METODY – KWESTIONARIUSZE

 B. Zawadzki, J. Strelau, P. Szczepaniak i M. Śliwińska (1998) Polska adaptacja podręcznika do Inwentarza osobowości NEO – FFI Costy i McCrae. Warszawa: Pracownia Testów Psychologicznych PTP (s. 77 – 101).

Kwestionariusz NEO-FFI  arkusz NEO-FFI zawiera 60 pozycji – po 12 dla każdej z 5 skal: o neurotyczności o ekstrawersji o otwartości na doświadczenie o ugodowości o sumienności każda pozycja jest twierdzeniem, które wymaga od respondenta ustosunkowania się w postaci udzielenia odpowiedzi twierdzącej na skali od „zdecydowanie się nie zgadzam” do „zdecydowanie się zgadzam” pozycje zostały zamieszczone w porządku odpowiadającym skalom inwentarza (co 5ta pozycja odpowiada danej skali) na ostatniej stronie umieszczono 2 dodatkowe pytania, sprawdzające czy: o respondent ustosunkował się do wszystkich stwierdzeń o czy wpisał odpowiedzi przy właściwych stwierdzeniach instrukcja i pozycje są tłumaczeniami wersji oryginalnej (jedyna różnica: w wersji oryginalnej odp. są zbierane na dodatkowym arkuszu, w wersji polskiej bezpośrednio na arkuszu kwestionariusza)

 

Skale kwestionariusza NEO-FFI  kwestionariusz zawiera 5 skal, pozwalających na pomiar podstawowych cech osobowości neurotyczność (NEU) o emocjonalne przystosowanie vs. emocjonalne zrównoważenie (podatność na doświadczanie negatywnych emocji, tj. strach, zmieszanie, niezadowolenie, gniew, poczucie winy, wrażliwość na stres psychologiczny)  np. czuję się napięty(a) i zdenerwowany(a)  często czuję się bezradny(a) i potrzebuję kogoś, kto rozwiązałby moje problemy ekstrawersja (EKS) o jakość i ilość interakcji społecznych oraz poziom aktywności, energii i zdolność do odczuwania pozytywnych emocji    np. lubię mieć wielu ludzi wokół siebie jestem wesoły(a) i pełen(na) werwy

otwartość na doświadczenie (OTW) o tendencja do poszukiwania i pozytywnego wartościowania doświadczeń życiowych, tolerancja na nowość i ciekawość poznawcza

  

np. czasami, gdy czytam poezję lub oglądam dzieło sztuki, czuję „dreszczyk emocji” i falę podniecenia mało interesuje mnie dociekanie natury wszechświata i natury ludzkiej

ugodowość (UGD) o pozytywne vs. negatywne nastawienie do innych ludzi o interpersonalna orientacja przejawiająca się w altruizmie vs. antagonizmie, doświadczanych w uczuciach, myślach i działaniu  np. niektórzy sądzą, że jestem zimny(a) i wyrachowany(a)  w razie potrzeby jestem skłonny(a) manipulować innymi, aby dostać to, co chcę sumienność (SUM) o stopień zorganizowania, wytrwałości i motywacji jednostki w działaniach zorientowanych na cel/opisująca skutek człowieka do pracy  np. mam jasno sprecyzowane cele i systematycznie pracuję, by je osiągnąć  jestem osobą, która porządnie wykonuje swoją pracę

Przeznaczenie kwestionariusza    kwestionariusz NEO-FFI przeznaczony jest do badania osób w wieku powyżej 15 lat, obojga płci jest on względnie mało stronniczy demograficznie, tj. wymaga jedynie umiejętności czytania i pisania na poziomie szkoły podstawowej może być stosowany zarówno w badaniach grupowych, jak i indywidualnych (ograniczenie przydatności do diagnozy indywidualnej przez wzgląd na niezbyt wysoka rzetelność pomiaru), w badaniach naukowych i aplikacyjnych (poradnictwo zawodowe, wychowawcze, badania kliniczne), a także w baterii innych testów albo jako jedyne narzędzie diagnostyczne skale wykazują raczej niskie obciążenie aprobata społeczną (zgodnie z tezami Costy i McCrae), jednak użycie NEO-FFI w silnie zagrażających warunkach może wpłynąć na zniekształcenie odpowiedzi i w efekcie obniżyć trafność pomiaru

Procedura badania kwestionariuszem     czas badania NEO-FFI nie jest ograniczony większość respondentów potrzebuje na wypełnienie ok. 10-15 minut osoby starsze mogą potrzebować więcej czasu, nawet godziny w przypadku braku odpowiedzi należy zachęcić respondenta do ponownego przeczytania pozycji i uzupełnienia odpowiedzi; podobnie w przypadku zakreślenia jednocześnie kilku odpowiedzi, należy skłonić go do dokonania zdecydowanego wyboru należy sprawdzić czy respondent zamieścił dane o płci i wieku – niezbędne do przekształcenia wyników surowych na znormalizowane

Obliczanie wyników badania   wynik w każdej skali NEO-FFI oblicza się przez zsumowanie punktów uzyskanych przez respondenta za odpowiedzi, zgodnie z kluczem za każdą odpowiedź badany otrzymuje od 0 do 4 pkt, przy czym w wypadku niektórych pytań kierunek punktacji jest odwrócony (w skalach NEU, EKS i SUM są to 4 pozycje, w OTW – 7, w UGD – 8) skale zawierają po 12 pozycji, tak więc wynik surowy w każdej ze skal zawiera się w przedziale od 0 do 48 pkt klucz odpowiedzi wskazuje na to, że im wyższy wynik liczbowy w skali tym większe nasilenie danej cechy (im większa liczba diagnostycznych odpowiedzi, tym większe nasilenie cech danej osoby) obliczenie wyników może być dokonane na 2 sposoby: o z wykorzystaniem kluczy odpowiedzi o poprzez użycie specjalnego programu komputerowego w przypadku opuszczenia odpowiedzi C. i McC. Zalecają zdyskwalifikowanie badania, gdy liczba opuszczeń przekracza 1/6 całej liczby pozycji, a więc dotyczy 11/więcej pozycji to samo zalecenie dotyczy poszczególnych skal – wynik nie może być obliczony, gdy liczba opuszczeń pozycji w danej skali wynosi 3/więcej w przypadku stwierdzenia dopuszczalnej liczby opuszczeń (10/mniej w całym inwentarzu oraz 2/1 w danej skali) C. i McC. zalecają uzupełnienie ich przez zaliczenie średniej liczby pkt w skali odp., tj. przypisanie odp. opuszczonej wartości 2 pkt po obliczeniu wyników surowych konieczne jest przekształcenie ich na wyniki znormalizowane, tj. steny przekształcenia dokonuje się korzystając z tabel norm (sporządzonych oddzielnie dla kobiet i mężczyzn z podziałem na 5 grup wieku)

 

 

 

Interpretowanie wyników badania  interpretacja wyników badania NEO-FFI powinna obejmować 2 aspekty: o psychometryczny  interpretacja psychometryczna wiąże się z ujęciem wyników danej osoby na tle właściwej dla niej grupy odniesienia i zakłada konieczność przedziałowego szacowania wyników osoby badanej (uwzględniania standardowego błędu pomiaru)  wyniki znajdujące się w granicach od 1 do 3 stena to wyniki niskie (obszar ok. 33% wyników najniższych w skali)  wyniki od 7 do 10 stena to wyniki wysokie (obszar ok. 33% wyników najwyższych w danej skali) o psychologiczny  interpretacja psychologiczna jest możliwa dopiero po dokonaniu interpretacji psychometrycznej  interpretacja psychologiczna może mieć 2 aspekty:

profilowy o interpretacja profilowa zakłada możliwość wnioskowania na podstawie pojedynczych cech oraz ich konfiguracji o jej celem jest opis psychologiczny jednostki (jej właściwości oraz całej osobowości wraz z wnioskowaniem o innych właściwościach indywidualnych) funkcjonalny o interpretacja funkcjonalna dotyczy znaczenia cech osobowości – ich roli w procesie adaptacji jednostki do wymagań środowiska o jej celem jest opis (oraz ew. przewidywanie) możliwości adaptacyjnych jednostki do środowiska zawodowego czy szkolnego i konsekwencji dezadaptacji, tj. pogorszenie zdrowia, wystąpienie ryzyka chorób psychosomatycznych i psychiatrycznych

! podstawą interpretacji profilowej jest zatem możliwość dokonania psychologicznego opisu danego człowieka

Charakterystyka psychologiczna osób wykazujących duże/małe nasilenie poszczególnych cech osobowości  duża neurotyczność o podatność na irracjonalne pomysły o mniejsza zdolność do kontrolowania swoich popędów oraz zmagania się ze stresem o reagowanie silnym lękiem, napięciem o tendencja do zamartwiania się o częste doświadczanie stanów wrogości i gniewu o łatwe zniechęcanie się i załamywanie w trudnych sytuacjach o niskie poczucie wartości o wstydliwość o poczucie zmieszania w obecności innych mała neurotyczność o stabilność emocjonalna o spokój, zrelaksowanie o zdolność do zmagania się ze stresem o bak doświadczania obaw, napięć i rozdrażnienia ekstrawersja o przyjacielskość, serdeczność o towarzyskość, rozmowność o skłonność do zabawy, poszukiwanie stymulacji o tendencja do dominowania w kontaktach społecznych o życiowa aktywność i wigor

o optymizm życiowy i pogodny nastrój introwersja o rezerwa w kontaktach społecznych o brak optymizmu o preferencje do przebywania w samotności o nieśmiałość duża otwartość na doświadczenie o ciekawość zjawisk świata zewnętrznego i wewnętrznego o kreatywność, żywa i twórcza wyobraźnia o intelektualna ciekawość i zainteresowanie sztuką, duża wrażliwość estetyczna o niekonwencjonalność, skłonność do kwestionowania autorytetów o niezależność w sądach, nastawienie na odkrywanie nowych politycznych, społecznych oraz etycznych idei mała otwartość na doświadczenie o konwencjonalność w zachowaniu i konserwatywność w poglądach o docenianie tradycyjnych wartości o pragmatyczne zainteresowania o preferencja uznanych społecznie sposobów działania duża ugodowość o sympatia w stosunku do innych i skłonność do udzielania im pomocy o przekonanie, że inni ludzie maja identyczne postawy o prostolinijność, prostoduszność, szczerość, altruizm, potulność, łagodność, skromność i uczuciowość w stosunku do innych mała ugodowość o egocentryczność, sceptycyzm w opiniach nt. intencji innych ludzi o przejawianie raczej nastawienia rywalizacyjnego niż kooperatywnego o agresja i oschłość w kontaktach z innymi ludźmi duża sumienność o silna wola i motywacja do działania o wytrwałość w realizowaniu swoich celów, skrupulatność, obowiązkowość, punktualność, rozważność i rzetelność w pracy, duże osiągnięcia akademickie i zawodowe o pracoholizm, skłonność do utrzymywania porządku i perfekcjonizm mała sumienność o mała skrupulatność w wypełnianiu obowiązków i mała motywacja do osiągnięć społecznych o hedonistyczne nastawienie do życia, brak jasno sprecyzowanych celów życiowych i rozleniwienie o impulsywność przy podejmowaniu decyzji i spontaniczność w działaniu

 

C. i McC. zalecają rozpoczęcie interpretacji profilu od wyodrębnienia najbardziej wyróżniającej się cechy w kolejnym kroku zalecają dokonanie opisu innych właściwości indywidualnych jednostki (potrzeb, stylów zmagania się ze stresem czy procesów poznawczych) – opis ten sporządzany jest na podstawie konfiguracji cech osobowości

 

poszczególne cechy osobowości, jak i ich konfiguracje, mają określone znaczenie adaptacyjne w tym momencie dokonujemy już interpretacji funkcjonalnej Wielkiej piątki, która dotyczy dwóch obszarów: osiągnięć zawodowych (i lub szkolnych/akademickich) oraz podatności na choroby psychosomatyczne i zaburzenia zachowania

! cechy osobowości wyznaczają osiągnięcia i preferencje zawodowe           osoby ekstrawertywne – preferują pracę z ludźmi osoby introwertywne – prace nie wymagającą kontaktów społecznych duża ugodowość – oznacza predyspozycję do pracy wymagającej działania na rzecz innych osób mała ugodowość – predyspozycję do pracy związanej z krytycznym ocenianiem innych osób neurotyczność – może wiązać się z przeciwwskazaniem do pracy silnie stresującej duża otwartość – wiąże się z predyspozycjami do pracy twórczej i intelektualnej mała otwartość – predyspozycje do pracy wymagającej konserwatywnego przestrzegania przepisów duża sumienność – predysponuje do pracy wymagającej szczególnej dokładności mała sumienność – do pracy, która wymaga raczej „orientacji na problem niż na reguły działania” bardziej złożone przewidywania są możliwe przy uwzględnieniu konfiguracji cech osobowości

interpretacja kliniczna wydaje się trudniejsza i wymagająca zachowania znacznie większej ostrożności niż interpretacja predyspozycji zawodowych; wynika to z faktu, ze cechy Wielkiej Piątki opisują normalną osobowość, a tylko ich ekstremalne nasilenie oraz określona konfiguracja może stanowić czynnik względnego ryzyka zaburzeń zachowania czy chorób psychosomatycznych NEO-FFI daje bardzo ogólny opis osobowości; narzędzie to nie obejmuje składników danej cechy, przez co pełna diagnoza nie jest możliwa NEO-FFI nie jest polecane do diagnozy czynników ryzyka zaburzeń zachowania; do tego celu konieczny jest przynajmniej NEO-PI, a właściwie NEO-PI-R

Skrótowy opis poszczególnych cech (który może być udostępniany osobom badanym)  neurotyczność o wynik wysoki – osoba wrażliwa, emocjonalna, skłonna do doświadczania napięc i martwienia się o wynik przeciętny – osoba ogólnie spokojna i zrównoważona, ale czasami doświadczająca gniewu, smutku i poczucia winy

wynik niski – osoba odporna na trudy życia, spokojna i zrelaksowana, dobrze radząca sobie w trudnych sytuacjach ekstrawersja o wynik wysoki – osoba towarzyska, aktywna, optymistyczna i entuzjastyczna o wynik przeciętny – osoba przeciętna pod względem towarzyskości i aktywności, lubi kontakty z innymi, ale także ceni sobie prywatność i intymność o wynik niski – osoba poważna, zachowująca rezerwę w kontaktach z innymi, woli przebywać sama lub w towarzystwie nielicznej grupy przyjaciół otwartość na doświadczenie o wynik wysoki – osoba otwarta na nowe doświadczenia, ma szerokie zainteresowania i żywa wyobraźnię o wynik przeciętny – osoba praktyczna, ale mająca także niekonwencjonalne zainteresowania, stara się utrzymać równowagę między „przywiązaniem do starego” a „fascynacją nowością” o wynik niski – osoba praktyczna, tradycjonalna „twardo stąpająca po ziemi” ugodowość o wynik wysoki – osoba miła, sympatyczna w kontaktach z innymi, niekonfliktowa, o „dobrym sercu”, wrażliwa na problemy innych o wynik przeciętny – osoba ogólnie miła i przyjazna, ale czasami może być nastawiona rywalizacyjnie o wynik niski – osoba sceptyczna, nastawiona rywalizacyjnie, traktująca innych rzeczowo, dająca im odczuć swoje niezadowolenie sumienność o wynik wysoki – osoba dobrze zorganizowana, skrupulatna i rzetelna, o silnej woli oraz wytrwała w dążeniu do celu o wynik przeciętny – osoba przeciętnie zorganizowana, ma zazwyczaj jasno określone cele życiowe, chociaż nie dąży do osiągnięcia ich „za wszelką cenę” o wynik niski – osoba „biorąca życie na gorąco”, bez planowania i spontanicznie, nie jest dobrze zorganizowana, ceni sobie wygody życia i możliwość „leniuchowania” o

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful