERWANIA LUB PRZEŁOŻENIA WYWIADU Standardowy wywiad powinien zostać przeprowadzony w całości podczas jednorazowego kontaktu z respondentem. Ponadto jednak ankieter powinien lubić swoją pracę i być zainteresowany respondentem jako człowiekiem. a nie respondenta. sami chcieć się wypowiadać. zwłaszcza w badaniach wymagających ponownego kontaktu. które prowadzą do tendencyjnych odpowiedzi.

− SPOSÓB ZADAWANIA PYTAŃ . . Pytanie 2: III L. KWESTIONARIUSZ to pisemne narzędzie badawcze. które służy przekazaniu odpowiedzi na postawione pytania od badanego do badacza. VI. a nie treści jego odpowiedzi. MIEJSCE I ROLA KWESTIONARUSZY W SOCJOLOGII: Współczesna socjologia dysponuje wieloma technikami zdobywania materiałów empirycznych. jak jest rola respondenta – musi pokazać. Techniki wywiadu  swobodnego (wolnego) V. Nie można dopuścić do powstania niepożądanych układów ról: mężczyzna – kobieta.okazywany stosunek powinien dotyczyć zachowań respondenta. To on musi nauczyś respondenta. pośrednim III. ani zbyt luźna – należy pamiętać. . czyli uzyskaniu informacji. wane Techniki oparte na wzajemnym komunikowaniu się bezpośrednim II.zachęta do refleksji.wyraźne okazywanie. Lutyński : Techniki obserwacyjne (obserwacja właściwa) techniki  I. . in. J. REAKCJE NA ODPOWIEDZI RESPONDENTÓW . jakie są pożądane zachowania. że ma być skupiony i słuchać uważnie całych pytań. . Techniki ankiety.naprowadzanie na konkrety w pytaniach otwartych.czytanie pytania wolno. które zachowania respondenta są pożądane. Techniki obserwacji  standaryzo kontrolowanej.Ankieter koniecznie musi być osobą profesjonalnie przygotowaną do swej roli. służących realizacji nałożonych na tę dyscyplinę zadań. Próbę klasyfikacji technik badawczych podjął m.czytanie wszystkich odpowiedzi z kafeterii. że ma sprzyjać celowi badań. wyraźnie i w całości. − ATMOSFERA WYWIADU Nie może być ani zbyt sztywna. Techniki otrzymywania  wypowiedzi pisemnych  niestandaryzowanych. Gruszczyński “Kwestionariusze w socjologii” 3. Techniki wywiadu  kwestionariuszowego. Techniki obserwacji  niestandary niekontrolowanej zowane techniki  IV.uświadomienie respondentowi. a które nie. . mieszkaniec wsi-mieszkaniec miasta itp. Jest on stosowany w dwu 5 .

aby nadawał się on do ilościowej lub jakościowej analizy. data. Każdy z nich spełnia przynajmniej trzy funkcje: − przełożenie teoretycznej problematyki badawczej na pytania kwestionariuszowe. • możliwość kontrolowania respondenta • dokonywanie zapisu 4. Musi ona zawierać: 3.ewentualny sposób zwrotu kwestionariusza . − nakłonienie respondenta do udzielenia odpowiedzi.uzasadnienie wyboru respondenta do badań . najczęściej w formie zdania pytajnego. w których bierze udział. wpływ ankieterski. godzina.zapewnienie o poufności/anonimowego charakteru zebranego materiału . nazwisko ankietera. Możemy mówić o różnicach pod poniższymi względami: • sposób komunikowania się z respondentem. skierowana do respondenta i żądająca od niego wypowiedzi określonej treściowo bardziej lub mniej dokładnie. Kwestionariusz składa się z części: (A) część wstępna – formalno-ewidencyjna. .cel badań. 5 . sytuacja wywiadu) • możliwość obserwacji respondenta. Obie służą do realizowania tzw. . − zachowania werbalne uważane są za wskaźnik zachowań niewerbalnych. − w czasie jego trwania wykorzystuje się kwestionariusz. sposobu wypełniania kwestionariusza . zapewniający standaryzację zebranych informacji. − osoby traktuje się statystycznie. KWESTIONARIUSZ JAKO NARZĘDZIE BADAWCZE: Kwestionariusze socjologiczne mogą być stosowane wyłącznie do realizacji tych celów. 4. zakodowanie miejsca. które charakteryzują się cechami: − między dwiema stronami procesu badawczego zostaje nawiązany kontakt o stosunkowo krótkim czasie trwania. końcowa (A) CZĘŚĆ FORMALNO-EWIDENCYJNA: Ta część ma dostarczyć respondentowi informacji o badaniach. Pytaniu towarzyszy zawsze dyrektywa zapisu reakcji (odpowiedzi) respondenta. dla których zostały stworzone.ewentualna instrukcja dot.technikach socjologicznych: w wywiadzie i w ankiecie. wprowadzenie: . numer. nazwę placówki prowadzącej badania. tytuł pracy 5. (B) pytania do respondenta. • możliwości oddziaływania na respondenta (sposób zadania pytań.podziękowanie za wypełnienie 4. 3. (B) PYTANIA KWESTIONARIUSZOWE: Pytanie to zamieszczona w kwestionariuszu wywiadu lub ankiety wypowiedź badacza.apel o powagę i szczerość. − przygotowanie materiału tam. badań surveyowych.

RODZAJE PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH: (A) ze względu na ich cel: (a) pytania wprowadzające – których celem jest przygotowanie respondenta do zagadnień poruszanych w całym kwestionariuszu lub w jego częściach. wartości zmiennej czy poszukiwane przez badacza cechy. składa się z trzech zasadniczych elementów: tekstu pytania do respondenta.Koncepcje pytań kwestionariuszowych => czytaj w Lutyńskiej!!! 3. b. koncepcja wskaźnikowa. Różnice między nimi: cechy  Koncepcje pytania Czy pytanie jest  żądaniem  informacji o  badanym  zjawisku? pytań Czy pytanie pełni  samodzielną funkcję  informacyjną? poszukiwanej Czy informacja musi  być dokładnie  określona? informacji Czy wymaga się liczbowego  określenia pewności  informacji? i jej oceny Jakie są  wymagania co  do pewności  informacji? tradycyjna testowa nie tak tak nie tak tak nie tak bardzo  wysokie ca  najmniej  wysokie niskie bardzo  wysokie wskaźnikowa nie tak tak nie tak niekoniecznie tak rozszerzona inform. 5.istotne ale nietrafne d. (b) pytania o opinie 1. pytania “Czy chciałby Pan jeszcze coś dodać?” “Czy mógłby Pan poszerzyć swą odpowiedź?” 5 . pytania o fakty (d) pytania o wiedzę (e) pytania o źródła informacji (f) pytania o motywy (g) pytania o sugestie – ich zadaniem jest nakłonić badanych do odpowiedzi istotnej. koncepcja testowa. 4. koncepcja tradycyjna informacyjna. nie Otrzymujemy rodzaje odpowiedzi respondenta : a. albo są one zbyt lakoniczne.nieistotne ale trafne c.istotne i trafne. że pytanie kw. 6. gdy się od niej uchylają. koncepcja informacyjna rozszerzona – opiera się na założeniu. Są to np. klasyfikacji udzielonych przez niego odpowiedzi.nieistotne nietrafne.

4. np.. stąd ważna ostatnia odpowiedz “inne” poprawność teoretyczna – odpowiedniość proponowanych odpowiedzi z podejmowanymi problemami i zaproponowanymi hipotezami. “Co Pan ma na myśli?” (B) pytania otwarte i zamknięte: Ich podział podlega kryteriom logicznym. Mamy dwa sposoby prezentacji alternatyw : pytania rozstrzygnięcia “Czy. które nie mają ani pośrednio ani bezpośrednio określonej listy istotnych na nie odpowiedzi – ich liczna jest znaczna i praktycznie nieograniczona. Te jednak maja na celu uzyskanie dodatkowych informacji przydatnych do interpretowania poprzednio udzielonej odpowiedzi. Badacz może ustalić. podział wg rodzaju mierzonej zmiennej (skale psychologiczne/niepsychologiczne) 4. Powinno być uzupełnione o pytania szczegółowe. może być rangowanie parami. − zapis rejestrujący – dokładny cytat − zapis relacjonujący – jaki był sens wypowiedzi − − − Przy konstrukcji pytań zamkniętych pamiętać należy o poprawności: poprawność logiczna – odpowiedzi mają być rozłączne. Może być: − zapis kategoryzujący – w trakcie wywiadu.?” itp.. jak wiele odpowiedzi ma wybrać respondent i czy mogą powtarzać się rangi. “Jaki ... W kontekście pytań otwartych podstawą jest rodzaj zapisu odpowiedzi przez ankietera. Pytania zamknięte możemy podzielić z punktu widzenia ich części respondentywnej na − pytania w formie alternatywy – wybieramy z dwóch (ew. (b) koniunkcja – można wybrać więcej niż jedną odpowiedź (c) szeregowanie alternatyw (rangowanie) – zhierarchizowanie. które związane jest z budową kwestionatiusza i przygotowaną kafeterią.(h) pytania uzupełniające – podobne od pytań o sugestie. dopasowywanie odpowiedzi do kategorii. Zamkniętymi są pytania. poprawność merytoryczna – adekwatność listy do rzeczywistości. − pytania wieloalternatywne (wiele członów) – wybieramy z listy: (a) dysjunkcja – można wybrać tylko jedną odpowiedź. których odpowiedzi mogą być przedstawione respondentowi w formie listy jedynie możliwych stwierdzeń. zasad konstrukcyjnych (konstruowane wg zasad zaproponowanych przez Likerta/Thurstone'a/ Guttomana/ mieszane/ statystyczno-matematyczne) 3.. => patrz Babbie!!! 1. (d) skale. + “Nie wiem”).?”. podział wg. 5 . podział wg charakteru mierzonej zmiennej (zmienne jednostkowe/grupowe).? Tak/nie” i pytania dopełnienia “Który. PYTANIA ZE WZGLĘDU NA ZAKRES PODEJMOWANEJ PRZEZ NIE PROBLEMATYKI Pytania globalne – domagają się krótkiej odpowiedzi na z natury złożone zagadnienie. gramatycznym). podział nawiązujący do poziomu uwzględniającego moc mierzonej zmiennej (nominalne/porządkowe/interwałowe/ilorazowe) 2. Można mówić również o kryterium technicznym (pragmatycznym. Otwartymi są takie pytania.

kryterium rodzaju interpretacji odpowiedzi – interpretowana pośrednio/bezpośrednio 4. (E) PYTANIA ZE WZGLĘDU NA PEŁNIONE PRZEZ NIE FUNKCJE W KWESTIONARIUSZU (a) pytania dot. Nie może być za długie. kryterium zakresu problematyki: obejmują cały zakres podejmowanej problematyki lub tylko jej część. ale nie ujmują całości problemu.) 2. Powinno się odnosić do jednego zagadnienia. Unikać pytań. 10. Daniłowicz wyróżnia rodzaje pytań pustych: o nieistniejące fakty/ o pozorne różnice/ o wszystkich fałszywych wariantach odpowiedzi. P. Jednolita forma gramatyczna. 6 . To pytania które mają być zadawane alternatywnie: tam albo tym. (f) pytania podchwytliwe i puste: wykorzystuje się je do analizy sposobu udzielania odpowiedzi i wnioskowania. Boczkowski dzieli je ze względu na kryteria: 1. Pytanie powinno mieć formę pytania a nie hasła. by się upewnić. Powinny znaleźć się w nim tylko te pytania. kryterium formalnego ukierunkowania – czy zwraca się wprost do świadomości respondenta (nieprojekcyjne) czy do podświadomości (projekcyjne). 13. Nie formułować pytań sugerujących. które wynikają z podjętej problematyki badawczej. 4. które mogą ukazać niewiedzę respondenta – skłonność do koloryzowania. 8. wiarygodności respondenta. 5. 7. Język powinien być jasny i zrozumiały: słownictwo jednolite i dostosowane do respondentów. respondenta (metryczkowe) − pytania filtrujące (d) pytania wykluczające się – związane z powyższymi. kolka pytań dalej badacz pyta o to samo. o co jest pytany. jednowymiarowych. 3. by nie zniechęcić respondenta i formułować je w odmienny sposób. by respondent wiedział. badanej problematyki (b) pytania dot. Są one łatwiejsze dla respondenta. Trzeba uważać. Powinno jednoznacznie wskazywać. Sformułowane w sposób jednoznaczny. w których spodziewamy się nieszczerych odpowiedzi.Pytanie szczegółowe – dotyczy spraw konkretnych. STOPIEŃ TRUDNOŚCI IKOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Formułowanie pytań w kwestionaruszu: 3. dlatego kwestionariusz powinien być przeplatany. 6. w jakiej formie ma być odpowiedź. 12. przedmiotów itd. Unikać pytań. (e) pytania sprawdzające: analizują prawdziwość uzyskanych odpowiedzi. kryterium formy pytania: werbalne (sformułowane słownie) i niewerbalne (za pomocą rysunków. 9. − PYTANIA ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB NAWIĄZANIA DO PODEJMOWANEGO PROBLEMU BADAWCZEGO (a) pytania bezpośrednie (b) pytania pośrednie – A. II FORMUŁOWANIE. 11.

− sytuacji wywiadu. .ODBIÓR SŁUCHOWY PYTANIA. weryfikacja samego problemu badawczego – w zakresie występowania w danym środowisku. sprawdzenie organizacyjnych i technicznych aspektów badań. .Czytaj o błędach pytań u Lutyńskiej !!! tu jest ich mniej i wszystkie się powtarzają. BADANIA PILOTAŻOWE: Podstawowym celem badań pilotażowych jest sprawdzenie przydatności narzędzia służącego do zdobycia poszukiwanych informacji. Pilotaż powinien poprzedzić zarówno wywiady jak i badania ankietowe. − z cech osobowości ankietera. Można zastosować jedną z poniższych procedur: 1) pilotaż niczym nie różni się od badać faktycznych. że w ramach pilotażu badacz zrealizuje następujące działania: 6. czyli analiza każdego z pytań w 4 wymiarach : . ale po nich ocenia się z respondentem wszystkie pytania. Zakłada się jednak. ale ankieterzy wypełniają po nim ankiety do ankieterów. 6 . − “Od ogółu do szczegółu” − Pytania wstępne powinny zainteresować i otworzyć respondenta.ZROZUMIENIE ZADANIA STAWIANEGO PRZED RESPONDENTEM. . 6. − wielowymiarowa analiza stopnia trudności pytań. właściwej operacjonalizacji i eksplikacji. − Kwestionariusz powinien zakończyć się podziękowaniem. 7. 5. 2) pilotaż niczym nie różni się od badań faktycznych. − właściwości narzędzia badawczego.FORMUŁOWANIE ODPOWIEDZI KOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: − Nie może być on nużący. − badanie pilotażowe. 8. Trudności pytań kwestionariuszowych wynikać mogą: − z cech osobowości respondenta. Przygotowanie do opracowania zebranego materiału empirycznego. − Powinien stanowić jednolitą. trudna dla pilotażu ankieta pocztowa i robi sie tradycyjną).ROZUMIENIE ALTERNATYW. wiec warto go urozmaicać. sensowną całość. Można jednak rozbić je na pomniejsze: 5. weryfikacja przygotowanego narzędzia badawczego. zwiad terenowy – precyzacja problematyki badawczej. 4) pilotaż niczym się nie różni od badań faktycznych. 3) pilotaż prowadzony inną techniką (gdy jest to np. Oto polecane metody: − kwestionariusz poddaje się pod osąd sędziów. 7. weryfikacja narzędzia badawczego. Sformułowane pytania należy poddać ocenie.

INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW Instrukcja do ankiety jest na ogół krótsza i mniej skomplikowana od instrukcji przeprowadzenia wywiadu. obliczenie parametrów opisowych raz wykrycie współzależności cech.pamiętać jednak trzeba o gramatycznym dostosowaniu osoby w pytaniu (”Proszę . 1.ogólnej (omówienie celów badań. 1. Karta może zawierać całe pytanie lub jedynie odpowiedzi (inaczej mówi Lutyńska!!!) . jak i ankiet socjometrycznych. czyli wyszczególnienie zjawisk charakterystycznych. Pierwszy z nich to klasyfikacja. Grupowanie może przebiegać na dwa sposoby. Szczególną uwagę należy zwracać na występujące błędy systematyczne i przypadkowe. Jej celem jest uzyskanie informacji o sytuacji wywiadu – jego przebiegu. sposobu doboru próby i dobranej techniki) . Jedna karta może służyć do kilku pytań i nie zostawiamy jej respondentowi na pamiątkę.zebrany i zweryfikowany materiał badawczy musi być poddana zabiegowi grupowania . jego zachowań. kontrola ilościowa. formalna) oraz ich poprawność (tzw. 6 . 7. aby umożliwić analizę struktury populacji. najczęściej występujących.trzeciej (dotyczy samego kwestionariusza i przebiegu badań) Instrukcja do wywiadu jest zbudowana jak powyższa. ” a nie “Prosimy”). Dzięki nim żadna z odpowiedzi nie zostanie zapomniana. które standaryzuje proces kodowania – ułatwia jednoznaczną klasyfikację czy typologizację. Drugi to typologizacja. sposobu odbioru pytań.) . wypowiedzi i komentarzy. Pozostawione jest w niej również miejsce na uwagi ankietera.8. wypróbowanie narzędzia badawczego. KARTY RESPONDENTÓW Mają one na celu ułatwienie badanemu percepcję pytania i odpowiedzi. ANKIETA DO ANKIETERA.drugiej (opis czynności organizacyjnych jakie wykonać ma ankieter w celu realizacji badań. merytoryczna). by uwzględnić jego problematykę i stosowaną technikę.Zebrany surowy materiał wymaga wnikliwej i wszechstronnej kontroli. INSTRUKCJA KODOWA to narzędzie. MATERIAŁY POMOCNICZE: 1. Powinna składać się z 3 części : . Musi ona uwzględniać kompletność danych (tzw. zaliczanie jednostek o podobnych cechach do kilku lub kilkunastu podobnych klas. Przygotowuje się ją zarówno do ankiet wypełnianych pod nadzorem. a uniknie się zaglądanie respondenta do samego kwestionariusza. INSTRUKCJA KODOWA I GRAFICZNE OPRACOWANIE KWESTIONARIUSZA: Weryfikacja . Zawiera jednak dużo więcej uwag szczegółowych dotyczących konkretnych pytań i ewentualnych zachowań respondentów. Każda z ankiet do ankietera tworzona jest do konkretnego badania. kontrola jakościowa. Grupowanie.. 6.

poprawność pod względem technicznym – dopasowanie instrukcji do sposobu zliczania./sporadycznie/nigdy) . OTWARTE(2)trzeba zdecydować się . Podstawowym zatem zagadnieniem kodowania jest ustalenie właściwych kryteriów. a następnie przypisaniu tym klasom i typom przyjętych symboli. wyczerpywalność i jednorodności. 4.np. przeważnie sposób kodowania przygotowany równolegle z budową pytania. Gdzie spędzasz czas wolny: kino/teatr/park/dom/itp) . Zanim przystąpi się do kodowania.duże rozproszenie informacji nie pozwala na wychwycenie kombinacji różnych odpowiedzi i ich syntezę. − kodowanie jest zwykłym powtórzeniem numeru odpowiedzi do odpowiedniej rubryki przeznaczonej na symbole kodowe. INSTRUKCJA KODOWA: KODOWANIE jako wynik klasyfikacji i typologizacji jest zabiegiem koniecznym . 1-tak/2-nie). poprawność pod względem merytorycznym – dostosowanie konstruowanych klas i typów do struktury uzyskanego i poddawanego kodowaniu materiału badawczego. z kilku możliwych. instrukcję należy zweryfikować. sprawdzić oraz dokonać jej pilotażu. najlepiej przez wykonanie indeksowania (wypisanie wszystkich odpowiedzi na osobnej kartce). − każda zapisana pod pytaniem odpowiedź otrzymuje numer (np. wady: . wg których będzie prowadzona klasyfikacja. zamknięte dysjunktywne – (wybór jednej odp. Podstawowe systemy kodowania: − kodowanie systemem zero-jedynkowym (0-1) . Jaka jest Pańska płeć?) . (4)trzeba przyjąć kryteria podziału na klasy lub typy i dobrać wskaźniki o tych klas.1. poprawność pod względem logicznym – spełnione warunki rozłączności. Budowa instrukcji kodowej wymaga innego potraktowania pytań zamkniętych i otwartych: ZAMKNIĘTE− łatwe.5. (6)przypisać klasom czy typom odpowiednie symbole kodowe (oznaczenia liczbowe). Ważna jest konieczność uchwycenia wszystkich rodzajów uzyskanych w badaniu odpowiedzi oraz konieczność pewnego kompromisu m-dzy bogactwem różnorodnych szczegółów informacji a wybranymi kategoriami. należy ją rozpatrywać w czterech aspektach: 2. jakich informacji poszukuje badacz. (3)trzeba dokładnie zapoznać się z zebranym materiałem.każdą odpowiedź trzeba kodować jako odrębne pytanie o odpowiedziach tak/nie . Aby instrukcja kodowa była poprawne. poprawność pod względem teoretycznym – dostosowanie klas i typów do problematyki badawczej. KODOWANIE. Jak często czytasz Wyborczą? codziennie/raz w tyg. w których odpowiedzi koduje sie jako wątki wg zasady: wątek występuje/nie występuje 1. np.p. Polega ono na podziale zebranych danych na klasy i typy.p. by zebrany materiał empiryczny móc policzyć i poddać analizie ilościowej i jakościowej. otwarte – ale takie. 6 . 3.pytania zamknięte alternatywne (albo-albo: np. typologizacja i zapisywanie symboli.zastosowanie: . zamknięte koniunktywne – (wybór kilku z kilku. 5. (5)zdecydować się na odpowiedni typ procedury: od klas ogólnych do szczegółowych lub odwrotnie.p.

aby cały kwestionariusz był zakodowany za pomocą jednego tylko systemu. kodowanie systemem zero-dziewiątkowym (0-9) Polega na przypisaniu każdej zmiennej wartości od 0-9. że symbole poszczególnych wartości zmiennej są dwucyfrowe lub trzycyfrowe. co jest szczególnie ważne przy koniunkcjach. System wykorzystuje zjawisko braku powtarzalności sum ciągu potęgowego liczby 2. w szczególności pytania zamknięte dysjunktywne i koniunktywne oraz otwarte.. gdy dane zapisywane są na kartach perforowanych oraz w warunkach stosowania maszyn pracujących z pamięcią na taśmie magnetycznej lub dyskach.duża precyzja i szczegółowość różnego rodzaju informacji. [dr Majkut przyznaje.małe możliwości kodowania kombinacji różnych odpowiedzi. ale oddający nieocenione usługi przy kodowaniu pytań otwartych i zamkniętych koniunktywnych..3. że tego nie rozumie. Zastosowanie: wszystkie rodzaje pytań. 2.] − Należy pamiętać. zalety: . że każdorazowa decyzja o przyjęciu danego systemu musi być poprzedzona konsultacją z ośrodkiem obliczeniowym i ich opinią na temat możliwości technicznych. Konieczne jest również. Jego wada: konieczność zajęcia na karcie perforowanej dwóch lub więcej kolumn. .1.ogranicza liczbę wariantów odpowiedzi do dziesięciu (0-9) (4)zalety: zmniejsza się liczba potrzebnych do zakodowania jednego pytania kolumn (moim zdaniem to wiersze.1. Jego zaletą jest możliwość precyzyjnego i szczegółowego zakodowania różnych informacji. wady: . rangowaniu i pytaniach otwartych. 2. Rady jak najlepiej kodować dane pytania: (a) otwarte: 0-9 (b) zamknięte alternatywne: 0-1. 2. ale pozostaje przy wersji Gruszczyńskiego:-)) − − kodowanie systemem wielostopniowym Istotą systemu jest to.możliwość zakodowania niemal wszystkich typów pytań. 2. czyli każda odpowiedź oznaczona jest jedną z tych cyfr. system potęgowy: bardzo pracochłonny system kodowania. 0-9 3. System przydatny wówczas. itd. a każda z cyfr ma swoje znaczenie (podobnie jak przy numeracji rozdziałów w książce: 1. zamknięte dysjunktywne: 0-9 6 . co przy wykorzystaniu sorterów może być uciążliwe.konieczność przeznaczenia wielkiej liczby kolumn kodowych na zakodowanie jednego pytania.3..) System nadaje się przede wszystkim do kodowania pytań otwartych. wiec chyba i my nie musimy. ..

Niezgoda.w których wymiana przekazów między badaczem i respondentem byłaby dialogiem dwóch równoprawnych partnerów.nazwisko badacza. jeśli chodzi o uchwycenie kombinacji to 0-9.jaką większość badaczy darzy ankietę pocztową.4) zamknięte koniunktywne: zależy od celów..w którym ten ostatni jest traktowany jako centralna postać.Konsekwencją tego jest zachwianie reprezentatywności opinii. to 0-1.Gostkowski)-stworzenie warunków.nie ma jednak zasad – trzeba użyć rozumku. może odpowiedzieć tylko na wybrane przez siebie pytania -r. Jeśli chodzi o uchwycenie wszystkich podkreślonych przez respondentów odpowiedzi. Nowe spojrzenie na ankietę pocztową Malikowski. mężowi zamiast żony. Jak uzyskać 70% zwrotów Źródła niechęci.telefon. -brak możliwości realizacji założonej wielkości.jego funkcję w badaniu oraz załączyć prośbę o oddanie osobistej przysługi) -dowartościowanie respondenta poprzez uświadomienie mu. -w procesie badawczym w większym stopniu respondenci mają poczucie własnej indywidualności Wszystkie z przekazów.Badania empiryczne niezgoda socjologii.deklarację natychmiastowej gotowości do dostarczenia kwestionariusza w razie zgubienia).że dostarcza on niepowtarzalnych informacji na temat otaczającej rzeczywistości -‘dyspozycyjność’ badacza wobec badanych-chodzi o możliwość nawiązania bezpośredniego kontaktu z badaczem(trzeba podać adres. -daje poczucie dowolności i niewymuszonego uczestnictwa. .a bardzo często i struktury próby(odsetek zwrotów waha się w granicach 30-35%).Może przeciwdziałać ‘przekazywaniu’ ankiety innym osobom np.ułatwia lekturę i zrozumienie przekazu .Polega na wywołaniu u osób objętych badaniem takiego obrazu relacji badacz-respondent. ma dużą kontrolę nad swoimi wypowiedziami-to co napisał jest tożsame z tym co zamierzał przekazać badaczom.Należy pozostawić ostatnią stronę 6 . Upodmiotowienie kontaktu badawczego(Z.Zerwanie z tradycyjnym przedmiotowym podejściem do badanych i traktowania ich jako anonimowych jednostek. potęgowy lub wielostopniowy. Ankieta w dużym stopniu zakłada podmiotowe podejście do respondentów: -respondent może na nią odpowiedzieć lub nie -r. -graficzna przejrzystość -nieanonimowość badacza-złamanie reguły jednostronnej anonimowości(należy podać imię.będących częściami składowymi ankiety muszą się odznaczać się pewnymi cechami formalnymi i treściowymi : -wersyjność(w zależności od płci badanych)-przekaz nabiera dzięki temu naturalnego i bardziej personalnego charakteru.

kwestionariusza na ewentualne uwagi respondentów związane z badaniem czy ogólnymi problemami jakie mogą się nasunąć. 6 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful