P. 1
8. Nowotwory - wiadomości ogólne ver1

8. Nowotwory - wiadomości ogólne ver1

|Views: 1,666|Likes:

More info:

Published by: mahoutsukai9662 on Apr 21, 2013
Prawo autorskie:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

03/13/2014

pdf

text

original

© Copyright by $taś

Nowotwory - podstawy
NOWOTWORY Definicja Zaburzenia wzrostu komórek przy nowotworach
Hyperplasia Metaplazja Dysplazja Anaplazja
PODSTAWY

Diagnostyka nowotworów
Diagnostyka histopatologiczna: Cytodiagnostyka: Immunocyto(histo)chemia: ® materia ł cytologiczny i histologiczny Metody morfometryczne: Metody cytogenetyczne i molekularne:

Biomarkery nowotworowe

Nowotwory łagodne
Pochodzenia nab łonkowego: Pochodzenia mezenchymalnego

Etiopatogeneza nowotworów
Czynniki rakotwórcze

Zmiany nienowotworowe Nowotwory złośliwe
Rak (carcinoma) Mięsak (sarcoma)

Czynniki chemiczne: Promieniowanie: Wirusy onkogenne: Helicobacter pylori:

Molekularno-genetyczne aspekty nowotworów
Protoonkogeny Geny supresorowe (antyonkogeny) Geny regulują ce apoptozę:

Zmiana przednowotworowa Stan przednowotworowy: Rak z mikroinwazją Rak przedinwazyjny Rozprzestrzenianie się nowotworów Cechy makroskopowe nowotworów
Nowotwór łagodny Nowotwór złoś liwy Cytologiczne i histologiczne cechy z łoś liwości Neoplazja wewną trznab łonkowa

Zespół paraneoplazmatyczny Wyniszczenie nowotworowe (Cachexia neoplasmatica) Klasyfikacje Stopień zaawansowania klinicznego nowotworu Stopień złośliwości histopatologicznej nowotworu Inne pojęcia związane z nowotworami

Nowotwory miejscowo złośliwe

Definicja
· · · · · nowotwór (neoplasma) nieprawidłowa tkanka, która rozrasta się w nadmiarze i w sposób nieskoordynowany z tkankami prawidłowymi, przy czym nadmierna proliferacja utrzymuje się pomimo wyeliminowania czynnika, który ją wywołał; nadmiernej proliferacji towarzyszą zaburzenia różnicowania komórek, jest ona bezcelowa i niekorzystna dla organizmu; nowotwór do pewnego stopnia rośnie autonomicznie, chociaż jego wzrost jest uzależniony od dopływu krwi i niekiedy od stymulacji hormonalnej; nowotwór może powstać z każdej tkanki, której kom. zachowały zdolność do podziałów;

Zaburzenia w zrost u komórek przy now otw orach
Hyperplasia · · wzrost liczby komórek prawidłowych odwracalna

Metaplazja · zastąpienie jednego typu komórek innym

V1

-1-

© Copyright by $taś

Dysplazja · · · Dosłownie oznacza zaburzenie wzrostu. Jest to stan przejściowy pomiędzy rozrostem (hyperplazja) a nowotworem. Występuje głównie w nabłonku i charakteryzuje się: o zaburzeniami (utratą) różnicowania komórek (zmiany cytologiczne; utrata jednorodności komórek) o zaburzeniami(utrat ą) architektury. Dysplastyczne komórki charakteryzuje: o Pleomorfizm (kształtu, wielkości, zabarwienia) o Hiperchromazja jąder o Zwiększenie stosunku jądrowo-cytoplazmatycznego o Zwiększona aktywność mitotyczna o Anarchia architekturalna Termin ten najlepiej opisuje zjawisko, w którym nabłonek proliferuje (rozrasta się), tworząc obraz mikroskopowy tkanki nowotworowej rozrastającej się w prawidłowych tkankach, lecz nie nacieka ich i nie daje przerzutów jak typowa tkanka nowotworowa o Nasilenie zmian dysplastycznych może być różne: § W dysplazji małego stopnia zmiany występują tylko w dolnej 1/3 części nabłonka § W dysplazji dużego stopnia zmiany obejmują większość powierzchownych warstw nabłonka o Zmiany dysplastyczne małego i średniego stopnia mogą ulegać regresji po usunięciu czynnika przyczynowego. Prawdopodobieństwo, że dysplazja dużego stopnia przejdzie w raka jest duże, chociaż nie można przewidzieć w jakim okresie czasu

·

·

·

Choć w innym znaczeniu dysplazja określa nieprawidłowości budowy narządów i tkanek wynikające z zaburzonego rozwoju w okresie prenatalnym (np. dysplazja stawu biodrowego) lub w postnatalnym (np. niektóre dysplazje gruczołu mlekowego).

Anaplazja · · · Anaplazja jest pojęciem używanym dla określenia prawie całkowitej utraty morfologicznych cech charakterystycznych dla tkanki dojrzałej. W formie przymiotnikowej stanowi synonim dużej złośliwości i znacznego odróżnicowania Cechy o Pleomorfizm (różne kształty komórek, organelli) o Czasami utrata cech zróżnicowania § zróżnicowanie - odnosi się do stopnia, w jakim komórki miąższowe nowotworu przypominają porównywalne prawidłowe komórki zarówno morfologicznie, jak i czynnościowo § nowotwór anaplastyczny - to tak nisko zróżnicowany nowotwór, że nie można określić jego kierunku różnicowania na podstawie badania w mikroskopie świetlnym o o o o Hiperchromazja Wzrost liczby mitoz (częściowo nieprawidłowych) Obecna tylko w nowotworach złośliwych Jest nieodwracalna

V1

-2-

© Copyright by $taś

No wo tw o ry łag o d ne
· · · · · Nowotwór łagodny, niezłośliwy (neoplasma benignum) utworzony jest z tkanek zróżnicowanych i dojrzałych, o budowie mało odbiegającej od obrazu prawidłowych tkanek. Jest dobrze ograniczony, często otorbiony, rośnie wolno, rozprężająco (uciskając sąsiadujące tkanki), nie daje przerzutów, Jest wyleczalny. Jego szkodliwy wpływ na ustrój może być spowodowany wydzielaniem hormonu, krwawieniami, czy też zamknięciem światła naczynia, uciskiem nerwu albo umiejscowieniem w ważnym dla życia narządzie np. sercu, rdzeniu kręgowym Pochodzenia nabłonkowego: o gruczolak (adenoma) – nowotwór łagodny wywodzący się z nabłonka gruczołowego – to ograniczony nowotwór utworzony przez dysplastyczny nabłonek gruczołowy (tworzący struktury cewkowe lub brodawkowate) · tworzy układy gruczołowe, ale niekoniecznie struktury gruczołowe – w 90% występuje w jelicie grubym, rzadziej w żołądku i jelicie cienkim brodawczak (papilloma) – łagodne nowotwory nabłonkowe tworzące mikroskopowo lub makroskopowo widoczne palczaste lub brodawkowate wypustki ponad powierzchnię nabłonka (skóry i błon śluzowych uwypuklające się ponad poziom okolicznych tkanek i mające nierówną powierzchnię pokrytą delikatnymi brodawkowatymi wypustkami) torbielak (cystoma) – zawiera torbiele czyli jamy patologiczne · o wyściółce nabłonkowej à prawdziwa · bez tej wyściół ki à rzekoma torbielakogruczolak (cystadenoma) – cechuje się rozrostami gruczolakowatymi z torbielami które mogą zawierać treść surowiczą lub śluzowatą – bardzo często trzustka i jajnik torbielakogruczolak brodawkowaty (cystadenoma papillare) – łagodne guzy nabłonkowe, w których układy papilarne wrastają do przestrzeni torbielowatych

o

o

o

o

Pochodzenia mezenchymalnego włókniak (fibroma – z kom. typu fibroblastów mięśniak gładkokomórkowy (leiomyoma) – z kom. mięśni gładkich chrzęstniak (chondroma) – z chrząstki kostniak (osteoma) – z osteoblastów naczyniak (haemanginoma) – z naczyń krwionośnych tłuszczak (lipoma) – z tkanki tłuszczowej

o

o

o

o

o

o

V1

-3-

© Copyright by $taś

Zmiany nienow otw orow e
· · · krwiak (haematoma) gruźliczak (tuberculoma) twardziel (rhinoscleroma) o Cechą charakterystyczną twardzieli jest powstanie twardych jak chrząstka nacieków zapalnych(st ąd pochodzi jej nazwa). o Nacieki te mogą być rozlane lub ograniczone. o Jej umiejscowienie jest także charakterystyczne i dotyczy ujść otworów naturalnych jam górnych dróg oddechowych ziarniniak (granuloma) o zgrupowanie epitelioidnych makrofagów oraz innych komórek zapalnych i należących do układu immunologicznego, a także macierzy pozakomórkowej. o Ziarniniaki są najczęściej otoczone przez mankiet limfocytów odpryskowiak (choristoma) o heterotopia o nienowotworowy guz będący zaburzeniem rozwojowym. Zaburzenie polega na obecności prawidłowo zbudowanej tkanki w nieprawidłowym (ektopowym) umiejscowieniu hamartoma o guz o charakterze nienowotworowym, będący zaburzeniem rozwojowym. o Hamartoma zbudowany jest z dojrzałych tkanek normalnie występujących w danym narządzie, ale chaotycznie rozmieszczonych w guzie, nierzadko w zaburzonych proporcjach ilościowych

·

·

·

Now otw ory złośliwe
· Nowotwór złośliwy (z łacińskiego neoplasma malignum) wykazuje duży stopień zaburzeń w zróżnicowaniu, dojrzewaniu i budowie tkankowej oraz komórkowej. Nie posiada torebki, rośnie szybko, naciekająco, niszczy zaatakowane tkanki

Rak (carcinoma)

złośliwy nowotwór wywodzący się z kom. nabłonkowych (lub różnicujący się w tym kierunku):

·

rak płaskonabłonkowy (carcinoma planoepitheliale) ® różnicuje się w kierunku nabłonka wielowarstwowego płaskiego, często z cechami rogowacenia

∙ ∙ ∙ ∙

rak płaskonabłonkowy kolczystokomórkowy (carcinoma planoephitheliale spinocellulare) · cechą charakterystyczną jest pojawianie się zrogowaciałych struktur mikroskopowych tzw. pereł rakowych rak płaskonabłonkowy rogowaciejący/nierogowaciejący (carcinoma planoephitheliale keratodes/nonkeratodes) rak podstawnokomórkowy (carcinoma basocellulare) · charakterystyczny palisadowy układ komórek na obwodzie gniazd rakowych · miejscowa złośliwość nabłoniak limfatyczny (guz Schminckego, lymhoephitelioma) · dotyczy zwykle migdałków

·

gruczolakorak (adenocarcinoma) ® cewki gruczołowe, mogą wydzielać śluz

Typy histologiczne · Podział ze względu na budow ę: o Cewkowy – adenocarcinoma tubulare o Brodawkowaty – adenocarcinoma papillare · Podział ze względu na stopień dojrzałości (Wikipedia) o Gruczolakorak – struktury gruczołowe bardzo dobrze widoczne

V1

-4-

© Copyright by $taś

o o o ·

Torbielakogruczolakorak – cystadenocarcinoma – obecne struktury gruczołowe w postaci torbieli Rak gruczołowopochodny – carcinoma adenoides – zaznaczone struktury gruczołowe Rak lity – carcinoma solidum – układ gruczołów nieczytelny

Podział ze względu na wydzielane substancje o Surowicze o Śluzowe Podział ze względu na wydzielanie śluzu o Gruczolakorak śluzotwórczy (adenocarcinoma mucinosum) – obecne wydzielanie śluzu do światła gruczołów o Gruczolakorak śluzowatokomórkowy (adenocarcinoma mucocellulare) – obecne tworzenie śluzu w obrębie komórek o Gruczolakorak galaretowaty (adenocarcinoma gelatinosum) – obecne tworzenie śluzu z wydaleniem go do podścieliska § nowotwory wydzielające śluz są promieniooporne Podział ze względu na kształt komórki o Wałeczkowatokomórkowy o Sześciennokomórkowy Podział ze względu na desmoplazję (czyli rozplem elementów łącznotkankowych podścieliska) o Twardy à ze znaczą przewagą podścieliska o Miękki lub rdzeniasty à ze skąpym podścieliskiem guza

·

·

·

·

rak urotelialny (carcinoma urotheliale) ® różnicuje się w kierunku nabłonka przejściowego

∙ ∙

powstaje w drogach moczowych (pęcherzu moczowym, moczowodzie, miedniczkach i kielichach nerkowych) nowotwór rośnie w postaci brodaweczkowatych wypustek w początkowym okresie brodaweczki te wszczepiaj ą się winne obszary dróg moczowych

· ·

rak niezróżnicowany (carcinoma non differentiatum) ® zbudowany z kom. nie wykazuj ących cech różnicowania rak zarodkowy (carcinoma embryonale) ® wywodzi się z kom. Rozrodczych

Mięsak (sarcoma)

= złośliwy nowotwór wywodzący się z (lub różnicujący się w kierunku) kom. i tkanek pochodzenia mezenchymalnego:

· · · · · · · ∙ ∙

tłuszczakomięsak (liposarcoma) ® z tkanki tłuszczowej włókniakomięsak (fibrosarcoma) ® z tkanki łącznej chrzęstniakomięsak (chondrosarcoma) ® z tkanki chrzęstnej kostniakomięsak (osteosarcoma) ® z tkanki kostnej mięsak naczyniowy (haemanginosarcoma) ® z tkanki naczyniowej mięsakomięsak gładkokomórkowy (leiomyosarcoma) ® z mięśni gładkich mięśniakomięsak prążkowanokomórkowy (rhabdomyosarcoma)

mięsako – rak (carcinosarcoma)

klasyfikacja (przykłady):

· ·

rak z kom. wątrobowych (carcinoma hepatocellulare) ® dot. nazwy narządu rak galaretowaty (carcinoma gelatinosum) ® dot. cech histologicznych lub innych cech czynnościowych rak brodawkowaty (carcinoma papillare) ® dot. cech makroskopowych rak czopiasty sutka (comedocarcinoma mammae) ® dot. cech makroskopowych -5-

· ·
V1

© Copyright by $taś

· · · · · ·

torbielakogruczolakorak brodawkowaty serosum) ® dot. cech makroskopowych

surowiczy

(cystadenocarcinoma

pappilomatosum

fibroadenoma ® łagodny guz w sutku; elementy nabłonkowe + podścielisko łącznotkankowe guz mieszany ślinianki (tumor mixtus) = gruczolak wielopostaciowy ® elementy nabłonkowe, śluzowate podścielisko, niekiedy ogniska tkanki chrzęstnej czerniak złośliwy (melanoma malignum) ® nazwa historyczna (prawidłowo – melanocarcinoma) chłoniak złośliwy (lymphoma malignum) = nowotwór złośliwy tkanki limfatycznej białaczka (leucaemia) = nowotwór złośliwy z kom. układu hematopoetycznego

Zmiana przednowotw orow a
o lokalna zmiana morfologiczną z dysplazją, która niesie ze sobą zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworu złośliwego (raka). Przykłady: § adenoma villosum (gruczolak kosmkowy) w jelicie grubym stanowi podłoże rozwoju gruczolakoraka, § leucoplakia (rogowacenie białe) błony śluzowej jamy ustnej, pochwy lub prącia, § dysplasia w szyjce macicy, § dysplasia nabłonka oskrzelowego u palaczy papierosów są związane ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia raka płaskonabłonkowego, § hyperplasia atypica w przewodach sutka – raka śródprzewodowego, § hyperplasia adenomatosa atypica endometrii – gruczolakoraka trzonu macicy § keratosis solaris cutis – raka skóry.

o

St an przednow otw orow y:
To stan nienowotworowy (jednostka chorobowa), w którym pojawia się zwiększone ryzyko wystąpienia nowotworu złośliwego, np. : o colitis ulcerosa (wrzodziejące zapalenie jelita grubego) ® gruczolakorak jelita grubego o xeroderma pigmentosum (skóra pergaminowa) ® rak skóry o cirrhosis hepatis (marskość w ątroby) ® carcinoma hepatocellulare o anaemia perniciosa (niedokrwistość złośliwa) ® rak żołądka

Rak z mikroinwazją
· w odniesieniu do raka płaskonabłonkowego szyjki macicy lub sromu, określenie to oznacza raka naciekającego podścielisko na głębokość do 3 mm

Rak przedinwazyjny
· · · inaczej to rak in situ, albo rak śródnabłonkowy wzrost komórek o cechach nowotworu złośliwego ograniczony jedynie do obszaru nabłonka (nie przekracza błony podstawnej) w nabłonku na całej grubości są komórki: o mało zróżnicowane o ułożone bezładnie o różnorodne co do kształtu i wielkości o z jądrami hiperchromatycznymi nie daje przerzutów więc jego usunięcie z niewielkim marginesem daje całkowite wyleczenie

·

V1

-6-

© Copyright by $taś

·

aktualnie zmiany dawniej określane jako dysplazja + rak przedinwazyjny określane są jako neoplazja wewnątrznabłonkowo (śródnabłonkowa)

Rozprzest rzenianie się now ot worów
§ wzrost miejscowy o gdy rozrastająca się tkanka nowotworu zachowuje kontakt z guzem pierwotnym przerzuty (metastasis) o gdy nie ma kontaktu tkanki nowotworu z guzem pierwotnym o rozrost odbywa si ę w większej lub mniejszej odległości od ogniska pierwotnego o tylko w przypadku nowotworów złośliwych o raki przerzutują z reguły najpierw drogą limfatyczną ( z wyjątkiem raka nerki, raka stercza, pęcherzykowego tarczycy i gruczołowego płuc) o mięsaki przerzutują głównie droga krwi o Najczęściej występuj ące przerzuty § Rak nerki · Do płuc (55%) · Do kości (33%) § Rak stercza · Węzły chłonne miednicy małej (70%) · Kości – 70% · Pł uca – 45% Rak sutka · Węzły chłonne (głównie) · Pł uca, kości (kręgi), w ątroba Rak szyjki macicy · Węzły chłonne (głównie) · Później płuca i kości Czerniak złośliwy · Okoliczne w ęzły chłonne · Wątroba, płuca, przewód pokarmowy, płuca MPNST · Pł uca Mięsak Ewinga · Pł uca, opłucna Guz Wilmsa · Pł uca, w ątroba

§

§

§

§

§

§ §

§

droga płynu mózgowo-rdzeniowego o brak przerzutów na obwód o np. przy retinoblastomie, medullosarcoma przez kontakt wszczepianie się w ścianę jamy surowiczej o np. guz jajnika w otrzewną o rak trzustki, żołądka

§ §

Cechy makroskopowe now ot worów
Nowotwór łagodny


V1

brak naciekania podścieliska i okolicznych tkanek (wzrost miejscowy, rozprężający) -7-

© Copyright by $taś

– – – – – – –

brak przerzutów brak naciekania naczyń powolny wzrost; rozrost w tkankach i narządach, ewentualnie wpuklanie się ponad pow. skóry i błon śluzowych otorebkowanie (torebka z pozostałej tkanki łącznej po kom. parenchymatycznych); wyraźne odgraniczenie od okolicznych tkanek nawet gdy nie ma torebki (*naczyniak – brak torebki, nieregularny obrys, wnikanie pomiędzy utkanie narządu miąższowego) brak wznów miejscowych, brak nawrotów niewielka angiogeneza mała heterogenność na poziomie morfologicznym – postać kulistych guzów litych lub torbielowatych

Nowotwór złośliwy

naciekanie (invasio) i niszczenie okolicznych tkanek o naciekanie to wnikanie komórek nowotworu pomiędzy komórki otoczenia, a stąd ewentualnie do światła naczyń krwionośnych i chłonnych § naciek nowotworowy zabija komórki tkanek naciekanych (tym różni się od nacieku zapalnego) § typy nacieku · wieloogniskowy (np. sutek) · drobnoogniskowy · rozproszone (żołądek) wzrost egzofityczny (na pow. pod postaci ą tworów kalafiorowatych lub grzybiastych – raki skóry); wzrost mezofityczny (nacieki w głąb tkanek); wzrost endofityczny (owrzodzenia – gniazda kom. rakowych dają nacieki w głąb tkanek otaczających) zdolność do dawania przerzutów (metastasis); o przerzut = nowy guz nowotworowy, powstaje w wyniku rozsiania drogą krwi lub naczyń limfatycznych i proliferacji kom. nowotworowych w odległym narządzie § przerzuty drogą krwionośną najczęściej dotyczą w ątroby i płuc § guzy przerzutowe – najczęściej liczne, okrągłe, dobrze odgraniczone, różnej wielkości, miękkie, niewielka ilość podścieliska łącznotkankowego (zmiany martwicze); § mięsak – droga krwionośna (naczynia żylne i tętnicze) § rak – droga limfatyczna § inne drogi szerzenia si ę nowotworów: · płyn mózgowo – rdzeniowy (medulloblastoma), · wszczepienie do jam surowiczych (carcinosis peritonei et pleurae) o wszczepienie do otrzewnej, opłucnej lub osierdzia w raku jajnika; o endometriosis = gruczolistość – wszczepy błony śluzowej trzonu macicy do tkanki podskórnej i mięśni brzucha ® zmiana nienowotworowa) ® zdolność do tworzenia wszczepów nie jest wyłącznie cechą nowotworów złośliwych; naciekanie naczyń (skłonność do naciekania naczyń i wzrostu w ich świetle); np. carcinoma hepatocellulare ® odgałęzienia żyły wrotnej i w ątrobowej, carcinoma renis ® żyła nerkowa szybki wzrost brak otorebkowania ® zewnętrzny obrys i kształt nieregularny wznowy miejscowe (odrastanie guzków nowotworowych w pobliżu blizny pooperacyjnej w wyniku niecałkowitego wycięcia guza lub wycięcia ze zbyt małym marginesem); nawrót = wznowa (recidiva) duża angiogeneza bardzo duża heterogenność na poziomie morfologicznym barwa i spoistość tkanki rakowej zależą od ilości tkanki łącznej (spoistość twarda ® duża ilość tkanki łącznej – carcinoma scirrhosum ventriculi , raki sutka z desmoplazją; niewielka ilość tkanki łącznej ® barwa białawo – żółtawa, krucha i miękka spoistość) zmiany martwicze (kruche, barwy żółtawej) i krwotoczne

– – – – – – – –

Cytologiczne i histologiczne cechy złośliwości

– –
V1

zwiększenie stosunku jądrowo – cytoplazmatycznego (­objętości jądra w stosunku do cytoplazmy) polimorfizm (różnorodność) wielkości, kształtu i zabarwienia j ąder i kom. -8-

© Copyright by $taś

– – – – – – – – –

hiperchromazja jader (nadmierna barwliwość) spowodowana ­zawart. DNA heterochromazja jąder (różna intensywność zabarwienia chromatyny w różnych miejscach jąder) – nierównomierne rozmieszczenie chromatyny na terenie jąder nieregularny kształt i wielkość, różne zabarwienie centromerów (grud chromatyny jądrowej) nieregularny obrys jąder błona jądrowa nieregularnie pogrubiała duże (ogromne) jąderka o nieregularnym kształcie patologiczne mitozy – wielobiegunowe metafazy w kształcie litery X Y H, nieprawidłowe ułożenie chromosomów anarchia architektoniczna – brak dobrze zorganizowanych struktur naciekanie nowotworowe podścieliska (infiltratio neoplasmatica)

Neoplazja wewnątrznabłonkowa

∙ ∙ ∙ ∙

pojęciem neoplazji wewnątrznabłonkowej (śródnabłonkowej) obejmujemy zmiany cytologiczne i architektoniczne nabłonka (dawniej określane jako dysplazja i rak przedinwazyjny), z których w różnym odsetku przypadków może rozwinąć się inwazyjna postać raka. Komórki neoplazji wewnątrznabłonkowej nie mają dostępu do podścieliska ponieważ znajdują się tylko w nabłonku, a od podścieliska są oddzielone błoną podstawną nabłonka. NWN nie daje przerzutów Aby uzyskać 100% wyleczenie należałoby wykrywać zmiany nowotworowe na etapie neoplazni wewnątrznabłonkowej § Jednym z nielicznych narządów gdzie jest to możliwe jest szyjka macicy § CIN – śródnabłonkowa neoplazja szyjki macicy (CIN I, CIN II, CIN III) § Dawniej stosowano SIL – zmiana wewnątrzpłaskonabłonkowa lub zmiana śródpłaskonabłonkowa (SIL I, SIL II) Poj ęcie NWN (dysplazja) stosuje się tez w odniesieniu do nabłonka gruczołowego np. żołądku i jelicie grubym W sutku występuj ą dwa rodzaje neoplazji wewnątrznabłonkowej § tzw. rak śródprzewodowy, · w którym nabłonek z cechami neoplazji rozrasta się wewnątrz przewodów sutka nie przekraczając błony podstawnej § tzw. rak zrazikowy przedinwazyjny, · gdzie mamy do czynienia z analogiczną sytuacją w zrazikach

∙ ∙

Inne przykłady NWN § Wewnąrznabłonkowa neoplazja sterczowa (PIN) § NWN nabłonka pęcherza moczowego

∙ ∙ ∙ ∙ ∙ ∙

Now o tw o ry miejsc ow o zło śliw e
to nowotwory, które mają niektóre cechy nowotworów złośliwych, ale nie dają przerzutów; nowotwory, które mają cechy histologiczne nowotworu ł agodnego, często dają nawroty, ale nie dają przerzutów; niecałkowite usunięcie często daje wznowy; naciekają i niszczą podłoże może wszczepiać się i dawać wznow ę Przykłady: o rak podstawnokomórkowy skóry (carcinoma basocellulare) o glejak złośliwy mózgu (glioma malignum) o guz mieszany ślinianek (adenoma pleomorphum) o włókniaki powięziowe (fibroma desmoides) -9-

V1

© Copyright by $taś

Diagnost yka now ot worów
Diagnostyka histopatologiczna:

– –

badanie histopatologiczne wycinka pobranego ze zmienionej nowotworowo tkanki Rodzaj materiału: o wycięta w całości zmiana (guz), o większy wycinek, o oligobiopsje (średnicy kilku mm-broncho-, gastro), o biopsja gruboigłowa(rdzeniowa-prostata, sutek), o wyskrobiny z jamy macicy

Cytodiagnostyka:

zł uszczeniowa o ocena rozmazów komórek złuszczonych samoistnie np. w płynach z jam ciała, moczu, plwocinie lub zostały złuszczone za pomocą odpowiednich szczoteczek z części pochwowej szyjki macicy, oskrzeli, żołądka, jelit. aspiracyjna ® biopsja aspiracyjna cienkoigłowa (gruczoł sutkowy, tarczyca, płuca, przerzuty nowotworowe do w ęzłów chłonnych i w ątroby)

Immunocyto(histo)chemia: histologiczny

®

materiał

cytologiczny

i

Zastosowanie o ocena kierunku różnicowania nowotworów, które nie wykazują cech różnicowania w MO o iagnostyka różnicowa drobnookrągłokomórkowych neo wieku dzieci ęcego (neuroblastoma, mięsak Ewinga, guz Wilmsa, NHL) o ustalenie punktu wyjścia przerzutu lub szczegółowego typu nowotworu o immunofenotypowanie białaczek i chłoniaków o ocena obecności markerów biologicznych o znaczeniu prognostycznym lub predykcyjnym

Metody morfometryczne:

cytometria przepływowa o immunofenotypowanie i klasyfikacja białaczek i chłoniaków o ocena klonalności rozrostów limfatycznych o ocena rokowania w niektórych nowotworach złośliwych (ocena ploidii DNA) automatyczna skomputeryzowana analiza obrazu ® o o biektywna ocena stopnia proliferacji kom. nowotworowych lub obecności niektórych markerów czy białek jądrowych § (laserowy cytometr skaningowy = LSC ® ocena apoptozy, aktywacji kom., szybkości kinetyki reakcji enzymatycznych w pojedynczych kom.)

Metody cytogenetyczne i molekularne:

– –
V1

wykrywanie dziedzicznych predyspozycji do rozwoju nowotworów złośliwych (wykrywanie dziedzicznie uwarunkowanych mutacji genów supresorowych i genów mutatorowych; ocena genetycznej determinacji aktywności enzymów zwiększających wrażliwość na karcynogeny; ocena polimorfizmu genów kontrolujących syntezę niektórych cytokin) wykrywanie nielicznych kom. nowotworowych, które pozostały po leczeniu chorych z białaczką lub chłoniakiem ocena rokowania w niektórych chorobach nowotworowych

- 10 -

© Copyright by $taś

– –

diagnostyka chłoniaków poprzez badanie klonalnej rearanżacji limfocytarnych genów receptorowych oraz niektórych mięsaków poprzez wykrywanie specyficznych translokacji biomarkery nowotworowe = białka cytoplazmatyczne, białka powierzchni kom., hormony, enzymy, które można wykryć różnymi metodami biochemicznymi w surowicy krwi (i innych płynach ustrojowych) u chorych z nowotworami ® prawie wszystkie markery mają właściwości antygenowe:

B I OM AR KE R Y

N O WO T WOR O WE

CAE (antygen karcinoembrionalny) – rak jelita grubego, w ątroby, trzustki, żołądka, płuca, sutka AFP (α-fetoproteina)– rak z komórek w ątrobowych, Yolk sac tumor i inne nienasieniakowe guzy jąder βhCG (gonadotropina kosmówkowa)– choriocarcinoma i nienasieniakowe guzy jąder NSE (enolaza swoista dla neuronów) – rak drobnokomórkowy płuca, neuroblastoma PSAP (kwaśna fosfataza prostatowa) – rak gruczołu krokowego PSA (antygen swoisty dla prostaty) – rak gruczołu krokowego Kalcytonina – rak rdzeniasty tarczycy Katecholaminy – phaeochromocytoma Immunoglobuliny – szpiczak mnogi CA-15-3 – rak sutka CA- 19-9 różne raki CA-125 – rak jajnika TdT (transferaza nukleotydów terminalnych) – białaczki AbP53 (przeciwciała przeciwko P53) – rak jelita grubego i inne raki

E t io p at og e ne za no wo tw o rów
Czynniki rakotwórcze

CZYNNIKI o o

C H E M I C Z NE :

Nitrozaminy à Wywołuj ą głównie nowotwory w ątroby Aflatoksyny spożywane z pokarmem § Odpowiedzialne głównie za raka w ątroby Cykliczne w ęglowodory aromatyczne § Działają karcinogennie na wszystkie tkanki · Rak płuc u palaczy · Rak skóry u robotników drogowych · Rak moszny u kominiarzy Aminy aromatyczne § Rak pęcherza moczowego Przykłady § Arsen à rak w ątroby i oskrzeli § Azbest à rak oskrzeli i międzybłoniak § Aminy aromatyczne à rak pęcherza § Benzen à białaczki § Nikiel à rak oskrzeli i zatok przynosowych § Chlorek winylu à rak w ątrobowokomórkowy § Alkohol à rak jamy ustnej, przełyku i krtani § Alkilowane cytostatyki à białaczki § Stilbestrol –DES à gruczolak w ątroby, rak pochwy § Oxymetholon – syntetyczny androgen à rak w ątroby § Thorotrast – kontrast do analizy rentgenowskiej à naczyniakomięsak

o

o

o

V1

- 11 -

© Copyright by $taś

PR OM I E NI OW A NI E :

– –

promieniowanie UV o rak płaskonabłonkowy i rak podstawnokomórkowy skóry, czerniak złośliwy skóry promieniowanie X o białaczka (przewlekła białaczka szpikowa), o nowotwory układu limfatycznego, o rak tarczycy (u dzieci), o rak sutka, rak płuc

WIRUSY

O NK OGE NNE :

wirus brodawczaka ludzkiego (HPV = human papilloma virus) o rak płaskonabłonkowy szyjki macicy, jamy ustnej, krtani o 80% przypadków raka inwazyjnego płaskonabłonkowego i neoplazji śródnabłonkowej szyjki macicy – HPV głównie 16 i 18 o brodawczaki – HPV 1, 2, 4, 7 wirus Epsteina – Barra (EBV) ® o chłoniak Burkitta (postać afrykańska), rak noso – gardła, chłoniak z kom. B u osób z immunosupresją (infekcja HIV, przeszczepy narządów), niektóre przypadki choroby Hodgkina wirus hepatitis B (HBV) o rak kom. w ątroby wirus herpes mięsaka Kaposiego (KSHV) o mięsak Kaposiego

– –

– – –

– wirusy onkogenne RNA przewlekłe transformujące retrowirusy (chłoniaki, białaczki) ostro transformujące retrowirusy (transformacje nowotworowe, mięsaki, chłoniaki i białaczki) retrowirusy transaktywujace (wirus ludzkiej białaczki z kom. T typu 1 = HTLV 1, HIV 1 i HIV 2) – białaczka, chłoniaki kom. T
PY L OR I :

HELICOBACTER

chłoniak żołądka z kom. B, rak żołądka

– – – –

M o le kularno - g e ne t yc zne asp e kt y no wo tw o rów
protoonkogeny = geny stymulujące wzrost geny supresorowe = antyonkogeny, geny hamujące wzrost geny kontrolujące apoptozę geny regulujące napraw ę uszkodzonego DNA

Protoonkogeny

Protoonkogen jest genem obecnym w prawidłowej komórce, potencjalnie (lecz nie aktualnie) zdolnym do wyzwolenia procesu transformacji nowotworowej. o Uwarunkowana mutacj ą zmiana jego ekspresji sprawia, że przekształca się w onkogen, tj. gen bezpośrednio aktywujący transformację nowotworow ą komórki. W komórce występują liczne i zróżnicowane protoonkogeny, ich główne funkcje to: o zawieraj ą informacje dla czynników wzrostowych i ich receptorów błonowych o kodują wewnątrzkomórkowe przekaźniki informacji związanej z procesami wzrostu i proliferacji o kodują czynniki transkrypcyjne pobudzające proliferację i upośledzające procesy różnicowania komórki o kodują białka regulatorowe cyklu komórkowego (cykliny i kinazy cyklinozależne), enzymy (głównie kinazy), a także czynniki kontrolujące proces apoptozy

V1

- 12 -

© Copyright by $taś

Białka kodowane przez protoonkogeny są w prawidłowych komórkach istotne dla złożonych procesów regulacyjnych, które wyznaczają prawidłowy przebieg różnicowania i proliferacji. o Zmiana prowadząca protoonkogenów w onkogeny: § jest przede wszystkim skutkiem mutacji. § Podobne następstwa może mieć translokacja chromosomalna § amplifikacja genu (tj. jego wielokrotne skopiowanie). Zmiany prowadzące do przekształcenia protoonkogenów w onkogeny: – mutacje punktowe o przede wszystkim – amplifikacja genów o czyli jego wielokrotne skopiowanie – translokacje chromosomowe o Przykłady § translokacja c–mys z chromosomu 8 jako charakterystyczna cecha chłoniaka Burkitta § chromosom Philadelphia, obecny u 90% chorych na przewlekłą białaczkę szpikow ą

Geny supresorowe (antyonkogeny)

∙ ∙ ∙

to geny działaj ące hamująco na procesy proliferacji komórkowej (geny bramkowe), bądź stabilizująco na procesy utrzymujące stabilność genetyczną komórki (geny opiekuńcze) Prawidłowa funkcja tych genów jest niezbędna, aby ryzyko wystąpienia nowotworu było jak najmniejsze Przykłady o gen Rb § koduje białko, które odgrywa kluczow ą rolę w kontroli cyklu kom. § Gdy jego mutacja to utrata kontroli nad przebiegiem cyklu kom. · siatkówczak (retinoblastoma), · osteosarcoma u dzieci + inne mięsaki tkanek miękkich, · rak drobnokomórkowy płuca, rak sutka o gen p53 (Tp53)– § jego mutacja wrodzona jest przyczyną zespołu Li – Fraumeni · Dziedziczony AD; · Pacjenci z zespołem Li-Fraumeni mają zwiększoną podatność (zachorowanie przed 45. rokiem życia) na choroby nowotworowe, a zwłaszcza: o mięsaki tkanek miękkich o osteosarcoma o rak sutka o ostra białaczka o guzy mózgu o rak kory nadnerczy. gen p73 § koduje białko o właściwościach zbliżonych do p53 geny BRCA 1 i BRCA 2 § mutacja BRCA 1 ® rak sutka, rak jajnika, rak jelita grubego, rak gruczołu krokowego; § mutacja BRCA 2 ® rak sutka, rak jajnika, rak pęcherza moczowego, rak gruczołu krokowego i sutka u mężczyzn; gen APC § jego mutacja wywołuje gruczolakowatą polipowatość jelita grubego; gen NF 1 § jego mutacja jest przyczyną neurofibromatosis 1 (czasami neurofibrosarcoma) § występuje też zwiększone ryzyko wystąpienia: · guza Wilmsa, · przewlekłej białaczki szpikowej, - 13 -

o

o

o

o

V1

© Copyright by $taś

· o

rhabdomyosarcoma, meningioma i phaeochromocytoma;

gen NF 2 § jego mutacja powoduje neurofibromatosis 2 § występuje też zwiększone ryzyko wystąpienia schwannoma acousticum , oponiaków i glejaków E–kadheryna § mutacje genu koduj ącego białko powodują zmniejszoną kohezję międzykomórkow ą uł atwiając inwazję i występowanie przerzutów w rakach jelita grubego, rakach przełyku i jajnika oraz raku sutka i gruczołu krokowego + zwiększone ryzyko wystąpienia raka żołądka DCC § W karcynogenezie raka jelita grubego

o

o

o

VHL (Von Hoppel – Lindau) § choroba von Hippla-Lindaua, naczyniakowatość siatkówkowo-móżdżkowa · Przyczyną choroby jest mutacja w obydwu allelach genu VHL, z których jedna jest dziedziczna a druga następuje spontanicznie · Występują tu (od najczęstszych) o Naczyniaki krwionośne zarodkowe móżdżku o Naczyniaki siatkówki o Rak jasnokomórkowy nerki o Naczyniaki krwionośne zarodkowe rdzenia kręgowego o Guz chromochłonny (pheochromocytoma) WT 1 § sporadyczne postacie guzów Wilmsa

o

Geny regulujące apoptozę:

▪ ▪

geny hamuj ące apoptozę (działanie antagonistyczne) ® bcl 2, bcl xL geny proapoptotyczne ® bax, bad, bide, bcl xS

Zespół paraneoplazmatyczny

·

To zespół objawów towarzyszących procesowi nowotworowemu, wynikaj ący z produkcji hormonów ekotopowych (czyli produkcja hormonów przez tkankę nowotworow ą poza układem dokrewnym) lub wydalania produktów przemiany materii komórek nowotworowych § Objawy te nie są związane z umiejscowieniem nowotworu, ani z obecnością przerzutów, ani z wydzielaniem hormonów charakterystycznych dla tkanki z której nowotwór się wywodzi

§

Ektopowa produkcja hormonów to produkcja przez nowotwór tkanki która nie należy do układu dokrewnego. Wówczas hormon odłączony od komórki nowotworowej pochodzi z tkanki, która w normalnych warunkach takiej substancji nie wytwarza. · Takie uwalnianie nie podlega kontroli sprzężenia zwrotnego, jednak w przeważaj ącej postaci prohormon wykazuje małą aktywność biologiczną o Przykłady § ACTH à rak oskrzeli, w ątroby, nerek § ADH à rak drobnokomórkowy oskrzeli, rak trzustki i prostaty § FSH/MSH à rak oskrzeli § TSH à rak oskrzeli, jąder, kosmówczak § HCG à rak oskrzeli, jąder, piersi § Glukagon à rak trzustki, nerki, jelita cienkiego § Insulina à nowotwory łagodne mezenchymy brzusznej, rak wątroby, trzustki § Gastryna à rak trzustki, jelita cienkiego § EPO à rak oskrzeli, w ątroby, mięsak macicy, naczyniak płodowy § VIP à rak trzustki, zwojak złośliwy § PTH à rak oskrzeli, rak jasnokomórkowy nerki § Kalcytonina à rak oskrzeli, tarczycy, piersi - 14 -

V1

© Copyright by $taś

§

Serotonina à rakowiak, rak jajnika, trzustki

·

Zespół paraneoplastyczny może być pierwszą kliniczną manifestacj ą nowotworu, jego aktywność może odzwierciedlać przebieg procesu nowotworowego, a metaboliczne skutki mogą stwarzać większe zagrożenie dla życia niż sama choroba nowotworowa

·

Przykłady § Hiperkalcemia · Spowodowana jest krążącym PTHrP (peptydem zbliżonym strukturalnie do PTH) lub ostrolizą kości spowodowaną rozrostem nowotworu · Szczególnie płaskonabłonkowe nowotwory płuc produkuj ą substancje zbliżóną do PTHrP

§ §

Hiponatremia · Najczęściej spowodowana uwalnianiem wazopresyny (ADH) Zespół Cushinga · skutek produkowania przez nowotwór związków o działaniu ACTH o głównie przez drobnokomórkowe raki płuc Zespół Schwarza-Barttera (SIADH) – · skutki produkowania przez nowotwór związków o działaniu ADH Objaw Trousseau – w raku trzustki i płuca · Zespołem Trousseae nazywane jest współistnienie nowotworu przewodu pokarmowego i zapalenia żył o Nowotwory przewodu pokarmowego produkują bowiem tromboplastynę tkankow ą powodującą powstawanie zakrzepów Nowotwory nerek produkują EPO, prowadzącą do policytemii Często są to zmiany skórne np. · Acanthosis nigricans w nowotworach żołądka · Dermatomyositis w nowotworach przewodu pokarmowego

§ §

§ §

W yniszc ze nie now otw o row e (C ac hex ia ne o p lasmat ic a)
·

U chorych z rozsianą chorobą nowotworow ą często obserwuję się duży spadek wagi ciała, utratę łaknienia, ogólne osłabienie i niedokrwistość

Klasyfikacje
Stopień zaawansowania klinicznego nowotworu § § Po ustaleniu rozpoznania, ocena rozległości i szerzenia się nowotworu jest podstawowym warunkiem właściwego postępowania leczniczego. Klasyfikację tę oznacza się symbolem TNM. Ma ona na celu ocenę rozległości procesu nowotworowego i jest oparta na określeniu trzech elementów: o - T (tumor) - guz, o - N (nodulus) - w ęzły chłonne, o - M (metastasis) - przerzuty odległe. Dodanie do tych symboli liczb dokładnie odzwierciedla stopień klinicznego zaawansowania procesu nowotworowego. Klasyfikacja TNM pomaga w planowaniu leczenia i w ocenie jego wyników, daje wskazówki co do rokowania. - 15 -

§

§

V1

© Copyright by $taś

·

Klasyfikacja TNM o System służący do określania stopnia złośliwości nowotworu o Tumor § Opisuje wielkość guza pierwotnego § T1,2,3,4 – kolejne stopnie rozwoju pierwotnego ogniska nowotworu § Im większa liczba tym guz większy o Nodes § Opisuje przerzuty do w ęzłów chłonnych § N1,2,3,4 – kolejne liczby to przerzuty do w ęzłów coraz odleglejszych od guza pierwotnego Metastases § Opisuje przerzuty odległe (narządowe) § Albo są albo ich nie ma

o

· ·

Na podstawie tych parametrów oznacza się ogólny stopnień zaawansowania choroby nowotworowej Skala czterostopniowa o I – nowotwór w najwcześniejszej fazie rozwoju (przerzycie pięcioletnie 75-100% leczonych) o IV – nowotwór bardzo zaawansowany (przeżycie pięcioletnie do 25% leczonych) Czasami jeszcze dokłada się czwarty parametr G (grading) à patrz ni żej o To histopatologiczna strefa zró żnicowania nowotworu o G opisuje agresywność rozwoju nowotworu złośliwego w oparciu o kryteria złośliwości histologicznej o Opiera się na ocenie anaplazji a więc odsetku niezróżnicowanych komórek w utkaniu nowotworu złośliwego. Im więcej komórek niezróżnicowanych tym nowotwór bardziej złośliwy o Świadczy o liczbie komórek niezróżnicowanych w nowotworze w stosunku do komórek w pełni zróżnicowanych o To skala trzy lub czterostopniowa § G1 –mała liczba komórek niezróżnicowanych (dojrzały nowotwór) § G3 – duża liczba komórek niezróżnicowanych o Im większy jest G tym bardziej złośliwy jest nowotwór i ma większe skłonności ekspansywne

·

Stopień złośliwości histopatologicznej nowotworu § § Histologiczna (histopatologiczna) złośliwość nowotworu (ang. grading) to zespół cech histologicznych i cytologicznych pozwalaj ących wnioskować jaka będzie dynamika rozrostu i przerzutowania nowotworu. o Oprócz nasilenia cech atypii i anaplazji o złośliwości histologicznej świadczy m.in. sposób naciekania guza, jego aktywność mitotyczna. o W przypadkach guzów o niejednorodnym utkaniu (łac. polymorphia) stopień złośliwości całego guza determinuje jego najbardziej odróżnicowana część. o Dla większości nowotworów stopień histologicznej złośliwości określa się w trzystopniowej skali (dla glejaków w czterostopniowej) · I (niska złośliwość), · II (średni stopień złośliwości), · III (wysoka złośliwość), o W zależności od stopnia dojrzałości komórkowej (czyli podobieństwa nowotworu do tkanki, z której pochodzi) nowotwory klasyfikuje się jako: § dobrze zróżnicowane (Io); § umiarkowanie zróżnicowane (IIo); § mało zróżnicowane (IIIo); § niezróżnicowane lub anaplastyczne, jeżeli występuje utrata identyczności z tkanką, z której pochodzą.

§

Klasyfikacja histologiczna nowotworu jest podstawową metodą wyboru metody leczenia, a także jest pomocna w planowaniu zakresu działań terapeutycznych i rokowania.

V1

- 16 -

© Copyright by $taś

Inne pojęcia zw iązane z now ot worami
§ Dojrzewanie o jeżeli odnosi się do okresu płodowego, jest równoznaczne z procesem różnicowania. Jednakże, proces specjalizacji morfologiczno-czynnościowej tkanek i komórek częstokroć wykracza poza ten okres. o Stad, choć pojecie dojrzewania obejmuje całość okresu specjalizowania komórek i tkanek, jest ono najczęściej używane do określenia jego końcowej fazy, zarówno w życiu płodowym jak i pozapłodowym. o Pierwotna komórka zarodkowa może dojrzewać w wielu kierunkach, osi ągaj ąc w prawidłowych warunkach poziom zróżnicowania odpowiedni dla danego okresu rozwojowego. W czasie tego procesu komórka coraz bardziej specjalizuje się, a możliwości jej dalszego różnicowania się ulegaj ą redukcji Dojrzałość nowotworu o wyznaczona jest przez fenotyp dominuj ącej populacji komórkowej z czym wiążą się cechy tkankotworcze (histioformatywne) guza, w którym cześć komórek dojrzewa, zaś pozostałe stanowią elementy zapasowe. Punktem odniesienia dla określenia dojrzałości tkanki nowotwowej są wzorce tkankowe występujące w poszczególnych etapach rozwoju płodowego. Dyskarioza o czyli zespół zmian morfologicznych dotyczących jądra komórkowego na które składają się: § nadbarwliwość i różnobarwliwość, § powiekszenie i zróżnicowanie wielkosci § niekiedy też wielojadrowość komórek (łac. hyperchromatosis, heterochromatosis, hypernucleosis, heteronucleosis, polynucleosis). Różnicowanie o jest procesem oznaczającym ukierunkowanie rozwoju morfologiczno-czynnościowego komórek i tkanek w życiu płodowym è większość komórek i tkanek zakańcza swoja specjalizacje w okresie płodowym lub krotko po urodzeniu, stając się tkankami zróżnicowanymi (lub inaczej dojrzałymi) z morfologicznego punktu widzenia. o Cześć komórek i tkanek kształtuje jednak swój fenotyp także w różnych okresach życia pozapłodowego § Gdy komórki te ulęgaj ą dalszej specjalizacji (np. komórki układu immunologicznego) à jeśli obserwuje się w zmianie rozrostowej, nazywane jest prosoplasj ą (np. rogowacenie nabłonka paraepidermalnego w krtani) § Gdy zmienia jej kierunek, przekształcając swój fenotyp à metaplazja (np. przekształcenie nabłonka gruczołowego w nabłonek wielowarstwowy plaski).

§

§

§

§

Odróżnicowywanie (łac. dedifferentiatio) o nie jest odwrotności ą różnicowania, lecz postępującą utrata morfologiczno-czynnościowych cech nabytych przez komórki w ich dotychczasowym rozwoju. o Odróżnicowanie może dotyczyć zarówno komórek dojrzałych (wysoko zróżnicowanych), jak również komórek i tkanek płodowych, a zatem nie w pełni dojrzałych. o Odróżnicowywanie polega na nabywaniu nowych cech w wyniku zmiany genomu. Stopień odróżnicowania na ogol rośnie w trakcie progresji nowotworu, gdyż zmiany w genomie komórki transformowanej nowotworowo powodują coraz wyraźniejsze odkształcenia jej fenotypu. Ploidia o jest określeniem ilości materiału genetycznego w jądrze komórkowym. o Komórki somatyczne, które znajduj ą się w okresie spoczynkowym, zawierają diploidalna ilość materiału genetycznego odpowiadającą podwójnemu garniturowi chromosomów o Możliwe rozkłady komórek § rozkłady diploidalne à charakterystyczne dla prawidłowych tkanek, § rozkłady tetraploidalne

§

V1

- 17 -

© Copyright by $taś

· ·

stwierdza się podwyższony odsetek komórek zawierających więcej ni ż diploidalną ilość DNA (zwykle odpowiadają poczwórnej liczbie chromosomów) à świadczy to o zwiększonej aktywności mitotycznej charakterystyczne dla nowotworów łagodnych, zmian odczynowych oraz dla nieznacznie odróżnicowanych nowotworów złośliwych,

§

rozkłady aneuploidalne · charakterystyczne dla wysoce odróżnicowanych nowotworów złośliwych. · podział materiału genetycznego do komórek potomnych jest nierównomierny, tj. nie będący krotnością DNA przypadającego na garnitur chromosomalny (rozkłady aneuploidalne).

o

Obecnie są stosowane dwie techniki oceny ploidii, praktycznie równoważne jeśli chodzi o wartość rozpoznawczą: § cytometria statyczna (mikrodensytometria w cyfrowym obrazie mikroskopowym) i § cytometria przepływowa.

§

Nowotwór o złośliwości granicznej (ang. borderline malignancy) o jest niezbyt szczęśliwym określeniem oznaczaj ącym fakt niemożności precyzyjnego określenia na podstawie obrazu histologicznego jego charakteru biologicznego (tzn. czy będzie on tworzył przerzuty czy też nie). o Tego typu nowotworów nie należy mylić z nowotworami półzłośliwymi.

§

Nowotwór dobrze zróżnicowany (łac. neoplasma bene differentiatum) o może być nowotworem dojrzałym lub niedojrzałym. o Dobrze zróżnicowany nowotwór dojrzały (łac. neoplasma maturum bene differentiatum) jest zbudowany z wysoko wyspecjalizowanych komórek tworzących struktury histologiczne podobne do tkanek ustroju dorosłego, choć niekoniecznie typowych dla narządu w którym nowotwór powstał. o Nowotwór taki może powstać § Z komórki macierzystej o wysokim stopniu dojrzałości, · nasilenie odróżnicowania w trakcie progresji nie jest duże (np. w raku watrobowokomórkwym beleczkowym); § z komórki macierzystej o niskim stopniu specjalizacji. · różnicowanie się komórek nowotworu zachodzi równolegle z ich proliferacja (np. w potworniaku dojrzałym).

§

Dobrze zróżnicowany nowotwór niedojrzały (łac. neoplasma immaturum bene differentiatum) o mimo budowy charakterystycznej dla tkanek zarodkowych, rośnie powoli i nie tworzy przerzutów (np. łac. chondroblastoma, adnexoblastoma cutis). o W takich wypadkach należy przyjąć, że proliferacja nowotworowa przebiegała bez odróżnicowania, i podczas replikacji został utrzymany fenotyp nie w pełni dojrzałej komórki macierzystej nowotworu. o Tradycyjnie wobec takich nowotworów stosuje si ę końcówkę “blastoma”

§

Nowotwór źle zróżnicowany (łac. neoplasma male differentiatum) o może również być nowotworem dojrzałym lub niedojrzałym. o Przedstawia on sobą obraz histologiczny i cytologiczny różni ący się znacznie od przypuszczalnego wzorca tkankowego i komórkowego (tkanki/komórki dojrzałej lub zarodkowej). o Źle zróżnicowany nowotwór dojrzały to w istocie nowotwór odróżnicowany; na jego dojrzałość wskazywać może histioformatywność ogniskowa, pozwalająca określić typ nowotworu.

§ V1

Źle zróżnicowany nowotwór niedojrzały (łac. neoplasma male differentiatum immaturum) - 18 -

© Copyright by $taś

o

o

to guz w którym tkanka zarodkowa, a wiec nie w pełni dojrzała ulega podczas proliferacji jeszcze dodatkowemu odróżnicowaniu. Powstaje wówczas na ogol wysokozłośliwy nowotwór (np. łac. carcinoma embryonale). Tradycyjnie wiele nowotworów niedojrzałych, zarówno dobrze jak i źle zróżnicowanych, zwykło się określać przymiotnikiem płodowy (łac. foetale) lub zarodkowy (łac. embryonale).

§

Nowotwór (guz) niesklasyfikowany (łac. neoplasma (tumor) nonclassificatum) o jest nazw ą guza, który nie mieści się w kryteriach diagnostycznych żadnej z dotychczas opisanych jednostek onkologicznych. Nowotwór pierwotny (łac. neoplasma primitivum vel primarium) określonego narządu o jest tą częścią guza, która mieści się w granicach anatomicznych narządu w którym doszło do jedno- lub wieloogniskowego rozrostu nowotworowego. o Nie jest nowotworem pierwotnym ta część guza która penetruje sąsiaduj ące struktury np. poprzez naciekanie. o Poj ęcie to należy odróżnić od pojęcia pierwotnego ogniska nowotworowego (łac. focus neoplasmaticus primarius), czyli często hipotetycznego miejsca w którym najwcześniej doszło do rozrostu złośliwego. Rak przedinwazyjny (łac. carcinoma praeinvasivum) o to nowotwór w którym rozrost nowotworowy nie przekroczył błony podstawnej nabłonka z którego się wywodzi. Rak in situ (łac. carcinoma in situ) o jest terminem bardzo bliskim pojęciu do raka przedinwazyjnego, a w piśmiennictwie anglosaskim równoznacznym. o W Polsce pojęcie carcinoma in situ odnosi się raczej do tych wczesnych postaci raków, które wywodzą się z tkanek nabłonkowych posiadających podścielisko w postaci blaszki właściwej błony śluzowej lub jej odpowiednika § Tak więc jest to określenie dla raka ograniczonego do blaszki właściwej błony śluzowej określonego narządu i jest bliższe pojęciu raka wewnątrzśluzówkowego (łac. carcinoma intramucosum, carcinoma intraepidermoidale). Nowotwory wtórne o to nazwa stosowana do określenia nowotworów złośliwych i polzłośliwych, które zajmują określony narząd w wyniku przerzutów (łac. metastasis), wszczepiania (łac. implantatio), bądź nacieku przez ciągłość (łac. infiltratio per continuationem) z sąsiedztwa. o W przypadkach pierwotnie uogólnionych chorób nowotworowych, gdzie wyróżnienie pierwotnej lokalizacji rozrostu jest niemożliwe, ogniska rozrostu złośliwego zwykło się również określać terminem nacieków (np. nacieki białaczkowe - łac. infiltrationes leucaemicae) Uogólnioną chorobą nowotworową o określamy zespól ogólnoustrojowych zmian czynnościowych (w tym także psychicznych) i organicznych wynikaj ących przyczynowo z rozległego (najczęściej wieloogniskowego) zajęcia narządów przez rozrastaj ącą się złośliw ą tkankę nowotworowej, niezależnie od pierwotnego ogniska rozrostu. Wtórnie uogólniona choroba nowotworowa o to generalizacja procesu chorobowego w wyniku przerzutów (łac. metastases) poza narząd pierwotnie zajęty przez guz. Pierwotnie uogólniona choroba nowotworowa o oznacza rozrosty polegające na ogólnoustrojowym rozplemie nowotworowym tkanki, w których nie można określić pierwotnej lokalizacji narządowej. W takich przypadkach ogniska rozrostu złośliwego zwykło się określać mianem nacieków

§

§

§

§

§

§

§

V1

- 19 -

You're Reading a Free Preview

Pobierz
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->