P. 1
001 - Wystąpienie osady OK

001 - Wystąpienie osady OK

|Views: 66|Likes:

More info:

Published by: Marta Szymańska on Mar 30, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/30/2013

pdf

text

original

Sections

  • Niejednorodne układy reakcyjne – część 1
  • Niejednorodne układy reakcyjne – część 2
  • Rozpuszczanie w wodzie związków nieorganicznych – część 1
  • Rozpuszczanie w wodzie związków nieorganicznych – część 2
  • Rozpuszczalność – część 1
  • Rozpuszczalność – część 2
  • Rozpuszczalność – część 4
  • Rozpuszczalność – część 5
  • Twardość wody – część 1
  • Twardość wody – część 2
  • Rozpuszczanie osadów a amfoteryczność
  • Wytrącanie osadów wodorotlenków roztworami słabych zasad
  • Przegląd rozpuszczalności związków nieorganicznych
  • Wpływ kwasowości roztworu na rozpuszczanie osadów
  • Podział anionów na grupy analityczne według Aleksiejewa
  • Rozpuszczalność związków litowców w wodzie
  • Rozpuszczalność związków berylowców w wodzie
  • Rozpuszczalność związków fluorowców w wodzie

Osady 2

Niejednorodne układy reakcyjne – część 1
W niejednorodnym środowisku reakcyjnym tworzące je reagenty występują przynajmniej w dwóch różnych stanach skupienia. Stan ciekły przyjmuje się za podstawowy w symbolicznym zapisie reakcji chemicznej

i nie wyróżnia się go żadnym dodatkowym symbolem poza wzorem związku.
Dla reagentów w innych stanach skupienia stosuje się następującą symbolikę: 1. stan gazowy: strzałka za wzorem związku skierowana w górę (np. H2↑) 2. stan stały: strzałka za wzorem związku skierowana w dół (np. BaSO4↓). W innej konwencji stosuje się specyficzną symbolikę dla substancji we wszystkich stanach skupienia: ciekłym - NH3 aq, gazowym - H2 g oraz stałym - BaSO4 s.

Osady 3

Niejednorodne układy reakcyjne – część 2
Typy niejednorodnych układów reakcyjnych o największym praktycznym znaczeniu:
1. faza stała – faza ciekła 2. faza gazowa – faza ciekła 3. dwie niemieszające się fazy ciekłe

Uwaga!
Reakcje wytrącania i rozpuszczania osadów przebiegają w niejednorodnych układach reakcyjnych typu faza stała – faza ciekła. Współistnienie różnych faz w układzie reakcyjnym pozwala na łatwe stosowanie wielu

technik rozdziału (np. sączenie, filtracja, adsorpcja i wymiana jonów w układzie faza
stała - faza ciekła; ekstrakcja w układzie dwóch niemieszających się faz ciekłych).

Aktywność a stężenie – część 1

Osady 4

Stężenie – wielkość fizykochemiczna (uwaga! - nie fizyczna), niemająca atrybutów parametru stanu, bo nieliczona na podstawie zachowania się substancji w roztworze, a jedynie na podstawie „parametrów zewnętrznych”, czyli znanej ilości substancji jaka uległa rozpuszczeniu i objętości (lub masy) roztworu (lub rozpuszczalnika). Aktywność (czasami nazywana aktywnością stężeniową) – parametr stanu, czyli wielkość fizykochemiczna obliczana na podstawie rzeczywistego zachowania się substancji w roztworze (z uwzględnieniem wszelkich oddziaływań) – można zatem powiedzieć, że jest to efektywne stężenie substancji w roztworze. Aktywność (a) i stężenie (c) połączone są ze sobą zależnością:

a = γ∙c
w której współczynnikiem proporcjonalności jest tzw. współczynnik aktywności (γ).

Uwaga!
Współczynnik aktywności jest wielkością bezwymiarową (zazwyczaj jego wartość mieści się w przedziale 0÷1), natomiast stężenie i aktywność są wielkościami fizykochemicznymi o wymiarze stężenia (najczęściej mol/l).

001÷0. uwzględniającym wszelkie odstępstwa w zachowaniu się substancji w roztworach rzeczywistych.in. . Dla bardzo niskich stężeń substancji w roztworze.01 mola/l (wartość ta zależy m. jak też oddziaływań substancji rozpuszczonej z cząsteczkami rozpuszczalnika. w stosunku do warunków idealnych. że jest to wartość stężenia w zakresie 0. od którego można w praktyce zaniedbać różnicę pomiędzy wartością stężenia i aktywności.Aktywność a stężenie – część 2 Osady 5 Współczynnik aktywności (γ) jest swego rodzaju współczynnikiem korekcyjnym. nawet powyżej jedności). od budowy związku będącego w roztworze – czyli od tego na jakie jony dysocjuje w roztworze). w których nie ma jakichkolwiek oddziaływań wzajemnych pomiędzy jonami i cząsteczkami. najczęściej współczynniki aktywności najpierw maleją a następnie Nie ma ostrego stężenia granicznego. stężeń substancji. Dla wysokich rosną (dla wielu jonów w roztworze wodnym. Przyjmuje się. współczynnik aktywności γ → 1 i wtedy a → c (dla nieskończenie dużych rozcieńczeń γ = 1 – czyli a = c).

47 0. W idealnym roztworze wszystkie te wartości byłyby równe jedności.68 0.00 5.70 0.80 0.68 0.89 0.18 0.62 0.21 0.81 0.50 2.47 0.64 0.05 0.79 0.59 0.45 0.Aktywność a stężenie – część 3 Osady 6 W tabeli podano przykładowe wartości współczynnika aktywności dla chlorku sodu w roztworze wodnym (podwyższone ciśnienie). Odchylenia mają tendencję do zwiększania się wraz ze wzrostem stężenia i temperatury.00 25 °C 50 °C 100 °C 200 °C 300 °C 350 °C 0. Molalność NaCl (mol/kg) 0.17 0.82 0.04 .68 0.87 0. choć istnieje od tej reguły wiele wyjątków.73 0.64 0.07 0.32 0.

że aktywność fazy stałej i aktywność gazów pod ciśnieniem atmosferycznym wynosi γ = 1. powinno używać się aktywności reagentów a nie stężeń (czyli zamiast tzw. aktywnościową stałą równowagi). w celu zapewnienia jasnego opisu i niezmienności wyliczanej wielkości. 0 °C (273 K) * Warunki standardowe (warunki umowne) . wynikającą z prawa działania mas (prawo Guldberga-Waagego).Stan równowagi – prawo działania mas Osady 7 We wszystkich wyrażeniach na termodynamiczną stałą równowagi. otrzymuje się zależność na aktywnościową stałą równowagi w ustalonych warunkach*. 25 °C (298 K) . i temp. stężeniowej stałej równowagi powinno się liczyć tzw.ciśnienie 1 atm. w której nie występują aktywności składników stałych (B) i gazowych (N): K= [M]m ▪ [P]p [A]a ▪ [C]c Uwaga! * Warunki normalne (warunki umowne) . i temp.ciśnienie 1 atm. Dla zapisanego w postaci ogólnej stanu równowagi reakcji chemicznej: aA + bB↓ + cC = mM + nN↑ + pP zakładając.

Związki organiczne zazwyczaj rozpuszczają się tylko w formie cząsteczkowej. powodując zawsze ich dysocjację na jony. Polarne cząsteczki wody hydratują rozpuszczone w niej cząsteczki soli nieorganicznych. 25 oC).4 w temp. .Rozpuszczanie w wodzie związków o różnej budowie Osady 8 Woda to rozpuszczalnik silnie polarny (stała dielektryczna ε = 80.

Ostateczna dysocjacja związku na jony świadczy o tym. To zaś oznacza. najpierw musi przejść do roztworu w formie molekularnej. „nierozpuszczalnych”) energia sieciowa jest znacznie wyższa od energii hydratacji jonów w roztworze. Dla związków dobrze rozpuszczalnych w wodzie ma miejsce odwrotna zależność.Osady 9 Termodynamiczne uwarunkowania procesu rozpuszczania – część 1 Aby związek nieorganiczny uległ rozpuszczeniu w wodzie. że zniszczeniu uległa jego sieć krystaliczna. . a następnie zdysocjować na jony. Podsumowanie: Dla związków trudno rozpuszczalnych w wodzie (lub tzw. że energia sieciowa tego związku była mniejsza od sumarycznej energii hydratacji jonów powstałych w wyniku jego dysocjacji.

Osady 10 Termodynamiczne uwarunkowania procesu rozpuszczania – część 2 Rozpuszczalność jodków litowców maleje w kierunku LiI → CsI. Związek LiF NaF KF RbF CsF Energia hydratacji [kJ/mol] -1034 -921 -837 -808 -779 Energia sieciowa [kJ/mol] -1039 -919 -817 -779 -730 Rozpuszczalność [g/kg H2O] 3 42 923 1306 3670 . Związek LiI NaI KI RbI CsI Energia hydratacji [kJ/mol] -824 -711 -627 -598 -569 Energia sieciowa [kJ/mol] -763 -703 -647 -624 -601 Rozpuszczalność fluorków litowców drastycznie rośnie w kierunku LiF → CsF.

W postaci ogólnej dla związku AmBn↓ proces ten można zapisać następująco: AmBn↓ = AmBn aq = mAn+aq + nBm-aq Ze względu na fakt. dysocjacji hydratowanej cząsteczki na jony. że na jony może zdysocjować tylko ta część związku.Osady 11 Rozpuszczanie w wodzie związków nieorganicznych – część 1 Proces rozpuszczania w wodzie związku nieorganicznego składa się z dwóch etapów: 1. zapis można uprościć do formy: AmBn↓ = mAn+ + nBmTak więc opis procesu rozpuszczania związku sprowadza się do charakterystyki równowagi pomiędzy związkiem w fazie stałej. rozpuszczania w formie molekularnej z jednoczesną hydratacją cząsteczki 2. która wcześniej rozpuściła się w formie molekularnej. pozostającym w kontakcie z roztworem wysyconym jonami pochodzącymi z jego dysocjacji. .

dla procesu rozpuszczania związku: AmBn↓ = mAn+ + nBmmożna.Osady 12 Rozpuszczanie w wodzie związków nieorganicznych – część 2 W stanie równowagi. i nazywana jest iloczynem rozpuszczalności związku trudno rozpuszczalnego. że aktywność fazy stałej wynosi jeden (aAmBn = [AmBn↓] = 1). tak zdefiniowana wielkość ma sens aktywnościowej stałej równowagi. zgodnie z prawem działania mas. powyższy wzór można uprościć do postaci: Ir = [An+]m ∙ [Bm-]n Z fizykochemicznego punktu widzenia. . zapisać matematyczną postać wyrażenia na aktywnościową stałą równowagi (Kso): Kso = [An+]m ∙ [Bm-]n [AmBn ↓] Pamiętając.

dla związku trudno rozpuszczalnego . Wartość iloczynu rozpuszczalności jest w ustalonych warunkach wartością stałą. podniesionych do odpowiednich potęg. .Iloczyn rozpuszczalności – część 1 AmBn↓ = mAn+ + nBmIr = [An+]m · [Bm-]n Osady 13 W ujęciu ogólnym .8. pIrHgS = 52). Przykłady: chlorek srebra: AgCl↓ = Ag+ + Cl- IrAgCl = [Ag+] · [Cl-] siarczek bizmutu(III): Bi2S3↓ = 2Bi3+ + 3S2IrBi2S3 = [Bi3+]2 · [S2-]3 Iloczyny rozpuszczalności różnych związków przyjmują wartości liczbowe w zakresie 10-2÷10-100 (przykładowo: pIrPbCl2 = 4. równych współczynnikom przy poszczególnych jonach w reakcji dysocjacji. pIrBi2S3 = 97.iloczyn rozpuszczalności obliczany jest jako iloczyn aktywności jonów (kationów oraz anionów) powstałych w wyniku dysocjacji tego związku.

opisującą równowagę pomiędzy tymi związkami w fazie stałej i odpowiednimi jonami pochodzącymi z ich dysocjacji. że w tych warunkach różnica pomiędzy stężeniem i aktywnością jest praktycznie do zaniedbania. W przypadku równowag w roztworach związków trudno rozpuszczalnych osiągane stężenia są tak niskie. zapisane zarówno z użyciem symboli stężeń. charakterystyczną dla związków trudno rozpuszczalnych. znajdującymi się w roztworze wodnym.symboliczny zapis aktywności jonów srebra Zatem – w poprawnej formie – wyrażenie na iloczyn rozpuszczalności chlorku srebra powinno być zapisane następująco: IrAgCl = aAg+ · aClNależy jednak pamiętać o tym. jak i symboli aktywności (stwierdzenie to jest słuszne dla każdego procesu rozpuszczania związku trudno rozpuszczalnego w czystej wodzie).Iloczyn rozpuszczalności – część 2 AgCl↓ = Ag+ + ClIrAgCl = [Ag+] · [Cl-] Osady 14 Czy zapisanie iloczynu rozpuszczalności w podanej wyżej formie jest błędem? [Ag+] (lub cAg+) – symboliczny zapis stężenia jonów srebra aAg+ . Dla każdego związku trudno rozpuszczalnego jest zatem poprawne wyrażenie na iloczyn rozpuszczalności. . że iloczyn rozpuszczalności jest wielkością termodynamiczną.

AB4. Jest to wielkość wymierna. charakteryzującą jednoznacznie podatność na rozpuszczanie związku trudno rozpuszczalnego. Ca3(PO4)2 . Al(OH)3 Ag4P2O7. mają różny wymiar iloczynu rozpuszczalności. PbCl2 Ag3PO4. Związki o identycznej budowie AB A2B i AB2 A3B i AB3 A4B. Różnic w ich podatności na rozpuszczanie nie można ustalić przez porównanie wartości iloczynów rozpuszczalności. Związek AgCl PbCl2 BiI3 Dysocjacja Ilość jonów 2 3 4 Ir Ir = [Ag+] · [Cl-] Ir = [Pb2+] · [Cl-]2 Ir = [Bi3+] · [I-]3 Wymiar Ir (mol/l)2 (mol/l)3 (mol/l)4 AgCl↓ = Ag+ + ClPbCl2↓ = Pb2+ + 2Cl- BiI3↓ = Bi3+ + 3I- Uwaga! Związki dysocjujące na różną ilość jonów. Takie postępowanie jest poprawne tylko dla związków o identycznej budowie (dysocjujących na tyle samo jonów w roztworze). której wymiarem (ze względu na sposób jej liczenia) jest wymiar stężenia molowego do odpowiedniej potęgi (równej liczbowo ilości jonów na jakie związek dysocjuje w roztworze). A2B3 i A3B2 AgCl.Iloczyn rozpuszczalności – część 3 Osady 15 Iloczyn rozpuszczalności jest wielkością termodynamiczną. Zr(OH)4. BaSO4. Bi2S3. AlPO4 Ag2CO3.

Druga z nich nie daje się jednak zastosować m. równych współczynnikom wynikającym ze wzoru stechiometrycznego tego związku”. Wątpliwości może budzić także sposób zapisywania wyrażeń na iloczyn rozpuszczalności dla związków zawierających jony kompleksowe. np. chlorek rtęci(I): Hg2Cl2↓ = Hg22+ + 2Clnie jest związkiem o budowie A2B2 tylko AB2. wanadylowy . podniesionych do odpowiednich potęg.Iloczyn rozpuszczalności – część 4 Definiowanie iloczynu rozpuszczalności jako: Osady 16 „iloczynu aktywności jonów (kationów i anionów) powstałych w wyniku dysocjacji trudno rozpuszczalnego związku. zachowują się jak kompleksy doskonałe. Przykładowo. „iloczyn aktywności jonów (kationów i anionów) powstałych w wyniku dysocjacji trudno rozpuszczalnego związku. podniesionych do odpowiednich potęg. równych współczynnikom przy poszczególnych jonach w reakcji dysocjacji” nie jest jedynym sposobem spotykanym w literaturze.in.VO2+ ([VO](OH)2↓) lub uranylowy – UO22+ (NaZn[UO2](CH3COO)9▪H2O↓). w tym aniony. W takich przypadkach należy kierować się zasadą. a zwłaszcza w powszechnym użyciu. czyli w praktyce nie dysocjują na jony składowe. Jego iloczyn rozpuszczalności (zgodnie z zapisem reakcji dysocjacji) należy podawać w postaci: IrHg2Cl2 = [Hg22+]·[Cl-]2. np. że jony kompleksowe pochodzące z rozpuszczenia osadu. do związków rtęci(I). które zawierają kation Hg22+. (NH4)2[PtCl6]↓ oraz kationy – szczególnie oksokationy. Zazwyczaj obydwie definicje prowadzą do identycznej postaci wyrażenia na iloczyn rozpuszczalności. W innym ujęciu iloczyn rozpuszczalności definiowany jest jako: .

głównie stężenia molowego – mol/l. Wprowadzamy pojęcie rozpuszczalności: W ustalonych warunkach rozpuszczalność trudno rozpuszczalnego związku (s) równa jest stężeniu jego nasyconego roztworu. która ma taki sam wymiar dla związków o różnej budowie?). Wymiarem rozpuszczalności (niezależnie od budowy związku!) jest wymiar stężenia . że jego wartość liczbowa zależy od liczby jonów powstających podczas dysocjacji związku. Czy jest jakaś wielkość fizykochemiczna. czy jest taka wielkość. Bezpośrednio można zatem porównywać iloczyny rozpuszczalności tylko dla związków o takiej samej budowie. która byłaby wolna od tej wady? (czyli.Osady 17 Rozpuszczalność – część 1 Wadą iloczynu rozpuszczalności jest to. .

1 0. Rozpuszczalności najtrudniej rozpuszczalnych związków są rzędu 1·10-25 mola/l (przykładowo.Osady 18 Rozpuszczalność – część 2 Jakiego rzędu są wartości rozpuszczalności związków? Rozpuszczalność w wodzie.HgS). w temp.1÷0. 25 °C [mol/l] powyżej 0. .01 Związki rozpuszczalne trudno rozpuszczalne „nierozpuszczalne” Związki mogą znacznie różnić się rozpuszczalnością. taką rozpuszczalność ma siarczek rtęci(II) . Związki zupełnie nierozpuszczalne w praktyce nie istnieją.01 poniżej 0.

Dla związków o identycznej budowie ma ona identyczną postać. aby wymiar iloczynu rozpuszczalności sprowadzić do wymiaru stężenia molowego. tyle samo wynosi rozpuszczalność anionu. Przykład: wyprowadzenie zależności s = f(Ir) dla węglanu srebra Jeżeli rozpuszczalność Ag2CO3 wynosi s. to zgodnie z reakcją dysocjacji. a rozpuszczalność kationu jest dwa razy większa (2s): s 2s s Ag2CO3↓ = 2Ag+ + CO32Po wstawieniu tych wartości do wyrażenia na iloczyn rozpuszczalności.Rozpuszczalność – część 3 Osady 19 Jaka jest zależność funkcyjna między rozpuszczalnością i iloczynem rozpuszczalności? Dla każdego trudno rozpuszczalnego związku można podać funkcję wiążącą jego rozpuszczalność z iloczynem rozpuszczalności. Zawsze jest to funkcja pierwiastkowa takiego stopnia. otrzymujemy: IrAg2CO3 = [Ag+]2 · [CO32-] IrAg2CO3 = (2s)2 · s IrAg2CO3 = 4s 3 3 s= IrAg2CO3 4 .

dla związków trudno rozpuszczalnych o dowolnej budowie (dysocjujących zgodnie z powyższym równaniem). łączącej rozpuszczalność (s) z iloczynem rozpuszczalności (Ir): m+n s= IrAmBn mm · nn Zależność ta jest słuszna dla wszystkich przypadków rozpuszczania związków trudno rozpuszczalnych w czystej wodzie. otrzymujemy następującą postać funkcji pierwiastkowej.Osady 20 Rozpuszczalność – część 4 AmBn↓ = mAn+aq + nBm-aq W ogólnym przypadku. .

zmiana siły jonowej roztworu (tzw. efekt wysalania). efekt wspólnego jonu) 2. Rozpuszczalność bardzo silnie modyfikują także takie czynniki. temperatury i ciśnienia. efekt kompleksowania) 3. kompleksowanie (tzw. . zaletą rozpuszczalności jest to. Rozpuszczalność zależy między innymi od: rodzaju substancji rozpuszczanej.Osady 21 Rozpuszczalność – część 5 W porównaniu do iloczynu rozpuszczalności. dodatek wspólnego jonu (tzw. że ma taki sam wymiar dla związków o różnej budowie. jak: 1. rodzaju rozpuszczalnika. Wadą natomiast jest duża podatność na zmiany pod wpływem różnych czynników.

także tych pochodzących z rozpuszczania osadów.+ Cl. Efekt kompleksowania: Aniony o silnych cechach kompleksotwórczych (np. Aby zachować niezmienioną wartość IrAgCl. czyli rozpuszczalność osadu AgCl↓ musi się w tych warunkach zmniejszyć. Gdy ich nadmiar w roztworze jest duży. to żeby zachować stałą wartość Ir. z wieloma kationami metali tworzą trudno rozpuszczalne osady. kompleksowania i wysalania? Efekt wspólnego jonu: AgCl↓ = Ag+ + Cl. w postaci NaCl) Wprowadzone dodatkowo jony chlorkowe (uwaga – w niewielkim stężeniu!) zwiększają całkowite stężenie jonów Cl. Na2SO4) ruchliwość jonów jest wyraźnie ograniczona (współczynniki aktywności silnie maleją – γ → 0) . I-).w roztworze. to nawet najtrudniej rozpuszczalne osady mogą się rozpuścić wskutek kompleksowania. konieczne jest obniżenie stężenia jonów Ag+. AgCl↓ + Na2SO4 = Ag+ + Cl.Rozpuszczalność – część 6 Osady 22 Jak modyfikują rozpuszczalność efekty: wspólnego jonu. Skoro więc maleją współczynniki aktywności (γ).(np. Zatem w stężonych roztworach soli związki trudno rozpuszczalne rozpuszczają się lepiej niż w wodzie. AgI↓ + I. musi wzrastać stężenie.= [AgI2]- W stężonych roztworach soli nieorganicznych (np.+ 2Na+ + SO42- Efekt wysalania: .

Rozpuszczalność – część 7 Osady 23 Podsumowanie wpływu efektów wspólnego jonu. kompleksowania i wysalania na rozpuszczalność trudno rozpuszczalnych związków. efekt wysalania rozpuszczalność efekt kompleksowania so so – rozpuszczalność w czystej wodzie efekt wspólnego jonu stężenie jonów dodanych .

zawierające kation Hg22+. rozpuszczalność a budowa związku Osady 24 Klasy podobieństwa budowy związków pokrywają się dla związków dysocjujących na niewielką ilość jonów w roztworze. Hg2Cl2. Od związków dysocjujących na 5 jonów pojawiają się w ramach klas różnice w postaci funkcji s=f(Ir). . W rzeczywistości dysocjują one z utworzeniem w roztworze wodnym kationu Hg22+ . wynikające z innej proporcji kationów do anionów. zarówno z punktu widzenia wymiaru iloczynu rozpuszczalności.zatem należą do klasy AB2. Klasa budowy AB AB2 i A2B AB3 i A3B A2B3 i A3B2 Wymiar Ir (mol/l)2 (mol/l)3 (mol/l)4 Postać funkcji s=f(Ir) s= s= s= s= 3 Ir Ir 4 Ir 27 Ir 108 Ir 256 4 5 (mol/l)5 AB4 i A4B s= 5 Uwaga! Nie ma klasy związków A2B2. dlatego wszystkie związki dysocjujące na 4 jony mają taką samą postać wyrażenia s=f(Ir). mają sumaryczne wzory pasujące pozornie do tej klasy (np. Sole rtęci(I). Hg2I2).Iloczyn rozpuszczalności. jak i postaci funkcji wiążącej rozpuszczalność z iloczynem rozpuszczalności.

jednak spowodowane jest przebiegiem reakcji chemicznych: Fe↓ + 2HCl → FeCl2 aq + H2↑ Cu↓ + 4HNO3 → Cu(NO3)2 aq + 2NO2↑ + 2H2O Uwaga! Cechą odróżniającą roztwarzanie od rozpuszczania jest to. ale produkt reakcji w której bierze on udział podczas tego procesu. roztwarzaniem są reakcje metalicznego żelaza z kwasem solnym lub metalicznej miedzi z kwasem azotowym(V).Osady 25 Roztwarzanie Roztwarzanie . Zewnętrznie zjawisko to jest podobne do rozpuszczania (stopniowy ubytek żelaza i miedzi wraz z ich przechodzeniem do roztworu). . że po odparowaniu rozpuszczalnika. w wyniku jej reakcji z rozpuszczalnikiem lub innym składnikiem roztworu. polegające na przejściu substancji stałej do roztworu.zjawisko fizykochemiczne. Przykładowo. z zatężonego roztworu nie krystalizuje substrat użyty do roztwarzania.

MgCO3↓ i np. twardość trwała. Nazywana jest ona twardością przemijającą. twardość węglanową (jest to całkowita zawartość węglanów i wodorowęglanów - głownie wapnia i magnezu – w wodzie). określającym zawartość w wodzie dwuwartościowych kationów metali. 3. głównie Ca2+ oraz Mg2+. Z powodu dużego stężenia jonów Ca2+ i Mg2+ oraz małego innych kationów dwuwartościowych. Określa ona zawartość jonów dwuwartościowych związanych zwłaszcza z anionami Cl. dlatego. że zanika podczas gotowania wody. Rozróżnia się: 1. SO42– i NO3-. Sr2+). magnezu .. Wytrącają się wtedy osady węglanów: wapnia .: Fe2+.FeCO3↓. żelaza . jest to różnica między twardością ogólną a węglanową). twardość ogólną (jest to całkowita zawartość w wodzie jonów Ca2+ i Mg2+ oraz innych dwuwartościowych jonów metali. Mn2+. np.CaCO3↓. 2. Ba2+. twardość ogólną wywołują w praktyce tylko Ca2+ i Mg2+. .Twardość wody – część 1 Osady 26 Twardość wody jest pojęciem umownym. twardość niewęglanową (tzw.

i w mniejszej ilości MgCO3↓.Osady 27 Twardość wody – część 2 1. Jest to efekt niepożądany – tak w przemyśle. . Strącanie osadów jako czynnik szkodliwy Tendencja jonów Ca2+ i Mg2+ do wytrącania się w postaci osadów jest przyczyną tworzenia się tzw. kamienia kotłowego. jak i w gospodarstwie domowym. Usuwanie twardości przez wytrącanie osadów Twardość przemijającą redukuje znacznie gotowanie wody: 2Ca(HCO3)2 = CaCO3↓ + H2O + CO2↑ Twardość można usunąć dodając węglan sodu lub ortofosforan(V) sodu: CaCl2 + Na2CO3 = CaCO3↓ + 2NaCl 2. Podstawowymi składnikami kamienia kotłowego są CaCO3↓ i Mg(OH)2↓ jako składniki dominujące.

powoduje ujawnienie się amfoterycznych cech niektórych metali. jak np. wynikają bezpośrednio z ich zdolności do tworzenia hydroksykompleksów.Rozpuszczanie osadów a amfoteryczność Osady 28 W ujęciu współczesnej chemii nieorganicznej. może prowadzić do hydroksykompleksów wielordzeniowych: 2Be(OH)2↓ + 2OH. Zwiększenie stężenia jonów wodorotlenowych w roztworze. glinu i jego wodorotlenku: Al(OH)3↓ + OH.= [Al(OH)4]. właściwości amfoteryczne niektórych pierwiastków metalicznych i ich związków.= [Be2(OH)6]2.(AlO2-) Działanie na niektóre trudno rozpuszczalne wodorotlenki metali amfoterycznych stężonymi zasadami. Większość wodorotlenków metali to trudno rozpuszczalne osady w środowisku obojętnym i umiarkowanie alkalicznym.(Be2O32-) .

Na2SO3. tworząc aminakompleksy (tak z amoniakiem reagują m. Cr3+. NaCN). Na2CO3. SO32-.in.+ H2O = HCO3.+ OHObydwa aniony są dostępne dla wprowadzanych do roztworu kationów metali.in. Ti3+. Zn2+ i Mn2+). . CN-) oraz mocną zasadą (anion OH-). np. Osady te w nadmiarze amoniaku rozpuszczają się. W tych warunkach wodorotlenki wytrącają się m. kationy Cu2+. Ni2+. Teoretycznie mogą więc wytrącić się osady węglanów lub wodorotlenków. dla następujących kationów: Al3+.Osady 29 Wytrącanie osadów wodorotlenków roztworami słabych zasad Po rozpuszczeniu w wodzie soli słabego kwasu (np. w roztworze ustala się równowaga między słabą zasadą (anion CO32-. dla anionu CO32-: CO32.+ 3H2O= Cr(OH)3↓ + 3HCO3Także amoniak wytrąca osady wodorotlenków z roztworów wodnych niektórych jonów metali. Be2+: Cr3+ + 3CO32.

kationy metali alkalicznych i metali ziem alkalicznych (od Ca2+) SO42CO32-. Sr2+. Rozpuszczalność związków ze względu na rodzaj anionu: Anion w związku NO3-. S2- O2-. CH3COO-. CdI2 i BiI3 Ca2+. OH- pozostałe . Cu+. siarczany(VI). Br-. Pb2+ pozostałe Cl-. Wśród związków pozostałych metali często spotyka się rozpuszczalne azotany(V). ClO3-. Ba2+. chlorany(VII) oraz niektóre halogenki. PO43-. chlorany(V). Pb2+ oraz np.Osady 30 Przegląd rozpuszczalności związków nieorganicznych Rozpuszczalność związków ze względu na rodzaj kationu: Do dobrze rozpuszczalnych zaliczana jest zdecydowana większość związków zawierających kation amonowy (NH4+) i kationy metali alkalicznych. HCO3Związki rozpuszczalne wszystkie Związki nierozpuszczalne brak Ag+. ClO4-. Hg22+. octany. I- pozostałe pozostałe NH4+ i kationy metali alkalicznych NH4+.

węglany – CO32-. . NiCO3↓ + 2H+ = Ni2+ + H2CO3 (H2O + CO2↑) Stała równowagi takich reakcji zależy od wartości iloczynu rozpuszczalności trudno rozpuszczalnego związku i od stałej dysocjacji kwasowej słabego kwasu: K = f(Ir. pka2 = 10.3).9.6 (pka1 = 6. pKa H2CO3 = 16. cyjanki – CN-.4. Rozpuszczalność takich związków silnie zależy od odczynu roztworu. siarczki – S2-). siarczany(IV) – SO32-. Ka) Dla podanego przykładu: pIrNiCO3 = 6.Osady 31 Wpływ kwasowości roztworu na rozpuszczanie osadów Dużą grupą związków trudno rozpuszczalnych są sole słabych kwasów protonowych (ortofosforany(V) – PO43-.

Stała równowagi takich reakcji zależy od iloczynu rozpuszczalności trudno rozpuszczalnego związku i od stałej nietrwałości powstającego kompleksu: K = f(Ir. .7 (pk1 = 4.Wpływ kompleksowania na rozpuszczanie osadów Osady 32 Kationy metali tworzą liczne kompleksy z wieloma ligandami. jodki – I-).7. pKc AgBr2- = 7. w tym także z resztami kwasowymi mocnych kwasów protonowych (np. bromki – Br-.7. Kc) Dla podanego przykładu: pIrAgBr = 12. pk2 = 3. chlorki – Cl-.= [AgBr2]Na kompleksowanie podatne są też kationy metali związane w trudno rozpuszczalne osady.0). Metale amfoteryczne dodatkowo są zdolne do tworzenia hydroksykompleksów z jonami wodorotlenowymi – OH-: AgBr↓ + Br.

Th(IV).= CoS↓ słabo (V(IV). Cs(I). Ta(V). In(III). Ru. Ga(III)) (grupa siarczku III kwaśnym. Y(III). Powstają osady siarczków: środowisku Mn(II). Fe(III) Co2+ + S2.1 M HCl Kationy wchodzące w skład grupy Ag(I). Pb(II). Rb(I).= HgS↓ (grupa siarkowodoru w H 2S II środowisku w 0. Os na różnych stopniach utlenienia) Osady 33 Reakcja wytrącania osadu z odczynnikiem grupowym Powstają osady chlorków: Ag+ + Cl. Ba(II) Powstają osady węglanów: IV Ca2+ + CO32. Zr(IV). Sb(III). Ni(II). W. Na(I) V odczynnika brak brak (Li(I). Tl(I)) Podgrupa IIA: Hg(II). Sn(II). As(V). Fr(I)) grupowego) . Cu(II).= AgCl↓ Powstają osady siarczków: Hg2+ + S2.= CaCO3↓ amonowego) (NH4)2CO3 (Ra(II)) (bez Mg(II). Be(II) alkalicznym i lantanowce) (grupa węglanu 1M Ca(II). Mo. Sc(III).= Al(OH)3↓ lub słabo La(III).2 M HCl Podgrupa IIB: As(III). Au(I).= [SnS2]2-aq różnych stopniach utlenienia) (NH4)2S w Podgrupa IIIA: Zn(II). Pd. Co(II). Cd(II) (Re. Osady siarczków rozpuszczają się kwasu solnego) Sb(V). Podgrupa IIIB: Al(III). K(I). Sr(II). Sn(IV) w (NH4)2S tworząc tiosole: Sn2+ + S2. Ir. Powstają osady wodorotlenków: Al3+ + 3OH. Pt na SnS↓ + S2. Hf(IV). Cr(III) alkalicznego) obojętnym (Ti(IV). Hg2(II) (Cu(I). U(IV).= SnS↓ (Au(III) i Ge. Rh.Klasyczny podział kationów na grupy analityczne według Freseniusa Grupa analityczna kationów I (grupa kwasu solnego) Odczynnik grupowy 0. Pb(II). Bi(III).

(S2-) Cl-. Ba2+ + 2BO2. CN-. S2-. NO2-. SiO32-. [Fe(CN)6]4-.= Ba(BO2)2↓ 2C4H4O6 oraz aniony siarki: SO42-. I-. C2O42-. CrO42-. F-. [Fe(CN)6]3- 0. BO2-.2 M BaCl2 CO32-.Osady 34 Podział anionów na grupy analityczne według Aleksiejewa Grupa analityczna anionów Odczynnik grupowy Aniony wchodzące w skład grupy Reakcja wytrącania osadu z odczynnikiem grupowym (grupa anionów tworzących I osady z kationem baru) (grupa anionów tworzących II osady z kationem srebra) (grupa anionów tworzących rozpuszczalne III sole z jonami baru i srebra) 0. SO32-. S2O32. AsO43-. SCN-. PO43-.1 M AgNO3 2Ag+ + S2. ClO3- brak . CH3COO-.= Ag2S↓ brak NO3-. AsO33-. Br-. ClO-.

Charakterystyka podatności na rozpuszczanie w wodzie związków grup głównych układu okresowego .

K3[Co(NO2)6]. LiF.Osady 36 Rozpuszczalność związków litowców w wodzie Wszystkie proste sole litowców (z pewnymi wyjątkami dla litu) są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Wśród nielicznych trudno rozpuszczalnych soli litowców można wymienić: Lit: Li2CO3. Li3PO4. Oznacza to. że energia tworzenia sieci krystalicznej tych soli jest mniejsza od energii hydratacji jonów w roztworze. LiOH (słabo rozpuszczalny) Sód: NaZnUO2(CH3COO)9▪H2O Potas: KClO4. K[B(C6H5)4] Rubid: Rb[B(C6H5)4] Cez: Cs[B(C6H5)4] .

Siarczany(VI) wyższych berylowców są nierozpuszczalne (iloczyn rozpuszczalności maleje ze wzrostem liczby atomowej berylowca). Wszystkie węglany. Rozpuszczalność wodorotlenków i fluorków berylowców rośnie (nietypowy efekt!) wraz ze wzrostem liczby atomowej berylowca (nierozpuszczalne są tylko Be(OH)2 i Mg(OH)2 oraz (BeF2)n). octany). azotany(V). ortofosforany i ortoarseniany berylowców są związkami nierozpuszczalnymi w wodzie. Spośród siarczanów(VI) berylowców rozpuszczalne w wodzie są tylko BeSO4 i MgSO4.Osady 37 Rozpuszczalność związków berylowców w wodzie Te związki berylowców. są dobrze rozpuszczalne w wodzie (np. halogenki z wyjątkiem fluorków. dla których energia hydratacji jonów jest większa od energii tworzenia sieci krystalicznej. .

. Wodorotlenki borowców Me(OH)3 (Me=Al. gdzie Me=Cd. In. azotany. Zn. Ga. halogenki z wyjątkiem niektórych fluorków. Siarczki indu i talu na +III stopniu utlenienia są nierozpuszczalne. Tl) są wszystkie nierozpuszczalne. Wszystkie ortofosforany – MePO4 i ortoarseniany – MeAsO4 borowców (Me=Al. Pb. Związki talu na +I stopniu utlenienia są zazwyczaj trudniej rozpuszczalne niż analogi na +III stopniu utlenienia (jedne z niewielu wyjątków to wodorotlenek i selenian(IV)). są umiarkowanie dobrze rozpuszczalne w wodzie. dla których energia hydratacji jest większa od energii sieciowej. siarczany.Rozpuszczalność związków borowców w wodzie Osady 38 Te związki borowców. Do najtrudniej rozpuszczalnych związków boru należą tetrafenyloboran potasu – K[B(C6H5)4] i metaborany. a iloczyny rozpuszczalności maleją ze wzrostem liczby atomowej borowca. Ni. zwłaszcza metali przejściowych – Me(BO2)2. Al2S3 i Ga2S3 są dobrze rozpuszczalne w wodzie. In. częściowo siarczki). Ga. są dobrze rozpuszczalne w wodzie (m. pozostałe są nierozpuszczalne. Kwas ortoborowy – H3BO3 i tlenek boru – B2O3 . Spośród siarczków borowców B2S3. Z tlenków metalicznych borowców tylko Al2O3 wykazuje minimalną rozpuszczalność w wodzie. Co. Tl) należą do najtrudniej rozpuszczalnych w wodzie związków tych metali.in.

pIrPbS =28.0. pIrSn(OH)4 =56. wszystkie azotany (cyna. np.in.0 pIrPb(OH)2 =16. pIrSn(OH)2 =28. np.5) i ortoarseniany (pIrPb3(AsO4)2 =35. halogenki – poza związkami ołowiu(II)). Węgiel tworzy gazowe tlenki (CO i CO2) – CO2 w większym stopniu niż CO rozpuszcza się w wodzie. a także niektóre związki węgla. ołów).0) < PbS (pIr=28. pIrSnS =25.1.Rozpuszczalność związków węglowców w wodzie Węglowiec w anionie kwasu tlenowego Osady 39 Dobrze rozpuszczalne w wodzie są węglany. wszystkie octany są związkami dobrze rozpuszczalnymi. Związki z węglowcem w pozycji kationu Te związki węglowców.0) < PbSe (pIr=38. których energia hydratacji jest większa od energii sieciowej. SiS2. Do trudno rozpuszczalnych związków cyny i ołowiu należą ortofosforany (pIrPb3(PO4)2 =43. Poza nielicznymi wyjątkami.4). są praktycznie nierozpuszczalne w wodzie.0 Spośród siarczków węglowców CS2. Wodorotlenki i różne formy tlenków (w tym uwodnionych) pozostałych węglowców. . pIrPb(OH)4 =64.8. Spośród krzemianów rozpuszczalne są tylko sole sodowe i potasowe. GeS i GeS2 wykazują zróżnicowaną rozpuszczalność w wodzie. natomiast jeszcze mniejsze iloczyny rozpuszczalności od siarczków mają odpowiednie selenki i tellurki.0) Z halogenków węglowców trudno w wodzie rozpuszczają się wszystkie związki ołowiu(II). Siarczki cyny i ołowiu są nierozpuszczalne. szczawiany i mrówczany metali alkalicznych. są dobrze rozpuszczalne w wodzie (m.0 PbTe (pIr=48. Do trudno rozpuszczalnych w wodzie związków ołowiu(II) należą też siarczan(VI) i chromian.

6 i BeNH4PO4 – pIr=12. Spośród azydków (sole zawierające anion N3-) trudno rozpuszczalne są sole: Ag+. HSbO3 oraz H3SbO4 są trudno rozpuszczalne w wodzie. Dość trudno rozpuszczają się tylko AgNO2 i zasadowe azotany Hg22+ i Bi3+. Ortofosforany(I) – PO23.Rozpuszczalność związków azotowców w wodzie Azotowiec w anionie kwasu tlenowego lub beztlenowego Osady 40 Azotany(III) i azotany(V) są generalnie związkami dobrze rozpuszczalnymi.6). . wodoroortofosforany(V) i pirofosforany(V). Hg22+. Pb2+ i Tl+. Cu2+. zawierające kation amonowy (UO2NH4PO4 – pIr=25. Trudno rozpuszczalne są wszystkie podfosforany (P2O54-). Sole kwasów arsenowych są pod względem rozpuszczalności w wodzie analogami soli odpowiednich kwasów fosforowych. poza solami Pb2+. Wszystkie diwodoroortofosforany(V) są dobrze rozpuszczalne. ortofosforany(V).. że wśród trudno rozpuszczalnych ortofosforanów(V) są sole mieszane. Cu+. MgNH4PO4 – pIr=12. Interesujące jest to.są dobrze rozpuszczalne. Kwasy HSbO2. Th4+ i U4+. Do trudno rozpuszczalnych należą także ortoantymoniany(V) i heksahydroksyantymoniany(V) – nawet gdy zawierają kation metalu alkalicznego. Jedynie metale alkaliczne tworzą rozpuszczalne w wodzie ortofosforany(III).4.

Istnienia kationów na stopniu utlenienia 5+ do tej pory nie potwierdzono.5) oraz jodek – BiI3 (pIr=18. . antymon i bizmut mogą w środowisku kwaśnym występować w postaci oksokationów: (AsO+. Sb. I. NO3). Bi). Sb2S3. AsO2+. SbO2+. As2S5 i Sb2S5 są bardzo trudno rozpuszczalne w wodzie. Istnieją trudno rozpuszczalne jodki o wzorze ogólnym XI3 (X = As. SCN. Siarczek bizmutu(III) – Bi2S3 – należy do najtrudniej rozpuszczalnych w wodzie związków (pIr=97). wodorotlenek – Bi(OH)3 (pIr=31.1). BiOX. Znane są trudno rozpuszczalne w wodzie sole zawierające takie oksokationy (SbOCl. As2S3↓ + S2. Obok siarczku Bi2S3 do najtrudniej rozpuszczalnych soli bizmutu należą: ostofosforan(V) BiPO4 (pIr=21. SbO2Cl. gdzie X = Br. BiO+).1). nieco liczniejsze z kationem Sb3+ i powszechnie występujące z kationem Bi3+. Cl.= 2[AsS2]-). Arsen.Rozpuszczalność związków azotowców w wodzie Osady 41 Związki z azotowcem w pozycji kationu Azot (ze względu na możliwość tworzenia wiązań wielokrotnych) tworzy tlenki gazowe. Rozpuszczają się natomiast w nadmiarze siarczków alkalicznych dając tiosole (np. AsO3+. Siarczki arsenu i antymonu – As2S3. Znane są nieliczne związki zawierające kation As3+. Tlenki pozostałych azotowców są ciałami stałymi – ich rozpuszczalność maleje ze wzrostem masy atomowej azotowca (tlenki antymonu i bizmutu są trudno rozpuszczalne w wodzie). SbO+.

Sr2+. Do najtrudniej rozpuszczalnych należą Hg2S2O3 (pIr=14. w tym najtrudniej – BaSO4 i RaSO4 (dla obydwu pIr~11).2) i Ag2SO3 (pIr=13. są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Najtrudniej rozpuszczalne wodorotlenki mają wykładniki iloczynu rozpuszczalności w zakresie pIr~25÷35. Trudno rozpuszczalne są siarczany(VI) następujących pierwiastków: Ag+. Ca2+.Rozpuszczalność związków tlenowców w wodzie Osady 42 Mimo że udowodniono istnienie w roztworach wodnych kationów Te4+ i Po4+. Selenki (Se2-) i tellurki (Te2-) są nawet trudniej rozpuszczalne od siarczków. berylu i magnezu) są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Inne należą do najtrudniej rozpuszczalnych związków (np. nie jest pewne jakie związki tworzą i jakie są ich właściwości. Tlenki (O2-) i wodorotlenki (OH-) metali alkalicznych i ziem alkalicznych (poza związkami litu.7. Wiele tiosiarczanów (S2O32-) i siarczanów(IV) (SO32-) trudno rozpuszcza się w wodzie. Ba2+. lżejszych borowców (poza indem i talem na +III stopniu utlenienia) i lantanowców. pIrHgS =52.8).1). Pb2+ i Hg22+. pIrCu2S =48. Ra2+. Wszystkie związki zawierające aniony selenu i telluru są pod względem rozpuszczalności w wodzie analogami związków zawierających siarkę. Siarczany(VI) (SO42-) należą generalnie do dobrze rozpuszczalnych. Siarczki (S2-) litowców. pIrBi2S3 =97. berylowców. Związki zawierające tlenowiec w anionie .

6). . Br-.Osady 43 Rozpuszczalność związków fluorowców w wodzie Fluorki (F-) metali alkalicznych i Ag+ są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Większość halogenków (Cl-. Ze związków trudno rozpuszczalnych można wymienić AgIO oraz sporo jodanów(V) (IO3-) – w tym Hg2(IO3)2 (pIr=18. Do trudno rozpuszczalnych należą halogenki Pb2+. I-) rozpuszcza się łatwo w wodzie. Cu+. Spośród soli tlenowych kwasów fluorowców większość bardzo dobrze i dobrze rozpuszcza się w wodzie.7) i Pb(IO3)2 (pIr=12. Ag+ i Hg22+. Tl+.

Andrzej Szymański .

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->