TEMAT1.Osobliwości badań społecznych w socjologii U podstaw wiedzy leży umowa.

Większość naszej wiedzy zależy od wiary w to, co nam powiedziano. Pewne rzeczy wiemy dzięki tradycji, inne dzięki ekspertom. Istnieją też odmienne metody poznawcze-poznawać można dzięki bezpośredniemu doświadczeniupoprzez obserwację. Gdy nasze doświadczenie przeczy temu, co wszyscy wiedzą, jest możliwe, że zrezygnujemy z własnego doświadczenia na rzecz umowy.

Działalność badawcza człowieka
Ludzie wykazują potrzebę przewidywania swojego przyszłego położenia. Ludzie wydają się predestynowani do tego, by podejmując się takiego zadania stosować rozumowanie przyczynowo-skutkowe. Powody: -uznajemy, że przyszłe wydarzenia są uwarunkowane przez obecne -ludzie uczą się, że takie przyczynowo skutkowe modele mają charakter probabilistyczny(skutki pojawiają się częściej, gdy pojawiają się przyczyny)

Źródła wiedzy z drugiej ręki:
1Tradycja-jeśli akceptujemy to, co wszyscy wiedzą, w naszym dążeniu do odkrycia prawidłowości nie musimy rozpoczynać wszystkiego od zera 2Autorytet-często akceptacja nowych dokonań zależy od statusu odkrywcy.

Błędy w badaniach:
1Błędne obserwacje-można się przed nimi ustrzec dzięki zarówno prostym jak skomplikowanym zleceniom dotyczącym pomiaru. Dzięki nim stopień precyzji jest dużo wyższy, niż pozwalają na nie wspomagane ludzkie zmysły. 2Nieuprawnione uogólnienie-założenie, że kilka podobnych zdarzeń stanowi dowód istnienia ogólnego wzorca. Zabezpieczenia: odpowiednio duża i reprezentacyjna próba; replikacja (powtarzanie badań) 3.Wybiórcza obserwacja-ignorowanie wydarzeń sytuacji nie pasujących do wzorca określonej prawidłowości i ogólnego wyjaśnienia jej przyczyn 4.Nielogiczne rozumowanie- np. wyjątek, który potwierdza regułę. Zabezpieczenia: stosowanie systemów logicznych w sposób świadomy i jednoznaczny.

3 ujęcia natury rzeczywistości:
1.Ującie premodernistyczne- założenie, że ludzie widzą rzeczy takimi jakie są one w rzeczywistości. 2.Ujęcie modernistyczne-filozoficzna wersja powiedzenia co kraj to obyczaj. Uznaje za uprawnioną różnorodność postrzegania rzeczywistości. 3.Ujęcie postmodernistyczne-rzeczywiste są tylko wyobrażenia, które uzyskujemy dzięki naszym punktom widzenia. Nic nie istnieje na zewnątrz, wszystko jest w środku. Nie ma obiektywnej rzeczywistości.

Podstawy nauk społecznych:
Rozumienie świata musi być sensowne i zgodne z obserwacją. Oba te elementy mają zasadnicze znaczenie dla nauki i odnoszą się do 3 głównych aspektów działalności nauk społecznych: teorii naukowych, gromadzenia danych i analizy danych. 1.Teorie zamiast filozofii czy wiary. Teoria społeczna zajmuje się tym co jest, a nie tym c ma być. Teoria naukowa nie może rozstrzygać sporów o wartości. 1

2Prawidłowości społeczne-do ich odkrycia zmierzają badania społeczne. W odniesieniu do prawidłowości społecznych stawiane są 3 zarzuty: -niektóre mogą wydać się trywialne -prawidłowości nie mają absolutnego charakteru-społeczne prawa to modele probablistyczne -wpływ ludzi-zaobserwowane prawidłowości mogą być zakłócone dzięki świadomej woli aktorów 3.Zbiorowości zamiast jednostek. Prawidłowości życia społecznego odzwierciedlają zbiorowe zachowanie wielu jednostek. Celem jest wyjaśnienie, dlaczego zagregowane wzorce zachowań ujawniają taką regularność nawet, gdy uczestniczące w nich osoby mogą zmieniać się w czasie. 4.Język zmiennych-w tym języku formułuje się teorie U podstaw rozmaitości orientacji badawczych leżą trzy szeroko rozumiane i wzajemnie powiązane rozróżnienia: 1.Wyjasnienia: -idiograficzne-wyłącznie do konkretnego przypadku ograniczony jest zasięg naszego wyjaśnienia. -nomotetyczny-szuka wyjaśnienia dla pewnej klasy zjawisk czy zdarzeń,w sposób ekonomiczny, używając jednego lub kilku czynników wyjaśniających. 2.Teoria: -indukcyjna-przechodzi od tego co konkretne do tego co ogólne -dedukcyjna-od tego co ogólne do tego co szczegółowe. Od wzorca, którego możemy oczekiwać z logicznego lub teoretycznego punktu widzenia do obserwacji ,która sprawdzi czy oczekiwany wzorzec rzeczywiści się pojawia. 3.Dane: -jakościowe -ilościowe . MAT2 : Pomiar wartości cech jednostek badawczych oraz metody budowania skal 1)Earl Babbie, rozdz. 5: Konceptualizacja, operacjonalizacja i pomiar. Koncepcje to obrazy mentalne, których używamy jako syntetycznych sposobów gromadzenia obserwacji i doświadczeń, które mają ze sobą coś wspólnego. Odwołując się do tych koncepcji używamy pewnych terminów lub etykiet. Pojęcia są konstruktami; odzwierciedlają one uzgodnione znaczenie przypisywane terminom. Nasze pojęcia nie istnieją w świecie rzeczywistym, tak więc nie jest możliwy ich bezpośredni pomiar. Możemy jednak mierzyć zjawiska, które one podsumowują. KONCEPTUALIZACJA: Jest to proces, w toku którego określamy, co mamy na myśli używając danego terminu w badaniach → powstaje szczególnie, uzgodnione dla celów badawczych znaczenie pojęcia. Wymiary i wskaźniki: Konceptualizacja nadaje jasne znaczenie pojęciu poprzez wyszczególnienie jednego lub większej liczby wskaźników tego, co mamy na myśli. Wskaźnik to znak obecności lub nieobecności badanego pojęcia. Każde pojęcie może mieć wiele wymiarów czyli możliwych do wyróżnienia aspektów /np. uczuciowy i behawioralny wymiar współczucia/. Pełna konceptualizacja wymaga zarówno określenia wymiarów jak i wskazania różnych

2

wskaźników dla każdego z nich. Wskaźniki są wzajemnie wymienialne. Definicje realne, nominalne i operacyjne: Def. realna stanowi wyraz reifikacji terminu, jest stwierdzeniem „zasadniczej natury” bytu; wiedzie nas zatem na manowce, gdyż uznaje konstrukt /np. współczucie/ za byt rzeczywisty. Def. nominalna zostaje przypisana do danego terminu bez roszczenia co do tego, że stanowi odbicie :realnego” buty; jest arbitralna; jest to wyraz jakiegoś konsensusu, konwencji co do użycia jakiegoś terminu. Def. operacyjna precyzuje sposób pomiaru danego pojęcia czyli operacje, jakie będziemy w tym celu wykonywać; jest raczej nominalna niż realna oraz daje maksimum jasności co do znaczenia danego terminu w konkretnych badaniach. Tworzenie ładu pojęciowego: Kolejne kroki pomiaru we w pełni strukturalizowanym badaniu socjologicznym: konceptualizacja →def. nominalna → def. operacyjna → pomiary w świecie rzeczywistym. Pozostawienie konceptualizacji i operacjonalizacji nie musi prowadzić do chaosu pojęciowego. Często w ten sposób powstaje ład-stosujemy definicje standardowe, aby być zrozumianym przez innych. Kolejnym źródłem ładu jest fakt, że badacze przejmują jakąś konc. i oper. Danego pojęcia by przekonać się o jej użyteczności, co prowadzi do standaryzacji definicji pojęć, ich wielokrotnego poprawiania i testowania. Wybory dokonywane w procesie operacjonalizacji: Konceptualizacja polega na uściśleniu i udoskonaleniu abstrakcyjnych pojęć, operacjonalizacja na stworzeniu konkretnych procedur badawczych, które pozwolą na dokonanie empirycznych obserwacji odpowiadających tym pojęciom w świecie rzeczywistym. Operacjonalizując jakieś pojęcie badacz musi zdawać sobie sprawę, jaki zakres zmienności go interesuje /np. zakres dochodu respondentów, lub od „popieram” przez „jest mi to obojętne” do „zupełnie nie popieram”/. Ważnym problemem jest także ustalenie stopnia precyzji zmienności między skrajnościami, co oczywiście wynika z celów badania. Wartość zmiennej jest cechą czegoś /np. kobieta/, zmienne zaś to logiczne zbiory wartości. Tak więc płeć to zmienna złożona z dwóch wartości : kobieta i mężczyzna. Każda zmienna musi mieć dwie istotne cechy: 1) składające się nań wartości muszą być wyczerpujące; 2) wartości muszą być wzajemnie rozłączne. Poziomy pomiaru 1) nominalny: zmienne, których wartości są jedynie wzajemnie rozłączne i wyczerpujące, to mary nominalne, np. płeć, wyznanie, sympatie partyjne; są to jedynie zbiory nazw lub cech; o tych zmiennych możemy powiedzieć jedynie tyle, że są takie same bądź różne. 2) porządkowy: zmienne o wartościach, które możemy logicznie porządkować, to miary porządkowe. Różne wartości zmiennej odpowiadają względnie niższemu lub wyższemu poziomowi zmiennej; np. klasa społeczna, konserwatyzm, alienacja. Pozwala określić nie tylko, czy zmienne są takie same czy różne, ale rozwieź, czy któraś nich jest bardziej, odległości miedzy nimi nie mają znaczenia. 3) interwałowy: odległości logiczne miedzy wartościami mogą być wyrażone w postaci standardowych interwałów o określonym znaczeniu; punkt zerowy jest ustalany umownie; porównując dwie osoby możemy powiedzieć, ze są one „różne”, że jedna jest „bardziej” oraz „o ile jest bardziej”.

3

. stosowana do tego samego przedmiotu. poza tym są oparte na bezwzględnym punkcie zerowym. interpretacja. .Techniki krzyżowego badania rzetelności tworzonych mierników: a) metoda testu powtórzonego: przeprowadzenie pomiaru jeszcze raz. /np. Poszukiwany poziom pomiaru zależy od planowanych sposobów analitycznego wykorzystania danej zmiennej. w jakim miernik obejmuje skalę znaczeń zawartych w pojęciu.Na rzetelność obserwacji wpływa nasze samopoczucie. b) metoda połówkowa: np. ale i odejmowania. / test umiejętności matematycznych nie Mozę odnosić się tylko do dodawania. trafność egzaminów na studia przejawia się w możliwości przewidywania na tej podstawie przyszłych sukcesów studenta. c) rzetelność osób zatrudnionych przy realizacji badań: ankieterów. np.Odnosi się do zakresu./ 2)Earl Babbie rozdz. Kryteria jakości pomiaru. które ich dotyczą. dla których nie ma jasnych pojedynczych wskaźników. . .Trafność kryterialna .4) ilorazowy: wartości składające się na zmienna ilorazową posiadają wszystkie ww.Trafność fasadowa – konkretny miernik może się zgadzać lub nie z naszymi uzgodnieniami i indywidualnymi obrazami mentalnymi dotyczącymi danego pojęcia. ze dana technika. typologie” Indeksy i skale służą do mierzenia złożonych zmiennych.Jak tworzyć rzetelne mierniki? Zadawaj wyłącznie pytania./predykcyjna/. wiek. skale. daje za każdym razem ten sam wynik . Precyzja i poprawność: -precyzja dotyczy subtelności rozróżnień odrębnych wartości zmiennej -poprawność dotyczy prawdziwości informacji Rzetelność: . czy liczba organizacji do których należymy . Pomiar ten pozwala nam dodatkowo ustalić jak jest stosunek ilościowy jednej zmiennej do drugiej. mnożenia etc. właściwości. jasno precyzuj. 4 . pytaj o rzeczy.Trafność teoretyczna – opiera się na logicznych powiązaniach między zmiennymi. w jakim miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla prawdziwe znaczenie danego pojęcia. w kwestionariuszu dzielimy pytania losowa na dwie połowy i testujemy je – każdy zbiór powinien stanowić dobry miernik i prowadzić do takiej samej klasyfikacji respondentów (gdyż wskaźniki są wymienne). który rozmawia z respondentami z wybranej podpróby i weryfikuje w ten sposób informacje. Są one także wydajnymi narzędziami analizy danych.Rzetelność nie zapewnia jednak poprawności wyniku . 6 „Indeksy. można powtórzyć badania.opiera się na jakimś kryterium zew./ . metoda nie jest rzetelna.Polega na tym. . o co pytasz. jeśli odpowiedzi są różne. na które respondenci znają prawdopodobnie odpowiedzi. Warto także pamiętać o jednokierunkowej drodze przekształcania zmiennych od zmiennych ilorazowych do nominalnych.. koderów → można zatrudnić kontrolera. Trafność: .trafność treściowa – oznacza zakres.

Skalę tworzymy przypisując określony wynik punktowy pewnym układom odpowiedzi przy założeniu. jak ogólnie czy szczegółowo dana zmienna będzie mierzona . Badanie zależności empirycznych między pytaniami wchodzącymi potencjalnie w jego skład: . które z nich powinny się znaleźć w jednym indeksie. że niektóre pytania świadczą o relatywnie niższym. aby określić. . . Budowa indeksu: Dobór pytań składających się na złożony indeks.złożony miernik powinien odzwierciedlać tylko jeden wymiar danego pojęcia .pierwszym kryterium wyboru pytań jest trafność fasadowa (lub logiczna) . zdecydować.jeśli występują w niewielu przypadkach.indeksy muszą być jednowymiarowe. wykrycie jednoczesnych wzajemnych oddziaływań miedzy pytaniami. Braki danych: . że odpowiedzi respondenta na jedno pytanie pozwala nam przewidzieć jego odpowiedź na inne pytania.Skale mają tę wyższość nad indeksami.zależność empiryczna polega na tym.charakter dobranych pytań zadecyduje o tym. możemy zakładać.porządkują jednostki analizy w kategoriach konkretnych zmiennych . by odnaleźć różne wzorce odpowiedzi. 2) użycie konkretnych technik skalowania nie daje gwarancji stworzenia skali.są porządkowymi miernikami zmiennych . skala wykorzystuje różnice intensywności wartości tej samej zmiennej. że wskazują one te samą zmienną i możemy włączyć obie do jednego indeksu. 5 .Indeksy a skale: . jeśli dwa pytania są ze sobą związane. pozwala określić całkowitą moc pomiaru poszukiwanej zmiennej przez dany zbiór pytań. który tworzymy w celu pomiaru jakiejś zmiennej: . Punktacja indeksu: Jeśli wybrałeś już pytania.zwróć uwagę na obejmowany zakres zmienności. inne zaś o wyższym poziomie danej zmiennej. powinieneś teraz przypisać poszczególnym odpowiedziom wartości punktowe.Indeks tworzymy przez proste zsumowanie wyników przypisanych poszczególnym wartościom . czy przyznajesz poszczególnym odpowiedziom taką samą wagę. niemal zawsze zależy od konkretnej próby. musisz przypisać wartości punktowe poszczególnym odpowiedziom. że uwzględniają intensywność obrazowania danej zmiennej przez różne pytania. można wyłączyć je z budowy indeksu i z analizy. tworząc w ten sposób jeden złożony miernik z kilku pytań: musisz określić pożądany zakres punktacji indeksu. b) zależności wielozmiennowe między pytaniami: badanie zależności wielozmiennowych pozwala na wyeliminowanie bezwartościowych danych.Błędy w wyobrażeniu na temat skal: 1) to czy kombinacja kilku pytań okaże się skalą. określić punkty skrajne. a) zależności dwuzmiennowe: powinieneś zbadać wszystkie możliwe zależności dwuzmiennowe między pytaniami mającymi ewentualnie wchodzić w skład indeksu – pozwala to określić względną siłę związków między poszczególnymi parami pytań.

. które powiązane są przynajmniej w strukturę empiryczną. . co do których pytań byli oni najbardziej zgodni i te pytania zostają przyjęte przez badacza. b) walidacja zewnętrzna: osoby ocenione wg jednych pytań np. Istnieje wiele metod skalowania. wiemy. aby Albańczycy mieszkali w twojej dzielnicy? 4. Walidacja indeksu /ocena trafności/: sposoby: a) analiza pytań: badamy. grupa sędziów otrzymuje np. . 2) Skala Thurstone’a: . powinny wg innych pytań zostać ocenione tak samo. aby Albańczycy mieszkali w twoim kraju? 2. Czy zgodziłbyś się. które uznawane są za wskaźniki danej zmiennej. jak mocnym wskaźnikiem zmiennej jest każde pytanie.szczególna przydatność tego formatu zasadza się na jednoznacznym uporządkowaniu kategorii odpowiedzi. „zgadzam się”. Czy zgodziłbyś się. zaakceptuje go też jako mieszkańca swojego kraju. jako konserwatywne. Ukazuje oszczędność skalowania jako narzędzia redukcji danych.można potraktować braki danych jako jedną z dostępnych kategorii odpowiedzi. „zdecydowanie się zgadzam”. jeśli ktoś zaakceptuje Albańczyka jako sąsiada. nie zgadzam się”. . iż np. potem badacz analizuje oceny przyznane pytaniom. aby twoje dziecko poślubiło Albańczyka/Albankę? Skala ta służy do pomiaru skłonności ludzi do uczestniczenia w – zróżnicowanym co do stopnia bliskości – stosunkach społecznych z innymi grupami ludzi. . 3) Skala Likerta: .staranie opracowana w ten sposób skala odpowiada pod względem oszczędności i efektywności skali Bogardusa. który w sposób adekwatny odzwierciedlałby odpowiedzi na kilka pytań kwestionariusza. a zarazem ustaliłaby intensywność pozostałych 18 twierdzeń → przyznanie każdemu ze wskaźników uprzedzeń względem kobiet jednego punktu dałoby nam indeks z zakresem wyników od 0 do 20. Czy zgodziłbyś się. Skala Likerta ponadto odlicza przeciętne wyniki uzyskane za pomocą indeksu dla osób 6 . aby Albańczycy mieszkali w twojej miejscowości? 3. aby Albańczyk był Twoim sąsiadem? 5. w jakim zakresie indeks jest powiązany z poszczególnymi pytaniami w nim zawartymi lub w jakim zakresie pozwala przewidywać odpowiedzi na nie udzielone.. by ustalić. Czy zgodziłbyś się. czy „kobiety nie powinny mieć praw wyborczych” – technika skalowania Likerta ukazałaby różnice intensywności między tymi pytaniami. omówimy 4 z nich: uwzględnieniu 1) Skala dystansu społecznego Bogardusa: 1. „kobiety są gorszymi kierowcami niż mężczyźni”. Czy zgodziłbyś się..stanowi próbę opracowania formatu grupowania wskaźników zmiennej. przypisując im wartość punktową. każdy sędzia na następnie ocenić.uważna analiza braków danych może pozwolić na interpretację ich znaczenia. setki pytań. z którym zgodził się respondent).zawiera kategorie w rodzaju: „zdecydowanie się nie zgadzam”.każdemu respondentowi można przypisać pojedynczy wynik ( moc najtrudniejszego stwierdzenia.metoda ta jednak pozwala na określenie względnej intensywności pytań: chcemy zmierzyć uprzedzenia wobec kobiet → tworzymy zestaw 20 stwierdzeń. Budowa skali: Skala zapewnia większy stopień pewności uszeregowania dzięki intensywności pytań. np.

zbadanie możliwości podjęcia szerszych badań 3.zgadzających się z poszczególnymi zdaniami… ( tak naprawdę nie ma tu tłumaczenia jak to się robi…) .Określić w jaki sposób należy to zrobić TRZY CELE BADAŃ a)EKSPLORACJA b)OPIS c)WYJAŚNIANIE Ad a) Takie podejście zdarza się najczęściej. Cele badań eksploracyjnych: 1.skala ta opiera się założeniu. kto popiera prawo niezamężnych kobiet do aborcji. 4) Dyferencjał semantyczny: . natomiast format pytań jest jednym z najpowszechniej używanych w kwestionariuszach.budowa tej skali zaczyna się od tych samych kroków co budowa indeksu. które zostaną użyte w dalszych badaniach 7 . . wskaże też poziom niski /np. że kto wskazuje wysoki poziom danej zmiennej.prosimy respondentów. popierałby także aborcję w przypadku ciąży powstałej w wyniku gwałtu lub zagrażającej życiu matki/. 4 PLAN NADAŃ W każdym schemacie badań należy stanąć przed dwoma zadaniami. ..zbiór kategorii lub typów . aby wybrali miedzy dwiema przeciwnymi postawami. „podoba mi się”.obecnie skala nie jest zbyt często wykorzystywana.Należy określić tak dokładnie o ile to tylko możliwe co chce się badać 2. gdy badacz wchodzi w nową dla siebie dziedzinę zainteresowań lub gdy przedmiot badań sam w sobie jest stosunkowo nowy.wypracowanie metod. 1.mogą być skutecznie stosowane jako zmienne niezależne.zaspokajanie ciekawości badacza i jego pragnienia lepszego zrozumienia przedmiotu 2.to w jakim stopniu zbiór danych empirycznych układa się w skalę Guttmana. TEMAT3: Przygotowanie badań empirycznych w socjologii 1)BABBIE rozdz. „nie podoba mi się”/ 5) Skala Guttmana: . . z jaką pierwotne odpowiedzi dają się odtworzyć na podstawie wyników uzyskanych w skali.to nominalny miernik złożony stosowany często w badaniach społ. stosując przy tym wyrażenia określające stopień intensywności postawy między przeciwieństwami. Niekiedy po badaniach eksploracyjnych kontynuuje się badania metodą grup fokusowych (moderowanych dyskusji w małych grupach). /np. Typologie: . lecz wykorzystywanie ich jako zmiennych zależnych powoduje trudności interpretacyjne. zależy od stopnia poprawności.

przed przystąpieniem do badań miał przygotowane jedynie kluczowe zmienne. interesuje ich dalsze wyjaśnianie dlaczego istnieją zaobserwowane prawidłowości i jakie są ich konsekwencje. Ad b) Badacz obserwuje a następnie opisuje to co zaobserwował. Później agregowane są indywidualne jednostki i formułowane są uogólnienia na temat populacji. Badacze społeczni najczęściej wybierają jako jednostki analizy pojedynczych ludzi . Następnie łączą opisy. traktowanych jako pojedynczy byt. odnotowanie dlaczego jedni chodzą a drudzy nie jest już wyjaśnianiem. aby stworzyć ich syntetyczny opis oraz wyjaśnić różnice między nimi. które badamy. opis jest z reguły dużo trafniejszy i dokładniejszy niż zwykły opis Przykład: Spis ludności USA. Ad c) Badanie wyjaśniające odpowiada na pytanie dlaczego jakieś zjawisko zaszło. Przykład: Odnotowanie częstości chodzenia do kościoła jest opisem. JEDNOSTKI INDYWIDUALNE Są to najbardziej typowe jednostki analizy. wykształcenia).Przykład: Badania eksploracyjne dotyczące osób podających się za „medium”. składającej się z jakiegoś procentu kobiet i mężczyzn.o jakiejś średniej wieku.opis obszernego zestawu różnych cech ludności Opis był pierwotnym celem wielu badań jakościowych.płeć. Badania zajmują się określonymi typami jednostek lub ich klasami. Można także wnioskować o cechach grup społecznych na podstawie cech ich członków (opisanie grupy pod względem wieku. wywiady z osobami. mogąc odnotować ich cechy. ale badacze na ogół nie ograniczają się tylko do opisu. GRUPY Możemy być także zainteresowani cechami należącymi do grup. Można opisać populację uogólniając wyniki pojedynczych gangów. Jednostkami analizy są te przedmioty. np. tworząc obraz grupy. uczestnictwo w seansach. Większość badań zawiera elementy wszystkich trzech celów JEDNOSTKA ANALIZY W naukowych badaniach społecznych nie istnieją prawie żadne bariery dotyczące tego. studenci.czytanie książek oraz artykułów. rozmawianie z ludźmi. 8 . co ma być poddane badaniu. która składa się ze wszystkich gangów w danym mieście. rasy. Ważne jest jednak rozróżnienie jednostek analizy od zbiorowości. wiek. miejsce urodzenia. lesbijki. które podawały się za „medium” Badacz wyszedł od teorii dedukcyjnych. a później przedstawienie opisu grupy. postawy itd. Termin gangi uliczne oznacza populację. którą jednostki reprezentują. którzy brali udział w seansach. do której należą. Przykład: Zapisanie wieku i płci każdego studenta na wybranym wykładzie. homoseksualiści.

porwania samolotów. -Moris Rosenberg mówi o indywidualnych. które mogą zostać jednostkami analizy to: przyjaźnie. badanie okręgów wyborczych jako jednostek analizy. grupy.odnosi się do czegoś większego niż jednostki. cenę itd. książki. że to. związki. Pojedyncze przedsiębiorstwo może być scharakteryzowane pod kątem liczby pracowników. BŁĘDNE WNIOSKOWANIE O JEDNOSTKACH ANALIZY : Błąd ekologiczny: „ekologiczny”. Np. miejsca zamieszkania. style życia oraz subkultury. zachodzących w czasie. samochody. a psychologowie tylko zmienne psychologiczne (redukcjonizm psychologiczny). Redukcjonizm: postrzeganie i wyjaśnianie złożonych zjawisk w kategoriach jednego wąskiego pojęcia lub zbioru. nieobecności na egzaminach. Badając pojedyncze książki możemy uogólniać na całą populację książek. role. czego dowiadujemy się o jednostce zbiorowej mówi nam coś także o pojedynczych elementach. zebranych w jednym punkcie w czasie.grupy. instytucjonalnych. interakcje społeczne. kulturowych społecznych jednostkach analizy. WYMIAR CZASOWY Możemy zbierać obserwacje mniej więcej w tym samym czasie lub rozłożyć je w czasie. światy społeczne. ekonomiści tylko zmienne ekonomiczne (redukcjonizm ekonomiczny). Badania przekrojowe Składają się z obserwacji próby czy przekroju jakiejś populacji lub zjawiska. przestrzennych. np. Interakcje społeczne.jest to założenie. BŁĄD EKOLOGICZNY ROZUMOWANIA. wiersze. spis powszechny przedstawia populację w danym czasie. grupowych. elementach których ona się składa. długość. organizacyjnych. np. rocznego zysku itd. ale wyciąganie wniosków na temat wyborców. np. wypadki drogowe. Np. Wada badań przekrojowych: wnioski z tych badań bazują na badaniach przeprowadzonych w jednym czasie.problem uogólnień życia społecznego na podstawie pojedynczych „zdjęć” 9 . Pojedyncza książka ma swoja wagę. sprawy sądowe.jako stosowne jednostki badania. spotkania. socjologowie często biorą pod uwagę tylko zmienne socjologiczne. ale ich celem jest wyjaśnianie procesów przyczynowych. zbiory.formalne organizacje społeczne. WYTWORY SPOŁECZNE Inaczej wszelkie wytwory istot społecznych lub ich zachowań.ORGANIZACJE Jednostki analizy. organizacje. -John i Lyn Loflandowie wskazują na działania zwyczajowe i epizody. badanie pojedynczego przedsiębiorstwa chcą uzyskać odpowiedzi o populacji przedsiębiorstw.

ale także okazać precyzyjne prawidłowości dotyczące stałości i zmienności zamiarów wyborczych. np. Badania panelowe mogą mieć problem z wyczerpaniem panelu. Badania trendów mogłyby wykazać przesunięcia w przynależności religijnej w USA w różnych okresach. Badania panelowe dałyby pełny obraz przesunięć między różnymi religiami oraz przesunięć do i z kategorii „żadna”. Badania zbliżone do dynamicznych 1. np. porównanie spisów powszechnych z dziesiątek lat pokazujące przesunięcia w składzie ludności.ludzie urodzenie w latach 50 lub ludzie urodzeni w czasie wojny c)Badania panelowe Dotyczą za każdym razem tego samego zbioru ludzi. b)Badania kohort demograficznych Analiza zmian zachodzących w poszczególnych subpopulacjach (kohortach demograficznych). że ludzi często zawodzi pamięć a niektórzy po prostu kłamią. Niebezpieczeństwem tej metody jest to. Porównanie 3 typów badań dynamicznych Porównane zostały w odniesieniu do tej samej zmiennej. porozmawiać z osobami.Badacze mogą korzystać z logicznego wnioskowania za każdym razem gdy jasny jest chronologiczny porządek zmiennych. JAK ZAPLANOWAĆ PROJEKT BADAWCZY (tabelka procesu badawczego) Plan badawczy na podstawie problemu kwestii aborcji Na początku należy się czegoś dowiedzieć na temat tej kwestii. Można w ten sposób analizować nie tylko ogólne trendy w preferencjach wyborczych. poszukać jakiejś literatury.Proszenie ludzi o opowiedzenie zdarzeń z przeszłości . Konceptualizacja Należy zdefiniować wszystkie pojęcia. które są za i przeciwko aborcji. 1 .przynależności religijnej. w badaniach studentów logiczne było to. 2. Nie było żadnego studenta. znaleźć warunki pod jakimi studenci mogliby poprzeć aborcję. Następnie należy postawić sobie jakiś CEL. który brał LSD a nie próbował wcześniej marihuany. Najczęściej kohorta to grupa wiekowa .Badania dynamiczne Umożliwiają obserwację tego samego zjawiska przez długi czas.respondenci biorący udział w pierwszym badaniu mogą nie chcieć lub nie być w stanie wziąć udziału w kolejnych badaniach. a) Badania trendów Koncentrują się na zmianach w czasie wewnątrz jakiejś populacji. że studenci próbowali najpierw marihuany a później LSD a nie odwrotnie. Badania kohort mogłyby badać przesunięcia w przynależności religijnej wśród „pokolenia Wielkiego Kryzysu ”.

dlatego. nielegalni imigranci 1 . Krótka historia doboru próby: • Dobór próby rozwijał się równolegle z badaniami zachowań i preferencjo politycznych. • W 1936 Gallup przewidział zwycięstwo Roosevelta w wyborach prezydenckich dzięki użyciu próby kwotowej. W tym przypadku próba będzie się składać ze studentów. badacz chce zbadać cechy osób przez dane miejsce o określonych porach -należy zachować ostrożność przy uogólnianiu i uczulić odbiorców wyników na ryzyko związane z tą metodą -przydatna np. Należy dobrać próbę osób do badania. W tym przypadku analiza mogła służyć zarówno celom opisowym jak i wyjaśnianiu Zastosowanie Wykorzystanie przeprowadzonych badań oraz wyciągniętych z nich wniosków TEMAT4: Dobór i rodzaje prób badawczych 1)Earl Babbie „Logika doboru próby” DOBÓR PRÓBY – proces wyboru obserwacji. bezdomni. wieczorowi?? Obserwacja Należy przeprowadzić badanie wśród studentów Przetwarzanie danych Faza kodowania odpowiedzi i przenoszenia danych do komputera Analiza Interpretacja i wyciąganie wniosków. wypadku byłby sondaż: przeprowadzenie wywiadu ze studentami lub wypełnienie przez nich kwestionariusza. ale musi być dokładnie określona : studenci dzienni. by sprawdzić szerokie zastosowanie pytań) -do badania przypadków odbiegających od normy 3.in. DOBÓR PRÓBY OPARTY NA DOSTĘPNOŚCI BADANYCH: np. w 1948 źle przewidział wyniki m. np. gdy np. DOBÓR CELOWY/ARBITRALNY -dobór na podstawie własnej wiedzy o badanej populacji oraz celach badania -przydatny do pilotażu ( dobrać jak najróżniejszych respondentów.Wybór metody badawczej Najlepszą metoda w tym. procedura wyboru jednostek obserwacji. 1. zatrzymywanie ludzi na ulicy -brak kontroli nad reprezentatywnością próby -może być stosowany jedynie. zaoczni. w pilotażu kwestionariusza 2. Należy ustalić brzmienie pytań kwestionariuszowych. METODA KULI ŚNIEŻNEJ -gdy trudno jest odszukać członków jakiejś specyficznej populacji. że jego próba nie była reprezentatywna. Operacjonalizacja Wybór technik pomiaru. Dwa typy doboru próby: nieprobalistyczny. Populacja i dobór próby Należy zdecydować kogo lub co badać.

gdy ankieter szuka osób o żądanych cechach  Załamana zostaje zasada reprezentatywności. . których akurat znają -reprezentatywność jest wątpliwa.Aby próba jednostek z danej populacji mogła być podstawą dobrego opisu całej populacji musi ona mieć zasadniczo taką samą zmienność jak populacja. więc wykorzystuje się ja do celów eksploracyjnych Dobór probalistyczny(?): 4. WYBÓR INFORMATORÓW -jest to współpraca z niektórymi członkami grupy -informator jest członkiem grupy. całość danych powinna dać sensowną reprezentację całej populacji -problemy:  Operat losowania (udziały procentowe reprezentowane przez poszczególne komórki tabeli) musi być dokładny i aktualny  Odchylenia od reprezentatywności mogą wynikać z doboru elementów próby w ramach danej komórki tabeli-nawet jeśli udział procentowy w całej populacji został poprawnie oszacowany (!)  Dobór tak naprawdę jest przypadkowy. ale także ograniczać dostęp do różnych sektorów społeczności Nieprobalistyczny dobór ma zastosowanie głównie w badaniach jakościowych.  Należy ostrożnie traktować próbę kwotową gdy celem badania jest opis statystyczny 5. nie każda osoba ma równe szanse dostania się do próby. który dobiera respondentów wg własnych preferencji. następnie zebrać dane od osób mających wszystkie cechy określone w danej komórce tabeli. jaki procent ludności kraju stanowią ludzie o określonych cechach. które pozwalają uniknąć obciążeń próby. Może być świadome lub nie. odbywa się w trakcie badania. 1 . np. może powstać na skutek skłonności badacza.„Obciążenie próby” oznacza stan. gdy zostaną w ten sposób przeważone wszystkie elementy próby. DOBÓR KWOTOWY -uwzględnia kwestię reprezentatywności -wychodzi się od macierzy lub tabeli opisującej istotne dla badania cechy populacji /rozkład płci. Teoria i logika doboru losowego: . wieku. na szczęście istnieją techniki. a następnie prosi te osoby o dostarczenie informacji potrzebnych do odszukania innych członków tej populacji. w przeciwnym razie opinie i obserwacje informatorów mogłyby wprowadzać w błąd -marginalna ( zarówno b. który może się wypowiadać bezpośrednio o grupie -np. niska jak i b. gdy wybrane osoby nie są typowe czy reprezentatywne dla szerszej populacji.-badacz zbiera dane o kilku członkach danej populacji. których da się odszukać. znajomi ankietera mają większe szanse. z której zostały dobrane. wysoka) pozycja informatorów nie tylko może zafałszować obraz rzeczywistości. badania nieformalnych układów grupowych -zazwyczaj dobiera się informatorów typowych dla badanych grup. potem wszystkim osobom w danej komórce przypisuje się wagę odpowiednią do ich udziału w danej populacji. dochodu…/→ dla pobrania ogólnokrajowej próby kwotowej badaczowi może być potrzebna wiedza o tym. dla każdej komórki macierzy należy określić odpowiednie przedziały procentowe.

z której została dobrana. gdzie P i Q to parametry populacji w rozkładzie dwuwartościowym. Dobór losowy ma dwie podstawowe zalety: 1) choć nigdy nie są doskonale reprezentatywne. od parametru populacji w górę a kolejne 34% w dół. st. gdy wielkość próby rośnie czterokrotnie /pierwiastek kwadratowy/. ( często jest to odchylenie standardowe rozkładu z prób →około 34% estymatorów mieści się w odległości 1 bł. ale właśnie rach. st. z którego próba jest faktycznie dobierana. które zapewniają losowy dobór jednostek do próby. błąd standardowy maleje. 1 . średni dochód wszystkich rodzin w mieście. Błąd standardowy jest odwrotną funkcją wielkości próby. z jakim prawd. lecz tylko jedną. Rach. P=1-Q. Q=1-P. na ile blisko statystyki /czyli syntetyczne opisy zmiennych w próbie/ z prób są skupione wokół prawdziwej wartości → czyli pozwala oszacować błąd z próby (losowy) – poziom błędu oczekiwany dla danego rodzaju próby: s=√[(P•Q)/n]. Podstawowa zasada doboru losowego: próba jest reprezentatywna dla populacji. na ile blisko estymatory z prób będą rozrzucone wokół parametru populacji. ani nie dobieramy wielu prób. Rach. W rzeczywistości nie znamy wartości parametru. które są związane z głównymi celami badania. a każdy przyrost wielkości próby poprawia rozkład szacunków średniej. np. 2) rachunek prawdopodobieństwa pozwala nam oszacować reprezentatywność próby losowej. ELEMENT jest tą jednostką. POPULACJA to określony teoretycznie zbór elementów badania. który jest brany do wylosowania na jakimś etapie procesu doboru próby. reprezentatywne niż inne rodzaje prób. Jednostka losowania to ten element lub zbiór elementów. te szacunki będą dokładnie odwzorowywać faktyczne parametry w populacji.Uznajemy próbę za reprezentatywną dla populacji. stowarzyszenia/. prawd. o której zbiera się informacje i która dostarcza podstaw do analiz /ludzie lub pewne typy ludzi. ze zostaną wybrani do próby.Rachunek prawdopodobieństwa. Parametr to syntetyczny opis jakiejś zmiennej w populacji. bł. mówi o rozkładach estymatorów uzyskanych z wielkiej liczby takich prób. są z reguły b.) Błąd standardowy jest wartością informacyjną. Pojedyncza próba wylosowana z populacji może dać estymator parametru w populacji.. prawd. prawd. gdyż są wolne od obciążeń. pozwala na szacowanie parametrów w populacji oraz na osąd. niezależnie od innych zdarzeń w procesie selekcji. z której jest losowana. dostarcza nam pewnych ważnych reguł dotyczących rozkładu z prób: 1) jeśli z jakiejś populacji pobierze się wiele niezależnych prób. zmniejsza się o połowę. . aby opis tych elementów trafnie oddawał obraz całej populacji. natomiast s to błąd standardowy. daje podstawę do konkluzji na temat typowych sytuacji w badaniach społ. n to liczba przypadków w każdej próbie. rodziny. z której zostały one pobrane. W losowaniu każdy element może zostać wybrany z takim samym prawdopodobieństwem.Losowanie: ostatecznym celem doboru próby jest wybranie z populacji takiego zestawu elementów. statystyki z tych prób będą rozproszone wokół rzeczywistego parametru populacji w pewien znany sposób. rach. Badacze społeczni posługują się tabelami liczb losowych lub programami komputerowymi. Kluczem do tego procesu jest losowanie. jeśli wszyscy członkowie tej populacji mają takie same szanse. prawd. 2) rach. Dzieję się to dzięki rozkładowi prób. kluby. rozkład wieku ludności miasta. BADANA POPULACJA to ten zbiór elementów. prawd. Reprezentatywność ogranicza się do tych cech. rozkład z próby i szacowanie błędu z próby: Rachunek prawdopodobieństwa dostarcza podstaw do szacowania parametrów w populacji. określa.gdy wielkość próby rośnie. . dostarcza nam wzoru dla oszacowania. co więcej. jeśli zagregowane cechy tej próby ściśle odzwierciedlają te same zagregowane cechy populacji.

należy określić zakres braków i wyrównanie ich. proporcja losowania to stosunek liczby elementów wylosowany do liczebności całej populacji. Operaty losowania nie zawsze zawierają naprawdę wszystkie elementy. następnie korzystając z tablic liczb losowych wybiera elementy do próby. musi być zbieżny z populacją. Rzadko stosuję się tę metodę w praktyce. że 68% wyimaginowanej wielkości prób dałoby estymatory lezące w granicach jednego błędu st. 4. Wyniki badań na próbie można uznać za reprezentatywne tylko w odniesieniu do zbioru elementów tworzących operat losowania.takiej ilości elementów z tej grupy. DOBÓR SYSTEMATYCZNY: Konieczna jest lista elementów. Populacje i operaty losowania: OPERAT LOSOWANIA to lista lub quasi-lista elementów. trudne. Najpierw należy uporządkować populację wg ważnych dla nas cech w homogeniczne podzbiory. np. Interwał losowania to standardowa odległość między elementami dobieranymi do próby. że statystyki te mieszczą się w określonym przedziale od parametru. doboru syst. że jakiś cykliczny wzór się powtarza zgodnie z interwałem losowania. Istnieje ryzyko obciążeń próby.. jest trafniejszy. jaka odpowiada takiemu samemu jej udziałowi procentowemu w pożądanej przez nas wielkości próby. Do próby losowany jest co n-ty element z listy. gdy występuje ukryty układ warstwowy listy. prawd. niż prosty. Schematy losowania: 1.Poziomy i przedziały ufności: Rach. DOBÓR WARSTWOWY Jest metodą pozwalającą na zwiększenie reprezentatywności poprzez obniżenie możliwego błędu z próby. Dokładność naszych statystyk z prób wyrażamy w kategoriach poziomu ufności co do tego. 2. przy czym pierwszy element jest wylosowany → tak powstaje próba systematyczna z losowym punktem startowym. Zatem dowolna próba losowa ma 68% szansę znalezienia się w granicach tego przedziału. z której losuje się próbę. lista studentów ułożona wg roku studiów. na podstawie udziału procentowego danej grupy w populacji stosuje się dobór losowy-prosty lub syst. W pewnych sytuacjach dobór systematyczny. Dwie metody tego doboru: 1) sortuje się elementy populacji na grupy wyodrębnione ze względu na zastosowane zmienne stratyfikacyjne. jeśli układ elementów jest ułożona tak. Wszelkie twierdzenia dotyczące trafności wyników muszą informować zarówno o poziomie ufności jak i o przedziale ufności. którą chcemy badać. DOBÓR PRÓBY WIEOLOSTOPNIOWY GRUPOWY Próba grupowa może być stosowana gdy sporządzenie wyczerpującej listy elementów wchodzącej w skład populacji jest niemożliwe lub b. określa. ma to miejsce wtedy. które między sobą są heterogeniczne (warstwowanie). Elementy populacji są już często 1 . 3. PROSTY DOBÓR LOSOWY: Badacz numeruje wszystkie elementy listy. a potem wylosować odpowiednią liczbę elementów każdego z nich. 2) pogrupowanie populacji jak poprzednio. a następnie połączenie tych grup w jedną listę i zastosowanie np.

wierni wszystkich kościołów USA. → straty w dokładności próby. Potem losuje się z owych list wtórne jednostki losowania. Jednak taki dobór cechuje się podwójnym błędem z próby. tzn. • Być z badanymi w bliskich i trwałych stosunkach. potem zastosować losowanie proste lub systematyczne. że każdy element ma taką samą szanse na znalezienie się w próbie. 1) początkowa próba grup reprezentuje populację tych grup z uwzględnieniem zakresu błędu z próby. tzn. • Brak intersubiektywnej sprawdzalności. bo one są częściej molestowane). Jednak czasem właściwe jest nadanie niektórym przypadkom większych wag niż innym – ważenie. których większość stanowią mężczyźni-wtedy większą wagę nadajemy kobietom. jaki jest możliwy po uwzględnieniu błędu z próby. TEMAT5:OBSERWACJA Grażyna Woroniecka. Następnie robi się spis elementów tych wybranych pierwotnie jednostek losowania i dzieli się je na warstwy. np.modelu teoretycznego danej klasy zjawiska). właściwe jest zastosowanie proporcjonalnego doboru-każda grupa ma szansę znalezienia się w próbie proporcjonalna do swej wielkości. • Współuczestniczy w ich życiu w pewnym zakresie. 1 . Badawczych. 3. 2. listy subpopulacji albo istnieją albo można je łatwo stworzyć. ze mają one wszystkie taką samą wagę=1→próba samoważąca się. c) Dobór nieproporcjonalny i ważenie :Jeśli próba jest proporcjonalna. Błąd z próby będzie zredukowany w takim zakresie. /Np.różnice w opisach przedmiotu badania przez różnych badaczy.pogrupowane w subpopulacje. • Brak ujednoliconych kategorii opisu( interpretacja danych nie przebiega wdł.obserwacja uczestnicząca 1./ → Sporządza się listę pierwotnych jednostek losowania i niekiedy dzieli się je na warstwy przed losowaniem. w jakim grupy są podzielone na homogeniczne warstwy. Potem losuje się próbę tych jednostek. Ograniczenia obserwacji: • Obserwator powinien być w naturalnym środowisku badanych.Obiekty badania tworzy się dla potrzeb progr. b) Dobór proporcjonalny: zawsze gdy losowane grupy znacznie różnią się wielkością. Rodzaje tego doboru: a) Warstwowanie w wielostopniowej próbie grupowej: należy pogrupować pierwotne jednostki losowania wg odpowiednich zmiennych stratyfikacyjnych. Zalety obserwacji po renesansie metod jakościowych: • Bezpośredni i trwały kontakt z badanym. Ogólnie. 2) próba elementów pobranych w ramach danej grupy reprezentuje wszystkie elementy w tej grupie tylko w tym zakresie. Obserwacje stosuje się przede wszystkim na etapie wstępnego zwiadu badawczego. We właściwej części badania stosuje się twardsze techniki. dobór probalistyczny pozwala na uniknięcie obciążeń próby oraz oszacowanie błędu. gdy szczególnie interesuje nas jakaś subpopulacja ( badanie nad molestowaniem seksualnym w pracy wśród czytelników pisma.

badani siedzą w pomieszczeniu przy stole.do kilku godzin.i Karty zapisy interakcji”. • 5. • Faza 2: obserwator udostępnia zapis grupie w formie komunikatu. Zawiera 26 cech działań. • Gotowość do współpracy w grupie • Stadium 1: Komunikowanie się i planowanie. Warunki są zbliżone do laboratoryjnych. do społeczeństwa. Ten zakodowany zapis służy do wypełnienia Karty zapisy interakcji”. które przyporządkowuje się jednej z 5 częstotliwości..służą do zbudowania „Trójwymiarowej przestrzeni Symlog”. Obiektywny rezultat osiąga się przez uśrednienie subiektywnych spostrzeżeń uczestników interakcji w grupie. sześcianu w którym przecinają się 2 wymiary: a) Pozytywny(przyjazny) – negatywny( nieprzyjazny) b) Ofensywny( instrumentalnie kontrolowany) – defensywny( emocjonalnie ekspresyjny) c) Zwierzchni( dominujący) – podporządkowany( podległy) • Symlog jest obserwacją systematyczną. agregacja spostrzeżeń. • Wprowadza się kilku obserwatorów. do grupy . • Faza 1: obserwacja bez uczestnictwa w interakcjach w grupie. Czas trwania. teorii dystansu L. sesje powtarzane. teorii pola Kurta Lewina.BALES./ kto wobec kogo działa/ porozumienie( act/ non)/ kierunek działania/ opis działania/ akceptacja/ brak akceptacji. Festingera. • Założenie pełnej jawności badania.STRATEGIE PARTYCYPACJI A OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA 4. SYMLOG Narzędzie stworzone przy wykorzystaniu tez psych analitycznej. rola obserwatora staje się nadrzedna i ingeruje się w interakcje w grupie.„czas. wyobrażenie o tym do kogo odnosi się ta interakcja( do siebie. 1 . potem kiedy badanie są informowani obserwacji.określenie pyt badawczych i celów.do innego. Notatki na standaryzowanych formularzach. • Symlog dąży do połączenia ujęcia rozumiejącego z zapisem statystycznymPomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. Jest to uciążliwe i stanowi ograniczenie tej techniki. grupa pracuje nad nim.) • Pomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. brak uprzywilejowania w konstrukcji całego badania. MODEL BADAŃ PRZEZ WSPÓLNE DOŚWIADCZANIE • Rola obserwatora: równoprawny uczestnik obserwowanych wydarzeń. Bales stawia obserwatorów w polu interakcji na równi z innymi członkami grupy. Rola obserwatora: w 1 fazie jest niezależny – znajduje się w osobnym pomieszczeniu. Każdy obserwator jest częścią globalnego pola działań grupy.

Jego obecność jest wyraźna. kompensujące obciążenia np. Perspektywa badacza stanowi płaszczyznę mediacji między grupą działaczy danego ruchu społecznego a ruchem społ do którego odnoszą się działania grupy. zakresu. 6. „wtapia się” on w badaną rzeczywistość i zawiesza posiadaną wiedzę o problemie. Zastosowanie: badanie elementów rzeczyw społ o znacznej dynamice złożoności nawarstwiających się zdarzeń np. Ponieważ negocjacje z badanymi odbywają się poza terminologią socjologiczną.• • • • • • • • Stadium 2: działanie i doświadczanie. kierunki ideologii i myślenia artystycznego. INTERWENCJA SOCJOLOGICZNA • Metoda związana z aparatura pojęciową i orientacją poznawczą A. • Procedura badawcza. Przewidziane gratyfikacje niepieniężne. • Badacze wytwarzają wiedze socjologiczną w trybie interpretacji negocjowanej. Język.zbieranie danych Stadium 3: refleksja. • W jednej grupie jest 2-óch badaczy. a drugi w opozycji. więc należałoby przetłumaczyć ten język na język socjologii aby badanie zyskało rzetelność.połączeni treści doświadczenia i wiedzy o przedmiocie badań. Badacz musi się pilnować aby oddzielając kolejne fazy badania. Stadium 5: integrowanie. wymaga zgody uczestników na udział w bad.jawna. celu i porządku i wyników badania ma charakter wymiany m-dzy badaczem i badanymi w interakcjach poziomych. rozpoczyna cykl pracy z grupą. metarefleksja na temat całego cyklu. Badacz staje się liderem grupy. by potrafił zintegrować osobistą wiedzę z teoretyczną. Ustalanie treści. Decydujący głos o wersji ostatecznej opisu należy do badanych. Jednak czasem nie można przeprowadzić tego procesu z powodu radykalnej odmienności racjonalności uzgadnianych w opisie. jest on po stronie socjologii.dużo cykli badawczych. Touraine’a.) • Daleko posunięta ingerencja jest możliwa gdy: a) Przewaga kompetencji poznawczej socjologów 1 . Wtedy „zostawiamy” pierwotną wersję jezykową.: bad. Stadium 6. • Metoda ta wymaga oddzielenia funkcji badacza: agitatora i sekretarza( później koryguje się nazewnictwo na interpretatora i analityka. ruchów społ. c) Badacz nie udaje że jest „przeźroczysty”. Stadium 4: ocena.rozluźnienie rygorów dyskursu naukowego.odniesienie do wiedzy teoretycznej. Cechy charakterystyczne: a) otwartość. potrafił zawieszać zdobytą wcześniej wiedzę na rzecz osobistego doświadczenia a w następnej fazie. „gęstość” opisu(minimalne zubożenie sensu zjawisk) b) Badacz narzuca grupie siebie w roli badacza. długi czas badania. Znajduje się on w stos podrzędnym wobec grupy która musi wprowadzić go w krąg własnych znaczeń.badacz wycofuje się z doświadczenia i analizuje materiał tylko na podst tego materiału i własnych doświadczeń. Jeden solidaryzuje się z poglądami grupy. ocena postępu w badaniach i adekwatności metod.

Zorganizowanie dyskusji wokół osi konfliktu ujawnia procedurę konstruowania argumentacji racjonalizujacej Wyniki interwencji mogą pomóc w odpowiedzi na pytanie: jak doszło do powstania konkretnego konstruktu ideologicznego. sytuacja badania nie ingeruje w te role. • Obserwacja szczególnie skuteczna w badaniach nad strukturą komunikacyjną( samorząd) • Założenia i postulaty: a) Regulacje formalne konstruujące grupę składają się na typ idealny. d) Technika stosowana do studiów przypadku. zbiór protokołów.sondy. e) Rola badanych.BADACZ JAKO STRONA NEGOCJACJI. Rola ta jest określona przez oczekiwania normatywne danego typu problemu.b) Rola badacza jako nosiciela tożsamych cech kulturowych z badanymisą w tej samej społ-kult rzeczywistosci.strony. Wady: a) Niemożność kontrolowania czasu obserwacji b) Problem musi pojawić się w polu zainteresowań badanych. c) Treściowy „problem” stanowi rodzaj sondy( obserwacja sposobów jego artykulacji i rozwiązań) d) Rola badacza jako uczestnika zainteresowanego rozwiązaniem problemu. 7. Są one pomocne w formułowaniu hipotez na temat struktury i dynamiki przekonań np. c) Problem musi być istotny dla działania organizacji samorządowej.sonda to problem zlecenia przez zarząd administrowania budynkiem za wynagrodzenie. (badacz wykrywa odchylenia od typu idealnego) b) Badanie ujawnia alternatywne wobec formalnych kanały komunikacyjne. budowane przez uczestników. badania samorządu. Wtedy można odsłonić wachlarz działań przystosowawczych stosowanych w praktyce samorządowej.-prezentuje praktyczne środki w rozwiązywaniu problemów b) Zaciemnieniu strategii działan grupowych zapobiega wybór ogólnego problemu. c) Celowy. gdzie badacz wystąpił w roli członka zarządu wspólnoty. Wyodrębniono w toku obserwacji 4 praktyki które odsłoniły fakt. lecz przede wszystkim jako uzupełnienie metod o wyższej kontroli badań Przykład badania: obserwacja wspólnoty mieszkaniowej.występują w swoich rolach zawodowych. badacz nie może narzucić problemu. c) Rola obserwatora. musi się pojawić spontanicznie. Problem. uzasadnia podejmowane działania w opinii badanych i uniemożliwia przerwanie obserwacji przez badanych. materiałów prasowych. iż dyrektor wykorzystywał osobiste wpływy w celu zmiany stanu prawnego( niewygodnej 1 • • . f) Rozluźnienie rygorów dokumentacji obserwacji( nieokreślony czas. zadaniowy charakter grupy stworzonej na potrzeby interwencji • • Zalety interwencji: umożliwia obserwacje treści światopoglądowych w warunkach presji różnych opinii. pism interwencyjnych) • Zalety: a) Obserwacja naturalnej struktury w działaniu .

1.technika ta jako rodzaj wiwisekcji na działającym obiekcie. ale też teoretyczne wyjaśnienie przez ukazanie przesłanek i ich obiektywnych następstw. Taka ”prowokacja socjologiczna” nie stanowi wykroczenia przeciw dobrym obyczajom. • Badacz musi rozumieć język w danym syst społ-kult. czy powstały spontanicznie. c) Nie tylko opis zachowań.Metody obserwacji • Obserwacja dotyczy konkretnych zachowań działań i interakcji symbolicznych w sytuacjach społecznych. Badacz świadomie wywołuje konflikt posługując się prowokacją. Jednak samorządy sprawujace władzę. W ten sposób chronią się przed kwestionowaniem ich statusu i kompetencji. • Przedmiotem obserwacji jest zachowanie. co sprawia wrażenie technicznych kompetencji. Obserwacja systematyczna a niesystematyczna 1 . by stały się one kategoriami porządkującymi obserwację. Z kolei rola badacza jako uczestnika i jako obserwatora jest konfliktowa. obejmujacym wymiary i determinanty tego zachowania. • Obserwacja wymaga rozumienia lub trafnej interpretacji subiektywnego sensu oraz społecznego znaczenia określonego działania. tworza bariery. • Konieczne jest zdystansowanie badacza od przyswojonego sensu i przyjęcie rozumowania grupy. bez względu czy te sytuacje zostały stworzone umyślnie dla celów eksperymentu.• ustawy. • Błędem jest przypisywanie danym z obserwacji znaczenia zgodnego w własnymi doświadczeniami obserwatora. Mayntz.) Wątpliwości natury etycznej. a zarazem obiektywne znaczenie społeczne. pozbawiającej go monopolu na zarządzanie nieruchomościami i konieczność sprawozdania finansowego na zebraniach wspólnoty mieszkaniowej.wyłącznie opis zachowań b) Analiza zależności empirycznych m-dzy zachowaniami a sytuacją. • Obserwacja musi opierać się na ogólnym modelu zachowania społecznego. • 3 rodzaje zamierzeń badawczych metody obserwacji: a) Cel. odgradzaja się. które ma określony sens subiektywny.

określone sekwencje zachowań -na podstawie rozwiniętej teorii -podporządkowana kategoriom określającym każdy przedmiot obserwacji( inne nie są brane pod uwagę) .1)teoria działania w grupie to następstwo akcji i reakcji związanych z rozwiązywaniem 4 problemów funkcjonalnych systemu: Konieczność dostosowania do syt zewnętrznej Potrzeba kontroli instrumentalnej lub dostosowanie się do wymogów związanych z wykonywaniem zadań Uwzględnienie potrzeb członków systemu Integracja członków systemu 2 .zoperacjonalizowane zmienne w postaci wskaźników obserwowalnych .SYMLOG str.przykład-analiza interakcji Balesa(patrz.Systematyczna -dokładnie zdefiniowana sytuacja społec -gdy kategorie są uporządkowane.ustalenie jednostki obserwacji -warunki początkowe są kontrolowane .

Celem było rozeznanie. Okr warunków wywołujących zawsze określone działania.Obalenie tezy o dezorganizacji slumsów w miastach USA.mało selektywna. . Obserwacja nieuczestnicząca a uczestnicząca. kontekstem sytuacyjnym systemu społ.kult. mało wybiórczy uwzględnia wszystkie dziejące się zachowania . Określic strukturę pozycji społecznych Ocena sytuacji + intencje osoby działającej motywuje jej zachowanie.powtórzenie badania jest raczej niemożliwe i dlatego rzetelność danych jest trudna do określenia. niebezpieczeństwo uzyskania informacji przypadkowych -przykład-badanie Whyte’a ”Street corner society”. 2 . Każda sekwencja zachowań ma obiektywne następstwa dla jednostek i syst społ-kult.gdy mało usystematyzowane kategorie obserwacji.Niesystematyczna . -to badanie ma służyć uwiarygodnieniu określonych tez i dostarczeniu argumentów na poparcie ogólnych założeń teoretycznych -obserwacja niesystematyczna to badanie eksploracyjne na nowych obszarach socjologii. nieokreślone sytuacje -charakter otwarty. 2. -wymóg minimalnej systematyzacji: Ustalić związek między zachowaniem a sytuacją.

). obserwacji. robi notatki na bieżąco (zaleta) • Poznanie systemu ról • W naturalnych warunkach jest • Zastosowanie: poznanie zdany na wewnętrzną dynamikę społeczności o której wiedza wydarzeń. uczestnicząca i nieuczestnicząca A. Niekontrolowana obserwacja uczestnicząca.) • Przybrana rola ma umożliwić uzyskanie odp na co najmniej część pytań • Rola ma umożliwic optymalne zdobywanie informacji • Rola nie może wymagac zbytniego nakładu czsu i pracy • Zachowanie dystansu wobec roli Malikowski. Nels Anderson badając trampów. nie ma na nie wpływu. włóczęgów. rozdz. Wtedy rola nie zmieni toku wydarzeń( wadaspołeczna służy obserwatorowi za jego obecność może powodować przebranie. ze zmiana zachowania jest mało prawdopodobna. procesach • Sytuacje laboratoryjne oraz • Bierze na siebie 1 lub kilka ról z wszystkie „ogólno dostępne” badanego syst społ-kult • Nie wymaga systematycznego • Wgląd w naturalne zachowanie planu obserwacji ludzi w specyficznych sytuacjach i zrozumienie ich subiektywnego • Ułatwia standaryzacje sytuacji sensu społecznych i rejestracje wyników bo badacz nie bierze udziału w • Świadoma refleksja własnego obserwowanych procesach i ma doświadczenia jako nosiciela danej dużo czasu na notatki roli i wiedza o komplementarności swego zachowania względem • Badacz koncentruje się tylko na zachowania innych. empiryczna jest niewielka • Tego typu obserwacja w • Przybranie roli może być sytuacjach naturalnych jest sposobem na poznanie możliwa gdy obecność obserwatora interesujących sytuacji. • Stosuje się gdy badacz może wejść w rolę członka grupy( np. Obserwacja niesystematyczna( niekontrolowana). nie bierze udziału w syt. 2 . kamuflaż watpliwą trafność wyników.5 3. • Członkostwo może być pełne( wykonywanie tych samych czynności co członkowie grupy przez cały czas obserwacji) lub też częściowe(uczestniczenie tylko w pewnych zachowaniach) • nieświadomość grupy o celach badacza sprawia.Nieuczestnicząca Uczestnicząca • Obserwator rejestruje procesy „z • Bezpośredni udział obserwatora w zewnątrz”. Niezgoda.

na tyle. że obserwator traci obiektywizm. ponieważ nie istnieje rola społeczna :”stała obecność przy działaniach grupy bez uczestnictwa w tej działalności. ale brac udział w wiekszości działań grupy. hipotezy i plan badań. niemożność uchwycenia tych samych faktów B.uczestniczącą” • Dlatego obserwator nie musi przyjmować całej roli. że ich celem jest zbieranie informacji. Niekontrolowana obserwacja nieuczestnicząca • Całkowicie nieuczestnicząca jest b. • Notowanie na bieżąco • Dzienne sprawozdanie musi być wyczerpujące. • Analizowanie sprawozdań przez osoby „z zewnątrz” • Uzupełnienie przez formularze do zapisywania obserwacji (wiek. żyli jako członkowie rodzin. aby nie stały się oczywiste i mało zauważalne. • Analiza notatek i podciągniecie pod odpowiednie kategorie. Zajmowanie przez obserwatora okr szczebla w hierarchii władzy lub prestiżu. czasami przyjmując postawę obserwatora lub przeprowadzić wywiad.” • Obserwacja nieuczestnicząca jest zwykle ”quasi. Należy zapisywać wszystkie zaobserwowane zdarzenia.Książka obserwacji terenowych. przy zastrzeżeniu ich oddzielnego zapisu i połączeniu potem za pomocą odsyłaczy. w formie dziennika. Zaangażowanie emocjonalne sprawia. które są nieosiagalne poprzez zwykłe przyglądanie się z zewnatrz. Przykład: badania La Playa nad rodzina robotniczą oraz Lyndów( Middletown).) 2 . uczestniczyli w działaniach . płeć. zawód. lub wpisywanie do odpowiednich rubryk obserwacji dotyczacych każdego problemu. Problem kontroli obserwacji uczestniczącej i nieuczestniczącejniepowtarzalność doświadczenia. że jakieś zdarzenie jest tak szczególne że utkwi nam w pamięci i nie trzeba go zapisywać. • We wczesnej fazie pracy w terenie należy notować szczegóły.trudna do przeprowadzenia. dochód itd. wyznanie. zamyka przed nim wiele źródeł informacji. Wady: ograniczenie zakresu możlliwości obserwacji zdarzeń.• • • • Członkostwo pozwala na dostep do źródeł informacji. • Nie wolno zakładać. liczebność grupy.przestaje być obcy. grach i zabawach lecz wiadomo było. Przebywanie w pewnym kręgu ogranicza orientacje co do zachowania jednostek spoza kręgu. • Role przyjmowane przez badacza: a) Ktoś obcy-członkowie grupy mogą swobodniej mówić o kłopotach i delikatnych sprawach b) Słuchacz c) Uczeń d) Uczestnik. na ile jest się ich uczestnikiem. Ewentualne poprawienie błędów. • Zapisywanie obserwacji i interpretacji tych obserwacji. • Podstawowy dokument. Konstrukcja obserwacji • Problem badawczy.

4. Obserwacja systematyczna (kontrola nad obserwatorem i obserwowanym) • Należy rozważyć, czy a)sytuacja naturalna, czy sztuczna, b) czy badani wiedza że są obserwowani czy nie wiedza • Przeprowadzenie badania przez kilku obserwatorów, każdy notuje inny typ zachowań. • Wykorzystanie taśm magnetofonowych i notatek. • W sytuacji naturalnej, gdy badani wiedza, ze są obserwowani, najlepiej badać małą grupę, ponieważ skrepowanie sytuacja obserwacji znika po jakims czasie i badani zachowuja się normalnie. • Ograniczenie zniekształceń dzięki kontroli obserwatora za pomocą technik synchronizacji(obserwacja zespołowa, filmy, taśmy, plany wywiadów,kwestionariuszy, precyzyjna kategoryzacja umożliwiajaca szybkie klasyfikowanie i symbolizowanie zachowań.) • W sytuacji laboratoryjnej, obserwator i obserwowany są kontrolowani. Sytuacja jest sztuczna, lub się nią manipuluje, wprowadza bodźce. Standaryzacja jest jak największa. • „Rola obserwatora” to nie tylko możliwość wpływu na zachowanie jednostek/grupy, ale też możliwość wpłynięcia na ostateczne wyniki badań 5. Obserwacja uczestnicząca Warunki poznania naukowego: 1) Obiektywna: nieskażona postawami obserwatora, uwarunkowaniami intelektualnymi rozumienia i oceny przedmiotu obserwacji. Brak wpływu stanów emocjonalnych na wyniki obserwacji. 2) Ma ujmować fakty nie zniekształcone: Unikanie sytuacji gdy obecność badacza ingeruje w obserwowany przedmiot, który ulega przekształceniom. Obserwator jest zależny od zmian przez siebie prowokowanych, co fałszuje obserwację. 3) Wyczerpująca: dąży do ujęcia wybranych elementów określonej całości. Musi obejmować najdrobniejsze szczegóły ważne dla założenia naukowego. 4) Wnikliwa: równoczesne obserwowanie elemetów przypuszczalnie ze sobą związanych, ich kolejność i zmiany im towarzyszące. 5) Warunek maksymalnej rzetelności etycznej obserwatora: nie wolno mu dbać aby fakty potwierdzały słuszność jego poglądów. Dwa typy obserwacji uczestniczącej • „Obserwator- uczestnik”Badacz dąży do pozyskania zaufania członków grupy po to by nie prowokować swoją obecnościa zmian w naturalnym zachowaniu. Badacz jest najpierw obserwatorem potem jest uczestnikiem grupy. Obserwator- uczestnik.

2

• „Uczestnik – obserwator” Naturalny członek grupy przyjmuje na siebie dodatkową rolę badacza obserwatora. Najpierw jest uczestnikiem a potem obserwatorem w sposób utajony przed innymi członkami. • Zalety obserwacji uczestniczącej: a)Znika stosunek obcości do obserwatora b)Obserwator przez aktywne uczestnictwo w grupie może przyswoić sobie elementy właściwe członkom grupy. c) Traktowanie obserwatora jako „swojego” i jego udział w życiu osobistym badanych, ułatwia obserwację i uzupełnia dokumentację. d)Poszerzenie obszaru rzeczowego informacji poprzez czsowe przedłużenie obserwacji. • Wady obserwacji uczestniczącej: a) Gdy badacz jest wysoko w hierarchii grupy istnieje mozliwość manipulowania jej członkami. b) Zajmowane stanowisko utrudnia obserwację zachowań jednostek znajdujących się poza zasięgiem stanowiska obserwatora. c) To co dla obserwatora z zewnątrz może być manifestacją cech swoistych grupy, dla obserwatora- uczestnika staje się nieznaczącym zachowaniem. d) Niebezpieczeństwo przedstawiania faktów na korzyść grupy. e) Przeciwne opisywanie obserwowanych zdarzeń. f) Konformizm i korzystne przedstawienie grupy pod wpływem nacisków wewnętrznych. • Propozycje przeciwdziałań: a) Notowanie tylko faktów obserwowalnych a nie impresji, uogólnień. b) Szeroki stosowanie technicznych środków zapisu, kontrolujących obserwatora i obserwowanych. c) Konsultowanie materiału z ludźmi z zewnątrz. d) Organizowanie badań zespołowych o mieszanym składzie obserwatorów, ludzi z zewnątrz. TEMAT6: Analiza dokumentów wobec danych urzędowych 1)Sułek „Socjolog wobec danych urzędowych” I Natura , rodzaje i interpretacja źródeł urzędowych Określenie dane urzędowe jest nieprecyzyjne ponieważ nie tylko urzędy tworzą dane , bardziej precyzyjna jest nazwa „ dane instytucjonalne” . Jednak nazwa „dane urzędowe „ zakorzeniła się w języku. Socjolog nie wywołuje danych w terenie lub laboratorium lecz zastaje je w instytucjach , bibliotekach etc. Źródłem w którym dane urzędowe są zawarte , są dokumenty (materiały pisane). Swoistości nadaje im fakt , iż są one produktem działalności instytucji. Metodologiczne wymiary zróżnicowania danych urzędowych:

2

1.Część danych powstaje w instytucjach wyspecjalizowanych w ich zbiorach , dane te stanowią główny produkt i cel działalności tych instytucji. Poważna część danych powstaje w instytucjach o innych celach.Tam dane służą potrzebom instytucji , ale stanowią efekt uboczny ich działania. Różnienie to ma znaczenie dla jakości tych danych oraz dla ich dostępności 2.Dane urzędowe różnią się w wymiarze dynamiki. Jedne są wynikiem ciągłej rejestracji zdarzeń (np. samobójstwa). Inne stanowią zapis wydarzeń pojawiających się w określonym rytmie(np. liczebność w pielgrzymkach). Jeszcze inne są zapisem wydarzeń powtarzających się nieregularnie. Tworzy to problemy dopasowania momentów obserwacji ze względu na przebieg badanych procesów , porównywalności miar i wskaźników zjawisk rozciągniętych w czasie. Problemy te nie dotyczą zjawisk jednokrotnych. 3.Dane urzędowe dotyczą różnych poziomów analizy socjologicznej- indywidualnego i grupowego Badania dotyczące jednej jednostki badania badacz ma do czynienia w badaniach monograficznych , ale dane urzędowe dotyczą zwykle poziomu zbiorowości. Znaczenie tego rozróżnienia ukazuje się gdy formułuje się zależności pomiedzy zmiennymi z różnych poziomów i chce się wnioskować z jednej zależności od drugich. 4. Dane urzędowe to najczęściej dane obiektywne: -rejestrują zachowania(np. chodzenie do kościoła ) - łatwo rozpoznawalne atrybuty(np. wysokość , waga poborowego) - czasami dyspozycje ( czytanie , pisanie) - czasami stany świadomości ( np.. głosowanie) - stany psychiczne (np. karta chorób psychicznych) Na podstawie obiektywnych danych można wnioskować o subiektywnych stanach rzeczy. Dla tych w istocie celów się je analizuje , traktowane są jako podstawa do wnoskowania. Wnioskowanie z danych urzędowych o „obiektywnych” stanach rzeczy jest na ogół mniej zawodne. 5. Szczególnym rodzajem materiałów urzędowych są akty normatywne Zakreślają one normatywne ramy życia społecznego. Wiedza w nich zawarta nie może być ani prawdziwa ani fałszywa , natomiast normy te mogą być przestrzegane lub nie. Interpretacja danych urzędowych: Warstwy znaczące 1.Treści wypowiedziane explicite 2.Treści przemilczane 3.Forma wypowiedzi- jej elementy pozatreściowe

2

2 Podstawa wnioskowania o zjawiskach społecznych może być też milczenie źródeł. Źródło problemów i hipotez Weber korzystając ze statystyk pisał „etyke protestancką” . w łączeniu wskaźników z indicatum a) wskaźnik – element szerszego syndromu np.do gatunku papieru II Zastosowania danych urzędowych 1. Pewne dane są starsze od samej socjologii.3 Wszelkie aspekty dokumentu od języka . tendencje do zawierania małżeństw mieszanych ( dane urzędowe) jako składowa szerszego procesu integracji międzygrupowej b) wskaźnik – nie jst elementem zjawiska NP. Interpretacja sprowadza się do odebrania tych informacji.w którym informacje sformułowano . zależność wykształcenie rodziców a wzrost) Ad. co stanowi jego odniesienie przedmiotowe . 3. Same dane nie generują hipotez – te są produktem iluminacji . W socjologii na ogół wykorzystuje się tylko tę warstwę. Ad. że źródła zawsze rejestrują zjawisko danego rodzaju. przemilczenie. dziełem twórczego umysłu 2. POMIAR WZROSTU POBOROWEGO i zależności w stratyfikacji( badania antropologiczne . Obserwacja pośrednia Gdy zjawiska nie można obserwować bezpośrednio lub gdy obserwacja innymi sposobami jest bardzo trudna. 2 . Czasami brak rejestracji świadczy o jego powszechności i zniechęceniu do rejestracji. o tym co mówi się wprost. Opis procesów społecznych W badaniach procesów długofalowych są często materiałem jedynym. b) milczenie jako mniej lub bardziej świadome powstrzymywanie się od mówienia . Rzadsze są sytuacje w których z treści dokumentu dowiadujemy się o zjawiskach o których dokument nie mówi wprost. Z treści wnioskuje się o tym . Możliwość i prawomocność takiego wnioskowania uzależnione jest od zdrowego rozsądku .Ad1. Wyróżnia się 2 rodzaje wnioskowania a) z braku danych wnioskuje się o nie zajściu zjawiska lub małym natężeniu Wnioskowanie z milczenia źródeł łatwo prowadzić może do fałszywych wniosków albowiem zakłada . Samo przemilczenie może być podstawą wnioskowania o zjawiskach za nie odpowiedzialnych.

ma to znaczenie dla interpretacji zebranego materiału.4. Przeciwdziałaniu takiemu zjawisku sprzyja jednolity system ewidencjonowania 3. Ograniczona porównywalność danych urzędowych a) Różnice w stosowanych definicjach i zasadach klasyfikacji b) W różnych okresach lub obszarach występują różnice w sprawności i rzetelności urzędowych rejestracji c) Szeroko rozumiane zmiany w społeczeństwie ( zmiany w zachowaniach . tradycji . Opis normatywnych ram życia społecznego Analiza aktów prawnych i im pokrewnych pozwala opisać normatywne zasady życia społecznego III Ograniczenia i trudności w korzystaniu z danych urzędowych 1. Selektywny charakter danych urzędowych Dane urzędowe często opisują nie całą zbiorowość lecz tylko jej fragment. 5 Nieznajomość okoliczności zapisu W badaniach naukowych dane zbierane są wedle przyjętych metodycznych zasad . prawa etc.Urzędowych charakter kategoryzacji danych Dane nie są gromadzone dla celów naukowych i kategorie w których dane te ujmuje się nie muszą więc być zgodne z kategoriami w których sformułowano pytania i hipotezy. Kiedy wykorzystuje się istniejące materiały to okoliczności zapisu nie są znane i nie można ich uwzględniać w interpretacji tych danych. Pojawia się pytanie czy zbiór opisanych tam jednostek jest reprezentatywny dla szerszej zbiorowości. Rzetelność danych urzędowych Źródeł nierzetelności szuka się w społecznym procesie ich tworzenia a) Rejestracja faktów z otoczenia instytucji odbywa się za pomocą metod jednak zawsze rejestruje je człowiek a dalej instytucja i jej funkcjonariusze b) Gdy dane urzędowe opisują działalność samej instytucji i jej wyniki . walki.) 9. Agregatowy charakter danych urzędowych 2 . Nieznajomość istniejących źródeł urzędowych Nie zawsze wiadomo że istnieją jakieś dane urzędowe czy/lub jakaś instytucja zbiera takie dane. 7. pierwszorzędnym czynnikiem wpływającym na ich rzetelność staje się struktura instytucji. 6. Ich przełożenie może okazać się uciążliwe. Czasami dokumenty stają się elementem gry . Sprawdzanie hipotez o zależnościach Na podstawie danych urzędowych ustala się zależności grupowe 5. Brak istotnych danych urzędowych 2.Niedostępność danych urzędowych Instytucje i urzędy nieraz nie udostępniają pewnych danych 4. 8.

okoliczności . Makrostrukturalne uwarunkowanie Im większa demokratyzacja tym większe zaufanie do instytucji i wieksza rzetelność podawanych informacji. co najmniej jako uzupełniające źródło danych. Źródłem takich danych są ogromne . Socjologowie najczęściej interesują się zależnościami między własnościami ludzi i zależnościami między tymi własnościami 10. co mówią i piszą ludzie dają świadectwo swoim dążeniom. swojej wiedzy oraz milcząco przyjmowanym założeniom otaczającego świata → analiza materiału językowego pozwala więc na wyciąganie wniosków dotyczących indywidualnych oraz społecznych zjawisk niejęzykowych 2 . samobójstwa Durkheima) Jednostki analizy Często w istniejących danych statystycznych jednostką analizy nie jest osoba ale grupa .192-211 ⇒→ Założenia i ogólna problematyka analizy treści: → w tym. Mayntz inni. Źródła historyczne wymagają potwierdzenia np. s. poglądy i uczucia osób badanych by móc prawidłowo je interpretować. Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. Warszawa 1985. postawom. Istniejące dane statystyczne często mogą dostarczyć kontekstu historycznego . 2)Analiza istniejących danych statystycznych (Babbie) Metoda ta jest szczególnie istotna ze względu na to . Tworzy to problem . TEMAT7:ANALIZA TREŚCI R. Dobrze zawsze jest przeglądać statystyki powiązane z obszarem zainteresowań badacza. Do wielkiej ilości szczegółów dobrze jest przyjąć typy idealne. że wzorce zachowań na poziomie grupowym nie odzwierciedlają zawsze wzorców na poziomie indywidualnym. czy pojęciowego w którym można umieścić oryginalne badania. że istniejące statystyki powinny być zawsze brane pod uwagę .Dane urzędowe są zwykle dostępne w postaci zagregowanej(najczęściej na poziomie jednostek terytorialnych) . Analiza historyczno. Istniejące statystyki mogą być źródłem zasadniczych danych dla naukowych badań społecznych ( np. Badacz musi być w stanie przyjąć rozumowanie .porównawcza Śledzenie rozwoju form społecznych w czasie oraz międzykulturowe porównania procesów rozwojowych. bo tworzone przez setki lat. Charakteryzuje się wówczas własnością tych jednostek – zależność ekologiczna . przez potwierdzenie przez inne źródło Do analizy danych historycznych przydatne jest pojęcie rozumienia Wezera. ocenom sytuacji.

→ aby owo intuicyjne rozumienie służyło celom analizy naukowej musi zostać: • wyeksplikowane • usystematyzoane • zobiektywizowane → Analiza treści to technika badawcza. Przyjmują określone formy językowe Metody analizy treści  Etapy analizy treści: 1) podbudowa teoretyczna → o wyborze tej techniki powinien decydować temat → najważniejsza przesłanka sensownego posłużenia się analizą jest: • SFORMUŁOWANIE HIPOTEZY • teoria dobór materiału tekstowego → jakie teksty stanowią zbiór generalny. zainteresowań i uznawanych wartości przypuszczalne reakcje odbiorcy na komunikat cechy systemu społ – kult. z którego należy wybrać materiał do analizy. która w sposób zobiektywizowany i systematyczny ustala i opisuje cechy językowe a wnioskuje o niejęzykowych własnościach ludzi i agregatów społecznych. która mówi. w którym tekst powstał lub do którego jest adresowany → wnioski muszą znajdować oparcie w teorii.. wartości itp. przekonaniach. • systematyczność to warunek trafności wyników • subiektywne i impresyjne interpretacje teksu są w sensie naukowym nierzetelne → przed przystąpieniem do analizy treści należy: dokonać analizy empiryczno – systematycznej (język zrozumieć) kontekst sytuacyjny → Wnioski niejęzykowe (zmienne): nadawca tekstu • intencje • system wartości • cechy osobowości założone przez nadawcę cechy odbiorców. intencje. w jakich okolicznościach określone postawy. decydują pytania badawcze MATERIAŁ TEKSTOWY: powstały niezależnie →zbierać dane o przeszłości (postawach. które bierze pod uwagę formułując komunikat • poziom wiedzy. gdy ogół tekstów jest zbyt duży do analizy całości DOBÓR PRÓBY – szczególne problemy: 3 . systemach wartości) →proces zmian (rozciągnięty w czasie) powstały specjalnie (do konkretnego badania) →badani tekstem muszą stanowić reprezentatywną próbą → posługiwanie się próba jest konieczne również w przypadku.

I – wybór właściwych gazet. budowania indeksu. które w schemacie analitycznym występują oddzielnie → w końcu za pomocą metod statystycznych weryfikuje się istotność stwierdzonych różnic. która nas będzie interesować Wymogi formalne schematu kategorii: podział na kategorie musie być dokonany wg jednolitej zasady klasyfikacji kategorie muszą spełniać warunek rozłączności podział na kategorie musi być wyczerpujący Gotowy schemat: → każda kategoria→generuje określoną klasę znaczeń związaną z określonym wymiarem treści: kategoria (def. weryfikacja hipotez: → porównanie tekstów z punktu widzenia ich ogólnej charakterystyki wymaga często sporządzenia indeksu uwzględniającego zbiorczo te różne wymiary treści. co oznacza potwierdzenie bądź obalenie hipotez wyjściowych Trafność i rzetelność 3 . III – wybór artykułów na dany temat) → Następuje operacjonalizacja zmiennych zawartych w hipotezach – etapy: określenie jednostek tekstowych. z którego ma być wybrana może uniemożliwiać swobodne manipulowanie jednostkami zgodnie z zasadą doboru losowego dlatego wybiera się na ogół metodę doboru wielostopniowego (np.zbiór. które będą przedmiotem postępowania analitycznego opracowanie kategorii analitycznych jako podstawy klasyfikacji treści 3) Określenie jednostek analizy • słowa • części zdań • zdania • akapity } + kontekst • artykuły • książki • audycje radiowe → wybór zależy od tematu 4)Opracowanie kategorii analitycznych zmienne zawarte w hipotezach (wiążą konfiguracje językowe)→kategorie treściowe→konfiguracje językowe (stanowią wskaźniki tych zmiennych) → schemat kategorii analitycznych ma zawsze charakter wybiórczy – chodzi o odpowiedź na określone pytanie Budowa schematu kategorii – logiczne wymogi → zaczyna się od ustalenia wymiarów treści. operacyjna)→klasa podobieństwa semantycznego → w toku klasyfikacji ostatecznie decyduje intuicyjne rozumienie języka przez osobę dokonującą analizy Obliczanie. II – wybór nr.

Następnie w każdym z tych zdań ocenę obiektów postaw. gdy ta sama osoba dwukrotnie kodując ten sam tekst lub różne osoby kodują go niezależnie od siebie uzyskują te same wyniki Co wzmacnia rzetelność / ogranicza subiektywność? jednoczesne i precyzyjnie zdefiniowane kategorie wyraźne reguły zaliczania analizowanych jednostek do poszczególnych kategorii + przestrzeganie ustalonych reguł postępowania przez osoby kodujące → trafność analizy treści jest trudna do sprawdzenia w celu sprawdzenia trafności stosuje się: eksperyment grupy o znanych właściwościach trafność prognostyczną trafność teoretyczną Niektóre metody ilościowej analizy treści → z ilościową analizą treści mamy do czynienia wówczas. ANALIZA KONTYNGENCJI → służy do określenia szczególnej struktury asocjacji (skojarzenia) między różnymi pojęciami → do tekstów powstających spontanicznie → należy wyłapać wyrażenia występujące w skojarzeniu z częstotliwością wykraczającą poza prawdopodobieństwo losowe Etapy: wyodrębnienie materiału tekstowego (podzielenie na jednostki) mniej lub bardziej sztuczne stosownie do pytań badawczych ustalić kategorie analityczne sporządzenie macierzy danych. x jest dobry zidentyfikowanie konstrukcji różnych syntaktycznie jako równoznacznych (znaczenia te same) oceny dokonane przez różne osoby kodujące muszą wykazywać wystarczający stopień zgodności znaczenie wyrażeń wartościujących nie może pozostawiać wątpliwości (kontekst) Etapy metody: najpierw wszystkie będące przedmiotem zainteresowania obiekty postaw zastąpione zostają semantycznie neutralnymi symbolami (literami). stanowiącą jego przedmiot szacuje się ilościowo. demokracja) i syntaktycznie (forma. aby wykluczyć wpływ postaw osoby kodującej na proces analizy następnie wszystkie zdania zawierające neutralne symbole obiektów postaw przekłada się wg przyjętej formuły na zdania proste. aby lepiej uwidocznić określenia wartościujące te obiekty postaw dla każdego obiektu postaw sporządza się osobną tabelę kodową i nanosi się na nią wszystkie przekształcone zdania zawierające dotyczące go określenia.→ analiza treści jest rzetelna wówczas. A = 70% a wartość oczekiwana PAB 3 . budowa) z nimi powiązanych określeń wartościujących np. w której zaznacza się obecność lub nieobecność odnośnych wyrażeń w każdej jednostce tekstowej oblicza się względną częstotliwość kategorii w tekście np. gdy określamy częstotliwość występowania pewnych treści w analizowanych tekstach ANALIZA OKREŚLEŃ WARTOŚCIUJĄCYCH – METODA OGÓLNA: → założenia – 4 warunki wstępne: wskazanie wyrażeń określających obiekty postaw (rodzina.

strony www. wiadomości na tablicach informacyjnych w Internecie. nie wpływających na te zachowania. E. listy elektroniczne. lub złożone z nich zbiory 3 . gazety. Rozdział 11. podobnie jak części. z których się one składają. więc jednoczesne występowanie dwóch jednostek nie dostarcza żadnych informacji o rodzaju związków semantycznych między nimi. wiersze. 3 metody badań niereaktywnych: analiza treści analiza istniejących danych statystycznych analizy historyczno porównawcze ANALIZA TREŚCI → jest badaniem zarejestrowanych ludzkich przekazów → do form przekazu odpowiednich do takiego badania należą książki.=PA × PB częstotliwość względna a wartość oczekiwana: jeżeli częstotliwość względna kombinacji jest znacząco większa lub mniejsza niż wartość oczekiwana → jest to wskaźnik ujawniającej się struktury asocjacji poznawczych → ponieważ analiza kontyngencji nie uwzględnia powiązań syntaktycznych (składniowych) między jednostkami językowymi. piosenki. obrazy przemówienia. mierniki niereaktywne mogą być zarówno jakościowe jak i ilościowe.Babbie Badania społeczne w praktyce. prawa i konstytucje. Badania niereaktywne s 341 – 353 Badania niereaktywne – metody badania zachowań społecznych. czasopisma. listy.

jednostką analizy jest rodzina. to one powinny decydować o doborze wskaźników. co jest jednostką analizy. Gdy testuje się założenia teoretyczne. nie biorąc pod uwagę ich autorów.Tematy odpowiednie dla analizy treści: → analiza treści jest szczególnie dostosowana do badania przekazów i do udzielania odpowiedzi na klasyczne pytanie w badaniach przekazów: • kto mówi i co • do kogo • dlaczego • z kim i z jakim skutkiem → tematy mogą dotyczyć np. operatu losowania • techniki doboru próby możemy wylosować próbę prostą lub systematyczną warstwową grupową Kodowanie w analizie treści: → istotą analizy treści jest kodowanie – to proces przekształcania surowych danych (zgodny z logiką konceptualizacji i operacjonalizacji) na dane w postaci standaryzowanej wg pewnych ram pojęciowych. np. • treści jawne i ukryte → badacz posługujący się analizą treści ma możliwość wyboru między trafnością a rzetelnością. Gdy zaczyna się od określonych obserwacji empirycznych. charakteru narodowego. W tym zadaniu należy stosować zarówno metodę indukcyjna jak i dedukcyjną. a jednostka obserwacji pojedynczy jej członkowie →dobór próby w dużym stopniu zależy od tego. poglądów politycznych czy procesu historycznego → analiza treści jako sposób obserwacji wymaga przemyślanego posługiwania się tym. ale dzieje się to kosztem rzetelności i ścisłości. jeśli jednostką analizy są książki to powinniśmy dobrać próbę książek. należy dążyć do wyprowadzenia z nich ogólnych reguł powiązanych z tymi obserwacjami. Metoda ta jest bardziej przydatna do wyodrębnienia głębokiego znaczenia przekazu. zwłaszcza gdy więcej niż jedna osoba koduje powieść → najlepsze jest używanie obu tych metod • konceptualizacja i tworzenie kategorii kodowych → w przypadku wszystkich metod badawczych konceptualizacja i operacjonalizacja wymagają powiązania kwestii teoretycznych i obserwacji empirycznych. → kodowanie treści jawnych (widocznej. a następnie do zastosowania tych reguł do innych 3 . zewnętrznej części przekazu) – jest analogiczne do używania standaryzowanego kwestionariusza → kodowanie treści ukrytych (głębokie znaczenie przekazu) – np. możemy także dobierać podpróby (próby z podkategorii) → potrzebny jest schemat doboru próby. „co” jest komunikowane Dobór próby w analizie treści: • jednostki analizy → to jednostka analizy kształtuje zbieranie danych i ich analizę → często jednostka obserwacji różni się od jednostki analizy np. co jest potrzebne do obserwacji → przy projektowaniu próby potrzebne jest określenie populacji. ocena na ile dana powieść jest erotyczna :). który będzie zawierał wszystko.

które mogą dostarczyć ogólnej hipotezy 2) poszukiwanie danych o wszystkich. które mogłyby podważyć hipotezę początkową 3) przejrzenie każdego przypadka. który podważa hipotezę i [(1) zrezygnować z tej hipotezy lub (2) przyjrzeć się jak można ja zmodyfikować ] → proces ten jest przykładem indukcji analitycznej – jest to indukcja. bo wychodzi poza opis. która od opisu przechodzi do sprawdzania hipotez i teorii empirycznie sprawdzalnych. które ją tworzą wartości te powinny być wyczerpujące i wykluczające się wzajemnie → w analizie treści mogą być stosowane różne poziomy (nominalny. operacjyjna każdej zmiennej złożona jest z wartości. interwałowy. Metoda pojawia się w okresie. że końcowy produkt kodowania musi mieć charakter liczbowy sposób zapisywania musi czynić jasne rozróżnienia jednostek analizy i jednostek obserwacji w trakcie zliczania będzie ważne zarejestrowanie podstawy dokonywania obliczeń • analiza danych jakościowych → „testowanie przypadków negatywnych„ jako technika jakościowego testowania hipotez (Bruce Berg): 1) zgodnie z teorią ugruntowana rozpoczyna się od badania danych.obserwacji empirycznych → tworzenie kodów w kontekście teorii ugruntowanej (Bruce Berg) porównane do układania układanki: def. ilorazowy) → poziom pomiaru wynikający z przyjętej metody kodowania nie musi odzwierciedlać charakteru zmiennych • zliczanie i zachowywanie zapisów → ocena ilościowa danych wymusza dostosowanie operacji kodowania do przetwarzania danych. wszystkich mierników niereaktywnych • wady ograniczenie w zapisywaniu przekazów → problemy z trafnością mogą się pojawić. Malikowskiego i Niezgody) 1. ( Metoda dokumentów osobistych. metoda dokumentów ludzkich) (na podst. oznacza to . by znaleźć wzorce i związki między zmiennymi Mocne i słabe strony analizy treści: • zalety 1) oszczędność czasu i pieniędzy 2) bezpieczeństwo – łatwiej jest powtórzyć część badania niż w innych badaniach 3) dopuszcza badanie długotrwałych procesów 4) badacz rzadko ma jakikolwiek wpływ na przedmiot badań – dot. bo zaczyna się od obserwacji i jest analityczna. Ta tendencja występuje po raz pierwszy w dziele 3 . gdy badacze dążą do przekształcenia socjologii w naukę empiryczną. jeśli przedmiotem badań nie jest sam proces komunikacji jako taki → konkretność materiałów badanych w analizie treści wzmacnia prawdopodobieństwo je rzetelności Temat 8: metoda biograficzna. porządkowy.

systemy obyczajów obyczajów moralności chłopów polskich. inne dokumenty zawierające projekcje stanów umysłu osoby.. lecz wyjaśnienie procesów psychospołecznych psychospołecznych psychospołecznych emigrantów. wyznaczających postępowanie jednostek w życiu zbiorowym. Chodziło o wykrycie społecznego mechanizmu przystosowywania się do nowych warunków cywilizacji. wzory postępowania. można wskazać ten sam element(def. jak jak zmieniają się formy rodziny. Mimo różnic w definicjach. określonej dziedziny zjawisk społ. jakie wywołała metoda: -rozwijanie metody. 3. emigrujących do Stanów Zjedn. Ogólna charakterystyka. które zamierza się badać. listy. w których te postawy występowały.Thomasa i Znanieckiego: Chłop polski w Europie i Ameryce. a na podstawie tych relacji dokonuje się opisu danych procesów procesów i stawia hipotezy wyjaśniające.. Nie jest to szeroka ilustracja jakiejś zbiorowości społ. to takie prowadzenie badań socj. do których ten dokument się odnosi. Redfielda) „Dokumentem ludzkim lub osobistym nazywamy dokument. Przedstawione badania nie ograniczały się do opisu zew. wykorzystującej tylko te dokumenty -wykorzystanie dokumentów jako mat. stanowiących przedmiot badań. Autorzy zmierzali do postawienia teorii socjolog. Dla badań socjologicznych ważne są głownie te dokumenty. jako pomocnicze. wywiadów. autobiografie emigrantów. ale starały się wyjaśnić postawy psych. zawierają też osobisty pogląd autora na te sytuacje-opis przebiegu zdarzeń + opis zachowania się autora. dosłowne zapisy zeznań. motywacji i poglądów danej osoby. ale próba rozwiązania jednego konkretnego zagadnienia. że czytelnik poznaje poglądy autora dokumentu na zdarzenia. Metoda b. Do analizy wykorzystano: listy emigrantów do rodzin. Definicja dokumentów biograficznych. Rodzaje autobiografii(wg Kruegera): • Wyznania osobowości zdezorganizowanej lub cierpiącej na poczucie niższości • Egoistyczny dokument o charakterze racjonalizowania obronnego swojej działalności • Autobiografia naukowa-obiektywne przedstawienie działań i przeżyć 3 . 2 tendencje metodologiczne. w których do rozwiązania zagadnienia zbiera się tylko relacje ludzi o ich uczestnictwie w zdarzeniach i procesach. umożliwiający zrozumienie i wyjaśnienie procesów psychospołecznych • Jako materiał orientacyjny w dziedzinie zjawisk. pamiętniki.. Autobiografia to podstawowy materiał w metodzie b. 2. wspomnienia.” We wszystkich definicjach nacisk jest położony na ważność dokumentów osobistych dla poznania postaw psychicznych. Dają wgląd w cudze życie psychiczne jako jeden z czynników. i ich zmiany na tle różnych struktur społ. cech zbiorowości. Nie tylko opis zmian w strukturze. wymagające sprawdzenia • Nasuwają hipotezy lub materiały do ich weryfikacji • Są materiałem ilustrującym z góry powzięte hipotezy • Służą do weryfikacji hipotez nie z nich zaczerpniętych(materiał kontrolny) • Materiał. wyrażający ludzkie i osobiste cechy autora w taki sposób. uzupełniających i pomocniczych Cele użytkowania autobiografii:(Robert Angell) • Dają badaczowi ogólne idee. Autorzy chcieli stwierdzić. Dokumenty osobiste: autobiografie. które relacjonując udzial piszącego w sytuacji społecznej. Inne dokumenty często wyst.

adres instytucji itp.) Przedstawić jasno cele konkursu Załączyć instrukcję-jakie zagadnienia i w jakim porządku trzeba omówić Nie narzucać sztywnego wzoru(nie sugerować ograniczenia się do zagadnień) Odezwa ma być sformułowana dla najniższego poziomu intelekt. zmierzają do wykazania. formie i zakresie pisanych dokumentów. na których opiera się metoda A. Opisy z autobiografii stają się elementami składowymi. 3 .. wyładowanie wew. są konsekwencją zał. chęć zarobienia pieniędzy). Założenia. których istotnym składnikiem jest znaczenie. a odbijają się one na treści. Autor życiorysu jest częścią środowiska społ. dążności jakie z nimi wiążą-czyli to co jest siłą przekształcającą struktury społ. termin nadsyłania prac. ale same są faktami społ. nie są wypowiedzi. samousprawiedliwienie się we własnych oczach lub w oczach otoczenia. należy ujmować jako przedmioty. Najlepszy sposób to ogłaszanie konkursu na najlepszy życiorys własny z nagrodami pieniężnymi. Założenia metod. Zał. społ. 4.różne są motywy pisania(np. Znaczną rolę gra tu intuicja badacza.) Podać wysokość nagród.znając treść jego świadomości można odtworzyć dążności ludzkie. Założenia te pozwalają na przejście od zespołu subiektywnych opisów poglądów i opinii do zdań o społeczeństwie. Napięcia. i jego świadomość jest przez środ. skład sądu konkursowego. jego strukturze i zachodzących procesach. Ogłaszając konkurs należy: Rozważyć do jakiej zbiorowości zwracamy się i jakie są jej cechy społ. Składa się z obiektywnych wartości kulturalnych jak i subiektywnych postaw jednostek. Techniki interpretacji i wykorzystania dokumentów osobistych A. metod. Metodologiczne: materiałem do analizy socjolog. Rzeczywistość społ. 5. ontologicznychnakazują badać znaczenia. zwracając się do robotników polskich w kraju i za granicą. Metoda konstruktywna: Studiowanie wielkiej ilości biografii pod kątem widzenia określonego problemu. że w autobiografiach jest odbicie dążności społ. z których badacz konstruuje obraz badanych zjawisk. Czynniki subiektywne grają ważną rolę w życiu społ.(zbiorowość jednorodna pod wzg intelektualnym i społ-ekonom. które wyrażają obserwację i uogólnienie autora dokumentu. B.zjawiska społ. Zależnie od sposobu nakłaniania ludzi do pisania. stanowiących istotne fakty społ. Po raz pierwszy ogłosił go Znaniecki w 1921. ekonom. Dokonuje się interpretacji materiału z punktu widzenia ogólnej teorii socjolog. przypisywane im przez ludzi.• Dokument naiwny 4. Ontologiczne: rola elementów subiektywnych w strukturze grup społ. wyrażające dążności i oceny autora-nie mające charakteru zdań o faktach. a ich przejawy są źródłem wiedzy o procesach społ.Sposoby zdobywania dokumentów osobistych: Mają one wpływ na wartość naukową uzyskanych wypowiedzi. ukształtowana. i kryteria wartościowania. Materiały autobiograficzne dostarczają możliwości poznania subiektywnej strony rzecz. Przyszłych autorów Zastanowić się do jakich motywów się odwołać(patriotycznych. jakie ludzie przypisują przedmiotom i zdarzeniom. ale wypowiedzi. Zasada współczynnika humanistycznego Znanieckiego.

wzorów stosunków społ. mechanizmów powstawania postaw i ich zmian pod wpływem stosunków społecznych. propagandy i komunikacji masowej. Dokumenty osobiste służą jako materiał uzupełniający . a cechami autorów)Wyniki dają pewność poprawności. Analiza typologiczna: ustalanie typów osobowości. uprzedzenia. wzorów współżycia. Informacje o psychologicznej stronie funkcjonowania instytucji społ.. zachowań.uzyskane twierdzenia nie mają ważności naukowej. Opracowanie statystyczne: Ustalenie zależności między różnymi cechami społ autorów a ich postawami i przejawami tych postaw.jest niewystarczająca . tworzeniu się opinii i działaniu form nacisku społ. 6. dążeniami(np.B. Dokumenty osobiste nie mogą być źródłem poznania struktur społ. systemów kulturowych.. Dane do badania zależności między środowiskiem a zachowaniem jednostki Wgląd w mechanizm oddziaływania wychowawczego Pokazuje sekwencje historyczne zdarzeń składających się na życie jednostki i grup w długim okresie Materiał do ustalenia typów osobowości. C. wzorów postępowania. Materiał biograf. ulega kategoryzacji i klasyfikacji. Zarzuty przeciwko metodzie Behawioryści. mechanizmie kontroli społ. Marksiści-elementy subiektywne nie są najważniejsze. ale autor szuka tylko potwierdzenia swej teorii. funkcjonowania struktur społ. są bardziej rygorystyczne. 2 Warianty 3 . E. D. [Metoda dokumentów osobistych jako jedyna. występujących w zbiorowościach. Nastrój piszącego wpływa na obraz przedstawianych faktów Napisanie życiorysu wymaga dokonania selekcji materiału w pamięci. Hipotezy nie podlegają falsyfikacji. Na konkurs nie są przeciętnymi Autobiografie nie są obiektywne(luki w pamięci. rozwinięte w bad.] 8.metody statyst. Hipotezy mogą powstać podczas jej czytania. nie są sprawdzalne itp. Można badać zależności między świadomością grup i jednostek a zmianą w strukturze społ.. Metoda egzemplifikacji: Ilustrowanie i uzasadnianie hipotez dobranymi przykładami z autobiografii. 7. Metoda analizy treści: zastosowanie do materiału biograficznego analizy treści wypracowanych w ostatnich latach w socjologii. Zostały najpierw wypracowane w badaniach treści gazet i czasopism.. postaw moralnych i ocen. Zalety metody Poznanie świadomości społ. Ułatwia zrozumienie ludzi. Wgląd w mechanizmy motywacji ludzi. grupy. Zbiory dokumentów osobistych nie są próbą reprezentatywną Ludzie piszący dzienniki czy odp. mechanizmy tworzenia się dążeń . między cechami środowisk społ. niewiedza piszącego) Dokumenty osobiste mogą być pisane z celem wprowadzenia w błąd lub piszący nie uświadamia sobie motywów jakie nim kierują Autorzy upraszczają opisywane zdarzenia.

Indukcja analityczna: wyprowadzanie twierdzeń ogólnych z amnnalizy indywidualnych przypadków. 9. 11. pamiętniki.Wnioskowanie na podstawie zbadanych przypadków w odniesieniu do większej populacji nie może być oparte na zasadzie prawdopodobieństwa. Przygotowanie transkrypcji -Większość wywiadów jest zapisywana na taśmie magnetofonowej .dostarczają informacji o osobie jako członku pewnej kategorii.zbiera się informacje biograficzne.próba statyst. Badacze zakładają więc uniwersalną strukturę selektywnej percepcji i logikę potocznego myślenia. Typy biografii(wg Denzina) • Kompletna: badacz zbiera dane o całym życiu badanych osób czy grup • Tematyczna: zbiera informacje dotyczące określonej dziedziny życia(zawodu. listy. socjolog. dane niestandaryzowanego wywiadu. literaturę o danych grupach. ale musi być dokonane na zasadzie wiarygodności. częściowe pokrywanie się wypowiedzi.. jakie znaczenie przypisuje się tym zdarzeniom i jaka jest ich struktura.dostarczają danych bezpośrednio o osobie. tzn. Zainteresowania badacza skierowane na przedmiot. Np.:publiczne dokumenty o danej osobie jak raporty policyjne.komputerowy system transkrypcji 3 . Pojawiają się pytania: Jakie są typowe sekwencje zdarzeń w życiu ludzi..jako zagadnienie samo w sobie. publikacje w środkach komunikacji… • Pośrednie.Odpowiednio do różnych celów badań i odpowiadających im wariantów metody biograficznej. . karty zdrowia. przestępczości.to muszą być odnotowane przerwy. Są to publiczne pośrednie dokumenty o danej osobie zawierające specjalne statystyki.• • Biografia jako temat.pytania „co”. Jest to spowodowane problemami dostępu do danych podstawowych. Np. . stosuje się różne sposoby doboru próby.) • Przygotowana do opublikowania. Dobór próby . Dla cech badanych przez osoby posługujące się metodą biograficzną nie istnieją takie tablice statyst. wymaga listy przypadków ze względu na procedurę selekcji losowej. kwestionariusze osobowe. wahanie się. Badacz szuka w danych wskaźników motywów i konstruuje typy osobowe. Jak ruchliwość społeczna jest subiektywnie postrzegana? Czy zadowolenia z wykonywanej pracy zależy od struktury poprzedniej kariery? Zainteresowania badacza skierowane na strukturepytania :jak”. grup. Źródła danych(wg Denzina) • Bezpośrednie. . Biografia jako środek. mające służyć udzieleniu odp..Denzin zaproponował próbę statystyczną do doboru przypadków i próbę teoretyczną do doboru kwestii do badania w życiu jednostek. [Typy najwyraźniej odnoszą się do różnych faz procesu badawczego] 10. 12. że każdy przypadek przypomina uniwersalną strukturę. w odniesieniu do danych przypadków.Rodzaj transkrypcji zależy od pytania badawczego: jeśli pytanie „co”-to odtworzenie wywiadu w języku standardowym jest wystarczające. na postawione pyt. Uważa się. • Źródłem danych są też prywatne dokumenty archiwalne obejmujce autobiografie. jeśli pytanie „jak”jest rekonstruowana biografia przez przeprowadzającego wywiad i respondenta.

Kategorie prawdy i fałszu nie są zbyt użyteczne w badaniach biograficznych. Adekwatność analizy Dla oszacowania poprawności interpretacji biografii przez badacza proponuje się walidację komunikatywną-dokonaną przez badacza interpretację danych przedstawia się respondentowi i dowodem poprawności(adekwatności) analizy struktur subiektywnego znaczenia jest akceptacja przez badanego.13.liczni badacze stosują pewną formę analizy treści. 16. 15.(założenie że respondent jest ekspertem w sprawach swojego życia). zainteresowania i sytuacji interakcyjnej. gdy działy się relacjonowane zdarzenia. Nie biorąc pod uwagę szerszego zaplecza społecznego raczej nie można zidentyfikować danych jako obiektywnych/subiektywnych. Pojęcie prawda powinno się zastąpić pojęciem autentyczność. ale na wyjaśnieniu jak takie definicje powstają w procesie społecznym.(narracyjne. do chwili zbierania danych oraz do wpływu sytuacji zbierania danych na osobę badaną i badacza. Chociaż praca badacza nie polega tylko na opisaniu sposobu definiowania przez aktora sytuacji. Problem trafności Denzin rozróżnia: • T.) 14. Na podstawie przeglądu danych tworzone są kategorie i wszystkie wyrażenia zawarte w danych. ale z punktu widzenia teoretycznego jest problematyczne. s umieszczane w kartotece. • T. opisowe części składowe danych. które pojawiły się od momentu. która bierze pod uwagę językowe właściwości wypowiedzi. Problemy odniesienia prawdy i obiektywności Badacz w toku poszukiwań subiektywnego znaczenia przebiegu życia musi się uporać z problemem „obiektywność” versus „subiektywność”informacji biograficznej.Schutze zaproponował metodę. Pojęcie obiektywności jest konieczne do analizy danych biograficznych w socjologii. wewnętrzna: odnosi się do zmian dotyczących badanej osoby. argumentacyjne. zewnętrzna: odnosi się do pytania czy wybrane przypadki są reprezentatywne dla populacji 17. odpowiadające kategoriom. 4 . . ta sama osoba może dostarczyć różnych biografii w różnych momentach czasu. Ponieważ konstrukcja znaczenia jest zależna od czasu. Strategie analityczne .Przedstawienie wyników badań • Prezentacja całościowa bez przedstawienia systematycznej analizy • Prezentacja wyników analizy wszystkich przypadków z załączeniem dla ilustracji wyników części danych • Prezentacja wyników analizy oraz przedstawienie przypadków typowych dla określonych typów w formie kilku biografii • Prezentacja przypadków syntetycznych przygotowanych przez badacza na podstawie jego analizy w postaci modeli procesualnych.

Autorka prowadziła badania we włocławskim rejonie uprzemysławianym nad dostępem młodzieży wiejskiej do szkolnictwa ponadpodstawowego. 1) Musi być zamknięta. Chodziło przede wszystkim o statystyczną weryfikację hipotez. co umożliwia liczbowe opracowanie rezultatów. cech badanej zbiorowości. W związku z tym pojawiła się konieczność opracowania takiego wywiadu. jakie infrmacje ma uzyskać od każdego badanego. jego możliwości i cech. jak aspiracje. Nonscheduled standardized interview odznacza się więc dwoma zasadniczymi cechami: sposób jego prowadzenia nie jest ujednolicony. jak i metodologicznego celu badań ( uzyskanie zestandaryzowanych informacji ). Nie może ich przeformułować w trakcie wywiadu ani też zmieniać kolejności ich zadawania. w różnej formie w zależności od respondenta. w zasadzie od wszystkich respondentów. że posługiwanie się z góry określonymi pytaniami kwestionariusza przy zbieraniu danych o tak złożonych i trudnych do uchwycenia zjawiskach. tak aby dostosować tok i formę wywiadu do poszczególnych respondentów. inteligencji oraz możliwości percepcyjnych i werbalizacyjnych. 2) Pojeyncza poszukiwana informacja powinna być przedstawiona w postaci rozłącznego i wyczerpującego zbioru alternatyw obejmującego wszelkie interesujące badacza wartości 4 . przy czym pytania do respondenta może formułowć dowolnie zmieniając ich formę. Jest natomiast poinstruowany. jednolite pytania kwestionariusza. który byłby odpowiedni zarówno do problemu. Nie posługuje się więc kwestionariuszem w sensie jednolitej listy zadawnych pytań. Jednocześnie jednak zobowiązany jest uzyskać ujednolicone dane. 2) Ankieter nie dysponuje taką listą pytań do respondentów. że ankieter prowadzi wywiad na podstawie wcześniej przygotowanej listy pytań do respondentów. Stwierdzono. Prowadzący wywiad może zadawać pytania w różnej kolejności.II semestr TEMAT1: Wywiad swobodny 1)Ilona Przybyłowska Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i mozliwości jego zastosowania w badaniach scjologicznych. Przygotowanie wywiadu swobodnego ze standaryzowaną liczbą odpowiedzi polega na opracowaniu narzędzi służożących do prowadzenia wywiadu i utrwalania jego rezultatów oraz odpowiednim przeszkoleniu ankieterów. możilwe do zastosowania były wyłącznie tehniki prowadzące do uzyskania zestandaryzowanych danych. Badna zbiorowość była poważnie zróżnicowana pod względem poziomu wykształcenia. Zauważono niechęć respondentów do udzielania odpowiedzi na wcześniej ustalone. 1) wywiad polega na tym. Wyróżnia się 2 podstawowe formy wywiadu zestandaryzowanego:1) scheduled interview i 2) nonscheduled intervew. Pytania te zobowiązny jest zadawać w określonym porządku i formie w zasadzie wszystkim respondentom. treść i kolejność zadawania. w przypadku wielu badanych prowadzi do kreowania badanej rzeczywistości. Zestandaryzowana lista poszukiwanych informacji powinna spełnić 3 warunki. Warunki te spełnił wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. Metodologiczna charakterystyka wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji.

danej zmiennej. Przygotowanie zestandaryzowanej listy poszukiwanych informacji wymaga dobrej orientacji w zakresie zjawisk będących przedmiotem badań. Badacz może przygotować wzory pytań do respondentów. Sposób otrzymywania informacji jest w tym typie wywiadu dowolny. w którym będą przeprowadzane badania. Listę poszukiwanych informacji należy bezwzględnie sprawdzić w terenie. Wzory pytań do wywiadu pełnią szczególnie pożyteczną rolę w początkowej fazie badań. czy otrzymał poszukiwaną informację oraz jaka jest jej wartość. przeprowadzając badania pilotażowe w zbliżonym środowisku. kiedy ankieterzy nie znają dobrze zbiorowości. Badacz może podjąć różne decyzje w sprwie zapisu informacji. powienien raczej stosować zapis kategoryzujący. gdyż jest to warunkiem swobodnego prowadzenia rozmowy z respondentem. Ważne jest przygotownie wielu wariantów pytań odnośnie do każdej z poszukiwanych informacji i sprawdzenie ich skuteczności w badaniu pilotażowym. brzmienia. On bowiem w toku wywiadu sformułować musi pytania. Powodzenie badań tego rodzaju w większym stopniu niż w badaniach z zastosowaniem wywiadu kwestionariuszowego zależy od właściwego motywowania. Trudno przypuszczać. Jest to istotne zwłaszcza wtedy. samokontroli i krytycyzmu wobec własnej pracy. co umożliwia szybkie otrzymanie wyników badań. Powodzenie badań jest o wiele wyższe. Wymaga to przygotowania tzw. Indywidualizacja sposobu otrzymywania informacji jest bowiem warunkiem podstawowym powodzenia tego typu wywiadu. które można zarejestrować na taśmie magnetofonowej. Dużą rolę spełnić mogą przeprowadzone przez badacza w obecności ankieterów wywiady pokazowe. karty zapisu wywiadu. zarówno co do formy pytań zadawanych respondentom ( otwarte-zamknięte ). Jeśli badaczowi nie zależy na zdobyciu materiałów ilustracyjnych. Karty należy wypełniać tuż po przeprowadzeniu wywiadu na podstawie dyskretnie prowadzonych przez ankietera notatek oraz jego pamięci. by ankieter zapisujący prawie każde wypowiedziane przez respondenta zdanie mógł prowadzić z nim swobodną. niemal towarzyską rozmowę. jak i ich ilości oraz kolejności. Każdy z ankieterów powinien przeprowadzić kilka wywiadów próbnych z różnymi respondentami. ponieważ ułatwiają mniej doświadczonym ankieterom start w pracy terenowej. Materiały utrwalone za pomocą zapisu kategoryzującego nadają się do obliczeń. Poznanie tej zbiorowośco stanowi w tym wypadku ważny element samego szkolenia. tak aby prowadzić wywiad bez posługiwania sie pisemnym formularzem. Od ankietera wymaga się intelektualnej aktywności. na którą przenosi się w postaci symboli literowych i liczbowych zestandaryzowaną listę poszukiwanych informacji. 3) Każda altrnatywa danego zbioru musi być sformułowana w sposób jednoznaczny i konkretny. Można zostosować magnetofon. która będą badać. 4 . zdolności i uczciwości współpracowników. Uzyskanie informacji polega zatem na zaklasyfikowaniu konkretnego przypadku do odpowiedniej kategorii. Ankieterzy muszą dobrze pamiętać listę poszukianych informacji. gdy anakieter jest zaangażowany w badania zarówno od strony intelektualnej. Samo szkolenie częściowo powinno odbywać się w terenie. Magnetofonowa rejestracja wywiadu umożliwia mu pełną koncentrację na rozmowie z respondentem. Mamy tu zawsze do czynienia z pytaniami zamkniętymi typu "czy" lub "który" o jednej alternatywie. jak i emocjonalnej. a także ocenić. Wzory należy opracować w stosunku do pojedynczych poszukiwanych informacji.

rodzaj i zakres pytań badacza w stosunku do jednostek badania ( zapotrzebowanie badacza na informacje ) . aby zapewnić taką organizację prac w terenie. tj. nie wczuwają się w sposób myślenia respondentów. Wywiad kwestionariuszowny o mniejszym stopniu( typ 4 ) standaryzacji prowadzony jest na podstawie kwestionariusza. Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji jest jednym z typów. Biooąc pod uwagę to kryterium. J.inne zachowania prowadzącego wywiad ( np. który z reguły zawiera pytania zamknięte. Wywiad ze standaryzowaną lista poszukiwanych inforamcji a typy wywiadów wg stopnia ich standaryzacji. 10 wywiadów. stymulowanie respondentów do udzielania odpowiedzi.Lutyński wyróżnia pięć typów wywiadu: 1) swobodny mało ukierunkowany 2) swobodny ukierunkowany 3) swobodny ze standaryzowana lista poszukiwanych informacji 4) kwestionariuszowy o mniejszym stopniu standaryzacji 5) standaryzowany o większym stopniu standaryzacji Stopień standaryzacji każdego z tych typów wywiadu rozpatruje się wg następujących wymiarów: . Nowak nazywa omówiony typ wywiadu wywiadem ankietowym. którym wydaje się. S.tzw. Zbieranie materiałów w terenie nie może odbywać się w pośpiechu. Wymaga od ankietera aktywności zarówno w zakresie udzielania respondentom wyjaśnień odnośnie do treści pytań.przygotowanie pytań do respondenta . iż kwestionariusz zawiera relatywnie dużo pytań otwartych.rodzaj pytań zadawanych respondentowi w wywiadzie . biorąc pod uwagę wysoki stopień samoczynności narzędzia badawczego. jaką nabyli w toku poprzednich wywiadów. wyjaśnienie treści pytań itp. nie indywidualizują sposobu prowadzenia wywiadu. działają na zasadzie rutyny. który odzwierciedla zapotrzebowanie badacza na inforamcję. które można wyróżnić wg kryterium standaryzacji. Zapotrzebowanie to w trakcie konceptualizacji badań jest w tym typie wywiadu dość często określone mniej dokładnie niż w typie 5. jeżeli czas trwania każdego z nich zbliża się do 2 godzin. Powoduje to. stopnia ujednolicenia czynności i środków badawczych stosowanych w kontaktach z różymi respondentami. Niewskazane jest prowadzenia więcej niż 3 wywiadów dziennie. Wywoływanie i stymulowanie motywacji ankieterów ułatwia w znacznym stopniu obecność i uczestnictwo badacza w pracach terenowych. Ważne jest. ) W wywiadzie kwestionariuszowym o wyższym stopniu standaryzacji ankieter posługuje się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta . mogli na pewien czas przerwać pracę.sposób zapisu odpowiedzi . że wpadają w rutynę. wstępna aranżacja wywiadu. aby badacz dawał przykład własną osobą i osobiście brał udział w prowadzeniu wywiadów. by ankieterzy. Ważne jest również. kwestionariuszem wywiadu. Zmęczeni już ankieterzy przestają panować nad własnym postępowaniem. Niebezpieczeństwo takie przejawia się po przprowadzenie ok. Zapis otrzymanych odpowiedzi na te pytania jest kategoryzujący i polega na jej zaklasyfikowaniu do przewidywanych w pytaniu wariantów.Istotne jest niebezpieczeństwo schematyzacji sposobu prowadzenia wywiadu. jak i precyzowania sensu ich odpowiedzi 4 .

Tok wywiadu ( kolejnośc zdawania pytań ) oraz treść i język poszczególnych pytań dostosować można do cech i możliwości respondenta. Zapotrzebowania badacza na informacje określone jest w sposób ogólnikowy ( dotyczy zagadnień ogólnych. nie przewidzianych kwestionariuszem wywiadu. Zapis uzyskanych informacji jest rejestrujący. mają formę pytań zamkniętych. ma formę pytań otwartych ) i nie musi być zrealizowane w całości w każdym wywiadzie. o różnym stopniu szczegółowości. ponieważ powyższa klasyfikacja obejmuje skrajne ze względu na stopień ich standaryzacji typy wywiadu.na te pytania ( dopytywania. które są wykazem jego potrzeb informacyjnych. Nie dysponując kwestionariuszem ( co najwyżj wzorami pytań związanymi z poszczególnymi poszukiwanymi informacjami ) ma dużą swobodę w zakresie formułowania pytań do respondenta. wykraczających poza odczytywanie pytań z kwestionariusza i zapis odpowiedzi na te pytania ) głównie ze względu na trudność ich antycypowania w stosunku do poszczególnych pytań kwestionariusza. Prowadzącemu wywiad swobodny umkierunkowany ( typ 2 ) badacz dostarcza tzw. dopytywania. Możliwość zastosowania w badaniach socjologicznych wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji 4 . Wywiad ma przebieg nie sformalizowany i pod wieloma względami przypomina rozmowę towarzyską. 2. Osoba prowadząca wywiad musi w związku z tym zadawać pewną ilośc pytań dodatkowych. iż nie dają one spodziewanych rezultatów. Ankieter dysponuje jedynie ogólnym "planem zagadnień". Potrzeby te określone są raczej ogólnie. W celu zdobyci potrzebnych informacji może zadawać zarówno pytanie otwarte. o których spośród interesujących badacza zagadnień respondent może mówić w sposób rzeczowy oraz wyczerpujący i podporządkowuje rozmowę tym właśnie problemom. jeśli uzna. 3 ) prowadzący wywiad pracuje bez ustalonej z góry listy pytań do respondentów. W tym typie wywiadu tylko w pewnym stopniu osiąga się standaryzację tzw. Prowadzący ustala. Prowadzący wywiad ma dużą swobodę w zakresie formulowana pytań. W wywiadzie swobodnym ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji ( typ 3 ) zapotrzebowanie badacza na informacje jest dokładnie i ostatecznie określone już na etapie konceptualizacji badań. Pytania są z reguły pytaniami otwartymi żądającymi narracji. natomiast do technik wywiadu standaryzowanego wywiady kwestionariuszowe zarówno o większym. Zazwyczaj formułuje się tylko ogólnie zasady udzielania dodatkowych wyjaśnień co do treści pytań oraz zasady tzw. Pytania badacza dotyczą zagadnień szczegółowych. ale osoba prowadząca wywiad może z nich nie korzystać. sondowania ). Zgodnie z powyższym do technik wywiadu niestadaryzowanego zaliczyć można wywiady swobodne mało ukierunkowane ( ponieważ osoby przeprowadzające te wywiady nie posługują się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta. wokół których powinna się koncentrować rozmowa z respondentem. jak i zamknięte. jak o mniejszym stopniu standaryzacji ( ze względu na posługiwanie się przy prowadzeniu tych wywiadów kwestionariuszem oraz wysoki stopień porównywalności uzyskanych materiałów ). W wywiadach swobodnych ( typ 1. dyspozycje do wywiadu. Pytania mają formę otwartą. Wywiad mało ukierunkowany. Jednoznaczne zaliczenie wywiadu ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji do technik wywiadu standaryzowanego lub niestandaryzowanego nie jest możliwe. Niekiedy przygotowuje się wzory pytań o poszczególne zagadnienia. innych zachowań ankietera ( tj. a uzyskane w efekcie tych rozmów materiały są mało porównywalne). a ich roztrzygnięcie konieczne jest w przypadku każdego badanego. różnej treści i brzmieniu.

Odnosi się to głównie do czterech sytuacji: 1) Gdy przedmiotem badania są zjawiska wielowymiarowe i złożone. m. Prezentowany tu typ wywiadu nie może być jednak masowo stosowany. To wszysto utrudnia wprowadzenie bardziej sformalizowango sposobu kontroli. motywacje. ). − krótkotrwały kontakt z ankietowanym. Wywiad kwestionariuszowy. 7. co może zaważyć na rzetelnośc uzyskanych informacji. jej uzasadnienie i ocena wniosków. wykształcenia. Najważniejsze cechy badań kwestionariuszowych (Z. Sposób prezentacji wniosków i ich rola. in.. To z kolei wymaga odpowiedniej oganizacji badań. przedmiot badań 4.Wywiad ten znajduje zastosowanie w badaniach. Żąda się od nich wysokiej sprawności w prowadzeniu wywiadu swobodnego. aspiracje. problematyka badań. 3) Gdy bada się zbiorowości wewnętrznie zóżnicowane ( pod względem poziomu inteligencji. celu i ogniw badań łącznie z ustaleniami odnośnie wykorzystania wyników. 1. co uniemożliwia sformułowanie identycznych pytań. czyli jaka będzie podstawa źródłowa wniosków odnoszących sie bezpośrednio do przedmiotu badań? 5. 4 . 2) Gdy problematyka badań jest drażliwa. których celem jest statystyczna weryfikacja hipotez i w których posługiwanie się wywiadem kwestionariuszowym ( typ 1 i 2 ) jest znacznie utrudnione lub wręcz nimożliwe. 1. ponieważ stawia ankieterom zbyt wysokie wymagania. PYTANIE 7 I K.Lutyńska: rodz. Inne techniki badań. Przygotowanie i sprawdzanie narzędzia badawczego. samokontroli i krytycymu w stosunku do własnej pracy. możliwych do zastosowania w przypadku badań masowych z użyciem wywiadu kwestionariuszowego. 3. a jej złagodzenie lub ominięcie możliwe jest tylko przy założeniu dużej elastyczności w prowadzeniu wywiadu. Pełna koncepcja badawcza rozwiniętych badań włąściwych obejmuje ustalenie następujących spraw: 1. 6. osobistego uczestnictwa badacza w zbieraniu maeriałów. możliwości percepcyjno-werbalizacyjnych). których teoretyczny obraz badacz potrafi skonstruować ( np. a próby dotarcia do tych zjawisk poprzez pytania kwestionariusza prowadzą do kreownia rzeczywistości. Metoda badań. postawy itp. aparat pojęciowy. KONCEPCJA BADAŃ (wg Lutyńskiego – nie Lutyńskiej!) to ogół ustaleń dot. które skutczne będą w przypadku wszystkich respondentów 4) Gdy bada się populację błędnie identyfikującą cele wywiadów prowadzonych na podstawie drukowanych formularzy. Koncepcja badań oraz koncepcja pytania kwestionaruszowego a narzędzie badawcze. 2. zaangażowania emocjonalno-poznawczego. Gostkowski): − nawiązanie kontaktu badawczego badacz-respondent => ankieter jako osoba obca badanemu. podstawa źródłowa i technika otrzymywania materiałów.

info nie powiązane logicznie. bo łatwe przejście od uzyskanej informacji do uzyskania zjawiska interesującego danego socjologa (3)koncepcja wskaźnikowa: .− − − zachowanie werbalne (odpowiedź) staje się wskaźnikiem faktów.? -EW. wysoki stopień standaryzacji pytań => możliwość porównań.najbardziej liberalna . chodzą co niedziela na mszę św. np. 3) jednostkowe pytanie badacza – dot. Czy sądzi Pan/i.często wykorzystywana. opracowania ilościowego. gdy jednemu pytaniu kwestionariuszowemu odpowiadają conajmniej 2 pytania badacza: 1. są religijni? PYTANIE PROBLEMOWE SZCZEGÓŁOWE – Czy ludzie w pl. Niniejszy tekst opiera się na informacyjnej koncepcji pytania. np. − pochodzi z psychologii (psychometria). postaw i opinii. kto klasyfikuje odpowiedzi respondentół.dopiero po uzyskaniu odpowiedzi respondentół badacz ustala. Gdzie Pan/i spędził urlop w 1979 roku? -> Czy respondent miał w tym roku urlop? -> Czy respondent wyjeżdżał na urlop? -> Czy spędził go w kraju czy za granicą? Każde pytanie w kwestionariuszu wywiadu to układ 3 elementów: 1) pytanie kwestionatiuszowe. czym jest dane zjawisko. szkolnictwa? -> Jaką X ma opinię? 2. że szkolnictwo w pl. konkretnych poszukiwanych informacji.pytanie jest wskaźnikiem danego pojęcia . o dane osobowe. KONSULTACJE METODOLOGICZNE- 4 . o proste fakty) .każde pytanie stanowi samodzielną jednostkę (pyt. który określi jego miejsce w skali => znaczenie ma tylko ostateczny wynik (2) koncepcja informacyjno-tradycyjna: . można więc pokazać drogę: PYTANIE PROBLEMOWE OGÓLNE – Czy ludzie w pl. zachowań niewerbalnych. Metodologiczne koncepcje pytań kwestionariuszowych: (1) koncepcja testowa – jedno pytanie traktuje się jako jedną z wielu pozycji w teście – nie może występiować samodzielnie. − celem testu jest przypisanie respondentowi określonego wyniku liczbowego. badani respondenci nie są połączeni ze sobą stosunkami społecznymi. 2) pytanie kodera – zadaje je sobie ten. informacje powiązane logicznie. Można wyróżnić takie sytuacje. jest na wysokim czy niskim poziomie? -> Czy respondent X ma opinię nt.

Lutyńskiego. które przynoszą odp. 2. aby respondent i ankieter odciążeni byli od wszelkich wysiłków natury intelektualnej.).Czynniki ogólnospołeczne i sytuacyjne.Badacz i narzędzie badawcze. których oddziaływanie na respondenta może wywołać niepożądane dla badacza skutki: 2.. trafne/nietrafne/budzące zastrzeżeń co do trafności Odp.1. Noelle: Narzędzie badawcze należy opracować w taki sposób.. Interakcje te przebiegają w konkretnych warunkach i w konkretnej sytuacji społeczno-kulturowo-historycznej. Ostatecznym rezultatem interakcji jest uzyskanie poszukiwanej informacji (o niewiadomej wartości).3. respondent – jego cechy osobiste. − − − ankieter. aby pytanie stanowiło narzędzie. tj. która przynosi poszukiwane przez badacza jednostkowe informacje. istotne i prawdziwe.Ankieterzy. stereotypy. wiadomo: głośno.. istotna to taka. kulturowe. Wpływ ankieterski może być pozytywny (zmniejsza liczbę odp. Odpowiedzi mogą być : istotnie/nieistotne. Osoby te wzajemnie na siebie wpływają.. − uzasadnić prwomocnosć takiego postępowania. nieistotnych i nietrafnych) i negatywny (zwiększa. środowiskowe.2.. E. Głównymi ogniwami są L badacz. psychologicznej i językowej. • inne 2. − przewidzieć klasyfikację odpowiedzi. przewidzieć poszukiwane odpowiedz. udzielania tendencyjnych odpowiedzi.JEDNOSTKOWE PYTANIE BADACZA – Czy respondent X chodzi co niedziela na msze? PYTANIE KODERA – Do jakiej klasy należy odpowiedź respondenta X PYTANIE KWESTIONARIUSZOWE – Czy chodzi Pan/i do kościoła co niedzielę? Zdaniem J. Społeczne uwarunkowania wywiadu kwestionariuszowego: Wywiad to łąńcuch komunikacyjny czyli interakcja osób biorących udział w badaniu. 4 . ankieter i koder (+czytelnik). niewygodnie. Przyczyny odpowiedzi nietrafnych: • interwencja osób trzecich. Trafne to takie. społeczno-historyczne. • niezrozumienie przez respondenta terminu użytego w kwestionariuszu • zmęczenie badanego • drażliwość tematu • chęć popisania się • skłonność do przytakiwania. 2. czynniki sytuacyjne. badacz musi − skonkretyzować poszukiwaną informację. Czynniki.

zredagowaniu pytania w postaci oznajmującej. (b) nie wiadomo jak sklasyfikować odpowiedź. − Nieporządne sformułowanie pytania kw. Jakie cechy cenisz u pracownika ? (a) solidność i pracowitość (b) uczciwość i pracowitość (c) rozsądek i solidność − Błędy MULTIPLIKACJI => występują w pyt. − Równoległe używanie w jednej odpowiedzi (alternatyiwe) dwóch różnych określeń. wyłącznie pytań zamkniętych (w otwartych klasyfikacja powstaje po zebraniu materiału). 4 . trwałe i przemyślane opinie na wszystkie tematy. np. − − Pytania niedostosowane w pewnych przypadkach przeradzają się w pytania drażliwe.WADY PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH Wśród kategorii źle zadanych pytań możemy wyróżnić: 1. zjawiska podawane są w liczbie mnogiej. 3. poszukiwana informacja jest niejasna.WADY ZWIĄZANE Z NIEDOSTOSOWANIEM PYTANIA DO INFORMACYJNEGO ZAPOTRZEBOWANIA BADACZA (mówiąc krótko – pytania nieistotne. np. Dot. czy pytanie respondenta dotyczy. rzeczy. Rodzaje uchybień strukturalnych: − Ogólna niejasność pytania kwestionariuszowego (związana z nieokreślonością lub brakiem poszukiwanej informacji). niewyczerpalność lub nierozłączność kafeterii) − Zdobywanie kilku informacji poprzez jedno pytanie kwestionariuszowe. czego badacz chce się dowiedzieć.) W pytaniach tych nie ma odpowiedniości m-dzy tekstem pytania kwestionariuszowego a odpowiedzią na nie. bo nie uwzględniono. zamkniętych. Częste jest błędne założenie. − Wszelkiego rodzaju błędy logiczne (szcz. Czy rodzice pracowali. W którym roku urodziła się Pana żona? Jestem kawalerem. niedokładnie sformułowana. WADY STRUKTURALNE – (a) poszukiwana informacja lub wskazanie wartości zmiennej są nieokreślone. Nie wiadomo. niejednorodności formy gramatycznej kafeterii itp. WADY ZWIĄZANE ZE ZBYTNIĄ TRUDNOŚIĄ PYTANIA. np. a odpowiedź przygotowana w formie alternatywnej w kafeterii dysjunktywnej lub na skali. że ludzie mają ustabilizowane. gdy był/a Pan/i dzieckiem? TAK/NIE 2. wyrażające się w np.rozdz II . gdzie osoby.

Stąd ważna jest sytuacja badania oraz włąściwe rozumienie pytania. karty respondenta. . liczba pytań itd. co skłania go do braku odpowiedzi lub kłamstwa. obawę. III – PRZYGOTOWANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO DO WYWIADÓW KWESTIONARIUSZOWYCH Narzędzie badawcze to zespół materiałów. służące do zbierania dodatkowych informacji (np. ale również jego szata graficzna. 4. zagraża jego poczuciu własnej wartości lub zagraża jogo społecznej egzystencji. ankiety do ankietera. Drażliwość jest zawsze relatywna i zależy od wielu czynników (Rostocki). rysunki) 3. który pomocny będzie w zbieraniu materiału badawczego. która chce się dostosować do oczekiwanej odpowiedzi. Badania kwestionariuszowe to nie tylko poszczególne pytania zadawane respondentom. Ważne miejsce zajmują w nim części ewidencyjno – porządkowe. stanowiące pomoc dla respondenta w czasie wywiadu (np. wzruszenie. które wywołuje u respondenta niepożądane procesy psychiczne takie jak lęk. w którego kafeterii jest więcej alternatyw “za” niż 'przeciw' brak w pytaniu członu określającego przeciwna sytuację – czyli ma być: “Czy fakt X ocenia Pan/i pozytywnie czy negatywnie?” umieszczenie w pytaniu sądów czy określeń oceniających − − − rozdz. 4 . złość. ale nad ich kontekstem. służące do aranżacji wywiadu (np. która odbywa się za pośrednictwem ankietera i zachodzi zawsze w określonych warunkach społecznych. Noelle: “spirala ciszy” to czas namysłu osoby. wstyd itp. czyli kwestionariusz wywiadu. E. kontrolujące pracę ankieterów. wprowadzenie do wywiadu i część ewidencyjno-porządkowa. protokoły odmów. które oddziałują na respondenta. Materiały pomocnicze można podzielić na: 1. sposobem zadania i zapisu odpowiedzi. pytanie zamknięte. Z tych samych powodów pytania mogą być kłopotliwe dla ankietera. Może wynikać z 3 przyczyn : pytanie może naruszyć sferę prywatności i intymności respondenta.takie. instrukcja dla ankieterów. PYTANIA SUGRUJĄCE to takie. 4. np. zaniepokojenie. podsunął czy zasugerował respondentowi jeną odpowiedź. ewidencyjno-porządkowe części kwestionariusza). Zawsze jednak konieczne są kwestionariusz. Zależy to od zapotrzebowania autora. instrukcja dla ankieterów oraz materiały pomocnicze. czyli skierowane wyłącznie do ankietera. gniew.PYTANIE DRAŻLIWE. układ. − − − Badacz nie jest w stanie przewidzieć wszystkich możliwych indywidualnych przypadków i sytuacji. Kwestionariusz wywiadu to pytania kwestionatiuszowe ułożone w określonej kolejności. zażenowanie. które zadaje się badanemu. w którym autor podpowiedział. ale całokształt interakcji badacza z badanym. wprowadzenia) 2. Nie w każdym badaniu poszczególne składniki narzędzia muszą być uwzględnione w jednakowy sposób i w tym samym zakresie. listy zapowiednie. Z tego powodu warto skupić się nie tylko na pytaniach.

”. żadnych błędów literowych .nie mogą być one jednak za długie. 3. Nie można umieszczać jedno za drugim pytań bardzo trudnych. najpierw pytania o opinie. nie powinno być całych stron zajętych pytaniami ze skalami.. bezpośrednio tematyki danych badań. by respondenci nie mogli się domyślić. gęsto kratkowanych tabelami 6. przeznaczoną do wypełnienia przez organizatorów badań i ankietera. jak je ułożył badacz. KOLEJNOŚĆ PYTAŃ – powinna być taka. Można za to między jedną a drugą grupą tematyczną umieścić zwroty wiążące je ze sobą. zbyt skomplikowane ani niejasne.” . Jeśli jednemu pytaniu-tabeli odpowiada bardzo duża liczba poszukiwanych informacji. wystarczająco dużo miejsca na odpowiedzi na pytania otwarte. metryczka METRYCZKA – nie zawsze znajduje się na końcu kwestionariusza. Nie należy zaczynać wywiadu od pytań drażliwych. ortograficznych i innych. “A teraz chce zadać panu pytania na temat. część ewidencyjną kwestionariusza. bo wtedy zacznie udzielać odpowiedzi nieistotych i nietrafnych. pytania wyraźnie oddzielone od siebie. czytelny. tylko przeplata się z pytaniami dot. pytaniami – tabelami. pytaniami z historyjkami itd. Nadawanie tytułów kwestionariuszom nie jest jednak konieczne. np. 4. 5 . Szczególną uwagę należy zwrócić na tabele. 5.. 2. “A teraz chciałem się dowiedzieć. Zadanie wszystkich na raz może spowodować u niektó¶ych respondentów znużenie. Można nadać tytuły poszczególnym częściom. komórki są malutkie a ankieter ma mało miejsca na odpowiedzi. niewskazane jest. Warto słowo “kwestionariusz” zastępować ankietą. druk wyraźny. byzadawać np. a potem tylko o fakty. które było już stosowane kilkakrotnie. ścieśniona. wprowadzenie do wywiadu. 4. Powinien być na tyle ogólny. SZATA GRAFICZNA – należy unikać kwestionariuszy źle przygotowanych pod względem graficznym.. zasadnicza część zawierająca pytania kwestionariuszowe. ale nie jest to konieczne. nie rozdzielać pytań na 2 strony. 3.. o co będą pytani. Ankieter musi zadawać pytanie w tej samej redakcji i formie. Nie można w pytaniach z jednej grupy tematycznej używać przemiennie różnych terminów lub nagle wprowadzać zupełnie nowe wyrażenia na oznaczenie tego samego określenia. Należy przestrzegać zasad: 1. wówczas tabela z konieczności jest duża i rozbudowana. aby wywiad nie stał się dla respondenta nużący i męczący.(1) STRUKTURA KWESTIONARIUSZA WYWIADU: Kwestionariusz wywiadu można podzielić na: 1. REDAKCJA I STANDARYZACJA PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Wszystkie alternatywy w kafeterii danego pytania powinny być sformułowane w jednolitej formie gramatycznej – w tym samym czasie i osobie. TYTUŁ – powinien być starannie przemyślany i wybrany. 2. unikać licznych.

” bo za długie. Podobne reakcje towarzyszą sytuacjom. co myśłi Pan na temat. Ujawnia się wówczas tendencja to przytakiwania lub zaprzeczania. W. 5 . wtedy odpowiadają bezmyślnie na kolejne pytania. Dlatego czas trwania wywiadu nie powinien być dłuższy niż 1h. Pytania jak najbardziej powinny przypominać rozmowę – czytane więc opytania i odpowiedzi dopasowane są więc do roli ankietera. Nie należy zamieszczać zwrotów grzecznościowych “Czy może mi pan powiedzieć. jak i ankieter wykazują tendencję do tracenia uwagi i dokładności. Jeśłi nawiasu nie ma. to ankieterzy pracują lepiej i staranniej. strzałki. że. że”. oznacza to.Goode pisze nawet o 30 minutach. Wyjątek stanowią wywiady pogłębione. NUMEROWANIE PYTAŃ I REGUŁY PRZEJŚĆ: W każdym kwestionariuszu wszystkie pytania muszą być kolejno ponumerowane. osobno wydrukowanej instrukcji. Wskazówki dla ankieterów umieszcza się w nawiasach bezpośrednio po pytaniu kwestionaruszowym. że należy czytać pytanie kolejne. które trwać mogą do 3h. w rezultacie otrzymujemy odpowiedzi nieistotne i nietrafne. Każde pytanie w tabeli powinno posiadać kolejny numer. jak też w odrębnej. PSYCHIKA BADANEGO.. W każdej instrukcji zawsze jest instrukcja ogólna i szczegółowa. Pominięcie w niektórych miejscach lub w ogóle brak reguł przejść jest przyczyną wielu pomyłek ankieterów.. REGUŁY PRZEJŚĆ stosujemy w przypadku pytań filtrujących. IFiS PAN stosuje taki system. Powinny być one krótkie i jasne. PROBLEM DŁUGOŚCI WYWIADU KWESTIONARIUSZOWEGO . Mówi więc on “Uważa Pani. “trudno powiedzieć”. Instrukcja pisemna jest podstawą właściwego.. że przy każdej alternatywie w nawiasie znajduje sie pytanie kolejne.” a nie “Uważam. (2) INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW (RODZAJE I WZORY) Z badań wynika. Można ją przekazać ankieterom zarówno w samym kwestionariuszu wywiadu. Część szczegółowa zawiera dyrektywy dotyczące sposobów zadawania poszczególnych pytań kwestionariuszowych. a u respondentów wywołuje niepożądane procesy psychiczne.w miarę upływu czasu zarówno respondent. l. dobrego przygotowania ankieterów do pracy w terenie. gwarantuje ona jednolitośc wypełniania. gdy respondent nie usłyszał lub nie zrozumiał pytania. Druga forma (1 os. W ogólnej powinny być omówione wszystkie sprawy dot. że jeśli instrukcja jest przemyślana i dokładna.Pytanie powinno być redagowane w formie pytania i zawsze zakończone znakiem zapytania. Ankieter nie odczytuje respondentom odpowiedzi typu “nie wiem”.. Muszą być one jednolicie oznaczone – krateczki.wielu respondentów czuje się zobowiązanych do udzielenia jakichkolwiek odpowiedzi. całości danego badania i jego problematyki.poj) powinna być stosowana w pokazywanej karcie respondenta.

ale alternatyw nie należy numerować. wyobrażenia sobie czegoś itp. − poinformować. Jedna karta może służyć do wielu pytań (c) kontrolujące pracę ankietera. Na karcie pisze się wszystkie słowa jednakowymi dużymi literami. oraz takie . Jej celem jest kontrola przebiegu procesu badawczego ze szczeg. które wymagają od respondenta aformułowania opinii. Nie wypisuje się alternatyw typu “nie wiem” czy “trudno powiedzieć”. WPROWADZENIE – często drukowane na początku wywiadu. ANKIETA DO ANKIETERA – układa się ją jak każdą inną ankietę. Karty respondenta muszą być starannie i estetycznie przygotowane. We wprowadzeniu badacz powinien: − napisać. Przejmują rolę wprowadzenia i zawierają dokładnie te same informacje. w której odbywał się wywiad. Na karcie nie drukuje się pytania. Formułuje się je bezosobowo lub w 1 osobie. (b) stanowiące pomoc dla respondenta. Każda z nich przygotowana osobno. zwłaszcza w jednej miejscowości. − określić ogólnie tematykę badań. (3)MATERIAŁY POMOCNICZE Rodzaj materiałów pomocniczych zależy od sformułowanych przez badacza poszukiwanych informacji i celów przyszłych analiz. że odpowiedzi nie będą nikomu ujawnione i służyć będą do uogólnień statystycznych. Należą do nich miejsca w wywiadzie na podpis.Dokładnej instrukcji wymagają pytania trudne – takie. Przeprowadzenie badań. abstrakcyjnego myślenia. Mogą być one : (a) służące aranżacji wywiadu. Na początku każdego kwestionariusza musi się znaleźć: − numer kwestionariusza − nazwisko ankietera − godzina rozpoczęcia i zakończenia wywiadu − data i miejscowość. − podać dokładną nazwę instytucji badawczej − ogólnie poinformować o celu badań. Pozytywną rolę może odegrać osoba. Zasadniczo powinno znajdować się na osobnej karcie a nawet w instrukcji dla ankieterów. 5 . − poprosić o zgodę i szczerość w badaniu LISTY ZAPOWIEDNIE – wysyłane 2-3 tygodnie przed rozpoczęciem badań. może ułatwić ogłoszenie w prasie. uzyskanie informacji nt. która podpisuje taki list. jak ankieter ma się przedstawiać respondentom. Ankieterzy muszą nauczyć się wprowadzenia na pamięć i wygłaszać je na wstępie rozmowyz każdym respondentem. uwzględnieniem pracy ankieterów. warunków i sytuacji społecznej wywiadu. w których użyto słów pochodzenia obcego. oświadczenia ankieterów i karta informacyjna.

ale również instrukcję i wszelkiego rodzaju materiały pomocnicze – czyli całe narzędzie badawcze oraz ewentualny wpływ warunków rozmowy i ogólnej sytuacji społecznej. wszelkie spontaniczne uwagi i opinie respondentów nt. alternatyw. Po drugie. Po pierwsze. Kwestionariusz. z których ma wybierać). nie mogę lub nie potrafią wykonać postawionego przed nimi zadania.Ankieterów pilotażowych obowiązuje zasada zadawania respondentom pytań kwestionariuszowych dokładnie tak. dwa rodzaje instrukcji i zadawanie pytań kwestionariuszowych w pilotażu: . Podczas wywiadu pilotażowego sprawdza sie nie tylko kwestionatiusz i poszczególne pytania. lub innych emocji. .. jak zostały one sformułowane przez badacza i nie wolno ich zmieniać 2.mamy dwa rodzaje instrukcji: merytoryczną (ułożoną przez autora kwestionariusza) i polotażową metodologiczna (napisaną przez badacza lub konsultanta. którzy nie chcą. Polega na obserwowaniu mechanizmów społeczno-psychicznych występujących u respondentów przy udzielaniu odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe.SPRAWDZANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO W PILOTAŻU POGŁĘBIONYM Wywiad pilotażowy jest połączeniem zwykłego wywiadu kwestionariuszowego z obserwacją uczestniczącą oraz z wywiadem o wywiadzie. − osobą ankietera − sytuacją wywiadu: miejscem. jeśli niewłaściwie lub źle wykonał on zadanie postawione przez badacza. Każda z nich posiada dyrektywy ogólne (dot. (d) służące do zbierania dodatkowych informacji. Konieczne jest notowanie wszystkich wypowiedzi tych respondentów. . Poza zadawaniem pytań z kwestionariusza. zadania jakie przed nim stoi. dla celów pilotażu pogłębionego). Istotne są również notatki ze wszelkich zachowań i reakcji werbalnych i niewerbalnych badanych: zwracanie sie do ankietera lub osób trzecich z prośbą o wyjaśnienie terminów lub pomoc w odpowiedzi. ruga to miejsce na notatki ankietera. nawet składni i języka. prowokując respondenta do wypowiedzi na jakiś temat lub dokonując takiej lub innej obserwacji pewnych faktów. zachowań lub przeżyć – powinien mieć na uwadze dwie sprawy. ankieter jest także zobowiązany dokonać obserwacji respondenta i sytuacji społecznej wywiady oraz wypełniać dokładnie polecenia zawarte w instrukcji metodologicznej. sprawę procesów psychicznych w respondencie po usłyszeniu pytania kw. ZASADY PROWADZENIA WYWIADÓW PILOTAZOWYCH: 1. pytań. Mogą one występować na tle strachu. Ankieter formułując określone pytanie pilotażowe. Pytania i uwagi pilotażowe: 5 . rozszerzających i pogłębiających poszczególne odpowiedzi i całe zagadnienia. warunkami. ich tematyki. wszystkich pytań) oraz szczegółowe (dot. Mogą być one związane z − cechami osobowości respondenta.uzyskanie dodatkowych informacji typu jakościowego. wstydu. jego stanem fizycznym czy poziomem umysłowym. sprawę rozumienia przez respondenta danego pytania kwestionariuszowego (terminów w nim zawartych.kwestionariusz w pilotażu drukowany jest tylko po lewej stronie arkusza. wybranych). rozdz IV . W respondencie zaszły procesy niepożądane.

2 Tł.: R – respondent. dokonywane w trakcie lub zaraz po zakończeniu wywiadu. Ankieta do ankietera na narzędzie. − ewentualne propozycje ankietera dotyczące zmiany danego pytania kwestionariuszowego.bez uwag 1 X.U. tłumaczenia. . A – ankieter. by były łatwe w odtworzeniu. 4.prawa strona jest czysta. . 2 X. np. Uwagi pilotażowe to wszystkiego rodzaju notatki i zapisy ankieterów. − Standaryzacja symboli.treść własnych pytań pilotażowych . . . w czasie trwania lub po przeprowadzeniu wywiadu. cytaty zapisywane dosłownie. .wszelkie spontaniczne wypowiedzi respondentów.odpowiedzi respondentów na wszystkie pytania pilotażowe.obecność. Sprawdzanie instrukcji. − spostrzeżenia ankietera odnoszące sie do samego siebie – do własnych fizycznych i psychicznych doznań przeżywanych czasie wywiadu.. Sposoby zapisywania uwag pilotażowych: Przedstawione poniżej zasady zapisywania uwag obowiązują wszystkich ankieterów pilotażowych w badaniach prowadzonych przez IFiS PAN. Można podzielić ją liniami na wysokości pytań lub umieścić numery by ułatwić ankieterom zapis notatek. 3 X . które mogły mieć wpływ na udzielanie odpowiedzi. Ankieter powinien notować: . które ma wychwycić wszystkie uwagi. − − uwagi powinny być robione na bieżąco nie nie skrótami. Sprawy ogólne i porządkowe: 5 . . 5.fakty i wydarzenia podczas wywiadu. .Pytania pilotażowe to te wszystkie pytania zmierzające do sprawdzenia wartości całego narzędzia badawczego. które ankieter zadaje respondentowi przed.wszelkie uwagi osobiste płynące ze swobodnych rozmów z badanym. . 3 Tł – ilość tłumaczeń respondentowi pytania kwestionariuszowego.. udział osób trzecich. wyjaśnienia ankietera udzielane respondentowi. P – propozycje ankietera na przeredagowanie pytania. które ankieter mógł pominąć lub zapomnieć przy wypełnianiu kwestionariusza.wszelkie powtórzenia.symbol powtarzania pytania 1 Tł. 3. B. Mogą być one sformułowane przez konsultanta lub badacza (znajdują się w instrukcji metodologicznej ) lub pytania własne ankietera. które wykraczają poza zakres kafeterii pytań zamkniętych. Przedstawione niżej symbole to jedna z licznych możliwości zapisywania notatek: . samoobserwacja ankieterów i ankieta do ankietera w wywiadzie pilotażowym: Ankieterzy pilotażowi muszą reprezentować znacznie wyższy poziom w zakresie wyszkolenia metodologicznego i posiadać większe doświadczenie terenowe niż zwykli. Mają oni za zadanie sprawdzić narzędzie badawcze i wychwycić ewentualne przyczyny wpływu ankieterskiego.wszystkie odpowiedzi.

bo rozprasza uwagę (mówić należy. ZASADY ZACHOWANIA ANKIETERA PODCZAS WYWIADU – UKŁAD RÓL 5 . że rozprasza to naszą uwagę. Wyjątkowo ważne jest pierwsze wrażenie. − wyłączyć radio i TV. którego wadą jest możliwość przerwania (telefony. ułatwia swobodne notowanie i korzystanie z materiałów pomocniczych. PRÓBY PRZERWANIA LUB PRZEŁOŻENIA WYWIADU Standardowy wywiad powinien zostać przeprowadzony w całości podczas jednorazowego kontaktu z respondentem. bo sprzyja to skupieniu. Może być to również miejsce pracy. WARUNKI PRZEPROWADZENIA WYWIADU − najlepiej przy stole. które prowadzą do tendencyjnych odpowiedzi.mówimy. Jeśli Respondent będzie chciał przerwać . a nie w fotelu. a nie respondenta. Ponadto jednak ankieter powinien lubić swoją pracę i być zainteresowany respondentem jako człowiekiem. zwłaszcza w badaniach wymagających ponownego kontaktu. który udziela odpowiedzi w określonych warunkach wywiadu socjologicznego.Do przeprowadzenia wywiadów pilotażowych powinno się dobierać ankieterów najlepszych i najinteligentniejszych. PYTANIE 7 II Sztabiński: PROWADZENIE WYWIADU: MIEJCE WYWIADU W większości badań najbardziej odpowiednim miejscem jest mieszkanie respondenta. że to już tylko chwilka i na pewno nie przerywamy! W sytuacji extremalnej robimy kilka minut przerwy. sami chcieć się wypowiadać. Podobnie rozproszenie uwagi grozi w parku. bo ten zaprzeczy i zostawi włączony) − dążenie do pozbycia się osób trzecich – mogą się wtroącać. wpływać na odpowiedź. wizyty współpracowników) oraz dominujące układy ról.

KWESTIONARIUSZ to pisemne narzędzie badawcze. To on musi nauczyś respondenta. Pytanie 2: III L. że ma być skupiony i słuchać uważnie całych pytań. . REAKCJE NA ODPOWIEDZI RESPONDENTÓW .okazywany stosunek powinien dotyczyć zachowań respondenta. VI. Próbę klasyfikacji technik badawczych podjął m. a nie treści jego odpowiedzi. Techniki obserwacji  standaryzo kontrolowanej. że ma sprzyjać celowi badań.zachęta do refleksji. Techniki otrzymywania  wypowiedzi pisemnych  niestandaryzowanych. Techniki obserwacji  niestandary niekontrolowanej zowane techniki  IV. .Ankieter koniecznie musi być osobą profesjonalnie przygotowaną do swej roli. które zachowania respondenta są pożądane. jakie są pożądane zachowania. pośrednim III. a które nie. wane Techniki oparte na wzajemnym komunikowaniu się bezpośrednim II. Techniki wywiadu  kwestionariuszowego. . Gruszczyński “Kwestionariusze w socjologii” 3. .wyraźne okazywanie. MIEJSCE I ROLA KWESTIONARUSZY W SOCJOLOGII: Współczesna socjologia dysponuje wieloma technikami zdobywania materiałów empirycznych. in. Techniki ankiety. − SPOSÓB ZADAWANIA PYTAŃ . które służy przekazaniu odpowiedzi na postawione pytania od badanego do badacza. ani zbyt luźna – należy pamiętać. mieszkaniec wsi-mieszkaniec miasta itp.naprowadzanie na konkrety w pytaniach otwartych. . − ATMOSFERA WYWIADU Nie może być ani zbyt sztywna. czyli uzyskaniu informacji.czytanie wszystkich odpowiedzi z kafeterii.uświadomienie respondentowi. służących realizacji nałożonych na tę dyscyplinę zadań. Lutyński : Techniki obserwacyjne (obserwacja właściwa) techniki  I. jak jest rola respondenta – musi pokazać. Nie można dopuścić do powstania niepożądanych układów ról: mężczyzna – kobieta. Jest on stosowany w dwu 5 . Techniki wywiadu  swobodnego (wolnego) V.czytanie pytania wolno. J. wyraźnie i w całości.

(B) pytania do respondenta. . Każdy z nich spełnia przynajmniej trzy funkcje: − przełożenie teoretycznej problematyki badawczej na pytania kwestionariuszowe. aby nadawał się on do ilościowej lub jakościowej analizy.uzasadnienie wyboru respondenta do badań . które charakteryzują się cechami: − między dwiema stronami procesu badawczego zostaje nawiązany kontakt o stosunkowo krótkim czasie trwania. końcowa (A) CZĘŚĆ FORMALNO-EWIDENCYJNA: Ta część ma dostarczyć respondentowi informacji o badaniach. Musi ona zawierać: 3.apel o powagę i szczerość. zapewniający standaryzację zebranych informacji. Kwestionariusz składa się z części: (A) część wstępna – formalno-ewidencyjna. 5 . 3. − przygotowanie materiału tam. w których bierze udział.podziękowanie za wypełnienie 4.technikach socjologicznych: w wywiadzie i w ankiecie. dla których zostały stworzone. • możliwości oddziaływania na respondenta (sposób zadania pytań. − osoby traktuje się statystycznie.cel badań. Możemy mówić o różnicach pod poniższymi względami: • sposób komunikowania się z respondentem. KWESTIONARIUSZ JAKO NARZĘDZIE BADAWCZE: Kwestionariusze socjologiczne mogą być stosowane wyłącznie do realizacji tych celów. − nakłonienie respondenta do udzielenia odpowiedzi. − zachowania werbalne uważane są za wskaźnik zachowań niewerbalnych. skierowana do respondenta i żądająca od niego wypowiedzi określonej treściowo bardziej lub mniej dokładnie.zapewnienie o poufności/anonimowego charakteru zebranego materiału . numer. Obie służą do realizowania tzw. wpływ ankieterski. sposobu wypełniania kwestionariusza .ewentualny sposób zwrotu kwestionariusza .ewentualna instrukcja dot. zakodowanie miejsca. 4. (B) PYTANIA KWESTIONARIUSZOWE: Pytanie to zamieszczona w kwestionariuszu wywiadu lub ankiety wypowiedź badacza. godzina. nazwisko ankietera. najczęściej w formie zdania pytajnego. − w czasie jego trwania wykorzystuje się kwestionariusz. wprowadzenie: . • możliwość kontrolowania respondenta • dokonywanie zapisu 4. sytuacja wywiadu) • możliwość obserwacji respondenta. badań surveyowych. Pytaniu towarzyszy zawsze dyrektywa zapisu reakcji (odpowiedzi) respondenta. tytuł pracy 5. data. . nazwę placówki prowadzącej badania.

RODZAJE PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH: (A) ze względu na ich cel: (a) pytania wprowadzające – których celem jest przygotowanie respondenta do zagadnień poruszanych w całym kwestionariuszu lub w jego częściach. wartości zmiennej czy poszukiwane przez badacza cechy. że pytanie kw. albo są one zbyt lakoniczne. pytania o fakty (d) pytania o wiedzę (e) pytania o źródła informacji (f) pytania o motywy (g) pytania o sugestie – ich zadaniem jest nakłonić badanych do odpowiedzi istotnej. pytania “Czy chciałby Pan jeszcze coś dodać?” “Czy mógłby Pan poszerzyć swą odpowiedź?” 5 . klasyfikacji udzielonych przez niego odpowiedzi. koncepcja tradycyjna informacyjna.istotne i trafne. koncepcja informacyjna rozszerzona – opiera się na założeniu. 4. nie Otrzymujemy rodzaje odpowiedzi respondenta : a.istotne ale nietrafne d.Koncepcje pytań kwestionariuszowych => czytaj w Lutyńskiej!!! 3. gdy się od niej uchylają. koncepcja testowa. Są to np. 5.nieistotne ale trafne c. 6. b. Różnice między nimi: cechy  Koncepcje pytania Czy pytanie jest  żądaniem  informacji o  badanym  zjawisku? pytań Czy pytanie pełni  samodzielną funkcję  informacyjną? poszukiwanej Czy informacja musi  być dokładnie  określona? informacji Czy wymaga się liczbowego  określenia pewności  informacji? i jej oceny Jakie są  wymagania co  do pewności  informacji? tradycyjna testowa nie tak tak nie tak tak nie tak bardzo  wysokie ca  najmniej  wysokie niskie bardzo  wysokie wskaźnikowa nie tak tak nie tak niekoniecznie tak rozszerzona inform. koncepcja wskaźnikowa. składa się z trzech zasadniczych elementów: tekstu pytania do respondenta. (b) pytania o opinie 1.nieistotne nietrafne.

. np. podział wg charakteru mierzonej zmiennej (zmienne jednostkowe/grupowe). podział wg rodzaju mierzonej zmiennej (skale psychologiczne/niepsychologiczne) 4. gramatycznym). zasad konstrukcyjnych (konstruowane wg zasad zaproponowanych przez Likerta/Thurstone'a/ Guttomana/ mieszane/ statystyczno-matematyczne) 3.?”. Te jednak maja na celu uzyskanie dodatkowych informacji przydatnych do interpretowania poprzednio udzielonej odpowiedzi.. które związane jest z budową kwestionatiusza i przygotowaną kafeterią. stąd ważna ostatnia odpowiedz “inne” poprawność teoretyczna – odpowiedniość proponowanych odpowiedzi z podejmowanymi problemami i zaproponowanymi hipotezami.. W kontekście pytań otwartych podstawą jest rodzaj zapisu odpowiedzi przez ankietera.(h) pytania uzupełniające – podobne od pytań o sugestie.?” itp. 4. których odpowiedzi mogą być przedstawione respondentowi w formie listy jedynie możliwych stwierdzeń. Pytania zamknięte możemy podzielić z punktu widzenia ich części respondentywnej na − pytania w formie alternatywy – wybieramy z dwóch (ew.. “Jaki . − zapis rejestrujący – dokładny cytat − zapis relacjonujący – jaki był sens wypowiedzi − − − Przy konstrukcji pytań zamkniętych pamiętać należy o poprawności: poprawność logiczna – odpowiedzi mają być rozłączne.. które nie mają ani pośrednio ani bezpośrednio określonej listy istotnych na nie odpowiedzi – ich liczna jest znaczna i praktycznie nieograniczona. (b) koniunkcja – można wybrać więcej niż jedną odpowiedź (c) szeregowanie alternatyw (rangowanie) – zhierarchizowanie. “Co Pan ma na myśli?” (B) pytania otwarte i zamknięte: Ich podział podlega kryteriom logicznym. podział nawiązujący do poziomu uwzględniającego moc mierzonej zmiennej (nominalne/porządkowe/interwałowe/ilorazowe) 2. Może być: − zapis kategoryzujący – w trakcie wywiadu.? Tak/nie” i pytania dopełnienia “Który. − pytania wieloalternatywne (wiele członów) – wybieramy z listy: (a) dysjunkcja – można wybrać tylko jedną odpowiedź. Otwartymi są takie pytania. dopasowywanie odpowiedzi do kategorii. (d) skale. => patrz Babbie!!! 1. PYTANIA ZE WZGLĘDU NA ZAKRES PODEJMOWANEJ PRZEZ NIE PROBLEMATYKI Pytania globalne – domagają się krótkiej odpowiedzi na z natury złożone zagadnienie. Mamy dwa sposoby prezentacji alternatyw : pytania rozstrzygnięcia “Czy. poprawność merytoryczna – adekwatność listy do rzeczywistości. Powinno być uzupełnione o pytania szczegółowe. może być rangowanie parami. Zamkniętymi są pytania. Można mówić również o kryterium technicznym (pragmatycznym. 5 . jak wiele odpowiedzi ma wybrać respondent i czy mogą powtarzać się rangi. Badacz może ustalić. podział wg. + “Nie wiem”).

STOPIEŃ TRUDNOŚCI IKOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Formułowanie pytań w kwestionaruszu: 3. kryterium formalnego ukierunkowania – czy zwraca się wprost do świadomości respondenta (nieprojekcyjne) czy do podświadomości (projekcyjne). 5. Unikać pytań. o co jest pytany. by się upewnić. II FORMUŁOWANIE. by respondent wiedział. Powinno się odnosić do jednego zagadnienia. Trzeba uważać.) 2. przedmiotów itd. które wynikają z podjętej problematyki badawczej. wiarygodności respondenta. w jakiej formie ma być odpowiedź. − PYTANIA ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB NAWIĄZANIA DO PODEJMOWANEGO PROBLEMU BADAWCZEGO (a) pytania bezpośrednie (b) pytania pośrednie – A. kolka pytań dalej badacz pyta o to samo. 7. by nie zniechęcić respondenta i formułować je w odmienny sposób. kryterium formy pytania: werbalne (sformułowane słownie) i niewerbalne (za pomocą rysunków. Boczkowski dzieli je ze względu na kryteria: 1. jednowymiarowych. 3. Nie może być za długie. Pytanie powinno mieć formę pytania a nie hasła. Unikać pytań. 4. 12. badanej problematyki (b) pytania dot. respondenta (metryczkowe) − pytania filtrujące (d) pytania wykluczające się – związane z powyższymi. Jednolita forma gramatyczna. 6. 6 . (e) pytania sprawdzające: analizują prawdziwość uzyskanych odpowiedzi. (f) pytania podchwytliwe i puste: wykorzystuje się je do analizy sposobu udzielania odpowiedzi i wnioskowania. Daniłowicz wyróżnia rodzaje pytań pustych: o nieistniejące fakty/ o pozorne różnice/ o wszystkich fałszywych wariantach odpowiedzi. Powinno jednoznacznie wskazywać. które mogą ukazać niewiedzę respondenta – skłonność do koloryzowania. Nie formułować pytań sugerujących. (E) PYTANIA ZE WZGLĘDU NA PEŁNIONE PRZEZ NIE FUNKCJE W KWESTIONARIUSZU (a) pytania dot. 9. 11. ale nie ujmują całości problemu. kryterium zakresu problematyki: obejmują cały zakres podejmowanej problematyki lub tylko jej część. 13.Pytanie szczegółowe – dotyczy spraw konkretnych. To pytania które mają być zadawane alternatywnie: tam albo tym. Język powinien być jasny i zrozumiały: słownictwo jednolite i dostosowane do respondentów. Sformułowane w sposób jednoznaczny. P. kryterium rodzaju interpretacji odpowiedzi – interpretowana pośrednio/bezpośrednio 4. 10. 8. dlatego kwestionariusz powinien być przeplatany. Powinny znaleźć się w nim tylko te pytania. Są one łatwiejsze dla respondenta. w których spodziewamy się nieszczerych odpowiedzi.

− z cech osobowości ankietera. weryfikacja przygotowanego narzędzia badawczego. Sformułowane pytania należy poddać ocenie. 7. zwiad terenowy – precyzacja problematyki badawczej. − wielowymiarowa analiza stopnia trudności pytań. sensowną całość. Można zastosować jedną z poniższych procedur: 1) pilotaż niczym nie różni się od badać faktycznych. ale po nich ocenia się z respondentem wszystkie pytania. . sprawdzenie organizacyjnych i technicznych aspektów badań. Pilotaż powinien poprzedzić zarówno wywiady jak i badania ankietowe. 5. − badanie pilotażowe. że w ramach pilotażu badacz zrealizuje następujące działania: 6. 6 . weryfikacja narzędzia badawczego. weryfikacja samego problemu badawczego – w zakresie występowania w danym środowisku.ZROZUMIENIE ZADANIA STAWIANEGO PRZED RESPONDENTEM. Oto polecane metody: − kwestionariusz poddaje się pod osąd sędziów. wiec warto go urozmaicać. − właściwości narzędzia badawczego. 7. Można jednak rozbić je na pomniejsze: 5. − sytuacji wywiadu. ale ankieterzy wypełniają po nim ankiety do ankieterów. Zakłada się jednak. 4) pilotaż niczym się nie różni od badań faktycznych. .Czytaj o błędach pytań u Lutyńskiej !!! tu jest ich mniej i wszystkie się powtarzają. 8. Trudności pytań kwestionariuszowych wynikać mogą: − z cech osobowości respondenta. 3) pilotaż prowadzony inną techniką (gdy jest to np. Przygotowanie do opracowania zebranego materiału empirycznego. BADANIA PILOTAŻOWE: Podstawowym celem badań pilotażowych jest sprawdzenie przydatności narzędzia służącego do zdobycia poszukiwanych informacji. − Kwestionariusz powinien zakończyć się podziękowaniem. trudna dla pilotażu ankieta pocztowa i robi sie tradycyjną). − Powinien stanowić jednolitą. − “Od ogółu do szczegółu” − Pytania wstępne powinny zainteresować i otworzyć respondenta. 2) pilotaż niczym nie różni się od badań faktycznych.ROZUMIENIE ALTERNATYW. .ODBIÓR SŁUCHOWY PYTANIA. czyli analiza każdego z pytań w 4 wymiarach : .FORMUŁOWANIE ODPOWIEDZI KOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: − Nie może być on nużący. właściwej operacjonalizacji i eksplikacji. 6.

Pierwszy z nich to klasyfikacja. czyli wyszczególnienie zjawisk charakterystycznych. zaliczanie jednostek o podobnych cechach do kilku lub kilkunastu podobnych klas. 7. merytoryczna). 6 . ” a nie “Prosimy”).8. Jej celem jest uzyskanie informacji o sytuacji wywiadu – jego przebiegu. Musi ona uwzględniać kompletność danych (tzw. Zawiera jednak dużo więcej uwag szczegółowych dotyczących konkretnych pytań i ewentualnych zachowań respondentów. wypowiedzi i komentarzy. najczęściej występujących. by uwzględnić jego problematykę i stosowaną technikę. formalna) oraz ich poprawność (tzw. obliczenie parametrów opisowych raz wykrycie współzależności cech. MATERIAŁY POMOCNICZE: 1. Karta może zawierać całe pytanie lub jedynie odpowiedzi (inaczej mówi Lutyńska!!!) .Zebrany surowy materiał wymaga wnikliwej i wszechstronnej kontroli. Jedna karta może służyć do kilku pytań i nie zostawiamy jej respondentowi na pamiątkę. ANKIETA DO ANKIETERA. 1..drugiej (opis czynności organizacyjnych jakie wykonać ma ankieter w celu realizacji badań. sposobu odbioru pytań. Dzięki nim żadna z odpowiedzi nie zostanie zapomniana. Pozostawione jest w niej również miejsce na uwagi ankietera. Przygotowuje się ją zarówno do ankiet wypełnianych pod nadzorem. kontrola ilościowa. wypróbowanie narzędzia badawczego.ogólnej (omówienie celów badań. INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW Instrukcja do ankiety jest na ogół krótsza i mniej skomplikowana od instrukcji przeprowadzenia wywiadu. jak i ankiet socjometrycznych.) . Szczególną uwagę należy zwracać na występujące błędy systematyczne i przypadkowe. INSTRUKCJA KODOWA to narzędzie. 6. Grupowanie. a uniknie się zaglądanie respondenta do samego kwestionariusza. kontrola jakościowa. sposobu doboru próby i dobranej techniki) . jego zachowań.trzeciej (dotyczy samego kwestionariusza i przebiegu badań) Instrukcja do wywiadu jest zbudowana jak powyższa. INSTRUKCJA KODOWA I GRAFICZNE OPRACOWANIE KWESTIONARIUSZA: Weryfikacja . Każda z ankiet do ankietera tworzona jest do konkretnego badania. Powinna składać się z 3 części : .zebrany i zweryfikowany materiał badawczy musi być poddana zabiegowi grupowania . które standaryzuje proces kodowania – ułatwia jednoznaczną klasyfikację czy typologizację. KARTY RESPONDENTÓW Mają one na celu ułatwienie badanemu percepcję pytania i odpowiedzi. Grupowanie może przebiegać na dwa sposoby. 1. Drugi to typologizacja.pamiętać jednak trzeba o gramatycznym dostosowaniu osoby w pytaniu (”Proszę . aby umożliwić analizę struktury populacji.

p. Budowa instrukcji kodowej wymaga innego potraktowania pytań zamkniętych i otwartych: ZAMKNIĘTE− łatwe. najlepiej przez wykonanie indeksowania (wypisanie wszystkich odpowiedzi na osobnej kartce). przeważnie sposób kodowania przygotowany równolegle z budową pytania. z kilku możliwych.zastosowanie: .1.duże rozproszenie informacji nie pozwala na wychwycenie kombinacji różnych odpowiedzi i ich syntezę.5. 3. (5)zdecydować się na odpowiedni typ procedury: od klas ogólnych do szczegółowych lub odwrotnie. poprawność pod względem logicznym – spełnione warunki rozłączności. typologizacja i zapisywanie symboli. INSTRUKCJA KODOWA: KODOWANIE jako wynik klasyfikacji i typologizacji jest zabiegiem koniecznym . zamknięte koniunktywne – (wybór kilku z kilku. 6 . wg których będzie prowadzona klasyfikacja. Ważna jest konieczność uchwycenia wszystkich rodzajów uzyskanych w badaniu odpowiedzi oraz konieczność pewnego kompromisu m-dzy bogactwem różnorodnych szczegółów informacji a wybranymi kategoriami. poprawność pod względem teoretycznym – dostosowanie klas i typów do problematyki badawczej. wady: . KODOWANIE. sprawdzić oraz dokonać jej pilotażu. otwarte – ale takie. w których odpowiedzi koduje sie jako wątki wg zasady: wątek występuje/nie występuje 1. zamknięte dysjunktywne – (wybór jednej odp. poprawność pod względem merytorycznym – dostosowanie konstruowanych klas i typów do struktury uzyskanego i poddawanego kodowaniu materiału badawczego. instrukcję należy zweryfikować.pytania zamknięte alternatywne (albo-albo: np. Podstawowym zatem zagadnieniem kodowania jest ustalenie właściwych kryteriów. by zebrany materiał empiryczny móc policzyć i poddać analizie ilościowej i jakościowej. (3)trzeba dokładnie zapoznać się z zebranym materiałem. 4. Gdzie spędzasz czas wolny: kino/teatr/park/dom/itp) .każdą odpowiedź trzeba kodować jako odrębne pytanie o odpowiedziach tak/nie . 5. Aby instrukcja kodowa była poprawne. OTWARTE(2)trzeba zdecydować się . − kodowanie jest zwykłym powtórzeniem numeru odpowiedzi do odpowiedniej rubryki przeznaczonej na symbole kodowe. (6)przypisać klasom czy typom odpowiednie symbole kodowe (oznaczenia liczbowe). − każda zapisana pod pytaniem odpowiedź otrzymuje numer (np.p. jakich informacji poszukuje badacz. a następnie przypisaniu tym klasom i typom przyjętych symboli. Podstawowe systemy kodowania: − kodowanie systemem zero-jedynkowym (0-1) . Jaka jest Pańska płeć?) . np. poprawność pod względem technicznym – dopasowanie instrukcji do sposobu zliczania. Zanim przystąpi się do kodowania.p. Polega ono na podziale zebranych danych na klasy i typy. należy ją rozpatrywać w czterech aspektach: 2. Jak często czytasz Wyborczą? codziennie/raz w tyg.np. 1-tak/2-nie). wyczerpywalność i jednorodności. (4)trzeba przyjąć kryteria podziału na klasy lub typy i dobrać wskaźniki o tych klas./sporadycznie/nigdy) .

ale pozostaje przy wersji Gruszczyńskiego:-)) − − kodowanie systemem wielostopniowym Istotą systemu jest to. wady: .konieczność przeznaczenia wielkiej liczby kolumn kodowych na zakodowanie jednego pytania. co jest szczególnie ważne przy koniunkcjach. co przy wykorzystaniu sorterów może być uciążliwe... w szczególności pytania zamknięte dysjunktywne i koniunktywne oraz otwarte.] − Należy pamiętać. 2. System wykorzystuje zjawisko braku powtarzalności sum ciągu potęgowego liczby 2. rangowaniu i pytaniach otwartych.3. zamknięte dysjunktywne: 0-9 6 . Jego zaletą jest możliwość precyzyjnego i szczegółowego zakodowania różnych informacji..duża precyzja i szczegółowość różnego rodzaju informacji.. aby cały kwestionariusz był zakodowany za pomocą jednego tylko systemu. itd.1. kodowanie systemem zero-dziewiątkowym (0-9) Polega na przypisaniu każdej zmiennej wartości od 0-9. czyli każda odpowiedź oznaczona jest jedną z tych cyfr. że tego nie rozumie. 2. 2. gdy dane zapisywane są na kartach perforowanych oraz w warunkach stosowania maszyn pracujących z pamięcią na taśmie magnetycznej lub dyskach.małe możliwości kodowania kombinacji różnych odpowiedzi. Rady jak najlepiej kodować dane pytania: (a) otwarte: 0-9 (b) zamknięte alternatywne: 0-1.3. Konieczne jest również. System przydatny wówczas. wiec chyba i my nie musimy. zalety: . [dr Majkut przyznaje. ale oddający nieocenione usługi przy kodowaniu pytań otwartych i zamkniętych koniunktywnych. Jego wada: konieczność zajęcia na karcie perforowanej dwóch lub więcej kolumn. że każdorazowa decyzja o przyjęciu danego systemu musi być poprzedzona konsultacją z ośrodkiem obliczeniowym i ich opinią na temat możliwości technicznych.) System nadaje się przede wszystkim do kodowania pytań otwartych. 0-9 3. .1.ogranicza liczbę wariantów odpowiedzi do dziesięciu (0-9) (4)zalety: zmniejsza się liczba potrzebnych do zakodowania jednego pytania kolumn (moim zdaniem to wiersze. . 2. a każda z cyfr ma swoje znaczenie (podobnie jak przy numeracji rozdziałów w książce: 1.możliwość zakodowania niemal wszystkich typów pytań. że symbole poszczególnych wartości zmiennej są dwucyfrowe lub trzycyfrowe. Zastosowanie: wszystkie rodzaje pytań. system potęgowy: bardzo pracochłonny system kodowania.

-daje poczucie dowolności i niewymuszonego uczestnictwa. ma dużą kontrolę nad swoimi wypowiedziami-to co napisał jest tożsame z tym co zamierzał przekazać badaczom. Ankieta w dużym stopniu zakłada podmiotowe podejście do respondentów: -respondent może na nią odpowiedzieć lub nie -r.Należy pozostawić ostatnią stronę 6 . .Polega na wywołaniu u osób objętych badaniem takiego obrazu relacji badacz-respondent. Nowe spojrzenie na ankietę pocztową Malikowski. -graficzna przejrzystość -nieanonimowość badacza-złamanie reguły jednostronnej anonimowości(należy podać imię.w którym ten ostatni jest traktowany jako centralna postać. Jeśli chodzi o uchwycenie wszystkich podkreślonych przez respondentów odpowiedzi.jaką większość badaczy darzy ankietę pocztową.Badania empiryczne niezgoda socjologii. może odpowiedzieć tylko na wybrane przez siebie pytania -r. -brak możliwości realizacji założonej wielkości..Może przeciwdziałać ‘przekazywaniu’ ankiety innym osobom np.Gostkowski)-stworzenie warunków.nazwisko badacza.że dostarcza on niepowtarzalnych informacji na temat otaczającej rzeczywistości -‘dyspozycyjność’ badacza wobec badanych-chodzi o możliwość nawiązania bezpośredniego kontaktu z badaczem(trzeba podać adres. jeśli chodzi o uchwycenie kombinacji to 0-9.Niezgoda.ułatwia lekturę i zrozumienie przekazu . Upodmiotowienie kontaktu badawczego(Z. to 0-1.nie ma jednak zasad – trzeba użyć rozumku. potęgowy lub wielostopniowy.telefon.Konsekwencją tego jest zachwianie reprezentatywności opinii.będących częściami składowymi ankiety muszą się odznaczać się pewnymi cechami formalnymi i treściowymi : -wersyjność(w zależności od płci badanych)-przekaz nabiera dzięki temu naturalnego i bardziej personalnego charakteru.4) zamknięte koniunktywne: zależy od celów. -w procesie badawczym w większym stopniu respondenci mają poczucie własnej indywidualności Wszystkie z przekazów.jego funkcję w badaniu oraz załączyć prośbę o oddanie osobistej przysługi) -dowartościowanie respondenta poprzez uświadomienie mu. Jak uzyskać 70% zwrotów Źródła niechęci. mężowi zamiast żony.w których wymiana przekazów między badaczem i respondentem byłaby dialogiem dwóch równoprawnych partnerów.a bardzo często i struktury próby(odsetek zwrotów waha się w granicach 30-35%).Zerwanie z tradycyjnym przedmiotowym podejściem do badanych i traktowania ich jako anonimowych jednostek.deklarację natychmiastowej gotowości do dostarczenia kwestionariusza w razie zgubienia).

kwestionariusza na ewentualne uwagi respondentów związane z badaniem czy ogólnymi problemami jakie mogą się nasunąć. 6 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful