TEMAT1.Osobliwości badań społecznych w socjologii U podstaw wiedzy leży umowa.

Większość naszej wiedzy zależy od wiary w to, co nam powiedziano. Pewne rzeczy wiemy dzięki tradycji, inne dzięki ekspertom. Istnieją też odmienne metody poznawcze-poznawać można dzięki bezpośredniemu doświadczeniupoprzez obserwację. Gdy nasze doświadczenie przeczy temu, co wszyscy wiedzą, jest możliwe, że zrezygnujemy z własnego doświadczenia na rzecz umowy.

Działalność badawcza człowieka
Ludzie wykazują potrzebę przewidywania swojego przyszłego położenia. Ludzie wydają się predestynowani do tego, by podejmując się takiego zadania stosować rozumowanie przyczynowo-skutkowe. Powody: -uznajemy, że przyszłe wydarzenia są uwarunkowane przez obecne -ludzie uczą się, że takie przyczynowo skutkowe modele mają charakter probabilistyczny(skutki pojawiają się częściej, gdy pojawiają się przyczyny)

Źródła wiedzy z drugiej ręki:
1Tradycja-jeśli akceptujemy to, co wszyscy wiedzą, w naszym dążeniu do odkrycia prawidłowości nie musimy rozpoczynać wszystkiego od zera 2Autorytet-często akceptacja nowych dokonań zależy od statusu odkrywcy.

Błędy w badaniach:
1Błędne obserwacje-można się przed nimi ustrzec dzięki zarówno prostym jak skomplikowanym zleceniom dotyczącym pomiaru. Dzięki nim stopień precyzji jest dużo wyższy, niż pozwalają na nie wspomagane ludzkie zmysły. 2Nieuprawnione uogólnienie-założenie, że kilka podobnych zdarzeń stanowi dowód istnienia ogólnego wzorca. Zabezpieczenia: odpowiednio duża i reprezentacyjna próba; replikacja (powtarzanie badań) 3.Wybiórcza obserwacja-ignorowanie wydarzeń sytuacji nie pasujących do wzorca określonej prawidłowości i ogólnego wyjaśnienia jej przyczyn 4.Nielogiczne rozumowanie- np. wyjątek, który potwierdza regułę. Zabezpieczenia: stosowanie systemów logicznych w sposób świadomy i jednoznaczny.

3 ujęcia natury rzeczywistości:
1.Ującie premodernistyczne- założenie, że ludzie widzą rzeczy takimi jakie są one w rzeczywistości. 2.Ujęcie modernistyczne-filozoficzna wersja powiedzenia co kraj to obyczaj. Uznaje za uprawnioną różnorodność postrzegania rzeczywistości. 3.Ujęcie postmodernistyczne-rzeczywiste są tylko wyobrażenia, które uzyskujemy dzięki naszym punktom widzenia. Nic nie istnieje na zewnątrz, wszystko jest w środku. Nie ma obiektywnej rzeczywistości.

Podstawy nauk społecznych:
Rozumienie świata musi być sensowne i zgodne z obserwacją. Oba te elementy mają zasadnicze znaczenie dla nauki i odnoszą się do 3 głównych aspektów działalności nauk społecznych: teorii naukowych, gromadzenia danych i analizy danych. 1.Teorie zamiast filozofii czy wiary. Teoria społeczna zajmuje się tym co jest, a nie tym c ma być. Teoria naukowa nie może rozstrzygać sporów o wartości. 1

2Prawidłowości społeczne-do ich odkrycia zmierzają badania społeczne. W odniesieniu do prawidłowości społecznych stawiane są 3 zarzuty: -niektóre mogą wydać się trywialne -prawidłowości nie mają absolutnego charakteru-społeczne prawa to modele probablistyczne -wpływ ludzi-zaobserwowane prawidłowości mogą być zakłócone dzięki świadomej woli aktorów 3.Zbiorowości zamiast jednostek. Prawidłowości życia społecznego odzwierciedlają zbiorowe zachowanie wielu jednostek. Celem jest wyjaśnienie, dlaczego zagregowane wzorce zachowań ujawniają taką regularność nawet, gdy uczestniczące w nich osoby mogą zmieniać się w czasie. 4.Język zmiennych-w tym języku formułuje się teorie U podstaw rozmaitości orientacji badawczych leżą trzy szeroko rozumiane i wzajemnie powiązane rozróżnienia: 1.Wyjasnienia: -idiograficzne-wyłącznie do konkretnego przypadku ograniczony jest zasięg naszego wyjaśnienia. -nomotetyczny-szuka wyjaśnienia dla pewnej klasy zjawisk czy zdarzeń,w sposób ekonomiczny, używając jednego lub kilku czynników wyjaśniających. 2.Teoria: -indukcyjna-przechodzi od tego co konkretne do tego co ogólne -dedukcyjna-od tego co ogólne do tego co szczegółowe. Od wzorca, którego możemy oczekiwać z logicznego lub teoretycznego punktu widzenia do obserwacji ,która sprawdzi czy oczekiwany wzorzec rzeczywiści się pojawia. 3.Dane: -jakościowe -ilościowe . MAT2 : Pomiar wartości cech jednostek badawczych oraz metody budowania skal 1)Earl Babbie, rozdz. 5: Konceptualizacja, operacjonalizacja i pomiar. Koncepcje to obrazy mentalne, których używamy jako syntetycznych sposobów gromadzenia obserwacji i doświadczeń, które mają ze sobą coś wspólnego. Odwołując się do tych koncepcji używamy pewnych terminów lub etykiet. Pojęcia są konstruktami; odzwierciedlają one uzgodnione znaczenie przypisywane terminom. Nasze pojęcia nie istnieją w świecie rzeczywistym, tak więc nie jest możliwy ich bezpośredni pomiar. Możemy jednak mierzyć zjawiska, które one podsumowują. KONCEPTUALIZACJA: Jest to proces, w toku którego określamy, co mamy na myśli używając danego terminu w badaniach → powstaje szczególnie, uzgodnione dla celów badawczych znaczenie pojęcia. Wymiary i wskaźniki: Konceptualizacja nadaje jasne znaczenie pojęciu poprzez wyszczególnienie jednego lub większej liczby wskaźników tego, co mamy na myśli. Wskaźnik to znak obecności lub nieobecności badanego pojęcia. Każde pojęcie może mieć wiele wymiarów czyli możliwych do wyróżnienia aspektów /np. uczuciowy i behawioralny wymiar współczucia/. Pełna konceptualizacja wymaga zarówno określenia wymiarów jak i wskazania różnych

2

wskaźników dla każdego z nich. Wskaźniki są wzajemnie wymienialne. Definicje realne, nominalne i operacyjne: Def. realna stanowi wyraz reifikacji terminu, jest stwierdzeniem „zasadniczej natury” bytu; wiedzie nas zatem na manowce, gdyż uznaje konstrukt /np. współczucie/ za byt rzeczywisty. Def. nominalna zostaje przypisana do danego terminu bez roszczenia co do tego, że stanowi odbicie :realnego” buty; jest arbitralna; jest to wyraz jakiegoś konsensusu, konwencji co do użycia jakiegoś terminu. Def. operacyjna precyzuje sposób pomiaru danego pojęcia czyli operacje, jakie będziemy w tym celu wykonywać; jest raczej nominalna niż realna oraz daje maksimum jasności co do znaczenia danego terminu w konkretnych badaniach. Tworzenie ładu pojęciowego: Kolejne kroki pomiaru we w pełni strukturalizowanym badaniu socjologicznym: konceptualizacja →def. nominalna → def. operacyjna → pomiary w świecie rzeczywistym. Pozostawienie konceptualizacji i operacjonalizacji nie musi prowadzić do chaosu pojęciowego. Często w ten sposób powstaje ład-stosujemy definicje standardowe, aby być zrozumianym przez innych. Kolejnym źródłem ładu jest fakt, że badacze przejmują jakąś konc. i oper. Danego pojęcia by przekonać się o jej użyteczności, co prowadzi do standaryzacji definicji pojęć, ich wielokrotnego poprawiania i testowania. Wybory dokonywane w procesie operacjonalizacji: Konceptualizacja polega na uściśleniu i udoskonaleniu abstrakcyjnych pojęć, operacjonalizacja na stworzeniu konkretnych procedur badawczych, które pozwolą na dokonanie empirycznych obserwacji odpowiadających tym pojęciom w świecie rzeczywistym. Operacjonalizując jakieś pojęcie badacz musi zdawać sobie sprawę, jaki zakres zmienności go interesuje /np. zakres dochodu respondentów, lub od „popieram” przez „jest mi to obojętne” do „zupełnie nie popieram”/. Ważnym problemem jest także ustalenie stopnia precyzji zmienności między skrajnościami, co oczywiście wynika z celów badania. Wartość zmiennej jest cechą czegoś /np. kobieta/, zmienne zaś to logiczne zbiory wartości. Tak więc płeć to zmienna złożona z dwóch wartości : kobieta i mężczyzna. Każda zmienna musi mieć dwie istotne cechy: 1) składające się nań wartości muszą być wyczerpujące; 2) wartości muszą być wzajemnie rozłączne. Poziomy pomiaru 1) nominalny: zmienne, których wartości są jedynie wzajemnie rozłączne i wyczerpujące, to mary nominalne, np. płeć, wyznanie, sympatie partyjne; są to jedynie zbiory nazw lub cech; o tych zmiennych możemy powiedzieć jedynie tyle, że są takie same bądź różne. 2) porządkowy: zmienne o wartościach, które możemy logicznie porządkować, to miary porządkowe. Różne wartości zmiennej odpowiadają względnie niższemu lub wyższemu poziomowi zmiennej; np. klasa społeczna, konserwatyzm, alienacja. Pozwala określić nie tylko, czy zmienne są takie same czy różne, ale rozwieź, czy któraś nich jest bardziej, odległości miedzy nimi nie mają znaczenia. 3) interwałowy: odległości logiczne miedzy wartościami mogą być wyrażone w postaci standardowych interwałów o określonym znaczeniu; punkt zerowy jest ustalany umownie; porównując dwie osoby możemy powiedzieć, ze są one „różne”, że jedna jest „bardziej” oraz „o ile jest bardziej”.

3

b) metoda połówkowa: np. ale i odejmowania. np. mnożenia etc. . pytaj o rzeczy.4) ilorazowy: wartości składające się na zmienna ilorazową posiadają wszystkie ww. koderów → można zatrudnić kontrolera. wiek. w jakim miernik empiryczny adekwatnie odzwierciedla prawdziwe znaczenie danego pojęcia. jeśli odpowiedzi są różne. typologie” Indeksy i skale służą do mierzenia złożonych zmiennych. . Precyzja i poprawność: -precyzja dotyczy subtelności rozróżnień odrębnych wartości zmiennej -poprawność dotyczy prawdziwości informacji Rzetelność: .Rzetelność nie zapewnia jednak poprawności wyniku . stosowana do tego samego przedmiotu. Poszukiwany poziom pomiaru zależy od planowanych sposobów analitycznego wykorzystania danej zmiennej./predykcyjna/. Trafność: . interpretacja. który rozmawia z respondentami z wybranej podpróby i weryfikuje w ten sposób informacje. dla których nie ma jasnych pojedynczych wskaźników. czy liczba organizacji do których należymy . /np.Polega na tym. ./ 2)Earl Babbie rozdz..trafność treściowa – oznacza zakres. na które respondenci znają prawdopodobnie odpowiedzi. daje za każdym razem ten sam wynik . . Kryteria jakości pomiaru.Trafność teoretyczna – opiera się na logicznych powiązaniach między zmiennymi. można powtórzyć badania. Pomiar ten pozwala nam dodatkowo ustalić jak jest stosunek ilościowy jednej zmiennej do drugiej. . jasno precyzuj. c) rzetelność osób zatrudnionych przy realizacji badań: ankieterów. / test umiejętności matematycznych nie Mozę odnosić się tylko do dodawania. w kwestionariuszu dzielimy pytania losowa na dwie połowy i testujemy je – każdy zbiór powinien stanowić dobry miernik i prowadzić do takiej samej klasyfikacji respondentów (gdyż wskaźniki są wymienne). ze dana technika.Jak tworzyć rzetelne mierniki? Zadawaj wyłącznie pytania. skale. które ich dotyczą.Odnosi się do zakresu. w jakim miernik obejmuje skalę znaczeń zawartych w pojęciu. 4 ./ .Trafność fasadowa – konkretny miernik może się zgadzać lub nie z naszymi uzgodnieniami i indywidualnymi obrazami mentalnymi dotyczącymi danego pojęcia. Są one także wydajnymi narzędziami analizy danych. właściwości.opiera się na jakimś kryterium zew. 6 „Indeksy.Na rzetelność obserwacji wpływa nasze samopoczucie. o co pytasz.Techniki krzyżowego badania rzetelności tworzonych mierników: a) metoda testu powtórzonego: przeprowadzenie pomiaru jeszcze raz. metoda nie jest rzetelna. trafność egzaminów na studia przejawia się w możliwości przewidywania na tej podstawie przyszłych sukcesów studenta.Trafność kryterialna . Warto także pamiętać o jednokierunkowej drodze przekształcania zmiennych od zmiennych ilorazowych do nominalnych. poza tym są oparte na bezwzględnym punkcie zerowym.

zwróć uwagę na obejmowany zakres zmienności. który tworzymy w celu pomiaru jakiejś zmiennej: . że niektóre pytania świadczą o relatywnie niższym. wykrycie jednoczesnych wzajemnych oddziaływań miedzy pytaniami. a) zależności dwuzmiennowe: powinieneś zbadać wszystkie możliwe zależności dwuzmiennowe między pytaniami mającymi ewentualnie wchodzić w skład indeksu – pozwala to określić względną siłę związków między poszczególnymi parami pytań. Punktacja indeksu: Jeśli wybrałeś już pytania. skala wykorzystuje różnice intensywności wartości tej samej zmiennej. pozwala określić całkowitą moc pomiaru poszukiwanej zmiennej przez dany zbiór pytań.charakter dobranych pytań zadecyduje o tym. zdecydować.pierwszym kryterium wyboru pytań jest trafność fasadowa (lub logiczna) . że uwzględniają intensywność obrazowania danej zmiennej przez różne pytania. że odpowiedzi respondenta na jedno pytanie pozwala nam przewidzieć jego odpowiedź na inne pytania. b) zależności wielozmiennowe między pytaniami: badanie zależności wielozmiennowych pozwala na wyeliminowanie bezwartościowych danych. powinieneś teraz przypisać poszczególnym odpowiedziom wartości punktowe.złożony miernik powinien odzwierciedlać tylko jeden wymiar danego pojęcia .Błędy w wyobrażeniu na temat skal: 1) to czy kombinacja kilku pytań okaże się skalą. inne zaś o wyższym poziomie danej zmiennej.Skalę tworzymy przypisując określony wynik punktowy pewnym układom odpowiedzi przy założeniu. które z nich powinny się znaleźć w jednym indeksie. aby określić. jeśli dwa pytania są ze sobą związane. Braki danych: . Badanie zależności empirycznych między pytaniami wchodzącymi potencjalnie w jego skład: . 2) użycie konkretnych technik skalowania nie daje gwarancji stworzenia skali. niemal zawsze zależy od konkretnej próby. 5 .indeksy muszą być jednowymiarowe.Indeks tworzymy przez proste zsumowanie wyników przypisanych poszczególnym wartościom . można wyłączyć je z budowy indeksu i z analizy.Skale mają tę wyższość nad indeksami. Budowa indeksu: Dobór pytań składających się na złożony indeks.są porządkowymi miernikami zmiennych .porządkują jednostki analizy w kategoriach konkretnych zmiennych . by odnaleźć różne wzorce odpowiedzi.zależność empiryczna polega na tym. tworząc w ten sposób jeden złożony miernik z kilku pytań: musisz określić pożądany zakres punktacji indeksu. że wskazują one te samą zmienną i możemy włączyć obie do jednego indeksu. czy przyznajesz poszczególnym odpowiedziom taką samą wagę.Indeksy a skale: . musisz przypisać wartości punktowe poszczególnym odpowiedziom. . określić punkty skrajne. . możemy zakładać. jak ogólnie czy szczegółowo dana zmienna będzie mierzona .jeśli występują w niewielu przypadkach.

. . Walidacja indeksu /ocena trafności/: sposoby: a) analiza pytań: badamy.szczególna przydatność tego formatu zasadza się na jednoznacznym uporządkowaniu kategorii odpowiedzi. iż np. Czy zgodziłbyś się. nie zgadzam się”.można potraktować braki danych jako jedną z dostępnych kategorii odpowiedzi. aby Albańczyk był Twoim sąsiadem? 5.staranie opracowana w ten sposób skala odpowiada pod względem oszczędności i efektywności skali Bogardusa. .. Ukazuje oszczędność skalowania jako narzędzia redukcji danych. aby Albańczycy mieszkali w twoim kraju? 2. „zdecydowanie się zgadzam”. grupa sędziów otrzymuje np. omówimy 4 z nich: uwzględnieniu 1) Skala dystansu społecznego Bogardusa: 1. aby twoje dziecko poślubiło Albańczyka/Albankę? Skala ta służy do pomiaru skłonności ludzi do uczestniczenia w – zróżnicowanym co do stopnia bliskości – stosunkach społecznych z innymi grupami ludzi. zaakceptuje go też jako mieszkańca swojego kraju. Czy zgodziłbyś się. wiemy. Czy zgodziłbyś się. jeśli ktoś zaakceptuje Albańczyka jako sąsiada. powinny wg innych pytań zostać ocenione tak samo. jako konserwatywne. przypisując im wartość punktową. aby Albańczycy mieszkali w twojej dzielnicy? 4. b) walidacja zewnętrzna: osoby ocenione wg jednych pytań np. aby Albańczycy mieszkali w twojej miejscowości? 3. „zgadzam się”. 2) Skala Thurstone’a: . jak mocnym wskaźnikiem zmiennej jest każde pytanie.każdemu respondentowi można przypisać pojedynczy wynik ( moc najtrudniejszego stwierdzenia. które uznawane są za wskaźniki danej zmiennej. który w sposób adekwatny odzwierciedlałby odpowiedzi na kilka pytań kwestionariusza. . „kobiety są gorszymi kierowcami niż mężczyźni”. potem badacz analizuje oceny przyznane pytaniom. w jakim zakresie indeks jest powiązany z poszczególnymi pytaniami w nim zawartymi lub w jakim zakresie pozwala przewidywać odpowiedzi na nie udzielone. które powiązane są przynajmniej w strukturę empiryczną. a zarazem ustaliłaby intensywność pozostałych 18 twierdzeń → przyznanie każdemu ze wskaźników uprzedzeń względem kobiet jednego punktu dałoby nam indeks z zakresem wyników od 0 do 20.zawiera kategorie w rodzaju: „zdecydowanie się nie zgadzam”. 3) Skala Likerta: . co do których pytań byli oni najbardziej zgodni i te pytania zostają przyjęte przez badacza. czy „kobiety nie powinny mieć praw wyborczych” – technika skalowania Likerta ukazałaby różnice intensywności między tymi pytaniami. z którym zgodził się respondent).uważna analiza braków danych może pozwolić na interpretację ich znaczenia. setki pytań.metoda ta jednak pozwala na określenie względnej intensywności pytań: chcemy zmierzyć uprzedzenia wobec kobiet → tworzymy zestaw 20 stwierdzeń.stanowi próbę opracowania formatu grupowania wskaźników zmiennej. Istnieje wiele metod skalowania. Czy zgodziłbyś się. Czy zgodziłbyś się. . . każdy sędzia na następnie ocenić. np. by ustalić. Skala Likerta ponadto odlicza przeciętne wyniki uzyskane za pomocą indeksu dla osób 6 . Budowa skali: Skala zapewnia większy stopień pewności uszeregowania dzięki intensywności pytań.

1.zbiór kategorii lub typów .wypracowanie metod. Typologie: . zależy od stopnia poprawności. stosując przy tym wyrażenia określające stopień intensywności postawy między przeciwieństwami.skala ta opiera się założeniu. .mogą być skutecznie stosowane jako zmienne niezależne. wskaże też poziom niski /np.to w jakim stopniu zbiór danych empirycznych układa się w skalę Guttmana. „nie podoba mi się”/ 5) Skala Guttmana: .Należy określić tak dokładnie o ile to tylko możliwe co chce się badać 2. 4 PLAN NADAŃ W każdym schemacie badań należy stanąć przed dwoma zadaniami. popierałby także aborcję w przypadku ciąży powstałej w wyniku gwałtu lub zagrażającej życiu matki/.zaspokajanie ciekawości badacza i jego pragnienia lepszego zrozumienia przedmiotu 2. z jaką pierwotne odpowiedzi dają się odtworzyć na podstawie wyników uzyskanych w skali. natomiast format pytań jest jednym z najpowszechniej używanych w kwestionariuszach.zbadanie możliwości podjęcia szerszych badań 3. lecz wykorzystywanie ich jako zmiennych zależnych powoduje trudności interpretacyjne. „podoba mi się”. /np.budowa tej skali zaczyna się od tych samych kroków co budowa indeksu. . które zostaną użyte w dalszych badaniach 7 . Niekiedy po badaniach eksploracyjnych kontynuuje się badania metodą grup fokusowych (moderowanych dyskusji w małych grupach). kto popiera prawo niezamężnych kobiet do aborcji.obecnie skala nie jest zbyt często wykorzystywana.Określić w jaki sposób należy to zrobić TRZY CELE BADAŃ a)EKSPLORACJA b)OPIS c)WYJAŚNIANIE Ad a) Takie podejście zdarza się najczęściej.prosimy respondentów. 4) Dyferencjał semantyczny: . gdy badacz wchodzi w nową dla siebie dziedzinę zainteresowań lub gdy przedmiot badań sam w sobie jest stosunkowo nowy. . że kto wskazuje wysoki poziom danej zmiennej. aby wybrali miedzy dwiema przeciwnymi postawami.zgadzających się z poszczególnymi zdaniami… ( tak naprawdę nie ma tu tłumaczenia jak to się robi…) .. Cele badań eksploracyjnych: 1. TEMAT3: Przygotowanie badań empirycznych w socjologii 1)BABBIE rozdz.to nominalny miernik złożony stosowany często w badaniach społ.

Ad b) Badacz obserwuje a następnie opisuje to co zaobserwował.czytanie książek oraz artykułów. która składa się ze wszystkich gangów w danym mieście. aby stworzyć ich syntetyczny opis oraz wyjaśnić różnice między nimi. 8 . którzy brali udział w seansach. przed przystąpieniem do badań miał przygotowane jedynie kluczowe zmienne. opis jest z reguły dużo trafniejszy i dokładniejszy niż zwykły opis Przykład: Spis ludności USA. Jednostkami analizy są te przedmioty. wykształcenia). homoseksualiści. Można opisać populację uogólniając wyniki pojedynczych gangów. tworząc obraz grupy. rasy. Termin gangi uliczne oznacza populację. Większość badań zawiera elementy wszystkich trzech celów JEDNOSTKA ANALIZY W naukowych badaniach społecznych nie istnieją prawie żadne bariery dotyczące tego. które podawały się za „medium” Badacz wyszedł od teorii dedukcyjnych. traktowanych jako pojedynczy byt. interesuje ich dalsze wyjaśnianie dlaczego istnieją zaobserwowane prawidłowości i jakie są ich konsekwencje. Ad c) Badanie wyjaśniające odpowiada na pytanie dlaczego jakieś zjawisko zaszło. Badacze społeczni najczęściej wybierają jako jednostki analizy pojedynczych ludzi . JEDNOSTKI INDYWIDUALNE Są to najbardziej typowe jednostki analizy.płeć. np. wywiady z osobami. rozmawianie z ludźmi. miejsce urodzenia. którą jednostki reprezentują. Przykład: Odnotowanie częstości chodzenia do kościoła jest opisem. Badania zajmują się określonymi typami jednostek lub ich klasami.Przykład: Badania eksploracyjne dotyczące osób podających się za „medium”. Przykład: Zapisanie wieku i płci każdego studenta na wybranym wykładzie. uczestnictwo w seansach. lesbijki. składającej się z jakiegoś procentu kobiet i mężczyzn. odnotowanie dlaczego jedni chodzą a drudzy nie jest już wyjaśnianiem. Następnie łączą opisy. mogąc odnotować ich cechy. GRUPY Możemy być także zainteresowani cechami należącymi do grup. postawy itd. a później przedstawienie opisu grupy. ale badacze na ogół nie ograniczają się tylko do opisu. wiek. do której należą. co ma być poddane badaniu. które badamy.opis obszernego zestawu różnych cech ludności Opis był pierwotnym celem wielu badań jakościowych. Ważne jest jednak rozróżnienie jednostek analizy od zbiorowości.o jakiejś średniej wieku. studenci. Można także wnioskować o cechach grup społecznych na podstawie cech ich członków (opisanie grupy pod względem wieku. Później agregowane są indywidualne jednostki i formułowane są uogólnienia na temat populacji.

-Moris Rosenberg mówi o indywidualnych. interakcje społeczne. WYTWORY SPOŁECZNE Inaczej wszelkie wytwory istot społecznych lub ich zachowań. rocznego zysku itd. organizacyjnych. kulturowych społecznych jednostkach analizy. badanie pojedynczego przedsiębiorstwa chcą uzyskać odpowiedzi o populacji przedsiębiorstw. elementach których ona się składa. BŁĘDNE WNIOSKOWANIE O JEDNOSTKACH ANALIZY : Błąd ekologiczny: „ekologiczny”. nieobecności na egzaminach. porwania samolotów. Pojedyncze przedsiębiorstwo może być scharakteryzowane pod kątem liczby pracowników.problem uogólnień życia społecznego na podstawie pojedynczych „zdjęć” 9 . badanie okręgów wyborczych jako jednostek analizy. Pojedyncza książka ma swoja wagę.jest to założenie. ale ich celem jest wyjaśnianie procesów przyczynowych. grupy. socjologowie często biorą pod uwagę tylko zmienne socjologiczne. grupowych. samochody. że to. związki. organizacje. Badając pojedyncze książki możemy uogólniać na całą populację książek. ale wyciąganie wniosków na temat wyborców. ekonomiści tylko zmienne ekonomiczne (redukcjonizm ekonomiczny). długość. czego dowiadujemy się o jednostce zbiorowej mówi nam coś także o pojedynczych elementach. zebranych w jednym punkcie w czasie. style życia oraz subkultury.ORGANIZACJE Jednostki analizy. miejsca zamieszkania. światy społeczne. zbiory. Np. Np. zachodzących w czasie. spis powszechny przedstawia populację w danym czasie. Wada badań przekrojowych: wnioski z tych badań bazują na badaniach przeprowadzonych w jednym czasie. które mogą zostać jednostkami analizy to: przyjaźnie. książki.jako stosowne jednostki badania. BŁĄD EKOLOGICZNY ROZUMOWANIA. wiersze. role. przestrzennych. WYMIAR CZASOWY Możemy zbierać obserwacje mniej więcej w tym samym czasie lub rozłożyć je w czasie. -John i Lyn Loflandowie wskazują na działania zwyczajowe i epizody. spotkania. wypadki drogowe.grupy. np. instytucjonalnych. np. cenę itd.formalne organizacje społeczne. sprawy sądowe. Redukcjonizm: postrzeganie i wyjaśnianie złożonych zjawisk w kategoriach jednego wąskiego pojęcia lub zbioru. Badania przekrojowe Składają się z obserwacji próby czy przekroju jakiejś populacji lub zjawiska. np. Interakcje społeczne.odnosi się do czegoś większego niż jednostki. a psychologowie tylko zmienne psychologiczne (redukcjonizm psychologiczny).

Badania trendów mogłyby wykazać przesunięcia w przynależności religijnej w USA w różnych okresach. 2. że ludzi często zawodzi pamięć a niektórzy po prostu kłamią. ale także okazać precyzyjne prawidłowości dotyczące stałości i zmienności zamiarów wyborczych. a) Badania trendów Koncentrują się na zmianach w czasie wewnątrz jakiejś populacji. Konceptualizacja Należy zdefiniować wszystkie pojęcia. że studenci próbowali najpierw marihuany a później LSD a nie odwrotnie. Nie było żadnego studenta.przynależności religijnej.Proszenie ludzi o opowiedzenie zdarzeń z przeszłości .Badacze mogą korzystać z logicznego wnioskowania za każdym razem gdy jasny jest chronologiczny porządek zmiennych. Niebezpieczeństwem tej metody jest to. b)Badania kohort demograficznych Analiza zmian zachodzących w poszczególnych subpopulacjach (kohortach demograficznych).Badania dynamiczne Umożliwiają obserwację tego samego zjawiska przez długi czas. który brał LSD a nie próbował wcześniej marihuany. Następnie należy postawić sobie jakiś CEL. np. Badania panelowe mogą mieć problem z wyczerpaniem panelu. 1 . Można w ten sposób analizować nie tylko ogólne trendy w preferencjach wyborczych. Badania kohort mogłyby badać przesunięcia w przynależności religijnej wśród „pokolenia Wielkiego Kryzysu ”. w badaniach studentów logiczne było to. np. porozmawiać z osobami.ludzie urodzenie w latach 50 lub ludzie urodzeni w czasie wojny c)Badania panelowe Dotyczą za każdym razem tego samego zbioru ludzi. które są za i przeciwko aborcji. porównanie spisów powszechnych z dziesiątek lat pokazujące przesunięcia w składzie ludności. Najczęściej kohorta to grupa wiekowa . JAK ZAPLANOWAĆ PROJEKT BADAWCZY (tabelka procesu badawczego) Plan badawczy na podstawie problemu kwestii aborcji Na początku należy się czegoś dowiedzieć na temat tej kwestii. Porównanie 3 typów badań dynamicznych Porównane zostały w odniesieniu do tej samej zmiennej. poszukać jakiejś literatury. znaleźć warunki pod jakimi studenci mogliby poprzeć aborcję. Badania zbliżone do dynamicznych 1.respondenci biorący udział w pierwszym badaniu mogą nie chcieć lub nie być w stanie wziąć udziału w kolejnych badaniach. Badania panelowe dałyby pełny obraz przesunięć między różnymi religiami oraz przesunięć do i z kategorii „żadna”.

Wybór metody badawczej Najlepszą metoda w tym. Dwa typy doboru próby: nieprobalistyczny. wieczorowi?? Obserwacja Należy przeprowadzić badanie wśród studentów Przetwarzanie danych Faza kodowania odpowiedzi i przenoszenia danych do komputera Analiza Interpretacja i wyciąganie wniosków. w 1948 źle przewidział wyniki m. W tym przypadku analiza mogła służyć zarówno celom opisowym jak i wyjaśnianiu Zastosowanie Wykorzystanie przeprowadzonych badań oraz wyciągniętych z nich wniosków TEMAT4: Dobór i rodzaje prób badawczych 1)Earl Babbie „Logika doboru próby” DOBÓR PRÓBY – proces wyboru obserwacji. • W 1936 Gallup przewidział zwycięstwo Roosevelta w wyborach prezydenckich dzięki użyciu próby kwotowej. DOBÓR PRÓBY OPARTY NA DOSTĘPNOŚCI BADANYCH: np. np. zatrzymywanie ludzi na ulicy -brak kontroli nad reprezentatywnością próby -może być stosowany jedynie. ale musi być dokładnie określona : studenci dzienni.in. bezdomni. W tym przypadku próba będzie się składać ze studentów. 1. Populacja i dobór próby Należy zdecydować kogo lub co badać. by sprawdzić szerokie zastosowanie pytań) -do badania przypadków odbiegających od normy 3. zaoczni. gdy np. że jego próba nie była reprezentatywna. METODA KULI ŚNIEŻNEJ -gdy trudno jest odszukać członków jakiejś specyficznej populacji. nielegalni imigranci 1 . w pilotażu kwestionariusza 2. badacz chce zbadać cechy osób przez dane miejsce o określonych porach -należy zachować ostrożność przy uogólnianiu i uczulić odbiorców wyników na ryzyko związane z tą metodą -przydatna np. Należy ustalić brzmienie pytań kwestionariuszowych. wypadku byłby sondaż: przeprowadzenie wywiadu ze studentami lub wypełnienie przez nich kwestionariusza. procedura wyboru jednostek obserwacji. Krótka historia doboru próby: • Dobór próby rozwijał się równolegle z badaniami zachowań i preferencjo politycznych. Operacjonalizacja Wybór technik pomiaru. DOBÓR CELOWY/ARBITRALNY -dobór na podstawie własnej wiedzy o badanej populacji oraz celach badania -przydatny do pilotażu ( dobrać jak najróżniejszych respondentów. Należy dobrać próbę osób do badania. dlatego.

WYBÓR INFORMATORÓW -jest to współpraca z niektórymi członkami grupy -informator jest członkiem grupy. dochodu…/→ dla pobrania ogólnokrajowej próby kwotowej badaczowi może być potrzebna wiedza o tym. który może się wypowiadać bezpośrednio o grupie -np. całość danych powinna dać sensowną reprezentację całej populacji -problemy:  Operat losowania (udziały procentowe reprezentowane przez poszczególne komórki tabeli) musi być dokładny i aktualny  Odchylenia od reprezentatywności mogą wynikać z doboru elementów próby w ramach danej komórki tabeli-nawet jeśli udział procentowy w całej populacji został poprawnie oszacowany (!)  Dobór tak naprawdę jest przypadkowy. badania nieformalnych układów grupowych -zazwyczaj dobiera się informatorów typowych dla badanych grup. który dobiera respondentów wg własnych preferencji. a następnie prosi te osoby o dostarczenie informacji potrzebnych do odszukania innych członków tej populacji. których da się odszukać. Teoria i logika doboru losowego: .-badacz zbiera dane o kilku członkach danej populacji. .„Obciążenie próby” oznacza stan. niska jak i b. dla każdej komórki macierzy należy określić odpowiednie przedziały procentowe. w przeciwnym razie opinie i obserwacje informatorów mogłyby wprowadzać w błąd -marginalna ( zarówno b. gdy ankieter szuka osób o żądanych cechach  Załamana zostaje zasada reprezentatywności. których akurat znają -reprezentatywność jest wątpliwa. wysoka) pozycja informatorów nie tylko może zafałszować obraz rzeczywistości. więc wykorzystuje się ja do celów eksploracyjnych Dobór probalistyczny(?): 4.Aby próba jednostek z danej populacji mogła być podstawą dobrego opisu całej populacji musi ona mieć zasadniczo taką samą zmienność jak populacja. wieku. jaki procent ludności kraju stanowią ludzie o określonych cechach. które pozwalają uniknąć obciążeń próby. nie każda osoba ma równe szanse dostania się do próby. może powstać na skutek skłonności badacza. ale także ograniczać dostęp do różnych sektorów społeczności Nieprobalistyczny dobór ma zastosowanie głównie w badaniach jakościowych. z której zostały dobrane. na szczęście istnieją techniki. potem wszystkim osobom w danej komórce przypisuje się wagę odpowiednią do ich udziału w danej populacji. gdy wybrane osoby nie są typowe czy reprezentatywne dla szerszej populacji. znajomi ankietera mają większe szanse. następnie zebrać dane od osób mających wszystkie cechy określone w danej komórce tabeli. Może być świadome lub nie.  Należy ostrożnie traktować próbę kwotową gdy celem badania jest opis statystyczny 5. odbywa się w trakcie badania. np. gdy zostaną w ten sposób przeważone wszystkie elementy próby. DOBÓR KWOTOWY -uwzględnia kwestię reprezentatywności -wychodzi się od macierzy lub tabeli opisującej istotne dla badania cechy populacji /rozkład płci. 1 .

gdzie P i Q to parametry populacji w rozkładzie dwuwartościowym. stowarzyszenia/. są z reguły b. na ile blisko statystyki /czyli syntetyczne opisy zmiennych w próbie/ z prób są skupione wokół prawdziwej wartości → czyli pozwala oszacować błąd z próby (losowy) – poziom błędu oczekiwany dla danego rodzaju próby: s=√[(P•Q)/n]. Podstawowa zasada doboru losowego: próba jest reprezentatywna dla populacji.Uznajemy próbę za reprezentatywną dla populacji.Losowanie: ostatecznym celem doboru próby jest wybranie z populacji takiego zestawu elementów. W rzeczywistości nie znamy wartości parametru. z której zostały one pobrane. prawd. ze zostaną wybrani do próby. z której jest losowana.) Błąd standardowy jest wartością informacyjną. o której zbiera się informacje i która dostarcza podstaw do analiz /ludzie lub pewne typy ludzi. gdyż są wolne od obciążeń. prawd. aby opis tych elementów trafnie oddawał obraz całej populacji. daje podstawę do konkluzji na temat typowych sytuacji w badaniach społ. prawd.. 1 . rozkład wieku ludności miasta. lecz tylko jedną. Pojedyncza próba wylosowana z populacji może dać estymator parametru w populacji. ale właśnie rach. Dzieję się to dzięki rozkładowi prób. ani nie dobieramy wielu prób. z której została dobrana. Q=1-P. Badacze społeczni posługują się tabelami liczb losowych lub programami komputerowymi. na ile blisko estymatory z prób będą rozrzucone wokół parametru populacji. co więcej. średni dochód wszystkich rodzin w mieście. te szacunki będą dokładnie odwzorowywać faktyczne parametry w populacji. zmniejsza się o połowę. z którego próba jest faktycznie dobierana. Reprezentatywność ogranicza się do tych cech. pozwala na szacowanie parametrów w populacji oraz na osąd. rozkład z próby i szacowanie błędu z próby: Rachunek prawdopodobieństwa dostarcza podstaw do szacowania parametrów w populacji. np. od parametru populacji w górę a kolejne 34% w dół. n to liczba przypadków w każdej próbie. st. W losowaniu każdy element może zostać wybrany z takim samym prawdopodobieństwem. określa. Rach. mówi o rozkładach estymatorów uzyskanych z wielkiej liczby takich prób. Dobór losowy ma dwie podstawowe zalety: 1) choć nigdy nie są doskonale reprezentatywne. niezależnie od innych zdarzeń w procesie selekcji. ( często jest to odchylenie standardowe rozkładu z prób →około 34% estymatorów mieści się w odległości 1 bł. prawd. Kluczem do tego procesu jest losowanie. gdy wielkość próby rośnie czterokrotnie /pierwiastek kwadratowy/. a każdy przyrost wielkości próby poprawia rozkład szacunków średniej. . 2) rach. . BADANA POPULACJA to ten zbiór elementów. kluby. 2) rachunek prawdopodobieństwa pozwala nam oszacować reprezentatywność próby losowej. Jednostka losowania to ten element lub zbiór elementów. P=1-Q. który jest brany do wylosowania na jakimś etapie procesu doboru próby. prawd. st. jeśli wszyscy członkowie tej populacji mają takie same szanse. statystyki z tych prób będą rozproszone wokół rzeczywistego parametru populacji w pewien znany sposób. dostarcza nam pewnych ważnych reguł dotyczących rozkładu z prób: 1) jeśli z jakiejś populacji pobierze się wiele niezależnych prób. które zapewniają losowy dobór jednostek do próby. dostarcza nam wzoru dla oszacowania. błąd standardowy maleje.gdy wielkość próby rośnie. bł. natomiast s to błąd standardowy. Rach.Rachunek prawdopodobieństwa. ELEMENT jest tą jednostką. Parametr to syntetyczny opis jakiejś zmiennej w populacji. rodziny. Błąd standardowy jest odwrotną funkcją wielkości próby. jeśli zagregowane cechy tej próby ściśle odzwierciedlają te same zagregowane cechy populacji. z jakim prawd. które są związane z głównymi celami badania. POPULACJA to określony teoretycznie zbór elementów badania. reprezentatywne niż inne rodzaje prób. rach.

gdy występuje ukryty układ warstwowy listy. lista studentów ułożona wg roku studiów. DOBÓR PRÓBY WIEOLOSTOPNIOWY GRUPOWY Próba grupowa może być stosowana gdy sporządzenie wyczerpującej listy elementów wchodzącej w skład populacji jest niemożliwe lub b. niż prosty. a następnie połączenie tych grup w jedną listę i zastosowanie np. Populacje i operaty losowania: OPERAT LOSOWANIA to lista lub quasi-lista elementów. 3. jeśli układ elementów jest ułożona tak. że 68% wyimaginowanej wielkości prób dałoby estymatory lezące w granicach jednego błędu st. określa. Wyniki badań na próbie można uznać za reprezentatywne tylko w odniesieniu do zbioru elementów tworzących operat losowania. 2. proporcja losowania to stosunek liczby elementów wylosowany do liczebności całej populacji. W pewnych sytuacjach dobór systematyczny. 4. z której losuje się próbę. jest trafniejszy. że statystyki te mieszczą się w określonym przedziale od parametru. którą chcemy badać. przy czym pierwszy element jest wylosowany → tak powstaje próba systematyczna z losowym punktem startowym. Najpierw należy uporządkować populację wg ważnych dla nas cech w homogeniczne podzbiory. Operaty losowania nie zawsze zawierają naprawdę wszystkie elementy. 2) pogrupowanie populacji jak poprzednio. jaka odpowiada takiemu samemu jej udziałowi procentowemu w pożądanej przez nas wielkości próby. Interwał losowania to standardowa odległość między elementami dobieranymi do próby. Do próby losowany jest co n-ty element z listy. następnie korzystając z tablic liczb losowych wybiera elementy do próby. doboru syst.Poziomy i przedziały ufności: Rach. ma to miejsce wtedy. Dokładność naszych statystyk z prób wyrażamy w kategoriach poziomu ufności co do tego. Dwie metody tego doboru: 1) sortuje się elementy populacji na grupy wyodrębnione ze względu na zastosowane zmienne stratyfikacyjne. Rzadko stosuję się tę metodę w praktyce. Istnieje ryzyko obciążeń próby. trudne. a potem wylosować odpowiednią liczbę elementów każdego z nich. Wszelkie twierdzenia dotyczące trafności wyników muszą informować zarówno o poziomie ufności jak i o przedziale ufności. na podstawie udziału procentowego danej grupy w populacji stosuje się dobór losowy-prosty lub syst. Zatem dowolna próba losowa ma 68% szansę znalezienia się w granicach tego przedziału. musi być zbieżny z populacją. Schematy losowania: 1. DOBÓR SYSTEMATYCZNY: Konieczna jest lista elementów.. należy określić zakres braków i wyrównanie ich.takiej ilości elementów z tej grupy. DOBÓR WARSTWOWY Jest metodą pozwalającą na zwiększenie reprezentatywności poprzez obniżenie możliwego błędu z próby. PROSTY DOBÓR LOSOWY: Badacz numeruje wszystkie elementy listy. np. prawd. że jakiś cykliczny wzór się powtarza zgodnie z interwałem losowania. Elementy populacji są już często 1 . które między sobą są heterogeniczne (warstwowanie).

• Brak intersubiektywnej sprawdzalności. Ograniczenia obserwacji: • Obserwator powinien być w naturalnym środowisku badanych. tzn. ze mają one wszystkie taką samą wagę=1→próba samoważąca się. /Np.modelu teoretycznego danej klasy zjawiska). listy subpopulacji albo istnieją albo można je łatwo stworzyć. że każdy element ma taką samą szanse na znalezienie się w próbie. TEMAT5:OBSERWACJA Grażyna Woroniecka. Jednak czasem właściwe jest nadanie niektórym przypadkom większych wag niż innym – ważenie. Potem losuje się próbę tych jednostek. 1) początkowa próba grup reprezentuje populację tych grup z uwzględnieniem zakresu błędu z próby. Ogólnie. We właściwej części badania stosuje się twardsze techniki. Błąd z próby będzie zredukowany w takim zakresie. Jednak taki dobór cechuje się podwójnym błędem z próby. 2. np. potem zastosować losowanie proste lub systematyczne. Obserwacje stosuje się przede wszystkim na etapie wstępnego zwiadu badawczego. Następnie robi się spis elementów tych wybranych pierwotnie jednostek losowania i dzieli się je na warstwy. Rodzaje tego doboru: a) Warstwowanie w wielostopniowej próbie grupowej: należy pogrupować pierwotne jednostki losowania wg odpowiednich zmiennych stratyfikacyjnych. • Brak ujednoliconych kategorii opisu( interpretacja danych nie przebiega wdł.Obiekty badania tworzy się dla potrzeb progr.obserwacja uczestnicząca 1. b) Dobór proporcjonalny: zawsze gdy losowane grupy znacznie różnią się wielkością. 3. gdy szczególnie interesuje nas jakaś subpopulacja ( badanie nad molestowaniem seksualnym w pracy wśród czytelników pisma. bo one są częściej molestowane). właściwe jest zastosowanie proporcjonalnego doboru-każda grupa ma szansę znalezienia się w próbie proporcjonalna do swej wielkości. dobór probalistyczny pozwala na uniknięcie obciążeń próby oraz oszacowanie błędu. wierni wszystkich kościołów USA.różnice w opisach przedmiotu badania przez różnych badaczy. • Współuczestniczy w ich życiu w pewnym zakresie. Badawczych. → straty w dokładności próby. c) Dobór nieproporcjonalny i ważenie :Jeśli próba jest proporcjonalna. jaki jest możliwy po uwzględnieniu błędu z próby. Potem losuje się z owych list wtórne jednostki losowania./ → Sporządza się listę pierwotnych jednostek losowania i niekiedy dzieli się je na warstwy przed losowaniem. w jakim grupy są podzielone na homogeniczne warstwy. • Być z badanymi w bliskich i trwałych stosunkach. Zalety obserwacji po renesansie metod jakościowych: • Bezpośredni i trwały kontakt z badanym. 2) próba elementów pobranych w ramach danej grupy reprezentuje wszystkie elementy w tej grupie tylko w tym zakresie.pogrupowane w subpopulacje. których większość stanowią mężczyźni-wtedy większą wagę nadajemy kobietom. 1 . tzn.

służą do zbudowania „Trójwymiarowej przestrzeni Symlog”. • Symlog dąży do połączenia ujęcia rozumiejącego z zapisem statystycznymPomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog. teorii pola Kurta Lewina. teorii dystansu L. brak uprzywilejowania w konstrukcji całego badania. SYMLOG Narzędzie stworzone przy wykorzystaniu tez psych analitycznej. • Gotowość do współpracy w grupie • Stadium 1: Komunikowanie się i planowanie. rola obserwatora staje się nadrzedna i ingeruje się w interakcje w grupie. Ten zakodowany zapis służy do wypełnienia Karty zapisy interakcji”. Rola obserwatora: w 1 fazie jest niezależny – znajduje się w osobnym pomieszczeniu..badani siedzą w pomieszczeniu przy stole. • Faza 2: obserwator udostępnia zapis grupie w formie komunikatu. • Wprowadza się kilku obserwatorów. MODEL BADAŃ PRZEZ WSPÓLNE DOŚWIADCZANIE • Rola obserwatora: równoprawny uczestnik obserwowanych wydarzeń. Festingera. sesje powtarzane. Notatki na standaryzowanych formularzach.określenie pyt badawczych i celów. • Założenie pełnej jawności badania. • Faza 1: obserwacja bez uczestnictwa w interakcjach w grupie. które przyporządkowuje się jednej z 5 częstotliwości.) • Pomocnicza lista kwalifikacyjna Symlog.do innego.i Karty zapisy interakcji”. agregacja spostrzeżeń. Jest to uciążliwe i stanowi ograniczenie tej techniki.„czas. wyobrażenie o tym do kogo odnosi się ta interakcja( do siebie. Obiektywny rezultat osiąga się przez uśrednienie subiektywnych spostrzeżeń uczestników interakcji w grupie. potem kiedy badanie są informowani obserwacji.BALES. grupa pracuje nad nim./ kto wobec kogo działa/ porozumienie( act/ non)/ kierunek działania/ opis działania/ akceptacja/ brak akceptacji. Każdy obserwator jest częścią globalnego pola działań grupy. Bales stawia obserwatorów w polu interakcji na równi z innymi członkami grupy. Czas trwania. do grupy .STRATEGIE PARTYCYPACJI A OBSERWACJA UCZESTNICZĄCA 4. do społeczeństwa. Warunki są zbliżone do laboratoryjnych. sześcianu w którym przecinają się 2 wymiary: a) Pozytywny(przyjazny) – negatywny( nieprzyjazny) b) Ofensywny( instrumentalnie kontrolowany) – defensywny( emocjonalnie ekspresyjny) c) Zwierzchni( dominujący) – podporządkowany( podległy) • Symlog jest obserwacją systematyczną. Zawiera 26 cech działań.do kilku godzin. • 5. 1 .

dużo cykli badawczych. Jednak czasem nie można przeprowadzić tego procesu z powodu radykalnej odmienności racjonalności uzgadnianych w opisie.zbieranie danych Stadium 3: refleksja. Zastosowanie: badanie elementów rzeczyw społ o znacznej dynamice złożoności nawarstwiających się zdarzeń np. Przewidziane gratyfikacje niepieniężne. metarefleksja na temat całego cyklu. • Badacze wytwarzają wiedze socjologiczną w trybie interpretacji negocjowanej. jest on po stronie socjologii. Stadium 6. Jego obecność jest wyraźna.badacz wycofuje się z doświadczenia i analizuje materiał tylko na podst tego materiału i własnych doświadczeń. 6. Stadium 5: integrowanie.• • • • • • • • Stadium 2: działanie i doświadczanie. • Procedura badawcza. ruchów społ. wymaga zgody uczestników na udział w bad. Touraine’a. „gęstość” opisu(minimalne zubożenie sensu zjawisk) b) Badacz narzuca grupie siebie w roli badacza.: bad. kompensujące obciążenia np. c) Badacz nie udaje że jest „przeźroczysty”. by potrafił zintegrować osobistą wiedzę z teoretyczną. więc należałoby przetłumaczyć ten język na język socjologii aby badanie zyskało rzetelność. Perspektywa badacza stanowi płaszczyznę mediacji między grupą działaczy danego ruchu społecznego a ruchem społ do którego odnoszą się działania grupy. celu i porządku i wyników badania ma charakter wymiany m-dzy badaczem i badanymi w interakcjach poziomych. potrafił zawieszać zdobytą wcześniej wiedzę na rzecz osobistego doświadczenia a w następnej fazie. Cechy charakterystyczne: a) otwartość. • Metoda ta wymaga oddzielenia funkcji badacza: agitatora i sekretarza( później koryguje się nazewnictwo na interpretatora i analityka. Decydujący głos o wersji ostatecznej opisu należy do badanych. • W jednej grupie jest 2-óch badaczy.połączeni treści doświadczenia i wiedzy o przedmiocie badań. INTERWENCJA SOCJOLOGICZNA • Metoda związana z aparatura pojęciową i orientacją poznawczą A. Stadium 4: ocena. Znajduje się on w stos podrzędnym wobec grupy która musi wprowadzić go w krąg własnych znaczeń. ocena postępu w badaniach i adekwatności metod.jawna. „wtapia się” on w badaną rzeczywistość i zawiesza posiadaną wiedzę o problemie. Badacz musi się pilnować aby oddzielając kolejne fazy badania.rozluźnienie rygorów dyskursu naukowego. Ustalanie treści.odniesienie do wiedzy teoretycznej. Jeden solidaryzuje się z poglądami grupy. Wtedy „zostawiamy” pierwotną wersję jezykową. Ponieważ negocjacje z badanymi odbywają się poza terminologią socjologiczną. Badacz staje się liderem grupy. zakresu. długi czas badania. kierunki ideologii i myślenia artystycznego. a drugi w opozycji. Język. rozpoczyna cykl pracy z grupą.) • Daleko posunięta ingerencja jest możliwa gdy: a) Przewaga kompetencji poznawczej socjologów 1 .

b) Rola badacza jako nosiciela tożsamych cech kulturowych z badanymisą w tej samej społ-kult rzeczywistosci. musi się pojawić spontanicznie. sytuacja badania nie ingeruje w te role. uzasadnia podejmowane działania w opinii badanych i uniemożliwia przerwanie obserwacji przez badanych. badacz nie może narzucić problemu. materiałów prasowych.sondy. (badacz wykrywa odchylenia od typu idealnego) b) Badanie ujawnia alternatywne wobec formalnych kanały komunikacyjne. e) Rola badanych. 7. Wady: a) Niemożność kontrolowania czasu obserwacji b) Problem musi pojawić się w polu zainteresowań badanych. Zorganizowanie dyskusji wokół osi konfliktu ujawnia procedurę konstruowania argumentacji racjonalizujacej Wyniki interwencji mogą pomóc w odpowiedzi na pytanie: jak doszło do powstania konkretnego konstruktu ideologicznego. Problem. c) Treściowy „problem” stanowi rodzaj sondy( obserwacja sposobów jego artykulacji i rozwiązań) d) Rola badacza jako uczestnika zainteresowanego rozwiązaniem problemu. Są one pomocne w formułowaniu hipotez na temat struktury i dynamiki przekonań np. f) Rozluźnienie rygorów dokumentacji obserwacji( nieokreślony czas. c) Problem musi być istotny dla działania organizacji samorządowej. gdzie badacz wystąpił w roli członka zarządu wspólnoty.BADACZ JAKO STRONA NEGOCJACJI.-prezentuje praktyczne środki w rozwiązywaniu problemów b) Zaciemnieniu strategii działan grupowych zapobiega wybór ogólnego problemu. pism interwencyjnych) • Zalety: a) Obserwacja naturalnej struktury w działaniu . Wtedy można odsłonić wachlarz działań przystosowawczych stosowanych w praktyce samorządowej. c) Celowy.sonda to problem zlecenia przez zarząd administrowania budynkiem za wynagrodzenie.strony. Rola ta jest określona przez oczekiwania normatywne danego typu problemu. budowane przez uczestników. badania samorządu. Wyodrębniono w toku obserwacji 4 praktyki które odsłoniły fakt. c) Rola obserwatora. iż dyrektor wykorzystywał osobiste wpływy w celu zmiany stanu prawnego( niewygodnej 1 • • . zadaniowy charakter grupy stworzonej na potrzeby interwencji • • Zalety interwencji: umożliwia obserwacje treści światopoglądowych w warunkach presji różnych opinii. lecz przede wszystkim jako uzupełnienie metod o wyższej kontroli badań Przykład badania: obserwacja wspólnoty mieszkaniowej. zbiór protokołów. d) Technika stosowana do studiów przypadku. • Obserwacja szczególnie skuteczna w badaniach nad strukturą komunikacyjną( samorząd) • Założenia i postulaty: a) Regulacje formalne konstruujące grupę składają się na typ idealny.występują w swoich rolach zawodowych.

odgradzaja się. a zarazem obiektywne znaczenie społeczne. które ma określony sens subiektywny. by stały się one kategoriami porządkującymi obserwację. Jednak samorządy sprawujace władzę. • Obserwacja musi opierać się na ogólnym modelu zachowania społecznego. Obserwacja systematyczna a niesystematyczna 1 .• ustawy. • Przedmiotem obserwacji jest zachowanie. bez względu czy te sytuacje zostały stworzone umyślnie dla celów eksperymentu. • Obserwacja wymaga rozumienia lub trafnej interpretacji subiektywnego sensu oraz społecznego znaczenia określonego działania. W ten sposób chronią się przed kwestionowaniem ich statusu i kompetencji. ale też teoretyczne wyjaśnienie przez ukazanie przesłanek i ich obiektywnych następstw. 1. Mayntz.technika ta jako rodzaj wiwisekcji na działającym obiekcie. Badacz świadomie wywołuje konflikt posługując się prowokacją. tworza bariery. c) Nie tylko opis zachowań. czy powstały spontanicznie. Z kolei rola badacza jako uczestnika i jako obserwatora jest konfliktowa.) Wątpliwości natury etycznej. • Błędem jest przypisywanie danym z obserwacji znaczenia zgodnego w własnymi doświadczeniami obserwatora. obejmujacym wymiary i determinanty tego zachowania.wyłącznie opis zachowań b) Analiza zależności empirycznych m-dzy zachowaniami a sytuacją. co sprawia wrażenie technicznych kompetencji. • 3 rodzaje zamierzeń badawczych metody obserwacji: a) Cel. • Konieczne jest zdystansowanie badacza od przyswojonego sensu i przyjęcie rozumowania grupy. pozbawiającej go monopolu na zarządzanie nieruchomościami i konieczność sprawozdania finansowego na zebraniach wspólnoty mieszkaniowej.Metody obserwacji • Obserwacja dotyczy konkretnych zachowań działań i interakcji symbolicznych w sytuacjach społecznych. • Badacz musi rozumieć język w danym syst społ-kult. Taka ”prowokacja socjologiczna” nie stanowi wykroczenia przeciw dobrym obyczajom.

SYMLOG str.zoperacjonalizowane zmienne w postaci wskaźników obserwowalnych .przykład-analiza interakcji Balesa(patrz.określone sekwencje zachowań -na podstawie rozwiniętej teorii -podporządkowana kategoriom określającym każdy przedmiot obserwacji( inne nie są brane pod uwagę) .Systematyczna -dokładnie zdefiniowana sytuacja społec -gdy kategorie są uporządkowane.1)teoria działania w grupie to następstwo akcji i reakcji związanych z rozwiązywaniem 4 problemów funkcjonalnych systemu: Konieczność dostosowania do syt zewnętrznej Potrzeba kontroli instrumentalnej lub dostosowanie się do wymogów związanych z wykonywaniem zadań Uwzględnienie potrzeb członków systemu Integracja członków systemu 2 .ustalenie jednostki obserwacji -warunki początkowe są kontrolowane .

niebezpieczeństwo uzyskania informacji przypadkowych -przykład-badanie Whyte’a ”Street corner society”. -wymóg minimalnej systematyzacji: Ustalić związek między zachowaniem a sytuacją. mało wybiórczy uwzględnia wszystkie dziejące się zachowania . 2. Każda sekwencja zachowań ma obiektywne następstwa dla jednostek i syst społ-kult.kult. Okr warunków wywołujących zawsze określone działania. .Obalenie tezy o dezorganizacji slumsów w miastach USA. 2 .powtórzenie badania jest raczej niemożliwe i dlatego rzetelność danych jest trudna do określenia. Celem było rozeznanie. Określic strukturę pozycji społecznych Ocena sytuacji + intencje osoby działającej motywuje jej zachowanie. nieokreślone sytuacje -charakter otwarty. kontekstem sytuacyjnym systemu społ.Niesystematyczna . -to badanie ma służyć uwiarygodnieniu określonych tez i dostarczeniu argumentów na poparcie ogólnych założeń teoretycznych -obserwacja niesystematyczna to badanie eksploracyjne na nowych obszarach socjologii.mało selektywna.gdy mało usystematyzowane kategorie obserwacji. Obserwacja nieuczestnicząca a uczestnicząca.

Niekontrolowana obserwacja uczestnicząca. obserwacji.Nieuczestnicząca Uczestnicząca • Obserwator rejestruje procesy „z • Bezpośredni udział obserwatora w zewnątrz”. 2 .) • Przybrana rola ma umożliwić uzyskanie odp na co najmniej część pytań • Rola ma umożliwic optymalne zdobywanie informacji • Rola nie może wymagac zbytniego nakładu czsu i pracy • Zachowanie dystansu wobec roli Malikowski. empiryczna jest niewielka • Tego typu obserwacja w • Przybranie roli może być sytuacjach naturalnych jest sposobem na poznanie możliwa gdy obecność obserwatora interesujących sytuacji. ze zmiana zachowania jest mało prawdopodobna. włóczęgów. • Członkostwo może być pełne( wykonywanie tych samych czynności co członkowie grupy przez cały czas obserwacji) lub też częściowe(uczestniczenie tylko w pewnych zachowaniach) • nieświadomość grupy o celach badacza sprawia.5 3. Obserwacja niesystematyczna( niekontrolowana). Nels Anderson badając trampów. uczestnicząca i nieuczestnicząca A. kamuflaż watpliwą trafność wyników. procesach • Sytuacje laboratoryjne oraz • Bierze na siebie 1 lub kilka ról z wszystkie „ogólno dostępne” badanego syst społ-kult • Nie wymaga systematycznego • Wgląd w naturalne zachowanie planu obserwacji ludzi w specyficznych sytuacjach i zrozumienie ich subiektywnego • Ułatwia standaryzacje sytuacji sensu społecznych i rejestracje wyników bo badacz nie bierze udziału w • Świadoma refleksja własnego obserwowanych procesach i ma doświadczenia jako nosiciela danej dużo czasu na notatki roli i wiedza o komplementarności swego zachowania względem • Badacz koncentruje się tylko na zachowania innych. Wtedy rola nie zmieni toku wydarzeń( wadaspołeczna służy obserwatorowi za jego obecność może powodować przebranie.). nie bierze udziału w syt. robi notatki na bieżąco (zaleta) • Poznanie systemu ról • W naturalnych warunkach jest • Zastosowanie: poznanie zdany na wewnętrzną dynamikę społeczności o której wiedza wydarzeń. nie ma na nie wpływu. Niezgoda. rozdz. • Stosuje się gdy badacz może wejść w rolę członka grupy( np.

Przykład: badania La Playa nad rodzina robotniczą oraz Lyndów( Middletown). że obserwator traci obiektywizm. lub wpisywanie do odpowiednich rubryk obserwacji dotyczacych każdego problemu.” • Obserwacja nieuczestnicząca jest zwykle ”quasi. Konstrukcja obserwacji • Problem badawczy. Zajmowanie przez obserwatora okr szczebla w hierarchii władzy lub prestiżu. które są nieosiagalne poprzez zwykłe przyglądanie się z zewnatrz. Ewentualne poprawienie błędów. • Zapisywanie obserwacji i interpretacji tych obserwacji. płeć. • Nie wolno zakładać. Przebywanie w pewnym kręgu ogranicza orientacje co do zachowania jednostek spoza kręgu. zawód. aby nie stały się oczywiste i mało zauważalne.przestaje być obcy. dochód itd. hipotezy i plan badań. grach i zabawach lecz wiadomo było. na ile jest się ich uczestnikiem. • Analiza notatek i podciągniecie pod odpowiednie kategorie. że jakieś zdarzenie jest tak szczególne że utkwi nam w pamięci i nie trzeba go zapisywać.) 2 . Zaangażowanie emocjonalne sprawia.uczestniczącą” • Dlatego obserwator nie musi przyjmować całej roli. zamyka przed nim wiele źródeł informacji. ale brac udział w wiekszości działań grupy. uczestniczyli w działaniach . • Analizowanie sprawozdań przez osoby „z zewnątrz” • Uzupełnienie przez formularze do zapisywania obserwacji (wiek. Wady: ograniczenie zakresu możlliwości obserwacji zdarzeń. • Notowanie na bieżąco • Dzienne sprawozdanie musi być wyczerpujące. ponieważ nie istnieje rola społeczna :”stała obecność przy działaniach grupy bez uczestnictwa w tej działalności.• • • • Członkostwo pozwala na dostep do źródeł informacji. czasami przyjmując postawę obserwatora lub przeprowadzić wywiad. żyli jako członkowie rodzin. w formie dziennika. wyznanie. Niekontrolowana obserwacja nieuczestnicząca • Całkowicie nieuczestnicząca jest b. • We wczesnej fazie pracy w terenie należy notować szczegóły. że ich celem jest zbieranie informacji.trudna do przeprowadzenia. Należy zapisywać wszystkie zaobserwowane zdarzenia. • Role przyjmowane przez badacza: a) Ktoś obcy-członkowie grupy mogą swobodniej mówić o kłopotach i delikatnych sprawach b) Słuchacz c) Uczeń d) Uczestnik. niemożność uchwycenia tych samych faktów B. na tyle. • Podstawowy dokument.Książka obserwacji terenowych. Problem kontroli obserwacji uczestniczącej i nieuczestniczącejniepowtarzalność doświadczenia. liczebność grupy. przy zastrzeżeniu ich oddzielnego zapisu i połączeniu potem za pomocą odsyłaczy.

4. Obserwacja systematyczna (kontrola nad obserwatorem i obserwowanym) • Należy rozważyć, czy a)sytuacja naturalna, czy sztuczna, b) czy badani wiedza że są obserwowani czy nie wiedza • Przeprowadzenie badania przez kilku obserwatorów, każdy notuje inny typ zachowań. • Wykorzystanie taśm magnetofonowych i notatek. • W sytuacji naturalnej, gdy badani wiedza, ze są obserwowani, najlepiej badać małą grupę, ponieważ skrepowanie sytuacja obserwacji znika po jakims czasie i badani zachowuja się normalnie. • Ograniczenie zniekształceń dzięki kontroli obserwatora za pomocą technik synchronizacji(obserwacja zespołowa, filmy, taśmy, plany wywiadów,kwestionariuszy, precyzyjna kategoryzacja umożliwiajaca szybkie klasyfikowanie i symbolizowanie zachowań.) • W sytuacji laboratoryjnej, obserwator i obserwowany są kontrolowani. Sytuacja jest sztuczna, lub się nią manipuluje, wprowadza bodźce. Standaryzacja jest jak największa. • „Rola obserwatora” to nie tylko możliwość wpływu na zachowanie jednostek/grupy, ale też możliwość wpłynięcia na ostateczne wyniki badań 5. Obserwacja uczestnicząca Warunki poznania naukowego: 1) Obiektywna: nieskażona postawami obserwatora, uwarunkowaniami intelektualnymi rozumienia i oceny przedmiotu obserwacji. Brak wpływu stanów emocjonalnych na wyniki obserwacji. 2) Ma ujmować fakty nie zniekształcone: Unikanie sytuacji gdy obecność badacza ingeruje w obserwowany przedmiot, który ulega przekształceniom. Obserwator jest zależny od zmian przez siebie prowokowanych, co fałszuje obserwację. 3) Wyczerpująca: dąży do ujęcia wybranych elementów określonej całości. Musi obejmować najdrobniejsze szczegóły ważne dla założenia naukowego. 4) Wnikliwa: równoczesne obserwowanie elemetów przypuszczalnie ze sobą związanych, ich kolejność i zmiany im towarzyszące. 5) Warunek maksymalnej rzetelności etycznej obserwatora: nie wolno mu dbać aby fakty potwierdzały słuszność jego poglądów. Dwa typy obserwacji uczestniczącej • „Obserwator- uczestnik”Badacz dąży do pozyskania zaufania członków grupy po to by nie prowokować swoją obecnościa zmian w naturalnym zachowaniu. Badacz jest najpierw obserwatorem potem jest uczestnikiem grupy. Obserwator- uczestnik.

2

• „Uczestnik – obserwator” Naturalny członek grupy przyjmuje na siebie dodatkową rolę badacza obserwatora. Najpierw jest uczestnikiem a potem obserwatorem w sposób utajony przed innymi członkami. • Zalety obserwacji uczestniczącej: a)Znika stosunek obcości do obserwatora b)Obserwator przez aktywne uczestnictwo w grupie może przyswoić sobie elementy właściwe członkom grupy. c) Traktowanie obserwatora jako „swojego” i jego udział w życiu osobistym badanych, ułatwia obserwację i uzupełnia dokumentację. d)Poszerzenie obszaru rzeczowego informacji poprzez czsowe przedłużenie obserwacji. • Wady obserwacji uczestniczącej: a) Gdy badacz jest wysoko w hierarchii grupy istnieje mozliwość manipulowania jej członkami. b) Zajmowane stanowisko utrudnia obserwację zachowań jednostek znajdujących się poza zasięgiem stanowiska obserwatora. c) To co dla obserwatora z zewnątrz może być manifestacją cech swoistych grupy, dla obserwatora- uczestnika staje się nieznaczącym zachowaniem. d) Niebezpieczeństwo przedstawiania faktów na korzyść grupy. e) Przeciwne opisywanie obserwowanych zdarzeń. f) Konformizm i korzystne przedstawienie grupy pod wpływem nacisków wewnętrznych. • Propozycje przeciwdziałań: a) Notowanie tylko faktów obserwowalnych a nie impresji, uogólnień. b) Szeroki stosowanie technicznych środków zapisu, kontrolujących obserwatora i obserwowanych. c) Konsultowanie materiału z ludźmi z zewnątrz. d) Organizowanie badań zespołowych o mieszanym składzie obserwatorów, ludzi z zewnątrz. TEMAT6: Analiza dokumentów wobec danych urzędowych 1)Sułek „Socjolog wobec danych urzędowych” I Natura , rodzaje i interpretacja źródeł urzędowych Określenie dane urzędowe jest nieprecyzyjne ponieważ nie tylko urzędy tworzą dane , bardziej precyzyjna jest nazwa „ dane instytucjonalne” . Jednak nazwa „dane urzędowe „ zakorzeniła się w języku. Socjolog nie wywołuje danych w terenie lub laboratorium lecz zastaje je w instytucjach , bibliotekach etc. Źródłem w którym dane urzędowe są zawarte , są dokumenty (materiały pisane). Swoistości nadaje im fakt , iż są one produktem działalności instytucji. Metodologiczne wymiary zróżnicowania danych urzędowych:

2

1.Część danych powstaje w instytucjach wyspecjalizowanych w ich zbiorach , dane te stanowią główny produkt i cel działalności tych instytucji. Poważna część danych powstaje w instytucjach o innych celach.Tam dane służą potrzebom instytucji , ale stanowią efekt uboczny ich działania. Różnienie to ma znaczenie dla jakości tych danych oraz dla ich dostępności 2.Dane urzędowe różnią się w wymiarze dynamiki. Jedne są wynikiem ciągłej rejestracji zdarzeń (np. samobójstwa). Inne stanowią zapis wydarzeń pojawiających się w określonym rytmie(np. liczebność w pielgrzymkach). Jeszcze inne są zapisem wydarzeń powtarzających się nieregularnie. Tworzy to problemy dopasowania momentów obserwacji ze względu na przebieg badanych procesów , porównywalności miar i wskaźników zjawisk rozciągniętych w czasie. Problemy te nie dotyczą zjawisk jednokrotnych. 3.Dane urzędowe dotyczą różnych poziomów analizy socjologicznej- indywidualnego i grupowego Badania dotyczące jednej jednostki badania badacz ma do czynienia w badaniach monograficznych , ale dane urzędowe dotyczą zwykle poziomu zbiorowości. Znaczenie tego rozróżnienia ukazuje się gdy formułuje się zależności pomiedzy zmiennymi z różnych poziomów i chce się wnioskować z jednej zależności od drugich. 4. Dane urzędowe to najczęściej dane obiektywne: -rejestrują zachowania(np. chodzenie do kościoła ) - łatwo rozpoznawalne atrybuty(np. wysokość , waga poborowego) - czasami dyspozycje ( czytanie , pisanie) - czasami stany świadomości ( np.. głosowanie) - stany psychiczne (np. karta chorób psychicznych) Na podstawie obiektywnych danych można wnioskować o subiektywnych stanach rzeczy. Dla tych w istocie celów się je analizuje , traktowane są jako podstawa do wnoskowania. Wnioskowanie z danych urzędowych o „obiektywnych” stanach rzeczy jest na ogół mniej zawodne. 5. Szczególnym rodzajem materiałów urzędowych są akty normatywne Zakreślają one normatywne ramy życia społecznego. Wiedza w nich zawarta nie może być ani prawdziwa ani fałszywa , natomiast normy te mogą być przestrzegane lub nie. Interpretacja danych urzędowych: Warstwy znaczące 1.Treści wypowiedziane explicite 2.Treści przemilczane 3.Forma wypowiedzi- jej elementy pozatreściowe

2

Możliwość i prawomocność takiego wnioskowania uzależnione jest od zdrowego rozsądku . 3. Z treści wnioskuje się o tym .do gatunku papieru II Zastosowania danych urzędowych 1. Obserwacja pośrednia Gdy zjawiska nie można obserwować bezpośrednio lub gdy obserwacja innymi sposobami jest bardzo trudna. o tym co mówi się wprost. POMIAR WZROSTU POBOROWEGO i zależności w stratyfikacji( badania antropologiczne . zależność wykształcenie rodziców a wzrost) Ad. przemilczenie. Interpretacja sprowadza się do odebrania tych informacji. Samo przemilczenie może być podstawą wnioskowania o zjawiskach za nie odpowiedzialnych. Źródło problemów i hipotez Weber korzystając ze statystyk pisał „etyke protestancką” . W socjologii na ogół wykorzystuje się tylko tę warstwę. Wyróżnia się 2 rodzaje wnioskowania a) z braku danych wnioskuje się o nie zajściu zjawiska lub małym natężeniu Wnioskowanie z milczenia źródeł łatwo prowadzić może do fałszywych wniosków albowiem zakłada . co stanowi jego odniesienie przedmiotowe . Pewne dane są starsze od samej socjologii. Czasami brak rejestracji świadczy o jego powszechności i zniechęceniu do rejestracji. dziełem twórczego umysłu 2. w łączeniu wskaźników z indicatum a) wskaźnik – element szerszego syndromu np. Rzadsze są sytuacje w których z treści dokumentu dowiadujemy się o zjawiskach o których dokument nie mówi wprost. Same dane nie generują hipotez – te są produktem iluminacji .w którym informacje sformułowano .3 Wszelkie aspekty dokumentu od języka . 2 . tendencje do zawierania małżeństw mieszanych ( dane urzędowe) jako składowa szerszego procesu integracji międzygrupowej b) wskaźnik – nie jst elementem zjawiska NP. Opis procesów społecznych W badaniach procesów długofalowych są często materiałem jedynym. b) milczenie jako mniej lub bardziej świadome powstrzymywanie się od mówienia .2 Podstawa wnioskowania o zjawiskach społecznych może być też milczenie źródeł.Ad1. Ad. że źródła zawsze rejestrują zjawisko danego rodzaju.

Niedostępność danych urzędowych Instytucje i urzędy nieraz nie udostępniają pewnych danych 4. Brak istotnych danych urzędowych 2. prawa etc. 6. Selektywny charakter danych urzędowych Dane urzędowe często opisują nie całą zbiorowość lecz tylko jej fragment. Czasami dokumenty stają się elementem gry . Pojawia się pytanie czy zbiór opisanych tam jednostek jest reprezentatywny dla szerszej zbiorowości. Przeciwdziałaniu takiemu zjawisku sprzyja jednolity system ewidencjonowania 3. pierwszorzędnym czynnikiem wpływającym na ich rzetelność staje się struktura instytucji. Opis normatywnych ram życia społecznego Analiza aktów prawnych i im pokrewnych pozwala opisać normatywne zasady życia społecznego III Ograniczenia i trudności w korzystaniu z danych urzędowych 1.ma to znaczenie dla interpretacji zebranego materiału. 5 Nieznajomość okoliczności zapisu W badaniach naukowych dane zbierane są wedle przyjętych metodycznych zasad . Rzetelność danych urzędowych Źródeł nierzetelności szuka się w społecznym procesie ich tworzenia a) Rejestracja faktów z otoczenia instytucji odbywa się za pomocą metod jednak zawsze rejestruje je człowiek a dalej instytucja i jej funkcjonariusze b) Gdy dane urzędowe opisują działalność samej instytucji i jej wyniki . Ich przełożenie może okazać się uciążliwe.4. Sprawdzanie hipotez o zależnościach Na podstawie danych urzędowych ustala się zależności grupowe 5.) 9. 8. walki. Nieznajomość istniejących źródeł urzędowych Nie zawsze wiadomo że istnieją jakieś dane urzędowe czy/lub jakaś instytucja zbiera takie dane. Kiedy wykorzystuje się istniejące materiały to okoliczności zapisu nie są znane i nie można ich uwzględniać w interpretacji tych danych.Urzędowych charakter kategoryzacji danych Dane nie są gromadzone dla celów naukowych i kategorie w których dane te ujmuje się nie muszą więc być zgodne z kategoriami w których sformułowano pytania i hipotezy. tradycji . Ograniczona porównywalność danych urzędowych a) Różnice w stosowanych definicjach i zasadach klasyfikacji b) W różnych okresach lub obszarach występują różnice w sprawności i rzetelności urzędowych rejestracji c) Szeroko rozumiane zmiany w społeczeństwie ( zmiany w zachowaniach . 7. Agregatowy charakter danych urzędowych 2 .

Charakteryzuje się wówczas własnością tych jednostek – zależność ekologiczna . Istniejące statystyki mogą być źródłem zasadniczych danych dla naukowych badań społecznych ( np. bo tworzone przez setki lat. Do wielkiej ilości szczegółów dobrze jest przyjąć typy idealne. Tworzy to problem . postawom. Makrostrukturalne uwarunkowanie Im większa demokratyzacja tym większe zaufanie do instytucji i wieksza rzetelność podawanych informacji. co najmniej jako uzupełniające źródło danych. s.192-211 ⇒→ Założenia i ogólna problematyka analizy treści: → w tym. 2)Analiza istniejących danych statystycznych (Babbie) Metoda ta jest szczególnie istotna ze względu na to . Warszawa 1985.okoliczności . ocenom sytuacji. poglądy i uczucia osób badanych by móc prawidłowo je interpretować. Badacz musi być w stanie przyjąć rozumowanie . swojej wiedzy oraz milcząco przyjmowanym założeniom otaczającego świata → analiza materiału językowego pozwala więc na wyciąganie wniosków dotyczących indywidualnych oraz społecznych zjawisk niejęzykowych 2 . Dobrze zawsze jest przeglądać statystyki powiązane z obszarem zainteresowań badacza. że wzorce zachowań na poziomie grupowym nie odzwierciedlają zawsze wzorców na poziomie indywidualnym. Socjologowie najczęściej interesują się zależnościami między własnościami ludzi i zależnościami między tymi własnościami 10. samobójstwa Durkheima) Jednostki analizy Często w istniejących danych statystycznych jednostką analizy nie jest osoba ale grupa .Dane urzędowe są zwykle dostępne w postaci zagregowanej(najczęściej na poziomie jednostek terytorialnych) .porównawcza Śledzenie rozwoju form społecznych w czasie oraz międzykulturowe porównania procesów rozwojowych. przez potwierdzenie przez inne źródło Do analizy danych historycznych przydatne jest pojęcie rozumienia Wezera. TEMAT7:ANALIZA TREŚCI R. Analiza historyczno. co mówią i piszą ludzie dają świadectwo swoim dążeniom. Źródła historyczne wymagają potwierdzenia np. że istniejące statystyki powinny być zawsze brane pod uwagę . Mayntz inni. Istniejące dane statystyczne często mogą dostarczyć kontekstu historycznego . czy pojęciowego w którym można umieścić oryginalne badania. Wprowadzenie do metod socjologii empirycznej. Źródłem takich danych są ogromne .

przekonaniach. które bierze pod uwagę formułując komunikat • poziom wiedzy. która mówi. w którym tekst powstał lub do którego jest adresowany → wnioski muszą znajdować oparcie w teorii. zainteresowań i uznawanych wartości przypuszczalne reakcje odbiorcy na komunikat cechy systemu społ – kult.. Przyjmują określone formy językowe Metody analizy treści  Etapy analizy treści: 1) podbudowa teoretyczna → o wyborze tej techniki powinien decydować temat → najważniejsza przesłanka sensownego posłużenia się analizą jest: • SFORMUŁOWANIE HIPOTEZY • teoria dobór materiału tekstowego → jakie teksty stanowią zbiór generalny. gdy ogół tekstów jest zbyt duży do analizy całości DOBÓR PRÓBY – szczególne problemy: 3 . wartości itp. • systematyczność to warunek trafności wyników • subiektywne i impresyjne interpretacje teksu są w sensie naukowym nierzetelne → przed przystąpieniem do analizy treści należy: dokonać analizy empiryczno – systematycznej (język zrozumieć) kontekst sytuacyjny → Wnioski niejęzykowe (zmienne): nadawca tekstu • intencje • system wartości • cechy osobowości założone przez nadawcę cechy odbiorców. systemach wartości) →proces zmian (rozciągnięty w czasie) powstały specjalnie (do konkretnego badania) →badani tekstem muszą stanowić reprezentatywną próbą → posługiwanie się próba jest konieczne również w przypadku. w jakich okolicznościach określone postawy. która w sposób zobiektywizowany i systematyczny ustala i opisuje cechy językowe a wnioskuje o niejęzykowych własnościach ludzi i agregatów społecznych. z którego należy wybrać materiał do analizy. decydują pytania badawcze MATERIAŁ TEKSTOWY: powstały niezależnie →zbierać dane o przeszłości (postawach.→ aby owo intuicyjne rozumienie służyło celom analizy naukowej musi zostać: • wyeksplikowane • usystematyzoane • zobiektywizowane → Analiza treści to technika badawcza. intencje.

budowania indeksu. weryfikacja hipotez: → porównanie tekstów z punktu widzenia ich ogólnej charakterystyki wymaga często sporządzenia indeksu uwzględniającego zbiorczo te różne wymiary treści. II – wybór nr. I – wybór właściwych gazet. które w schemacie analitycznym występują oddzielnie → w końcu za pomocą metod statystycznych weryfikuje się istotność stwierdzonych różnic. III – wybór artykułów na dany temat) → Następuje operacjonalizacja zmiennych zawartych w hipotezach – etapy: określenie jednostek tekstowych. z którego ma być wybrana może uniemożliwiać swobodne manipulowanie jednostkami zgodnie z zasadą doboru losowego dlatego wybiera się na ogół metodę doboru wielostopniowego (np. operacyjna)→klasa podobieństwa semantycznego → w toku klasyfikacji ostatecznie decyduje intuicyjne rozumienie języka przez osobę dokonującą analizy Obliczanie. które będą przedmiotem postępowania analitycznego opracowanie kategorii analitycznych jako podstawy klasyfikacji treści 3) Określenie jednostek analizy • słowa • części zdań • zdania • akapity } + kontekst • artykuły • książki • audycje radiowe → wybór zależy od tematu 4)Opracowanie kategorii analitycznych zmienne zawarte w hipotezach (wiążą konfiguracje językowe)→kategorie treściowe→konfiguracje językowe (stanowią wskaźniki tych zmiennych) → schemat kategorii analitycznych ma zawsze charakter wybiórczy – chodzi o odpowiedź na określone pytanie Budowa schematu kategorii – logiczne wymogi → zaczyna się od ustalenia wymiarów treści. która nas będzie interesować Wymogi formalne schematu kategorii: podział na kategorie musie być dokonany wg jednolitej zasady klasyfikacji kategorie muszą spełniać warunek rozłączności podział na kategorie musi być wyczerpujący Gotowy schemat: → każda kategoria→generuje określoną klasę znaczeń związaną z określonym wymiarem treści: kategoria (def. co oznacza potwierdzenie bądź obalenie hipotez wyjściowych Trafność i rzetelność 3 .zbiór.

x jest dobry zidentyfikowanie konstrukcji różnych syntaktycznie jako równoznacznych (znaczenia te same) oceny dokonane przez różne osoby kodujące muszą wykazywać wystarczający stopień zgodności znaczenie wyrażeń wartościujących nie może pozostawiać wątpliwości (kontekst) Etapy metody: najpierw wszystkie będące przedmiotem zainteresowania obiekty postaw zastąpione zostają semantycznie neutralnymi symbolami (literami). aby wykluczyć wpływ postaw osoby kodującej na proces analizy następnie wszystkie zdania zawierające neutralne symbole obiektów postaw przekłada się wg przyjętej formuły na zdania proste. gdy określamy częstotliwość występowania pewnych treści w analizowanych tekstach ANALIZA OKREŚLEŃ WARTOŚCIUJĄCYCH – METODA OGÓLNA: → założenia – 4 warunki wstępne: wskazanie wyrażeń określających obiekty postaw (rodzina. aby lepiej uwidocznić określenia wartościujące te obiekty postaw dla każdego obiektu postaw sporządza się osobną tabelę kodową i nanosi się na nią wszystkie przekształcone zdania zawierające dotyczące go określenia. demokracja) i syntaktycznie (forma. stanowiącą jego przedmiot szacuje się ilościowo. budowa) z nimi powiązanych określeń wartościujących np.→ analiza treści jest rzetelna wówczas. A = 70% a wartość oczekiwana PAB 3 . gdy ta sama osoba dwukrotnie kodując ten sam tekst lub różne osoby kodują go niezależnie od siebie uzyskują te same wyniki Co wzmacnia rzetelność / ogranicza subiektywność? jednoczesne i precyzyjnie zdefiniowane kategorie wyraźne reguły zaliczania analizowanych jednostek do poszczególnych kategorii + przestrzeganie ustalonych reguł postępowania przez osoby kodujące → trafność analizy treści jest trudna do sprawdzenia w celu sprawdzenia trafności stosuje się: eksperyment grupy o znanych właściwościach trafność prognostyczną trafność teoretyczną Niektóre metody ilościowej analizy treści → z ilościową analizą treści mamy do czynienia wówczas. Następnie w każdym z tych zdań ocenę obiektów postaw. w której zaznacza się obecność lub nieobecność odnośnych wyrażeń w każdej jednostce tekstowej oblicza się względną częstotliwość kategorii w tekście np. ANALIZA KONTYNGENCJI → służy do określenia szczególnej struktury asocjacji (skojarzenia) między różnymi pojęciami → do tekstów powstających spontanicznie → należy wyłapać wyrażenia występujące w skojarzeniu z częstotliwością wykraczającą poza prawdopodobieństwo losowe Etapy: wyodrębnienie materiału tekstowego (podzielenie na jednostki) mniej lub bardziej sztuczne stosownie do pytań badawczych ustalić kategorie analityczne sporządzenie macierzy danych.

Badania niereaktywne s 341 – 353 Badania niereaktywne – metody badania zachowań społecznych. nie wpływających na te zachowania. listy elektroniczne. prawa i konstytucje.=PA × PB częstotliwość względna a wartość oczekiwana: jeżeli częstotliwość względna kombinacji jest znacząco większa lub mniejsza niż wartość oczekiwana → jest to wskaźnik ujawniającej się struktury asocjacji poznawczych → ponieważ analiza kontyngencji nie uwzględnia powiązań syntaktycznych (składniowych) między jednostkami językowymi. podobnie jak części. gazety. lub złożone z nich zbiory 3 . 3 metody badań niereaktywnych: analiza treści analiza istniejących danych statystycznych analizy historyczno porównawcze ANALIZA TREŚCI → jest badaniem zarejestrowanych ludzkich przekazów → do form przekazu odpowiednich do takiego badania należą książki. piosenki. E. obrazy przemówienia. więc jednoczesne występowanie dwóch jednostek nie dostarcza żadnych informacji o rodzaju związków semantycznych między nimi. z których się one składają. wiersze. listy.Babbie Badania społeczne w praktyce. czasopisma. strony www. Rozdział 11. mierniki niereaktywne mogą być zarówno jakościowe jak i ilościowe. wiadomości na tablicach informacyjnych w Internecie.

charakteru narodowego. np. W tym zadaniu należy stosować zarówno metodę indukcyjna jak i dedukcyjną. możemy także dobierać podpróby (próby z podkategorii) → potrzebny jest schemat doboru próby. jednostką analizy jest rodzina. → kodowanie treści jawnych (widocznej. Gdy zaczyna się od określonych obserwacji empirycznych. „co” jest komunikowane Dobór próby w analizie treści: • jednostki analizy → to jednostka analizy kształtuje zbieranie danych i ich analizę → często jednostka obserwacji różni się od jednostki analizy np. a jednostka obserwacji pojedynczy jej członkowie →dobór próby w dużym stopniu zależy od tego. zewnętrznej części przekazu) – jest analogiczne do używania standaryzowanego kwestionariusza → kodowanie treści ukrytych (głębokie znaczenie przekazu) – np. poglądów politycznych czy procesu historycznego → analiza treści jako sposób obserwacji wymaga przemyślanego posługiwania się tym. należy dążyć do wyprowadzenia z nich ogólnych reguł powiązanych z tymi obserwacjami. Gdy testuje się założenia teoretyczne. a następnie do zastosowania tych reguł do innych 3 . to one powinny decydować o doborze wskaźników. co jest jednostką analizy. nie biorąc pod uwagę ich autorów. Metoda ta jest bardziej przydatna do wyodrębnienia głębokiego znaczenia przekazu. ale dzieje się to kosztem rzetelności i ścisłości. • treści jawne i ukryte → badacz posługujący się analizą treści ma możliwość wyboru między trafnością a rzetelnością. zwłaszcza gdy więcej niż jedna osoba koduje powieść → najlepsze jest używanie obu tych metod • konceptualizacja i tworzenie kategorii kodowych → w przypadku wszystkich metod badawczych konceptualizacja i operacjonalizacja wymagają powiązania kwestii teoretycznych i obserwacji empirycznych. co jest potrzebne do obserwacji → przy projektowaniu próby potrzebne jest określenie populacji. operatu losowania • techniki doboru próby możemy wylosować próbę prostą lub systematyczną warstwową grupową Kodowanie w analizie treści: → istotą analizy treści jest kodowanie – to proces przekształcania surowych danych (zgodny z logiką konceptualizacji i operacjonalizacji) na dane w postaci standaryzowanej wg pewnych ram pojęciowych. który będzie zawierał wszystko. ocena na ile dana powieść jest erotyczna :). jeśli jednostką analizy są książki to powinniśmy dobrać próbę książek.Tematy odpowiednie dla analizy treści: → analiza treści jest szczególnie dostosowana do badania przekazów i do udzielania odpowiedzi na klasyczne pytanie w badaniach przekazów: • kto mówi i co • do kogo • dlaczego • z kim i z jakim skutkiem → tematy mogą dotyczyć np.

Ta tendencja występuje po raz pierwszy w dziele 3 . która od opisu przechodzi do sprawdzania hipotez i teorii empirycznie sprawdzalnych. jeśli przedmiotem badań nie jest sam proces komunikacji jako taki → konkretność materiałów badanych w analizie treści wzmacnia prawdopodobieństwo je rzetelności Temat 8: metoda biograficzna. Metoda pojawia się w okresie. operacjyjna każdej zmiennej złożona jest z wartości. bo zaczyna się od obserwacji i jest analityczna. który podważa hipotezę i [(1) zrezygnować z tej hipotezy lub (2) przyjrzeć się jak można ja zmodyfikować ] → proces ten jest przykładem indukcji analitycznej – jest to indukcja. które ją tworzą wartości te powinny być wyczerpujące i wykluczające się wzajemnie → w analizie treści mogą być stosowane różne poziomy (nominalny. bo wychodzi poza opis. gdy badacze dążą do przekształcenia socjologii w naukę empiryczną. metoda dokumentów ludzkich) (na podst. interwałowy. że końcowy produkt kodowania musi mieć charakter liczbowy sposób zapisywania musi czynić jasne rozróżnienia jednostek analizy i jednostek obserwacji w trakcie zliczania będzie ważne zarejestrowanie podstawy dokonywania obliczeń • analiza danych jakościowych → „testowanie przypadków negatywnych„ jako technika jakościowego testowania hipotez (Bruce Berg): 1) zgodnie z teorią ugruntowana rozpoczyna się od badania danych. wszystkich mierników niereaktywnych • wady ograniczenie w zapisywaniu przekazów → problemy z trafnością mogą się pojawić. oznacza to . które mogłyby podważyć hipotezę początkową 3) przejrzenie każdego przypadka. by znaleźć wzorce i związki między zmiennymi Mocne i słabe strony analizy treści: • zalety 1) oszczędność czasu i pieniędzy 2) bezpieczeństwo – łatwiej jest powtórzyć część badania niż w innych badaniach 3) dopuszcza badanie długotrwałych procesów 4) badacz rzadko ma jakikolwiek wpływ na przedmiot badań – dot. ( Metoda dokumentów osobistych. porządkowy. Malikowskiego i Niezgody) 1. które mogą dostarczyć ogólnej hipotezy 2) poszukiwanie danych o wszystkich.obserwacji empirycznych → tworzenie kodów w kontekście teorii ugruntowanej (Bruce Berg) porównane do układania układanki: def. ilorazowy) → poziom pomiaru wynikający z przyjętej metody kodowania nie musi odzwierciedlać charakteru zmiennych • zliczanie i zachowywanie zapisów → ocena ilościowa danych wymusza dostosowanie operacji kodowania do przetwarzania danych.

to takie prowadzenie badań socj. że czytelnik poznaje poglądy autora dokumentu na zdarzenia. Ogólna charakterystyka.” We wszystkich definicjach nacisk jest położony na ważność dokumentów osobistych dla poznania postaw psychicznych. Autorzy zmierzali do postawienia teorii socjolog. do których ten dokument się odnosi. Dla badań socjologicznych ważne są głownie te dokumenty. autobiografie emigrantów. wyznaczających postępowanie jednostek w życiu zbiorowym. w których do rozwiązania zagadnienia zbiera się tylko relacje ludzi o ich uczestnictwie w zdarzeniach i procesach. 2. jako pomocnicze. emigrujących do Stanów Zjedn. Mimo różnic w definicjach. pamiętniki. umożliwiający zrozumienie i wyjaśnienie procesów psychospołecznych • Jako materiał orientacyjny w dziedzinie zjawisk.Thomasa i Znanieckiego: Chłop polski w Europie i Ameryce. jakie wywołała metoda: -rozwijanie metody. Autobiografia to podstawowy materiał w metodzie b. wyrażający ludzkie i osobiste cechy autora w taki sposób. ale starały się wyjaśnić postawy psych. wzory postępowania. ale próba rozwiązania jednego konkretnego zagadnienia. wspomnienia. Do analizy wykorzystano: listy emigrantów do rodzin. Metoda b. Przedstawione badania nie ograniczały się do opisu zew. stanowiących przedmiot badań. inne dokumenty zawierające projekcje stanów umysłu osoby. 2 tendencje metodologiczne. można wskazać ten sam element(def. i ich zmiany na tle różnych struktur społ. wywiadów. wymagające sprawdzenia • Nasuwają hipotezy lub materiały do ich weryfikacji • Są materiałem ilustrującym z góry powzięte hipotezy • Służą do weryfikacji hipotez nie z nich zaczerpniętych(materiał kontrolny) • Materiał. jak jak zmieniają się formy rodziny. dosłowne zapisy zeznań. Inne dokumenty często wyst. w których te postawy występowały. Dają wgląd w cudze życie psychiczne jako jeden z czynników. które zamierza się badać. lecz wyjaśnienie procesów psychospołecznych psychospołecznych psychospołecznych emigrantów. motywacji i poglądów danej osoby. Rodzaje autobiografii(wg Kruegera): • Wyznania osobowości zdezorganizowanej lub cierpiącej na poczucie niższości • Egoistyczny dokument o charakterze racjonalizowania obronnego swojej działalności • Autobiografia naukowa-obiektywne przedstawienie działań i przeżyć 3 . a na podstawie tych relacji dokonuje się opisu danych procesów procesów i stawia hipotezy wyjaśniające. Nie tylko opis zmian w strukturze. które relacjonując udzial piszącego w sytuacji społecznej. cech zbiorowości. 3. zawierają też osobisty pogląd autora na te sytuacje-opis przebiegu zdarzeń + opis zachowania się autora. określonej dziedziny zjawisk społ. Dokumenty osobiste: autobiografie. Chodziło o wykrycie społecznego mechanizmu przystosowywania się do nowych warunków cywilizacji. Autorzy chcieli stwierdzić. Redfielda) „Dokumentem ludzkim lub osobistym nazywamy dokument... Definicja dokumentów biograficznych. wykorzystującej tylko te dokumenty -wykorzystanie dokumentów jako mat. systemy obyczajów obyczajów moralności chłopów polskich. listy.. uzupełniających i pomocniczych Cele użytkowania autobiografii:(Robert Angell) • Dają badaczowi ogólne idee. Nie jest to szeroka ilustracja jakiejś zbiorowości społ.

które wyrażają obserwację i uogólnienie autora dokumentu. jakie ludzie przypisują przedmiotom i zdarzeniom. nie są wypowiedzi. przypisywane im przez ludzi. 3 . wyładowanie wew. Materiały autobiograficzne dostarczają możliwości poznania subiektywnej strony rzecz. Napięcia.różne są motywy pisania(np. Opisy z autobiografii stają się elementami składowymi. zmierzają do wykazania. Ogłaszając konkurs należy: Rozważyć do jakiej zbiorowości zwracamy się i jakie są jej cechy społ.. Po raz pierwszy ogłosił go Znaniecki w 1921.znając treść jego świadomości można odtworzyć dążności ludzkie. a ich przejawy są źródłem wiedzy o procesach społ. termin nadsyłania prac. Założenia metod.(zbiorowość jednorodna pod wzg intelektualnym i społ-ekonom. że w autobiografiach jest odbicie dążności społ. których istotnym składnikiem jest znaczenie. wyrażające dążności i oceny autora-nie mające charakteru zdań o faktach. Zasada współczynnika humanistycznego Znanieckiego. Techniki interpretacji i wykorzystania dokumentów osobistych A. Przyszłych autorów Zastanowić się do jakich motywów się odwołać(patriotycznych. Założenia. Metodologiczne: materiałem do analizy socjolog. Znaczną rolę gra tu intuicja badacza. chęć zarobienia pieniędzy). Dokonuje się interpretacji materiału z punktu widzenia ogólnej teorii socjolog. adres instytucji itp. na których opiera się metoda A. samousprawiedliwienie się we własnych oczach lub w oczach otoczenia. Ontologiczne: rola elementów subiektywnych w strukturze grup społ. formie i zakresie pisanych dokumentów. a odbijają się one na treści. ale same są faktami społ. stanowiących istotne fakty społ. zwracając się do robotników polskich w kraju i za granicą. metod. B. należy ujmować jako przedmioty. Zależnie od sposobu nakłaniania ludzi do pisania. skład sądu konkursowego. Rzeczywistość społ. dążności jakie z nimi wiążą-czyli to co jest siłą przekształcającą struktury społ. i jego świadomość jest przez środ. Założenia te pozwalają na przejście od zespołu subiektywnych opisów poglądów i opinii do zdań o społeczeństwie. z których badacz konstruuje obraz badanych zjawisk. Autor życiorysu jest częścią środowiska społ. Składa się z obiektywnych wartości kulturalnych jak i subiektywnych postaw jednostek. jego strukturze i zachodzących procesach. Zał. Metoda konstruktywna: Studiowanie wielkiej ilości biografii pod kątem widzenia określonego problemu. Czynniki subiektywne grają ważną rolę w życiu społ. ekonom. społ.) Przedstawić jasno cele konkursu Załączyć instrukcję-jakie zagadnienia i w jakim porządku trzeba omówić Nie narzucać sztywnego wzoru(nie sugerować ograniczenia się do zagadnień) Odezwa ma być sformułowana dla najniższego poziomu intelekt. i kryteria wartościowania.Sposoby zdobywania dokumentów osobistych: Mają one wpływ na wartość naukową uzyskanych wypowiedzi. ukształtowana. Najlepszy sposób to ogłaszanie konkursu na najlepszy życiorys własny z nagrodami pieniężnymi. 4. są konsekwencją zał.) Podać wysokość nagród.• Dokument naiwny 4. ale wypowiedzi. ontologicznychnakazują badać znaczenia.zjawiska społ. 5.

tworzeniu się opinii i działaniu form nacisku społ.. uprzedzenia.jest niewystarczająca . niewiedza piszącego) Dokumenty osobiste mogą być pisane z celem wprowadzenia w błąd lub piszący nie uświadamia sobie motywów jakie nim kierują Autorzy upraszczają opisywane zdarzenia. Analiza typologiczna: ustalanie typów osobowości. a cechami autorów)Wyniki dają pewność poprawności. Dokumenty osobiste nie mogą być źródłem poznania struktur społ. propagandy i komunikacji masowej. funkcjonowania struktur społ. 7. Metoda egzemplifikacji: Ilustrowanie i uzasadnianie hipotez dobranymi przykładami z autobiografii. Metoda analizy treści: zastosowanie do materiału biograficznego analizy treści wypracowanych w ostatnich latach w socjologii. Zalety metody Poznanie świadomości społ.. wzorów współżycia. Zostały najpierw wypracowane w badaniach treści gazet i czasopism. są bardziej rygorystyczne. Na konkurs nie są przeciętnymi Autobiografie nie są obiektywne(luki w pamięci.B. wzorów postępowania. rozwinięte w bad.uzyskane twierdzenia nie mają ważności naukowej. Hipotezy mogą powstać podczas jej czytania. wzorów stosunków społ. Dane do badania zależności między środowiskiem a zachowaniem jednostki Wgląd w mechanizm oddziaływania wychowawczego Pokazuje sekwencje historyczne zdarzeń składających się na życie jednostki i grup w długim okresie Materiał do ustalenia typów osobowości. 6. 2 Warianty 3 .] 8. Opracowanie statystyczne: Ustalenie zależności między różnymi cechami społ autorów a ich postawami i przejawami tych postaw. mechanizmy tworzenia się dążeń . mechanizmów powstawania postaw i ich zmian pod wpływem stosunków społecznych. Zarzuty przeciwko metodzie Behawioryści. występujących w zbiorowościach. E.metody statyst. [Metoda dokumentów osobistych jako jedyna.. Marksiści-elementy subiektywne nie są najważniejsze. ulega kategoryzacji i klasyfikacji. mechanizmie kontroli społ. Nastrój piszącego wpływa na obraz przedstawianych faktów Napisanie życiorysu wymaga dokonania selekcji materiału w pamięci. między cechami środowisk społ. Informacje o psychologicznej stronie funkcjonowania instytucji społ. Hipotezy nie podlegają falsyfikacji.. Zbiory dokumentów osobistych nie są próbą reprezentatywną Ludzie piszący dzienniki czy odp. ale autor szuka tylko potwierdzenia swej teorii. zachowań. dążeniami(np. grupy. Materiał biograf. nie są sprawdzalne itp. systemów kulturowych. C. Wgląd w mechanizmy motywacji ludzi. D. postaw moralnych i ocen. Dokumenty osobiste służą jako materiał uzupełniający . Można badać zależności między świadomością grup i jednostek a zmianą w strukturze społ. Ułatwia zrozumienie ludzi.

dostarczają informacji o osobie jako członku pewnej kategorii. Dla cech badanych przez osoby posługujące się metodą biograficzną nie istnieją takie tablice statyst.Odpowiednio do różnych celów badań i odpowiadających im wariantów metody biograficznej. Badacze zakładają więc uniwersalną strukturę selektywnej percepcji i logikę potocznego myślenia.) • Przygotowana do opublikowania. Np. w odniesieniu do danych przypadków. Jak ruchliwość społeczna jest subiektywnie postrzegana? Czy zadowolenia z wykonywanej pracy zależy od struktury poprzedniej kariery? Zainteresowania badacza skierowane na strukturepytania :jak”. tzn. [Typy najwyraźniej odnoszą się do różnych faz procesu badawczego] 10. Badacz szuka w danych wskaźników motywów i konstruuje typy osobowe. literaturę o danych grupach. Typy biografii(wg Denzina) • Kompletna: badacz zbiera dane o całym życiu badanych osób czy grup • Tematyczna: zbiera informacje dotyczące określonej dziedziny życia(zawodu. jeśli pytanie „jak”jest rekonstruowana biografia przez przeprowadzającego wywiad i respondenta. grup. Dobór próby . . socjolog.• • Biografia jako temat. Źródła danych(wg Denzina) • Bezpośrednie.Wnioskowanie na podstawie zbadanych przypadków w odniesieniu do większej populacji nie może być oparte na zasadzie prawdopodobieństwa.jako zagadnienie samo w sobie.. Zainteresowania badacza skierowane na przedmiot. Pojawiają się pytania: Jakie są typowe sekwencje zdarzeń w życiu ludzi.Denzin zaproponował próbę statystyczną do doboru przypadków i próbę teoretyczną do doboru kwestii do badania w życiu jednostek. Np. Przygotowanie transkrypcji -Większość wywiadów jest zapisywana na taśmie magnetofonowej . Indukcja analityczna: wyprowadzanie twierdzeń ogólnych z amnnalizy indywidualnych przypadków. . wymaga listy przypadków ze względu na procedurę selekcji losowej. 12. • Źródłem danych są też prywatne dokumenty archiwalne obejmujce autobiografie. że każdy przypadek przypomina uniwersalną strukturę. listy.Rodzaj transkrypcji zależy od pytania badawczego: jeśli pytanie „co”-to odtworzenie wywiadu w języku standardowym jest wystarczające. Są to publiczne pośrednie dokumenty o danej osobie zawierające specjalne statystyki.komputerowy system transkrypcji 3 . 11. ale musi być dokonane na zasadzie wiarygodności. Uważa się.zbiera się informacje biograficzne.. dane niestandaryzowanego wywiadu.to muszą być odnotowane przerwy. Jest to spowodowane problemami dostępu do danych podstawowych. na postawione pyt.pytania „co”. jakie znaczenie przypisuje się tym zdarzeniom i jaka jest ich struktura. 9.. stosuje się różne sposoby doboru próby. przestępczości.dostarczają danych bezpośrednio o osobie. Biografia jako środek.próba statyst. częściowe pokrywanie się wypowiedzi.:publiczne dokumenty o danej osobie jak raporty policyjne. kwestionariusze osobowe. karty zdrowia. wahanie się. pamiętniki. publikacje w środkach komunikacji… • Pośrednie. mające służyć udzieleniu odp. .

• T.13. Nie biorąc pod uwagę szerszego zaplecza społecznego raczej nie można zidentyfikować danych jako obiektywnych/subiektywnych. do chwili zbierania danych oraz do wpływu sytuacji zbierania danych na osobę badaną i badacza. 15. Problemy odniesienia prawdy i obiektywności Badacz w toku poszukiwań subiektywnego znaczenia przebiegu życia musi się uporać z problemem „obiektywność” versus „subiektywność”informacji biograficznej. gdy działy się relacjonowane zdarzenia. Pojęcie obiektywności jest konieczne do analizy danych biograficznych w socjologii. 4 . Kategorie prawdy i fałszu nie są zbyt użyteczne w badaniach biograficznych. odpowiadające kategoriom. s umieszczane w kartotece. ta sama osoba może dostarczyć różnych biografii w różnych momentach czasu.(narracyjne. Problem trafności Denzin rozróżnia: • T. Pojęcie prawda powinno się zastąpić pojęciem autentyczność. wewnętrzna: odnosi się do zmian dotyczących badanej osoby. zewnętrzna: odnosi się do pytania czy wybrane przypadki są reprezentatywne dla populacji 17. Na podstawie przeglądu danych tworzone są kategorie i wszystkie wyrażenia zawarte w danych. argumentacyjne. Ponieważ konstrukcja znaczenia jest zależna od czasu. Adekwatność analizy Dla oszacowania poprawności interpretacji biografii przez badacza proponuje się walidację komunikatywną-dokonaną przez badacza interpretację danych przedstawia się respondentowi i dowodem poprawności(adekwatności) analizy struktur subiektywnego znaczenia jest akceptacja przez badanego. Strategie analityczne . opisowe części składowe danych. ale z punktu widzenia teoretycznego jest problematyczne.Przedstawienie wyników badań • Prezentacja całościowa bez przedstawienia systematycznej analizy • Prezentacja wyników analizy wszystkich przypadków z załączeniem dla ilustracji wyników części danych • Prezentacja wyników analizy oraz przedstawienie przypadków typowych dla określonych typów w formie kilku biografii • Prezentacja przypadków syntetycznych przygotowanych przez badacza na podstawie jego analizy w postaci modeli procesualnych.) 14. która bierze pod uwagę językowe właściwości wypowiedzi. Chociaż praca badacza nie polega tylko na opisaniu sposobu definiowania przez aktora sytuacji. które pojawiły się od momentu.(założenie że respondent jest ekspertem w sprawach swojego życia). zainteresowania i sytuacji interakcyjnej. 16.liczni badacze stosują pewną formę analizy treści. ale na wyjaśnieniu jak takie definicje powstają w procesie społecznym.Schutze zaproponował metodę. .

Nie może ich przeformułować w trakcie wywiadu ani też zmieniać kolejności ich zadawania. Stwierdzono. jak i metodologicznego celu badań ( uzyskanie zestandaryzowanych informacji ). Badna zbiorowość była poważnie zróżnicowana pod względem poziomu wykształcenia. Zestandaryzowana lista poszukiwanych informacji powinna spełnić 3 warunki. przy czym pytania do respondenta może formułowć dowolnie zmieniając ich formę. Przygotowanie wywiadu swobodnego ze standaryzowaną liczbą odpowiedzi polega na opracowaniu narzędzi służożących do prowadzenia wywiadu i utrwalania jego rezultatów oraz odpowiednim przeszkoleniu ankieterów. w zasadzie od wszystkich respondentów. jednolite pytania kwestionariusza. możilwe do zastosowania były wyłącznie tehniki prowadzące do uzyskania zestandaryzowanych danych. 1) Musi być zamknięta. 2) Pojeyncza poszukiwana informacja powinna być przedstawiona w postaci rozłącznego i wyczerpującego zbioru alternatyw obejmującego wszelkie interesujące badacza wartości 4 . 2) Ankieter nie dysponuje taką listą pytań do respondentów. Chodziło przede wszystkim o statystyczną weryfikację hipotez. w różnej formie w zależności od respondenta. Jest natomiast poinstruowany. jakie infrmacje ma uzyskać od każdego badanego. Pytania te zobowiązny jest zadawać w określonym porządku i formie w zasadzie wszystkim respondentom.II semestr TEMAT1: Wywiad swobodny 1)Ilona Przybyłowska Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji i mozliwości jego zastosowania w badaniach scjologicznych. który byłby odpowiedni zarówno do problemu. Zauważono niechęć respondentów do udzielania odpowiedzi na wcześniej ustalone. 1) wywiad polega na tym. jak aspiracje. w przypadku wielu badanych prowadzi do kreowania badanej rzeczywistości. Wyróżnia się 2 podstawowe formy wywiadu zestandaryzowanego:1) scheduled interview i 2) nonscheduled intervew. Autorka prowadziła badania we włocławskim rejonie uprzemysławianym nad dostępem młodzieży wiejskiej do szkolnictwa ponadpodstawowego. tak aby dostosować tok i formę wywiadu do poszczególnych respondentów. cech badanej zbiorowości. inteligencji oraz możliwości percepcyjnych i werbalizacyjnych. W związku z tym pojawiła się konieczność opracowania takiego wywiadu. co umożliwia liczbowe opracowanie rezultatów. Jednocześnie jednak zobowiązany jest uzyskać ujednolicone dane. że ankieter prowadzi wywiad na podstawie wcześniej przygotowanej listy pytań do respondentów. Nonscheduled standardized interview odznacza się więc dwoma zasadniczymi cechami: sposób jego prowadzenia nie jest ujednolicony. treść i kolejność zadawania. Nie posługuje się więc kwestionariuszem w sensie jednolitej listy zadawnych pytań. Warunki te spełnił wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. Metodologiczna charakterystyka wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji. jego możliwości i cech. Prowadzący wywiad może zadawać pytania w różnej kolejności. że posługiwanie się z góry określonymi pytaniami kwestionariusza przy zbieraniu danych o tak złożonych i trudnych do uchwycenia zjawiskach.

powienien raczej stosować zapis kategoryzujący. a także ocenić. Każdy z ankieterów powinien przeprowadzić kilka wywiadów próbnych z różnymi respondentami. Można zostosować magnetofon. Uzyskanie informacji polega zatem na zaklasyfikowaniu konkretnego przypadku do odpowiedniej kategorii. Przygotowanie zestandaryzowanej listy poszukiwanych informacji wymaga dobrej orientacji w zakresie zjawisk będących przedmiotem badań. ponieważ ułatwiają mniej doświadczonym ankieterom start w pracy terenowej. 4 . by ankieter zapisujący prawie każde wypowiedziane przez respondenta zdanie mógł prowadzić z nim swobodną. 3) Każda altrnatywa danego zbioru musi być sformułowana w sposób jednoznaczny i konkretny. Materiały utrwalone za pomocą zapisu kategoryzującego nadają się do obliczeń. co umożliwia szybkie otrzymanie wyników badań. Samo szkolenie częściowo powinno odbywać się w terenie. Karty należy wypełniać tuż po przeprowadzeniu wywiadu na podstawie dyskretnie prowadzonych przez ankietera notatek oraz jego pamięci. Sposób otrzymywania informacji jest w tym typie wywiadu dowolny. przeprowadzając badania pilotażowe w zbliżonym środowisku. On bowiem w toku wywiadu sformułować musi pytania. karty zapisu wywiadu. Powodzenie badań tego rodzaju w większym stopniu niż w badaniach z zastosowaniem wywiadu kwestionariuszowego zależy od właściwego motywowania. zdolności i uczciwości współpracowników. która będą badać. gdyż jest to warunkiem swobodnego prowadzenia rozmowy z respondentem. Listę poszukiwanych informacji należy bezwzględnie sprawdzić w terenie. Badacz może przygotować wzory pytań do respondentów. Jest to istotne zwłaszcza wtedy. czy otrzymał poszukiwaną informację oraz jaka jest jej wartość. Indywidualizacja sposobu otrzymywania informacji jest bowiem warunkiem podstawowym powodzenia tego typu wywiadu. na którą przenosi się w postaci symboli literowych i liczbowych zestandaryzowaną listę poszukiwanych informacji. które można zarejestrować na taśmie magnetofonowej.danej zmiennej. w którym będą przeprowadzane badania. Wzory pytań do wywiadu pełnią szczególnie pożyteczną rolę w początkowej fazie badań. Wymaga to przygotowania tzw. tak aby prowadzić wywiad bez posługiwania sie pisemnym formularzem. Ważne jest przygotownie wielu wariantów pytań odnośnie do każdej z poszukiwanych informacji i sprawdzenie ich skuteczności w badaniu pilotażowym. samokontroli i krytycyzmu wobec własnej pracy. brzmienia. Mamy tu zawsze do czynienia z pytaniami zamkniętymi typu "czy" lub "który" o jednej alternatywie. jak i emocjonalnej. Trudno przypuszczać. Poznanie tej zbiorowośco stanowi w tym wypadku ważny element samego szkolenia. Badacz może podjąć różne decyzje w sprwie zapisu informacji. Jeśli badaczowi nie zależy na zdobyciu materiałów ilustracyjnych. zarówno co do formy pytań zadawanych respondentom ( otwarte-zamknięte ). niemal towarzyską rozmowę. Od ankietera wymaga się intelektualnej aktywności. kiedy ankieterzy nie znają dobrze zbiorowości. Wzory należy opracować w stosunku do pojedynczych poszukiwanych informacji. Dużą rolę spełnić mogą przeprowadzone przez badacza w obecności ankieterów wywiady pokazowe. Powodzenie badań jest o wiele wyższe. gdy anakieter jest zaangażowany w badania zarówno od strony intelektualnej. Ankieterzy muszą dobrze pamiętać listę poszukianych informacji. jak i ich ilości oraz kolejności. Magnetofonowa rejestracja wywiadu umożliwia mu pełną koncentrację na rozmowie z respondentem.

Wywiad swobodny ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji jest jednym z typów.rodzaj i zakres pytań badacza w stosunku do jednostek badania ( zapotrzebowanie badacza na informacje ) . wstępna aranżacja wywiadu. wyjaśnienie treści pytań itp. S. nie indywidualizują sposobu prowadzenia wywiadu. Wywoływanie i stymulowanie motywacji ankieterów ułatwia w znacznym stopniu obecność i uczestnictwo badacza w pracach terenowych. Wywiad kwestionariuszowny o mniejszym stopniu( typ 4 ) standaryzacji prowadzony jest na podstawie kwestionariusza. 10 wywiadów. tj. działają na zasadzie rutyny. jeżeli czas trwania każdego z nich zbliża się do 2 godzin.Istotne jest niebezpieczeństwo schematyzacji sposobu prowadzenia wywiadu.tzw. którym wydaje się. Wymaga od ankietera aktywności zarówno w zakresie udzielania respondentom wyjaśnień odnośnie do treści pytań. nie wczuwają się w sposób myślenia respondentów. stopnia ujednolicenia czynności i środków badawczych stosowanych w kontaktach z różymi respondentami. który odzwierciedla zapotrzebowanie badacza na inforamcję.rodzaj pytań zadawanych respondentowi w wywiadzie . Zbieranie materiałów w terenie nie może odbywać się w pośpiechu. Wywiad ze standaryzowaną lista poszukiwanych inforamcji a typy wywiadów wg stopnia ich standaryzacji. które można wyróżnić wg kryterium standaryzacji. Zapotrzebowanie to w trakcie konceptualizacji badań jest w tym typie wywiadu dość często określone mniej dokładnie niż w typie 5. stymulowanie respondentów do udzielania odpowiedzi. aby zapewnić taką organizację prac w terenie.przygotowanie pytań do respondenta . ) W wywiadzie kwestionariuszowym o wyższym stopniu standaryzacji ankieter posługuje się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta . iż kwestionariusz zawiera relatywnie dużo pytań otwartych. biorąc pod uwagę wysoki stopień samoczynności narzędzia badawczego. aby badacz dawał przykład własną osobą i osobiście brał udział w prowadzeniu wywiadów. jak i precyzowania sensu ich odpowiedzi 4 . J.inne zachowania prowadzącego wywiad ( np.sposób zapisu odpowiedzi . Nowak nazywa omówiony typ wywiadu wywiadem ankietowym. Niebezpieczeństwo takie przejawia się po przprowadzenie ok.Lutyński wyróżnia pięć typów wywiadu: 1) swobodny mało ukierunkowany 2) swobodny ukierunkowany 3) swobodny ze standaryzowana lista poszukiwanych informacji 4) kwestionariuszowy o mniejszym stopniu standaryzacji 5) standaryzowany o większym stopniu standaryzacji Stopień standaryzacji każdego z tych typów wywiadu rozpatruje się wg następujących wymiarów: . kwestionariuszem wywiadu. Zapis otrzymanych odpowiedzi na te pytania jest kategoryzujący i polega na jej zaklasyfikowaniu do przewidywanych w pytaniu wariantów. mogli na pewien czas przerwać pracę. jaką nabyli w toku poprzednich wywiadów. który z reguły zawiera pytania zamknięte. Zmęczeni już ankieterzy przestają panować nad własnym postępowaniem. Ważne jest również. Powoduje to. by ankieterzy. że wpadają w rutynę. Niewskazane jest prowadzenia więcej niż 3 wywiadów dziennie. Ważne jest. Biooąc pod uwagę to kryterium.

3 ) prowadzący wywiad pracuje bez ustalonej z góry listy pytań do respondentów. Pytania są z reguły pytaniami otwartymi żądającymi narracji. W wywiadach swobodnych ( typ 1. sondowania ). Zazwyczaj formułuje się tylko ogólnie zasady udzielania dodatkowych wyjaśnień co do treści pytań oraz zasady tzw. Wywiad mało ukierunkowany. W wywiadzie swobodnym ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji ( typ 3 ) zapotrzebowanie badacza na informacje jest dokładnie i ostatecznie określone już na etapie konceptualizacji badań. W celu zdobyci potrzebnych informacji może zadawać zarówno pytanie otwarte. o których spośród interesujących badacza zagadnień respondent może mówić w sposób rzeczowy oraz wyczerpujący i podporządkowuje rozmowę tym właśnie problemom. jeśli uzna. o różnym stopniu szczegółowości. Zapotrzebowania badacza na informacje określone jest w sposób ogólnikowy ( dotyczy zagadnień ogólnych. mają formę pytań zamkniętych. Zapis uzyskanych informacji jest rejestrujący. wokół których powinna się koncentrować rozmowa z respondentem. Nie dysponując kwestionariuszem ( co najwyżj wzorami pytań związanymi z poszczególnymi poszukiwanymi informacjami ) ma dużą swobodę w zakresie formułowania pytań do respondenta. Możliwość zastosowania w badaniach socjologicznych wywiadu swobodnego ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji 4 . W tym typie wywiadu tylko w pewnym stopniu osiąga się standaryzację tzw. ponieważ powyższa klasyfikacja obejmuje skrajne ze względu na stopień ich standaryzacji typy wywiadu. Jednoznaczne zaliczenie wywiadu ze standaryzowaną listą poszukiwanych informacji do technik wywiadu standaryzowanego lub niestandaryzowanego nie jest możliwe. Ankieter dysponuje jedynie ogólnym "planem zagadnień". Zgodnie z powyższym do technik wywiadu niestadaryzowanego zaliczyć można wywiady swobodne mało ukierunkowane ( ponieważ osoby przeprowadzające te wywiady nie posługują się z góry przygotowaną listą pytań do respondenta. Pytania badacza dotyczą zagadnień szczegółowych.na te pytania ( dopytywania. a ich roztrzygnięcie konieczne jest w przypadku każdego badanego. Prowadzący ustala. Pytania mają formę otwartą. Prowadzący wywiad ma dużą swobodę w zakresie formulowana pytań. natomiast do technik wywiadu standaryzowanego wywiady kwestionariuszowe zarówno o większym. a uzyskane w efekcie tych rozmów materiały są mało porównywalne). innych zachowań ankietera ( tj. Tok wywiadu ( kolejnośc zdawania pytań ) oraz treść i język poszczególnych pytań dostosować można do cech i możliwości respondenta. jak o mniejszym stopniu standaryzacji ( ze względu na posługiwanie się przy prowadzeniu tych wywiadów kwestionariuszem oraz wysoki stopień porównywalności uzyskanych materiałów ). ale osoba prowadząca wywiad może z nich nie korzystać. które są wykazem jego potrzeb informacyjnych. Niekiedy przygotowuje się wzory pytań o poszczególne zagadnienia. dyspozycje do wywiadu. dopytywania. 2. ma formę pytań otwartych ) i nie musi być zrealizowane w całości w każdym wywiadzie. iż nie dają one spodziewanych rezultatów. wykraczających poza odczytywanie pytań z kwestionariusza i zapis odpowiedzi na te pytania ) głównie ze względu na trudność ich antycypowania w stosunku do poszczególnych pytań kwestionariusza. jak i zamknięte. Osoba prowadząca wywiad musi w związku z tym zadawać pewną ilośc pytań dodatkowych. nie przewidzianych kwestionariuszem wywiadu. Potrzeby te określone są raczej ogólnie. Prowadzącemu wywiad swobodny umkierunkowany ( typ 2 ) badacz dostarcza tzw. Wywiad ma przebieg nie sformalizowany i pod wieloma względami przypomina rozmowę towarzyską. różnej treści i brzmieniu.

Metoda badań. wykształcenia. To wszysto utrudnia wprowadzenie bardziej sformalizowango sposobu kontroli. podstawa źródłowa i technika otrzymywania materiałów. 1. 2) Gdy problematyka badań jest drażliwa. Żąda się od nich wysokiej sprawności w prowadzeniu wywiadu swobodnego. 2. 7. możliwych do zastosowania w przypadku badań masowych z użyciem wywiadu kwestionariuszowego. postawy itp. 6. problematyka badań. 4 . Prezentowany tu typ wywiadu nie może być jednak masowo stosowany. samokontroli i krytycymu w stosunku do własnej pracy. jej uzasadnienie i ocena wniosków. PYTANIE 7 I K. − krótkotrwały kontakt z ankietowanym. możliwości percepcyjno-werbalizacyjnych). które skutczne będą w przypadku wszystkich respondentów 4) Gdy bada się populację błędnie identyfikującą cele wywiadów prowadzonych na podstawie drukowanych formularzy. a jej złagodzenie lub ominięcie możliwe jest tylko przy założeniu dużej elastyczności w prowadzeniu wywiadu. Odnosi się to głównie do czterech sytuacji: 1) Gdy przedmiotem badania są zjawiska wielowymiarowe i złożone. a próby dotarcia do tych zjawisk poprzez pytania kwestionariusza prowadzą do kreownia rzeczywistości. przedmiot badań 4. Pełna koncepcja badawcza rozwiniętych badań włąściwych obejmuje ustalenie następujących spraw: 1. Sposób prezentacji wniosków i ich rola. osobistego uczestnictwa badacza w zbieraniu maeriałów. KONCEPCJA BADAŃ (wg Lutyńskiego – nie Lutyńskiej!) to ogół ustaleń dot. To z kolei wymaga odpowiedniej oganizacji badań. 1. co uniemożliwia sformułowanie identycznych pytań. 3) Gdy bada się zbiorowości wewnętrznie zóżnicowane ( pod względem poziomu inteligencji.. Najważniejsze cechy badań kwestionariuszowych (Z. zaangażowania emocjonalno-poznawczego. Wywiad kwestionariuszowy.Lutyńska: rodz. motywacje. Koncepcja badań oraz koncepcja pytania kwestionaruszowego a narzędzie badawcze. aspiracje. Inne techniki badań. celu i ogniw badań łącznie z ustaleniami odnośnie wykorzystania wyników. których teoretyczny obraz badacz potrafi skonstruować ( np. których celem jest statystyczna weryfikacja hipotez i w których posługiwanie się wywiadem kwestionariuszowym ( typ 1 i 2 ) jest znacznie utrudnione lub wręcz nimożliwe. czyli jaka będzie podstawa źródłowa wniosków odnoszących sie bezpośrednio do przedmiotu badań? 5. Przygotowanie i sprawdzanie narzędzia badawczego. ponieważ stawia ankieterom zbyt wysokie wymagania. 3. co może zaważyć na rzetelnośc uzyskanych informacji.Wywiad ten znajduje zastosowanie w badaniach. ). m. aparat pojęciowy. Gostkowski): − nawiązanie kontaktu badawczego badacz-respondent => ankieter jako osoba obca badanemu. in.

szkolnictwa? -> Jaką X ma opinię? 2. można więc pokazać drogę: PYTANIE PROBLEMOWE OGÓLNE – Czy ludzie w pl. info nie powiązane logicznie.pytanie jest wskaźnikiem danego pojęcia . Gdzie Pan/i spędził urlop w 1979 roku? -> Czy respondent miał w tym roku urlop? -> Czy respondent wyjeżdżał na urlop? -> Czy spędził go w kraju czy za granicą? Każde pytanie w kwestionariuszu wywiadu to układ 3 elementów: 1) pytanie kwestionatiuszowe. KONSULTACJE METODOLOGICZNE- 4 . chodzą co niedziela na mszę św. bo łatwe przejście od uzyskanej informacji do uzyskania zjawiska interesującego danego socjologa (3)koncepcja wskaźnikowa: . że szkolnictwo w pl. zachowań niewerbalnych. − pochodzi z psychologii (psychometria). o dane osobowe.− − − zachowanie werbalne (odpowiedź) staje się wskaźnikiem faktów. postaw i opinii. 3) jednostkowe pytanie badacza – dot. gdy jednemu pytaniu kwestionariuszowemu odpowiadają conajmniej 2 pytania badacza: 1. Czy sądzi Pan/i. jest na wysokim czy niskim poziomie? -> Czy respondent X ma opinię nt. Metodologiczne koncepcje pytań kwestionariuszowych: (1) koncepcja testowa – jedno pytanie traktuje się jako jedną z wielu pozycji w teście – nie może występiować samodzielnie. Niniejszy tekst opiera się na informacyjnej koncepcji pytania. są religijni? PYTANIE PROBLEMOWE SZCZEGÓŁOWE – Czy ludzie w pl. − celem testu jest przypisanie respondentowi określonego wyniku liczbowego. badani respondenci nie są połączeni ze sobą stosunkami społecznymi. informacje powiązane logicznie. np.każde pytanie stanowi samodzielną jednostkę (pyt. kto klasyfikuje odpowiedzi respondentół.dopiero po uzyskaniu odpowiedzi respondentół badacz ustala.często wykorzystywana. czym jest dane zjawisko. opracowania ilościowego. np.najbardziej liberalna . konkretnych poszukiwanych informacji. Można wyróżnić takie sytuacje. o proste fakty) . który określi jego miejsce w skali => znaczenie ma tylko ostateczny wynik (2) koncepcja informacyjno-tradycyjna: . 2) pytanie kodera – zadaje je sobie ten.? -EW. wysoki stopień standaryzacji pytań => możliwość porównań.

2.).Ankieterzy.. aby respondent i ankieter odciążeni byli od wszelkich wysiłków natury intelektualnej. Głównymi ogniwami są L badacz. istotne i prawdziwe.JEDNOSTKOWE PYTANIE BADACZA – Czy respondent X chodzi co niedziela na msze? PYTANIE KODERA – Do jakiej klasy należy odpowiedź respondenta X PYTANIE KWESTIONARIUSZOWE – Czy chodzi Pan/i do kościoła co niedzielę? Zdaniem J. czynniki sytuacyjne.2. E. badacz musi − skonkretyzować poszukiwaną informację. istotna to taka. 2. kulturowe. środowiskowe. Noelle: Narzędzie badawcze należy opracować w taki sposób. • inne 2.3. 4 . psychologicznej i językowej. stereotypy. − przewidzieć klasyfikację odpowiedzi.Czynniki ogólnospołeczne i sytuacyjne. Interakcje te przebiegają w konkretnych warunkach i w konkretnej sytuacji społeczno-kulturowo-historycznej. która przynosi poszukiwane przez badacza jednostkowe informacje. ankieter i koder (+czytelnik). których oddziaływanie na respondenta może wywołać niepożądane dla badacza skutki: 2. Przyczyny odpowiedzi nietrafnych: • interwencja osób trzecich. Społeczne uwarunkowania wywiadu kwestionariuszowego: Wywiad to łąńcuch komunikacyjny czyli interakcja osób biorących udział w badaniu. − − − ankieter. Lutyńskiego. Wpływ ankieterski może być pozytywny (zmniejsza liczbę odp.. respondent – jego cechy osobiste.. nieistotnych i nietrafnych) i negatywny (zwiększa. trafne/nietrafne/budzące zastrzeżeń co do trafności Odp. Odpowiedzi mogą być : istotnie/nieistotne.Badacz i narzędzie badawcze. które przynoszą odp. • niezrozumienie przez respondenta terminu użytego w kwestionariuszu • zmęczenie badanego • drażliwość tematu • chęć popisania się • skłonność do przytakiwania. Ostatecznym rezultatem interakcji jest uzyskanie poszukiwanej informacji (o niewiadomej wartości). Osoby te wzajemnie na siebie wpływają..1. społeczno-historyczne. udzielania tendencyjnych odpowiedzi. aby pytanie stanowiło narzędzie. niewygodnie. wiadomo: głośno. − uzasadnić prwomocnosć takiego postępowania. Czynniki.. Trafne to takie. tj. przewidzieć poszukiwane odpowiedz.

− Nieporządne sformułowanie pytania kw. niewyczerpalność lub nierozłączność kafeterii) − Zdobywanie kilku informacji poprzez jedno pytanie kwestionariuszowe.WADY PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH Wśród kategorii źle zadanych pytań możemy wyróżnić: 1. 3. − Równoległe używanie w jednej odpowiedzi (alternatyiwe) dwóch różnych określeń. Rodzaje uchybień strukturalnych: − Ogólna niejasność pytania kwestionariuszowego (związana z nieokreślonością lub brakiem poszukiwanej informacji). zjawiska podawane są w liczbie mnogiej. (b) nie wiadomo jak sklasyfikować odpowiedź. bo nie uwzględniono. − − Pytania niedostosowane w pewnych przypadkach przeradzają się w pytania drażliwe. wyłącznie pytań zamkniętych (w otwartych klasyfikacja powstaje po zebraniu materiału). poszukiwana informacja jest niejasna. Częste jest błędne założenie.) W pytaniach tych nie ma odpowiedniości m-dzy tekstem pytania kwestionariuszowego a odpowiedzią na nie. niejednorodności formy gramatycznej kafeterii itp. trwałe i przemyślane opinie na wszystkie tematy. zredagowaniu pytania w postaci oznajmującej. − Wszelkiego rodzaju błędy logiczne (szcz. Czy rodzice pracowali. gdzie osoby. niedokładnie sformułowana. 4 . zamkniętych. rzeczy. np. np. Jakie cechy cenisz u pracownika ? (a) solidność i pracowitość (b) uczciwość i pracowitość (c) rozsądek i solidność − Błędy MULTIPLIKACJI => występują w pyt. a odpowiedź przygotowana w formie alternatywnej w kafeterii dysjunktywnej lub na skali.rozdz II . W którym roku urodziła się Pana żona? Jestem kawalerem. wyrażające się w np. gdy był/a Pan/i dzieckiem? TAK/NIE 2. WADY ZWIĄZANE ZE ZBYTNIĄ TRUDNOŚIĄ PYTANIA. że ludzie mają ustabilizowane. WADY STRUKTURALNE – (a) poszukiwana informacja lub wskazanie wartości zmiennej są nieokreślone. Dot. czego badacz chce się dowiedzieć.WADY ZWIĄZANE Z NIEDOSTOSOWANIEM PYTANIA DO INFORMACYJNEGO ZAPOTRZEBOWANIA BADACZA (mówiąc krótko – pytania nieistotne. np. Nie wiadomo. czy pytanie respondenta dotyczy.

Materiały pomocnicze można podzielić na: 1. − − − Badacz nie jest w stanie przewidzieć wszystkich możliwych indywidualnych przypadków i sytuacji. układ. instrukcja dla ankieterów. liczba pytań itd. czyli kwestionariusz wywiadu. karty respondenta. Nie w każdym badaniu poszczególne składniki narzędzia muszą być uwzględnione w jednakowy sposób i w tym samym zakresie. stanowiące pomoc dla respondenta w czasie wywiadu (np. ale również jego szata graficzna. gniew. co skłania go do braku odpowiedzi lub kłamstwa. zażenowanie. protokoły odmów. Zależy to od zapotrzebowania autora. ale nad ich kontekstem. pytanie zamknięte. 4 . obawę. Badania kwestionariuszowe to nie tylko poszczególne pytania zadawane respondentom. złość. Może wynikać z 3 przyczyn : pytanie może naruszyć sferę prywatności i intymności respondenta. który pomocny będzie w zbieraniu materiału badawczego.takie. PYTANIA SUGRUJĄCE to takie. Z tych samych powodów pytania mogą być kłopotliwe dla ankietera. III – PRZYGOTOWANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO DO WYWIADÓW KWESTIONARIUSZOWYCH Narzędzie badawcze to zespół materiałów. która odbywa się za pośrednictwem ankietera i zachodzi zawsze w określonych warunkach społecznych. rysunki) 3. ale całokształt interakcji badacza z badanym. Drażliwość jest zawsze relatywna i zależy od wielu czynników (Rostocki). listy zapowiednie. Stąd ważna jest sytuacja badania oraz włąściwe rozumienie pytania. które zadaje się badanemu. instrukcja dla ankieterów oraz materiały pomocnicze. sposobem zadania i zapisu odpowiedzi.PYTANIE DRAŻLIWE. w którym autor podpowiedział. zagraża jego poczuciu własnej wartości lub zagraża jogo społecznej egzystencji. Z tego powodu warto skupić się nie tylko na pytaniach. Noelle: “spirala ciszy” to czas namysłu osoby. wprowadzenie do wywiadu i część ewidencyjno-porządkowa. wprowadzenia) 2. w którego kafeterii jest więcej alternatyw “za” niż 'przeciw' brak w pytaniu członu określającego przeciwna sytuację – czyli ma być: “Czy fakt X ocenia Pan/i pozytywnie czy negatywnie?” umieszczenie w pytaniu sądów czy określeń oceniających − − − rozdz. ewidencyjno-porządkowe części kwestionariusza). Zawsze jednak konieczne są kwestionariusz. służące do aranżacji wywiadu (np. wstyd itp. Ważne miejsce zajmują w nim części ewidencyjno – porządkowe. np. Kwestionariusz wywiadu to pytania kwestionatiuszowe ułożone w określonej kolejności. zaniepokojenie. 4. która chce się dostosować do oczekiwanej odpowiedzi. czyli skierowane wyłącznie do ankietera. . służące do zbierania dodatkowych informacji (np. podsunął czy zasugerował respondentowi jeną odpowiedź. które oddziałują na respondenta. E. które wywołuje u respondenta niepożądane procesy psychiczne takie jak lęk. ankiety do ankietera. 4. wzruszenie. kontrolujące pracę ankieterów.

komórki są malutkie a ankieter ma mało miejsca na odpowiedzi.(1) STRUKTURA KWESTIONARIUSZA WYWIADU: Kwestionariusz wywiadu można podzielić na: 1.. pytaniami – tabelami. “A teraz chciałem się dowiedzieć. jak je ułożył badacz. Należy przestrzegać zasad: 1. zbyt skomplikowane ani niejasne. pytaniami z historyjkami itd. zasadnicza część zawierająca pytania kwestionariuszowe. 4. Nie można umieszczać jedno za drugim pytań bardzo trudnych. SZATA GRAFICZNA – należy unikać kwestionariuszy źle przygotowanych pod względem graficznym. ale nie jest to konieczne. Nadawanie tytułów kwestionariuszom nie jest jednak konieczne. 2. by respondenci nie mogli się domyślić. Zadanie wszystkich na raz może spowodować u niektó¶ych respondentów znużenie. gęsto kratkowanych tabelami 6. TYTUŁ – powinien być starannie przemyślany i wybrany. Można nadać tytuły poszczególnym częściom. bo wtedy zacznie udzielać odpowiedzi nieistotych i nietrafnych. Nie należy zaczynać wywiadu od pytań drażliwych. KOLEJNOŚĆ PYTAŃ – powinna być taka. o co będą pytani. aby wywiad nie stał się dla respondenta nużący i męczący. byzadawać np. Warto słowo “kwestionariusz” zastępować ankietą. wówczas tabela z konieczności jest duża i rozbudowana. nie rozdzielać pytań na 2 strony. metryczka METRYCZKA – nie zawsze znajduje się na końcu kwestionariusza. najpierw pytania o opinie. nie powinno być całych stron zajętych pytaniami ze skalami.”. “A teraz chce zadać panu pytania na temat. które było już stosowane kilkakrotnie. niewskazane jest. 3. pytania wyraźnie oddzielone od siebie. Powinien być na tyle ogólny. Ankieter musi zadawać pytanie w tej samej redakcji i formie. bezpośrednio tematyki danych badań.. część ewidencyjną kwestionariusza. 2. wystarczająco dużo miejsca na odpowiedzi na pytania otwarte. 4. np. ortograficznych i innych. przeznaczoną do wypełnienia przez organizatorów badań i ankietera. tylko przeplata się z pytaniami dot. żadnych błędów literowych .. 5. Jeśli jednemu pytaniu-tabeli odpowiada bardzo duża liczba poszukiwanych informacji. czytelny.” . ścieśniona. Nie można w pytaniach z jednej grupy tematycznej używać przemiennie różnych terminów lub nagle wprowadzać zupełnie nowe wyrażenia na oznaczenie tego samego określenia. druk wyraźny..nie mogą być one jednak za długie. unikać licznych. 3. wprowadzenie do wywiadu. Szczególną uwagę należy zwrócić na tabele. REDAKCJA I STANDARYZACJA PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Wszystkie alternatywy w kafeterii danego pytania powinny być sformułowane w jednolitej formie gramatycznej – w tym samym czasie i osobie. a potem tylko o fakty. 5 . Można za to między jedną a drugą grupą tematyczną umieścić zwroty wiążące je ze sobą.

REGUŁY PRZEJŚĆ stosujemy w przypadku pytań filtrujących.wielu respondentów czuje się zobowiązanych do udzielenia jakichkolwiek odpowiedzi. że jeśli instrukcja jest przemyślana i dokładna. W każdej instrukcji zawsze jest instrukcja ogólna i szczegółowa. że należy czytać pytanie kolejne. wtedy odpowiadają bezmyślnie na kolejne pytania. Muszą być one jednolicie oznaczone – krateczki. Wskazówki dla ankieterów umieszcza się w nawiasach bezpośrednio po pytaniu kwestionaruszowym.. Część szczegółowa zawiera dyrektywy dotyczące sposobów zadawania poszczególnych pytań kwestionariuszowych. osobno wydrukowanej instrukcji. Mówi więc on “Uważa Pani.poj) powinna być stosowana w pokazywanej karcie respondenta. Ujawnia się wówczas tendencja to przytakiwania lub zaprzeczania. NUMEROWANIE PYTAŃ I REGUŁY PRZEJŚĆ: W każdym kwestionariuszu wszystkie pytania muszą być kolejno ponumerowane. co myśłi Pan na temat. jak też w odrębnej. to ankieterzy pracują lepiej i staranniej. gdy respondent nie usłyszał lub nie zrozumiał pytania... dobrego przygotowania ankieterów do pracy w terenie. Druga forma (1 os. Podobne reakcje towarzyszą sytuacjom. gwarantuje ona jednolitośc wypełniania. które trwać mogą do 3h. W ogólnej powinny być omówione wszystkie sprawy dot. Ankieter nie odczytuje respondentom odpowiedzi typu “nie wiem”. (2) INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW (RODZAJE I WZORY) Z badań wynika.. Dlatego czas trwania wywiadu nie powinien być dłuższy niż 1h. Jeśłi nawiasu nie ma.” a nie “Uważam. Powinny być one krótkie i jasne.w miarę upływu czasu zarówno respondent. IFiS PAN stosuje taki system. “trudno powiedzieć”. Wyjątek stanowią wywiady pogłębione. l. Pominięcie w niektórych miejscach lub w ogóle brak reguł przejść jest przyczyną wielu pomyłek ankieterów. że”. PROBLEM DŁUGOŚCI WYWIADU KWESTIONARIUSZOWEGO . W.” bo za długie. jak i ankieter wykazują tendencję do tracenia uwagi i dokładności. Każde pytanie w tabeli powinno posiadać kolejny numer. a u respondentów wywołuje niepożądane procesy psychiczne. że. Instrukcja pisemna jest podstawą właściwego. PSYCHIKA BADANEGO.Goode pisze nawet o 30 minutach. że przy każdej alternatywie w nawiasie znajduje sie pytanie kolejne. 5 . Można ją przekazać ankieterom zarówno w samym kwestionariuszu wywiadu. w rezultacie otrzymujemy odpowiedzi nieistotne i nietrafne. oznacza to.Pytanie powinno być redagowane w formie pytania i zawsze zakończone znakiem zapytania. całości danego badania i jego problematyki. Nie należy zamieszczać zwrotów grzecznościowych “Czy może mi pan powiedzieć. Pytania jak najbardziej powinny przypominać rozmowę – czytane więc opytania i odpowiedzi dopasowane są więc do roli ankietera. strzałki.

oraz takie . Nie wypisuje się alternatyw typu “nie wiem” czy “trudno powiedzieć”. We wprowadzeniu badacz powinien: − napisać. Karty respondenta muszą być starannie i estetycznie przygotowane. Na karcie pisze się wszystkie słowa jednakowymi dużymi literami. Jedna karta może służyć do wielu pytań (c) kontrolujące pracę ankietera. Zasadniczo powinno znajdować się na osobnej karcie a nawet w instrukcji dla ankieterów. Przeprowadzenie badań. Każda z nich przygotowana osobno. (b) stanowiące pomoc dla respondenta. − poinformować. Pozytywną rolę może odegrać osoba. oświadczenia ankieterów i karta informacyjna.Dokładnej instrukcji wymagają pytania trudne – takie. 5 . jak ankieter ma się przedstawiać respondentom. Jej celem jest kontrola przebiegu procesu badawczego ze szczeg. które wymagają od respondenta aformułowania opinii. że odpowiedzi nie będą nikomu ujawnione i służyć będą do uogólnień statystycznych. Na początku każdego kwestionariusza musi się znaleźć: − numer kwestionariusza − nazwisko ankietera − godzina rozpoczęcia i zakończenia wywiadu − data i miejscowość. ale alternatyw nie należy numerować. Przejmują rolę wprowadzenia i zawierają dokładnie te same informacje. może ułatwić ogłoszenie w prasie. ANKIETA DO ANKIETERA – układa się ją jak każdą inną ankietę. − podać dokładną nazwę instytucji badawczej − ogólnie poinformować o celu badań. wyobrażenia sobie czegoś itp. Należą do nich miejsca w wywiadzie na podpis. zwłaszcza w jednej miejscowości. Mogą być one : (a) służące aranżacji wywiadu. uwzględnieniem pracy ankieterów. abstrakcyjnego myślenia. Formułuje się je bezosobowo lub w 1 osobie. uzyskanie informacji nt. Na karcie nie drukuje się pytania. − określić ogólnie tematykę badań. w których użyto słów pochodzenia obcego. Ankieterzy muszą nauczyć się wprowadzenia na pamięć i wygłaszać je na wstępie rozmowyz każdym respondentem. WPROWADZENIE – często drukowane na początku wywiadu. − poprosić o zgodę i szczerość w badaniu LISTY ZAPOWIEDNIE – wysyłane 2-3 tygodnie przed rozpoczęciem badań. (3)MATERIAŁY POMOCNICZE Rodzaj materiałów pomocniczych zależy od sformułowanych przez badacza poszukiwanych informacji i celów przyszłych analiz. warunków i sytuacji społecznej wywiadu. w której odbywał się wywiad. która podpisuje taki list.

zadania jakie przed nim stoi. lub innych emocji. Po drugie. wstydu. jak zostały one sformułowane przez badacza i nie wolno ich zmieniać 2. ruga to miejsce na notatki ankietera.kwestionariusz w pilotażu drukowany jest tylko po lewej stronie arkusza. Ankieter formułując określone pytanie pilotażowe.. dwa rodzaje instrukcji i zadawanie pytań kwestionariuszowych w pilotażu: . wybranych). − osobą ankietera − sytuacją wywiadu: miejscem.Ankieterów pilotażowych obowiązuje zasada zadawania respondentom pytań kwestionariuszowych dokładnie tak. Każda z nich posiada dyrektywy ogólne (dot. Polega na obserwowaniu mechanizmów społeczno-psychicznych występujących u respondentów przy udzielaniu odpowiedzi na pytania kwestionariuszowe. Pytania i uwagi pilotażowe: 5 . ich tematyki. Mogą one występować na tle strachu. alternatyw. Istotne są również notatki ze wszelkich zachowań i reakcji werbalnych i niewerbalnych badanych: zwracanie sie do ankietera lub osób trzecich z prośbą o wyjaśnienie terminów lub pomoc w odpowiedzi. Kwestionariusz. Podczas wywiadu pilotażowego sprawdza sie nie tylko kwestionatiusz i poszczególne pytania. prowokując respondenta do wypowiedzi na jakiś temat lub dokonując takiej lub innej obserwacji pewnych faktów. pytań. zachowań lub przeżyć – powinien mieć na uwadze dwie sprawy.mamy dwa rodzaje instrukcji: merytoryczną (ułożoną przez autora kwestionariusza) i polotażową metodologiczna (napisaną przez badacza lub konsultanta. nie mogę lub nie potrafią wykonać postawionego przed nimi zadania. dla celów pilotażu pogłębionego). jego stanem fizycznym czy poziomem umysłowym. sprawę procesów psychicznych w respondencie po usłyszeniu pytania kw. którzy nie chcą. . rozszerzających i pogłębiających poszczególne odpowiedzi i całe zagadnienia. wszystkich pytań) oraz szczegółowe (dot. sprawę rozumienia przez respondenta danego pytania kwestionariuszowego (terminów w nim zawartych. ankieter jest także zobowiązany dokonać obserwacji respondenta i sytuacji społecznej wywiady oraz wypełniać dokładnie polecenia zawarte w instrukcji metodologicznej.uzyskanie dodatkowych informacji typu jakościowego. jeśli niewłaściwie lub źle wykonał on zadanie postawione przez badacza. wszelkie spontaniczne uwagi i opinie respondentów nt. ZASADY PROWADZENIA WYWIADÓW PILOTAZOWYCH: 1. z których ma wybierać). Mogą być one związane z − cechami osobowości respondenta. (d) służące do zbierania dodatkowych informacji. nawet składni i języka. .SPRAWDZANIE NARZĘDZIA BADAWCZEGO W PILOTAŻU POGŁĘBIONYM Wywiad pilotażowy jest połączeniem zwykłego wywiadu kwestionariuszowego z obserwacją uczestniczącą oraz z wywiadem o wywiadzie. warunkami. Po pierwsze. rozdz IV . W respondencie zaszły procesy niepożądane. Poza zadawaniem pytań z kwestionariusza. Konieczne jest notowanie wszystkich wypowiedzi tych respondentów. ale również instrukcję i wszelkiego rodzaju materiały pomocnicze – czyli całe narzędzie badawcze oraz ewentualny wpływ warunków rozmowy i ogólnej sytuacji społecznej.

.treść własnych pytań pilotażowych . Mają oni za zadanie sprawdzić narzędzie badawcze i wychwycić ewentualne przyczyny wpływu ankieterskiego. P – propozycje ankietera na przeredagowanie pytania. które ma wychwycić wszystkie uwagi. 4. które wykraczają poza zakres kafeterii pytań zamkniętych. . 3. 3 X .Pytania pilotażowe to te wszystkie pytania zmierzające do sprawdzenia wartości całego narzędzia badawczego.U.wszelkie spontaniczne wypowiedzi respondentów. Przedstawione niżej symbole to jedna z licznych możliwości zapisywania notatek: . . 3 Tł – ilość tłumaczeń respondentowi pytania kwestionariuszowego.obecność. . − Standaryzacja symboli. tłumaczenia.prawa strona jest czysta. . . np. które ankieter zadaje respondentowi przed. 5. które mogły mieć wpływ na udzielanie odpowiedzi. samoobserwacja ankieterów i ankieta do ankietera w wywiadzie pilotażowym: Ankieterzy pilotażowi muszą reprezentować znacznie wyższy poziom w zakresie wyszkolenia metodologicznego i posiadać większe doświadczenie terenowe niż zwykli. 2 X. . − ewentualne propozycje ankietera dotyczące zmiany danego pytania kwestionariuszowego. które ankieter mógł pominąć lub zapomnieć przy wypełnianiu kwestionariusza. . by były łatwe w odtworzeniu.odpowiedzi respondentów na wszystkie pytania pilotażowe. Można podzielić ją liniami na wysokości pytań lub umieścić numery by ułatwić ankieterom zapis notatek. Uwagi pilotażowe to wszystkiego rodzaju notatki i zapisy ankieterów. − spostrzeżenia ankietera odnoszące sie do samego siebie – do własnych fizycznych i psychicznych doznań przeżywanych czasie wywiadu.wszystkie odpowiedzi. . A – ankieter.. Sprawy ogólne i porządkowe: 5 . B. cytaty zapisywane dosłownie. Mogą być one sformułowane przez konsultanta lub badacza (znajdują się w instrukcji metodologicznej ) lub pytania własne ankietera. Ankieta do ankietera na narzędzie. w czasie trwania lub po przeprowadzeniu wywiadu. 2 Tł.: R – respondent.symbol powtarzania pytania 1 Tł. wyjaśnienia ankietera udzielane respondentowi. − − uwagi powinny być robione na bieżąco nie nie skrótami. Sprawdzanie instrukcji. Sposoby zapisywania uwag pilotażowych: Przedstawione poniżej zasady zapisywania uwag obowiązują wszystkich ankieterów pilotażowych w badaniach prowadzonych przez IFiS PAN.wszelkie uwagi osobiste płynące ze swobodnych rozmów z badanym. udział osób trzecich. Ankieter powinien notować: . dokonywane w trakcie lub zaraz po zakończeniu wywiadu.fakty i wydarzenia podczas wywiadu.bez uwag 1 X.wszelkie powtórzenia.

ZASADY ZACHOWANIA ANKIETERA PODCZAS WYWIADU – UKŁAD RÓL 5 . PYTANIE 7 II Sztabiński: PROWADZENIE WYWIADU: MIEJCE WYWIADU W większości badań najbardziej odpowiednim miejscem jest mieszkanie respondenta. ułatwia swobodne notowanie i korzystanie z materiałów pomocniczych. że to już tylko chwilka i na pewno nie przerywamy! W sytuacji extremalnej robimy kilka minut przerwy. a nie w fotelu. wizyty współpracowników) oraz dominujące układy ról. Może być to również miejsce pracy. Jeśli Respondent będzie chciał przerwać .Do przeprowadzenia wywiadów pilotażowych powinno się dobierać ankieterów najlepszych i najinteligentniejszych. Ponadto jednak ankieter powinien lubić swoją pracę i być zainteresowany respondentem jako człowiekiem. − wyłączyć radio i TV. bo ten zaprzeczy i zostawi włączony) − dążenie do pozbycia się osób trzecich – mogą się wtroącać. które prowadzą do tendencyjnych odpowiedzi. WARUNKI PRZEPROWADZENIA WYWIADU − najlepiej przy stole.mówimy. który udziela odpowiedzi w określonych warunkach wywiadu socjologicznego. bo sprzyja to skupieniu. sami chcieć się wypowiadać. bo rozprasza uwagę (mówić należy. Podobnie rozproszenie uwagi grozi w parku. PRÓBY PRZERWANIA LUB PRZEŁOŻENIA WYWIADU Standardowy wywiad powinien zostać przeprowadzony w całości podczas jednorazowego kontaktu z respondentem. wpływać na odpowiedź. zwłaszcza w badaniach wymagających ponownego kontaktu. którego wadą jest możliwość przerwania (telefony. a nie respondenta. Wyjątkowo ważne jest pierwsze wrażenie. że rozprasza to naszą uwagę.

Jest on stosowany w dwu 5 .wyraźne okazywanie.naprowadzanie na konkrety w pytaniach otwartych. Techniki otrzymywania  wypowiedzi pisemnych  niestandaryzowanych. że ma być skupiony i słuchać uważnie całych pytań. mieszkaniec wsi-mieszkaniec miasta itp. które służy przekazaniu odpowiedzi na postawione pytania od badanego do badacza. Lutyński : Techniki obserwacyjne (obserwacja właściwa) techniki  I.czytanie wszystkich odpowiedzi z kafeterii. czyli uzyskaniu informacji. MIEJSCE I ROLA KWESTIONARUSZY W SOCJOLOGII: Współczesna socjologia dysponuje wieloma technikami zdobywania materiałów empirycznych. służących realizacji nałożonych na tę dyscyplinę zadań. wane Techniki oparte na wzajemnym komunikowaniu się bezpośrednim II. Techniki obserwacji  niestandary niekontrolowanej zowane techniki  IV. a nie treści jego odpowiedzi. Próbę klasyfikacji technik badawczych podjął m. pośrednim III.czytanie pytania wolno. wyraźnie i w całości.okazywany stosunek powinien dotyczyć zachowań respondenta. . Techniki ankiety. VI. in.Ankieter koniecznie musi być osobą profesjonalnie przygotowaną do swej roli. KWESTIONARIUSZ to pisemne narzędzie badawcze. REAKCJE NA ODPOWIEDZI RESPONDENTÓW . .zachęta do refleksji. . Techniki wywiadu  swobodnego (wolnego) V. Techniki obserwacji  standaryzo kontrolowanej. Techniki wywiadu  kwestionariuszowego. . Pytanie 2: III L. − SPOSÓB ZADAWANIA PYTAŃ . że ma sprzyjać celowi badań. jakie są pożądane zachowania. J.uświadomienie respondentowi. ani zbyt luźna – należy pamiętać. jak jest rola respondenta – musi pokazać. − ATMOSFERA WYWIADU Nie może być ani zbyt sztywna. To on musi nauczyś respondenta. które zachowania respondenta są pożądane. Gruszczyński “Kwestionariusze w socjologii” 3. . a które nie. Nie można dopuścić do powstania niepożądanych układów ról: mężczyzna – kobieta.

nazwisko ankietera. numer. (B) PYTANIA KWESTIONARIUSZOWE: Pytanie to zamieszczona w kwestionariuszu wywiadu lub ankiety wypowiedź badacza. które charakteryzują się cechami: − między dwiema stronami procesu badawczego zostaje nawiązany kontakt o stosunkowo krótkim czasie trwania.zapewnienie o poufności/anonimowego charakteru zebranego materiału . − nakłonienie respondenta do udzielenia odpowiedzi. tytuł pracy 5. • możliwości oddziaływania na respondenta (sposób zadania pytań. Kwestionariusz składa się z części: (A) część wstępna – formalno-ewidencyjna.ewentualna instrukcja dot. sposobu wypełniania kwestionariusza . 5 . w których bierze udział. aby nadawał się on do ilościowej lub jakościowej analizy. wpływ ankieterski. Musi ona zawierać: 3. − w czasie jego trwania wykorzystuje się kwestionariusz. • możliwość kontrolowania respondenta • dokonywanie zapisu 4.podziękowanie za wypełnienie 4. Możemy mówić o różnicach pod poniższymi względami: • sposób komunikowania się z respondentem. końcowa (A) CZĘŚĆ FORMALNO-EWIDENCYJNA: Ta część ma dostarczyć respondentowi informacji o badaniach. KWESTIONARIUSZ JAKO NARZĘDZIE BADAWCZE: Kwestionariusze socjologiczne mogą być stosowane wyłącznie do realizacji tych celów. Pytaniu towarzyszy zawsze dyrektywa zapisu reakcji (odpowiedzi) respondenta. . zakodowanie miejsca. 3. nazwę placówki prowadzącej badania. godzina.technikach socjologicznych: w wywiadzie i w ankiecie. . badań surveyowych. − osoby traktuje się statystycznie. dla których zostały stworzone. Obie służą do realizowania tzw. sytuacja wywiadu) • możliwość obserwacji respondenta. zapewniający standaryzację zebranych informacji. data. (B) pytania do respondenta. − zachowania werbalne uważane są za wskaźnik zachowań niewerbalnych. 4.ewentualny sposób zwrotu kwestionariusza . Każdy z nich spełnia przynajmniej trzy funkcje: − przełożenie teoretycznej problematyki badawczej na pytania kwestionariuszowe.apel o powagę i szczerość.uzasadnienie wyboru respondenta do badań . najczęściej w formie zdania pytajnego. − przygotowanie materiału tam. skierowana do respondenta i żądająca od niego wypowiedzi określonej treściowo bardziej lub mniej dokładnie.cel badań. wprowadzenie: .

b.nieistotne ale trafne c. koncepcja informacyjna rozszerzona – opiera się na założeniu. pytania o fakty (d) pytania o wiedzę (e) pytania o źródła informacji (f) pytania o motywy (g) pytania o sugestie – ich zadaniem jest nakłonić badanych do odpowiedzi istotnej.istotne ale nietrafne d. gdy się od niej uchylają. koncepcja wskaźnikowa. koncepcja testowa. że pytanie kw. pytania “Czy chciałby Pan jeszcze coś dodać?” “Czy mógłby Pan poszerzyć swą odpowiedź?” 5 . klasyfikacji udzielonych przez niego odpowiedzi. albo są one zbyt lakoniczne. 6. (b) pytania o opinie 1.istotne i trafne. 4. składa się z trzech zasadniczych elementów: tekstu pytania do respondenta. nie Otrzymujemy rodzaje odpowiedzi respondenta : a. RODZAJE PYTAŃ KWESTIONARIUSZOWYCH: (A) ze względu na ich cel: (a) pytania wprowadzające – których celem jest przygotowanie respondenta do zagadnień poruszanych w całym kwestionariuszu lub w jego częściach.Koncepcje pytań kwestionariuszowych => czytaj w Lutyńskiej!!! 3. wartości zmiennej czy poszukiwane przez badacza cechy.nieistotne nietrafne. 5. Są to np. koncepcja tradycyjna informacyjna. Różnice między nimi: cechy  Koncepcje pytania Czy pytanie jest  żądaniem  informacji o  badanym  zjawisku? pytań Czy pytanie pełni  samodzielną funkcję  informacyjną? poszukiwanej Czy informacja musi  być dokładnie  określona? informacji Czy wymaga się liczbowego  określenia pewności  informacji? i jej oceny Jakie są  wymagania co  do pewności  informacji? tradycyjna testowa nie tak tak nie tak tak nie tak bardzo  wysokie ca  najmniej  wysokie niskie bardzo  wysokie wskaźnikowa nie tak tak nie tak niekoniecznie tak rozszerzona inform.

− pytania wieloalternatywne (wiele członów) – wybieramy z listy: (a) dysjunkcja – można wybrać tylko jedną odpowiedź. dopasowywanie odpowiedzi do kategorii. Można mówić również o kryterium technicznym (pragmatycznym.. podział wg rodzaju mierzonej zmiennej (skale psychologiczne/niepsychologiczne) 4. Pytania zamknięte możemy podzielić z punktu widzenia ich części respondentywnej na − pytania w formie alternatywy – wybieramy z dwóch (ew. W kontekście pytań otwartych podstawą jest rodzaj zapisu odpowiedzi przez ankietera. Te jednak maja na celu uzyskanie dodatkowych informacji przydatnych do interpretowania poprzednio udzielonej odpowiedzi. podział wg charakteru mierzonej zmiennej (zmienne jednostkowe/grupowe).. zasad konstrukcyjnych (konstruowane wg zasad zaproponowanych przez Likerta/Thurstone'a/ Guttomana/ mieszane/ statystyczno-matematyczne) 3. np. których odpowiedzi mogą być przedstawione respondentowi w formie listy jedynie możliwych stwierdzeń.. Mamy dwa sposoby prezentacji alternatyw : pytania rozstrzygnięcia “Czy.?” itp. Powinno być uzupełnione o pytania szczegółowe. PYTANIA ZE WZGLĘDU NA ZAKRES PODEJMOWANEJ PRZEZ NIE PROBLEMATYKI Pytania globalne – domagają się krótkiej odpowiedzi na z natury złożone zagadnienie. (b) koniunkcja – można wybrać więcej niż jedną odpowiedź (c) szeregowanie alternatyw (rangowanie) – zhierarchizowanie.(h) pytania uzupełniające – podobne od pytań o sugestie. które nie mają ani pośrednio ani bezpośrednio określonej listy istotnych na nie odpowiedzi – ich liczna jest znaczna i praktycznie nieograniczona.? Tak/nie” i pytania dopełnienia “Który. => patrz Babbie!!! 1.. Otwartymi są takie pytania. “Co Pan ma na myśli?” (B) pytania otwarte i zamknięte: Ich podział podlega kryteriom logicznym. może być rangowanie parami.. + “Nie wiem”). podział nawiązujący do poziomu uwzględniającego moc mierzonej zmiennej (nominalne/porządkowe/interwałowe/ilorazowe) 2. “Jaki .?”. Może być: − zapis kategoryzujący – w trakcie wywiadu. Zamkniętymi są pytania. jak wiele odpowiedzi ma wybrać respondent i czy mogą powtarzać się rangi. − zapis rejestrujący – dokładny cytat − zapis relacjonujący – jaki był sens wypowiedzi − − − Przy konstrukcji pytań zamkniętych pamiętać należy o poprawności: poprawność logiczna – odpowiedzi mają być rozłączne. które związane jest z budową kwestionatiusza i przygotowaną kafeterią. gramatycznym). stąd ważna ostatnia odpowiedz “inne” poprawność teoretyczna – odpowiedniość proponowanych odpowiedzi z podejmowanymi problemami i zaproponowanymi hipotezami. Badacz może ustalić. 4. poprawność merytoryczna – adekwatność listy do rzeczywistości. podział wg. 5 . (d) skale.

13. Powinno jednoznacznie wskazywać. P. 6. 4. Trzeba uważać. kolka pytań dalej badacz pyta o to samo. (f) pytania podchwytliwe i puste: wykorzystuje się je do analizy sposobu udzielania odpowiedzi i wnioskowania. by respondent wiedział. badanej problematyki (b) pytania dot. kryterium zakresu problematyki: obejmują cały zakres podejmowanej problematyki lub tylko jej część. w których spodziewamy się nieszczerych odpowiedzi. dlatego kwestionariusz powinien być przeplatany. kryterium formalnego ukierunkowania – czy zwraca się wprost do świadomości respondenta (nieprojekcyjne) czy do podświadomości (projekcyjne). 10. Powinny znaleźć się w nim tylko te pytania. (E) PYTANIA ZE WZGLĘDU NA PEŁNIONE PRZEZ NIE FUNKCJE W KWESTIONARIUSZU (a) pytania dot. (e) pytania sprawdzające: analizują prawdziwość uzyskanych odpowiedzi. wiarygodności respondenta. 12. kryterium formy pytania: werbalne (sformułowane słownie) i niewerbalne (za pomocą rysunków. 11.Pytanie szczegółowe – dotyczy spraw konkretnych. respondenta (metryczkowe) − pytania filtrujące (d) pytania wykluczające się – związane z powyższymi. 5. STOPIEŃ TRUDNOŚCI IKOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: Formułowanie pytań w kwestionaruszu: 3. by nie zniechęcić respondenta i formułować je w odmienny sposób. Unikać pytań. Nie może być za długie. jednowymiarowych. Jednolita forma gramatyczna. 9. Są one łatwiejsze dla respondenta. kryterium rodzaju interpretacji odpowiedzi – interpretowana pośrednio/bezpośrednio 4. by się upewnić. Boczkowski dzieli je ze względu na kryteria: 1. o co jest pytany. Pytanie powinno mieć formę pytania a nie hasła. przedmiotów itd. które mogą ukazać niewiedzę respondenta – skłonność do koloryzowania. Powinno się odnosić do jednego zagadnienia. 7. Daniłowicz wyróżnia rodzaje pytań pustych: o nieistniejące fakty/ o pozorne różnice/ o wszystkich fałszywych wariantach odpowiedzi.) 2. Nie formułować pytań sugerujących. które wynikają z podjętej problematyki badawczej. w jakiej formie ma być odpowiedź. Język powinien być jasny i zrozumiały: słownictwo jednolite i dostosowane do respondentów. Unikać pytań. ale nie ujmują całości problemu. To pytania które mają być zadawane alternatywnie: tam albo tym. − PYTANIA ZE WZGLĘDU NA SPOSÓB NAWIĄZANIA DO PODEJMOWANEGO PROBLEMU BADAWCZEGO (a) pytania bezpośrednie (b) pytania pośrednie – A. 3. II FORMUŁOWANIE. 6 . Sformułowane w sposób jednoznaczny. 8.

− właściwości narzędzia badawczego.ODBIÓR SŁUCHOWY PYTANIA. 4) pilotaż niczym się nie różni od badań faktycznych. sprawdzenie organizacyjnych i technicznych aspektów badań. ale ankieterzy wypełniają po nim ankiety do ankieterów. 6. − Powinien stanowić jednolitą. 7. 6 . Pilotaż powinien poprzedzić zarówno wywiady jak i badania ankietowe. 2) pilotaż niczym nie różni się od badań faktycznych.ROZUMIENIE ALTERNATYW. − sytuacji wywiadu. Oto polecane metody: − kwestionariusz poddaje się pod osąd sędziów.Czytaj o błędach pytań u Lutyńskiej !!! tu jest ich mniej i wszystkie się powtarzają. zwiad terenowy – precyzacja problematyki badawczej. . weryfikacja samego problemu badawczego – w zakresie występowania w danym środowisku.FORMUŁOWANIE ODPOWIEDZI KOLEJNOŚĆ PYTAŃ W KWESTIONARIUSZU: − Nie może być on nużący.ZROZUMIENIE ZADANIA STAWIANEGO PRZED RESPONDENTEM. − badanie pilotażowe. czyli analiza każdego z pytań w 4 wymiarach : . 8. wiec warto go urozmaicać. że w ramach pilotażu badacz zrealizuje następujące działania: 6. − wielowymiarowa analiza stopnia trudności pytań. − “Od ogółu do szczegółu” − Pytania wstępne powinny zainteresować i otworzyć respondenta. 5. właściwej operacjonalizacji i eksplikacji. . Przygotowanie do opracowania zebranego materiału empirycznego. Sformułowane pytania należy poddać ocenie. weryfikacja przygotowanego narzędzia badawczego. Można zastosować jedną z poniższych procedur: 1) pilotaż niczym nie różni się od badać faktycznych. Trudności pytań kwestionariuszowych wynikać mogą: − z cech osobowości respondenta. ale po nich ocenia się z respondentem wszystkie pytania. − Kwestionariusz powinien zakończyć się podziękowaniem. Zakłada się jednak. . weryfikacja narzędzia badawczego. sensowną całość. 7. Można jednak rozbić je na pomniejsze: 5. 3) pilotaż prowadzony inną techniką (gdy jest to np. trudna dla pilotażu ankieta pocztowa i robi sie tradycyjną). BADANIA PILOTAŻOWE: Podstawowym celem badań pilotażowych jest sprawdzenie przydatności narzędzia służącego do zdobycia poszukiwanych informacji. − z cech osobowości ankietera.

Musi ona uwzględniać kompletność danych (tzw. Zawiera jednak dużo więcej uwag szczegółowych dotyczących konkretnych pytań i ewentualnych zachowań respondentów. Jedna karta może służyć do kilku pytań i nie zostawiamy jej respondentowi na pamiątkę. sposobu doboru próby i dobranej techniki) . Jej celem jest uzyskanie informacji o sytuacji wywiadu – jego przebiegu. 6 . Szczególną uwagę należy zwracać na występujące błędy systematyczne i przypadkowe.8. Pozostawione jest w niej również miejsce na uwagi ankietera. Pierwszy z nich to klasyfikacja. wypowiedzi i komentarzy. formalna) oraz ich poprawność (tzw.trzeciej (dotyczy samego kwestionariusza i przebiegu badań) Instrukcja do wywiadu jest zbudowana jak powyższa. sposobu odbioru pytań. kontrola ilościowa. INSTRUKCJA KODOWA I GRAFICZNE OPRACOWANIE KWESTIONARIUSZA: Weryfikacja .) . jak i ankiet socjometrycznych. 7. Dzięki nim żadna z odpowiedzi nie zostanie zapomniana.pamiętać jednak trzeba o gramatycznym dostosowaniu osoby w pytaniu (”Proszę . merytoryczna). Karta może zawierać całe pytanie lub jedynie odpowiedzi (inaczej mówi Lutyńska!!!) . MATERIAŁY POMOCNICZE: 1. ” a nie “Prosimy”). Grupowanie może przebiegać na dwa sposoby. obliczenie parametrów opisowych raz wykrycie współzależności cech. Drugi to typologizacja. ANKIETA DO ANKIETERA.. 1. Przygotowuje się ją zarówno do ankiet wypełnianych pod nadzorem. wypróbowanie narzędzia badawczego. aby umożliwić analizę struktury populacji.ogólnej (omówienie celów badań. czyli wyszczególnienie zjawisk charakterystycznych. najczęściej występujących.drugiej (opis czynności organizacyjnych jakie wykonać ma ankieter w celu realizacji badań. INSTRUKCJA KODOWA to narzędzie. Grupowanie. INSTRUKCJA DLA ANKIETERÓW Instrukcja do ankiety jest na ogół krótsza i mniej skomplikowana od instrukcji przeprowadzenia wywiadu. Każda z ankiet do ankietera tworzona jest do konkretnego badania. kontrola jakościowa.Zebrany surowy materiał wymaga wnikliwej i wszechstronnej kontroli. jego zachowań. KARTY RESPONDENTÓW Mają one na celu ułatwienie badanemu percepcję pytania i odpowiedzi.zebrany i zweryfikowany materiał badawczy musi być poddana zabiegowi grupowania . zaliczanie jednostek o podobnych cechach do kilku lub kilkunastu podobnych klas. które standaryzuje proces kodowania – ułatwia jednoznaczną klasyfikację czy typologizację. by uwzględnić jego problematykę i stosowaną technikę. 1. Powinna składać się z 3 części : . 6. a uniknie się zaglądanie respondenta do samego kwestionariusza.

poprawność pod względem logicznym – spełnione warunki rozłączności. poprawność pod względem merytorycznym – dostosowanie konstruowanych klas i typów do struktury uzyskanego i poddawanego kodowaniu materiału badawczego. KODOWANIE. − każda zapisana pod pytaniem odpowiedź otrzymuje numer (np. poprawność pod względem teoretycznym – dostosowanie klas i typów do problematyki badawczej. jakich informacji poszukuje badacz. wady: . Jaka jest Pańska płeć?) . Aby instrukcja kodowa była poprawne. 1-tak/2-nie). otwarte – ale takie. OTWARTE(2)trzeba zdecydować się .duże rozproszenie informacji nie pozwala na wychwycenie kombinacji różnych odpowiedzi i ich syntezę. zamknięte koniunktywne – (wybór kilku z kilku. (6)przypisać klasom czy typom odpowiednie symbole kodowe (oznaczenia liczbowe). (4)trzeba przyjąć kryteria podziału na klasy lub typy i dobrać wskaźniki o tych klas.każdą odpowiedź trzeba kodować jako odrębne pytanie o odpowiedziach tak/nie . Podstawowe systemy kodowania: − kodowanie systemem zero-jedynkowym (0-1) . w których odpowiedzi koduje sie jako wątki wg zasady: wątek występuje/nie występuje 1. wg których będzie prowadzona klasyfikacja. przeważnie sposób kodowania przygotowany równolegle z budową pytania. Podstawowym zatem zagadnieniem kodowania jest ustalenie właściwych kryteriów. Budowa instrukcji kodowej wymaga innego potraktowania pytań zamkniętych i otwartych: ZAMKNIĘTE− łatwe. np.5. Gdzie spędzasz czas wolny: kino/teatr/park/dom/itp) . Jak często czytasz Wyborczą? codziennie/raz w tyg.p./sporadycznie/nigdy) .zastosowanie: . sprawdzić oraz dokonać jej pilotażu. poprawność pod względem technicznym – dopasowanie instrukcji do sposobu zliczania. należy ją rozpatrywać w czterech aspektach: 2. Polega ono na podziale zebranych danych na klasy i typy. INSTRUKCJA KODOWA: KODOWANIE jako wynik klasyfikacji i typologizacji jest zabiegiem koniecznym . najlepiej przez wykonanie indeksowania (wypisanie wszystkich odpowiedzi na osobnej kartce).p. z kilku możliwych. Ważna jest konieczność uchwycenia wszystkich rodzajów uzyskanych w badaniu odpowiedzi oraz konieczność pewnego kompromisu m-dzy bogactwem różnorodnych szczegółów informacji a wybranymi kategoriami.1.pytania zamknięte alternatywne (albo-albo: np. 3. wyczerpywalność i jednorodności.np. 6 . 5. 4. (3)trzeba dokładnie zapoznać się z zebranym materiałem. (5)zdecydować się na odpowiedni typ procedury: od klas ogólnych do szczegółowych lub odwrotnie. instrukcję należy zweryfikować.p. − kodowanie jest zwykłym powtórzeniem numeru odpowiedzi do odpowiedniej rubryki przeznaczonej na symbole kodowe. Zanim przystąpi się do kodowania. a następnie przypisaniu tym klasom i typom przyjętych symboli. zamknięte dysjunktywne – (wybór jednej odp. typologizacja i zapisywanie symboli. by zebrany materiał empiryczny móc policzyć i poddać analizie ilościowej i jakościowej.

wady: .) System nadaje się przede wszystkim do kodowania pytań otwartych. Jego wada: konieczność zajęcia na karcie perforowanej dwóch lub więcej kolumn. kodowanie systemem zero-dziewiątkowym (0-9) Polega na przypisaniu każdej zmiennej wartości od 0-9. co jest szczególnie ważne przy koniunkcjach. czyli każda odpowiedź oznaczona jest jedną z tych cyfr. [dr Majkut przyznaje. 2.konieczność przeznaczenia wielkiej liczby kolumn kodowych na zakodowanie jednego pytania.ogranicza liczbę wariantów odpowiedzi do dziesięciu (0-9) (4)zalety: zmniejsza się liczba potrzebnych do zakodowania jednego pytania kolumn (moim zdaniem to wiersze. aby cały kwestionariusz był zakodowany za pomocą jednego tylko systemu. 2. system potęgowy: bardzo pracochłonny system kodowania. że każdorazowa decyzja o przyjęciu danego systemu musi być poprzedzona konsultacją z ośrodkiem obliczeniowym i ich opinią na temat możliwości technicznych. Konieczne jest również. co przy wykorzystaniu sorterów może być uciążliwe.3. .małe możliwości kodowania kombinacji różnych odpowiedzi.3. Zastosowanie: wszystkie rodzaje pytań. ale pozostaje przy wersji Gruszczyńskiego:-)) − − kodowanie systemem wielostopniowym Istotą systemu jest to. . System wykorzystuje zjawisko braku powtarzalności sum ciągu potęgowego liczby 2. ale oddający nieocenione usługi przy kodowaniu pytań otwartych i zamkniętych koniunktywnych. zalety: . że symbole poszczególnych wartości zmiennej są dwucyfrowe lub trzycyfrowe.1. System przydatny wówczas. w szczególności pytania zamknięte dysjunktywne i koniunktywne oraz otwarte. gdy dane zapisywane są na kartach perforowanych oraz w warunkach stosowania maszyn pracujących z pamięcią na taśmie magnetycznej lub dyskach. 2.duża precyzja i szczegółowość różnego rodzaju informacji. itd. wiec chyba i my nie musimy.] − Należy pamiętać.możliwość zakodowania niemal wszystkich typów pytań. że tego nie rozumie... a każda z cyfr ma swoje znaczenie (podobnie jak przy numeracji rozdziałów w książce: 1.. zamknięte dysjunktywne: 0-9 6 .1. 0-9 3. Rady jak najlepiej kodować dane pytania: (a) otwarte: 0-9 (b) zamknięte alternatywne: 0-1. 2.. Jego zaletą jest możliwość precyzyjnego i szczegółowego zakodowania różnych informacji. rangowaniu i pytaniach otwartych.

Może przeciwdziałać ‘przekazywaniu’ ankiety innym osobom np. może odpowiedzieć tylko na wybrane przez siebie pytania -r. ma dużą kontrolę nad swoimi wypowiedziami-to co napisał jest tożsame z tym co zamierzał przekazać badaczom. Nowe spojrzenie na ankietę pocztową Malikowski.Niezgoda. -w procesie badawczym w większym stopniu respondenci mają poczucie własnej indywidualności Wszystkie z przekazów.a bardzo często i struktury próby(odsetek zwrotów waha się w granicach 30-35%).telefon.4) zamknięte koniunktywne: zależy od celów. Upodmiotowienie kontaktu badawczego(Z. . mężowi zamiast żony.będących częściami składowymi ankiety muszą się odznaczać się pewnymi cechami formalnymi i treściowymi : -wersyjność(w zależności od płci badanych)-przekaz nabiera dzięki temu naturalnego i bardziej personalnego charakteru.jego funkcję w badaniu oraz załączyć prośbę o oddanie osobistej przysługi) -dowartościowanie respondenta poprzez uświadomienie mu.jaką większość badaczy darzy ankietę pocztową.nie ma jednak zasad – trzeba użyć rozumku. -brak możliwości realizacji założonej wielkości. Ankieta w dużym stopniu zakłada podmiotowe podejście do respondentów: -respondent może na nią odpowiedzieć lub nie -r. -graficzna przejrzystość -nieanonimowość badacza-złamanie reguły jednostronnej anonimowości(należy podać imię. jeśli chodzi o uchwycenie kombinacji to 0-9.deklarację natychmiastowej gotowości do dostarczenia kwestionariusza w razie zgubienia).. Jeśli chodzi o uchwycenie wszystkich podkreślonych przez respondentów odpowiedzi.Gostkowski)-stworzenie warunków. -daje poczucie dowolności i niewymuszonego uczestnictwa. potęgowy lub wielostopniowy.w którym ten ostatni jest traktowany jako centralna postać. Jak uzyskać 70% zwrotów Źródła niechęci.Polega na wywołaniu u osób objętych badaniem takiego obrazu relacji badacz-respondent.Konsekwencją tego jest zachwianie reprezentatywności opinii. to 0-1.Zerwanie z tradycyjnym przedmiotowym podejściem do badanych i traktowania ich jako anonimowych jednostek.nazwisko badacza.Badania empiryczne niezgoda socjologii.że dostarcza on niepowtarzalnych informacji na temat otaczającej rzeczywistości -‘dyspozycyjność’ badacza wobec badanych-chodzi o możliwość nawiązania bezpośredniego kontaktu z badaczem(trzeba podać adres.ułatwia lekturę i zrozumienie przekazu .w których wymiana przekazów między badaczem i respondentem byłaby dialogiem dwóch równoprawnych partnerów.Należy pozostawić ostatnią stronę 6 .

6 .kwestionariusza na ewentualne uwagi respondentów związane z badaniem czy ogólnymi problemami jakie mogą się nasunąć.